δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

δ εσχήκασι τοῖς λόγοις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καίτοι βοῶντος ἀναφανδόν, ὡς αὐτὸς εἴη σαφῶς ὁ προφήτης ὁ διὰ νόμου χρησμῳδούμενος, δι' ὧν ἔφασκε τοῖς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διακονεῖσθαι λόγοις. Καὶ μήτις οιέσθω τὸ φάναι τὸν Κύριον, ὡς ἀφ' ἑαυτοῦ μὲν οὐδὲν, λαλεῖται δὲ παρὰ Πατρός, ἀδικεῖν αὐτὸν δύνασθαι κατά τι γοῦν ὅλως, ἢ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας αὐτῆς, ήγουν εἰς ἀξίας λόγον τῆς θεοπρεποῦς· ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἐκεῖνο διενθυμείσθω τε πάλιν, καὶ λεγέτω ερομένοις ἡμῖν· 'Αρα γὰρ πρέ πειν οιήσεται τις τῷ γε ὅλως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τὸ τῆς προφητείας όνομά τε καὶ πράγμα; καίτοι πᾶς τις οὖν, οἶμαι, καὶ τῶν λίαν εὐχερῶν ἀποφήσειεν ἂν, ἀπέθανον εἶναι λέγων ἀπο καλεῖσθαι προφήτην τὸν ἐν προφήταις λαλοῦντα Θεόν. utique prophetam qui per legen pradicitur, ex eo quod ait sibi a Deo ac Patre quid dicat suppeditari. Neque vero quisquam existimet ex eo quod Dominus ait nihil a seipso dicere, sed loqui a Patre, detrimenti quidquam accipere posse, sive quoad rationem substantia, sive quod attinet ad Deo dignam majestatem: sed illud rursus primum cogitet, ac rogantibus nobis respondeat, utrum vero et naturali Deo prophetiæ nomen et rem ipsam convenire putet; atqui nemo non dixerit, opinor, incredibile esse Deum prophetam vocari eum qui in prophetis loquatur. Ipse enim visiones multiplicavit, ut scribitur, et in manibus prophetarum assimilatus est *. › Quia ergo servitutis nomine et forma nostræ similitudinis assumpta ad nostram similitudinem propheta vocatus est, necessario ei quo- Β. que lex quæ prophetæ conveniunt attribuit, hoc est andisse aliquid a Patre, et mandatum accepisse 719 quid dicat et quid loquatur. Cui addendum arbitror, Judæos legis opinione vehementer præoccupatos, si eam a Deo prolatam esse crederent, Salvatoris sermones nunquam suscepturos fuisse in spiritalem cultum vetera mandata transformantis. Sed quid causæ erat cur ipsi nollent figurarum ad veritatem transformationem suscipere? Nesciebant Deum esse illum secundum naturam, nec animo capiebant unigenitum Patris Verbum nostram propter nos gestasse carnem. Alioqui enim statim Deo procumbentes et quocunque vellet impigre delati, convenientem ei gloriam servassent. Sed existimabant miseri unum e nobis exsistere, cumque homo nudus ac merus esset, tantum sibi tamen assumere, ut et ipsas Dei Patris leges evertere auderet. Quo factum est ut impudenter eum clamoribus incesserent: • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia: et quia tu homo cum sis, teipsum facis Deumn 6. Singulari itaque et præclaro consilio Dominus noster Jesus ab illa suspicione auditores abstrahens, tanquam a nuda el sola humana persona orationem transfert ad eum qui palam et sine contradictione adoratur, Deum, inquam, et Patrem, Judzorum vecordiam omni ratione confundens, et variis modis ignaras inentes tractans, atque ad vera et convenientiora discenda pelliciens. His quidem sermonibus et observationibus contentus esse quis posset ad retun- ἐπὶ τὸν ἀναντιῤῥήτως τε καὶ ὁμολογουμένως προσdenda impiorum hæreticorum convicia, qui vel bac parte minorem Patre Filium existimant, quod dixit nihil a seipso loqui, sed datum sibi esse mandatum, et sicut audivit loqui. Et suffectura quidem ista ipse quoque existimo, addam nihilominus aliquid aliud quo illorum blateronum procacitas patefiat. Age enim, si placet, prætermisso nunc dispensationis cum carne sermone, ostendamus recte de ipso Unigenito dictum esse illud: • Quia ego ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, Osee X:1, ** Joan. x, 33. Αὐτὸς γὰρ ὁράσεις ἐπλήθυνε, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ ἐν χερσὶ προφητῶν ώμοιώθη. • Επειδή τοίνυν τὸ τῆς δουλείας Όνομα καὶ σχῆμα τῆς πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητος ἀναλαβὼν, καθ' ἡμετέραν ὁμοίωσιν ἐκλήθη προφήτης, ἀναγκαίως αὐτῷ καὶ τὰ τῷ προφήτῃ πρέποντα περιτέθεικεν ὁ νόμος, τοῦτ' ἔστι, τὸ πυθέσθαι τι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐντολήν τε εἰληφέναι τί εἴπῃ, καὶ τί λαλήσῃ. Πρὸς δέ γε τούτῳ κἀκεῖνο εἰπεῖν οἰήσομαι δεῖν· ἐν πολλῇ προλήψει γεγονότες Ἰουδαῖοι περὶ τὸν νόμον, λελαλῆσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ πιστεύοντες αὐτὸν, οὐκ ἂν παρεδέξαντο τοῦ Σωτῆρος τοὺς λόγους, εἰς πνευματικὴν λατρείαν μεταπλάτ τοῦτος τὰ πάλαι διωρισμένα. Καὶ τίς ἡ πρόφασις τοῦ μὴ θέλειν αὐτοὺς παραδέξασθαι τὸν εἰς ἀλήθειαν τῶν τύπων μεταπλασμόν; Οὐκ ᾔδεσαν κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, ἀλλ' οὐδὲ εἶχον εἰς νοῦν, ὅτι Λόγος ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Μονογενής τὴν ἡμετέραν δι' ἡμᾶς πεφόρηκε σάρκα. Η γὰρ ἂν εὐθὺς ὑποπεσόντες Θεῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀμελλητί μεθιστάμενοι, τὴν αὐτῷ πρέπουσαν διετήρησαν δόξαν. "ροντο δὲ μᾶλλον τῶν καθ' ἡμᾶς οἱ δείλαιοι ὑπάρχειν ἕνα, καὶ ἄνθρωπον ὄντα ψιλόν φρονῆσαι τοσοῦτον, ὡς καὶ αὐτοὺς ἐπισ χειρεῖν τοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παραλύειν νόμους. Καὶ γοῦν ἀναίδην ἔφασκον πρὸς αὐτόν· . Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. ο Διὰ πολλῆς τοίνυν καὶ ἀκριβοῦς οἰκονομίας ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὑπονοίας μεθιστάς τοὺς ἀκροωμένους, ὡς ἀπὸ ψιλοῦ καὶ μόνου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου μετακομίζει τὸν λόγον κυνούμενον, φημὶ δὲ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, διὰ παντὸς χρῆναι τρόπου τὴν ἀπαίδευτον τῶν Ἰουδαίων καρδίαν ἐκδυσωπεῖν οἰόμενος, καὶ μεταχειρίζεσθαι ποικίλως τοὺς ἀσυνέτους ἐπιχειρῶν εἰς τὸ βούλεσθαι μαθεῖν τὰ ἀληθῆ καὶ πρεπωδέστερα. Τοιούτοις μὲν οὖν ἀποχρήσαιτ' ἄν τις λόγοις τε καὶ θεωρήμασι, τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν φιλοψογίας διαχρονόμε νος, οἰομένων, ὅτι μεῖον ἔξει κατά τι γοῦν ὁ Υἱός, ὡς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Γεννήτορα, διὰ τὸ φάναι λαλεῖν μὲν ἀφ' ἑαυτοῦ μηδὲν, δεδόσθαι γε μὴν ἐντολὴν, λαλεῖν τε οὕτω καθάπερ ἠκροᾶτο. Καὶ ἀρκέσειν μὲν οἶμαι

Ipse enim cum sit vivens et subsistens Dei ac Patris Verbum, necessario quæ in eo sunt enuntiat, voluntatemque genitoris in lucem edens, quasi mandatum 718 aliquod se accepisse ait. Quod exemplo a nobis ipsis desumplo verum esse comperietur. Sermo enuntiativus, dictionum ac verborum compositione constans, quique articulata voce foras erumpit, mentis uostræ veluti jussu ejus arcana recludit, idque celerrime. Simul enim ac mens aliquid concepit, tum id voci committit: hæc autem foras erumpens, quæ intus et in mente sunt abdita enuntiat, nec de sibi mandatis quidquam mutat. Quid mirum igitur, aut incredibile, inquiet aliquis, si Verbum Dei ac Patris cum sit Filius, non sicuti noster sermo IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. καὶ ταῦτα, πλὴν ἐρῶ τι καὶ ἕτερον τῆς ἐκείνων et quid loquar. αθυρογλωττίας τὴν ὑβρὶν ἀπογυμνοῦν. Φέρε γὰρ, εἰ δοκεῖ, βραχὺ περιστείλαντες τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκο νομίας ἔν γε τῷ παρόντι τὸν λόγον, ἐπ' αὐτοῦ δεικνύωμεν τοῦ Μονογενοῦς ὀρθῶς τε καὶ καλῶς εἰρημένον τό·. Οτι ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω.» Αὐτὸς γὰρ ἂν ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀναγκαίως διερμη νεύει τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ὡς ἐν θελήσει δοκοῦν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι ἐξάγων εἰς φῶς, ὡς ἐντολῆς δύναμιν εἰληφέναι φησίν. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχον. Λόγος γὰρ ὁ προφορικὸς, ὁ ἐν συνθέσει λέξεων καὶ ῥημάτων, διά τε φωνῆς τῆς ἐνάρθρου πρὸς τὸ ἔξω διακτυπού μενος, ἐντελλομένης ὥσπερ αὐτῷ τῆς ἡμετέρας διανοίας, ἐκκαλύπτει τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ εἰ μὴ ἐν χρόνῳ μακρῷ τὸ πρᾶγμα γίνεται. "Αμα γάρ τι συνήκεν δ νοῦς, καὶ παρέθετο τῇ φωνῇ· ἡ δὲ πρὸς τὸ ἔξω βαδίζουσα τὰ ἐν τῷ βάθει, τὰ ἐν τῷ νοτ διερμηνεύειν παραλλάττουσα μηδὲν τῶν ἐνταλμάτων αὐτῇ. Τι τοίνυν τὸ ξένον, ὦ οὗτοι, φήσειεν ἄν τις εὖ μάλα πρὸς ἐκείνους, εἰ Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος (μείζω γὰρ παντὸς παραδείγματα τὰ περὶ Θεοῦ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν διερμηνεύει βουλήν; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ὄνομά φησιν ὁ προφήτης αὐτῷ πρεπωδέστατον, καλεῖσθαι μεγάλης βουλής "Αγγελον; Αλλ' οἶμαι καὶ τοῦτο ὑπάρ χειν σαφές. Οὐδὲν τοιγαροῦν εἰς τὸν τῆς οὐσίας λό γον, ἤτοι τῆς ἀξίας ὑπομενεῖ τὸ βλάβος ὁ Μονογε γῆς, κἂν ἐντολὴν εἰληφέναι λέγηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πολλάκις ἑτέροις ἐντελλόμεθά τι, καὶ ὁρᾶν ἐπιτάττομεν, ἀλλ' οὐ ταύ τῆς ἕνεκα τῆς αἰτίας τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητα φυσι κὴν ἀρνήσονται, οὐδὲ τὸ εἶναι καθ᾽ ἡμᾶς ἀποκαλοῦνται, ἧττον ὄντες ὁμοούσιοι, καὶ πρὸ τῆς ἐντολῆς, καὶ μετὰ τὴν ἐντολήν. Αλλ' ἐρεῖς ὅτι μένουσι μὲν ὁμοούσιον, ἡττώμενοι δὲ τῆς ἀξίας ὑπηρετοῦσι τῆς παρ' ἡμῖν. Καγώ δέ σοι πρὸς τοῦτό φημι περὶ τοῦ Μονογενούς. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἐγράφη περὶ αὐτοῦ, • Ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν dicto continentur elocutum asserimus. δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ο εἶχεν ἄν σοι καὶ οὐκ ἀπίθανον λόγον τῆς ἀντιλογίας τὸ σχῆμα. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ὑποταγῆς καὶ ταπεινώσεως ἐναργὴς ὁ τρόπος, τι ῥιψοκινδύνως ἐπιτιμᾶς τῷ δι' ἡμᾶς καὶ τοῦτο παθεῖν ὑπομείναντι; Πανταχόθεν τοιγαροῦν εἰς ὀρθότητα δογμάτων περιστάντες τὸν λόγον, οἰκονομικῶς εἰρηκέναι φαμὲν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ. Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ίησους ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς. Ασυμφανέστερόν ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, καὶ οὐ σφόδρα τρανὲς εἰς ἐξήγησιν, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλοῦν ἔχον, ὥσπερ ἄν τις οἰηθείη, τὸν νοῦν. Τοῦ γὰρ δὴ χάριν ἐπισημαίνεται νῦν ὁ θεσπέ σιος εὐαγγελιστής, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐπι60 132. 15, 6, sec. LXX. “Philipp. 11, 6-8. (majora enim sunt omni exemplo de Deo quæ dicuntur) Genitoris sui voluntatem enuntiet? Nonne enim et propheta nomen ait esse ei convenientissimum, ut magni consilii Angelus dicatur "? Hoc equidem clarum esse puto. Nihil igitur, quod ad substantiæ rationem aut dignitatis attinet, damni patietur Unigenitus, licet mandatum accepisse a Deo et Patre dicatur: nam et nos ipsi sæpe aliis ut aliquid faciant jubemus, neque tamen hanc ob causam natura nobis similes esse desinent, quippe qui non ninus sint nobis cousubstantiales cun ante, tum post mandatum. Atenim, inquies, consubstantiales quidem manent, sed dignitate minores qui alienis ministrant imperiis. Idem ego quoque tibi respondeo de Unigenito. Si enim-scriptum non esset de eo: Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum › nonnihil fortassis hæc tua ratio momenti habere videretur: verum cum subjectionis ac demissionis modus universis pateat, cur temere accusas eum qui propter nos etiam hoc pati sustinuit? Undique igitur ad dogmatum rectitudinem sermone converso, Dominum nestrum Jesum Christum ratione dispensationis quæ in proposito XIII, 1. Ante diem autem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Obscurior est apud multos hujus loci 719 intelleclus, nec explicatu admodum facilis, sed neque apertum, quod quis sibi forsan persuaserit, sensum continet. Cujus enim rei gratia signanter modo divinus evangelista dicere videtur, ac velut aliquod operae

Ipse enim cum sit vivens et subsistens Dei ac Patris Verbum, necessario quæ in eo sunt enuntiat, voluntatemque genitoris in lucem edens, quasi mandatum 718 aliquod se accepisse ait. Quod exemplo a nobis ipsis desumplo verum esse comperietur. Sermo enuntiativus, dictionum ac verborum compositione constans, quique articulata voce foras erumpit, mentis uostræ veluti jussu ejus arcana recludit, idque celerrime. Simul enim ac mens aliquid concepit, tum id voci committit: hæc autem foras erumpens, quæ intus et in mente sunt abdita enuntiat, nec de sibi mandatis quidquam mutat. Quid mirum igitur, aut incredibile, inquiet aliquis, si Verbum Dei ac Patris cum sit Filius, non sicuti noster sermo IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. καὶ ταῦτα, πλὴν ἐρῶ τι καὶ ἕτερον τῆς ἐκείνων et quid loquar. αθυρογλωττίας τὴν ὑβρὶν ἀπογυμνοῦν. Φέρε γὰρ, εἰ δοκεῖ, βραχὺ περιστείλαντες τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκο νομίας ἔν γε τῷ παρόντι τὸν λόγον, ἐπ' αὐτοῦ δεικνύωμεν τοῦ Μονογενοῦς ὀρθῶς τε καὶ καλῶς εἰρημένον τό·. Οτι ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω.» Αὐτὸς γὰρ ἂν ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀναγκαίως διερμη νεύει τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ὡς ἐν θελήσει δοκοῦν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι ἐξάγων εἰς φῶς, ὡς ἐντολῆς δύναμιν εἰληφέναι φησίν. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχον. Λόγος γὰρ ὁ προφορικὸς, ὁ ἐν συνθέσει λέξεων καὶ ῥημάτων, διά τε φωνῆς τῆς ἐνάρθρου πρὸς τὸ ἔξω διακτυπού μενος, ἐντελλομένης ὥσπερ αὐτῷ τῆς ἡμετέρας διανοίας, ἐκκαλύπτει τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ εἰ μὴ ἐν χρόνῳ μακρῷ τὸ πρᾶγμα γίνεται. "Αμα γάρ τι συνήκεν δ νοῦς, καὶ παρέθετο τῇ φωνῇ· ἡ δὲ πρὸς τὸ ἔξω βαδίζουσα τὰ ἐν τῷ βάθει, τὰ ἐν τῷ νοτ διερμηνεύειν παραλλάττουσα μηδὲν τῶν ἐνταλμάτων αὐτῇ. Τι τοίνυν τὸ ξένον, ὦ οὗτοι, φήσειεν ἄν τις εὖ μάλα πρὸς ἐκείνους, εἰ Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος (μείζω γὰρ παντὸς παραδείγματα τὰ περὶ Θεοῦ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν διερμηνεύει βουλήν; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ὄνομά φησιν ὁ προφήτης αὐτῷ πρεπωδέστατον, καλεῖσθαι μεγάλης βουλής "Αγγελον; Αλλ' οἶμαι καὶ τοῦτο ὑπάρ χειν σαφές. Οὐδὲν τοιγαροῦν εἰς τὸν τῆς οὐσίας λό γον, ἤτοι τῆς ἀξίας ὑπομενεῖ τὸ βλάβος ὁ Μονογε γῆς, κἂν ἐντολὴν εἰληφέναι λέγηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πολλάκις ἑτέροις ἐντελλόμεθά τι, καὶ ὁρᾶν ἐπιτάττομεν, ἀλλ' οὐ ταύ τῆς ἕνεκα τῆς αἰτίας τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητα φυσι κὴν ἀρνήσονται, οὐδὲ τὸ εἶναι καθ᾽ ἡμᾶς ἀποκαλοῦνται, ἧττον ὄντες ὁμοούσιοι, καὶ πρὸ τῆς ἐντολῆς, καὶ μετὰ τὴν ἐντολήν. Αλλ' ἐρεῖς ὅτι μένουσι μὲν ὁμοούσιον, ἡττώμενοι δὲ τῆς ἀξίας ὑπηρετοῦσι τῆς παρ' ἡμῖν. Καγώ δέ σοι πρὸς τοῦτό φημι περὶ τοῦ Μονογενούς. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἐγράφη περὶ αὐτοῦ, • Ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν dicto continentur elocutum asserimus. δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ο εἶχεν ἄν σοι καὶ οὐκ ἀπίθανον λόγον τῆς ἀντιλογίας τὸ σχῆμα. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ὑποταγῆς καὶ ταπεινώσεως ἐναργὴς ὁ τρόπος, τι ῥιψοκινδύνως ἐπιτιμᾶς τῷ δι' ἡμᾶς καὶ τοῦτο παθεῖν ὑπομείναντι; Πανταχόθεν τοιγαροῦν εἰς ὀρθότητα δογμάτων περιστάντες τὸν λόγον, οἰκονομικῶς εἰρηκέναι φαμὲν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ. Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ίησους ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς. Ασυμφανέστερόν ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, καὶ οὐ σφόδρα τρανὲς εἰς ἐξήγησιν, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλοῦν ἔχον, ὥσπερ ἄν τις οἰηθείη, τὸν νοῦν. Τοῦ γὰρ δὴ χάριν ἐπισημαίνεται νῦν ὁ θεσπέ σιος εὐαγγελιστής, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐπι60 132. 15, 6, sec. LXX. “Philipp. 11, 6-8. (majora enim sunt omni exemplo de Deo quæ dicuntur) Genitoris sui voluntatem enuntiet? Nonne enim et propheta nomen ait esse ei convenientissimum, ut magni consilii Angelus dicatur "? Hoc equidem clarum esse puto. Nihil igitur, quod ad substantiæ rationem aut dignitatis attinet, damni patietur Unigenitus, licet mandatum accepisse a Deo et Patre dicatur: nam et nos ipsi sæpe aliis ut aliquid faciant jubemus, neque tamen hanc ob causam natura nobis similes esse desinent, quippe qui non ninus sint nobis cousubstantiales cun ante, tum post mandatum. Atenim, inquies, consubstantiales quidem manent, sed dignitate minores qui alienis ministrant imperiis. Idem ego quoque tibi respondeo de Unigenito. Si enim-scriptum non esset de eo: Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum › nonnihil fortassis hæc tua ratio momenti habere videretur: verum cum subjectionis ac demissionis modus universis pateat, cur temere accusas eum qui propter nos etiam hoc pati sustinuit? Undique igitur ad dogmatum rectitudinem sermone converso, Dominum nestrum Jesum Christum ratione dispensationis quæ in proposito XIII, 1. Ante diem autem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Obscurior est apud multos hujus loci 719 intelleclus, nec explicatu admodum facilis, sed neque apertum, quod quis sibi forsan persuaserit, sensum continet. Cujus enim rei gratia signanter modo divinus evangelista dicere videtur, ac velut aliquod operae

Ipse enim cum sit vivens et subsistens Dei ac Patris Verbum, necessario quæ in eo sunt enuntiat, voluntatemque genitoris in lucem edens, quasi mandatum 718 aliquod se accepisse ait. Quod exemplo a nobis ipsis desumplo verum esse comperietur. Sermo enuntiativus, dictionum ac verborum compositione constans, quique articulata voce foras erumpit, mentis uostræ veluti jussu ejus arcana recludit, idque celerrime. Simul enim ac mens aliquid concepit, tum id voci committit: hæc autem foras erumpens, quæ intus et in mente sunt abdita enuntiat, nec de sibi mandatis quidquam mutat. Quid mirum igitur, aut incredibile, inquiet aliquis, si Verbum Dei ac Patris cum sit Filius, non sicuti noster sermo IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. καὶ ταῦτα, πλὴν ἐρῶ τι καὶ ἕτερον τῆς ἐκείνων et quid loquar. αθυρογλωττίας τὴν ὑβρὶν ἀπογυμνοῦν. Φέρε γὰρ, εἰ δοκεῖ, βραχὺ περιστείλαντες τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκο νομίας ἔν γε τῷ παρόντι τὸν λόγον, ἐπ' αὐτοῦ δεικνύωμεν τοῦ Μονογενοῦς ὀρθῶς τε καὶ καλῶς εἰρημένον τό·. Οτι ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω.» Αὐτὸς γὰρ ἂν ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀναγκαίως διερμη νεύει τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ὡς ἐν θελήσει δοκοῦν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι ἐξάγων εἰς φῶς, ὡς ἐντολῆς δύναμιν εἰληφέναι φησίν. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχον. Λόγος γὰρ ὁ προφορικὸς, ὁ ἐν συνθέσει λέξεων καὶ ῥημάτων, διά τε φωνῆς τῆς ἐνάρθρου πρὸς τὸ ἔξω διακτυπού μενος, ἐντελλομένης ὥσπερ αὐτῷ τῆς ἡμετέρας διανοίας, ἐκκαλύπτει τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ εἰ μὴ ἐν χρόνῳ μακρῷ τὸ πρᾶγμα γίνεται. "Αμα γάρ τι συνήκεν δ νοῦς, καὶ παρέθετο τῇ φωνῇ· ἡ δὲ πρὸς τὸ ἔξω βαδίζουσα τὰ ἐν τῷ βάθει, τὰ ἐν τῷ νοτ διερμηνεύειν παραλλάττουσα μηδὲν τῶν ἐνταλμάτων αὐτῇ. Τι τοίνυν τὸ ξένον, ὦ οὗτοι, φήσειεν ἄν τις εὖ μάλα πρὸς ἐκείνους, εἰ Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος (μείζω γὰρ παντὸς παραδείγματα τὰ περὶ Θεοῦ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν διερμηνεύει βουλήν; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ὄνομά φησιν ὁ προφήτης αὐτῷ πρεπωδέστατον, καλεῖσθαι μεγάλης βουλής "Αγγελον; Αλλ' οἶμαι καὶ τοῦτο ὑπάρ χειν σαφές. Οὐδὲν τοιγαροῦν εἰς τὸν τῆς οὐσίας λό γον, ἤτοι τῆς ἀξίας ὑπομενεῖ τὸ βλάβος ὁ Μονογε γῆς, κἂν ἐντολὴν εἰληφέναι λέγηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πολλάκις ἑτέροις ἐντελλόμεθά τι, καὶ ὁρᾶν ἐπιτάττομεν, ἀλλ' οὐ ταύ τῆς ἕνεκα τῆς αἰτίας τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητα φυσι κὴν ἀρνήσονται, οὐδὲ τὸ εἶναι καθ᾽ ἡμᾶς ἀποκαλοῦνται, ἧττον ὄντες ὁμοούσιοι, καὶ πρὸ τῆς ἐντολῆς, καὶ μετὰ τὴν ἐντολήν. Αλλ' ἐρεῖς ὅτι μένουσι μὲν ὁμοούσιον, ἡττώμενοι δὲ τῆς ἀξίας ὑπηρετοῦσι τῆς παρ' ἡμῖν. Καγώ δέ σοι πρὸς τοῦτό φημι περὶ τοῦ Μονογενούς. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἐγράφη περὶ αὐτοῦ, • Ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν dicto continentur elocutum asserimus. δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ο εἶχεν ἄν σοι καὶ οὐκ ἀπίθανον λόγον τῆς ἀντιλογίας τὸ σχῆμα. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ὑποταγῆς καὶ ταπεινώσεως ἐναργὴς ὁ τρόπος, τι ῥιψοκινδύνως ἐπιτιμᾶς τῷ δι' ἡμᾶς καὶ τοῦτο παθεῖν ὑπομείναντι; Πανταχόθεν τοιγαροῦν εἰς ὀρθότητα δογμάτων περιστάντες τὸν λόγον, οἰκονομικῶς εἰρηκέναι φαμὲν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ. Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ίησους ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς. Ασυμφανέστερόν ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, καὶ οὐ σφόδρα τρανὲς εἰς ἐξήγησιν, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλοῦν ἔχον, ὥσπερ ἄν τις οἰηθείη, τὸν νοῦν. Τοῦ γὰρ δὴ χάριν ἐπισημαίνεται νῦν ὁ θεσπέ σιος εὐαγγελιστής, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐπι60 132. 15, 6, sec. LXX. “Philipp. 11, 6-8. (majora enim sunt omni exemplo de Deo quæ dicuntur) Genitoris sui voluntatem enuntiet? Nonne enim et propheta nomen ait esse ei convenientissimum, ut magni consilii Angelus dicatur "? Hoc equidem clarum esse puto. Nihil igitur, quod ad substantiæ rationem aut dignitatis attinet, damni patietur Unigenitus, licet mandatum accepisse a Deo et Patre dicatur: nam et nos ipsi sæpe aliis ut aliquid faciant jubemus, neque tamen hanc ob causam natura nobis similes esse desinent, quippe qui non ninus sint nobis cousubstantiales cun ante, tum post mandatum. Atenim, inquies, consubstantiales quidem manent, sed dignitate minores qui alienis ministrant imperiis. Idem ego quoque tibi respondeo de Unigenito. Si enim-scriptum non esset de eo: Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum › nonnihil fortassis hæc tua ratio momenti habere videretur: verum cum subjectionis ac demissionis modus universis pateat, cur temere accusas eum qui propter nos etiam hoc pati sustinuit? Undique igitur ad dogmatum rectitudinem sermone converso, Dominum nestrum Jesum Christum ratione dispensationis quæ in proposito XIII, 1. Ante diem autem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Obscurior est apud multos hujus loci 719 intelleclus, nec explicatu admodum facilis, sed neque apertum, quod quis sibi forsan persuaserit, sensum continet. Cujus enim rei gratia signanter modo divinus evangelista dicere videtur, ac velut aliquod operae

Ipse enim cum sit vivens et subsistens Dei ac Patris Verbum, necessario quæ in eo sunt enuntiat, voluntatemque genitoris in lucem edens, quasi mandatum 718 aliquod se accepisse ait. Quod exemplo a nobis ipsis desumplo verum esse comperietur. Sermo enuntiativus, dictionum ac verborum compositione constans, quique articulata voce foras erumpit, mentis uostræ veluti jussu ejus arcana recludit, idque celerrime. Simul enim ac mens aliquid concepit, tum id voci committit: hæc autem foras erumpens, quæ intus et in mente sunt abdita enuntiat, nec de sibi mandatis quidquam mutat. Quid mirum igitur, aut incredibile, inquiet aliquis, si Verbum Dei ac Patris cum sit Filius, non sicuti noster sermo IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. καὶ ταῦτα, πλὴν ἐρῶ τι καὶ ἕτερον τῆς ἐκείνων et quid loquar. αθυρογλωττίας τὴν ὑβρὶν ἀπογυμνοῦν. Φέρε γὰρ, εἰ δοκεῖ, βραχὺ περιστείλαντες τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκο νομίας ἔν γε τῷ παρόντι τὸν λόγον, ἐπ' αὐτοῦ δεικνύωμεν τοῦ Μονογενοῦς ὀρθῶς τε καὶ καλῶς εἰρημένον τό·. Οτι ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω.» Αὐτὸς γὰρ ἂν ὁ ζῶν τε καὶ ἐνυπόστατος Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀναγκαίως διερμη νεύει τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ὡς ἐν θελήσει δοκοῦν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι ἐξάγων εἰς φῶς, ὡς ἐντολῆς δύναμιν εἰληφέναι φησίν. Ιδοι δ' ἄν τις καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχον. Λόγος γὰρ ὁ προφορικὸς, ὁ ἐν συνθέσει λέξεων καὶ ῥημάτων, διά τε φωνῆς τῆς ἐνάρθρου πρὸς τὸ ἔξω διακτυπού μενος, ἐντελλομένης ὥσπερ αὐτῷ τῆς ἡμετέρας διανοίας, ἐκκαλύπτει τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ εἰ μὴ ἐν χρόνῳ μακρῷ τὸ πρᾶγμα γίνεται. "Αμα γάρ τι συνήκεν δ νοῦς, καὶ παρέθετο τῇ φωνῇ· ἡ δὲ πρὸς τὸ ἔξω βαδίζουσα τὰ ἐν τῷ βάθει, τὰ ἐν τῷ νοτ διερμηνεύειν παραλλάττουσα μηδὲν τῶν ἐνταλμάτων αὐτῇ. Τι τοίνυν τὸ ξένον, ὦ οὗτοι, φήσειεν ἄν τις εὖ μάλα πρὸς ἐκείνους, εἰ Λόγος ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ὥσπερ ὁ ἡμέτερος (μείζω γὰρ παντὸς παραδείγματα τὰ περὶ Θεοῦ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν διερμηνεύει βουλήν; Η γὰρ οὐχὶ καὶ ὄνομά φησιν ὁ προφήτης αὐτῷ πρεπωδέστατον, καλεῖσθαι μεγάλης βουλής "Αγγελον; Αλλ' οἶμαι καὶ τοῦτο ὑπάρ χειν σαφές. Οὐδὲν τοιγαροῦν εἰς τὸν τῆς οὐσίας λό γον, ἤτοι τῆς ἀξίας ὑπομενεῖ τὸ βλάβος ὁ Μονογε γῆς, κἂν ἐντολὴν εἰληφέναι λέγηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ πολλάκις ἑτέροις ἐντελλόμεθά τι, καὶ ὁρᾶν ἐπιτάττομεν, ἀλλ' οὐ ταύ τῆς ἕνεκα τῆς αἰτίας τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοιότητα φυσι κὴν ἀρνήσονται, οὐδὲ τὸ εἶναι καθ᾽ ἡμᾶς ἀποκαλοῦνται, ἧττον ὄντες ὁμοούσιοι, καὶ πρὸ τῆς ἐντολῆς, καὶ μετὰ τὴν ἐντολήν. Αλλ' ἐρεῖς ὅτι μένουσι μὲν ὁμοούσιον, ἡττώμενοι δὲ τῆς ἀξίας ὑπηρετοῦσι τῆς παρ' ἡμῖν. Καγώ δέ σοι πρὸς τοῦτό φημι περὶ τοῦ Μονογενούς. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἐγράφη περὶ αὐτοῦ, • Ὅτι ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν dicto continentur elocutum asserimus. δούλου λαβὼν, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, ο εἶχεν ἄν σοι καὶ οὐκ ἀπίθανον λόγον τῆς ἀντιλογίας τὸ σχῆμα. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ὑποταγῆς καὶ ταπεινώσεως ἐναργὴς ὁ τρόπος, τι ῥιψοκινδύνως ἐπιτιμᾶς τῷ δι' ἡμᾶς καὶ τοῦτο παθεῖν ὑπομείναντι; Πανταχόθεν τοιγαροῦν εἰς ὀρθότητα δογμάτων περιστάντες τὸν λόγον, οἰκονομικῶς εἰρηκέναι φαμὲν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ. Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ίησους ὅτι ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς. Ασυμφανέστερόν ἐστι τοῖς πολλοῖς τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, καὶ οὐ σφόδρα τρανὲς εἰς ἐξήγησιν, ἀλλ' οὐδὲ ἁπλοῦν ἔχον, ὥσπερ ἄν τις οἰηθείη, τὸν νοῦν. Τοῦ γὰρ δὴ χάριν ἐπισημαίνεται νῦν ὁ θεσπέ σιος εὐαγγελιστής, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐπι60 132. 15, 6, sec. LXX. “Philipp. 11, 6-8. (majora enim sunt omni exemplo de Deo quæ dicuntur) Genitoris sui voluntatem enuntiet? Nonne enim et propheta nomen ait esse ei convenientissimum, ut magni consilii Angelus dicatur "? Hoc equidem clarum esse puto. Nihil igitur, quod ad substantiæ rationem aut dignitatis attinet, damni patietur Unigenitus, licet mandatum accepisse a Deo et Patre dicatur: nam et nos ipsi sæpe aliis ut aliquid faciant jubemus, neque tamen hanc ob causam natura nobis similes esse desinent, quippe qui non ninus sint nobis cousubstantiales cun ante, tum post mandatum. Atenim, inquies, consubstantiales quidem manent, sed dignitate minores qui alienis ministrant imperiis. Idem ego quoque tibi respondeo de Unigenito. Si enim-scriptum non esset de eo: Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum › nonnihil fortassis hæc tua ratio momenti habere videretur: verum cum subjectionis ac demissionis modus universis pateat, cur temere accusas eum qui propter nos etiam hoc pati sustinuit? Undique igitur ad dogmatum rectitudinem sermone converso, Dominum nestrum Jesum Christum ratione dispensationis quæ in proposito XIII, 1. Ante diem autem festum Pascha, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Obscurior est apud multos hujus loci 719 intelleclus, nec explicatu admodum facilis, sed neque apertum, quod quis sibi forsan persuaserit, sensum continet. Cujus enim rei gratia signanter modo divinus evangelista dicere videtur, ac velut aliquod operae

ἐλήλυθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα;» Τί δὲ αὖ πάλιν ἐστὶ τὸν • Αγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς; • Εχοντος τοίνυν οὐ μετρίως τὸ ἀσαφὲς, βούλεσθαί τι τοιοῦτον οἶμαι λέγειν αὐτὸν, ὅτι πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους, καίτοι γινώσκων, φησίν, ὁ Σωτὴρ, ὅτι λοιπὸν ἐπὶ θύραις γέγονεν ὁ καιρὸς τῆς εἰς οὐρανούς μεταστάσεως, τελειοτάτην ἐπεδείξατο τὴν ἀγάπησιν τὴν περὶ τοὺς ἰδίους ὄντας ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. Καὶ εἰ χρή πως πλατυτέραν τοῖς προκειμένοις ἐπινοῆσαι θεωρίαν, ὅπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ εἰσαὖθις ἐρῶ. Ιδιον μὲν γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὰ πάντα δι' αὐτοῦ γεγονότα, λογικὰ καὶ νοερά κτίσματα, Δυνάμεις αἱ ἄνω, καὶ Θρόνοι, καὶ Κυριό pretium observat, dicens: • Ante diem autem τηρεί, λέγων· «Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὅτι festum Paschæ, sciens quia venit bora ejus, vt transeal ex hoc mundo adl Palrem?, Quid auten est porro quod ait: e Cum dilexisset suos in murdo, in finem dilexit eos?, lu magna itaque obscuritate, tale quiddam ipsum dicere arbitror, nimirum, ante salutarem passionem quamvis cognosceret Salvator jam tandem veluti pro foribus instare tempus quo ad coelos transiturus esset, perfectissimam tamen erga suos qui in hoc mundo erant dilectionem exhibuisse. Quod si operæ pretium videatur totam rem latius explicare, non gravabor quod modo dixi denuo repetere. Servatoris nostri Christi propriæ sunt ac peculiares quæcunque per eum factæ sunt rationales et intellectuales creatura, Potestates supernæ, Throni, et Dominationes, τητες, καὶ εἴτι τούτοις ὁμογενές, ὅσον εἰς τὸν τοῦ et alia id genus, in quantum creata illa sunt. Sunt πεποιῆσθαι λόγον. Ιδιον δὲ αὖ πάλιν αὐτοῦ καὶ τὰ item ejus propriæ quæcunque sunt in terra crea- ἐπὶ τῆς γῆς λογικά, καθὸ πάντων ἐστὶ Δεσπότης, turæ rationis compotes, quatenus omnium est Do- καὶ εἰ μή τινες προσκυνοῦσιν, ὡς Δημιουργόν. Ηγάminus, etiamsi nonnulli eum non adorent ut opifi πησε τοίνυν τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ· οὐ γὰρ cem. Dilexit igitur suos qui erant in mundo; nec ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φω enim angelos apprehendit, juxta Pauli vocem νὴν, οὐδὲ διὰ τὴν τῶν ἀγγέλων φύσιν, ἐν μορφή neque propter angelorum naturam in forma Dei ac Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων, οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ Patris cum esset, non rapinam arbitratus est esse εἶναι ἴσα Θεῷ· δι' ἡμᾶς δὲ μᾶλλον τοὺς ὄντας ἐν τῷδε se æqualein Deo ", sed propter nos potius qui su- τῷ κόσμῳ, κεκένωκεν ἑαυτὸν, καὶ μορφὴν ἀνεδέξατο mus in hoc mundo, exinanivit seipsum, et formam τὴν οἰκετικὴν ὁ πάντων Κύριος, ἀγάπῃ τῇ περὶ ἡμᾶς servilem sumpsit ille omnium Dominus, nostri di- κεκλημένος εἰς τοῦτο. Αγαπήσας τοίνυν τοὺς ἐν lectione et amore eo vocatus 70. Cum ergo dilexis- τῷδε τῷ κόσμῳ, ἠγάπησεν αὐτοὺς εἰς τέλος, καίτοι set eos qui erant in hoc mundo, in finem dilexit καὶ πρὸ τῆς ἑορτῆς, καὶ πρὸ τοῦ Πάσχα, ο Εἰδὼς ὅτι eos, licet ante festum, et ante Pascha, Sciens ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούquia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad c του πρὸς τὸν Πατέρα.» Τοῦ μὲν γὰρ μὴ εἰς τέλος Patrem.» Factum enim esse hominem, haud per- ἀγαπήσαντος ἦν, τὸ γενέσθαι μὲν ἄνθρωπον, μὴ fecte diligentis esset, nisi pro omnium vita peri- μὴν ἐθελῆσαι καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεῦσαι ζωῆς, clitari vellet, sed in finem dilexit eos, neque pati ἀλλ' ἡγάπησεν εἰς τέλος, καὶ τοῦτο παθεῖν οὐ παραι detrectavit, quamvis passurum se præsciret: nec τησάμενος, καίτοι προειδὼς ὅτι πείσεται· οὐ γὰρ enim ignota aut improvisa erat Servatori passio. ἄποπτον ἦν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος. Εξόν οὖν, φησί, Cum ergo, inquit, Judæorum petulantiam et cru- διαδρᾶναι τῶν Ἰουδαίων τὰς παροινίας, καὶ τὴν τῶν ciligentium impietatem vitare liceret, summam di- σταυρούντων ἀνοσιότητα, τελεωτάτην ἐπεδείξατο τὴν lectionem exhibuit in suos qui erant in mundo: ἀγάπησιν τὴν εἰς τοὺς ἰδίους τοὺς ὄντας ἐν τῷ κόσ non recusavit enim pro vita omnium mori. Quod σμῳ παρητήσατο γὰρ οὐδαμῶς τὸ καὶ τῆς ἀπάν enim hic perfectissimum dilectionis modum videre των υπερτεθῆναι [σ. ὑπερτεθνάναι] ζωῆς. Ὅτι γὰρ liceat, ipsum testem adducam Dominum nostrum ἐν τούτῳ μάλιστα τελεώτατον ἔστι τῆς ἀγάπης τὸ Jesum Christum sanctis 720 discipulis ita loquen• μέτρον ἰδεῖν, αὐτὸν παροίσω μάρτυρα τὸν Κύριον tem: «Hoc est præceptum meum, ut diligatis in- ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τοῖς ἁγίοις λέγοντα μαθηταῖς· vicem, sicut dilexi vos. Majorem enim hac dilectio- • Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, nem nemo habet, ut animam suam ponal quis pro καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς. Μείζονα γὰρ ταύτης ἀγάπην amicis suis "¹. › Quin et alia ratione ostendi potest οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν sanctos evangelistas imprimis curasse ut ostende- φίλων αὐτοῦ.» Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἀεί πώς rent Dominum nostrum Jesum Christum tempus ἐστι διὰ σπουδῆς γεγονὸς τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς, passionis præscisse, ne quis hæreticus adversus προειδότα δεικνύειν τὸν τοῦ πάθους καιρὸν τὸν Κύ ejus gloriam insurgeret, dicens præ infirmitate ριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν· ἵνα μή τις τῶν έτεcaptum fuisse, et cum invitus in laqueos Judæoruin ροδοξεῖν εἰωθότων τῆς θείας αὐτοῦ δόξης κατεπαίincidisset, crudelissimam mortem pertulisse. Utilis ρηται, λέγων, ὡς ἥλω μὲν δι' ἀσθένειαν, βρόχοις δὲ ergo et ad dispensationem pertinens sanctorum τοῖς Ἰουδαίων ἀνεθελήτως περιπεσών, τὸν οὕτω πάνδεινον ὑπέστη θάνατον. Οικονομικός τοιγαρούν καὶ ὠφέλιμος τῶν ἁγίων ὁ λόγος. sermo. XIII, 2-3. Et cœna facta, cum diabolus jum im6 Hebr. 11, 16. " Philipp. 11, 6. το ibid. 7. Καὶ δείπνου γενομένου, τοῦ διαβόλου ήδη βε ” Joan. xv, 13, 14.

ἐλήλυθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα;» Τί δὲ αὖ πάλιν ἐστὶ τὸν • Αγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς; • Εχοντος τοίνυν οὐ μετρίως τὸ ἀσαφὲς, βούλεσθαί τι τοιοῦτον οἶμαι λέγειν αὐτὸν, ὅτι πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους, καίτοι γινώσκων, φησίν, ὁ Σωτὴρ, ὅτι λοιπὸν ἐπὶ θύραις γέγονεν ὁ καιρὸς τῆς εἰς οὐρανούς μεταστάσεως, τελειοτάτην ἐπεδείξατο τὴν ἀγάπησιν τὴν περὶ τοὺς ἰδίους ὄντας ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. Καὶ εἰ χρή πως πλατυτέραν τοῖς προκειμένοις ἐπινοῆσαι θεωρίαν, ὅπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ εἰσαὖθις ἐρῶ. Ιδιον μὲν γὰρ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὰ πάντα δι' αὐτοῦ γεγονότα, λογικὰ καὶ νοερά κτίσματα, Δυνάμεις αἱ ἄνω, καὶ Θρόνοι, καὶ Κυριό pretium observat, dicens: • Ante diem autem τηρεί, λέγων· «Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὅτι festum Paschæ, sciens quia venit bora ejus, vt transeal ex hoc mundo adl Palrem?, Quid auten est porro quod ait: e Cum dilexisset suos in murdo, in finem dilexit eos?, lu magna itaque obscuritate, tale quiddam ipsum dicere arbitror, nimirum, ante salutarem passionem quamvis cognosceret Salvator jam tandem veluti pro foribus instare tempus quo ad coelos transiturus esset, perfectissimam tamen erga suos qui in hoc mundo erant dilectionem exhibuisse. Quod si operæ pretium videatur totam rem latius explicare, non gravabor quod modo dixi denuo repetere. Servatoris nostri Christi propriæ sunt ac peculiares quæcunque per eum factæ sunt rationales et intellectuales creatura, Potestates supernæ, Throni, et Dominationes, τητες, καὶ εἴτι τούτοις ὁμογενές, ὅσον εἰς τὸν τοῦ et alia id genus, in quantum creata illa sunt. Sunt πεποιῆσθαι λόγον. Ιδιον δὲ αὖ πάλιν αὐτοῦ καὶ τὰ item ejus propriæ quæcunque sunt in terra crea- ἐπὶ τῆς γῆς λογικά, καθὸ πάντων ἐστὶ Δεσπότης, turæ rationis compotes, quatenus omnium est Do- καὶ εἰ μή τινες προσκυνοῦσιν, ὡς Δημιουργόν. Ηγάminus, etiamsi nonnulli eum non adorent ut opifi πησε τοίνυν τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ· οὐ γὰρ cem. Dilexit igitur suos qui erant in mundo; nec ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φω enim angelos apprehendit, juxta Pauli vocem νὴν, οὐδὲ διὰ τὴν τῶν ἀγγέλων φύσιν, ἐν μορφή neque propter angelorum naturam in forma Dei ac Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων, οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ Patris cum esset, non rapinam arbitratus est esse εἶναι ἴσα Θεῷ· δι' ἡμᾶς δὲ μᾶλλον τοὺς ὄντας ἐν τῷδε se æqualein Deo ", sed propter nos potius qui su- τῷ κόσμῳ, κεκένωκεν ἑαυτὸν, καὶ μορφὴν ἀνεδέξατο mus in hoc mundo, exinanivit seipsum, et formam τὴν οἰκετικὴν ὁ πάντων Κύριος, ἀγάπῃ τῇ περὶ ἡμᾶς servilem sumpsit ille omnium Dominus, nostri di- κεκλημένος εἰς τοῦτο. Αγαπήσας τοίνυν τοὺς ἐν lectione et amore eo vocatus 70. Cum ergo dilexis- τῷδε τῷ κόσμῳ, ἠγάπησεν αὐτοὺς εἰς τέλος, καίτοι set eos qui erant in hoc mundo, in finem dilexit καὶ πρὸ τῆς ἑορτῆς, καὶ πρὸ τοῦ Πάσχα, ο Εἰδὼς ὅτι eos, licet ante festum, et ante Pascha, Sciens ἦλθεν αὐτοῦ ἡ ὥρα, ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούquia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad c του πρὸς τὸν Πατέρα.» Τοῦ μὲν γὰρ μὴ εἰς τέλος Patrem.» Factum enim esse hominem, haud per- ἀγαπήσαντος ἦν, τὸ γενέσθαι μὲν ἄνθρωπον, μὴ fecte diligentis esset, nisi pro omnium vita peri- μὴν ἐθελῆσαι καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεῦσαι ζωῆς, clitari vellet, sed in finem dilexit eos, neque pati ἀλλ' ἡγάπησεν εἰς τέλος, καὶ τοῦτο παθεῖν οὐ παραι detrectavit, quamvis passurum se præsciret: nec τησάμενος, καίτοι προειδὼς ὅτι πείσεται· οὐ γὰρ enim ignota aut improvisa erat Servatori passio. ἄποπτον ἦν τῷ Σωτῆρι τὸ πάθος. Εξόν οὖν, φησί, Cum ergo, inquit, Judæorum petulantiam et cru- διαδρᾶναι τῶν Ἰουδαίων τὰς παροινίας, καὶ τὴν τῶν ciligentium impietatem vitare liceret, summam di- σταυρούντων ἀνοσιότητα, τελεωτάτην ἐπεδείξατο τὴν lectionem exhibuit in suos qui erant in mundo: ἀγάπησιν τὴν εἰς τοὺς ἰδίους τοὺς ὄντας ἐν τῷ κόσ non recusavit enim pro vita omnium mori. Quod σμῳ παρητήσατο γὰρ οὐδαμῶς τὸ καὶ τῆς ἀπάν enim hic perfectissimum dilectionis modum videre των υπερτεθῆναι [σ. ὑπερτεθνάναι] ζωῆς. Ὅτι γὰρ liceat, ipsum testem adducam Dominum nostrum ἐν τούτῳ μάλιστα τελεώτατον ἔστι τῆς ἀγάπης τὸ Jesum Christum sanctis 720 discipulis ita loquen• μέτρον ἰδεῖν, αὐτὸν παροίσω μάρτυρα τὸν Κύριον tem: «Hoc est præceptum meum, ut diligatis in- ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τοῖς ἁγίοις λέγοντα μαθηταῖς· vicem, sicut dilexi vos. Majorem enim hac dilectio- • Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, nem nemo habet, ut animam suam ponal quis pro καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς. Μείζονα γὰρ ταύτης ἀγάπην amicis suis "¹. › Quin et alia ratione ostendi potest οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν sanctos evangelistas imprimis curasse ut ostende- φίλων αὐτοῦ.» Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρόπον ἀεί πώς rent Dominum nostrum Jesum Christum tempus ἐστι διὰ σπουδῆς γεγονὸς τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς, passionis præscisse, ne quis hæreticus adversus προειδότα δεικνύειν τὸν τοῦ πάθους καιρὸν τὸν Κύ ejus gloriam insurgeret, dicens præ infirmitate ριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν· ἵνα μή τις τῶν έτεcaptum fuisse, et cum invitus in laqueos Judæoruin ροδοξεῖν εἰωθότων τῆς θείας αὐτοῦ δόξης κατεπαίincidisset, crudelissimam mortem pertulisse. Utilis ρηται, λέγων, ὡς ἥλω μὲν δι' ἀσθένειαν, βρόχοις δὲ ergo et ad dispensationem pertinens sanctorum τοῖς Ἰουδαίων ἀνεθελήτως περιπεσών, τὸν οὕτω πάνδεινον ὑπέστη θάνατον. Οικονομικός τοιγαρούν καὶ ὠφέλιμος τῶν ἁγίων ὁ λόγος. sermo. XIII, 2-3. Et cœna facta, cum diabolus jum im6 Hebr. 11, 16. " Philipp. 11, 6. το ibid. 7. Καὶ δείπνου γενομένου, τοῦ διαβόλου ήδη βε ” Joan. xv, 13, 14.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. βληκότος εἰς τὴν καρδίαν Ἰούδα Σίμωνος τοῦ misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis IscaΙσκαριώτου, ἵνα παραδῷ αὐτὸν, εἰδὼς ὁ Ἰησ σους ὅτι πάντα ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε, καὶ πρὸς τὸν Θεὶν ὑπάγει, ἐγείρεται ἐκ τοῦ δείπνου, καὶ τί θησι τὰ ἱμάτια· καὶ λαβὼν λέντιον, διέζωσεν ἑαυτόν. Εἶτα βάλλει ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα, καὶ ἤρξατο νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἐκμάσσειν τῷ λεντίῳ ᾧ ἦν διεζωσμένος. Πρόῤῥιζον ὁ Σωτὴρ ἐκ τῶν ἡμετέρων διανοιῶν, ὡς νοσημάτων αἴσχιστον, καὶ τῆς ἁπάντων ἀνωτάτω βδελυρίας άξιον, καταστρέφει τὴν ὑπεροψίαν. Οίδε γὰρ οὕτως οὐδὲν ἀδικεῖν εἰωθὸς τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ὡς τοῦτο μάλιστα τὸ μικρὸν καὶ ἀπόπτυστον πάθος, ᾧ καὶ αὐτὸς ὁ πάντων Δεσπότης, ὡς ἐν τάξει πολεμίου, δικαίως ἀντανίσταται. ο Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ο κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φω νήν. Ἔδει τοίνυν τοῖς ἁγίοις μάλιστα μαθηταῖς με τρίου τε καὶ καθυφειμένου φρονήματος, καὶ διακένου τιμῆς οὐ σφόδρα φροντίζοντος λογισμοῦ· οὐ μικρὰς γὰρ ἔχοντες τὰς τοῦ τοιαῦτα νοσεῖν ἀφορμάς, κατά ώλισθον ἂν εὐκόλως, εἰ μὴ πολλῆς ἔτυχον τῆς ἐπι κουρίας. Φιλεί γάρ πως ἀεὶ τοῖς ἔχουσι τὸ περιφανές τὸ πικρὸν τῆς ἀλαζονείας ἐπιτρέχειν θηρίον. Εἶτα τί τῶν ἁγίων ἀποστόλων φαιδρότερον; ἢ ποῖον τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὸ ἀξιολογώτερον; Τὸν μὲν γὰρ οὐδὲν ὄντα κατὰ τὸν βίον οὐκ ἂν εἰσέλθοι τὸ πάθος. Φεύ γει γάρ πως ἀεὶ τὸν οὐδὲν ἔχοντα ζηλωτόν, καὶ τὸν ἐν τῷ μηδενὶ τεταγμένον ἀνεπίβατον· πῶς γὰρ ἂν ἐπέλθοι τῶν τοιούτων τινὶ τὸ κατά τι γοῦν ὅλως ἀλαζονεύεσθαι; Φιλεῖ δέ τις τὴν ὑπεροψίαν ἀξιοζή- " λωτος ων, ἑαυτόν τε διὰ τοῦτο τοῦ πέλας προτιθεὶς, καὶ πολὺ τῶν ἄλλων διενεγκεῖν ἀσυνέτως ὑπολαβών, ὡς ἐξαίρετόν τινα, καὶ ὑπερφυεστάτην ἀρετήν, κατορθώσαντα καὶ πολιτείας ὁδὸν ἀήθη τε τοῖς ἄλλοις καὶ ἀστιβῆ διανύσαντα. Ὅτε τοίνυν παραπέπηγέ πως τοῖς ἔχουσι τι λαμπρὸν τὸ νοσεῖν ἔσθ' ὅτε τὴν ὑπεροψίαν, πῶς οὐκ ἔδει τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις με τρίου φρονήματος ὑπογραμμὸν γενέσθαι Χριστόν, ἵνα τύπον ἔχοντες καὶ εἰκόνα τὸν ἁπάντων Κύριον, καὶ αὐτοὶ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ τὸν οἰκεῖον μεταπλάσσοιεν νοῦν·; "Ην οὖν ἄρα τὴν νόσον οὐχ ἑτέρως ἐξελεῖν, εἰ μὴ διὰ τοῦ διδάξαι σαφῶς, τοσοῦτον οἴεσθαι τῶν ἄλλων ἡττᾶσθαι κατὰ τὴν δόξαν, ὡς καὶ ἐν δούriotes, sciens Jesus quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exivit et ad Deum vadit, surgit a cana, et ponit vestimenta sua: et cum accepisset linteum, præcinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et cæpit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat præcinctus. Servator ex animis nostris superbiam tanquam morborum omnium fœdissimum, et summa omnium detestatione dignum radicitus evellit. Scit enim nihil æque hominis animæ officere posse ac abominandam illam ac detestandam perturbationem cui et ipse universi Dominus velut infenso hosti jure adversatur. • Dominus eniun superbis resistit, juxta Salomonis vocem 1. Opus itaque erat sanctis discipulis modesto ac demisso animo, et vanæ gloriæ haudquaquam cupido: quippe cɩun nou parvæ causæ essent quibus in hunc morbum inciderent, facile utique in eum prolapsi essent, nisi opem Servator eis attulisset. Solet enim crudelis fera superbiæ eos ut plurimum quibus claritatis aliquid inest invadere. At quid sanctis apostolis illustrius, aut quidnam est amicitia cum Deo præstabilius? Et quidem hoc vitium in nihili hominem non intraverit. Fugit enim eum in quo nibil est operæ pretii, nec ad eos accedit qui nullum inter alios gradum obtinent: quid enim est quo istiusmodi homines tantulum superbiæ concipiant? Sed fastum diligit quicunque spectabilis est, atque idcirco cæteris se præponit, iisque longe se præstare existimat, ut qui eximnia et excellentissima sit virtute 721 præditus, et vitæ genus insolitum ac minus tritum aliis inierit. Cum ergo superbiæ vitium iis interdum insideat in quibus nonnihil est præcipui, quomodo necesse non erat ut Christus sanctis apostolis humilitatis exemplo esset, ut typum et imaginem habentes universorum Dominum ipsi quoque ad Dei voluntatem suam mentem conformarent? Vitium igitur illud aliter evelli non poterat, quam si palam et aperte doceret ita demisse de se sentire, ut et servi vices obire, et ministerium famuli implere λου τάξει κατατάττεσθαι δεῖν, οὐδὲ αὐτὴν καταφρίτ- non vereretur, fratrum pedes abluendo, et linteo se τοντα τὴν οἰκέτῃ πρέπουσαν λειτουργίαν ἀποπληροῦν, διὰ τοῦ καὶ ἀπονίζειν τῶν ἀδελφῶν τοὺς πόδας, καὶ λέντιον περιθέσθαι διὰ τὴν χρείαν. "Αθρει γὰρ ὅπως ἀνδραποδώδες τὸ χρῆμά ἐστιν, ὅσον εἰς ἔθη φημὶ τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ τὰς ἔξω τριβάς. Υπογραμμός τοιγαροὖν μετρίουτε καὶ συνεσταλμένου φρονήματος ἅπασι. οἷς κατὰ τὸν βίον, οὔτε γὰρ μόνοις τοῖς μαθηταῖς έγονεν ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θεσπέσιος Παύ 4ος, αὐτὸν εἰκόνα παραλαβών, εἰς τοῦτο προτρέπει λέγων· ο Τοῦτο φρονείτω έκαστος ἐν ὑμῖν, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ο καὶ πάλιν, ο τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀλλήλους ἡγούμενοι ὑπερέχοντας ἑαυτῶν.» Θεσμός * Prov. 111, 54; Jac. 1, 6. το Philipp. 1, 5. ad opus præcingendo. Considera enim ut servile sit illud ministerium, si consuetudinem mundi hujus, et sæculi mores aspicias. Exemplum igitur modesti ac demissi animi omnibus hominibus, non tantumn suis discipulis, seipsum præbuit. Proindeque divinus Paulus cum eum imitandum sumpsisset, hortatur ad istud dicens: Hoc unusquisque sentite in vobis, quod et in Christo Jesu 78, vet rursus In humilitate superiores sibi invicem arbitrantes”. Lex enim charitatis et concordiæ humili constat spiritu. Verum ut ejus rei opinionem attolleret, neque vulgare quidpiam a Christo 7 ibid. 3.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. βληκότος εἰς τὴν καρδίαν Ἰούδα Σίμωνος τοῦ misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis IscaΙσκαριώτου, ἵνα παραδῷ αὐτὸν, εἰδὼς ὁ Ἰησ σους ὅτι πάντα ἔδωκεν αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε, καὶ πρὸς τὸν Θεὶν ὑπάγει, ἐγείρεται ἐκ τοῦ δείπνου, καὶ τί θησι τὰ ἱμάτια· καὶ λαβὼν λέντιον, διέζωσεν ἑαυτόν. Εἶτα βάλλει ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα, καὶ ἤρξατο νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἐκμάσσειν τῷ λεντίῳ ᾧ ἦν διεζωσμένος. Πρόῤῥιζον ὁ Σωτὴρ ἐκ τῶν ἡμετέρων διανοιῶν, ὡς νοσημάτων αἴσχιστον, καὶ τῆς ἁπάντων ἀνωτάτω βδελυρίας άξιον, καταστρέφει τὴν ὑπεροψίαν. Οίδε γὰρ οὕτως οὐδὲν ἀδικεῖν εἰωθὸς τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ὡς τοῦτο μάλιστα τὸ μικρὸν καὶ ἀπόπτυστον πάθος, ᾧ καὶ αὐτὸς ὁ πάντων Δεσπότης, ὡς ἐν τάξει πολεμίου, δικαίως ἀντανίσταται. ο Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ο κατὰ τὴν τοῦ Σολομῶντος φω νήν. Ἔδει τοίνυν τοῖς ἁγίοις μάλιστα μαθηταῖς με τρίου τε καὶ καθυφειμένου φρονήματος, καὶ διακένου τιμῆς οὐ σφόδρα φροντίζοντος λογισμοῦ· οὐ μικρὰς γὰρ ἔχοντες τὰς τοῦ τοιαῦτα νοσεῖν ἀφορμάς, κατά ώλισθον ἂν εὐκόλως, εἰ μὴ πολλῆς ἔτυχον τῆς ἐπι κουρίας. Φιλεί γάρ πως ἀεὶ τοῖς ἔχουσι τὸ περιφανές τὸ πικρὸν τῆς ἀλαζονείας ἐπιτρέχειν θηρίον. Εἶτα τί τῶν ἁγίων ἀποστόλων φαιδρότερον; ἢ ποῖον τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὸ ἀξιολογώτερον; Τὸν μὲν γὰρ οὐδὲν ὄντα κατὰ τὸν βίον οὐκ ἂν εἰσέλθοι τὸ πάθος. Φεύ γει γάρ πως ἀεὶ τὸν οὐδὲν ἔχοντα ζηλωτόν, καὶ τὸν ἐν τῷ μηδενὶ τεταγμένον ἀνεπίβατον· πῶς γὰρ ἂν ἐπέλθοι τῶν τοιούτων τινὶ τὸ κατά τι γοῦν ὅλως ἀλαζονεύεσθαι; Φιλεῖ δέ τις τὴν ὑπεροψίαν ἀξιοζή- " λωτος ων, ἑαυτόν τε διὰ τοῦτο τοῦ πέλας προτιθεὶς, καὶ πολὺ τῶν ἄλλων διενεγκεῖν ἀσυνέτως ὑπολαβών, ὡς ἐξαίρετόν τινα, καὶ ὑπερφυεστάτην ἀρετήν, κατορθώσαντα καὶ πολιτείας ὁδὸν ἀήθη τε τοῖς ἄλλοις καὶ ἀστιβῆ διανύσαντα. Ὅτε τοίνυν παραπέπηγέ πως τοῖς ἔχουσι τι λαμπρὸν τὸ νοσεῖν ἔσθ' ὅτε τὴν ὑπεροψίαν, πῶς οὐκ ἔδει τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις με τρίου φρονήματος ὑπογραμμὸν γενέσθαι Χριστόν, ἵνα τύπον ἔχοντες καὶ εἰκόνα τὸν ἁπάντων Κύριον, καὶ αὐτοὶ κατὰ τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ τὸν οἰκεῖον μεταπλάσσοιεν νοῦν·; "Ην οὖν ἄρα τὴν νόσον οὐχ ἑτέρως ἐξελεῖν, εἰ μὴ διὰ τοῦ διδάξαι σαφῶς, τοσοῦτον οἴεσθαι τῶν ἄλλων ἡττᾶσθαι κατὰ τὴν δόξαν, ὡς καὶ ἐν δούriotes, sciens Jesus quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exivit et ad Deum vadit, surgit a cana, et ponit vestimenta sua: et cum accepisset linteum, præcinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et cæpit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat præcinctus. Servator ex animis nostris superbiam tanquam morborum omnium fœdissimum, et summa omnium detestatione dignum radicitus evellit. Scit enim nihil æque hominis animæ officere posse ac abominandam illam ac detestandam perturbationem cui et ipse universi Dominus velut infenso hosti jure adversatur. • Dominus eniun superbis resistit, juxta Salomonis vocem 1. Opus itaque erat sanctis discipulis modesto ac demisso animo, et vanæ gloriæ haudquaquam cupido: quippe cɩun nou parvæ causæ essent quibus in hunc morbum inciderent, facile utique in eum prolapsi essent, nisi opem Servator eis attulisset. Solet enim crudelis fera superbiæ eos ut plurimum quibus claritatis aliquid inest invadere. At quid sanctis apostolis illustrius, aut quidnam est amicitia cum Deo præstabilius? Et quidem hoc vitium in nihili hominem non intraverit. Fugit enim eum in quo nibil est operæ pretii, nec ad eos accedit qui nullum inter alios gradum obtinent: quid enim est quo istiusmodi homines tantulum superbiæ concipiant? Sed fastum diligit quicunque spectabilis est, atque idcirco cæteris se præponit, iisque longe se præstare existimat, ut qui eximnia et excellentissima sit virtute 721 præditus, et vitæ genus insolitum ac minus tritum aliis inierit. Cum ergo superbiæ vitium iis interdum insideat in quibus nonnihil est præcipui, quomodo necesse non erat ut Christus sanctis apostolis humilitatis exemplo esset, ut typum et imaginem habentes universorum Dominum ipsi quoque ad Dei voluntatem suam mentem conformarent? Vitium igitur illud aliter evelli non poterat, quam si palam et aperte doceret ita demisse de se sentire, ut et servi vices obire, et ministerium famuli implere λου τάξει κατατάττεσθαι δεῖν, οὐδὲ αὐτὴν καταφρίτ- non vereretur, fratrum pedes abluendo, et linteo se τοντα τὴν οἰκέτῃ πρέπουσαν λειτουργίαν ἀποπληροῦν, διὰ τοῦ καὶ ἀπονίζειν τῶν ἀδελφῶν τοὺς πόδας, καὶ λέντιον περιθέσθαι διὰ τὴν χρείαν. "Αθρει γὰρ ὅπως ἀνδραποδώδες τὸ χρῆμά ἐστιν, ὅσον εἰς ἔθη φημὶ τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ τὰς ἔξω τριβάς. Υπογραμμός τοιγαροὖν μετρίουτε καὶ συνεσταλμένου φρονήματος ἅπασι. οἷς κατὰ τὸν βίον, οὔτε γὰρ μόνοις τοῖς μαθηταῖς έγονεν ὁ Χριστός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θεσπέσιος Παύ 4ος, αὐτὸν εἰκόνα παραλαβών, εἰς τοῦτο προτρέπει λέγων· ο Τοῦτο φρονείτω έκαστος ἐν ὑμῖν, ὅ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ο καὶ πάλιν, ο τῇ ταπεινοφροσύνῃ ἀλλήλους ἡγούμενοι ὑπερέχοντας ἑαυτῶν.» Θεσμός * Prov. 111, 54; Jac. 1, 6. το Philipp. 1, 5. ad opus præcingendo. Considera enim ut servile sit illud ministerium, si consuetudinem mundi hujus, et sæculi mores aspicias. Exemplum igitur modesti ac demissi animi omnibus hominibus, non tantumn suis discipulis, seipsum præbuit. Proindeque divinus Paulus cum eum imitandum sumpsisset, hortatur ad istud dicens: Hoc unusquisque sentite in vobis, quod et in Christo Jesu 78, vet rursus In humilitate superiores sibi invicem arbitrantes”. Lex enim charitatis et concordiæ humili constat spiritu. Verum ut ejus rei opinionem attolleret, neque vulgare quidpiam a Christo 7 ibid. 3.

factum esse putaremus, necessario rursus divinus γὰρ ἀγάπης καὶ ὁμοψυχίας ἐν φρονήματα γίνεται evangelista gloriam et potestatem ejus et imperium ταπεινῷ. Ἵνα δὲ τὴν τοῦ πράγματος ὑπόληψιν εἰς in omnes prius miratur, his verbis: • Sciens quia ὕψος ἐξάρῃ μέγα, καὶ μήτε τῶν τυχόντων δεδρᾶσθαι omnia dedit ei Pater in manus. › Quamvis enim, νομίσωμεν παρὰ Χριστοῦ, πάλιν ἀναγκαίως ὁ θεσπέ inquit, non ignoraret omnium rerum habere se σιος Εὐαγγελιστής προκαταπλήττεται τὴν ἐνοῦσαν potestatem, et se a Deo exiisse, hoc est, ex substan- αὐτῷ δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν, καὶ τὸ κατὰ πάντων tia genitum esse Dei ac Patris, et ad Deum vadere, κράτος, δι' ὧν φησιν, «Εἰδὼς, ὅτι πάντα παρέδωκεν αὐτῷ hoc est rursus in cœlos reverti, consessurum nimi- ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας.» Καίτοι γάρ, φησίν, οὐκ rum cum suo Genitore, tantam tamen demissionem Αγνοηκώς, ὅτι πάντων ἔχοι τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι præ se tulit, ut linteo præcinclus discipulorum ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθεν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεν pedes abluerit. Cum igitur hinc præclarum pietatis νήθη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ πρὸς Θεὸν ὑπάγει, exemplum et dilectionis mutuæ imaginem habea- τοῦτ' ἔστι, πάλιν ἀνίησιν εἰς οὐρανούς, συνεδρεύων mus, modeste de nobis sentiamus, charissimi, et δηλονότι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, τοσαύτην ὑπέστη την majoribus prærogativis fratres præditos putemus, ταπείνωσιν, ὡς λεντίῳ μὲν διαζώσασθαι, τῶν δὲ quamvis boni simus. Hoc enim ut sentiamus et μαθητῶν ἀπονίζειν τοὺς πόδας. Ἔχοντες τοίνυν velimus magnum istud exemplum nos adigit. ἐντεῦθεν ἄριστον τῆς εὐλαβείας υπογραμμὸν, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης περιφανεστάτην εἰκόνα, μέτρια μὲν φρονῶμεν, ἀγαπητοί, ἡγώμεθα δὲ τοὺς ἀδελφοὺς τὰ μείζω κεκτῆσθαι τῶν ἐν ἡμῖν πλεονεκτημάτων, κἂν ὑπάρχωμεν ἀγαθοί. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ὁ μέγας οὗτος ὑπογραμμὸς ἀναπείθει φρονεῖν τε καὶ βούλεσθαι. XIII, 6-8. Venit ergo ad Simonem Petrum, el dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Respondit Jesus, et dixit 722 ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Dicit ei Petrus: Non lavabis mihi pedes in æternum. Respondit ei Jesus. Έρχεται οὖν εἰς Σίμωνα Πέτρον, καὶ λέγει αὐτῷ Πέτρος Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ὁ ἐγὼ ποιῶ, σὺ οὐκ οἶδας ἄρτι, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Λέγει αὐτῷ Πέτρος· Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα. Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. τίς μὲν αὐτὸς εἴη κατὰ φύσιν ἐννοῶν, τίς δ᾽ αὖ πάλιν ὁ τὸν νιπτήρα παρακομίζων αὐτῷ, καὶ τὴν οἰκέτου χρείαν ἀποπληροῦν οὐ παραιτούμενος. Θα ουδεῖ γὰρ οὐ μετρίως αὐτὸν ἀπαράδεκτόν πως εἰς πίστιν ὑπάρχον τὸ πρᾶγμα, καὶ εἰ πολλοῖς ὁρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς. Τίς γὰρ ἂν οὐκ ἔφριξε μαθών, ὡς ὁ τῶν ὅλων μετὰ Πατρὸς ὑπάρχων Κύριος, οικτροτάτην οὕτω τὴν δουλείαν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐπεδείξατο, ὡς καὶ ὅπερ εἶναι δοκεῖ παρὰ τοῖς οἰκέταις τὴν ἐσχάτην ἐπέχον τάξιν, τοῦτο καὶ μάλα προθύμως ἐθελῆσαι δρᾶν αὐτὸν, εἰς ὑπογραμμὸν καὶ τύπον μετρίου φρονήματος; Δέδιο τοιγαροῦν ὁ θε σπέσιος μαθητής τὸ ἐκ τοῦ πράγματος ἄχθος, καὶ Ferventiorem ubique, ut verbo dicam, Petri ani- θερμότερόν πως ἀεὶ τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα, καὶ mum et ad pietatem magis ac magis inflammatum πολύ γοργότερον εἰς εὐλάβειαν, θεωρήσαι τις ἂν ἐν videre licet. Idcirco morem et consuetudinem suam ὅλοις, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τοῖς συγγράμμασι. Τοιγάρτοι secutus, disciplinam hanc summæ humilitatis et καὶ νῦν ἔθει τῷ ἰδίῳ κατακολουθήσας καὶ τρόπῳ, charitatis quam servaret, abjicit, mente quidem τὸ σεσωσμένον δὴ τοῦτο τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης τα reputans quinam esset ipse natura, et quis ille qui & πεινοφροσύνης τε καὶ ἀγάπης παρωθεῖται μάθημα, pelvim afferebat, ac famuli munus implere non detrectabat. Nec enim mediocriter eum turbat res propemodum incredibilis, licet multorum oculis conspiceretur. Quis enim non exhorruisset discens eum qui una cum Patre Dominus est universi, adeo miserabilem erga suos discipulos servitutem præ se tulisse, ut quod inter servos postremum locum tenet, hoc libentissime facere voluerit, seipsum in exemplum et typum spiritus humilis tradens? Metuit ergo discipulus tantæ rei pondus, et usitatam ac familiarem sibi reverentiam præterens, recusat: quippe cum nondum rei causam cognitam habeat, Doniinum aliquid temere agere putat, nec aliud in animo habere, quam ut corporis duntaxat τῆς συνήθους καὶ τετριμμένης εὐλαβείας αὐτῷ καρquietem eis conciliaret: pedum enim ablutio aliquantulum relaxat et resolvit distensionem ex incessu ortam. Ideoque ferventer admodum probi- - lebat, dicens: • Domine, tu mihi lavas pedes? Deceret enim, inquit, deceret nos natura servos id facere, non te universorum Dominum. Sed explicationem rei Christus quidemn differt in opporo tunum tempus, adeoque non sine gravissima causa factum id ab eo posthæc agnitum iri ait, cum nimirum eam rem planius exponet. Porro non inediocrem utilitatem isthinc etiam nos una cum aliis πὸν ποιεῖται τὴν παραίτησιν, συνεὶς δὲ οὔπω τὴν αἰτίαν τοῦ πράγματος, οίεταί τι δρἂν εἰκῆ τὸν Κύ ριον, καὶ ψιλὴν αὐτοῖς τοῦ σώματος ἐπινοῆσαι τὴν ἀνάπαυσιν· τὸ γὰρ ἀπονίζεσθαι τοὺς πόδας συντελεί πως εἰς τοῦτο, καὶ μετρίως ἀποχαλῇ τὴν ἐκ τοῦ βαδίσματος τάσιν Διὰ τοῦτο καὶ σφόδρα θερμώς ενείργει λέγων· «Κύριε, σύ μου νίπτεις τους πό δας; ο Εδει γὰρ, ἔδει, φησί, τοὺς κατὰ φύσιν οἰκέτας τοῦτο πράττειν ἡμᾶς, οὐχὶ σὲ τὸν ἁπάντων Κύ ριον. 'Αλλ' ὑπερτίθεται μὲν τοῦ πράγματος τὴν ἐξω ήγησιν εἰς καιρὸν ὁ Χριστὸς ὅτι γε μὴν ἀξιολογω Editum erat στάσιν, et interpres, Pedum enim ablutio in hoc conducit, et lassis de via quietem arces.it. EDIT.

factum esse putaremus, necessario rursus divinus γὰρ ἀγάπης καὶ ὁμοψυχίας ἐν φρονήματα γίνεται evangelista gloriam et potestatem ejus et imperium ταπεινῷ. Ἵνα δὲ τὴν τοῦ πράγματος ὑπόληψιν εἰς in omnes prius miratur, his verbis: • Sciens quia ὕψος ἐξάρῃ μέγα, καὶ μήτε τῶν τυχόντων δεδρᾶσθαι omnia dedit ei Pater in manus. › Quamvis enim, νομίσωμεν παρὰ Χριστοῦ, πάλιν ἀναγκαίως ὁ θεσπέ inquit, non ignoraret omnium rerum habere se σιος Εὐαγγελιστής προκαταπλήττεται τὴν ἐνοῦσαν potestatem, et se a Deo exiisse, hoc est, ex substan- αὐτῷ δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν, καὶ τὸ κατὰ πάντων tia genitum esse Dei ac Patris, et ad Deum vadere, κράτος, δι' ὧν φησιν, «Εἰδὼς, ὅτι πάντα παρέδωκεν αὐτῷ hoc est rursus in cœlos reverti, consessurum nimi- ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας.» Καίτοι γάρ, φησίν, οὐκ rum cum suo Genitore, tantam tamen demissionem Αγνοηκώς, ὅτι πάντων ἔχοι τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι præ se tulit, ut linteo præcinclus discipulorum ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθεν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεν pedes abluerit. Cum igitur hinc præclarum pietatis νήθη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ πρὸς Θεὸν ὑπάγει, exemplum et dilectionis mutuæ imaginem habea- τοῦτ' ἔστι, πάλιν ἀνίησιν εἰς οὐρανούς, συνεδρεύων mus, modeste de nobis sentiamus, charissimi, et δηλονότι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, τοσαύτην ὑπέστη την majoribus prærogativis fratres præditos putemus, ταπείνωσιν, ὡς λεντίῳ μὲν διαζώσασθαι, τῶν δὲ quamvis boni simus. Hoc enim ut sentiamus et μαθητῶν ἀπονίζειν τοὺς πόδας. Ἔχοντες τοίνυν velimus magnum istud exemplum nos adigit. ἐντεῦθεν ἄριστον τῆς εὐλαβείας υπογραμμὸν, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης περιφανεστάτην εἰκόνα, μέτρια μὲν φρονῶμεν, ἀγαπητοί, ἡγώμεθα δὲ τοὺς ἀδελφοὺς τὰ μείζω κεκτῆσθαι τῶν ἐν ἡμῖν πλεονεκτημάτων, κἂν ὑπάρχωμεν ἀγαθοί. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ὁ μέγας οὗτος ὑπογραμμὸς ἀναπείθει φρονεῖν τε καὶ βούλεσθαι. XIII, 6-8. Venit ergo ad Simonem Petrum, el dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Respondit Jesus, et dixit 722 ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Dicit ei Petrus: Non lavabis mihi pedes in æternum. Respondit ei Jesus. Έρχεται οὖν εἰς Σίμωνα Πέτρον, καὶ λέγει αὐτῷ Πέτρος Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ὁ ἐγὼ ποιῶ, σὺ οὐκ οἶδας ἄρτι, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Λέγει αὐτῷ Πέτρος· Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα. Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. τίς μὲν αὐτὸς εἴη κατὰ φύσιν ἐννοῶν, τίς δ᾽ αὖ πάλιν ὁ τὸν νιπτήρα παρακομίζων αὐτῷ, καὶ τὴν οἰκέτου χρείαν ἀποπληροῦν οὐ παραιτούμενος. Θα ουδεῖ γὰρ οὐ μετρίως αὐτὸν ἀπαράδεκτόν πως εἰς πίστιν ὑπάρχον τὸ πρᾶγμα, καὶ εἰ πολλοῖς ὁρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς. Τίς γὰρ ἂν οὐκ ἔφριξε μαθών, ὡς ὁ τῶν ὅλων μετὰ Πατρὸς ὑπάρχων Κύριος, οικτροτάτην οὕτω τὴν δουλείαν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐπεδείξατο, ὡς καὶ ὅπερ εἶναι δοκεῖ παρὰ τοῖς οἰκέταις τὴν ἐσχάτην ἐπέχον τάξιν, τοῦτο καὶ μάλα προθύμως ἐθελῆσαι δρᾶν αὐτὸν, εἰς ὑπογραμμὸν καὶ τύπον μετρίου φρονήματος; Δέδιο τοιγαροῦν ὁ θε σπέσιος μαθητής τὸ ἐκ τοῦ πράγματος ἄχθος, καὶ Ferventiorem ubique, ut verbo dicam, Petri ani- θερμότερόν πως ἀεὶ τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα, καὶ mum et ad pietatem magis ac magis inflammatum πολύ γοργότερον εἰς εὐλάβειαν, θεωρήσαι τις ἂν ἐν videre licet. Idcirco morem et consuetudinem suam ὅλοις, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τοῖς συγγράμμασι. Τοιγάρτοι secutus, disciplinam hanc summæ humilitatis et καὶ νῦν ἔθει τῷ ἰδίῳ κατακολουθήσας καὶ τρόπῳ, charitatis quam servaret, abjicit, mente quidem τὸ σεσωσμένον δὴ τοῦτο τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης τα reputans quinam esset ipse natura, et quis ille qui & πεινοφροσύνης τε καὶ ἀγάπης παρωθεῖται μάθημα, pelvim afferebat, ac famuli munus implere non detrectabat. Nec enim mediocriter eum turbat res propemodum incredibilis, licet multorum oculis conspiceretur. Quis enim non exhorruisset discens eum qui una cum Patre Dominus est universi, adeo miserabilem erga suos discipulos servitutem præ se tulisse, ut quod inter servos postremum locum tenet, hoc libentissime facere voluerit, seipsum in exemplum et typum spiritus humilis tradens? Metuit ergo discipulus tantæ rei pondus, et usitatam ac familiarem sibi reverentiam præterens, recusat: quippe cum nondum rei causam cognitam habeat, Doniinum aliquid temere agere putat, nec aliud in animo habere, quam ut corporis duntaxat τῆς συνήθους καὶ τετριμμένης εὐλαβείας αὐτῷ καρquietem eis conciliaret: pedum enim ablutio aliquantulum relaxat et resolvit distensionem ex incessu ortam. Ideoque ferventer admodum probi- - lebat, dicens: • Domine, tu mihi lavas pedes? Deceret enim, inquit, deceret nos natura servos id facere, non te universorum Dominum. Sed explicationem rei Christus quidemn differt in opporo tunum tempus, adeoque non sine gravissima causa factum id ab eo posthæc agnitum iri ait, cum nimirum eam rem planius exponet. Porro non inediocrem utilitatem isthinc etiam nos una cum aliis πὸν ποιεῖται τὴν παραίτησιν, συνεὶς δὲ οὔπω τὴν αἰτίαν τοῦ πράγματος, οίεταί τι δρἂν εἰκῆ τὸν Κύ ριον, καὶ ψιλὴν αὐτοῖς τοῦ σώματος ἐπινοῆσαι τὴν ἀνάπαυσιν· τὸ γὰρ ἀπονίζεσθαι τοὺς πόδας συντελεί πως εἰς τοῦτο, καὶ μετρίως ἀποχαλῇ τὴν ἐκ τοῦ βαδίσματος τάσιν Διὰ τοῦτο καὶ σφόδρα θερμώς ενείργει λέγων· «Κύριε, σύ μου νίπτεις τους πό δας; ο Εδει γὰρ, ἔδει, φησί, τοὺς κατὰ φύσιν οἰκέτας τοῦτο πράττειν ἡμᾶς, οὐχὶ σὲ τὸν ἁπάντων Κύ ριον. 'Αλλ' ὑπερτίθεται μὲν τοῦ πράγματος τὴν ἐξω ήγησιν εἰς καιρὸν ὁ Χριστὸς ὅτι γε μὴν ἀξιολογω Editum erat στάσιν, et interpres, Pedum enim ablutio in hoc conducit, et lassis de via quietem arces.it. EDIT.

factum esse putaremus, necessario rursus divinus γὰρ ἀγάπης καὶ ὁμοψυχίας ἐν φρονήματα γίνεται evangelista gloriam et potestatem ejus et imperium ταπεινῷ. Ἵνα δὲ τὴν τοῦ πράγματος ὑπόληψιν εἰς in omnes prius miratur, his verbis: • Sciens quia ὕψος ἐξάρῃ μέγα, καὶ μήτε τῶν τυχόντων δεδρᾶσθαι omnia dedit ei Pater in manus. › Quamvis enim, νομίσωμεν παρὰ Χριστοῦ, πάλιν ἀναγκαίως ὁ θεσπέ inquit, non ignoraret omnium rerum habere se σιος Εὐαγγελιστής προκαταπλήττεται τὴν ἐνοῦσαν potestatem, et se a Deo exiisse, hoc est, ex substan- αὐτῷ δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν, καὶ τὸ κατὰ πάντων tia genitum esse Dei ac Patris, et ad Deum vadere, κράτος, δι' ὧν φησιν, «Εἰδὼς, ὅτι πάντα παρέδωκεν αὐτῷ hoc est rursus in cœlos reverti, consessurum nimi- ὁ Πατήρ εἰς τὰς χεῖρας.» Καίτοι γάρ, φησίν, οὐκ rum cum suo Genitore, tantam tamen demissionem Αγνοηκώς, ὅτι πάντων ἔχοι τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι præ se tulit, ut linteo præcinclus discipulorum ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθεν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας ἐγεν pedes abluerit. Cum igitur hinc præclarum pietatis νήθη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ πρὸς Θεὸν ὑπάγει, exemplum et dilectionis mutuæ imaginem habea- τοῦτ' ἔστι, πάλιν ἀνίησιν εἰς οὐρανούς, συνεδρεύων mus, modeste de nobis sentiamus, charissimi, et δηλονότι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, τοσαύτην ὑπέστη την majoribus prærogativis fratres præditos putemus, ταπείνωσιν, ὡς λεντίῳ μὲν διαζώσασθαι, τῶν δὲ quamvis boni simus. Hoc enim ut sentiamus et μαθητῶν ἀπονίζειν τοὺς πόδας. Ἔχοντες τοίνυν velimus magnum istud exemplum nos adigit. ἐντεῦθεν ἄριστον τῆς εὐλαβείας υπογραμμὸν, καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης περιφανεστάτην εἰκόνα, μέτρια μὲν φρονῶμεν, ἀγαπητοί, ἡγώμεθα δὲ τοὺς ἀδελφοὺς τὰ μείζω κεκτῆσθαι τῶν ἐν ἡμῖν πλεονεκτημάτων, κἂν ὑπάρχωμεν ἀγαθοί. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ὁ μέγας οὗτος ὑπογραμμὸς ἀναπείθει φρονεῖν τε καὶ βούλεσθαι. XIII, 6-8. Venit ergo ad Simonem Petrum, el dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Respondit Jesus, et dixit 722 ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Dicit ei Petrus: Non lavabis mihi pedes in æternum. Respondit ei Jesus. Έρχεται οὖν εἰς Σίμωνα Πέτρον, καὶ λέγει αὐτῷ Πέτρος Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας; Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ὁ ἐγὼ ποιῶ, σὺ οὐκ οἶδας ἄρτι, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα. Λέγει αὐτῷ Πέτρος· Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνα. Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς. τίς μὲν αὐτὸς εἴη κατὰ φύσιν ἐννοῶν, τίς δ᾽ αὖ πάλιν ὁ τὸν νιπτήρα παρακομίζων αὐτῷ, καὶ τὴν οἰκέτου χρείαν ἀποπληροῦν οὐ παραιτούμενος. Θα ουδεῖ γὰρ οὐ μετρίως αὐτὸν ἀπαράδεκτόν πως εἰς πίστιν ὑπάρχον τὸ πρᾶγμα, καὶ εἰ πολλοῖς ὁρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς. Τίς γὰρ ἂν οὐκ ἔφριξε μαθών, ὡς ὁ τῶν ὅλων μετὰ Πατρὸς ὑπάρχων Κύριος, οικτροτάτην οὕτω τὴν δουλείαν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθη τὰς ἐπεδείξατο, ὡς καὶ ὅπερ εἶναι δοκεῖ παρὰ τοῖς οἰκέταις τὴν ἐσχάτην ἐπέχον τάξιν, τοῦτο καὶ μάλα προθύμως ἐθελῆσαι δρᾶν αὐτὸν, εἰς ὑπογραμμὸν καὶ τύπον μετρίου φρονήματος; Δέδιο τοιγαροῦν ὁ θε σπέσιος μαθητής τὸ ἐκ τοῦ πράγματος ἄχθος, καὶ Ferventiorem ubique, ut verbo dicam, Petri ani- θερμότερόν πως ἀεὶ τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα, καὶ mum et ad pietatem magis ac magis inflammatum πολύ γοργότερον εἰς εὐλάβειαν, θεωρήσαι τις ἂν ἐν videre licet. Idcirco morem et consuetudinem suam ὅλοις, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τοῖς συγγράμμασι. Τοιγάρτοι secutus, disciplinam hanc summæ humilitatis et καὶ νῦν ἔθει τῷ ἰδίῳ κατακολουθήσας καὶ τρόπῳ, charitatis quam servaret, abjicit, mente quidem τὸ σεσωσμένον δὴ τοῦτο τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης τα reputans quinam esset ipse natura, et quis ille qui & πεινοφροσύνης τε καὶ ἀγάπης παρωθεῖται μάθημα, pelvim afferebat, ac famuli munus implere non detrectabat. Nec enim mediocriter eum turbat res propemodum incredibilis, licet multorum oculis conspiceretur. Quis enim non exhorruisset discens eum qui una cum Patre Dominus est universi, adeo miserabilem erga suos discipulos servitutem præ se tulisse, ut quod inter servos postremum locum tenet, hoc libentissime facere voluerit, seipsum in exemplum et typum spiritus humilis tradens? Metuit ergo discipulus tantæ rei pondus, et usitatam ac familiarem sibi reverentiam præterens, recusat: quippe cum nondum rei causam cognitam habeat, Doniinum aliquid temere agere putat, nec aliud in animo habere, quam ut corporis duntaxat τῆς συνήθους καὶ τετριμμένης εὐλαβείας αὐτῷ καρquietem eis conciliaret: pedum enim ablutio aliquantulum relaxat et resolvit distensionem ex incessu ortam. Ideoque ferventer admodum probi- - lebat, dicens: • Domine, tu mihi lavas pedes? Deceret enim, inquit, deceret nos natura servos id facere, non te universorum Dominum. Sed explicationem rei Christus quidemn differt in opporo tunum tempus, adeoque non sine gravissima causa factum id ab eo posthæc agnitum iri ait, cum nimirum eam rem planius exponet. Porro non inediocrem utilitatem isthinc etiam nos una cum aliis πὸν ποιεῖται τὴν παραίτησιν, συνεὶς δὲ οὔπω τὴν αἰτίαν τοῦ πράγματος, οίεταί τι δρἂν εἰκῆ τὸν Κύ ριον, καὶ ψιλὴν αὐτοῖς τοῦ σώματος ἐπινοῆσαι τὴν ἀνάπαυσιν· τὸ γὰρ ἀπονίζεσθαι τοὺς πόδας συντελεί πως εἰς τοῦτο, καὶ μετρίως ἀποχαλῇ τὴν ἐκ τοῦ βαδίσματος τάσιν Διὰ τοῦτο καὶ σφόδρα θερμώς ενείργει λέγων· «Κύριε, σύ μου νίπτεις τους πό δας; ο Εδει γὰρ, ἔδει, φησί, τοὺς κατὰ φύσιν οἰκέτας τοῦτο πράττειν ἡμᾶς, οὐχὶ σὲ τὸν ἁπάντων Κύ ριον. 'Αλλ' ὑπερτίθεται μὲν τοῦ πράγματος τὴν ἐξω ήγησιν εἰς καιρὸν ὁ Χριστὸς ὅτι γε μὴν ἀξιολογω Editum erat στάσιν, et interpres, Pedum enim ablutio in hoc conducit, et lassis de via quietem arces.it. EDIT.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. opus vocante sermonem differat, et rursus tempore ad sermonem incitante, ab agendo desistat. Cuneta enim temporibus congruis tribuebat. Petro igilur renuente et aperte negante pedes sibi ab eo ablutum iri in æternum, dammum hinc futurum Servator explicat, dicens: τέραν ἔχοι τὴν αἰτίαν, τὸ παρ' αὐτοῦ γεγονός συν- percepturos ait. Vide enin quo pacto tempore ad ήσειν φησὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν δηλονότι πλατυτέραν περὶ αὐτοῦ ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν. Ονήσει δὲ λίαν καὶ τοῦτο πάλιν ἡμᾶς μετὰ τῶν ἄλλων οὐ μικρῶς. Θέα γὰρ ὅπως καιροῦ καλοῦντος εἰς ἔργον, ὑπερτίθεται τὸν λόγον, καιροῦ δ' αὖ πάλιν ἐπείγοντος εἰς λόγον ἀναδύεται τὸ δρᾷν. Πάντα γὰρ καιροῖς ἀπονέμων τοῖς ἑοικόσι καὶ πρέπουσιν ἦν. ᾿Ανανεύοντος τοίνυν τοῦ Πέτρου, καὶ ἀποφάσκοντος ἐναργώς, οὐκ ἂν αὐτοῦ νίψαι τοὺς πόδας εἰς τὸν αἰῶνα, τὴν ἐσομένην ζημίαν ἐντεῦθεν φανερὰν ὁ Σωτὴρ καθίστησι λέγων· Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ' ἐμοῦ. Ὅσον μὲν οὖν ἧκεν εἰς τὸν ἐμφανῆ καὶ πρόχει ρον τοῦ προκειμένου σκοπὸν, Εἰ μὴ καταδέξαιο, φησί, τὸ ξένον τοῦτο καὶ ἄηθες τῆς ταπεινοφροσύνης μάθημα, μερίδα καὶ κλῆρον οὐκ ἂν εὕροις μετ' ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ πολλάκις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μικρὰς τῶν λόγων λαβὼν ἀφορμάς, γενι κὴν ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν, καὶ εἰς πλάτος ἐξέλκων τὰ ἐφ᾽ ἑνὸς πράγματος, ήγουν εἰς τι μέρος ἰδίως εἰρημένα, πλουσίαν τοῖς ὁρωμένοις εἰσφέρει την ὄνησιν, οἰησόμεθά πως κάν τούτῳ λέγειν αὐτὸν, ὡς εἰ μή τις ἀπονίψαιτο διὰ τῆς αὐτοῦ χάριτος τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ πλημμελεῖν μολυσμὸν, ἀμέτ οχος ἔσται τῆς παρ' αὐτοῦ ζωῆς, καὶ τῆς τῶν οὐρα νῶν βασιλείας άγευστος ἀπομενει. Οὐ γὰρ τοῖς ἀκαθάρτοις εἰς τὰς ἄνω μονὰς εἰσιέναι θέμις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης καθαρὸν ἔχουσι τὸ συν ειδός, καὶ ἡγιασμένοις ἐν Πνεύματι διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος Κύριο, μὴ τοὺς η 723 XIII, 8. Si non lavero te, non habebis partem mecum. Quod ad loci hujus manifestum et obvium scopum attinet, Nisi inusitatam hanc et insolitam humilitatem didiceris, inquit, partem et sortem nou invenies mecum. Sed cum sæpe Dominus noster Jesus Christus sumptis levibus etiam verborum occasionibus generalem expositionem faciat, et quæ de una re aut parte una peculiariter dicta sunt latins extendens, abundantia utili locupletet, ipsum etiam hic dicere putabimus quod, nisi quis per ejus gratiam sordes ex peccato contractas abluerit, particeps futuras non sit vitæ quæ ab eo manal, et regni ccelorum expers mausurus. Nec enim ſas est impuris in supernas mansiones ingredi, sed qui per dilectionem in Christum puram habent conscientiam, et sanctificati sunt in Spiritu per sanctum baptismə. XIII, 9. Dicit ei Simon Petrus: Domine, non tanπόδας μου μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας, καὶ τὴν tum pedes meos, sed et nunus et caput. κεφαλήν. Qui modo tantopere restitit, et pedes sibi lavari aperte renuit, non tantum eos ultro profert, sed et manus et caput. Nam si a tuo consortio idcirco removendus sum, inquit, et a bonis quæ posita sunt in spe excludendus, nisi tibi hoc agere volenti statuentique annuero, et pedes abluero, exbibebo etiam reliqua, nolens terribile hoc damnum incurrere. Reverentia igitur ac metu principio recusabat, gravitatem rei pertimescens, non utique quod Domini mandatis resisteret. Cuin enim apud se reputaret, inquit, Servatoris dignitatem, et naturæ suæ utilitatem, principio quidem negabat sed cum damnum imminere didicisset ni faὉ τοσαύτην ἡμῖν ἀρτίως ἐπιδείξας τὴν ἔνστασιν, καὶ ἀπαυδήσας ἐναργῶς τοῖν ποδοῖν τὴν ἀπόνιψιν, οὐχ ὅπως αὐτούς παρατίθησι μόνους, ἀλλὰ καὶ χεῖρας καὶ κεφαλήν. Εἰ γὰρ μέλλοιμ:, φησί, ἀποπεσεῖσθαι διὰ τούτου τῆς πρὸς σὲ κοινωνίας, καὶ μακράν που κείσθαι τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰ μή σοι καὶ τοῦτο δρᾷν ἐθέλοντι καὶ προελομένῳ κατα νεύσαιμι, καὶ ἀπονέψαιμι τοὺς πόδας, παραθήτω καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν οὕτω φρικωδεστάτην ζημίαν παραιτούμενος. Εὐλαβείας οὖν ἦν ἄρα καρπὸς ἡ ἐν ἀρχαῖς παραίτησις, καὶ τὸ δυσαχθὲς δεδιότος τοῦ πράγματος, οὐχὶ δὴ πάντως ἀντιπράττοντος τοῖς Δεσποτικοῖς ἐπιτάγμασιν. Εννοῶν τε γὰρ, ὡς ἔφην, τήν τε τοῦ Σωτῆρος ἀξίαν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὸ σμικρο- η ceret, Donini confestim obtemperat voluntati lic πρεπές, ἡρνεῖτο μὲν ἐν ἀρχαῖς· μαθὼν δὲ τὸ βλάδος, εὐθὺς μετατρέχει πρὸς τὸ βούλεσθαι τὸ τῷ κρατοῦντι δοκοῦν. Επιτήρει δὲ πάλιν, καὶ δέχου τὸ πεπραγμένον εἰς ὠφελείας υπογραμμόν. Καίτοι γὰρ εἰρηκώς· «Οὐ μὴ νίψης μου τους πόδας εἰς τὸν αἰῶνα,» μεθίσταται παραχρῆμα τοῦ πρὸς τοῦτο Βλέποντος νοῦ, οὐκ ἐκεῖνο μάλιστα ἐννοήσας, ὅτι προσήκοι τοῖς ἰδίοις αὐτὸν ἐμμένοντα λόγοις ἀληθῆ φαίνεσθαι παρ' ἡμῖν, ἀλλ' ὅτι μείζονα καὶ χαλεπω τέραν εὑρήσει ζημίαν, τὴν ἐκ τοῦ τηρῆσαι τὸ εἰρημένον. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν τὸ προαλώς τι καὶ προχείρως εἰπεῖν, μήτε μὲν ἀγρίοις ἐπειγέσθω τις animadverte rursus, et factum ipsum in præscri plum et regulam utilem cape. Quamvis enim dixerit, • Non lavabis mihi pedes in æternum, › consilium tamen ac mentem statim inuitat, non jam cogitans firmum et constantem in dictis manendo veracem videri oportere, sed majorem gravioreingne jacturam sibi imminere 724 si dictis steterit. Cavendum itaque ne quid præpropere ac tenere dicamus: neque vero quis acerbis vocibus incessat, si quid ex levitale et inconsiderantia rejectum sitsed si quid alicui exciderit, ac mox per inficiationem bonum aliquod ac utile et necessarium

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. opus vocante sermonem differat, et rursus tempore ad sermonem incitante, ab agendo desistat. Cuneta enim temporibus congruis tribuebat. Petro igilur renuente et aperte negante pedes sibi ab eo ablutum iri in æternum, dammum hinc futurum Servator explicat, dicens: τέραν ἔχοι τὴν αἰτίαν, τὸ παρ' αὐτοῦ γεγονός συν- percepturos ait. Vide enin quo pacto tempore ad ήσειν φησὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν δηλονότι πλατυτέραν περὶ αὐτοῦ ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν. Ονήσει δὲ λίαν καὶ τοῦτο πάλιν ἡμᾶς μετὰ τῶν ἄλλων οὐ μικρῶς. Θέα γὰρ ὅπως καιροῦ καλοῦντος εἰς ἔργον, ὑπερτίθεται τὸν λόγον, καιροῦ δ' αὖ πάλιν ἐπείγοντος εἰς λόγον ἀναδύεται τὸ δρᾷν. Πάντα γὰρ καιροῖς ἀπονέμων τοῖς ἑοικόσι καὶ πρέπουσιν ἦν. ᾿Ανανεύοντος τοίνυν τοῦ Πέτρου, καὶ ἀποφάσκοντος ἐναργώς, οὐκ ἂν αὐτοῦ νίψαι τοὺς πόδας εἰς τὸν αἰῶνα, τὴν ἐσομένην ζημίαν ἐντεῦθεν φανερὰν ὁ Σωτὴρ καθίστησι λέγων· Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ' ἐμοῦ. Ὅσον μὲν οὖν ἧκεν εἰς τὸν ἐμφανῆ καὶ πρόχει ρον τοῦ προκειμένου σκοπὸν, Εἰ μὴ καταδέξαιο, φησί, τὸ ξένον τοῦτο καὶ ἄηθες τῆς ταπεινοφροσύνης μάθημα, μερίδα καὶ κλῆρον οὐκ ἂν εὕροις μετ' ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ πολλάκις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μικρὰς τῶν λόγων λαβὼν ἀφορμάς, γενι κὴν ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν, καὶ εἰς πλάτος ἐξέλκων τὰ ἐφ᾽ ἑνὸς πράγματος, ήγουν εἰς τι μέρος ἰδίως εἰρημένα, πλουσίαν τοῖς ὁρωμένοις εἰσφέρει την ὄνησιν, οἰησόμεθά πως κάν τούτῳ λέγειν αὐτὸν, ὡς εἰ μή τις ἀπονίψαιτο διὰ τῆς αὐτοῦ χάριτος τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ πλημμελεῖν μολυσμὸν, ἀμέτ οχος ἔσται τῆς παρ' αὐτοῦ ζωῆς, καὶ τῆς τῶν οὐρα νῶν βασιλείας άγευστος ἀπομενει. Οὐ γὰρ τοῖς ἀκαθάρτοις εἰς τὰς ἄνω μονὰς εἰσιέναι θέμις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης καθαρὸν ἔχουσι τὸ συν ειδός, καὶ ἡγιασμένοις ἐν Πνεύματι διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος Κύριο, μὴ τοὺς η 723 XIII, 8. Si non lavero te, non habebis partem mecum. Quod ad loci hujus manifestum et obvium scopum attinet, Nisi inusitatam hanc et insolitam humilitatem didiceris, inquit, partem et sortem nou invenies mecum. Sed cum sæpe Dominus noster Jesus Christus sumptis levibus etiam verborum occasionibus generalem expositionem faciat, et quæ de una re aut parte una peculiariter dicta sunt latins extendens, abundantia utili locupletet, ipsum etiam hic dicere putabimus quod, nisi quis per ejus gratiam sordes ex peccato contractas abluerit, particeps futuras non sit vitæ quæ ab eo manal, et regni ccelorum expers mausurus. Nec enim ſas est impuris in supernas mansiones ingredi, sed qui per dilectionem in Christum puram habent conscientiam, et sanctificati sunt in Spiritu per sanctum baptismə. XIII, 9. Dicit ei Simon Petrus: Domine, non tanπόδας μου μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας, καὶ τὴν tum pedes meos, sed et nunus et caput. κεφαλήν. Qui modo tantopere restitit, et pedes sibi lavari aperte renuit, non tantum eos ultro profert, sed et manus et caput. Nam si a tuo consortio idcirco removendus sum, inquit, et a bonis quæ posita sunt in spe excludendus, nisi tibi hoc agere volenti statuentique annuero, et pedes abluero, exbibebo etiam reliqua, nolens terribile hoc damnum incurrere. Reverentia igitur ac metu principio recusabat, gravitatem rei pertimescens, non utique quod Domini mandatis resisteret. Cuin enim apud se reputaret, inquit, Servatoris dignitatem, et naturæ suæ utilitatem, principio quidem negabat sed cum damnum imminere didicisset ni faὉ τοσαύτην ἡμῖν ἀρτίως ἐπιδείξας τὴν ἔνστασιν, καὶ ἀπαυδήσας ἐναργῶς τοῖν ποδοῖν τὴν ἀπόνιψιν, οὐχ ὅπως αὐτούς παρατίθησι μόνους, ἀλλὰ καὶ χεῖρας καὶ κεφαλήν. Εἰ γὰρ μέλλοιμ:, φησί, ἀποπεσεῖσθαι διὰ τούτου τῆς πρὸς σὲ κοινωνίας, καὶ μακράν που κείσθαι τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰ μή σοι καὶ τοῦτο δρᾷν ἐθέλοντι καὶ προελομένῳ κατα νεύσαιμι, καὶ ἀπονέψαιμι τοὺς πόδας, παραθήτω καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν οὕτω φρικωδεστάτην ζημίαν παραιτούμενος. Εὐλαβείας οὖν ἦν ἄρα καρπὸς ἡ ἐν ἀρχαῖς παραίτησις, καὶ τὸ δυσαχθὲς δεδιότος τοῦ πράγματος, οὐχὶ δὴ πάντως ἀντιπράττοντος τοῖς Δεσποτικοῖς ἐπιτάγμασιν. Εννοῶν τε γὰρ, ὡς ἔφην, τήν τε τοῦ Σωτῆρος ἀξίαν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὸ σμικρο- η ceret, Donini confestim obtemperat voluntati lic πρεπές, ἡρνεῖτο μὲν ἐν ἀρχαῖς· μαθὼν δὲ τὸ βλάδος, εὐθὺς μετατρέχει πρὸς τὸ βούλεσθαι τὸ τῷ κρατοῦντι δοκοῦν. Επιτήρει δὲ πάλιν, καὶ δέχου τὸ πεπραγμένον εἰς ὠφελείας υπογραμμόν. Καίτοι γὰρ εἰρηκώς· «Οὐ μὴ νίψης μου τους πόδας εἰς τὸν αἰῶνα,» μεθίσταται παραχρῆμα τοῦ πρὸς τοῦτο Βλέποντος νοῦ, οὐκ ἐκεῖνο μάλιστα ἐννοήσας, ὅτι προσήκοι τοῖς ἰδίοις αὐτὸν ἐμμένοντα λόγοις ἀληθῆ φαίνεσθαι παρ' ἡμῖν, ἀλλ' ὅτι μείζονα καὶ χαλεπω τέραν εὑρήσει ζημίαν, τὴν ἐκ τοῦ τηρῆσαι τὸ εἰρημένον. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν τὸ προαλώς τι καὶ προχείρως εἰπεῖν, μήτε μὲν ἀγρίοις ἐπειγέσθω τις animadverte rursus, et factum ipsum in præscri plum et regulam utilem cape. Quamvis enim dixerit, • Non lavabis mihi pedes in æternum, › consilium tamen ac mentem statim inuitat, non jam cogitans firmum et constantem in dictis manendo veracem videri oportere, sed majorem gravioreingne jacturam sibi imminere 724 si dictis steterit. Cavendum itaque ne quid præpropere ac tenere dicamus: neque vero quis acerbis vocibus incessat, si quid ex levitale et inconsiderantia rejectum sitsed si quid alicui exciderit, ac mox per inficiationem bonum aliquod ac utile et necessarium

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. opus vocante sermonem differat, et rursus tempore ad sermonem incitante, ab agendo desistat. Cuneta enim temporibus congruis tribuebat. Petro igilur renuente et aperte negante pedes sibi ab eo ablutum iri in æternum, dammum hinc futurum Servator explicat, dicens: τέραν ἔχοι τὴν αἰτίαν, τὸ παρ' αὐτοῦ γεγονός συν- percepturos ait. Vide enin quo pacto tempore ad ήσειν φησὶ μετὰ ταῦτα, ὅταν δηλονότι πλατυτέραν περὶ αὐτοῦ ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν. Ονήσει δὲ λίαν καὶ τοῦτο πάλιν ἡμᾶς μετὰ τῶν ἄλλων οὐ μικρῶς. Θέα γὰρ ὅπως καιροῦ καλοῦντος εἰς ἔργον, ὑπερτίθεται τὸν λόγον, καιροῦ δ' αὖ πάλιν ἐπείγοντος εἰς λόγον ἀναδύεται τὸ δρᾷν. Πάντα γὰρ καιροῖς ἀπονέμων τοῖς ἑοικόσι καὶ πρέπουσιν ἦν. ᾿Ανανεύοντος τοίνυν τοῦ Πέτρου, καὶ ἀποφάσκοντος ἐναργώς, οὐκ ἂν αὐτοῦ νίψαι τοὺς πόδας εἰς τὸν αἰῶνα, τὴν ἐσομένην ζημίαν ἐντεῦθεν φανερὰν ὁ Σωτὴρ καθίστησι λέγων· Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ ἔχεις μέρος μετ' ἐμοῦ. Ὅσον μὲν οὖν ἧκεν εἰς τὸν ἐμφανῆ καὶ πρόχει ρον τοῦ προκειμένου σκοπὸν, Εἰ μὴ καταδέξαιο, φησί, τὸ ξένον τοῦτο καὶ ἄηθες τῆς ταπεινοφροσύνης μάθημα, μερίδα καὶ κλῆρον οὐκ ἂν εὕροις μετ' ἐμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ πολλάκις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μικρὰς τῶν λόγων λαβὼν ἀφορμάς, γενι κὴν ποιεῖται τὴν ἐξήγησιν, καὶ εἰς πλάτος ἐξέλκων τὰ ἐφ᾽ ἑνὸς πράγματος, ήγουν εἰς τι μέρος ἰδίως εἰρημένα, πλουσίαν τοῖς ὁρωμένοις εἰσφέρει την ὄνησιν, οἰησόμεθά πως κάν τούτῳ λέγειν αὐτὸν, ὡς εἰ μή τις ἀπονίψαιτο διὰ τῆς αὐτοῦ χάριτος τὸν ἐκ τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ πλημμελεῖν μολυσμὸν, ἀμέτ οχος ἔσται τῆς παρ' αὐτοῦ ζωῆς, καὶ τῆς τῶν οὐρα νῶν βασιλείας άγευστος ἀπομενει. Οὐ γὰρ τοῖς ἀκαθάρτοις εἰς τὰς ἄνω μονὰς εἰσιέναι θέμις, ἀλλὰ τοῖς διὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης καθαρὸν ἔχουσι τὸ συν ειδός, καὶ ἡγιασμένοις ἐν Πνεύματι διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος Κύριο, μὴ τοὺς η 723 XIII, 8. Si non lavero te, non habebis partem mecum. Quod ad loci hujus manifestum et obvium scopum attinet, Nisi inusitatam hanc et insolitam humilitatem didiceris, inquit, partem et sortem nou invenies mecum. Sed cum sæpe Dominus noster Jesus Christus sumptis levibus etiam verborum occasionibus generalem expositionem faciat, et quæ de una re aut parte una peculiariter dicta sunt latins extendens, abundantia utili locupletet, ipsum etiam hic dicere putabimus quod, nisi quis per ejus gratiam sordes ex peccato contractas abluerit, particeps futuras non sit vitæ quæ ab eo manal, et regni ccelorum expers mausurus. Nec enim ſas est impuris in supernas mansiones ingredi, sed qui per dilectionem in Christum puram habent conscientiam, et sanctificati sunt in Spiritu per sanctum baptismə. XIII, 9. Dicit ei Simon Petrus: Domine, non tanπόδας μου μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας, καὶ τὴν tum pedes meos, sed et nunus et caput. κεφαλήν. Qui modo tantopere restitit, et pedes sibi lavari aperte renuit, non tantum eos ultro profert, sed et manus et caput. Nam si a tuo consortio idcirco removendus sum, inquit, et a bonis quæ posita sunt in spe excludendus, nisi tibi hoc agere volenti statuentique annuero, et pedes abluero, exbibebo etiam reliqua, nolens terribile hoc damnum incurrere. Reverentia igitur ac metu principio recusabat, gravitatem rei pertimescens, non utique quod Domini mandatis resisteret. Cuin enim apud se reputaret, inquit, Servatoris dignitatem, et naturæ suæ utilitatem, principio quidem negabat sed cum damnum imminere didicisset ni faὉ τοσαύτην ἡμῖν ἀρτίως ἐπιδείξας τὴν ἔνστασιν, καὶ ἀπαυδήσας ἐναργῶς τοῖν ποδοῖν τὴν ἀπόνιψιν, οὐχ ὅπως αὐτούς παρατίθησι μόνους, ἀλλὰ καὶ χεῖρας καὶ κεφαλήν. Εἰ γὰρ μέλλοιμ:, φησί, ἀποπεσεῖσθαι διὰ τούτου τῆς πρὸς σὲ κοινωνίας, καὶ μακράν που κείσθαι τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰ μή σοι καὶ τοῦτο δρᾷν ἐθέλοντι καὶ προελομένῳ κατα νεύσαιμι, καὶ ἀπονέψαιμι τοὺς πόδας, παραθήτω καὶ τὰ λοιπὰ, τὴν οὕτω φρικωδεστάτην ζημίαν παραιτούμενος. Εὐλαβείας οὖν ἦν ἄρα καρπὸς ἡ ἐν ἀρχαῖς παραίτησις, καὶ τὸ δυσαχθὲς δεδιότος τοῦ πράγματος, οὐχὶ δὴ πάντως ἀντιπράττοντος τοῖς Δεσποτικοῖς ἐπιτάγμασιν. Εννοῶν τε γὰρ, ὡς ἔφην, τήν τε τοῦ Σωτῆρος ἀξίαν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὸ σμικρο- η ceret, Donini confestim obtemperat voluntati lic πρεπές, ἡρνεῖτο μὲν ἐν ἀρχαῖς· μαθὼν δὲ τὸ βλάδος, εὐθὺς μετατρέχει πρὸς τὸ βούλεσθαι τὸ τῷ κρατοῦντι δοκοῦν. Επιτήρει δὲ πάλιν, καὶ δέχου τὸ πεπραγμένον εἰς ὠφελείας υπογραμμόν. Καίτοι γὰρ εἰρηκώς· «Οὐ μὴ νίψης μου τους πόδας εἰς τὸν αἰῶνα,» μεθίσταται παραχρῆμα τοῦ πρὸς τοῦτο Βλέποντος νοῦ, οὐκ ἐκεῖνο μάλιστα ἐννοήσας, ὅτι προσήκοι τοῖς ἰδίοις αὐτὸν ἐμμένοντα λόγοις ἀληθῆ φαίνεσθαι παρ' ἡμῖν, ἀλλ' ὅτι μείζονα καὶ χαλεπω τέραν εὑρήσει ζημίαν, τὴν ἐκ τοῦ τηρῆσαι τὸ εἰρημένον. Παραφυλακτέον τοιγαροῦν τὸ προαλώς τι καὶ προχείρως εἰπεῖν, μήτε μὲν ἀγρίοις ἐπειγέσθω τις animadverte rursus, et factum ipsum in præscri plum et regulam utilem cape. Quamvis enim dixerit, • Non lavabis mihi pedes in æternum, › consilium tamen ac mentem statim inuitat, non jam cogitans firmum et constantem in dictis manendo veracem videri oportere, sed majorem gravioreingne jacturam sibi imminere 724 si dictis steterit. Cavendum itaque ne quid præpropere ac tenere dicamus: neque vero quis acerbis vocibus incessat, si quid ex levitale et inconsiderantia rejectum sitsed si quid alicui exciderit, ac mox per inficiationem bonum aliquod ac utile et necessarium

appareat, ex hoc loco observet longe praestare τόνοις.... τὸ ἐκ προπετείας ἀποπτυσθεν, ἀλλὰ quod usui sit facere conari, quam loqui, aut frustra contendere, quasi cum ratione loquatur. Nemo quippe non præstabilius, opinor, fatebitur, verborum quan rerum necessariarum ferre jacturam. Sed procul a lingua nostra juramentum sit, ob subitas et inconsideratæ mentis voces, et quæ velut ex necessitate interdum accidunt mutationes. Magnum enim est operæ pretium linguam circumspectam habere, nec in ea quæ minus conveniunt prolabentem. Sed quia rem arduam esse prorsus ipse quoque nobis divinus sermo demonstrat: • Linguam enim nullus hominum domare potest, ut scriptum est, sermonem citra juramentum ullum proferamus. Tunc enim si quid prætergredi tempus contigerit, minor erit culpa, et minus erit in lapsu reprehensionis, sed facile, ut reor, a Deo veniam consequemur, ob levitatem quæ nostras cogitationes fere comitatur. c Delicta enim quis intelliget, › ut scriptum est”, aut quomodo non ceciderit terrenus homo, cum sermo in quidvis facile erumpat? Lingua enim nostra haud facile coerceri potest. και τι λέγεσθαι συμβῇ παρά τινων, εἶτά τι τῶν ἀγαθῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων ἀφανίζηται διὰ τῆς ενστάσεως, ἐπαθρείτω διὰ τῶν προκειμένων, ὅτι πολὺ λίαν ἐν ἀμείνοσι τὸ μὴ λέγειν ἁπλῶς καὶ δια τείνεσθαι μάτην, ὅτι δεδωκώς εἴη λόγον, πράττειν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὸ λυσιτελές. Κρείττον γάρ, οἱ μαι, πᾶς τις ἐρεῖ, ἐν λόγοις ἡμᾶς ὑπομεῖναι γρα φήν, ἢ πραγμάτων ἀναγκαίων ζημίαν ὑφίστασθαι. Απέστω δὲ γλώττης τῆς ἡμετέρας τὸ ὀμνύναι παντ τελῶς, διὰ τὰς προχείρους τε καὶ ἐξ ἀκρίτου διανοίας φωνάς, καὶ τὰς ἔσθ' ὅτε συμβαινούσας ὡς ἐξ ἀνάγκης μεταβολάς. Αξιον μὲν γὰρ καὶ ἀξιοζήλωτον ὄντως ἐρεῖ τις τὸ γλῶτταν ἔχειν ἐπιστήμονα, καὶ εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ὀλιγάκις διολισθαίνουσαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ πρᾶγμα δυσκαταγώνιστον καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ θεῖος παρέδειξε λόγος· «Τὴν γὰρ γλῶτταν οὐδεὶς δύναται ἀνθρώπων δαμάσαι, ο κατὰ τὸ εἰρημένον· ὅρκων ἐλευθέραν τὴν τῶν λόγων ποιώμεθα προφοράν. Τότε γὰρ εἴ τι καὶ παρελθεῖν ἀναγκάσαι καιρός, μεῖον ἔσται τὸ κατηγόρημα, καὶ μετριωτέραν ἕξει τὸ πταί σμα την γραφήν· εὐκόλως δ' ἂν, οἶμαι, καὶ τῆς παρὰ Θεοῦ τις συγγνώμης τεύξεται, διὰ τὴν ἀεί πως ἡμῖν παρεπομένην τῶν λογισμῶν ἐλαφρίαν. • Παραπτώματα γὰρ τις συνήσει; ο κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἢ πῶς οὐκ ἂν διαπταίσῃ γήϊνος ἄνθρωπος, λειοτάτην ἔχοντος τοῦ λόγου τὴν εἰς ὁτιοῦν ἀποδρομήν; Γλῶττα γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν οὐ λίαν εὐκάτοχος. ΧΙΙΙ, 10, 11. Dicit ei Jesus: Qui lolus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus lotus. Et vos mundi estis, sed non omnes. Sciebat enim quisnam esset qui tradcret eum. Propterea dixit: Non estis mundi omnes. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ὁ λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει, ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρὸς όλος. Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες. Ηδει γὰρ τὸν παραδιδόντα αὐτόν. Διὰ τοῦτο εἶ πεν, ὅτι οὐχὶ [πάντες] καθαροί έστε. Δέχεται μὲν ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀπὸ κοινοῦ πράσ γματος τὸ παράδειγμα, εὐαφόρμως τε διαπράττει τῷ προδότῃ τὸν ἔλεγχον, μεταβουλεύεσθαί τε διδάσκων, καὶ μετατίθεσθαι εἰς ἕξιν τὴν ἀμείνω τὸν ἄνθρωπον. Εἰ γὰρ καὶ οὔπω γυμνῶς τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας ἀπελέγχει τὰ ἐγκλήματα, ἀλλ᾽ οὖν γε δριμείαν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἔμφασιν. Δι' ὧν γὰρ τοῖς ἄλλοις τὴν εἰς ὁλόκληρον καθαρότητα μαρτυρεῖ, ὕποπτον δηλον ότι τὸν μὴ τοιοῦτον καθίστησι, καὶ μεμολυσμένον ἀποδεικνύει. Τοῖς μὲν γὰρ ἑτέροις αὐτοῦ μαθηταῖς, καὶ τὸ τῆς ἀπερισπάστου προσεδρείας καύχημα, καὶ τὸν τῆς ἀκολουθήσεως πόνον, καὶ τὸ βέβαιον ἐν πίσ re communi et usitata apud nos exemplum capit, et percommode reprehensionem proditori struit, docens hominem mutasse consiliumn, et ad deteriora conversum. Tametsi enim nondum aperte temeritatis ejus crimina redarguit, acrem tamen emphasim habet oratio. Per quæ enim cæteris perfectam puritatem tribuit, per hæc eadem suspectum reddit eum qui talis non sit, et inquinatum ostendit. Aliis enim ejus discipulis et jugis 725 assiduitatis gloria, et assectationis labor, et in fide firmitas atque constantia, et perfecta erga Christum charitas puritatem conciliat: proditori vero et inexplicabilis avaritiæ crimen, et dilectionis στει, καὶ τὸ πλῆρες ἐν ἀγάπῃ τῇ περὶ Χριστὸν, τὴν erga Dominum nostrum desun Cliristum infirmitas aeternam labem inurit, et incomparabilis temeritatis notam imprimit. Cum ergo Christus ait, • Vos mundi estis, sed non omnes, occultam quidem, verumtamen proditoris utilem reprehensionem continet. Tametsi enim non aperte loqueretur, ut nuper diximus, tamen conscientia unumquemque peccatorem pungebat, et verborum vim ad sontem ipsum velut ex necessitate quadam trahebal. Observa autem hic singularis dispensationis et Deo dignæ patientie opus. Si enim aperte dixisset quis proditurus esset, infensos ei alios fecisset, et extrema quæque forsan tulisset, atque το Jac. 1, 8. * Psal. äynt, 13. καθαρότητα προξενεῖ· τῷ γε μὴν ἑτέρῳ, καὶ αὐτὸ τῆς ἁπλήστου φιλοχρηματίας τὸ ἔγκλημα, καὶ τὸ ἀσθενὲς εἰς διάθεσιν τὴν περὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησ σοῦν τὸν Χριστὸν τὴν ἀνέκλειπτον κηλίδα προστρία Έεται, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου δυσβουλίας τὸν μολυσμόν ἐμποιεῖ. Ὅταν τοίνυν λέγῃ Χριστός·. Ηδη ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντως ο [γρ. πάντες], κεκρυμμένον μέν ἐστι, πλὴν ἐπωφελῆ τῷ προδότη ποιεῖται τὸν ἔλεγχον. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἔφη σαφῶς, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, ἀλλ᾽ ἦν ἐν ἑκάστῳ δι κάζον τὸ συνειδός, καὶ διακεντοῦν τὸν ἡμαρτηκότα, καὶ τὴν τῶν εἰρημένων δύναμιν καθάπερ ἐξ ἀνάγκης καλοῦν ἐπὶ τὸν ὑπαίτιον. Εννόει δὲ όπως οἰκονομίας

appareat, ex hoc loco observet longe praestare τόνοις.... τὸ ἐκ προπετείας ἀποπτυσθεν, ἀλλὰ quod usui sit facere conari, quam loqui, aut frustra contendere, quasi cum ratione loquatur. Nemo quippe non præstabilius, opinor, fatebitur, verborum quan rerum necessariarum ferre jacturam. Sed procul a lingua nostra juramentum sit, ob subitas et inconsideratæ mentis voces, et quæ velut ex necessitate interdum accidunt mutationes. Magnum enim est operæ pretium linguam circumspectam habere, nec in ea quæ minus conveniunt prolabentem. Sed quia rem arduam esse prorsus ipse quoque nobis divinus sermo demonstrat: • Linguam enim nullus hominum domare potest, ut scriptum est, sermonem citra juramentum ullum proferamus. Tunc enim si quid prætergredi tempus contigerit, minor erit culpa, et minus erit in lapsu reprehensionis, sed facile, ut reor, a Deo veniam consequemur, ob levitatem quæ nostras cogitationes fere comitatur. c Delicta enim quis intelliget, › ut scriptum est”, aut quomodo non ceciderit terrenus homo, cum sermo in quidvis facile erumpat? Lingua enim nostra haud facile coerceri potest. και τι λέγεσθαι συμβῇ παρά τινων, εἶτά τι τῶν ἀγαθῶν καὶ ἀναγκαιοτέρων ἀφανίζηται διὰ τῆς ενστάσεως, ἐπαθρείτω διὰ τῶν προκειμένων, ὅτι πολὺ λίαν ἐν ἀμείνοσι τὸ μὴ λέγειν ἁπλῶς καὶ δια τείνεσθαι μάτην, ὅτι δεδωκώς εἴη λόγον, πράττειν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι τὸ λυσιτελές. Κρείττον γάρ, οἱ μαι, πᾶς τις ἐρεῖ, ἐν λόγοις ἡμᾶς ὑπομεῖναι γρα φήν, ἢ πραγμάτων ἀναγκαίων ζημίαν ὑφίστασθαι. Απέστω δὲ γλώττης τῆς ἡμετέρας τὸ ὀμνύναι παντ τελῶς, διὰ τὰς προχείρους τε καὶ ἐξ ἀκρίτου διανοίας φωνάς, καὶ τὰς ἔσθ' ὅτε συμβαινούσας ὡς ἐξ ἀνάγκης μεταβολάς. Αξιον μὲν γὰρ καὶ ἀξιοζήλωτον ὄντως ἐρεῖ τις τὸ γλῶτταν ἔχειν ἐπιστήμονα, καὶ εἰς ἃ μὴ προσῆκεν ὀλιγάκις διολισθαίνουσαν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ πρᾶγμα δυσκαταγώνιστον καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ θεῖος παρέδειξε λόγος· «Τὴν γὰρ γλῶτταν οὐδεὶς δύναται ἀνθρώπων δαμάσαι, ο κατὰ τὸ εἰρημένον· ὅρκων ἐλευθέραν τὴν τῶν λόγων ποιώμεθα προφοράν. Τότε γὰρ εἴ τι καὶ παρελθεῖν ἀναγκάσαι καιρός, μεῖον ἔσται τὸ κατηγόρημα, καὶ μετριωτέραν ἕξει τὸ πταί σμα την γραφήν· εὐκόλως δ' ἂν, οἶμαι, καὶ τῆς παρὰ Θεοῦ τις συγγνώμης τεύξεται, διὰ τὴν ἀεί πως ἡμῖν παρεπομένην τῶν λογισμῶν ἐλαφρίαν. • Παραπτώματα γὰρ τις συνήσει; ο κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἢ πῶς οὐκ ἂν διαπταίσῃ γήϊνος ἄνθρωπος, λειοτάτην ἔχοντος τοῦ λόγου τὴν εἰς ὁτιοῦν ἀποδρομήν; Γλῶττα γὰρ ἡ ἐν ἡμῖν οὐ λίαν εὐκάτοχος. ΧΙΙΙ, 10, 11. Dicit ei Jesus: Qui lolus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus lotus. Et vos mundi estis, sed non omnes. Sciebat enim quisnam esset qui tradcret eum. Propterea dixit: Non estis mundi omnes. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ὁ λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει, ἢ τοὺς πόδας νίψασθαι, ἀλλ' ἔστι καθαρὸς όλος. Καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντες. Ηδει γὰρ τὸν παραδιδόντα αὐτόν. Διὰ τοῦτο εἶ πεν, ὅτι οὐχὶ [πάντες] καθαροί έστε. Δέχεται μὲν ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀπὸ κοινοῦ πράσ γματος τὸ παράδειγμα, εὐαφόρμως τε διαπράττει τῷ προδότῃ τὸν ἔλεγχον, μεταβουλεύεσθαί τε διδάσκων, καὶ μετατίθεσθαι εἰς ἕξιν τὴν ἀμείνω τὸν ἄνθρωπον. Εἰ γὰρ καὶ οὔπω γυμνῶς τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας ἀπελέγχει τὰ ἐγκλήματα, ἀλλ᾽ οὖν γε δριμείαν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἔμφασιν. Δι' ὧν γὰρ τοῖς ἄλλοις τὴν εἰς ὁλόκληρον καθαρότητα μαρτυρεῖ, ὕποπτον δηλον ότι τὸν μὴ τοιοῦτον καθίστησι, καὶ μεμολυσμένον ἀποδεικνύει. Τοῖς μὲν γὰρ ἑτέροις αὐτοῦ μαθηταῖς, καὶ τὸ τῆς ἀπερισπάστου προσεδρείας καύχημα, καὶ τὸν τῆς ἀκολουθήσεως πόνον, καὶ τὸ βέβαιον ἐν πίσ re communi et usitata apud nos exemplum capit, et percommode reprehensionem proditori struit, docens hominem mutasse consiliumn, et ad deteriora conversum. Tametsi enim nondum aperte temeritatis ejus crimina redarguit, acrem tamen emphasim habet oratio. Per quæ enim cæteris perfectam puritatem tribuit, per hæc eadem suspectum reddit eum qui talis non sit, et inquinatum ostendit. Aliis enim ejus discipulis et jugis 725 assiduitatis gloria, et assectationis labor, et in fide firmitas atque constantia, et perfecta erga Christum charitas puritatem conciliat: proditori vero et inexplicabilis avaritiæ crimen, et dilectionis στει, καὶ τὸ πλῆρες ἐν ἀγάπῃ τῇ περὶ Χριστὸν, τὴν erga Dominum nostrum desun Cliristum infirmitas aeternam labem inurit, et incomparabilis temeritatis notam imprimit. Cum ergo Christus ait, • Vos mundi estis, sed non omnes, occultam quidem, verumtamen proditoris utilem reprehensionem continet. Tametsi enim non aperte loqueretur, ut nuper diximus, tamen conscientia unumquemque peccatorem pungebat, et verborum vim ad sontem ipsum velut ex necessitate quadam trahebal. Observa autem hic singularis dispensationis et Deo dignæ patientie opus. Si enim aperte dixisset quis proditurus esset, infensos ei alios fecisset, et extrema quæque forsan tulisset, atque το Jac. 1, 8. * Psal. äynt, 13. καθαρότητα προξενεῖ· τῷ γε μὴν ἑτέρῳ, καὶ αὐτὸ τῆς ἁπλήστου φιλοχρηματίας τὸ ἔγκλημα, καὶ τὸ ἀσθενὲς εἰς διάθεσιν τὴν περὶ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησ σοῦν τὸν Χριστὸν τὴν ἀνέκλειπτον κηλίδα προστρία Έεται, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου δυσβουλίας τὸν μολυσμόν ἐμποιεῖ. Ὅταν τοίνυν λέγῃ Χριστός·. Ηδη ὑμεῖς καθαροί έστε, ἀλλ' οὐχὶ πάντως ο [γρ. πάντες], κεκρυμμένον μέν ἐστι, πλὴν ἐπωφελῆ τῷ προδότη ποιεῖται τὸν ἔλεγχον. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἔφη σαφῶς, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, ἀλλ᾽ ἦν ἐν ἑκάστῳ δι κάζον τὸ συνειδός, καὶ διακεντοῦν τὸν ἡμαρτηκότα, καὶ τὴν τῶν εἰρημένων δύναμιν καθάπερ ἐξ ἀνάγκης καλοῦν ἐπὶ τὸν ὑπαίτιον. Εννόει δὲ όπως οἰκονομίας

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τινὸς καὶ θεοπρεποῦς ἀνεξικακίας τὸ πρᾶγμα πε- ante tempus multatus fuisset, insurgente aliquo, et Domini proditorem zelo pietatis de medio tollere conante. Obscuro itaque sermone usus, et conscientiæ acrem reprehensionem relinquens, incomparabilem suæ patientiæ magnitudinem declaravit. Quamvis enim nec pium erga se nec gratum discipulum sciret, sed ex acerbitate diabolica venenum mente parantem, et apud se agitantem quo pacto eum traderet, tamen eum perinde ac alios honoravit, ejusque pedes lavat, quæ charitatis sunt servans per omnia, et priusquam ad exitum crimina perducta sint, iram non inferens. Istām enim prærogativam propriam esse naturæ divinæ videre licet. Nec enim quia novit Deus res futuras, idcirco præmaturam punitionen infert aliquibus, sed patienter ferens potius quanto tempore opor tebat, cum nihil id eis prodesse viderit, sed potius malis semel susceptis inhærere, punit demum, ostendens id revera opus esse inconsultæ corum temeritatis, non suæ voluntatis. Quocirca Ezechiel ait: «Vivo ego, dicit Dominus, quia nolo mortem morientis, quam converti ipsum a via sua mala, et vivere eum”., Clementer igitur et patienter Dominus noster Jesus Christus una cum aliis suis discipulis adhuc numerat proditorem, quamvis diabolus jam intraverit in cor ejus, ut eum traderet. Necessario enim hoc inter alia ab evangelista 726 significatur initio, cum ait, • et pedes ejus lavit, inexcusabilem ejus impietatem reddens, ut insitæ ei improbitatis fructus defectio videπλήρωται. Εἰ γὰρ ἔφη σαφῶς, τίς ὁ προδώσων αὐτ τὸν, πολεμίους ἂν τοὺς ἄλλους αὐτῷ ἐξειργάσατο, καὶ τάχα τι τῶν ἀνηκέστων συνέβη παθεῖν, καὶ πρό ωρον ἂν ὑπομεῖναι δίκην, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν διατεθηγμένου τινὸς, καὶ προανελεῖν τοῦ Δεσπότου τὸν προδότην ἐπιχειρήσαντος. Υπαινιξάμενος τοίνυν, καὶ τῷ συνειδότι δριμὺν τὸν ἔλεγχον ἀφεὶς, ἀν αμίλλλητον ἔδειξε τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀνεξικακίας τὸ μέγεθος. Καίτοι γὰρ εἰδὼς οὐκ ἀγαθὸν ὄντα περί αὐτὸν οὐδὲ εὐγνώμονα μαθητήν, ἀλλ᾽ ὠδίνοντα μὲν τὸν ἐκ τῆς διαβολικής πικρίας ιόν, περισκεπτόμενον δὲ τίνα τρόπον αὐτὸν παραδῷ, τετίμηκεν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις, ἀπονίζοι [ἴσ. ἀπονίζων νεί ἀπονίζει] δὲ αὐτοῦ καὶ τοὺς πόδας, μέχρι παντὸς τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἀγάπης τηρῶν, καὶ πρὶν εἰς τέλος ἐλάσαι τὰ ἐγκλήματα, τὴν ὀργὴν οὐκ ἐπιτιθείς. Ἴδοις γὰρ ἂν ἴδιον ὅπως ὑπάρχον καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πλεον έκτημα. Οὐ γὰρ ἐπείπερ οἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἐσόμενα, διὰ τοῦτο πρόωρον ἐπιφέρει τισὶ τὴν κόλασιν· ἀνεξικα κήσας δὲ μᾶλλον, ὅσον ἔδει καιρόν, ὅταν ὠφελουμέ νους ἴδῃ μηδὲν, ἐμμένοντας δὲ μᾶλλον τοῖς αἱρεθεῖσι κακοῖς, κολάζει λοιπόν, τῆς δυσβουλίας τὸ πράγμα δειχνύς, καὶ οὐκ ἔργον ὄντως τῆς ἰδίας βουλῆς, ἤτοι θελήσεως. Καὶ γοῦν διὰ τοῦτό φησιν Ἰεζεχιήλ· «Ζω ἐγώ,λέγει Κύριος, ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἀπο θνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν. • Μακροθύμως τοιγαροῦν καὶ ἀνεξικάκως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς ὁ Χριστὸς συναναμιγνὺς ἔτι τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ μαθη ταῖς τὸν προδότην, καίτοι τοῦ διαβόλου ήδη βεβληκό (retur. τος [γρ. βεβηκότος] εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Αναγκαίως γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπισημήνασθαι τὸν εὐαγγελιστὴν ἐν ἀρχαῖς, ο Καὶ αὐτοῦ πόδας ένιψεν, ο ἀπροφάσιστον αὐτοῦ τὴν δυσ σέβειαν ἀποτελῶν, ἵνα καρπὸς τῆς ἐνούσης αὐτῷ πονηρίας ἡ ἀπόστασις φαίνηται. Ὅτε οὖν ἔνιψε τους πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἔλαβε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσών πάλιν, εἶπεν αὐτοῖς· Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν; Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ κατ Πως λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας. Υπόδειγμα γὰρ δέδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐποίησα ὑμῖν ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. Αναφανδόν ἤδη φησὶ τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου ταπεινοφροσύνης τὸ ὑπόδειγμα, τῆς εἰς ἡμᾶς ἔνεκεν ὠφελείας πεποιῆσθαί φησιν· ἀναπολόγητον δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑπεροψίας ἔγκλημα τιθεῖς, ἀναγκαίως εἰσφέρει τοῦ ἰδίου προσώπου το περιφανές. Ἐν γὰρ δὴ τῷ τοιούτῳ θεωρήσαι τις ἂν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης ἀσύγκριτον μέγεθος. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ χαμαιῤῥιφὲς ἢ καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τεταγ μένον, κατὰ ποῖον ἂν κατασμικρυνθείη τρόπον, ἢ ὅποι χωρήσει τὸ κάτω κείμενον; θεωρήσαι γὰρ τοῦτο καὶ εἰ μή τι τὸ καταβιβάζειν ἄνωθεν πεφυκός. Τὸ δὲ ἐν ύψει θεωρούμενον, ἐν ταπεινῷ γεγονός, θαυμά ζεται κατέβη γὰρ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν. Αναγκαίως τοι γαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς 11 Ezech. XVIII, XIII, 12-15. Ρostquam ergo larii pedes eorum, et accepit vestimenta sua, cum recubuisset iterum, dixit eis: Sciis quid fecerim vobis? Vos vocatis me, Magister et Dominus, et bene dicitis: sum etenim. Si ergo lavi pedes vestros Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos facialis. Rei causam aperte jam profert, et incomparabilis humilitatis exemplum ad nostram utilitatem propositum ait, inexcusabile vero superbiæ crimen asserens, necessario suæ personæ claritatem infert. In hoc enim humilitatis incomparabilis magnitudo conspicitur. Nam quod ex seipso terrenum est atque abjectum, quomodo humiliari potest, aut quonam abiturum est quod infra jacet, nec aliter a natura comparatum est, quam ut superne deorsum tendat? Sed quisquis in alto spectatur, si depressus fuerit, admirationi est: in id enim quod non erat descendit. Necessario itaque Dominus noster Jesus Christus suis discipulis, imo vero per illos cunctis mortalibus tradens humilitatis

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τινὸς καὶ θεοπρεποῦς ἀνεξικακίας τὸ πρᾶγμα πε- ante tempus multatus fuisset, insurgente aliquo, et Domini proditorem zelo pietatis de medio tollere conante. Obscuro itaque sermone usus, et conscientiæ acrem reprehensionem relinquens, incomparabilem suæ patientiæ magnitudinem declaravit. Quamvis enim nec pium erga se nec gratum discipulum sciret, sed ex acerbitate diabolica venenum mente parantem, et apud se agitantem quo pacto eum traderet, tamen eum perinde ac alios honoravit, ejusque pedes lavat, quæ charitatis sunt servans per omnia, et priusquam ad exitum crimina perducta sint, iram non inferens. Istām enim prærogativam propriam esse naturæ divinæ videre licet. Nec enim quia novit Deus res futuras, idcirco præmaturam punitionen infert aliquibus, sed patienter ferens potius quanto tempore opor tebat, cum nihil id eis prodesse viderit, sed potius malis semel susceptis inhærere, punit demum, ostendens id revera opus esse inconsultæ corum temeritatis, non suæ voluntatis. Quocirca Ezechiel ait: «Vivo ego, dicit Dominus, quia nolo mortem morientis, quam converti ipsum a via sua mala, et vivere eum”., Clementer igitur et patienter Dominus noster Jesus Christus una cum aliis suis discipulis adhuc numerat proditorem, quamvis diabolus jam intraverit in cor ejus, ut eum traderet. Necessario enim hoc inter alia ab evangelista 726 significatur initio, cum ait, • et pedes ejus lavit, inexcusabilem ejus impietatem reddens, ut insitæ ei improbitatis fructus defectio videπλήρωται. Εἰ γὰρ ἔφη σαφῶς, τίς ὁ προδώσων αὐτ τὸν, πολεμίους ἂν τοὺς ἄλλους αὐτῷ ἐξειργάσατο, καὶ τάχα τι τῶν ἀνηκέστων συνέβη παθεῖν, καὶ πρό ωρον ἂν ὑπομεῖναι δίκην, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν διατεθηγμένου τινὸς, καὶ προανελεῖν τοῦ Δεσπότου τὸν προδότην ἐπιχειρήσαντος. Υπαινιξάμενος τοίνυν, καὶ τῷ συνειδότι δριμὺν τὸν ἔλεγχον ἀφεὶς, ἀν αμίλλλητον ἔδειξε τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀνεξικακίας τὸ μέγεθος. Καίτοι γὰρ εἰδὼς οὐκ ἀγαθὸν ὄντα περί αὐτὸν οὐδὲ εὐγνώμονα μαθητήν, ἀλλ᾽ ὠδίνοντα μὲν τὸν ἐκ τῆς διαβολικής πικρίας ιόν, περισκεπτόμενον δὲ τίνα τρόπον αὐτὸν παραδῷ, τετίμηκεν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις, ἀπονίζοι [ἴσ. ἀπονίζων νεί ἀπονίζει] δὲ αὐτοῦ καὶ τοὺς πόδας, μέχρι παντὸς τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἀγάπης τηρῶν, καὶ πρὶν εἰς τέλος ἐλάσαι τὰ ἐγκλήματα, τὴν ὀργὴν οὐκ ἐπιτιθείς. Ἴδοις γὰρ ἂν ἴδιον ὅπως ὑπάρχον καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πλεον έκτημα. Οὐ γὰρ ἐπείπερ οἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἐσόμενα, διὰ τοῦτο πρόωρον ἐπιφέρει τισὶ τὴν κόλασιν· ἀνεξικα κήσας δὲ μᾶλλον, ὅσον ἔδει καιρόν, ὅταν ὠφελουμέ νους ἴδῃ μηδὲν, ἐμμένοντας δὲ μᾶλλον τοῖς αἱρεθεῖσι κακοῖς, κολάζει λοιπόν, τῆς δυσβουλίας τὸ πράγμα δειχνύς, καὶ οὐκ ἔργον ὄντως τῆς ἰδίας βουλῆς, ἤτοι θελήσεως. Καὶ γοῦν διὰ τοῦτό φησιν Ἰεζεχιήλ· «Ζω ἐγώ,λέγει Κύριος, ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἀπο θνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν. • Μακροθύμως τοιγαροῦν καὶ ἀνεξικάκως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς ὁ Χριστὸς συναναμιγνὺς ἔτι τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ μαθη ταῖς τὸν προδότην, καίτοι τοῦ διαβόλου ήδη βεβληκό (retur. τος [γρ. βεβηκότος] εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Αναγκαίως γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπισημήνασθαι τὸν εὐαγγελιστὴν ἐν ἀρχαῖς, ο Καὶ αὐτοῦ πόδας ένιψεν, ο ἀπροφάσιστον αὐτοῦ τὴν δυσ σέβειαν ἀποτελῶν, ἵνα καρπὸς τῆς ἐνούσης αὐτῷ πονηρίας ἡ ἀπόστασις φαίνηται. Ὅτε οὖν ἔνιψε τους πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἔλαβε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσών πάλιν, εἶπεν αὐτοῖς· Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν; Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ κατ Πως λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας. Υπόδειγμα γὰρ δέδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐποίησα ὑμῖν ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. Αναφανδόν ἤδη φησὶ τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου ταπεινοφροσύνης τὸ ὑπόδειγμα, τῆς εἰς ἡμᾶς ἔνεκεν ὠφελείας πεποιῆσθαί φησιν· ἀναπολόγητον δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑπεροψίας ἔγκλημα τιθεῖς, ἀναγκαίως εἰσφέρει τοῦ ἰδίου προσώπου το περιφανές. Ἐν γὰρ δὴ τῷ τοιούτῳ θεωρήσαι τις ἂν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης ἀσύγκριτον μέγεθος. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ χαμαιῤῥιφὲς ἢ καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τεταγ μένον, κατὰ ποῖον ἂν κατασμικρυνθείη τρόπον, ἢ ὅποι χωρήσει τὸ κάτω κείμενον; θεωρήσαι γὰρ τοῦτο καὶ εἰ μή τι τὸ καταβιβάζειν ἄνωθεν πεφυκός. Τὸ δὲ ἐν ύψει θεωρούμενον, ἐν ταπεινῷ γεγονός, θαυμά ζεται κατέβη γὰρ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν. Αναγκαίως τοι γαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς 11 Ezech. XVIII, XIII, 12-15. Ρostquam ergo larii pedes eorum, et accepit vestimenta sua, cum recubuisset iterum, dixit eis: Sciis quid fecerim vobis? Vos vocatis me, Magister et Dominus, et bene dicitis: sum etenim. Si ergo lavi pedes vestros Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos facialis. Rei causam aperte jam profert, et incomparabilis humilitatis exemplum ad nostram utilitatem propositum ait, inexcusabile vero superbiæ crimen asserens, necessario suæ personæ claritatem infert. In hoc enim humilitatis incomparabilis magnitudo conspicitur. Nam quod ex seipso terrenum est atque abjectum, quomodo humiliari potest, aut quonam abiturum est quod infra jacet, nec aliter a natura comparatum est, quam ut superne deorsum tendat? Sed quisquis in alto spectatur, si depressus fuerit, admirationi est: in id enim quod non erat descendit. Necessario itaque Dominus noster Jesus Christus suis discipulis, imo vero per illos cunctis mortalibus tradens humilitatis

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τινὸς καὶ θεοπρεποῦς ἀνεξικακίας τὸ πρᾶγμα πε- ante tempus multatus fuisset, insurgente aliquo, et Domini proditorem zelo pietatis de medio tollere conante. Obscuro itaque sermone usus, et conscientiæ acrem reprehensionem relinquens, incomparabilem suæ patientiæ magnitudinem declaravit. Quamvis enim nec pium erga se nec gratum discipulum sciret, sed ex acerbitate diabolica venenum mente parantem, et apud se agitantem quo pacto eum traderet, tamen eum perinde ac alios honoravit, ejusque pedes lavat, quæ charitatis sunt servans per omnia, et priusquam ad exitum crimina perducta sint, iram non inferens. Istām enim prærogativam propriam esse naturæ divinæ videre licet. Nec enim quia novit Deus res futuras, idcirco præmaturam punitionen infert aliquibus, sed patienter ferens potius quanto tempore opor tebat, cum nihil id eis prodesse viderit, sed potius malis semel susceptis inhærere, punit demum, ostendens id revera opus esse inconsultæ corum temeritatis, non suæ voluntatis. Quocirca Ezechiel ait: «Vivo ego, dicit Dominus, quia nolo mortem morientis, quam converti ipsum a via sua mala, et vivere eum”., Clementer igitur et patienter Dominus noster Jesus Christus una cum aliis suis discipulis adhuc numerat proditorem, quamvis diabolus jam intraverit in cor ejus, ut eum traderet. Necessario enim hoc inter alia ab evangelista 726 significatur initio, cum ait, • et pedes ejus lavit, inexcusabilem ejus impietatem reddens, ut insitæ ei improbitatis fructus defectio videπλήρωται. Εἰ γὰρ ἔφη σαφῶς, τίς ὁ προδώσων αὐτ τὸν, πολεμίους ἂν τοὺς ἄλλους αὐτῷ ἐξειργάσατο, καὶ τάχα τι τῶν ἀνηκέστων συνέβη παθεῖν, καὶ πρό ωρον ἂν ὑπομεῖναι δίκην, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν διατεθηγμένου τινὸς, καὶ προανελεῖν τοῦ Δεσπότου τὸν προδότην ἐπιχειρήσαντος. Υπαινιξάμενος τοίνυν, καὶ τῷ συνειδότι δριμὺν τὸν ἔλεγχον ἀφεὶς, ἀν αμίλλλητον ἔδειξε τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀνεξικακίας τὸ μέγεθος. Καίτοι γὰρ εἰδὼς οὐκ ἀγαθὸν ὄντα περί αὐτὸν οὐδὲ εὐγνώμονα μαθητήν, ἀλλ᾽ ὠδίνοντα μὲν τὸν ἐκ τῆς διαβολικής πικρίας ιόν, περισκεπτόμενον δὲ τίνα τρόπον αὐτὸν παραδῷ, τετίμηκεν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις, ἀπονίζοι [ἴσ. ἀπονίζων νεί ἀπονίζει] δὲ αὐτοῦ καὶ τοὺς πόδας, μέχρι παντὸς τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἀγάπης τηρῶν, καὶ πρὶν εἰς τέλος ἐλάσαι τὰ ἐγκλήματα, τὴν ὀργὴν οὐκ ἐπιτιθείς. Ἴδοις γὰρ ἂν ἴδιον ὅπως ὑπάρχον καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πλεον έκτημα. Οὐ γὰρ ἐπείπερ οἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἐσόμενα, διὰ τοῦτο πρόωρον ἐπιφέρει τισὶ τὴν κόλασιν· ἀνεξικα κήσας δὲ μᾶλλον, ὅσον ἔδει καιρόν, ὅταν ὠφελουμέ νους ἴδῃ μηδὲν, ἐμμένοντας δὲ μᾶλλον τοῖς αἱρεθεῖσι κακοῖς, κολάζει λοιπόν, τῆς δυσβουλίας τὸ πράγμα δειχνύς, καὶ οὐκ ἔργον ὄντως τῆς ἰδίας βουλῆς, ἤτοι θελήσεως. Καὶ γοῦν διὰ τοῦτό φησιν Ἰεζεχιήλ· «Ζω ἐγώ,λέγει Κύριος, ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἀπο θνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν. • Μακροθύμως τοιγαροῦν καὶ ἀνεξικάκως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς ὁ Χριστὸς συναναμιγνὺς ἔτι τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ μαθη ταῖς τὸν προδότην, καίτοι τοῦ διαβόλου ήδη βεβληκό (retur. τος [γρ. βεβηκότος] εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Αναγκαίως γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπισημήνασθαι τὸν εὐαγγελιστὴν ἐν ἀρχαῖς, ο Καὶ αὐτοῦ πόδας ένιψεν, ο ἀπροφάσιστον αὐτοῦ τὴν δυσ σέβειαν ἀποτελῶν, ἵνα καρπὸς τῆς ἐνούσης αὐτῷ πονηρίας ἡ ἀπόστασις φαίνηται. Ὅτε οὖν ἔνιψε τους πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἔλαβε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσών πάλιν, εἶπεν αὐτοῖς· Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν; Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ κατ Πως λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας. Υπόδειγμα γὰρ δέδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐποίησα ὑμῖν ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. Αναφανδόν ἤδη φησὶ τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου ταπεινοφροσύνης τὸ ὑπόδειγμα, τῆς εἰς ἡμᾶς ἔνεκεν ὠφελείας πεποιῆσθαί φησιν· ἀναπολόγητον δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑπεροψίας ἔγκλημα τιθεῖς, ἀναγκαίως εἰσφέρει τοῦ ἰδίου προσώπου το περιφανές. Ἐν γὰρ δὴ τῷ τοιούτῳ θεωρήσαι τις ἂν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης ἀσύγκριτον μέγεθος. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ χαμαιῤῥιφὲς ἢ καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τεταγ μένον, κατὰ ποῖον ἂν κατασμικρυνθείη τρόπον, ἢ ὅποι χωρήσει τὸ κάτω κείμενον; θεωρήσαι γὰρ τοῦτο καὶ εἰ μή τι τὸ καταβιβάζειν ἄνωθεν πεφυκός. Τὸ δὲ ἐν ύψει θεωρούμενον, ἐν ταπεινῷ γεγονός, θαυμά ζεται κατέβη γὰρ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν. Αναγκαίως τοι γαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς 11 Ezech. XVIII, XIII, 12-15. Ρostquam ergo larii pedes eorum, et accepit vestimenta sua, cum recubuisset iterum, dixit eis: Sciis quid fecerim vobis? Vos vocatis me, Magister et Dominus, et bene dicitis: sum etenim. Si ergo lavi pedes vestros Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos facialis. Rei causam aperte jam profert, et incomparabilis humilitatis exemplum ad nostram utilitatem propositum ait, inexcusabile vero superbiæ crimen asserens, necessario suæ personæ claritatem infert. In hoc enim humilitatis incomparabilis magnitudo conspicitur. Nam quod ex seipso terrenum est atque abjectum, quomodo humiliari potest, aut quonam abiturum est quod infra jacet, nec aliter a natura comparatum est, quam ut superne deorsum tendat? Sed quisquis in alto spectatur, si depressus fuerit, admirationi est: in id enim quod non erat descendit. Necessario itaque Dominus noster Jesus Christus suis discipulis, imo vero per illos cunctis mortalibus tradens humilitatis

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τινὸς καὶ θεοπρεποῦς ἀνεξικακίας τὸ πρᾶγμα πε- ante tempus multatus fuisset, insurgente aliquo, et Domini proditorem zelo pietatis de medio tollere conante. Obscuro itaque sermone usus, et conscientiæ acrem reprehensionem relinquens, incomparabilem suæ patientiæ magnitudinem declaravit. Quamvis enim nec pium erga se nec gratum discipulum sciret, sed ex acerbitate diabolica venenum mente parantem, et apud se agitantem quo pacto eum traderet, tamen eum perinde ac alios honoravit, ejusque pedes lavat, quæ charitatis sunt servans per omnia, et priusquam ad exitum crimina perducta sint, iram non inferens. Istām enim prærogativam propriam esse naturæ divinæ videre licet. Nec enim quia novit Deus res futuras, idcirco præmaturam punitionen infert aliquibus, sed patienter ferens potius quanto tempore opor tebat, cum nihil id eis prodesse viderit, sed potius malis semel susceptis inhærere, punit demum, ostendens id revera opus esse inconsultæ corum temeritatis, non suæ voluntatis. Quocirca Ezechiel ait: «Vivo ego, dicit Dominus, quia nolo mortem morientis, quam converti ipsum a via sua mala, et vivere eum”., Clementer igitur et patienter Dominus noster Jesus Christus una cum aliis suis discipulis adhuc numerat proditorem, quamvis diabolus jam intraverit in cor ejus, ut eum traderet. Necessario enim hoc inter alia ab evangelista 726 significatur initio, cum ait, • et pedes ejus lavit, inexcusabilem ejus impietatem reddens, ut insitæ ei improbitatis fructus defectio videπλήρωται. Εἰ γὰρ ἔφη σαφῶς, τίς ὁ προδώσων αὐτ τὸν, πολεμίους ἂν τοὺς ἄλλους αὐτῷ ἐξειργάσατο, καὶ τάχα τι τῶν ἀνηκέστων συνέβη παθεῖν, καὶ πρό ωρον ἂν ὑπομεῖναι δίκην, ζήλῳ τῷ πρὸς εὐσέβειαν διατεθηγμένου τινὸς, καὶ προανελεῖν τοῦ Δεσπότου τὸν προδότην ἐπιχειρήσαντος. Υπαινιξάμενος τοίνυν, καὶ τῷ συνειδότι δριμὺν τὸν ἔλεγχον ἀφεὶς, ἀν αμίλλλητον ἔδειξε τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀνεξικακίας τὸ μέγεθος. Καίτοι γὰρ εἰδὼς οὐκ ἀγαθὸν ὄντα περί αὐτὸν οὐδὲ εὐγνώμονα μαθητήν, ἀλλ᾽ ὠδίνοντα μὲν τὸν ἐκ τῆς διαβολικής πικρίας ιόν, περισκεπτόμενον δὲ τίνα τρόπον αὐτὸν παραδῷ, τετίμηκεν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις, ἀπονίζοι [ἴσ. ἀπονίζων νεί ἀπονίζει] δὲ αὐτοῦ καὶ τοὺς πόδας, μέχρι παντὸς τὰ ἐκ τῆς ἰδίας ἀγάπης τηρῶν, καὶ πρὶν εἰς τέλος ἐλάσαι τὰ ἐγκλήματα, τὴν ὀργὴν οὐκ ἐπιτιθείς. Ἴδοις γὰρ ἂν ἴδιον ὅπως ὑπάρχον καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πλεον έκτημα. Οὐ γὰρ ἐπείπερ οἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἐσόμενα, διὰ τοῦτο πρόωρον ἐπιφέρει τισὶ τὴν κόλασιν· ἀνεξικα κήσας δὲ μᾶλλον, ὅσον ἔδει καιρόν, ὅταν ὠφελουμέ νους ἴδῃ μηδὲν, ἐμμένοντας δὲ μᾶλλον τοῖς αἱρεθεῖσι κακοῖς, κολάζει λοιπόν, τῆς δυσβουλίας τὸ πράγμα δειχνύς, καὶ οὐκ ἔργον ὄντως τῆς ἰδίας βουλῆς, ἤτοι θελήσεως. Καὶ γοῦν διὰ τοῦτό φησιν Ἰεζεχιήλ· «Ζω ἐγώ,λέγει Κύριος, ὅτι οὐ θέλω τὸν θάνατον τοῦ ἀπο θνήσκοντος, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, καὶ ζῇν αὐτόν. • Μακροθύμως τοιγαροῦν καὶ ἀνεξικάκως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς ὁ Χριστὸς συναναμιγνὺς ἔτι τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ μαθη ταῖς τὸν προδότην, καίτοι τοῦ διαβόλου ήδη βεβληκό (retur. τος [γρ. βεβηκότος] εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν παραδῷ. Αναγκαίως γὰρ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπισημήνασθαι τὸν εὐαγγελιστὴν ἐν ἀρχαῖς, ο Καὶ αὐτοῦ πόδας ένιψεν, ο ἀπροφάσιστον αὐτοῦ τὴν δυσ σέβειαν ἀποτελῶν, ἵνα καρπὸς τῆς ἐνούσης αὐτῷ πονηρίας ἡ ἀπόστασις φαίνηται. Ὅτε οὖν ἔνιψε τους πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ ἔλαβε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσών πάλιν, εἶπεν αὐτοῖς· Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν; Ὑμεῖς φωνεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ κατ Πως λέγετε· εἰμὶ γάρ. Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας. Υπόδειγμα γὰρ δέδωκα ὑμῖν, ἵνα καθὼς ἐποίησα ὑμῖν ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε. Αναφανδόν ἤδη φησὶ τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, καὶ τῆς ἀσυγκρίτου ταπεινοφροσύνης τὸ ὑπόδειγμα, τῆς εἰς ἡμᾶς ἔνεκεν ὠφελείας πεποιῆσθαί φησιν· ἀναπολόγητον δὲ τὸ ἐκ τῆς ὑπεροψίας ἔγκλημα τιθεῖς, ἀναγκαίως εἰσφέρει τοῦ ἰδίου προσώπου το περιφανές. Ἐν γὰρ δὴ τῷ τοιούτῳ θεωρήσαι τις ἂν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης ἀσύγκριτον μέγεθος. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ χαμαιῤῥιφὲς ἢ καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τεταγ μένον, κατὰ ποῖον ἂν κατασμικρυνθείη τρόπον, ἢ ὅποι χωρήσει τὸ κάτω κείμενον; θεωρήσαι γὰρ τοῦτο καὶ εἰ μή τι τὸ καταβιβάζειν ἄνωθεν πεφυκός. Τὸ δὲ ἐν ύψει θεωρούμενον, ἐν ταπεινῷ γεγονός, θαυμά ζεται κατέβη γὰρ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν. Αναγκαίως τοι γαροῦν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς 11 Ezech. XVIII, XIII, 12-15. Ρostquam ergo larii pedes eorum, et accepit vestimenta sua, cum recubuisset iterum, dixit eis: Sciis quid fecerim vobis? Vos vocatis me, Magister et Dominus, et bene dicitis: sum etenim. Si ergo lavi pedes vestros Dominus et Magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos facialis. Rei causam aperte jam profert, et incomparabilis humilitatis exemplum ad nostram utilitatem propositum ait, inexcusabile vero superbiæ crimen asserens, necessario suæ personæ claritatem infert. In hoc enim humilitatis incomparabilis magnitudo conspicitur. Nam quod ex seipso terrenum est atque abjectum, quomodo humiliari potest, aut quonam abiturum est quod infra jacet, nec aliter a natura comparatum est, quam ut superne deorsum tendat? Sed quisquis in alto spectatur, si depressus fuerit, admirationi est: in id enim quod non erat descendit. Necessario itaque Dominus noster Jesus Christus suis discipulis, imo vero per illos cunctis mortalibus tradens humilitatis

documentum, non simpliciter ait: Quemadmodum ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ δι' ἐκείνων τοῖς ἀνὰ ego lavi pedes vestros, sic et vos facere debetis: sed potius dignitatem suam prius explicat, el a natura sibi insitam nobilitatem proponens, ipsa re inanis gloriæ cupidos confundit.. Vos enim, inquit, vocatis me Dominus et Magister, et bene dicitis, sum etenim.» Observa autem quo pacto interea dum loquitur, ædificationi quoque credentium provideat, et impiorum hæreticorum linguam petulantiæ plenam non ignoret. Cum enim ad discipulos suos dixerit: c Vos vocalis me Dominus et Magister,» ne quis existimaret natura quidem ipsum non esse Dominum neque Magistrum, sed tanquam honoris loco habere hanc a discipulis appellationem, necessario addidit, illorum suspiciones evertens, Et bene dicitis: sum etenim. › Nec cnimn nudum honoris nomen adeptus est illud, Dominus, sicuti nos, qui famuli remanemës natura, quamvis per 727 gratiam dignis nominibus et naturam excedentibus illustrati: sed est natura Dominus, universis rebus imperans, ut Deus, ad quem dictum est alicubi voce Psalmista: • Quia omnia serviunt tibi”., Est autem et natura magister omnis enim sapientia est a Domino, et omnis intelligentia per'ipsum. Sapientiam enim indit spiritibus, ut sapientia, et omni creaturæ rationali, cœlesti ac terrenæ convenientem intellectum inserit. Quemadmodum enim ipse cum sit secundum naturam vita, omnia vitæ capacia vivifical, ita cum sit ipse sapientia Patris, omnibus indit sapientiæ dona, sensum videlicet et omnem cognitionem bonorum. Natura itaque universorum Dominus est ac magister Filius. Cum ego igitur, inquit, tantus in gloria, ad tantam me demittere humilitatem non sin dedignatus, ut etiam pedes vestros laverim, quomodo vos recusalis alter alteri id facere? Ex his autem docet non debere quem. quam contra aliorum honorem insolenter efferri, sed existimare conservum superiorem esse, et quavis in re præponendum. Præclarum utique documentum: modestæ enim menti et quæ fastum contemnat nihil est comparandum, et nihil æque fratres et amicos inter se dividit, ac misera gloriolæ impotens libido. Semper enim quod majus est appetimus, et vaui vitæ hujus honores lubricuin nostrum animum adigunt ut clarioribus magis ac magis inhiet. Ut igitur tanto morbo liberemur, ac tam detestandam libidinem excutiamus (nihil enim aliud est ille ambitionis morbus quam præstigiæ), ipsum universorum regem Christum toto animo complectamur, qui discipulorum suorum pedes idcirco lavit, ut nos invicem id faciamus. Hoc enim pacto omnis superbiæ modus intercludetur, et omne genus mundanæ ambitionis repelletur. Nam si ille natura Dominus tanquam servus factus est, quomodo nos servi aliquid istius. modi ferre citra gravissimæ pœnæ periculum reдuamus • Psal. cxvil, πᾶσαν τὴν γῆν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης μάθημα διδούς, οὐχ ἁπλῶς φησιν, ὅτι Ὥσπερ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, οὕτω καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ποιεῖν· προεξηγεῖται δὲ μᾶλλον τὸ ἴδιον ἀξίωμα, καὶ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ φυσικήν εύκλειαν παρατιθείς δυσωπεῖ τῷ πράγματι τὸν φιλόδοξον. «Ὑμεῖς γὰρ, φησὶν, αὐτοὶ καλεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ καλῶς λέγετε, εἰμὶ γάρ.» Επιτήρει δὲ ὅπως καὶ μεταξὺ τοῦ λόγου τῆς τῶν πιστευόντων προ ενόησεν οἰκοδομῆς, καὶ τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν οὐκ ἠγνόησε γλωσσαλγίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «Ὑμεῖς καλεῖτέ με, ὁ Κύ ριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, ο ἵνα μή τις οἴηται φύσει μὲν αὐτὸν οὐκ εἶναι Κύριον οὐδὲ διδάσκαλον, ἔχειν γε μὴν ὡς ἐν τάξει τιμῆς παρὰ τῶν ἐσομένων αὐτῷ τὴν ἐπωνυμίαν, ἀναγκαίω, προστέθεικε τὰς ἐκείνων ἀναιρῶν ὑπονοίας, «Καὶ καλῶς λέγετε εἰμ! γάρ. Οὐ γὰρ ψιλὸν ὄνομα κέκτηται τιμῆς τὸν Κύριος, καθάπερ ἡμεῖς οἰκέται μένοντες τὴν φύσιν, λελαμπρυσμένοι γε μὴν κατὰ χάριν τοῖς ὑπὲρ φύσιν τε καὶ ἀξίοις ὀνόμασιν· ἀλλ᾽ ἔστι τῇ φύσει Κύριος, κατ εξουσιάζων τῶν ὅλων, ὡς Θεός, πρὸς ὃν εἴρηται που διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος φωνῆς·. Οτι τὰ σύμπαντα δοῦλά σου.» Έστι δὲ τῇ φύσει καὶ διδάσκαλος· πᾶσα γὰρ σοφία παρὰ Κυρίου, καὶ πᾶσα σύνεσις δι' αὐτοῦ. Σοφοί γὰρ ὡς σοφία τὰ νοητά, καὶ πάσῃ κτίσει τῇ λογικῇ, ἐπουρανίῳ τε καὶ ἐπιγείῳ τὴν αὐτῇ πρέπου σαν ενσπείρει σύνεσιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον αὐτὸς ὑπάρχων ἡ κατὰ φύσιν ζωή, ζωογονεῖ τὰ πάντα τὰ ζωῆς δεκτικά, οὕτως ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, πᾶσιν ἐντίθησι τὰ σοφίας δῶρα, φρόνησιν δηλονότι καὶ πᾶσαν εἴδησιν ἀγαθῶν. Φύσει του γαροῦν τῶν ὅλων Κύριός ἐστι καὶ διδάσκαλος ὁ Υἱός. Οτε τοίνυν ὁ μέγας ἐν δόξῃ, καὶ τοσοῦτο; ἐγὼ πρὸς τὴν οὕτω μικροπρεπή καθικνεῖσθαι ταπείνωσιν οὐ κατοκνήσας φαίνομαι, ὡς καὶ τοὺς ὑμῶν ἀπονίψαι πόδας, πῶς ἂν ἔτι καὶ ὑμεῖς, φησί, παραι τεῖσθε ἀλλήλοις ποιεῖν; Διδάσκει δὲ διὰ τούτων, τὸ μὴ τῆς ἑτέρων τιμῆς καταλαζονεύεσθαι φιλεῖν, ἀλλ᾽ ὑπερφέρειν αὐτοῦ καὶ προτετάχθαι κατὰ πᾶν ὁτιοῦν οἴεσθαι τὸν ὁμόδουλον. Καλόν γε σφόδρα τὸ μάθημα τ φρονήματος γὰρ ἀφιλοκομπεῖν εἰωθότος οὐκ ἂν οἶμαι, τὶς ἐπιδείξαι τὸ ἴσον, οὐδέν τε οὕτω διίστησι καὶ ἀδελφοὺς καὶ φίλους, ὡς ἡ τῶν ἀθλίων δοξαρίων ἀκρατὴς ἐπιθυμία. Αεὶ γάρ πως τὸ μεῖζον αἱροῦ μεθα, καὶ τοῖς λαμπροτέροις ἐπιπηδᾷν αἱ διάκενοι τοῦ βίου τιμαὶ τὸν εὐόλισθον ἡμῶν ἀναπείθουσι νοῦν. Ἵνα τοίνυν τῆς τοιαύτης καταλήξωμεν νόσου, καὶ τῆς οὕτω βδελυρᾶς ἀποπαυσώμεθα ἐπιθυμίας (ἀπάτη γὰρ, καὶ ἕτερον οὐδὲν τὸ φιλόδοξον πάθος), αὐτὸν εἰς οἰκεῖον δεχώμεθα νοῦν τὸν ἁπάντων βασιλέα Χριστὸν, διὰ τοῦτο νίψαντα τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, ἵνα καὶ ἡμεῖς τοὺς ἀλλήλων. Διὰ γὰρ τούτου κολα σθήσεται μὲν ἅπας ἀλαζονείας τρόπος, ἅπαν δὲ εἶδος κοσμικῆς φιλοδοξίας ἐκποδὼν οἰχήσεται. Εἰ γὰρ ὁ φύσει Κύριος ὡς οἰκέτης, πῶς τὸ δοῦλον οὐκ ἂν ἔλοιτό τι παθεῖν τῶν αὐτῷ πρεπωδεστάτων, καὶ οὐχὶ λοιπὸν τὴν ἀπασῶν ἐσχάτην ἀποτίσῃ δίκην;

documentum, non simpliciter ait: Quemadmodum ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ δι' ἐκείνων τοῖς ἀνὰ ego lavi pedes vestros, sic et vos facere debetis: sed potius dignitatem suam prius explicat, el a natura sibi insitam nobilitatem proponens, ipsa re inanis gloriæ cupidos confundit.. Vos enim, inquit, vocatis me Dominus et Magister, et bene dicitis, sum etenim.» Observa autem quo pacto interea dum loquitur, ædificationi quoque credentium provideat, et impiorum hæreticorum linguam petulantiæ plenam non ignoret. Cum enim ad discipulos suos dixerit: c Vos vocalis me Dominus et Magister,» ne quis existimaret natura quidem ipsum non esse Dominum neque Magistrum, sed tanquam honoris loco habere hanc a discipulis appellationem, necessario addidit, illorum suspiciones evertens, Et bene dicitis: sum etenim. › Nec cnimn nudum honoris nomen adeptus est illud, Dominus, sicuti nos, qui famuli remanemës natura, quamvis per 727 gratiam dignis nominibus et naturam excedentibus illustrati: sed est natura Dominus, universis rebus imperans, ut Deus, ad quem dictum est alicubi voce Psalmista: • Quia omnia serviunt tibi”., Est autem et natura magister omnis enim sapientia est a Domino, et omnis intelligentia per'ipsum. Sapientiam enim indit spiritibus, ut sapientia, et omni creaturæ rationali, cœlesti ac terrenæ convenientem intellectum inserit. Quemadmodum enim ipse cum sit secundum naturam vita, omnia vitæ capacia vivifical, ita cum sit ipse sapientia Patris, omnibus indit sapientiæ dona, sensum videlicet et omnem cognitionem bonorum. Natura itaque universorum Dominus est ac magister Filius. Cum ego igitur, inquit, tantus in gloria, ad tantam me demittere humilitatem non sin dedignatus, ut etiam pedes vestros laverim, quomodo vos recusalis alter alteri id facere? Ex his autem docet non debere quem. quam contra aliorum honorem insolenter efferri, sed existimare conservum superiorem esse, et quavis in re præponendum. Præclarum utique documentum: modestæ enim menti et quæ fastum contemnat nihil est comparandum, et nihil æque fratres et amicos inter se dividit, ac misera gloriolæ impotens libido. Semper enim quod majus est appetimus, et vaui vitæ hujus honores lubricuin nostrum animum adigunt ut clarioribus magis ac magis inhiet. Ut igitur tanto morbo liberemur, ac tam detestandam libidinem excutiamus (nihil enim aliud est ille ambitionis morbus quam præstigiæ), ipsum universorum regem Christum toto animo complectamur, qui discipulorum suorum pedes idcirco lavit, ut nos invicem id faciamus. Hoc enim pacto omnis superbiæ modus intercludetur, et omne genus mundanæ ambitionis repelletur. Nam si ille natura Dominus tanquam servus factus est, quomodo nos servi aliquid istius. modi ferre citra gravissimæ pœnæ periculum reдuamus • Psal. cxvil, πᾶσαν τὴν γῆν τὸ τῆς ταπεινοφροσύνης μάθημα διδούς, οὐχ ἁπλῶς φησιν, ὅτι Ὥσπερ ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, οὕτω καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ποιεῖν· προεξηγεῖται δὲ μᾶλλον τὸ ἴδιον ἀξίωμα, καὶ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ φυσικήν εύκλειαν παρατιθείς δυσωπεῖ τῷ πράγματι τὸν φιλόδοξον. «Ὑμεῖς γὰρ, φησὶν, αὐτοὶ καλεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ καλῶς λέγετε, εἰμὶ γάρ.» Επιτήρει δὲ ὅπως καὶ μεταξὺ τοῦ λόγου τῆς τῶν πιστευόντων προ ενόησεν οἰκοδομῆς, καὶ τὰς τῶν ἀνοσίων αἱρετικῶν οὐκ ἠγνόησε γλωσσαλγίας. Ἐπειδὴ γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «Ὑμεῖς καλεῖτέ με, ὁ Κύ ριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, ο ἵνα μή τις οἴηται φύσει μὲν αὐτὸν οὐκ εἶναι Κύριον οὐδὲ διδάσκαλον, ἔχειν γε μὴν ὡς ἐν τάξει τιμῆς παρὰ τῶν ἐσομένων αὐτῷ τὴν ἐπωνυμίαν, ἀναγκαίω, προστέθεικε τὰς ἐκείνων ἀναιρῶν ὑπονοίας, «Καὶ καλῶς λέγετε εἰμ! γάρ. Οὐ γὰρ ψιλὸν ὄνομα κέκτηται τιμῆς τὸν Κύριος, καθάπερ ἡμεῖς οἰκέται μένοντες τὴν φύσιν, λελαμπρυσμένοι γε μὴν κατὰ χάριν τοῖς ὑπὲρ φύσιν τε καὶ ἀξίοις ὀνόμασιν· ἀλλ᾽ ἔστι τῇ φύσει Κύριος, κατ εξουσιάζων τῶν ὅλων, ὡς Θεός, πρὸς ὃν εἴρηται που διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος φωνῆς·. Οτι τὰ σύμπαντα δοῦλά σου.» Έστι δὲ τῇ φύσει καὶ διδάσκαλος· πᾶσα γὰρ σοφία παρὰ Κυρίου, καὶ πᾶσα σύνεσις δι' αὐτοῦ. Σοφοί γὰρ ὡς σοφία τὰ νοητά, καὶ πάσῃ κτίσει τῇ λογικῇ, ἐπουρανίῳ τε καὶ ἐπιγείῳ τὴν αὐτῇ πρέπου σαν ενσπείρει σύνεσιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον αὐτὸς ὑπάρχων ἡ κατὰ φύσιν ζωή, ζωογονεῖ τὰ πάντα τὰ ζωῆς δεκτικά, οὕτως ἐπείπερ αὐτός ἐστιν ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, πᾶσιν ἐντίθησι τὰ σοφίας δῶρα, φρόνησιν δηλονότι καὶ πᾶσαν εἴδησιν ἀγαθῶν. Φύσει του γαροῦν τῶν ὅλων Κύριός ἐστι καὶ διδάσκαλος ὁ Υἱός. Οτε τοίνυν ὁ μέγας ἐν δόξῃ, καὶ τοσοῦτο; ἐγὼ πρὸς τὴν οὕτω μικροπρεπή καθικνεῖσθαι ταπείνωσιν οὐ κατοκνήσας φαίνομαι, ὡς καὶ τοὺς ὑμῶν ἀπονίψαι πόδας, πῶς ἂν ἔτι καὶ ὑμεῖς, φησί, παραι τεῖσθε ἀλλήλοις ποιεῖν; Διδάσκει δὲ διὰ τούτων, τὸ μὴ τῆς ἑτέρων τιμῆς καταλαζονεύεσθαι φιλεῖν, ἀλλ᾽ ὑπερφέρειν αὐτοῦ καὶ προτετάχθαι κατὰ πᾶν ὁτιοῦν οἴεσθαι τὸν ὁμόδουλον. Καλόν γε σφόδρα τὸ μάθημα τ φρονήματος γὰρ ἀφιλοκομπεῖν εἰωθότος οὐκ ἂν οἶμαι, τὶς ἐπιδείξαι τὸ ἴσον, οὐδέν τε οὕτω διίστησι καὶ ἀδελφοὺς καὶ φίλους, ὡς ἡ τῶν ἀθλίων δοξαρίων ἀκρατὴς ἐπιθυμία. Αεὶ γάρ πως τὸ μεῖζον αἱροῦ μεθα, καὶ τοῖς λαμπροτέροις ἐπιπηδᾷν αἱ διάκενοι τοῦ βίου τιμαὶ τὸν εὐόλισθον ἡμῶν ἀναπείθουσι νοῦν. Ἵνα τοίνυν τῆς τοιαύτης καταλήξωμεν νόσου, καὶ τῆς οὕτω βδελυρᾶς ἀποπαυσώμεθα ἐπιθυμίας (ἀπάτη γὰρ, καὶ ἕτερον οὐδὲν τὸ φιλόδοξον πάθος), αὐτὸν εἰς οἰκεῖον δεχώμεθα νοῦν τὸν ἁπάντων βασιλέα Χριστὸν, διὰ τοῦτο νίψαντα τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, ἵνα καὶ ἡμεῖς τοὺς ἀλλήλων. Διὰ γὰρ τούτου κολα σθήσεται μὲν ἅπας ἀλαζονείας τρόπος, ἅπαν δὲ εἶδος κοσμικῆς φιλοδοξίας ἐκποδὼν οἰχήσεται. Εἰ γὰρ ὁ φύσει Κύριος ὡς οἰκέτης, πῶς τὸ δοῦλον οὐκ ἂν ἔλοιτό τι παθεῖν τῶν αὐτῷ πρεπωδεστάτων, καὶ οὐχὶ λοιπὸν τὴν ἀπασῶν ἐσχάτην ἀποτίσῃ δίκην;

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπόστολος μείζων τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Εἰ ταῦτα οίδατε, μακάριοι ἐστε, ἐὰν ποιῆτε αὐτά. XIII, 16, 17. Amen amen dico vobis, non est servus major domino suo, neque apostolus major est eo qui misit illum. Si hæc scilis, beati eritis, si feceritis ea. Juramentis veluti necessariis facti vim firmat Christus, et prævaricationem salutaris præcepti periculos plenam aleæ ostendit. Quod enim jurejurando firmatum 728 est, non sine culpa prætermittitur. Crimen igitur inexcusabile famulorum est, inquit, dominorum voluntati obsequi nolle. Præsumptio quippe est, majora quam par sit appetere et apostoli similiter culpandi sint, si plus sibi assumant quam is a quo missi sunt. Sufficiet enim eis ad omnis claritatis mensuram, cum eo a quo missi sunt, ejusdem esse spiritus. Hoc autem nihil aliud erat quam dicere, Coram divino tribunali merito ridebimini, si hæc alter in alterum facere præ superbia nolitis, licet comniune servitutis nomen sortiti, quæ in vos ego, licet secundum naturam exsistens Deus ac Dominus. Absurdum enim est profecto, et extremi furoris plenum, vos, cum servi sitis, Domino et eo qui misit longe minores, mutuam tamen servitutem erubescere. Si hæc scitis igitur, inquit, hoc est, si clare nosse potestis quod dico, ‹ Beati estis si feceritis ea. Non enim scire virtutem, sed eam exercere optandum est atque laudabile. Existimo vero præstare quodammodo eam ne didicisse quidem, quam cum didiceris, pigritia mentem illigare, et quæ recta et bona esse noris, nolle perficere, juxta Servatoris vocem: c Qui non cognovit vo luntatem domini sui, et non fecit, vapulabit paucis: qui autein cognovit et non fecit, vapulabil multis". Nec enim multum dedecet eum veniam mediocrem petere qui prorsus ignorarit, licet ob pigritiam forte reus sit at ei qui sciens fecerit, cognitio condemnationi erit. Contempsit enim, cum ad officium implendum nihil ei deesset. Oportet igitur ut qui sciunt operentur: tunc enim perfecta vitæ in Christo transactæ gloria redimiti, plenissimam aliquando retributionem recipiemus. Unde Servator eum qui fecerit et docuerit, magnum aiebat jure merito vocatum iri in regno cœlorum v. Quid enim ad pietatem ei deest? aut quomodo non divinitus acceptis perfectissimis donis Νόμοις [ 1σ. ὅρκοις ] ὥσπερ ἀναγκαίοις ὀχυροῦν ἔπεται Χριστὸς τοῦ πεπραγμένου τὴν δύναμιν, καὶ σφαλερωτάτην παντελῶς ἀποφαίνει τὴν παράβασιν τῆς σωτηριώδους ἐντολῆς. Τὸ γὰρ ὅρκῳ βεβαιωθεν οὐκ ἀνέγκλητον ἔχει τὴν παραδρομήν. Κατηγόρημα τοίνυν, φησὶν, ἀπροφάσιστον τοῖς οἰκέταις, εἰ μὴ τὰ ἴσα φρονεῖν ἐθέλοιεν τοῖς ἰδίοις δεσπόταις. Πλεον εξία γὰρ ἤδη καὶ ἕτερον οὐδὲν, τὸ τοῦ μείζονός τε καὶ ὑπὲρ ἀξίαν ἐρῖν· ἀποστόλοις τε ὁμοίως τὴν αὐτὴν ἂν εἰκότως ἐποίσαι γραφήν, τὸ ἐν ἀμείνοσιν εἶναι ζητεῖν, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ ἀποστείλας αὐτούς. Αρκέσει γὰρ αὐτοῖς, εἰς εὐκλείας ἁπάσης μέτρον, τοῦ πεπομφότος τὸ φρόνημα. Τοῦτο δὲ ἦν οὐδὲν ἕτερον ἢ ἐκεῖνο πάντως εἰπεῖν, ὅτι Γελασθήσεσθε δικαίως ἐπὶ τοῦ θείου βήματος, εἰ ταῦτα ὁρᾷν εἰς ἀλλήλους αὐτοὶ παραιτεῖσθε δι᾽ ὑπεροψίαν, καίτοι τὸ τῆς δουλείας όνομα λαχόντες κοινὸν, ἅπερ εἰς ὑμᾶς ἐγώ, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς καὶ Κύριος. Ατοπον γὰρ ἀληθῶς, μᾶλλον δὲ ἤδη τῆς ἀνωτάτω μανίας οὐκ ἀμοιροῦν, οἰκέτας ὄντας ἐν ἐλάττοσι τοῦ καὶ Δεσπότου καὶ ἀποστείλαντος, ἐπο ερυθριᾷν ατόπως τῇ πρὸς ἀλλήλους δουλείᾳ. Ει ταῦτα τοίνυν ἴστε, φησί, τοῦτ' ἔστιν, εἰ νοεῖν δύ νασθε σαφῶς, ὅ φημι, ο Μακάριοι ἐστε ἐὰν ποιῆτε αὐτά.» Οὐ γὰρ τὸ εἰδέναι τὴν ἀρετὴν, ἀλλὰ τὸ ἐργάζεσθαι μᾶλλον ἀξιέραστήν τε καὶ ἀξιοζήλωτον φαίη τις ἄν. Οἶμαι δὲ ὅτι τάχα πως καὶ ἄμεινον τὸ μηδ' ὅλως μαθεῖν, ἢ μαθόντας ἔκνῳ πεδῆσαι τὸν νοῦν, καὶ ἅπερ ἄν τις ἄριστά τε καὶ ὀρθῶς ἔχειν εἰδείη, μὴ βούλεσθαι κατορθοῦν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· «Ο μὴ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιήσας, δωρήσεται ὀλίγας· ὁ δὲ εἰδὼς, καὶ μὴ ποιήσας, δαρήσεται πολλάς.» Τῷ μὲν γὰρ ἡγνοηκότι παντελῶς, εἰ καὶ εὐθύνοιτό πως ἐπὶ τῇ ῥᾳστώνῃ τυχὸν, τὸ γοῦν μετρίαν αἰτῆσαι συγγνώμὴν οὐ λίαν ἀνάρμοστον· τῷ γε μὴν εἰδότι τὸ χρῆμα γένοιτ' ἂν δυσαχθὲς εἰς κατάκρισιν, ἡ γνῶσις. Κατ εφρόνησε γάρ, οὐδενὸς αὐτῷ λείποντος εἰς τὸ δύνασθαι δρᾷν τὰ αὐτῷ πρεπωδέστερα. Χρή τοίνυν εἰδότας ἐργάζεσθαι· τέλειον γὰρ τότε τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ καύχημα περικείμενοι, πληρεστάτην κατὰ καιροὺς ἀποληψόμεθα τὴν ἀντίδοσιν. Καὶ γοῦν glorietur, qui operum bonorum splendore cumuὁ Σωτὴρ τὸν ποιήσαντα καὶ διδάξαντα μέγαν ἔφη κληθήσεσθαι, καὶ μάλα δικαίως, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τί γὰρ αὐτῷ τὸ λεἶπον εἰς εὐσέβειαν; ᾧ δ' ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ ἐξ ἔργων ἀγαθῶν ἐν ὁλοκλήρῳ καυχάσθαι τῷ μέτρῳ, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παρὰ Θεοῦ τὸ τελειοτάταις ἐπαυχεῖν δωρεαῖς; Σύνο δρομος οὖν ἄρα τοῖς ἔργοις ὅταν ἡ γνῶσις γένηται, τότε δὴ πάντως ὀνίνησιν οὐ μικρῶς· ἐλλελοιπότος δὲ ὁποτέρου, χωλὸν δὴ πάντως τὸ ἕτερον ἔσται. Γέ γραπται δὲ, ὅτι καὶ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι. Καίτοι τὸ εἰδέναι Θεὸν τὸν ἕνα και * Luc. su, 47. * Matth. v, 19. late fulgeat? Quando igitur cognitioni conjuncta sunt opera, tunc non parum inde utilitatis oritur; alterutro vero deficiente, mancum prorsus alterum erit. Scriptum est autem, fidem sine operibus mortuam esse.Quamvis enim scire Deum unum et natura, 729 eumque sincere ac vere confiteri fides sit, tamen istud quoque mortuum est, nisi operum splendor consequatur. Noune ergo inutile est prorsus scire quid sit bonum, nisi illud colere velis? Ilanc itaque ob causam beatos fore ait suos discipulos, sive credentes in eum, si non modo

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπόστολος μείζων τοῦ πέμψαντος αὐτόν. Εἰ ταῦτα οίδατε, μακάριοι ἐστε, ἐὰν ποιῆτε αὐτά. XIII, 16, 17. Amen amen dico vobis, non est servus major domino suo, neque apostolus major est eo qui misit illum. Si hæc scilis, beati eritis, si feceritis ea. Juramentis veluti necessariis facti vim firmat Christus, et prævaricationem salutaris præcepti periculos plenam aleæ ostendit. Quod enim jurejurando firmatum 728 est, non sine culpa prætermittitur. Crimen igitur inexcusabile famulorum est, inquit, dominorum voluntati obsequi nolle. Præsumptio quippe est, majora quam par sit appetere et apostoli similiter culpandi sint, si plus sibi assumant quam is a quo missi sunt. Sufficiet enim eis ad omnis claritatis mensuram, cum eo a quo missi sunt, ejusdem esse spiritus. Hoc autem nihil aliud erat quam dicere, Coram divino tribunali merito ridebimini, si hæc alter in alterum facere præ superbia nolitis, licet comniune servitutis nomen sortiti, quæ in vos ego, licet secundum naturam exsistens Deus ac Dominus. Absurdum enim est profecto, et extremi furoris plenum, vos, cum servi sitis, Domino et eo qui misit longe minores, mutuam tamen servitutem erubescere. Si hæc scitis igitur, inquit, hoc est, si clare nosse potestis quod dico, ‹ Beati estis si feceritis ea. Non enim scire virtutem, sed eam exercere optandum est atque laudabile. Existimo vero præstare quodammodo eam ne didicisse quidem, quam cum didiceris, pigritia mentem illigare, et quæ recta et bona esse noris, nolle perficere, juxta Servatoris vocem: c Qui non cognovit vo luntatem domini sui, et non fecit, vapulabit paucis: qui autein cognovit et non fecit, vapulabil multis". Nec enim multum dedecet eum veniam mediocrem petere qui prorsus ignorarit, licet ob pigritiam forte reus sit at ei qui sciens fecerit, cognitio condemnationi erit. Contempsit enim, cum ad officium implendum nihil ei deesset. Oportet igitur ut qui sciunt operentur: tunc enim perfecta vitæ in Christo transactæ gloria redimiti, plenissimam aliquando retributionem recipiemus. Unde Servator eum qui fecerit et docuerit, magnum aiebat jure merito vocatum iri in regno cœlorum v. Quid enim ad pietatem ei deest? aut quomodo non divinitus acceptis perfectissimis donis Νόμοις [ 1σ. ὅρκοις ] ὥσπερ ἀναγκαίοις ὀχυροῦν ἔπεται Χριστὸς τοῦ πεπραγμένου τὴν δύναμιν, καὶ σφαλερωτάτην παντελῶς ἀποφαίνει τὴν παράβασιν τῆς σωτηριώδους ἐντολῆς. Τὸ γὰρ ὅρκῳ βεβαιωθεν οὐκ ἀνέγκλητον ἔχει τὴν παραδρομήν. Κατηγόρημα τοίνυν, φησὶν, ἀπροφάσιστον τοῖς οἰκέταις, εἰ μὴ τὰ ἴσα φρονεῖν ἐθέλοιεν τοῖς ἰδίοις δεσπόταις. Πλεον εξία γὰρ ἤδη καὶ ἕτερον οὐδὲν, τὸ τοῦ μείζονός τε καὶ ὑπὲρ ἀξίαν ἐρῖν· ἀποστόλοις τε ὁμοίως τὴν αὐτὴν ἂν εἰκότως ἐποίσαι γραφήν, τὸ ἐν ἀμείνοσιν εἶναι ζητεῖν, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ ἀποστείλας αὐτούς. Αρκέσει γὰρ αὐτοῖς, εἰς εὐκλείας ἁπάσης μέτρον, τοῦ πεπομφότος τὸ φρόνημα. Τοῦτο δὲ ἦν οὐδὲν ἕτερον ἢ ἐκεῖνο πάντως εἰπεῖν, ὅτι Γελασθήσεσθε δικαίως ἐπὶ τοῦ θείου βήματος, εἰ ταῦτα ὁρᾷν εἰς ἀλλήλους αὐτοὶ παραιτεῖσθε δι᾽ ὑπεροψίαν, καίτοι τὸ τῆς δουλείας όνομα λαχόντες κοινὸν, ἅπερ εἰς ὑμᾶς ἐγώ, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων Θεὸς καὶ Κύριος. Ατοπον γὰρ ἀληθῶς, μᾶλλον δὲ ἤδη τῆς ἀνωτάτω μανίας οὐκ ἀμοιροῦν, οἰκέτας ὄντας ἐν ἐλάττοσι τοῦ καὶ Δεσπότου καὶ ἀποστείλαντος, ἐπο ερυθριᾷν ατόπως τῇ πρὸς ἀλλήλους δουλείᾳ. Ει ταῦτα τοίνυν ἴστε, φησί, τοῦτ' ἔστιν, εἰ νοεῖν δύ νασθε σαφῶς, ὅ φημι, ο Μακάριοι ἐστε ἐὰν ποιῆτε αὐτά.» Οὐ γὰρ τὸ εἰδέναι τὴν ἀρετὴν, ἀλλὰ τὸ ἐργάζεσθαι μᾶλλον ἀξιέραστήν τε καὶ ἀξιοζήλωτον φαίη τις ἄν. Οἶμαι δὲ ὅτι τάχα πως καὶ ἄμεινον τὸ μηδ' ὅλως μαθεῖν, ἢ μαθόντας ἔκνῳ πεδῆσαι τὸν νοῦν, καὶ ἅπερ ἄν τις ἄριστά τε καὶ ὀρθῶς ἔχειν εἰδείη, μὴ βούλεσθαι κατορθοῦν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· «Ο μὴ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, καὶ μὴ ποιήσας, δωρήσεται ὀλίγας· ὁ δὲ εἰδὼς, καὶ μὴ ποιήσας, δαρήσεται πολλάς.» Τῷ μὲν γὰρ ἡγνοηκότι παντελῶς, εἰ καὶ εὐθύνοιτό πως ἐπὶ τῇ ῥᾳστώνῃ τυχὸν, τὸ γοῦν μετρίαν αἰτῆσαι συγγνώμὴν οὐ λίαν ἀνάρμοστον· τῷ γε μὴν εἰδότι τὸ χρῆμα γένοιτ' ἂν δυσαχθὲς εἰς κατάκρισιν, ἡ γνῶσις. Κατ εφρόνησε γάρ, οὐδενὸς αὐτῷ λείποντος εἰς τὸ δύνασθαι δρᾷν τὰ αὐτῷ πρεπωδέστερα. Χρή τοίνυν εἰδότας ἐργάζεσθαι· τέλειον γὰρ τότε τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ καύχημα περικείμενοι, πληρεστάτην κατὰ καιροὺς ἀποληψόμεθα τὴν ἀντίδοσιν. Καὶ γοῦν glorietur, qui operum bonorum splendore cumuὁ Σωτὴρ τὸν ποιήσαντα καὶ διδάξαντα μέγαν ἔφη κληθήσεσθαι, καὶ μάλα δικαίως, ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τί γὰρ αὐτῷ τὸ λεἶπον εἰς εὐσέβειαν; ᾧ δ' ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ ἐξ ἔργων ἀγαθῶν ἐν ὁλοκλήρῳ καυχάσθαι τῷ μέτρῳ, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο παρὰ Θεοῦ τὸ τελειοτάταις ἐπαυχεῖν δωρεαῖς; Σύνο δρομος οὖν ἄρα τοῖς ἔργοις ὅταν ἡ γνῶσις γένηται, τότε δὴ πάντως ὀνίνησιν οὐ μικρῶς· ἐλλελοιπότος δὲ ὁποτέρου, χωλὸν δὴ πάντως τὸ ἕτερον ἔσται. Γέ γραπται δὲ, ὅτι καὶ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστι. Καίτοι τὸ εἰδέναι Θεὸν τὸν ἕνα και * Luc. su, 47. * Matth. v, 19. late fulgeat? Quando igitur cognitioni conjuncta sunt opera, tunc non parum inde utilitatis oritur; alterutro vero deficiente, mancum prorsus alterum erit. Scriptum est autem, fidem sine operibus mortuam esse.Quamvis enim scire Deum unum et natura, 729 eumque sincere ac vere confiteri fides sit, tamen istud quoque mortuum est, nisi operum splendor consequatur. Noune ergo inutile est prorsus scire quid sit bonum, nisi illud colere velis? Ilanc itaque ob causam beatos fore ait suos discipulos, sive credentes in eum, si non modo

cognitionem eorum quæ docuit susceperint, sed 3 φύσει, καὶ ὁμολογεῖν ἀδέλως τε καὶ ἀληθῶς, τοῦτό si ea quoque fecerint. ἐστιν ἡ πίστις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο νεκρόν, μή παρεπο - μένης αὐτῷ τῆς ἐξ ἔργων φαιδρότητος. Πῶς οὖν οὐκ ἀνόνητον παντελῶς τὸ εἰδέναι μὲν τυχόν τι ἂν εἴη τὸ ἀγαθὸν, μὴ μὴν ἐθέλειν ἔτι, καὶ ἐπιτηδεύειν αὐτό; Διὰ ταύτην τοιγαροῦν τὴν αἰτίαν μαχαρίους επεσθαί φησι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἦτο: τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν, οὐ μόνον ἑλόντας τῶν παρ' αὐτοῦ λαλουμένων την είδησιν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δρῷεν αὐτά. XIII, 18. Non de omnibus vobis dico: ego enim scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, Qui manducat mecum panem, levavit contra me calcaneum suum. Non parum obscuritatis hæc verba continent. Nam beatos fure dicens eos qui boni cognitionem habent, et opere illud facere stulent, subjunxit statim, «Non de omnibus dico, proditorem innuens, ut ego cum multis existimo: nec enim inter felices aut beatos unquam numerabitur qui tanta impietate mentem obstrinxerit. Et illa quidem est hujus loci apud multos trita sententia. Alter autem præterea sensus est istiusmodi. Cum enim dicturus esset Christus, juxta sanctissimam Scripturam: «Qui edebat meum panem, magnificavit super me supplantationem, sive, levavit contra me calcaneum suum 81 :» purgatione quadam prius utitur, et genuinum aliorum discipuloruin cœtum delinit, uni duntaxat criminis notam impingens. Quia enim panem ejus omnes manducabant, convescentes nimirum et una consumentes quæ per eum oblata erant, idcirco inani metu conteri liberorum mentem non sinit, et suspicionis acrimoniam quamprimum inhibet, dicens: «Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, inquit: «Qui manducat meum panem, levavit contra me calcaneum suum, sive magnificavit supplantationem, › juxta Psalmistæ vocem. Quibus verbis istiusmodi quiddam significare autumo: duplici itaque sensu in bis exposito, meliorem ac veriorem studiosus exploret; verumtamen in hoc dictum aliud afſeramus, ad confirmandos simpliciorum animos. Duobus enim modis hic dubitare potest aliquis. Et primum quidem nobis objiciet, dicens: Si omnia scire Christum credimus, cur 730 Judam elegit, et cur aliis immiscuit discipulis, cum non ignoraret proditorem fore, et avaritiæ laqueis implicitum iri. Ad hæc dicit: Si calcaneum suum id. circo levavit adversus Christum, sicut ait ipse, ut adimpleretur Scriptura, nequaquam in culpa esse ipse censebitur, sed necessitas illa quæ ut adimpleret Scripturam eum adigebat. Nobis autem ad singula corum quæ objecta sunt acriter respondendum est, et eonvenientem unicuique solutione» quibus poterimus rationibus subtexere oportet, ad ædificationem et consolationem eoruin qui intelligendis sacræ Scripturæ locis ex seipsis non sunt idonei. Ac primum quidem dicimus quod si de singulis quæ a Deo facta sunt istiusmodi sermonibus uti velimus, nunquam nos finem facturos es Peal. xL., 10. Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω ἐγὼ γὰρ οίδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, Ο τρώγων μετ' ἐμοῦ τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Οὐ μικρὰν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἀσάφειαν ἐν τούτοις. Μακαρίους γὰρ ἔσεσθαι λέγων τοὺς ἐν γνώσει μὲν ἔχοντας τὸ ἀγαθὸν, ἔργῳ δὲ τοῦτο πληροῦν σπουδά ζοντας, υπήγαγεν εὐθὺς, «Οὐ περὶ πάντων λέγω, ο τὸν προδότην αινιττόμενος, κατά γε τὸ πολλοῖς τε καὶ ἐμοὶ δοκοῦν· οὐ γὰρ ἐν τοῖς ζηλωτοῖς ὁ θεομισης, οὐδ' ἂν ἐν τοῖς μακαρίοις καταταχθείη ποτὲ τῇ τοπ αὐτῇ δυσσεβεία τὴν τοιαύτην ἔνοχον καταστήσας ψυχήν. Καὶ μία μὲν αὕτη τοῦ προκειμένου διάνοια τετριμμένη παρὰ τοῖς πλείοσιν. Ετέρα δὲ αὖ πάλιν πρὸς ταύτῃ. Τοιάδε μέλλων γὰρ ἐρεῖν ὁ Χριστὸς, ὅτι κατὰ τὴν τελείαν τε καὶ ἱερωτάτην Γραφήν, • Ο τρώγων μου τὸν ἄρτον ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμὸν, ἤτοι ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ πτέρναν αὐτοῦ, ο προαπολογείται τρόπον τινὰ, καὶ τὸν γνήσιον τῶν ἑτέρων μαθητῶν θεραπεύει χορόν, ἑνὶ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ κατηγορήματος δύναμιν ἀναθείς. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες ήσθιον τὸν ἄρτον αὐτοῦ, συνεστιώμενοι δηλονότι καὶ συνδαπανώντες τὰ δι' αὐτοῦ συγκομι ζόμενα, διὰ τοῦτο χρησίμως εἰκαίοις συντρίβεσθαι δείμασιν οὐκ ἐᾷ τῶν ἐλευθέρων τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς ὑποψίας δριμύ προανακόπτει λέγων· «Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω· ἐγὼ οἶδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα, φησίν, ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· Ὁ ἐσθίων μου τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ, ἤτοι ἐμεγάλυνε πτερνισμὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Οἶμαί τι τοιοῦτον ὑποδηλοῦν· ἐκδοθείσης ἡμῖν τοιγαροῦν ἐν τούτοις θεωρίας διπλῆς, δοκιμα ζέτω τὴν ἀμείνω καὶ ἀληθῶς ἔχουσαν ὁ φιλομαθής, πλὴν εἰς τὸ ῥητὸν ἔτι λέγωμεν, τὸν τῶν ἁπλουστέ ρων ἀσφαλιζόμενοι νοῦν. Ἐπαπορήσειε γὰρ ἄν τις ἐν τούτοις κατὰ δύο τρόπους. Καὶ πρῶτον μὲν ἡμῖν ὑπαντήσει λέγων· Εἰ πάντα εἰδέναι Χριστὸν πιστεύομεν, τί τὸν Ἰούδαν ἐξελέξατο, καὶ τί τοῖς ἑτέροις ἀνέμιξε μαθηταῖς, οὐκ ἀγνοήσας, ὅτι καὶ προδοὺς ἁλώσεται, καὶ τῶν τῆς φιλοκερδείας εἴσω πεσεῖται βρόχων; Ερεῖ δὲ πρὸς τούτοις· Εἰ δὲ διὰ τοῦτο τὴν πτέρναν ἐπῆρε κατὰ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, οὐκ αὐτὸς ἂν νοοῖτο τοῦ γεγονότος ὑπαίτιος, ἀλλ᾽ ἡ ἀναγκάζουσα δύναμις πληροῦσθαι τὴν Γραφήν. Δεῖ δὲ ἡμᾶς πρὸς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἀντανίστασθαι γοργῶς, καὶ τὴν ἐκατέρῳ πρέπουσαν ἀπολογίαν τοῖς κατὰ δύναμιν ἐξ υφᾶναι λογισμοῖς, πρὸς οἰκοδομὴν καὶ παράκλησιν τῶν οὐκ ἐπαρκούντων οἴκοθεν σφίσιν αὐτοῖς εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν τὰ ἐν τῇ θείᾳ Γρατῃ. Καὶ πρῶτον μὲν ἐκεῖν, φαμεν, ὡς εἰ μέλλοιμεν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν

cognitionem eorum quæ docuit susceperint, sed 3 φύσει, καὶ ὁμολογεῖν ἀδέλως τε καὶ ἀληθῶς, τοῦτό si ea quoque fecerint. ἐστιν ἡ πίστις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο νεκρόν, μή παρεπο - μένης αὐτῷ τῆς ἐξ ἔργων φαιδρότητος. Πῶς οὖν οὐκ ἀνόνητον παντελῶς τὸ εἰδέναι μὲν τυχόν τι ἂν εἴη τὸ ἀγαθὸν, μὴ μὴν ἐθέλειν ἔτι, καὶ ἐπιτηδεύειν αὐτό; Διὰ ταύτην τοιγαροῦν τὴν αἰτίαν μαχαρίους επεσθαί φησι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἦτο: τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν, οὐ μόνον ἑλόντας τῶν παρ' αὐτοῦ λαλουμένων την είδησιν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δρῷεν αὐτά. XIII, 18. Non de omnibus vobis dico: ego enim scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, Qui manducat mecum panem, levavit contra me calcaneum suum. Non parum obscuritatis hæc verba continent. Nam beatos fure dicens eos qui boni cognitionem habent, et opere illud facere stulent, subjunxit statim, «Non de omnibus dico, proditorem innuens, ut ego cum multis existimo: nec enim inter felices aut beatos unquam numerabitur qui tanta impietate mentem obstrinxerit. Et illa quidem est hujus loci apud multos trita sententia. Alter autem præterea sensus est istiusmodi. Cum enim dicturus esset Christus, juxta sanctissimam Scripturam: «Qui edebat meum panem, magnificavit super me supplantationem, sive, levavit contra me calcaneum suum 81 :» purgatione quadam prius utitur, et genuinum aliorum discipuloruin cœtum delinit, uni duntaxat criminis notam impingens. Quia enim panem ejus omnes manducabant, convescentes nimirum et una consumentes quæ per eum oblata erant, idcirco inani metu conteri liberorum mentem non sinit, et suspicionis acrimoniam quamprimum inhibet, dicens: «Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, inquit: «Qui manducat meum panem, levavit contra me calcaneum suum, sive magnificavit supplantationem, › juxta Psalmistæ vocem. Quibus verbis istiusmodi quiddam significare autumo: duplici itaque sensu in bis exposito, meliorem ac veriorem studiosus exploret; verumtamen in hoc dictum aliud afſeramus, ad confirmandos simpliciorum animos. Duobus enim modis hic dubitare potest aliquis. Et primum quidem nobis objiciet, dicens: Si omnia scire Christum credimus, cur 730 Judam elegit, et cur aliis immiscuit discipulis, cum non ignoraret proditorem fore, et avaritiæ laqueis implicitum iri. Ad hæc dicit: Si calcaneum suum id. circo levavit adversus Christum, sicut ait ipse, ut adimpleretur Scriptura, nequaquam in culpa esse ipse censebitur, sed necessitas illa quæ ut adimpleret Scripturam eum adigebat. Nobis autem ad singula corum quæ objecta sunt acriter respondendum est, et eonvenientem unicuique solutione» quibus poterimus rationibus subtexere oportet, ad ædificationem et consolationem eoruin qui intelligendis sacræ Scripturæ locis ex seipsis non sunt idonei. Ac primum quidem dicimus quod si de singulis quæ a Deo facta sunt istiusmodi sermonibus uti velimus, nunquam nos finem facturos es Peal. xL., 10. Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω ἐγὼ γὰρ οίδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, Ο τρώγων μετ' ἐμοῦ τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Οὐ μικρὰν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἀσάφειαν ἐν τούτοις. Μακαρίους γὰρ ἔσεσθαι λέγων τοὺς ἐν γνώσει μὲν ἔχοντας τὸ ἀγαθὸν, ἔργῳ δὲ τοῦτο πληροῦν σπουδά ζοντας, υπήγαγεν εὐθὺς, «Οὐ περὶ πάντων λέγω, ο τὸν προδότην αινιττόμενος, κατά γε τὸ πολλοῖς τε καὶ ἐμοὶ δοκοῦν· οὐ γὰρ ἐν τοῖς ζηλωτοῖς ὁ θεομισης, οὐδ' ἂν ἐν τοῖς μακαρίοις καταταχθείη ποτὲ τῇ τοπ αὐτῇ δυσσεβεία τὴν τοιαύτην ἔνοχον καταστήσας ψυχήν. Καὶ μία μὲν αὕτη τοῦ προκειμένου διάνοια τετριμμένη παρὰ τοῖς πλείοσιν. Ετέρα δὲ αὖ πάλιν πρὸς ταύτῃ. Τοιάδε μέλλων γὰρ ἐρεῖν ὁ Χριστὸς, ὅτι κατὰ τὴν τελείαν τε καὶ ἱερωτάτην Γραφήν, • Ο τρώγων μου τὸν ἄρτον ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμὸν, ἤτοι ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ πτέρναν αὐτοῦ, ο προαπολογείται τρόπον τινὰ, καὶ τὸν γνήσιον τῶν ἑτέρων μαθητῶν θεραπεύει χορόν, ἑνὶ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ κατηγορήματος δύναμιν ἀναθείς. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες ήσθιον τὸν ἄρτον αὐτοῦ, συνεστιώμενοι δηλονότι καὶ συνδαπανώντες τὰ δι' αὐτοῦ συγκομι ζόμενα, διὰ τοῦτο χρησίμως εἰκαίοις συντρίβεσθαι δείμασιν οὐκ ἐᾷ τῶν ἐλευθέρων τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς ὑποψίας δριμύ προανακόπτει λέγων· «Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω· ἐγὼ οἶδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα, φησίν, ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· Ὁ ἐσθίων μου τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ, ἤτοι ἐμεγάλυνε πτερνισμὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Οἶμαί τι τοιοῦτον ὑποδηλοῦν· ἐκδοθείσης ἡμῖν τοιγαροῦν ἐν τούτοις θεωρίας διπλῆς, δοκιμα ζέτω τὴν ἀμείνω καὶ ἀληθῶς ἔχουσαν ὁ φιλομαθής, πλὴν εἰς τὸ ῥητὸν ἔτι λέγωμεν, τὸν τῶν ἁπλουστέ ρων ἀσφαλιζόμενοι νοῦν. Ἐπαπορήσειε γὰρ ἄν τις ἐν τούτοις κατὰ δύο τρόπους. Καὶ πρῶτον μὲν ἡμῖν ὑπαντήσει λέγων· Εἰ πάντα εἰδέναι Χριστὸν πιστεύομεν, τί τὸν Ἰούδαν ἐξελέξατο, καὶ τί τοῖς ἑτέροις ἀνέμιξε μαθηταῖς, οὐκ ἀγνοήσας, ὅτι καὶ προδοὺς ἁλώσεται, καὶ τῶν τῆς φιλοκερδείας εἴσω πεσεῖται βρόχων; Ερεῖ δὲ πρὸς τούτοις· Εἰ δὲ διὰ τοῦτο τὴν πτέρναν ἐπῆρε κατὰ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, οὐκ αὐτὸς ἂν νοοῖτο τοῦ γεγονότος ὑπαίτιος, ἀλλ᾽ ἡ ἀναγκάζουσα δύναμις πληροῦσθαι τὴν Γραφήν. Δεῖ δὲ ἡμᾶς πρὸς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἀντανίστασθαι γοργῶς, καὶ τὴν ἐκατέρῳ πρέπουσαν ἀπολογίαν τοῖς κατὰ δύναμιν ἐξ υφᾶναι λογισμοῖς, πρὸς οἰκοδομὴν καὶ παράκλησιν τῶν οὐκ ἐπαρκούντων οἴκοθεν σφίσιν αὐτοῖς εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν τὰ ἐν τῇ θείᾳ Γρατῃ. Καὶ πρῶτον μὲν ἐκεῖν, φαμεν, ὡς εἰ μέλλοιμεν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν

cognitionem eorum quæ docuit susceperint, sed 3 φύσει, καὶ ὁμολογεῖν ἀδέλως τε καὶ ἀληθῶς, τοῦτό si ea quoque fecerint. ἐστιν ἡ πίστις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο νεκρόν, μή παρεπο - μένης αὐτῷ τῆς ἐξ ἔργων φαιδρότητος. Πῶς οὖν οὐκ ἀνόνητον παντελῶς τὸ εἰδέναι μὲν τυχόν τι ἂν εἴη τὸ ἀγαθὸν, μὴ μὴν ἐθέλειν ἔτι, καὶ ἐπιτηδεύειν αὐτό; Διὰ ταύτην τοιγαροῦν τὴν αἰτίαν μαχαρίους επεσθαί φησι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἦτο: τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν, οὐ μόνον ἑλόντας τῶν παρ' αὐτοῦ λαλουμένων την είδησιν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δρῷεν αὐτά. XIII, 18. Non de omnibus vobis dico: ego enim scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, Qui manducat mecum panem, levavit contra me calcaneum suum. Non parum obscuritatis hæc verba continent. Nam beatos fure dicens eos qui boni cognitionem habent, et opere illud facere stulent, subjunxit statim, «Non de omnibus dico, proditorem innuens, ut ego cum multis existimo: nec enim inter felices aut beatos unquam numerabitur qui tanta impietate mentem obstrinxerit. Et illa quidem est hujus loci apud multos trita sententia. Alter autem præterea sensus est istiusmodi. Cum enim dicturus esset Christus, juxta sanctissimam Scripturam: «Qui edebat meum panem, magnificavit super me supplantationem, sive, levavit contra me calcaneum suum 81 :» purgatione quadam prius utitur, et genuinum aliorum discipuloruin cœtum delinit, uni duntaxat criminis notam impingens. Quia enim panem ejus omnes manducabant, convescentes nimirum et una consumentes quæ per eum oblata erant, idcirco inani metu conteri liberorum mentem non sinit, et suspicionis acrimoniam quamprimum inhibet, dicens: «Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, inquit: «Qui manducat meum panem, levavit contra me calcaneum suum, sive magnificavit supplantationem, › juxta Psalmistæ vocem. Quibus verbis istiusmodi quiddam significare autumo: duplici itaque sensu in bis exposito, meliorem ac veriorem studiosus exploret; verumtamen in hoc dictum aliud afſeramus, ad confirmandos simpliciorum animos. Duobus enim modis hic dubitare potest aliquis. Et primum quidem nobis objiciet, dicens: Si omnia scire Christum credimus, cur 730 Judam elegit, et cur aliis immiscuit discipulis, cum non ignoraret proditorem fore, et avaritiæ laqueis implicitum iri. Ad hæc dicit: Si calcaneum suum id. circo levavit adversus Christum, sicut ait ipse, ut adimpleretur Scriptura, nequaquam in culpa esse ipse censebitur, sed necessitas illa quæ ut adimpleret Scripturam eum adigebat. Nobis autem ad singula corum quæ objecta sunt acriter respondendum est, et eonvenientem unicuique solutione» quibus poterimus rationibus subtexere oportet, ad ædificationem et consolationem eoruin qui intelligendis sacræ Scripturæ locis ex seipsis non sunt idonei. Ac primum quidem dicimus quod si de singulis quæ a Deo facta sunt istiusmodi sermonibus uti velimus, nunquam nos finem facturos es Peal. xL., 10. Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω ἐγὼ γὰρ οίδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, Ο τρώγων μετ' ἐμοῦ τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Οὐ μικρὰν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἀσάφειαν ἐν τούτοις. Μακαρίους γὰρ ἔσεσθαι λέγων τοὺς ἐν γνώσει μὲν ἔχοντας τὸ ἀγαθὸν, ἔργῳ δὲ τοῦτο πληροῦν σπουδά ζοντας, υπήγαγεν εὐθὺς, «Οὐ περὶ πάντων λέγω, ο τὸν προδότην αινιττόμενος, κατά γε τὸ πολλοῖς τε καὶ ἐμοὶ δοκοῦν· οὐ γὰρ ἐν τοῖς ζηλωτοῖς ὁ θεομισης, οὐδ' ἂν ἐν τοῖς μακαρίοις καταταχθείη ποτὲ τῇ τοπ αὐτῇ δυσσεβεία τὴν τοιαύτην ἔνοχον καταστήσας ψυχήν. Καὶ μία μὲν αὕτη τοῦ προκειμένου διάνοια τετριμμένη παρὰ τοῖς πλείοσιν. Ετέρα δὲ αὖ πάλιν πρὸς ταύτῃ. Τοιάδε μέλλων γὰρ ἐρεῖν ὁ Χριστὸς, ὅτι κατὰ τὴν τελείαν τε καὶ ἱερωτάτην Γραφήν, • Ο τρώγων μου τὸν ἄρτον ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμὸν, ἤτοι ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ πτέρναν αὐτοῦ, ο προαπολογείται τρόπον τινὰ, καὶ τὸν γνήσιον τῶν ἑτέρων μαθητῶν θεραπεύει χορόν, ἑνὶ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ κατηγορήματος δύναμιν ἀναθείς. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες ήσθιον τὸν ἄρτον αὐτοῦ, συνεστιώμενοι δηλονότι καὶ συνδαπανώντες τὰ δι' αὐτοῦ συγκομι ζόμενα, διὰ τοῦτο χρησίμως εἰκαίοις συντρίβεσθαι δείμασιν οὐκ ἐᾷ τῶν ἐλευθέρων τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς ὑποψίας δριμύ προανακόπτει λέγων· «Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω· ἐγὼ οἶδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα, φησίν, ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· Ὁ ἐσθίων μου τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ, ἤτοι ἐμεγάλυνε πτερνισμὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Οἶμαί τι τοιοῦτον ὑποδηλοῦν· ἐκδοθείσης ἡμῖν τοιγαροῦν ἐν τούτοις θεωρίας διπλῆς, δοκιμα ζέτω τὴν ἀμείνω καὶ ἀληθῶς ἔχουσαν ὁ φιλομαθής, πλὴν εἰς τὸ ῥητὸν ἔτι λέγωμεν, τὸν τῶν ἁπλουστέ ρων ἀσφαλιζόμενοι νοῦν. Ἐπαπορήσειε γὰρ ἄν τις ἐν τούτοις κατὰ δύο τρόπους. Καὶ πρῶτον μὲν ἡμῖν ὑπαντήσει λέγων· Εἰ πάντα εἰδέναι Χριστὸν πιστεύομεν, τί τὸν Ἰούδαν ἐξελέξατο, καὶ τί τοῖς ἑτέροις ἀνέμιξε μαθηταῖς, οὐκ ἀγνοήσας, ὅτι καὶ προδοὺς ἁλώσεται, καὶ τῶν τῆς φιλοκερδείας εἴσω πεσεῖται βρόχων; Ερεῖ δὲ πρὸς τούτοις· Εἰ δὲ διὰ τοῦτο τὴν πτέρναν ἐπῆρε κατὰ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, οὐκ αὐτὸς ἂν νοοῖτο τοῦ γεγονότος ὑπαίτιος, ἀλλ᾽ ἡ ἀναγκάζουσα δύναμις πληροῦσθαι τὴν Γραφήν. Δεῖ δὲ ἡμᾶς πρὸς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἀντανίστασθαι γοργῶς, καὶ τὴν ἐκατέρῳ πρέπουσαν ἀπολογίαν τοῖς κατὰ δύναμιν ἐξ υφᾶναι λογισμοῖς, πρὸς οἰκοδομὴν καὶ παράκλησιν τῶν οὐκ ἐπαρκούντων οἴκοθεν σφίσιν αὐτοῖς εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν τὰ ἐν τῇ θείᾳ Γρατῃ. Καὶ πρῶτον μὲν ἐκεῖν, φαμεν, ὡς εἰ μέλλοιμεν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν

cognitionem eorum quæ docuit susceperint, sed 3 φύσει, καὶ ὁμολογεῖν ἀδέλως τε καὶ ἀληθῶς, τοῦτό si ea quoque fecerint. ἐστιν ἡ πίστις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο νεκρόν, μή παρεπο - μένης αὐτῷ τῆς ἐξ ἔργων φαιδρότητος. Πῶς οὖν οὐκ ἀνόνητον παντελῶς τὸ εἰδέναι μὲν τυχόν τι ἂν εἴη τὸ ἀγαθὸν, μὴ μὴν ἐθέλειν ἔτι, καὶ ἐπιτηδεύειν αὐτό; Διὰ ταύτην τοιγαροῦν τὴν αἰτίαν μαχαρίους επεσθαί φησι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἦτο: τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν, οὐ μόνον ἑλόντας τῶν παρ' αὐτοῦ λαλουμένων την είδησιν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ δρῷεν αὐτά. XIII, 18. Non de omnibus vobis dico: ego enim scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, Qui manducat mecum panem, levavit contra me calcaneum suum. Non parum obscuritatis hæc verba continent. Nam beatos fure dicens eos qui boni cognitionem habent, et opere illud facere stulent, subjunxit statim, «Non de omnibus dico, proditorem innuens, ut ego cum multis existimo: nec enim inter felices aut beatos unquam numerabitur qui tanta impietate mentem obstrinxerit. Et illa quidem est hujus loci apud multos trita sententia. Alter autem præterea sensus est istiusmodi. Cum enim dicturus esset Christus, juxta sanctissimam Scripturam: «Qui edebat meum panem, magnificavit super me supplantationem, sive, levavit contra me calcaneum suum 81 :» purgatione quadam prius utitur, et genuinum aliorum discipuloruin cœtum delinit, uni duntaxat criminis notam impingens. Quia enim panem ejus omnes manducabant, convescentes nimirum et una consumentes quæ per eum oblata erant, idcirco inani metu conteri liberorum mentem non sinit, et suspicionis acrimoniam quamprimum inhibet, dicens: «Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim, sed ut adimpleatur Scriptura, inquit: «Qui manducat meum panem, levavit contra me calcaneum suum, sive magnificavit supplantationem, › juxta Psalmistæ vocem. Quibus verbis istiusmodi quiddam significare autumo: duplici itaque sensu in bis exposito, meliorem ac veriorem studiosus exploret; verumtamen in hoc dictum aliud afſeramus, ad confirmandos simpliciorum animos. Duobus enim modis hic dubitare potest aliquis. Et primum quidem nobis objiciet, dicens: Si omnia scire Christum credimus, cur 730 Judam elegit, et cur aliis immiscuit discipulis, cum non ignoraret proditorem fore, et avaritiæ laqueis implicitum iri. Ad hæc dicit: Si calcaneum suum id. circo levavit adversus Christum, sicut ait ipse, ut adimpleretur Scriptura, nequaquam in culpa esse ipse censebitur, sed necessitas illa quæ ut adimpleret Scripturam eum adigebat. Nobis autem ad singula corum quæ objecta sunt acriter respondendum est, et eonvenientem unicuique solutione» quibus poterimus rationibus subtexere oportet, ad ædificationem et consolationem eoruin qui intelligendis sacræ Scripturæ locis ex seipsis non sunt idonei. Ac primum quidem dicimus quod si de singulis quæ a Deo facta sunt istiusmodi sermonibus uti velimus, nunquam nos finem facturos es Peal. xL., 10. Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω ἐγὼ γὰρ οίδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, Ο τρώγων μετ' ἐμοῦ τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Οὐ μικρὰν ὁ λόγος ἔχει τὴν ἀσάφειαν ἐν τούτοις. Μακαρίους γὰρ ἔσεσθαι λέγων τοὺς ἐν γνώσει μὲν ἔχοντας τὸ ἀγαθὸν, ἔργῳ δὲ τοῦτο πληροῦν σπουδά ζοντας, υπήγαγεν εὐθὺς, «Οὐ περὶ πάντων λέγω, ο τὸν προδότην αινιττόμενος, κατά γε τὸ πολλοῖς τε καὶ ἐμοὶ δοκοῦν· οὐ γὰρ ἐν τοῖς ζηλωτοῖς ὁ θεομισης, οὐδ' ἂν ἐν τοῖς μακαρίοις καταταχθείη ποτὲ τῇ τοπ αὐτῇ δυσσεβεία τὴν τοιαύτην ἔνοχον καταστήσας ψυχήν. Καὶ μία μὲν αὕτη τοῦ προκειμένου διάνοια τετριμμένη παρὰ τοῖς πλείοσιν. Ετέρα δὲ αὖ πάλιν πρὸς ταύτῃ. Τοιάδε μέλλων γὰρ ἐρεῖν ὁ Χριστὸς, ὅτι κατὰ τὴν τελείαν τε καὶ ἱερωτάτην Γραφήν, • Ο τρώγων μου τὸν ἄρτον ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμὸν, ἤτοι ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ πτέρναν αὐτοῦ, ο προαπολογείται τρόπον τινὰ, καὶ τὸν γνήσιον τῶν ἑτέρων μαθητῶν θεραπεύει χορόν, ἑνὶ καὶ μόνῳ τὴν τοῦ κατηγορήματος δύναμιν ἀναθείς. Ἐπειδὴ γὰρ πάντες ήσθιον τὸν ἄρτον αὐτοῦ, συνεστιώμενοι δηλονότι καὶ συνδαπανώντες τὰ δι' αὐτοῦ συγκομι ζόμενα, διὰ τοῦτο χρησίμως εἰκαίοις συντρίβεσθαι δείμασιν οὐκ ἐᾷ τῶν ἐλευθέρων τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς ὑποψίας δριμύ προανακόπτει λέγων· «Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω· ἐγὼ οἶδα τίνας ἐξελεξάμην, ἀλλ᾽ ἵνα, φησίν, ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· Ὁ ἐσθίων μου τὸν ἄρτον, ἐπῆρεν ἐπ' ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ, ἤτοι ἐμεγάλυνε πτερνισμὸν, ο κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Οἶμαί τι τοιοῦτον ὑποδηλοῦν· ἐκδοθείσης ἡμῖν τοιγαροῦν ἐν τούτοις θεωρίας διπλῆς, δοκιμα ζέτω τὴν ἀμείνω καὶ ἀληθῶς ἔχουσαν ὁ φιλομαθής, πλὴν εἰς τὸ ῥητὸν ἔτι λέγωμεν, τὸν τῶν ἁπλουστέ ρων ἀσφαλιζόμενοι νοῦν. Ἐπαπορήσειε γὰρ ἄν τις ἐν τούτοις κατὰ δύο τρόπους. Καὶ πρῶτον μὲν ἡμῖν ὑπαντήσει λέγων· Εἰ πάντα εἰδέναι Χριστὸν πιστεύομεν, τί τὸν Ἰούδαν ἐξελέξατο, καὶ τί τοῖς ἑτέροις ἀνέμιξε μαθηταῖς, οὐκ ἀγνοήσας, ὅτι καὶ προδοὺς ἁλώσεται, καὶ τῶν τῆς φιλοκερδείας εἴσω πεσεῖται βρόχων; Ερεῖ δὲ πρὸς τούτοις· Εἰ δὲ διὰ τοῦτο τὴν πτέρναν ἐπῆρε κατὰ Χριστοῦ, καθά φησιν αὐτὸς, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, οὐκ αὐτὸς ἂν νοοῖτο τοῦ γεγονότος ὑπαίτιος, ἀλλ᾽ ἡ ἀναγκάζουσα δύναμις πληροῦσθαι τὴν Γραφήν. Δεῖ δὲ ἡμᾶς πρὸς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἀντανίστασθαι γοργῶς, καὶ τὴν ἐκατέρῳ πρέπουσαν ἀπολογίαν τοῖς κατὰ δύναμιν ἐξ υφᾶναι λογισμοῖς, πρὸς οἰκοδομὴν καὶ παράκλησιν τῶν οὐκ ἐπαρκούντων οἴκοθεν σφίσιν αὐτοῖς εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν τὰ ἐν τῇ θείᾳ Γρατῃ. Καὶ πρῶτον μὲν ἐκεῖν, φαμεν, ὡς εἰ μέλλοιμεν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. γεγονότων παρὰ Θεοῦ τοῖς τοιούτοις ἀποκεχρῆσθαι increpandi carpendique opificis, immensam ejus λόγοις, καταλέξομεν οὐδαμῶς ἐπιτιμῶντες τῷ ποιητῇ, διαλοιδορούμενοί τε τῷ πρὸς τὸ εἶναι τὰ οὐκ ὄντα καλοῦντι Θεῷ, καὶ τὴν ἄμετρον αὐτοῦ φιλανθρωπίαν διασύροντες ἀμαθῶς. Τί γάρ, εἰπε μοι, καὶ ἑτέρους διακωλύει τυχὸν ἐγκαλέσαι λέγοντα;· Τί τὸν Σαούλ ἐπελέξω, καὶ εἰς βασιλέα κέχρικας ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰδὼς ὅτι πάντως ἀθετήσει τὴν χάριν; Καὶ τί τοῦτο λέγω; Αναβήσεται γὰρ τῆς αἰτίας ἡ πρόφασις ἐπὶ τὸν τοῦ γένους καθηγητήν, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ. Ερεῖ δέ τις τυχὸν τῶν ἐκεῖνα διεσκεμμένων· Τί τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἔπλασας ἀπὸ γῆς ὁ τὰ πάντα εἰδώς; Οὐ γὰρ ἡγνόεις ὅτι πεσεῖται τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ παρελάσας ἐντολήν. Κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον καὶ ἐπὶ τοῖς ἀνωτέρω καὶ μείζοσιν ἔτι κατηγορεῖ βοῶν· Διατί τὴν ἀγγέλων δεδημιούργηκας φύσιν, οὐκ ἀγνοήσας, ὡς Θεὸς, τὴν ἐσομένην τινῶν ἀπόνοιαν εἰς ἀπόστασιν; Τετηρή κασι γὰρ οὐ πάντες τὴν οἰκείαν ἀρχήν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Ή τοῦ Θεοῦ πρόγνωσις οὐκ ἂν αὐτὸν συγκεχώρηκεν ὀφθῆναι δημιουργόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἡ λογική κτίσις παρήλθεν ὅλως εἰς γένεσιν, ἵνα μόνης τῆς ἀλόγου καὶ ἀναισθήτου φύσεως βασιλεύῃ Θεὸς, μηδὲ ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ γινω σκόμενος. Χρῆναι δὲ οἶμαι μάλιστα δή πάντων ἐκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾶν, ὅτι τοῖς λογικοῖς τῶν κτισμάτων ιδίας προαιρέσεως απένειμε τὰς ἡνίας ὁ πάντων Δημιουργός, καὶ αὐτοκελεύστοις ἀφῆκεν εἶναι ῥοπαῖς, ἐφ' ὅπερ ἂν ἕκαστος βούλοιτο τυχόν ἔχειν ἄριστα δοκιμάσας τὸν τρόπον. Οἱ μὲν οὖν τοῖς ἀμείνοσι προσνενευκότες ὀρθῶς, τὴν ἰδίαν διασώζουσι δόξαν, καὶ ἐν μεθέξει μένουσι τῶν ἀπονεμηθέντων αὐτοῖς ἀγαθῶν, ἀμετάπτωτόν τε τὴν εὐθυμίαν εὑρίσκουσιν· οἱ δὲ τοῖς ἰδίοις καταφθειρόμενοι λογισμοῖς, καὶ ἐφ᾽ ἃ μὴ θέμις ἀκαθέκτοις ὥσπερ ῥεύμασιν ἐπιθυμιών κατασυρόμενοι, τὴν αὐτοῖς πρέ πουσαν ὑπομένουσι δίκην, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς ἀχαριστίαις εἰκότως ὑπομένοντες γραφήν, τὴν ἀπηνῆ καὶ ἀπέραντον ὑποστήσονται κόλασιν. Ἐπὶ τούτοις τοῖς ὁρισμοῖς γενομένην εὑρήσεις τὴν τῶν ἀγγέλων φύσιν. Οἱ μὲν γὰρ διατηρήσαντες τὴν οἰκείαν ἀρχὴν, ἀναπό Ελητον ἔχουσι τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἵδρυσίν τε καὶ στάσιν· οἱ δὲ τοῖς ἐπὶ τὰ χείρω νεύματι τῆς ἀρχαίας ἐκείνης εὐκλείας διολισθήσαντες, σειραῖς ζόφου τεταρταρωμένοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας τετήρηνται. Οὕτως πεποίηται κατὰ τὴν ἀρχὴν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, τοῦτ' ἔστιν ὁ ᾿Αδάμ. "Ην μὲν γὰρ ἐν παραδείσῳ, καὶ ἐν ταῖς ἀνωτάτω τρυφαῖς, πνευματικαῖς δηλονότι, καὶ δόξῃ τῇ παρὰ θεῷ. Καὶ διέμεινεν ἂν ἐν τοῖς ἀρχαίοις τῆς φύσεως ἀγαθοῖς, εἰ μὴ τέτραπτο πρὸς ἀπόστασιν καὶ παρακοήν, ἀβουλότατα παρελθὼν τὴν διορισθεῖσαν ἐντολὴν ἄνωθεν. Οὕτω κέχρικε τὸν Σαούλ εἰς βασιλέα. Ην μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς οὐ φαῦλος ἀνὴρ, ὀφθέντα γε μὴν οὐκέτι τοιοῦτον μεθίστη τῆς δόξης καὶ τῆς βασιλίδος τιμῆς. Οὕτως ἐπελέξατο τὸν Ἰούδαν, καὶ τοῖς ἁγίοις αὐτὸν ἀνέμιξε μαθηταῖς, ἐπιτηδείως * Jude 6. benignitatem stulte convellentes. Quid enim, quæso, prohibebit etiam alios incusare Deum ac dicere: Cur Saulem elegisti, et in regem unxisti super Israel, quem gratiam omnino spreturum sciebas? Et quid hoc aio? Nam hujus criminationis causa ad ipsum generis auctorem ascendet, id est Adam. Quod dicet forsan aliquis eorum qui ita sentiunt: Cur primum hominem formasti de terra, qui omnia nosti? Nec enim ignorabas casurum illum, spreto quod acceperat mandato. Eodem modo et ex superis ac cœlestibus ansam quoque carpendi arripiet, clamans: Cur angelorum condidisti naturam, cum non ignorares, ut Deus, futuram aliquorum defectionem? Nec enim servaverunt onines suum principatum. Quid porro hinc sequitur? Illud videlicet, ut præcognitionis causa aut nihil omnino creare debuerit, aut certe creaturam nullam rationis compotem omnino produ̟- cere, ut irrationali tantum et sensus experti naturæ Deus imperet, nec ipse omnino natura sua Deus cognoscatur. Illud autem maxime considerandum iis arbitror, universi opificem intellectualibus creaturis voluntatis suas habenas commisisse, et spontaneo motu eo ferri permisisse, quo quisque velit. Qui ergo melioribus recte se applicuerunt, gloriam suam servant, et bonorum sibi concessorum participes manent, et felicitate qua excidere nequeant, perfruuntur; qui vero propriis affectibus corrumpuntur, cupiditatum æstu quo nefas erat abducti, 731 dignas sceleribus suis poenas dabunt, et ob ingrati animi noxam jure damnati grave et æternum supplicium luent. Ilis terminis angelorum naturam invenies contineri. Qui enim servarunt suum principatum, inconcussam habent in omnibus bonis firmitatem atque constantiam; qui vero in deteriora conversi illa antiqua nobilitate exciderunt, rudentibus inferni detracti, sicut scriptum est, in judicium magnam diei reservati sunt. Sic factus est initio primus ille homo, id me. est Adamn. Erat enim in paradiso, et in summis deliciis, spiritalibus nimirum, et gloria apud Deum. Et permansisset quidem in pristinis illis natura bonis, nisi conversus esset in defectionem et inobedientiam, datum sibi desuper mandatum stultissime praetergressus. Sic unxit Saulem in regem. Erat enim vir baud malus initio, sed cum talem se non amplius præbuisset, gloria et regni honore excidit. Sic Judam elegit, et sanctis discipulis eum adscripsit, cum idoneum se principio sectatorem ac discipulum præstaret. Sed postquam paulatim a Satana tentatus et lucri studio irretitus huic vitio succubuit, factum ob id proditorem demum repulit. Nihil ergo ad eum qui elegit. Penes illum quippe erat non cadere, si meliora nimirum complecti voluisset, totamque suam mentem ad sequendum sincere Christum transtulisset. Ad alte-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. γεγονότων παρὰ Θεοῦ τοῖς τοιούτοις ἀποκεχρῆσθαι increpandi carpendique opificis, immensam ejus λόγοις, καταλέξομεν οὐδαμῶς ἐπιτιμῶντες τῷ ποιητῇ, διαλοιδορούμενοί τε τῷ πρὸς τὸ εἶναι τὰ οὐκ ὄντα καλοῦντι Θεῷ, καὶ τὴν ἄμετρον αὐτοῦ φιλανθρωπίαν διασύροντες ἀμαθῶς. Τί γάρ, εἰπε μοι, καὶ ἑτέρους διακωλύει τυχὸν ἐγκαλέσαι λέγοντα;· Τί τὸν Σαούλ ἐπελέξω, καὶ εἰς βασιλέα κέχρικας ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰδὼς ὅτι πάντως ἀθετήσει τὴν χάριν; Καὶ τί τοῦτο λέγω; Αναβήσεται γὰρ τῆς αἰτίας ἡ πρόφασις ἐπὶ τὸν τοῦ γένους καθηγητήν, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ. Ερεῖ δέ τις τυχὸν τῶν ἐκεῖνα διεσκεμμένων· Τί τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἔπλασας ἀπὸ γῆς ὁ τὰ πάντα εἰδώς; Οὐ γὰρ ἡγνόεις ὅτι πεσεῖται τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ παρελάσας ἐντολήν. Κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον καὶ ἐπὶ τοῖς ἀνωτέρω καὶ μείζοσιν ἔτι κατηγορεῖ βοῶν· Διατί τὴν ἀγγέλων δεδημιούργηκας φύσιν, οὐκ ἀγνοήσας, ὡς Θεὸς, τὴν ἐσομένην τινῶν ἀπόνοιαν εἰς ἀπόστασιν; Τετηρή κασι γὰρ οὐ πάντες τὴν οἰκείαν ἀρχήν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Ή τοῦ Θεοῦ πρόγνωσις οὐκ ἂν αὐτὸν συγκεχώρηκεν ὀφθῆναι δημιουργόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἡ λογική κτίσις παρήλθεν ὅλως εἰς γένεσιν, ἵνα μόνης τῆς ἀλόγου καὶ ἀναισθήτου φύσεως βασιλεύῃ Θεὸς, μηδὲ ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ γινω σκόμενος. Χρῆναι δὲ οἶμαι μάλιστα δή πάντων ἐκεῖνο διασκεπτομένους ὁρᾶν, ὅτι τοῖς λογικοῖς τῶν κτισμάτων ιδίας προαιρέσεως απένειμε τὰς ἡνίας ὁ πάντων Δημιουργός, καὶ αὐτοκελεύστοις ἀφῆκεν εἶναι ῥοπαῖς, ἐφ' ὅπερ ἂν ἕκαστος βούλοιτο τυχόν ἔχειν ἄριστα δοκιμάσας τὸν τρόπον. Οἱ μὲν οὖν τοῖς ἀμείνοσι προσνενευκότες ὀρθῶς, τὴν ἰδίαν διασώζουσι δόξαν, καὶ ἐν μεθέξει μένουσι τῶν ἀπονεμηθέντων αὐτοῖς ἀγαθῶν, ἀμετάπτωτόν τε τὴν εὐθυμίαν εὑρίσκουσιν· οἱ δὲ τοῖς ἰδίοις καταφθειρόμενοι λογισμοῖς, καὶ ἐφ᾽ ἃ μὴ θέμις ἀκαθέκτοις ὥσπερ ῥεύμασιν ἐπιθυμιών κατασυρόμενοι, τὴν αὐτοῖς πρέ πουσαν ὑπομένουσι δίκην, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς ἀχαριστίαις εἰκότως ὑπομένοντες γραφήν, τὴν ἀπηνῆ καὶ ἀπέραντον ὑποστήσονται κόλασιν. Ἐπὶ τούτοις τοῖς ὁρισμοῖς γενομένην εὑρήσεις τὴν τῶν ἀγγέλων φύσιν. Οἱ μὲν γὰρ διατηρήσαντες τὴν οἰκείαν ἀρχὴν, ἀναπό Ελητον ἔχουσι τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἵδρυσίν τε καὶ στάσιν· οἱ δὲ τοῖς ἐπὶ τὰ χείρω νεύματι τῆς ἀρχαίας ἐκείνης εὐκλείας διολισθήσαντες, σειραῖς ζόφου τεταρταρωμένοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας τετήρηνται. Οὕτως πεποίηται κατὰ τὴν ἀρχὴν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, τοῦτ' ἔστιν ὁ ᾿Αδάμ. "Ην μὲν γὰρ ἐν παραδείσῳ, καὶ ἐν ταῖς ἀνωτάτω τρυφαῖς, πνευματικαῖς δηλονότι, καὶ δόξῃ τῇ παρὰ θεῷ. Καὶ διέμεινεν ἂν ἐν τοῖς ἀρχαίοις τῆς φύσεως ἀγαθοῖς, εἰ μὴ τέτραπτο πρὸς ἀπόστασιν καὶ παρακοήν, ἀβουλότατα παρελθὼν τὴν διορισθεῖσαν ἐντολὴν ἄνωθεν. Οὕτω κέχρικε τὸν Σαούλ εἰς βασιλέα. Ην μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς οὐ φαῦλος ἀνὴρ, ὀφθέντα γε μὴν οὐκέτι τοιοῦτον μεθίστη τῆς δόξης καὶ τῆς βασιλίδος τιμῆς. Οὕτως ἐπελέξατο τὸν Ἰούδαν, καὶ τοῖς ἁγίοις αὐτὸν ἀνέμιξε μαθηταῖς, ἐπιτηδείως * Jude 6. benignitatem stulte convellentes. Quid enim, quæso, prohibebit etiam alios incusare Deum ac dicere: Cur Saulem elegisti, et in regem unxisti super Israel, quem gratiam omnino spreturum sciebas? Et quid hoc aio? Nam hujus criminationis causa ad ipsum generis auctorem ascendet, id est Adam. Quod dicet forsan aliquis eorum qui ita sentiunt: Cur primum hominem formasti de terra, qui omnia nosti? Nec enim ignorabas casurum illum, spreto quod acceperat mandato. Eodem modo et ex superis ac cœlestibus ansam quoque carpendi arripiet, clamans: Cur angelorum condidisti naturam, cum non ignorares, ut Deus, futuram aliquorum defectionem? Nec enim servaverunt onines suum principatum. Quid porro hinc sequitur? Illud videlicet, ut præcognitionis causa aut nihil omnino creare debuerit, aut certe creaturam nullam rationis compotem omnino produ̟- cere, ut irrationali tantum et sensus experti naturæ Deus imperet, nec ipse omnino natura sua Deus cognoscatur. Illud autem maxime considerandum iis arbitror, universi opificem intellectualibus creaturis voluntatis suas habenas commisisse, et spontaneo motu eo ferri permisisse, quo quisque velit. Qui ergo melioribus recte se applicuerunt, gloriam suam servant, et bonorum sibi concessorum participes manent, et felicitate qua excidere nequeant, perfruuntur; qui vero propriis affectibus corrumpuntur, cupiditatum æstu quo nefas erat abducti, 731 dignas sceleribus suis poenas dabunt, et ob ingrati animi noxam jure damnati grave et æternum supplicium luent. Ilis terminis angelorum naturam invenies contineri. Qui enim servarunt suum principatum, inconcussam habent in omnibus bonis firmitatem atque constantiam; qui vero in deteriora conversi illa antiqua nobilitate exciderunt, rudentibus inferni detracti, sicut scriptum est, in judicium magnam diei reservati sunt. Sic factus est initio primus ille homo, id me. est Adamn. Erat enim in paradiso, et in summis deliciis, spiritalibus nimirum, et gloria apud Deum. Et permansisset quidem in pristinis illis natura bonis, nisi conversus esset in defectionem et inobedientiam, datum sibi desuper mandatum stultissime praetergressus. Sic unxit Saulem in regem. Erat enim vir baud malus initio, sed cum talem se non amplius præbuisset, gloria et regni honore excidit. Sic Judam elegit, et sanctis discipulis eum adscripsit, cum idoneum se principio sectatorem ac discipulum præstaret. Sed postquam paulatim a Satana tentatus et lucri studio irretitus huic vitio succubuit, factum ob id proditorem demum repulit. Nihil ergo ad eum qui elegit. Penes illum quippe erat non cadere, si meliora nimirum complecti voluisset, totamque suam mentem ad sequendum sincere Christum transtulisset. Ad alte-

[ rum porro quod propositum erat, dicimus. Nemini, a ἔχοντα δηλονότι πρὸς ἀκολούθησιν ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδή secundum quorumdam stultumn comnientum, existimandum est idcirco quæ a sanctis prophetis dicta sunt ad exitum perduci, ut Scripturæ impleantur. Nam si ita se res habeat, nihil omuino vetabit quominus necessario Scripturis addicti a peccato excusentur, imo vero nullatenus peccaverint. Si enim eas impleri oportebat, inquiet aliquis, et per hos implete sunt, illi utique per quos impleta sunt omni culpa vacabunt. Alioqui divina ipsa Scriptura peccati ministra videri possit, veluti vi quadam ac necessitate nonnullos ad illa pertraxerit quæ scripta erant, ut quod prædictum est olim exitum tandem sortiretur. Quod si dicas, summi, opinor, istud est piaculi genus. Quis enim adeo rationis et mentis inops erit, ut sancti 732 Spiritus sermonem existiinet cuiquam peccati fuisse pararium? Quapropter nequaquaui ob istam causam credimus facta esse ab aliquibus opera, ut adimplerentur Scriptura: sed Spiritum rerum futurarum præscium eas prædixisse, ut cum evenerint, pignus fidei prædictionem habentes illam de quo hæc scripta sunt, certo demum et indubitato cognoscamus. Sed cum in altero libro de his fuse nobis dispinatum sit, eadem porro repetere quodammodo superfluum esse videtur. δὲ κατὰ βραχὺ πειράζων ὁ Σατανᾶς ταῖς αἰσχροκερ δίαις προσεχειρώσατο, νικηθέντα τῷ πάθει καὶ προσ δότην δι' αὐτὸ γεγονότα λοιπὸν ἀπεώσατο. Οὐδὲν οὖν ἄρα πρὸς τὸν ἐπιλεξάμενον. Ην γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ δύο νασθαι μή διαπεσεῖν, ἑλομένω δηλονότι τα πρεπυνδέ στερα, ὅλην τε τὴν ἰδίαν μετατιθέντι διάνοιαν εἰς τὸ χρῆναι γνησίως ἀκολουθῆσαι Χριστῷ. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὸ ἕτερον ἐκεῖνό φαμεν. Μὴ γάρ τις οιέσθω, κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν, διὰ τοῦτο διεξάγε σθαι πρὸς πέρας τὰ ἔργα τὰ κεχρησμῳδημένα δια τῶν ἁγίων προφητῶν, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί. Εἰ γὰρ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, οὐδὲν ὅλως διακωλύσει τους τοῖς γεγραμμένοις ἀναγκαίως ὑπηρετήσαντας, οὐχ απροφάσιστον ἔχειν τὴν ἁμαρτίαν, μᾶλλον δὲ οὐδα μῶς πεπλημμεληκέναι. Εἰ γὰρ ἔδει πληρωθῆναι, φησὶν, ἐρεῖ τις, ἐπληροῦτο δὲ διὰ τούτων, οἱ δι' ὧν ἄρα πεπλήρωνται, πάσης ἂν εἶεν εὐθύνης ἐλεύθεροι. "Αλλως τε καὶ διάκονος ἁμαρτίας ἡ θεία δὴ πάντως κατεφαίνετο Γραφή, καλοῦσα καθάπερ ἐκ βία; εἰς ἐκεῖνά τινας, ἃ ἐλαλεῖτο δι' αὐτῆς, ἵνα καὶ εἰς πέρας ἥκοι τὸ πάλαι πεφωνημένον. Αλλ' οἶμαι πολὺς ἐπὶ τούτῳ τῆς δυσφημίας ὁ λόγος. Τίς γὰρ εἴη τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τοσοῦτον ἐστερημένος, ὡς τὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἴεσθαι λόγον ἁμαρτίας τισὶ γίνε σθαι πρόξενον; Οὐκοῦν οὐ διὰ ταύτην πιστεύομεν τὴν αἰτίαν δεδρᾶσθαι τὰ ἔργα παρά τινων, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί· ὅτι δὲ πάντως ἔσται τὰ συμβησό μενα προειδὸς τὸ Πνεῦμα λελάληκεν, ἵν᾿ ὅταν γίνεσθαι συμβῇ, πίστεως ενέχυρον λαβόντες τὴν πρόῤῥη σιν, τὴν ἐφ᾽ ᾧ γέγραπται ταῦτα, λοιπὸν ἀραρότως γινώσκωμεν. Πολλοῦ δὲ ἡμῖν γεγονότος τοῦ λόγου περὶ τῶν τοιούτων ἐν ἑτέρῳ βιβλίῳ, τὸ μακροῖς ἔτ: περὶ αὐτῶν ἐνδιατρίψαι διηγήμασι, περιττὸν εἶνα! πως δοκεῖ. XIII, 19. Amodo dico vobis priusquam fat, ut cum factum fuerit, credatis quia ego sum. Necessario exposui quæ mox futura sunt, inquit, et ante tempus: proderit enim auditoribus, nec parum conducet rei ipsius scopum agnoscere. Frustra enim sermonis usum narrationibus insumere non soleo: quibus autem non parum utilita - tis inesse videtur si ad vestram notitiam devenerint, hæc ego vestris auribus infundenda arbitror. Dico igitur amodo, inquit, vobis, quæ pro foribus quidem jam sunt; sed factorum nondum cognitionem vobis affero, ut, cum ea fieri contigerit, rerum exitum meis prædictionibus aptantes, illum ipsum me esse credatis, de quo talia Scriptura divina prædixerit. Simul ergo Dominus noster Jesus Christus et proditorem sensim castigare aggreditur, increpationem sub quibusdam involucris afferens, et proditionis exitum in signum fore ait, et clarissimum argumentum ipsum esse Christum. Ut enim jam antea diximus, qui ea quæ per sacras Litteras prædicta sunt cum proditoris scelere comparaverit, manifestissimam, ut reor, et facillimam ejus comprehensionem assequetur. Απάρτι λέγω ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα πι στεύσητε, ὅταν γένηται, ὅτι ἐγώ εἰμι. Αναγκαιοτάτην πεποίημαι, φησί, τῶν ὅσον οὐδέ πω παρεσομένων, καὶ πρὸ καιροῦ τὴν ἐξήγησιν ᾐσθήσει" γὰρ τοὺς ἀκροωμένους, καὶ οὐ μικρὸν οἶσει τὸ κέρδος, εἰ τὸν ἐκ τοῦ πράγματος εἰδεῖεν σκοπόν. Εἰκαίως μὲν γὰρ τὴν τοῦ λόγου χρείαν δαπαναν διηγήμασιν, ἀσύνηθές τε καὶ οὐ φίλον ἐμοί· οἷς δ' ἂν φαίνηται προσὸν τὸ λυσιτελὲς οὐ μικρὸν εἰ πρὸς γνῶσιν [al. εἰ εἰς πρόγνωσιν] ἴοι τὴν ἡμετέραν [γρ. [αί. ὑμετέραν], ταῦτα δεῖν ὑπολαμβάνω ταῖς ἡμετέραις [[σ. ὑμετέραις] ἐνηχεῖν ἀκοαῖς. Λέγω τοιγαροῦν ἀπάρτι, φησίν, ὑμῖν τὰ ἐπὶ θύραις μὲν ἤδη, τετελεσμένων δὲ οὔπω τὴν γνῶσιν ἐντίθημι, ἵν᾿ ὅταν γενέσθαι συμβῇ, συναρμόττοντες τοῖς παρ' ἐμοῦ προηγορευμένοις τῶν πραγμάτων τὸ τέλος, ἐκεῖνον αὐτὸν εἶναί με πιστεύσητε, περὶ οὗ τὰ τοιαῦτα κεχρησμῴδηκεν ή θεία Γραφή. Εν ταυτῷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς καὶ τὸν προδότην ἐπανορ θοῦν εὐπεριστόλως ἐπιχειρεῖ, κεκρυμμένον ἐπὶ μι κραῖς ἀσαφείαις προκομίζων τὸν ἔλεγχον, καὶ τὴν τῆς προδοσίας Εκβασιν εἰς σημεῖον ἔσεσθαί φησι, καὶ εἰς σαφεστάτην ἀπόδειξιν τοῦ αὐτὸν εἶναι Χριστόν. Ως γὰρ ἤδη φθάσαντες εἴπομεν, ὁ τὰ διὰ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων προκεκηρυγμένα τοῖς τοῦ προδότου συμβαλὼν τολμήμασιν, εὐσυνοπτοτάτην ἂν, οἶμαι, καὶ ἀταλαίπωρον κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἀληθῆ, και μάλα ῥᾳδίως ἔλοιτο ἄν.

[ rum porro quod propositum erat, dicimus. Nemini, a ἔχοντα δηλονότι πρὸς ἀκολούθησιν ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδή secundum quorumdam stultumn comnientum, existimandum est idcirco quæ a sanctis prophetis dicta sunt ad exitum perduci, ut Scripturæ impleantur. Nam si ita se res habeat, nihil omuino vetabit quominus necessario Scripturis addicti a peccato excusentur, imo vero nullatenus peccaverint. Si enim eas impleri oportebat, inquiet aliquis, et per hos implete sunt, illi utique per quos impleta sunt omni culpa vacabunt. Alioqui divina ipsa Scriptura peccati ministra videri possit, veluti vi quadam ac necessitate nonnullos ad illa pertraxerit quæ scripta erant, ut quod prædictum est olim exitum tandem sortiretur. Quod si dicas, summi, opinor, istud est piaculi genus. Quis enim adeo rationis et mentis inops erit, ut sancti 732 Spiritus sermonem existiinet cuiquam peccati fuisse pararium? Quapropter nequaquaui ob istam causam credimus facta esse ab aliquibus opera, ut adimplerentur Scriptura: sed Spiritum rerum futurarum præscium eas prædixisse, ut cum evenerint, pignus fidei prædictionem habentes illam de quo hæc scripta sunt, certo demum et indubitato cognoscamus. Sed cum in altero libro de his fuse nobis dispinatum sit, eadem porro repetere quodammodo superfluum esse videtur. δὲ κατὰ βραχὺ πειράζων ὁ Σατανᾶς ταῖς αἰσχροκερ δίαις προσεχειρώσατο, νικηθέντα τῷ πάθει καὶ προσ δότην δι' αὐτὸ γεγονότα λοιπὸν ἀπεώσατο. Οὐδὲν οὖν ἄρα πρὸς τὸν ἐπιλεξάμενον. Ην γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ δύο νασθαι μή διαπεσεῖν, ἑλομένω δηλονότι τα πρεπυνδέ στερα, ὅλην τε τὴν ἰδίαν μετατιθέντι διάνοιαν εἰς τὸ χρῆναι γνησίως ἀκολουθῆσαι Χριστῷ. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὸ ἕτερον ἐκεῖνό φαμεν. Μὴ γάρ τις οιέσθω, κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν, διὰ τοῦτο διεξάγε σθαι πρὸς πέρας τὰ ἔργα τὰ κεχρησμῳδημένα δια τῶν ἁγίων προφητῶν, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί. Εἰ γὰρ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, οὐδὲν ὅλως διακωλύσει τους τοῖς γεγραμμένοις ἀναγκαίως ὑπηρετήσαντας, οὐχ απροφάσιστον ἔχειν τὴν ἁμαρτίαν, μᾶλλον δὲ οὐδα μῶς πεπλημμεληκέναι. Εἰ γὰρ ἔδει πληρωθῆναι, φησὶν, ἐρεῖ τις, ἐπληροῦτο δὲ διὰ τούτων, οἱ δι' ὧν ἄρα πεπλήρωνται, πάσης ἂν εἶεν εὐθύνης ἐλεύθεροι. "Αλλως τε καὶ διάκονος ἁμαρτίας ἡ θεία δὴ πάντως κατεφαίνετο Γραφή, καλοῦσα καθάπερ ἐκ βία; εἰς ἐκεῖνά τινας, ἃ ἐλαλεῖτο δι' αὐτῆς, ἵνα καὶ εἰς πέρας ἥκοι τὸ πάλαι πεφωνημένον. Αλλ' οἶμαι πολὺς ἐπὶ τούτῳ τῆς δυσφημίας ὁ λόγος. Τίς γὰρ εἴη τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τοσοῦτον ἐστερημένος, ὡς τὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἴεσθαι λόγον ἁμαρτίας τισὶ γίνε σθαι πρόξενον; Οὐκοῦν οὐ διὰ ταύτην πιστεύομεν τὴν αἰτίαν δεδρᾶσθαι τὰ ἔργα παρά τινων, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί· ὅτι δὲ πάντως ἔσται τὰ συμβησό μενα προειδὸς τὸ Πνεῦμα λελάληκεν, ἵν᾿ ὅταν γίνεσθαι συμβῇ, πίστεως ενέχυρον λαβόντες τὴν πρόῤῥη σιν, τὴν ἐφ᾽ ᾧ γέγραπται ταῦτα, λοιπὸν ἀραρότως γινώσκωμεν. Πολλοῦ δὲ ἡμῖν γεγονότος τοῦ λόγου περὶ τῶν τοιούτων ἐν ἑτέρῳ βιβλίῳ, τὸ μακροῖς ἔτ: περὶ αὐτῶν ἐνδιατρίψαι διηγήμασι, περιττὸν εἶνα! πως δοκεῖ. XIII, 19. Amodo dico vobis priusquam fat, ut cum factum fuerit, credatis quia ego sum. Necessario exposui quæ mox futura sunt, inquit, et ante tempus: proderit enim auditoribus, nec parum conducet rei ipsius scopum agnoscere. Frustra enim sermonis usum narrationibus insumere non soleo: quibus autem non parum utilita - tis inesse videtur si ad vestram notitiam devenerint, hæc ego vestris auribus infundenda arbitror. Dico igitur amodo, inquit, vobis, quæ pro foribus quidem jam sunt; sed factorum nondum cognitionem vobis affero, ut, cum ea fieri contigerit, rerum exitum meis prædictionibus aptantes, illum ipsum me esse credatis, de quo talia Scriptura divina prædixerit. Simul ergo Dominus noster Jesus Christus et proditorem sensim castigare aggreditur, increpationem sub quibusdam involucris afferens, et proditionis exitum in signum fore ait, et clarissimum argumentum ipsum esse Christum. Ut enim jam antea diximus, qui ea quæ per sacras Litteras prædicta sunt cum proditoris scelere comparaverit, manifestissimam, ut reor, et facillimam ejus comprehensionem assequetur. Απάρτι λέγω ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα πι στεύσητε, ὅταν γένηται, ὅτι ἐγώ εἰμι. Αναγκαιοτάτην πεποίημαι, φησί, τῶν ὅσον οὐδέ πω παρεσομένων, καὶ πρὸ καιροῦ τὴν ἐξήγησιν ᾐσθήσει" γὰρ τοὺς ἀκροωμένους, καὶ οὐ μικρὸν οἶσει τὸ κέρδος, εἰ τὸν ἐκ τοῦ πράγματος εἰδεῖεν σκοπόν. Εἰκαίως μὲν γὰρ τὴν τοῦ λόγου χρείαν δαπαναν διηγήμασιν, ἀσύνηθές τε καὶ οὐ φίλον ἐμοί· οἷς δ' ἂν φαίνηται προσὸν τὸ λυσιτελὲς οὐ μικρὸν εἰ πρὸς γνῶσιν [al. εἰ εἰς πρόγνωσιν] ἴοι τὴν ἡμετέραν [γρ. [αί. ὑμετέραν], ταῦτα δεῖν ὑπολαμβάνω ταῖς ἡμετέραις [[σ. ὑμετέραις] ἐνηχεῖν ἀκοαῖς. Λέγω τοιγαροῦν ἀπάρτι, φησίν, ὑμῖν τὰ ἐπὶ θύραις μὲν ἤδη, τετελεσμένων δὲ οὔπω τὴν γνῶσιν ἐντίθημι, ἵν᾿ ὅταν γενέσθαι συμβῇ, συναρμόττοντες τοῖς παρ' ἐμοῦ προηγορευμένοις τῶν πραγμάτων τὸ τέλος, ἐκεῖνον αὐτὸν εἶναί με πιστεύσητε, περὶ οὗ τὰ τοιαῦτα κεχρησμῴδηκεν ή θεία Γραφή. Εν ταυτῷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς καὶ τὸν προδότην ἐπανορ θοῦν εὐπεριστόλως ἐπιχειρεῖ, κεκρυμμένον ἐπὶ μι κραῖς ἀσαφείαις προκομίζων τὸν ἔλεγχον, καὶ τὴν τῆς προδοσίας Εκβασιν εἰς σημεῖον ἔσεσθαί φησι, καὶ εἰς σαφεστάτην ἀπόδειξιν τοῦ αὐτὸν εἶναι Χριστόν. Ως γὰρ ἤδη φθάσαντες εἴπομεν, ὁ τὰ διὰ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων προκεκηρυγμένα τοῖς τοῦ προδότου συμβαλὼν τολμήμασιν, εὐσυνοπτοτάτην ἂν, οἶμαι, καὶ ἀταλαίπωρον κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἀληθῆ, και μάλα ῥᾳδίως ἔλοιτο ἄν.

[ rum porro quod propositum erat, dicimus. Nemini, a ἔχοντα δηλονότι πρὸς ἀκολούθησιν ἐν ἀρχαῖς. Ἐπειδή secundum quorumdam stultumn comnientum, existimandum est idcirco quæ a sanctis prophetis dicta sunt ad exitum perduci, ut Scripturæ impleantur. Nam si ita se res habeat, nihil omuino vetabit quominus necessario Scripturis addicti a peccato excusentur, imo vero nullatenus peccaverint. Si enim eas impleri oportebat, inquiet aliquis, et per hos implete sunt, illi utique per quos impleta sunt omni culpa vacabunt. Alioqui divina ipsa Scriptura peccati ministra videri possit, veluti vi quadam ac necessitate nonnullos ad illa pertraxerit quæ scripta erant, ut quod prædictum est olim exitum tandem sortiretur. Quod si dicas, summi, opinor, istud est piaculi genus. Quis enim adeo rationis et mentis inops erit, ut sancti 732 Spiritus sermonem existiinet cuiquam peccati fuisse pararium? Quapropter nequaquaui ob istam causam credimus facta esse ab aliquibus opera, ut adimplerentur Scriptura: sed Spiritum rerum futurarum præscium eas prædixisse, ut cum evenerint, pignus fidei prædictionem habentes illam de quo hæc scripta sunt, certo demum et indubitato cognoscamus. Sed cum in altero libro de his fuse nobis dispinatum sit, eadem porro repetere quodammodo superfluum esse videtur. δὲ κατὰ βραχὺ πειράζων ὁ Σατανᾶς ταῖς αἰσχροκερ δίαις προσεχειρώσατο, νικηθέντα τῷ πάθει καὶ προσ δότην δι' αὐτὸ γεγονότα λοιπὸν ἀπεώσατο. Οὐδὲν οὖν ἄρα πρὸς τὸν ἐπιλεξάμενον. Ην γὰρ ἐν ἐκείνῳ τὸ δύο νασθαι μή διαπεσεῖν, ἑλομένω δηλονότι τα πρεπυνδέ στερα, ὅλην τε τὴν ἰδίαν μετατιθέντι διάνοιαν εἰς τὸ χρῆναι γνησίως ἀκολουθῆσαι Χριστῷ. Εἰς δέ γε τῶν προκειμένων τὸ ἕτερον ἐκεῖνό φαμεν. Μὴ γάρ τις οιέσθω, κατὰ τὴν τινων ἀβουλίαν, διὰ τοῦτο διεξάγε σθαι πρὸς πέρας τὰ ἔργα τὰ κεχρησμῳδημένα δια τῶν ἁγίων προφητῶν, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί. Εἰ γὰρ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, οὐδὲν ὅλως διακωλύσει τους τοῖς γεγραμμένοις ἀναγκαίως ὑπηρετήσαντας, οὐχ απροφάσιστον ἔχειν τὴν ἁμαρτίαν, μᾶλλον δὲ οὐδα μῶς πεπλημμεληκέναι. Εἰ γὰρ ἔδει πληρωθῆναι, φησὶν, ἐρεῖ τις, ἐπληροῦτο δὲ διὰ τούτων, οἱ δι' ὧν ἄρα πεπλήρωνται, πάσης ἂν εἶεν εὐθύνης ἐλεύθεροι. "Αλλως τε καὶ διάκονος ἁμαρτίας ἡ θεία δὴ πάντως κατεφαίνετο Γραφή, καλοῦσα καθάπερ ἐκ βία; εἰς ἐκεῖνά τινας, ἃ ἐλαλεῖτο δι' αὐτῆς, ἵνα καὶ εἰς πέρας ἥκοι τὸ πάλαι πεφωνημένον. Αλλ' οἶμαι πολὺς ἐπὶ τούτῳ τῆς δυσφημίας ὁ λόγος. Τίς γὰρ εἴη τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τοσοῦτον ἐστερημένος, ὡς τὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἴεσθαι λόγον ἁμαρτίας τισὶ γίνε σθαι πρόξενον; Οὐκοῦν οὐ διὰ ταύτην πιστεύομεν τὴν αἰτίαν δεδρᾶσθαι τὰ ἔργα παρά τινων, ἵνα πληρωθείεν αἱ Γραφαί· ὅτι δὲ πάντως ἔσται τὰ συμβησό μενα προειδὸς τὸ Πνεῦμα λελάληκεν, ἵν᾿ ὅταν γίνεσθαι συμβῇ, πίστεως ενέχυρον λαβόντες τὴν πρόῤῥη σιν, τὴν ἐφ᾽ ᾧ γέγραπται ταῦτα, λοιπὸν ἀραρότως γινώσκωμεν. Πολλοῦ δὲ ἡμῖν γεγονότος τοῦ λόγου περὶ τῶν τοιούτων ἐν ἑτέρῳ βιβλίῳ, τὸ μακροῖς ἔτ: περὶ αὐτῶν ἐνδιατρίψαι διηγήμασι, περιττὸν εἶνα! πως δοκεῖ. XIII, 19. Amodo dico vobis priusquam fat, ut cum factum fuerit, credatis quia ego sum. Necessario exposui quæ mox futura sunt, inquit, et ante tempus: proderit enim auditoribus, nec parum conducet rei ipsius scopum agnoscere. Frustra enim sermonis usum narrationibus insumere non soleo: quibus autem non parum utilita - tis inesse videtur si ad vestram notitiam devenerint, hæc ego vestris auribus infundenda arbitror. Dico igitur amodo, inquit, vobis, quæ pro foribus quidem jam sunt; sed factorum nondum cognitionem vobis affero, ut, cum ea fieri contigerit, rerum exitum meis prædictionibus aptantes, illum ipsum me esse credatis, de quo talia Scriptura divina prædixerit. Simul ergo Dominus noster Jesus Christus et proditorem sensim castigare aggreditur, increpationem sub quibusdam involucris afferens, et proditionis exitum in signum fore ait, et clarissimum argumentum ipsum esse Christum. Ut enim jam antea diximus, qui ea quæ per sacras Litteras prædicta sunt cum proditoris scelere comparaverit, manifestissimam, ut reor, et facillimam ejus comprehensionem assequetur. Απάρτι λέγω ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα πι στεύσητε, ὅταν γένηται, ὅτι ἐγώ εἰμι. Αναγκαιοτάτην πεποίημαι, φησί, τῶν ὅσον οὐδέ πω παρεσομένων, καὶ πρὸ καιροῦ τὴν ἐξήγησιν ᾐσθήσει" γὰρ τοὺς ἀκροωμένους, καὶ οὐ μικρὸν οἶσει τὸ κέρδος, εἰ τὸν ἐκ τοῦ πράγματος εἰδεῖεν σκοπόν. Εἰκαίως μὲν γὰρ τὴν τοῦ λόγου χρείαν δαπαναν διηγήμασιν, ἀσύνηθές τε καὶ οὐ φίλον ἐμοί· οἷς δ' ἂν φαίνηται προσὸν τὸ λυσιτελὲς οὐ μικρὸν εἰ πρὸς γνῶσιν [al. εἰ εἰς πρόγνωσιν] ἴοι τὴν ἡμετέραν [γρ. [αί. ὑμετέραν], ταῦτα δεῖν ὑπολαμβάνω ταῖς ἡμετέραις [[σ. ὑμετέραις] ἐνηχεῖν ἀκοαῖς. Λέγω τοιγαροῦν ἀπάρτι, φησίν, ὑμῖν τὰ ἐπὶ θύραις μὲν ἤδη, τετελεσμένων δὲ οὔπω τὴν γνῶσιν ἐντίθημι, ἵν᾿ ὅταν γενέσθαι συμβῇ, συναρμόττοντες τοῖς παρ' ἐμοῦ προηγορευμένοις τῶν πραγμάτων τὸ τέλος, ἐκεῖνον αὐτὸν εἶναί με πιστεύσητε, περὶ οὗ τὰ τοιαῦτα κεχρησμῴδηκεν ή θεία Γραφή. Εν ταυτῷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς καὶ τὸν προδότην ἐπανορ θοῦν εὐπεριστόλως ἐπιχειρεῖ, κεκρυμμένον ἐπὶ μι κραῖς ἀσαφείαις προκομίζων τὸν ἔλεγχον, καὶ τὴν τῆς προδοσίας Εκβασιν εἰς σημεῖον ἔσεσθαί φησι, καὶ εἰς σαφεστάτην ἀπόδειξιν τοῦ αὐτὸν εἶναι Χριστόν. Ως γὰρ ἤδη φθάσαντες εἴπομεν, ὁ τὰ διὰ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων προκεκηρυγμένα τοῖς τοῦ προδότου συμβαλὼν τολμήμασιν, εὐσυνοπτοτάτην ἂν, οἶμαι, καὶ ἀταλαίπωρον κομιδῇ τὴν ἐπ' αὐτῷ κατάληψιν ἀληθῆ, και μάλα ῥᾳδίως ἔλοιτο ἄν.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ λαμβάνων ἄν τινα πέμψω, ἐμὲ λαμβάνει· ὁ δὲ ἐμὲ λαμβάνων, λαμβάνει τὸν ἀποστείλαντά με. XIII, 20. Amen, amen dico vobis, qui accipit si quem misero, me accipit: qui autem me accipit, eum accipit qui me misit. tat Postquam utiliter præmonstravit seipsum esse Christum, etiam ex iis per quæ proditor debacchaturus esset in eum, aliquid utile rursus excogilal ad evertendam ejus malignitatem, idque nunc rursus occultius. Tegere enim adhuc conatur illud facinus, necdum aperte dicit quis 733 eum esset traditurus. Ostendit igitur, idque valde utiliter cum clara inductione, necessarium esse prorsus dilectionis et honoris in eum exhibiti finem ad Dei ac Patris personam referri. Neque vero id ei proprie seopus est ostendere, sed potius forsan contrarium. Nolens enim, ut videtur, aperte dicere quod alibi dixit, nempe: «Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat *,» ad id quod mitius erat se contulit, hinc cogitandum relinquens auditoribus contrarium, quandoquidem minandi potius quam adhortandi tempus erat, ipsis prope jam foribus instante scelere, et animo agitata jam in eum immani crudelitate: consilium enim jam Satanas in proditoris cor injecerat. Quemadmodum igitur, inquit, me ipsum utique susceperit et non alium, qui a me missum exceperit, sic qui a Patre missum susceperit, ipsum jure Patrem susceperit: at in his ejus verbis nihil nisi dexterum significari videbis. Sin autem in contrarium ejus dicti observationem transtuleris, proditoris impietatem non solum extendi videbis in Filium, sed et in ipsum Patrem. Minandi ergo genus est dictum illud, sed mitioribus verbis prolatum, et oblique significationem detorquens. Quemadmodum enim missum a Deo nostrum aliquis suscipit, qui sermonibus ejus consentit, et præcepta ejus servando honorat eum quem Deus commendat: eodem, opinor, modo susceperit Dominum et per ipsum Patrem, quicunque credit in Filium. Nam qui Filium dicit, utique et Patrem significat. Qui enim Filium esse ipsum crediderit, omnino et Patrem confitebitur. Horrendum est igitur proditoris judicium, qui per impietalem in Filium in ipsum quoque Deum ac Patrem est inpius. Nam si suscepisset et honorasset, sinceram Dei tanquam Domino mentem subjiciens, si indubitata fide Deum de Deo confessus esset Filium, nec turpi quæstui amorem erga eum miser postposuisset, nequaquam, opinor, proditionis convictus commisisset, ut ue natum quidem esse melius foret. Προαποδείξας χρησίμως ἑαυτὸν ὄντα Χριστὸν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν ὁ προδότης ἐμπαροινήσειν ἐν αὐτῷ, χρήσιμόν τι πάλιν ἐπινοεῖ πρὸς ἀνατροπὴν τῆς ἐκεί του κακοβουλίας, καὶ ἀμυδρότερός πως αὐτῷ πρόεισι καὶ νῦν ὁ λόγος. Συγκρύπτειν γὰρ ἔτι πειρᾶται τὸ τόλμημα, καὶ ἀναφανδόν οὔπω φησί τίς ὁ προδώσων αὐτόν. Απελέγχει τοιγαροῦν, καὶ μάλα χρησίμως μετὰ σαφούς παραδείγματος, ὡς ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀναθεῖν πρόσωπον, τῆς εἰς αὐτὸν γινομένης ἀγάπης τε καὶ τιμῆς τὸ πέρας. Καὶ οὐχὶ δήπου τοῦτο κυρίως αὐτῷ δεικνύειν σχο πλς, τάχα δὲ μᾶλλον τὸ ἐναντίως ἔχον κατὰ τὴν δόξαν. Ἀφεὶς γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ φάναι γυμνότερον, ὅπερ εἴρηκεν ἐν ἑτέροις, τοῦτ' ἔστιν, «Ὁ μή τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ·» κεχώρηκε μᾶλλον ἐπὶ τὸ εὐφημότερον, ἐπιτρέπων τοῖς ἀκροωμένοις τὸ νοεῖν ἐκ τούτου τὸ ἐναντίον, ἐπεί τοι καὶ ἀπειλῆς μᾶλλον, ή προτροπῆς ἦν ὁ καιρὸς, ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ τολμήματος, καὶ ἤδη μελετωμένης τῆς ἐπ' αὐτῷ παροινίας· βεβλήκει γὰρ ἤδη τὴν σκέψιν ὁ Σατανᾶς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν. "Ωσπερ τοίνυν, φησὶν, ἐμὲ δὴ πάντως αὐτὸν καὶ οὐχ ἕτερον ὑποδέξαιτό τις, τὸν παρ' ἐμοῦ ἀπεσταλμένον εἰ λάβοι· οὕτως ὁ τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποσταλέντα δεξάμενος, αὐ τὸν ἂν εἰκότως δέχοιτο τὸν Πατέρα· ἀλλ' ἐν τούτοις μὲν αὐτοῦ τοῖς βήμασι τὸ διὰ τῆς εὐφημίας δηλούμενον κατίδοι τις ἄν. Μετατιθεὶς δὲ τὸ ἐναντίον πρὸς τὴν θεωρίαν, τὴν τοῦ προδότου δυσσέβειαν οὐκ εἰ; μόνον όψεται διαβαίνουσαν τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα. Τρόπος τοιγαροῦν ἀπειλῆς τὸ εἰ ρημένον ἐστὶν, εὐφημοτέροις δὲ βήμασι προκεκομι σμένος, παριστάς τε ὥσπερ διὰ τῶν ἀριστερῶν τὸ δηλούμενον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τὸν ἀπεσταλμένον παρὰ Θεοῦ δέξηταί τις καθ' ἡμᾶς, τοῖς παρ' αὐτοῦ συναινέσας λόγοις, καὶ διὰ τοῦ τηρῆσαι τὸ θεσπι σθὲν, τιμήσας τὸν κηρυττόμενον· κατ' αὐτὸν, οἶμαι, τὸν λόγον ὑποδέξαιτό τις ἂν τὸν Κύριον, καὶ δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα, πιστεύων εἰς Υἱόν. Συνεστρέχει γὰρ τῷ γεννήματι τοῦ τέκοντος ἡ δήλωσις. Ο γὰρ ὅλως Υἱὸν εἶναι πιστεύσας αὐτὸν, ὁμολογήσει δὴ πάντως τὸν φύσαντα. Φρικτόν οὖν ἄρα τοῦ προδότου τὸ κρῖμα, καὶ εἰς αὐτὸν ἐξυβρίσαντος τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν δυσσεβείας. "Η [ίσ. εἰ] γὰρ ἂν παρεδέξατο καὶ τετίμηκε, γνήσιον ὑποθείς ὡς Κυρίῳ τὸ φρόνημα, εἰ ἀνενδοιάστῳ τῇ πίστει Θεὸν ὑπαρχειν ἐκ Θεοῦ καθωμολόγησε τὸν Υἱόν, αἰσχρῶν τα λημμάτων κρείττονα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ὁ δείλαιος ἐποιήσατο, ἀλλ' οὐδ' ἂν, οἶμαι, προδότης ἁλους, ἄμεινον ἑαυτῷ τὸ μηδόλως γενέσθαι παρεσκεύασεν. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ᾿Ιησοῦς ἐταράχθη τῷ πνεύμα τι, καὶ ἐμαρτύρησε, καὶ εἶπεν· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι εἰς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. Καὶ τίνι τῶν ὄντων οὐκ ἂν γένοιτο σαφὲς ὡς οὔτε διανοίας, οὔτε μὴν λόγου ἡ ἡμετέρα φύσις εὐπορεί, ** Joan. v, 23. X111, 21. Cum hæc dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dicu vobis,quia unus ex robis tradet me. 734 Cui perspicuum non est, neque cogitationes, neque verba naturæ nostræ suppetere, qui-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ λαμβάνων ἄν τινα πέμψω, ἐμὲ λαμβάνει· ὁ δὲ ἐμὲ λαμβάνων, λαμβάνει τὸν ἀποστείλαντά με. XIII, 20. Amen, amen dico vobis, qui accipit si quem misero, me accipit: qui autem me accipit, eum accipit qui me misit. tat Postquam utiliter præmonstravit seipsum esse Christum, etiam ex iis per quæ proditor debacchaturus esset in eum, aliquid utile rursus excogilal ad evertendam ejus malignitatem, idque nunc rursus occultius. Tegere enim adhuc conatur illud facinus, necdum aperte dicit quis 733 eum esset traditurus. Ostendit igitur, idque valde utiliter cum clara inductione, necessarium esse prorsus dilectionis et honoris in eum exhibiti finem ad Dei ac Patris personam referri. Neque vero id ei proprie seopus est ostendere, sed potius forsan contrarium. Nolens enim, ut videtur, aperte dicere quod alibi dixit, nempe: «Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat *,» ad id quod mitius erat se contulit, hinc cogitandum relinquens auditoribus contrarium, quandoquidem minandi potius quam adhortandi tempus erat, ipsis prope jam foribus instante scelere, et animo agitata jam in eum immani crudelitate: consilium enim jam Satanas in proditoris cor injecerat. Quemadmodum igitur, inquit, me ipsum utique susceperit et non alium, qui a me missum exceperit, sic qui a Patre missum susceperit, ipsum jure Patrem susceperit: at in his ejus verbis nihil nisi dexterum significari videbis. Sin autem in contrarium ejus dicti observationem transtuleris, proditoris impietatem non solum extendi videbis in Filium, sed et in ipsum Patrem. Minandi ergo genus est dictum illud, sed mitioribus verbis prolatum, et oblique significationem detorquens. Quemadmodum enim missum a Deo nostrum aliquis suscipit, qui sermonibus ejus consentit, et præcepta ejus servando honorat eum quem Deus commendat: eodem, opinor, modo susceperit Dominum et per ipsum Patrem, quicunque credit in Filium. Nam qui Filium dicit, utique et Patrem significat. Qui enim Filium esse ipsum crediderit, omnino et Patrem confitebitur. Horrendum est igitur proditoris judicium, qui per impietalem in Filium in ipsum quoque Deum ac Patrem est inpius. Nam si suscepisset et honorasset, sinceram Dei tanquam Domino mentem subjiciens, si indubitata fide Deum de Deo confessus esset Filium, nec turpi quæstui amorem erga eum miser postposuisset, nequaquam, opinor, proditionis convictus commisisset, ut ue natum quidem esse melius foret. Προαποδείξας χρησίμως ἑαυτὸν ὄντα Χριστὸν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν ὁ προδότης ἐμπαροινήσειν ἐν αὐτῷ, χρήσιμόν τι πάλιν ἐπινοεῖ πρὸς ἀνατροπὴν τῆς ἐκεί του κακοβουλίας, καὶ ἀμυδρότερός πως αὐτῷ πρόεισι καὶ νῦν ὁ λόγος. Συγκρύπτειν γὰρ ἔτι πειρᾶται τὸ τόλμημα, καὶ ἀναφανδόν οὔπω φησί τίς ὁ προδώσων αὐτόν. Απελέγχει τοιγαροῦν, καὶ μάλα χρησίμως μετὰ σαφούς παραδείγματος, ὡς ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀναθεῖν πρόσωπον, τῆς εἰς αὐτὸν γινομένης ἀγάπης τε καὶ τιμῆς τὸ πέρας. Καὶ οὐχὶ δήπου τοῦτο κυρίως αὐτῷ δεικνύειν σχο πλς, τάχα δὲ μᾶλλον τὸ ἐναντίως ἔχον κατὰ τὴν δόξαν. Ἀφεὶς γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ φάναι γυμνότερον, ὅπερ εἴρηκεν ἐν ἑτέροις, τοῦτ' ἔστιν, «Ὁ μή τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ·» κεχώρηκε μᾶλλον ἐπὶ τὸ εὐφημότερον, ἐπιτρέπων τοῖς ἀκροωμένοις τὸ νοεῖν ἐκ τούτου τὸ ἐναντίον, ἐπεί τοι καὶ ἀπειλῆς μᾶλλον, ή προτροπῆς ἦν ὁ καιρὸς, ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ τολμήματος, καὶ ἤδη μελετωμένης τῆς ἐπ' αὐτῷ παροινίας· βεβλήκει γὰρ ἤδη τὴν σκέψιν ὁ Σατανᾶς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν. "Ωσπερ τοίνυν, φησὶν, ἐμὲ δὴ πάντως αὐτὸν καὶ οὐχ ἕτερον ὑποδέξαιτό τις, τὸν παρ' ἐμοῦ ἀπεσταλμένον εἰ λάβοι· οὕτως ὁ τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποσταλέντα δεξάμενος, αὐ τὸν ἂν εἰκότως δέχοιτο τὸν Πατέρα· ἀλλ' ἐν τούτοις μὲν αὐτοῦ τοῖς βήμασι τὸ διὰ τῆς εὐφημίας δηλούμενον κατίδοι τις ἄν. Μετατιθεὶς δὲ τὸ ἐναντίον πρὸς τὴν θεωρίαν, τὴν τοῦ προδότου δυσσέβειαν οὐκ εἰ; μόνον όψεται διαβαίνουσαν τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα. Τρόπος τοιγαροῦν ἀπειλῆς τὸ εἰ ρημένον ἐστὶν, εὐφημοτέροις δὲ βήμασι προκεκομι σμένος, παριστάς τε ὥσπερ διὰ τῶν ἀριστερῶν τὸ δηλούμενον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τὸν ἀπεσταλμένον παρὰ Θεοῦ δέξηταί τις καθ' ἡμᾶς, τοῖς παρ' αὐτοῦ συναινέσας λόγοις, καὶ διὰ τοῦ τηρῆσαι τὸ θεσπι σθὲν, τιμήσας τὸν κηρυττόμενον· κατ' αὐτὸν, οἶμαι, τὸν λόγον ὑποδέξαιτό τις ἂν τὸν Κύριον, καὶ δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα, πιστεύων εἰς Υἱόν. Συνεστρέχει γὰρ τῷ γεννήματι τοῦ τέκοντος ἡ δήλωσις. Ο γὰρ ὅλως Υἱὸν εἶναι πιστεύσας αὐτὸν, ὁμολογήσει δὴ πάντως τὸν φύσαντα. Φρικτόν οὖν ἄρα τοῦ προδότου τὸ κρῖμα, καὶ εἰς αὐτὸν ἐξυβρίσαντος τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν δυσσεβείας. "Η [ίσ. εἰ] γὰρ ἂν παρεδέξατο καὶ τετίμηκε, γνήσιον ὑποθείς ὡς Κυρίῳ τὸ φρόνημα, εἰ ἀνενδοιάστῳ τῇ πίστει Θεὸν ὑπαρχειν ἐκ Θεοῦ καθωμολόγησε τὸν Υἱόν, αἰσχρῶν τα λημμάτων κρείττονα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ὁ δείλαιος ἐποιήσατο, ἀλλ' οὐδ' ἂν, οἶμαι, προδότης ἁλους, ἄμεινον ἑαυτῷ τὸ μηδόλως γενέσθαι παρεσκεύασεν. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ᾿Ιησοῦς ἐταράχθη τῷ πνεύμα τι, καὶ ἐμαρτύρησε, καὶ εἶπεν· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι εἰς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. Καὶ τίνι τῶν ὄντων οὐκ ἂν γένοιτο σαφὲς ὡς οὔτε διανοίας, οὔτε μὴν λόγου ἡ ἡμετέρα φύσις εὐπορεί, ** Joan. v, 23. X111, 21. Cum hæc dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dicu vobis,quia unus ex robis tradet me. 734 Cui perspicuum non est, neque cogitationes, neque verba naturæ nostræ suppetere, qui-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Αμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ λαμβάνων ἄν τινα πέμψω, ἐμὲ λαμβάνει· ὁ δὲ ἐμὲ λαμβάνων, λαμβάνει τὸν ἀποστείλαντά με. XIII, 20. Amen, amen dico vobis, qui accipit si quem misero, me accipit: qui autem me accipit, eum accipit qui me misit. tat Postquam utiliter præmonstravit seipsum esse Christum, etiam ex iis per quæ proditor debacchaturus esset in eum, aliquid utile rursus excogilal ad evertendam ejus malignitatem, idque nunc rursus occultius. Tegere enim adhuc conatur illud facinus, necdum aperte dicit quis 733 eum esset traditurus. Ostendit igitur, idque valde utiliter cum clara inductione, necessarium esse prorsus dilectionis et honoris in eum exhibiti finem ad Dei ac Patris personam referri. Neque vero id ei proprie seopus est ostendere, sed potius forsan contrarium. Nolens enim, ut videtur, aperte dicere quod alibi dixit, nempe: «Qui non honorificat Filium, neque Patrem honorificat *,» ad id quod mitius erat se contulit, hinc cogitandum relinquens auditoribus contrarium, quandoquidem minandi potius quam adhortandi tempus erat, ipsis prope jam foribus instante scelere, et animo agitata jam in eum immani crudelitate: consilium enim jam Satanas in proditoris cor injecerat. Quemadmodum igitur, inquit, me ipsum utique susceperit et non alium, qui a me missum exceperit, sic qui a Patre missum susceperit, ipsum jure Patrem susceperit: at in his ejus verbis nihil nisi dexterum significari videbis. Sin autem in contrarium ejus dicti observationem transtuleris, proditoris impietatem non solum extendi videbis in Filium, sed et in ipsum Patrem. Minandi ergo genus est dictum illud, sed mitioribus verbis prolatum, et oblique significationem detorquens. Quemadmodum enim missum a Deo nostrum aliquis suscipit, qui sermonibus ejus consentit, et præcepta ejus servando honorat eum quem Deus commendat: eodem, opinor, modo susceperit Dominum et per ipsum Patrem, quicunque credit in Filium. Nam qui Filium dicit, utique et Patrem significat. Qui enim Filium esse ipsum crediderit, omnino et Patrem confitebitur. Horrendum est igitur proditoris judicium, qui per impietalem in Filium in ipsum quoque Deum ac Patrem est inpius. Nam si suscepisset et honorasset, sinceram Dei tanquam Domino mentem subjiciens, si indubitata fide Deum de Deo confessus esset Filium, nec turpi quæstui amorem erga eum miser postposuisset, nequaquam, opinor, proditionis convictus commisisset, ut ue natum quidem esse melius foret. Προαποδείξας χρησίμως ἑαυτὸν ὄντα Χριστὸν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν ὁ προδότης ἐμπαροινήσειν ἐν αὐτῷ, χρήσιμόν τι πάλιν ἐπινοεῖ πρὸς ἀνατροπὴν τῆς ἐκεί του κακοβουλίας, καὶ ἀμυδρότερός πως αὐτῷ πρόεισι καὶ νῦν ὁ λόγος. Συγκρύπτειν γὰρ ἔτι πειρᾶται τὸ τόλμημα, καὶ ἀναφανδόν οὔπω φησί τίς ὁ προδώσων αὐτόν. Απελέγχει τοιγαροῦν, καὶ μάλα χρησίμως μετὰ σαφούς παραδείγματος, ὡς ἀνάγκη πᾶσα, καὶ εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀναθεῖν πρόσωπον, τῆς εἰς αὐτὸν γινομένης ἀγάπης τε καὶ τιμῆς τὸ πέρας. Καὶ οὐχὶ δήπου τοῦτο κυρίως αὐτῷ δεικνύειν σχο πλς, τάχα δὲ μᾶλλον τὸ ἐναντίως ἔχον κατὰ τὴν δόξαν. Ἀφεὶς γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ φάναι γυμνότερον, ὅπερ εἴρηκεν ἐν ἑτέροις, τοῦτ' ἔστιν, «Ὁ μή τιμῶν τὸν Υἱόν, οὐδὲ τὸν Πατέρα τιμᾷ·» κεχώρηκε μᾶλλον ἐπὶ τὸ εὐφημότερον, ἐπιτρέπων τοῖς ἀκροωμένοις τὸ νοεῖν ἐκ τούτου τὸ ἐναντίον, ἐπεί τοι καὶ ἀπειλῆς μᾶλλον, ή προτροπῆς ἦν ὁ καιρὸς, ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ τολμήματος, καὶ ἤδη μελετωμένης τῆς ἐπ' αὐτῷ παροινίας· βεβλήκει γὰρ ἤδη τὴν σκέψιν ὁ Σατανᾶς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν. "Ωσπερ τοίνυν, φησὶν, ἐμὲ δὴ πάντως αὐτὸν καὶ οὐχ ἕτερον ὑποδέξαιτό τις, τὸν παρ' ἐμοῦ ἀπεσταλμένον εἰ λάβοι· οὕτως ὁ τὸν παρὰ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποσταλέντα δεξάμενος, αὐ τὸν ἂν εἰκότως δέχοιτο τὸν Πατέρα· ἀλλ' ἐν τούτοις μὲν αὐτοῦ τοῖς βήμασι τὸ διὰ τῆς εὐφημίας δηλούμενον κατίδοι τις ἄν. Μετατιθεὶς δὲ τὸ ἐναντίον πρὸς τὴν θεωρίαν, τὴν τοῦ προδότου δυσσέβειαν οὐκ εἰ; μόνον όψεται διαβαίνουσαν τὸν Υἱόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα. Τρόπος τοιγαροῦν ἀπειλῆς τὸ εἰ ρημένον ἐστὶν, εὐφημοτέροις δὲ βήμασι προκεκομι σμένος, παριστάς τε ὥσπερ διὰ τῶν ἀριστερῶν τὸ δηλούμενον. "Ονπερ γὰρ τρόπον τὸν ἀπεσταλμένον παρὰ Θεοῦ δέξηταί τις καθ' ἡμᾶς, τοῖς παρ' αὐτοῦ συναινέσας λόγοις, καὶ διὰ τοῦ τηρῆσαι τὸ θεσπι σθὲν, τιμήσας τὸν κηρυττόμενον· κατ' αὐτὸν, οἶμαι, τὸν λόγον ὑποδέξαιτό τις ἂν τὸν Κύριον, καὶ δι' αὐτοῦ τὸν Πατέρα, πιστεύων εἰς Υἱόν. Συνεστρέχει γὰρ τῷ γεννήματι τοῦ τέκοντος ἡ δήλωσις. Ο γὰρ ὅλως Υἱὸν εἶναι πιστεύσας αὐτὸν, ὁμολογήσει δὴ πάντως τὸν φύσαντα. Φρικτόν οὖν ἄρα τοῦ προδότου τὸ κρῖμα, καὶ εἰς αὐτὸν ἐξυβρίσαντος τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν δυσσεβείας. "Η [ίσ. εἰ] γὰρ ἂν παρεδέξατο καὶ τετίμηκε, γνήσιον ὑποθείς ὡς Κυρίῳ τὸ φρόνημα, εἰ ἀνενδοιάστῳ τῇ πίστει Θεὸν ὑπαρχειν ἐκ Θεοῦ καθωμολόγησε τὸν Υἱόν, αἰσχρῶν τα λημμάτων κρείττονα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ὁ δείλαιος ἐποιήσατο, ἀλλ' οὐδ' ἂν, οἶμαι, προδότης ἁλους, ἄμεινον ἑαυτῷ τὸ μηδόλως γενέσθαι παρεσκεύασεν. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ᾿Ιησοῦς ἐταράχθη τῷ πνεύμα τι, καὶ ἐμαρτύρησε, καὶ εἶπεν· Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι εἰς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. Καὶ τίνι τῶν ὄντων οὐκ ἂν γένοιτο σαφὲς ὡς οὔτε διανοίας, οὔτε μὴν λόγου ἡ ἡμετέρα φύσις εὐπορεί, ** Joan. v, 23. X111, 21. Cum hæc dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dicu vobis,quia unus ex robis tradet me. 734 Cui perspicuum non est, neque cogitationes, neque verba naturæ nostræ suppetere, qui-

bus tuto et citra casus periculum quæ naturæ δι' ὧν ἂν δύναιτο τυχεῖν ἀνεγκλήτως τε καὶ ἀδιαdivinæ propria sunt eloqui possit? Idcirco ejus sermonibus subsidio opus est, ad mediocrem eorum quæ mentem superant explicationem. Quomodo enim clare aliquid eloquetur, quod ipsam quoque cogitationem nostram excedit? Oportet igitur nos, verborum humanorum crassitie velut exemplo ac Typo conceptionum mentis suscepta, ad illas deitatis proprietates, quoad in nobis est, procedere. Gravissime itaque Deus peccantes arguit, ac vebementi mali odio movetur in eos quos ab ipso damnari contigerit, licet plus quam dici queal clemens sit ac tolerans malorum. Quando igitur divina Scriptura motum ejus, ut ita dicam, significare vult adversus impios, rursus nostris et humanis utens vocabulis, iram et furorem appellat, quamvis in divinam substantiam nulla istiusmodi perturbatio cadat, sed indignatione tantum moveatur, quo modo novit, et a natura sua comparata est: arcana quippe et occulta sunt prorsus quæ de Deo, sed ex nostris moribus, ut modo diximus, Scriptura divina solet explicare quæ nos excedunt. Turbatum igitur spiritu Christum hoc loco beatus evangelista testatur, motum nempe odii, quo spiritus ejus malum aversabatur, perturbationem vocans: nec enim aliter istud elfari poterat. Credibile autem est etiam carnem, divinitatis motionem minime sustinentem, nonnihil exhorruisse, et perturbationis speciem dedisse, atque iræ signum ostendisse, quemadmodum nempe et de Lazaro scriptum est, Jesum cum in seipso infremuisset in monumentum ingressum ". Sicut enim illic graves minas adversus mortem fremitum appellavit, ita hic motum adversus impium proditorem turbationis nomine denotavit. Turbatus est autem jure merito, indignatus Judæ perversitatem. Quid enim illius impietate majus dici potest, qui una cum aliis discipulis immensis affectus honoribus, et inter electos collocatus exigua pecuniola dilectionem erga Christum commutavit, et qui dum panem ejus manducaret, calcaLeum in eum levavit, non honorem, non gloriam, non dilectionis legen, non debitum ei utpote Deo cultum, non quidvis aliud hujusmodi apud se reputans, sed ad Judæorum exsecrabiles denarios dumtaxat 735 respiciens, et exiguis nummis suam vendens animam, innocentemque ac justum sanguinem homicidarum manibus tradens. Gravissima itaque cur turbatus sit causa est. Sequitur autem acris reprehensio, ad unius quidem e duodecim personam singularem pertinens, sed tamen aliis metum vehementem injiciens, et cuique quasi praecipiens ut suæ animæ consulat, ne forte per desidiam tam infestis laqueis involvatur, et acerbitatis diabolicæ præda fiat. Utilis igitur est reprehensionum vis et ratio, quam nibuli ſaciens proditoris animus, in proposito suo hære- * Joan. x1, 38. πτώτως εἰπεῖν τὰ τῆς θείας τε καὶ ἀρξή του φύσεως ἴδια; Διὰ τοῦτο τοῖς καθ᾿ ἑαυτὴν ὑπηρετεῖται λόγοις πρὸς μετρίαν ἐξήγησιν τῶν ὑπὲρ νοῦν. Πῶς γὰρ ἄν τι καὶ φράσαι σαφῶς, ὅ καὶ αὐτὴν ἡμῶν ὑπερανίσχει τὴν ἔννοιαν; Δεῖ τοιγαροῦν ἡμᾶς, καθάπερ τινά τύ πον τῶν νοημάτων τὴν τῶν ἀνθρωπίνων ῥημάτων παχύτητα δεχομένους, ἐπ' αὐτὰ πειράσθαι βαδίζειν, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα τρόπον, τὰ τῆς θεότητος ίδια. Δεινὸν τοιγαροῦν εἰς ἐλέγχους τὸ θεῖον, καὶ ἀκράτῳ μισοπονηρία κινούμενον, καθ' ὧν ἂν τοῦτο γενέσθαι πρέποι ψήφῳ τῇ παρ' αὐτοῦ, εἰ καὶ ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακεῖ. Οταν οὖν ἡ θεία Γραφή κατασημῆναι βούληται τὸ κατὰ τῶν δυσσεβούντων οἱονεὶ κι νημα, πάλιν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς λαμβάνουσα, καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἀποχρησαμένη ρήμασιν, ὀργὴν ὀνομά ζει καὶ θυμὸν, καίτοι τῆς θείας οὐσίας καθ' ὁμοιότης τα τὴν ἡμῶν τῶν τοιούτων παθῶν ὑπομενούσης οὐδὲν, κινουμένης δὲ μόνον εἰς ἀγανάκτησιν, ὡς οἶδέ τε καὶ πέφυκεν αὐτή· παντελῶς γὰρ ἀπόῤῥητα τὰ περὶ Θεοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἡμετέρων ἐθῶν, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς καταγράφειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ. Τεταράχθαι τοιγαροῦν κἀνθάδε φη σὶν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς τὸν Χριστὸν τῷ πνεύ ματι, τὸ μισόκακον τοῦ πνεύματος κίνημα ταραχὴν ὀνόμασας· οὐ γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, ἑτέρως εἰπεῖν. Εἰκὸς δὲ δήπου καὶ τὴν τῆς θεότητος κίνησιν οὐκ ἐνέγκουσαν τὴν σάρκα βραχύ τι καὶ ὑποφρίξαι, καὶ θορύβου σχῆμα παθεῖν, καὶ σημεῖον ὀργῆς ἐπιδεῖξαι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Λαζάρῳ γέγραπται, ὅτι· ἐμβριμώμενος ἑαυτῷ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ μνημεῖον ἐνεβάδιζεν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἐν ἐκείνοις τὴν κατά τοῦ θανάτου δριμείαν ἀπειλὴν ἐμβρίμησιν ἔφη, οὕτω κἀνθάδε τὸ κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς προδότου κίνημα τῷ τῆς ταραχῆς ὀνόματι κατεσήμαινεν. Εταράχθη δὲ εἰκότως, ἐπὶ ταῖς Ἰούδα δυστροπίαις ἀγανακτών. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς ἐκείνου δυσσεβείας τὸ ἐπέκει να, ὅσα γε τοῖς ἄλλοις ἐν ἴσῳ μαθηταῖς τετιμημένος τε ὑπερφυῶς, καὶ ἐν τοῖς ἀπολέκτοις κατατεταγμέν νος, ὀλίγῳ ἀργυρίῳ παντελῶς τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπην ἠλλάξατο, καὶ ἐσθίων τὸν ἄρτον αὐτοῦ τὴν πτέρναν ἐπῆρεν, οὐ τιμήν, οὐ δόξαν, οὐ τῆς ἀγάπης τὸν νόμον, οὐ τὸ χρεωστούμενον ὡς Θεῷ σέβας, οὐχ ἕτερόν τι τῶν εἰς αὐτὸν γενομένων υπολογισάμενος, εἰς μόνα δὲ βλέπων τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων μυσαρά δηνάρια, καὶ ὀλίγων ἀργυρίων κομιδῇ τὴν ἑαυτοῦ πωλήσας ψυχὴν, καὶ τὸ ἀθῷόν τε καὶ δίκαιον αἷμα, ταῖς τῶν μιαιφονώντων χερσὶν ἐγχειρισάμενος. Εύλογωτάτη τοιγαροῦν ἡ τοῦ τεταράχθαι πρόφασις. Επακολουθεῖ δὲ δριμὺς ὁ ἔλεγχος, οὕτω μὲν εἰς πρόσωπον ἰδικῶς τὸ ἑνὸς τῶν δώδεκα, περιιστάς γε μὴν εἰς μόνους αὐτοὺς τὸ οὕτω φρικωδέστατον κατηγόρημα, καὶ μονονουχί παρεγγυόμενος τῶν ἀκρου μένων ἑκάστῳ τὴν ἰδίαν φυλάξαι ψυχὴν, μὴ ἄρα πως ἐκ ῥᾳθυμίας τοῖς οὕτω δεινοῖς ἁλώσηται βρόχοις, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πικρίας γλυκύ γένοιτο θήραμα. Επωφελής οὖν ἄρα τῶν ἐλέγχων ἡ δύναμις, ἣν παρ'

bus tuto et citra casus periculum quæ naturæ δι' ὧν ἂν δύναιτο τυχεῖν ἀνεγκλήτως τε καὶ ἀδιαdivinæ propria sunt eloqui possit? Idcirco ejus sermonibus subsidio opus est, ad mediocrem eorum quæ mentem superant explicationem. Quomodo enim clare aliquid eloquetur, quod ipsam quoque cogitationem nostram excedit? Oportet igitur nos, verborum humanorum crassitie velut exemplo ac Typo conceptionum mentis suscepta, ad illas deitatis proprietates, quoad in nobis est, procedere. Gravissime itaque Deus peccantes arguit, ac vebementi mali odio movetur in eos quos ab ipso damnari contigerit, licet plus quam dici queal clemens sit ac tolerans malorum. Quando igitur divina Scriptura motum ejus, ut ita dicam, significare vult adversus impios, rursus nostris et humanis utens vocabulis, iram et furorem appellat, quamvis in divinam substantiam nulla istiusmodi perturbatio cadat, sed indignatione tantum moveatur, quo modo novit, et a natura sua comparata est: arcana quippe et occulta sunt prorsus quæ de Deo, sed ex nostris moribus, ut modo diximus, Scriptura divina solet explicare quæ nos excedunt. Turbatum igitur spiritu Christum hoc loco beatus evangelista testatur, motum nempe odii, quo spiritus ejus malum aversabatur, perturbationem vocans: nec enim aliter istud elfari poterat. Credibile autem est etiam carnem, divinitatis motionem minime sustinentem, nonnihil exhorruisse, et perturbationis speciem dedisse, atque iræ signum ostendisse, quemadmodum nempe et de Lazaro scriptum est, Jesum cum in seipso infremuisset in monumentum ingressum ". Sicut enim illic graves minas adversus mortem fremitum appellavit, ita hic motum adversus impium proditorem turbationis nomine denotavit. Turbatus est autem jure merito, indignatus Judæ perversitatem. Quid enim illius impietate majus dici potest, qui una cum aliis discipulis immensis affectus honoribus, et inter electos collocatus exigua pecuniola dilectionem erga Christum commutavit, et qui dum panem ejus manducaret, calcaLeum in eum levavit, non honorem, non gloriam, non dilectionis legen, non debitum ei utpote Deo cultum, non quidvis aliud hujusmodi apud se reputans, sed ad Judæorum exsecrabiles denarios dumtaxat 735 respiciens, et exiguis nummis suam vendens animam, innocentemque ac justum sanguinem homicidarum manibus tradens. Gravissima itaque cur turbatus sit causa est. Sequitur autem acris reprehensio, ad unius quidem e duodecim personam singularem pertinens, sed tamen aliis metum vehementem injiciens, et cuique quasi praecipiens ut suæ animæ consulat, ne forte per desidiam tam infestis laqueis involvatur, et acerbitatis diabolicæ præda fiat. Utilis igitur est reprehensionum vis et ratio, quam nibuli ſaciens proditoris animus, in proposito suo hære- * Joan. x1, 38. πτώτως εἰπεῖν τὰ τῆς θείας τε καὶ ἀρξή του φύσεως ἴδια; Διὰ τοῦτο τοῖς καθ᾿ ἑαυτὴν ὑπηρετεῖται λόγοις πρὸς μετρίαν ἐξήγησιν τῶν ὑπὲρ νοῦν. Πῶς γὰρ ἄν τι καὶ φράσαι σαφῶς, ὅ καὶ αὐτὴν ἡμῶν ὑπερανίσχει τὴν ἔννοιαν; Δεῖ τοιγαροῦν ἡμᾶς, καθάπερ τινά τύ πον τῶν νοημάτων τὴν τῶν ἀνθρωπίνων ῥημάτων παχύτητα δεχομένους, ἐπ' αὐτὰ πειράσθαι βαδίζειν, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα τρόπον, τὰ τῆς θεότητος ίδια. Δεινὸν τοιγαροῦν εἰς ἐλέγχους τὸ θεῖον, καὶ ἀκράτῳ μισοπονηρία κινούμενον, καθ' ὧν ἂν τοῦτο γενέσθαι πρέποι ψήφῳ τῇ παρ' αὐτοῦ, εἰ καὶ ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακεῖ. Οταν οὖν ἡ θεία Γραφή κατασημῆναι βούληται τὸ κατὰ τῶν δυσσεβούντων οἱονεὶ κι νημα, πάλιν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς λαμβάνουσα, καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἀποχρησαμένη ρήμασιν, ὀργὴν ὀνομά ζει καὶ θυμὸν, καίτοι τῆς θείας οὐσίας καθ' ὁμοιότης τα τὴν ἡμῶν τῶν τοιούτων παθῶν ὑπομενούσης οὐδὲν, κινουμένης δὲ μόνον εἰς ἀγανάκτησιν, ὡς οἶδέ τε καὶ πέφυκεν αὐτή· παντελῶς γὰρ ἀπόῤῥητα τὰ περὶ Θεοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἡμετέρων ἐθῶν, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς καταγράφειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ. Τεταράχθαι τοιγαροῦν κἀνθάδε φη σὶν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς τὸν Χριστὸν τῷ πνεύ ματι, τὸ μισόκακον τοῦ πνεύματος κίνημα ταραχὴν ὀνόμασας· οὐ γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, ἑτέρως εἰπεῖν. Εἰκὸς δὲ δήπου καὶ τὴν τῆς θεότητος κίνησιν οὐκ ἐνέγκουσαν τὴν σάρκα βραχύ τι καὶ ὑποφρίξαι, καὶ θορύβου σχῆμα παθεῖν, καὶ σημεῖον ὀργῆς ἐπιδεῖξαι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Λαζάρῳ γέγραπται, ὅτι· ἐμβριμώμενος ἑαυτῷ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ μνημεῖον ἐνεβάδιζεν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἐν ἐκείνοις τὴν κατά τοῦ θανάτου δριμείαν ἀπειλὴν ἐμβρίμησιν ἔφη, οὕτω κἀνθάδε τὸ κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς προδότου κίνημα τῷ τῆς ταραχῆς ὀνόματι κατεσήμαινεν. Εταράχθη δὲ εἰκότως, ἐπὶ ταῖς Ἰούδα δυστροπίαις ἀγανακτών. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς ἐκείνου δυσσεβείας τὸ ἐπέκει να, ὅσα γε τοῖς ἄλλοις ἐν ἴσῳ μαθηταῖς τετιμημένος τε ὑπερφυῶς, καὶ ἐν τοῖς ἀπολέκτοις κατατεταγμέν νος, ὀλίγῳ ἀργυρίῳ παντελῶς τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπην ἠλλάξατο, καὶ ἐσθίων τὸν ἄρτον αὐτοῦ τὴν πτέρναν ἐπῆρεν, οὐ τιμήν, οὐ δόξαν, οὐ τῆς ἀγάπης τὸν νόμον, οὐ τὸ χρεωστούμενον ὡς Θεῷ σέβας, οὐχ ἕτερόν τι τῶν εἰς αὐτὸν γενομένων υπολογισάμενος, εἰς μόνα δὲ βλέπων τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων μυσαρά δηνάρια, καὶ ὀλίγων ἀργυρίων κομιδῇ τὴν ἑαυτοῦ πωλήσας ψυχὴν, καὶ τὸ ἀθῷόν τε καὶ δίκαιον αἷμα, ταῖς τῶν μιαιφονώντων χερσὶν ἐγχειρισάμενος. Εύλογωτάτη τοιγαροῦν ἡ τοῦ τεταράχθαι πρόφασις. Επακολουθεῖ δὲ δριμὺς ὁ ἔλεγχος, οὕτω μὲν εἰς πρόσωπον ἰδικῶς τὸ ἑνὸς τῶν δώδεκα, περιιστάς γε μὴν εἰς μόνους αὐτοὺς τὸ οὕτω φρικωδέστατον κατηγόρημα, καὶ μονονουχί παρεγγυόμενος τῶν ἀκρου μένων ἑκάστῳ τὴν ἰδίαν φυλάξαι ψυχὴν, μὴ ἄρα πως ἐκ ῥᾳθυμίας τοῖς οὕτω δεινοῖς ἁλώσηται βρόχοις, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πικρίας γλυκύ γένοιτο θήραμα. Επωφελής οὖν ἄρα τῶν ἐλέγχων ἡ δύναμις, ἣν παρ'

bus tuto et citra casus periculum quæ naturæ δι' ὧν ἂν δύναιτο τυχεῖν ἀνεγκλήτως τε καὶ ἀδιαdivinæ propria sunt eloqui possit? Idcirco ejus sermonibus subsidio opus est, ad mediocrem eorum quæ mentem superant explicationem. Quomodo enim clare aliquid eloquetur, quod ipsam quoque cogitationem nostram excedit? Oportet igitur nos, verborum humanorum crassitie velut exemplo ac Typo conceptionum mentis suscepta, ad illas deitatis proprietates, quoad in nobis est, procedere. Gravissime itaque Deus peccantes arguit, ac vebementi mali odio movetur in eos quos ab ipso damnari contigerit, licet plus quam dici queal clemens sit ac tolerans malorum. Quando igitur divina Scriptura motum ejus, ut ita dicam, significare vult adversus impios, rursus nostris et humanis utens vocabulis, iram et furorem appellat, quamvis in divinam substantiam nulla istiusmodi perturbatio cadat, sed indignatione tantum moveatur, quo modo novit, et a natura sua comparata est: arcana quippe et occulta sunt prorsus quæ de Deo, sed ex nostris moribus, ut modo diximus, Scriptura divina solet explicare quæ nos excedunt. Turbatum igitur spiritu Christum hoc loco beatus evangelista testatur, motum nempe odii, quo spiritus ejus malum aversabatur, perturbationem vocans: nec enim aliter istud elfari poterat. Credibile autem est etiam carnem, divinitatis motionem minime sustinentem, nonnihil exhorruisse, et perturbationis speciem dedisse, atque iræ signum ostendisse, quemadmodum nempe et de Lazaro scriptum est, Jesum cum in seipso infremuisset in monumentum ingressum ". Sicut enim illic graves minas adversus mortem fremitum appellavit, ita hic motum adversus impium proditorem turbationis nomine denotavit. Turbatus est autem jure merito, indignatus Judæ perversitatem. Quid enim illius impietate majus dici potest, qui una cum aliis discipulis immensis affectus honoribus, et inter electos collocatus exigua pecuniola dilectionem erga Christum commutavit, et qui dum panem ejus manducaret, calcaLeum in eum levavit, non honorem, non gloriam, non dilectionis legen, non debitum ei utpote Deo cultum, non quidvis aliud hujusmodi apud se reputans, sed ad Judæorum exsecrabiles denarios dumtaxat 735 respiciens, et exiguis nummis suam vendens animam, innocentemque ac justum sanguinem homicidarum manibus tradens. Gravissima itaque cur turbatus sit causa est. Sequitur autem acris reprehensio, ad unius quidem e duodecim personam singularem pertinens, sed tamen aliis metum vehementem injiciens, et cuique quasi praecipiens ut suæ animæ consulat, ne forte per desidiam tam infestis laqueis involvatur, et acerbitatis diabolicæ præda fiat. Utilis igitur est reprehensionum vis et ratio, quam nibuli ſaciens proditoris animus, in proposito suo hære- * Joan. x1, 38. πτώτως εἰπεῖν τὰ τῆς θείας τε καὶ ἀρξή του φύσεως ἴδια; Διὰ τοῦτο τοῖς καθ᾿ ἑαυτὴν ὑπηρετεῖται λόγοις πρὸς μετρίαν ἐξήγησιν τῶν ὑπὲρ νοῦν. Πῶς γὰρ ἄν τι καὶ φράσαι σαφῶς, ὅ καὶ αὐτὴν ἡμῶν ὑπερανίσχει τὴν ἔννοιαν; Δεῖ τοιγαροῦν ἡμᾶς, καθάπερ τινά τύ πον τῶν νοημάτων τὴν τῶν ἀνθρωπίνων ῥημάτων παχύτητα δεχομένους, ἐπ' αὐτὰ πειράσθαι βαδίζειν, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα τρόπον, τὰ τῆς θεότητος ίδια. Δεινὸν τοιγαροῦν εἰς ἐλέγχους τὸ θεῖον, καὶ ἀκράτῳ μισοπονηρία κινούμενον, καθ' ὧν ἂν τοῦτο γενέσθαι πρέποι ψήφῳ τῇ παρ' αὐτοῦ, εἰ καὶ ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακεῖ. Οταν οὖν ἡ θεία Γραφή κατασημῆναι βούληται τὸ κατὰ τῶν δυσσεβούντων οἱονεὶ κι νημα, πάλιν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς λαμβάνουσα, καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἀποχρησαμένη ρήμασιν, ὀργὴν ὀνομά ζει καὶ θυμὸν, καίτοι τῆς θείας οὐσίας καθ' ὁμοιότης τα τὴν ἡμῶν τῶν τοιούτων παθῶν ὑπομενούσης οὐδὲν, κινουμένης δὲ μόνον εἰς ἀγανάκτησιν, ὡς οἶδέ τε καὶ πέφυκεν αὐτή· παντελῶς γὰρ ἀπόῤῥητα τὰ περὶ Θεοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἡμετέρων ἐθῶν, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς καταγράφειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ. Τεταράχθαι τοιγαροῦν κἀνθάδε φη σὶν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς τὸν Χριστὸν τῷ πνεύ ματι, τὸ μισόκακον τοῦ πνεύματος κίνημα ταραχὴν ὀνόμασας· οὐ γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, ἑτέρως εἰπεῖν. Εἰκὸς δὲ δήπου καὶ τὴν τῆς θεότητος κίνησιν οὐκ ἐνέγκουσαν τὴν σάρκα βραχύ τι καὶ ὑποφρίξαι, καὶ θορύβου σχῆμα παθεῖν, καὶ σημεῖον ὀργῆς ἐπιδεῖξαι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Λαζάρῳ γέγραπται, ὅτι· ἐμβριμώμενος ἑαυτῷ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ μνημεῖον ἐνεβάδιζεν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἐν ἐκείνοις τὴν κατά τοῦ θανάτου δριμείαν ἀπειλὴν ἐμβρίμησιν ἔφη, οὕτω κἀνθάδε τὸ κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς προδότου κίνημα τῷ τῆς ταραχῆς ὀνόματι κατεσήμαινεν. Εταράχθη δὲ εἰκότως, ἐπὶ ταῖς Ἰούδα δυστροπίαις ἀγανακτών. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς ἐκείνου δυσσεβείας τὸ ἐπέκει να, ὅσα γε τοῖς ἄλλοις ἐν ἴσῳ μαθηταῖς τετιμημένος τε ὑπερφυῶς, καὶ ἐν τοῖς ἀπολέκτοις κατατεταγμέν νος, ὀλίγῳ ἀργυρίῳ παντελῶς τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπην ἠλλάξατο, καὶ ἐσθίων τὸν ἄρτον αὐτοῦ τὴν πτέρναν ἐπῆρεν, οὐ τιμήν, οὐ δόξαν, οὐ τῆς ἀγάπης τὸν νόμον, οὐ τὸ χρεωστούμενον ὡς Θεῷ σέβας, οὐχ ἕτερόν τι τῶν εἰς αὐτὸν γενομένων υπολογισάμενος, εἰς μόνα δὲ βλέπων τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων μυσαρά δηνάρια, καὶ ὀλίγων ἀργυρίων κομιδῇ τὴν ἑαυτοῦ πωλήσας ψυχὴν, καὶ τὸ ἀθῷόν τε καὶ δίκαιον αἷμα, ταῖς τῶν μιαιφονώντων χερσὶν ἐγχειρισάμενος. Εύλογωτάτη τοιγαροῦν ἡ τοῦ τεταράχθαι πρόφασις. Επακολουθεῖ δὲ δριμὺς ὁ ἔλεγχος, οὕτω μὲν εἰς πρόσωπον ἰδικῶς τὸ ἑνὸς τῶν δώδεκα, περιιστάς γε μὴν εἰς μόνους αὐτοὺς τὸ οὕτω φρικωδέστατον κατηγόρημα, καὶ μονονουχί παρεγγυόμενος τῶν ἀκρου μένων ἑκάστῳ τὴν ἰδίαν φυλάξαι ψυχὴν, μὴ ἄρα πως ἐκ ῥᾳθυμίας τοῖς οὕτω δεινοῖς ἁλώσηται βρόχοις, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πικρίας γλυκύ γένοιτο θήραμα. Επωφελής οὖν ἄρα τῶν ἐλέγχων ἡ δύναμις, ἣν παρ'

bus tuto et citra casus periculum quæ naturæ δι' ὧν ἂν δύναιτο τυχεῖν ἀνεγκλήτως τε καὶ ἀδιαdivinæ propria sunt eloqui possit? Idcirco ejus sermonibus subsidio opus est, ad mediocrem eorum quæ mentem superant explicationem. Quomodo enim clare aliquid eloquetur, quod ipsam quoque cogitationem nostram excedit? Oportet igitur nos, verborum humanorum crassitie velut exemplo ac Typo conceptionum mentis suscepta, ad illas deitatis proprietates, quoad in nobis est, procedere. Gravissime itaque Deus peccantes arguit, ac vebementi mali odio movetur in eos quos ab ipso damnari contigerit, licet plus quam dici queal clemens sit ac tolerans malorum. Quando igitur divina Scriptura motum ejus, ut ita dicam, significare vult adversus impios, rursus nostris et humanis utens vocabulis, iram et furorem appellat, quamvis in divinam substantiam nulla istiusmodi perturbatio cadat, sed indignatione tantum moveatur, quo modo novit, et a natura sua comparata est: arcana quippe et occulta sunt prorsus quæ de Deo, sed ex nostris moribus, ut modo diximus, Scriptura divina solet explicare quæ nos excedunt. Turbatum igitur spiritu Christum hoc loco beatus evangelista testatur, motum nempe odii, quo spiritus ejus malum aversabatur, perturbationem vocans: nec enim aliter istud elfari poterat. Credibile autem est etiam carnem, divinitatis motionem minime sustinentem, nonnihil exhorruisse, et perturbationis speciem dedisse, atque iræ signum ostendisse, quemadmodum nempe et de Lazaro scriptum est, Jesum cum in seipso infremuisset in monumentum ingressum ". Sicut enim illic graves minas adversus mortem fremitum appellavit, ita hic motum adversus impium proditorem turbationis nomine denotavit. Turbatus est autem jure merito, indignatus Judæ perversitatem. Quid enim illius impietate majus dici potest, qui una cum aliis discipulis immensis affectus honoribus, et inter electos collocatus exigua pecuniola dilectionem erga Christum commutavit, et qui dum panem ejus manducaret, calcaLeum in eum levavit, non honorem, non gloriam, non dilectionis legen, non debitum ei utpote Deo cultum, non quidvis aliud hujusmodi apud se reputans, sed ad Judæorum exsecrabiles denarios dumtaxat 735 respiciens, et exiguis nummis suam vendens animam, innocentemque ac justum sanguinem homicidarum manibus tradens. Gravissima itaque cur turbatus sit causa est. Sequitur autem acris reprehensio, ad unius quidem e duodecim personam singularem pertinens, sed tamen aliis metum vehementem injiciens, et cuique quasi praecipiens ut suæ animæ consulat, ne forte per desidiam tam infestis laqueis involvatur, et acerbitatis diabolicæ præda fiat. Utilis igitur est reprehensionum vis et ratio, quam nibuli ſaciens proditoris animus, in proposito suo hære- * Joan. x1, 38. πτώτως εἰπεῖν τὰ τῆς θείας τε καὶ ἀρξή του φύσεως ἴδια; Διὰ τοῦτο τοῖς καθ᾿ ἑαυτὴν ὑπηρετεῖται λόγοις πρὸς μετρίαν ἐξήγησιν τῶν ὑπὲρ νοῦν. Πῶς γὰρ ἄν τι καὶ φράσαι σαφῶς, ὅ καὶ αὐτὴν ἡμῶν ὑπερανίσχει τὴν ἔννοιαν; Δεῖ τοιγαροῦν ἡμᾶς, καθάπερ τινά τύ πον τῶν νοημάτων τὴν τῶν ἀνθρωπίνων ῥημάτων παχύτητα δεχομένους, ἐπ' αὐτὰ πειράσθαι βαδίζειν, κατά γε τὸν ἐγχωροῦντα τρόπον, τὰ τῆς θεότητος ίδια. Δεινὸν τοιγαροῦν εἰς ἐλέγχους τὸ θεῖον, καὶ ἀκράτῳ μισοπονηρία κινούμενον, καθ' ὧν ἂν τοῦτο γενέσθαι πρέποι ψήφῳ τῇ παρ' αὐτοῦ, εἰ καὶ ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακεῖ. Οταν οὖν ἡ θεία Γραφή κατασημῆναι βούληται τὸ κατὰ τῶν δυσσεβούντων οἱονεὶ κι νημα, πάλιν ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς λαμβάνουσα, καὶ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἀποχρησαμένη ρήμασιν, ὀργὴν ὀνομά ζει καὶ θυμὸν, καίτοι τῆς θείας οὐσίας καθ' ὁμοιότης τα τὴν ἡμῶν τῶν τοιούτων παθῶν ὑπομενούσης οὐδὲν, κινουμένης δὲ μόνον εἰς ἀγανάκτησιν, ὡς οἶδέ τε καὶ πέφυκεν αὐτή· παντελῶς γὰρ ἀπόῤῥητα τὰ περὶ Θεοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἡμετέρων ἐθῶν, καθάπερ ἀρτίως εἰρήκαμεν, τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς καταγράφειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ. Τεταράχθαι τοιγαροῦν κἀνθάδε φη σὶν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς τὸν Χριστὸν τῷ πνεύ ματι, τὸ μισόκακον τοῦ πνεύματος κίνημα ταραχὴν ὀνόμασας· οὐ γὰρ ἦν, ὡς ἔοικεν, ἑτέρως εἰπεῖν. Εἰκὸς δὲ δήπου καὶ τὴν τῆς θεότητος κίνησιν οὐκ ἐνέγκουσαν τὴν σάρκα βραχύ τι καὶ ὑποφρίξαι, καὶ θορύβου σχῆμα παθεῖν, καὶ σημεῖον ὀργῆς ἐπιδεῖξαι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἐπὶ Λαζάρῳ γέγραπται, ὅτι· ἐμβριμώμενος ἑαυτῷ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ μνημεῖον ἐνεβάδιζεν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἐν ἐκείνοις τὴν κατά τοῦ θανάτου δριμείαν ἀπειλὴν ἐμβρίμησιν ἔφη, οὕτω κἀνθάδε τὸ κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς προδότου κίνημα τῷ τῆς ταραχῆς ὀνόματι κατεσήμαινεν. Εταράχθη δὲ εἰκότως, ἐπὶ ταῖς Ἰούδα δυστροπίαις ἀγανακτών. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς ἐκείνου δυσσεβείας τὸ ἐπέκει να, ὅσα γε τοῖς ἄλλοις ἐν ἴσῳ μαθηταῖς τετιμημένος τε ὑπερφυῶς, καὶ ἐν τοῖς ἀπολέκτοις κατατεταγμέν νος, ὀλίγῳ ἀργυρίῳ παντελῶς τὴν εἰς Χριστὸν ἀγάπην ἠλλάξατο, καὶ ἐσθίων τὸν ἄρτον αὐτοῦ τὴν πτέρναν ἐπῆρεν, οὐ τιμήν, οὐ δόξαν, οὐ τῆς ἀγάπης τὸν νόμον, οὐ τὸ χρεωστούμενον ὡς Θεῷ σέβας, οὐχ ἕτερόν τι τῶν εἰς αὐτὸν γενομένων υπολογισάμενος, εἰς μόνα δὲ βλέπων τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων μυσαρά δηνάρια, καὶ ὀλίγων ἀργυρίων κομιδῇ τὴν ἑαυτοῦ πωλήσας ψυχὴν, καὶ τὸ ἀθῷόν τε καὶ δίκαιον αἷμα, ταῖς τῶν μιαιφονώντων χερσὶν ἐγχειρισάμενος. Εύλογωτάτη τοιγαροῦν ἡ τοῦ τεταράχθαι πρόφασις. Επακολουθεῖ δὲ δριμὺς ὁ ἔλεγχος, οὕτω μὲν εἰς πρόσωπον ἰδικῶς τὸ ἑνὸς τῶν δώδεκα, περιιστάς γε μὴν εἰς μόνους αὐτοὺς τὸ οὕτω φρικωδέστατον κατηγόρημα, καὶ μονονουχί παρεγγυόμενος τῶν ἀκρου μένων ἑκάστῳ τὴν ἰδίαν φυλάξαι ψυχὴν, μὴ ἄρα πως ἐκ ῥᾳθυμίας τοῖς οὕτω δεινοῖς ἁλώσηται βρόχοις, καὶ τῆς τοῦ διαβόλου πικρίας γλυκύ γένοιτο θήραμα. Επωφελής οὖν ἄρα τῶν ἐλέγχων ἡ δύναμις, ἣν παρ'

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὐδὲν ποιησάμενος τοῦ προδόντος ὁ νοῦς, τῶν οἱ- bat. Magna itaque cum emphasi Christus:. Unus κείων είχετο σπουδασμάτων. Εμφαντικώτατα τοίνυν ὁ Χριστὸς τὸ, «Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με, ο φησίν. Η γὰρ τῆς τοῦ τολμῶντος αχαριστίας διὰ τούτου κατηγορεί, ἢ τῆς τοῦ διαβόλου κακίας δεικνύει τὸ μέγεθος, ὡς τοσοῦτον δυνηθείσης, ὡς καὶ αὐτῶν ἕνα τῶν ἀποστόλων ἁρπάσαι. *Εβλεπον οὖν εἰς ἀλλήλους οἱ μαθηταί, διαπορούμενοι περὶ τίνος λέγει. Εκπληξίς τε ὁμοῦ καὶ δέος εἰστρέχει τους μαθητὰς, καὶ ἀλλήλοις ἐνορῶσι, διπλοῦν ἐκ τῶν εἰρημένων ὠδίνοντας θόρυβον. Εκαστος μὲν γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῆς ἰδίας ὑπερτρέχων ψυχῆς, οὐκ ἐν ὀλίγῳ γέγονε δείματι, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰς τὸ κοινὸν ὁρώσης ὑπου λήψεως χάριν, οὐκ ἐλάττονα τῆς ἑτέρας τὴν ἀγωνίαν ἐδέχοντο. Ὅτι μὲν γὰρ ἀληθὲς ἔσται πάντως το εἰρημένον πιστεύουσιν. Ισασι γάρ, ὡς οὐκ ἂν διαπέ σαν κενὸς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, τό τέ γε μὴν εἰς τοῦτο δυσσεβείας κατωλισθηκέναι τῶν ἐν μαθηταῖς ἀπηριθμημένων τινά, δεινὸν καὶ ἀφόρητον εἶναι λογιζόμενοι, τὸ μὲν ἴδιον ἑκάστου συνειδὸς ἀνακρίνουσι, καὶ περιαθροῦσι δεινῶς ἐπὶ τίνα τῆς ἀπωλείας ὁ κλῆρος πεσεῖται, καὶ πόθεν, ἢ πῶς ἰσχύσει τοσοῦτον ὁ Σατανᾶς, ὡς καὶ αὐτῶν ἐκκλέψαι τῶν γνησίων τινά. *Ην δὲ ἀνακείμενος εἰς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Ἰησοῦ, δν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς. Νεύει οὖν τούτῳ Σίμων Πέτρος πυθέσθαι τὶς ἂν εἴη περὶ οὗ λέγει. Επιπεσὼν δὲ ἐκεῖνος ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Ἰησοῦ, λέγει αὐτῷ· Κύριε, τίς ἐστιν; Αποκρίνεται οὖν ὁ Ἰησοῦς· Ἐκεῖνος ἐστιν, ᾧ ἐγὼ βάψας τὸ ψωμίον δώσω Θαυμάσαιμεν ἂν εἰκότως καὶ ἐν τούτῳ δὲ πάλιν τῶν ἁγίων μαθητῶν τὸ γοργὸν εἰς φιλοθεῖαν, καὶ τὸ λίαν ἀκριβὲς εἰς εὐλάβειαν. Οὐ γὰρ ἔχοντες ἐξ ἑαυ τῶν εἰδέναι υπαίτιόν τινα, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς ἐκ στοχασμῶν ἀπάταις ἐπιθαρσήσαντες, φιλοπευστοῦσι πάλιν, καὶ μανθάνειν ἐπείγονται δι᾿ ἑνὸς τοῦ προύχοντος, Πέτρος δὲ οὗτος ἦν, ὃς προσεκόμισε μὲν οὐδαμῶς δι' ἑαυτοῦ τὴν πεῦσιν, τῷ δὲ πλησίον καὶ ἀγαπωμένῳ διὰ τὸ τῆς ἁγνείας λαμπρότερον τὸ διερωτἂν ἐφίησιν. Ιωάννης δὲ οὗτος ἦν ὁ τοῦ προκειμένου βιβλίου συγγραφεύς, ὅς, ἐπείπερ ήγαπῆσθαί φησιν ἑαυτὸν, τὸ οἰκεῖον κατέκρυψεν όνομα, σιγῇ παραδούς, ἵνα μή τῳ δόξαι φιλοκομπεῖν. Ελεύθερος γὰρ φιλοδοξίας τῶν ἁγίων ὁ νοῦς. Ἡρέμα τοίνυν τῷ διδασκάλῳ προσκεκλιμένος, διαψιθυρίζει λάθρα, καὶ μανθάνειν ἀξιοῖ τὸν τῆς ἀπωλείας υἱόνο ἀλλ' οὐχ ἕτερόν τι σημεῖον αὐτῷ δίδωσιν ὁ Σωτὴρ τοῦ πράγματος, ἢ τὸ διὰ τῆς τοῦ Προφήτου φωνῆς καὶ πάλαι προκεκηρυγμένον· «Ο ἐσθίων ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνισμόν.» Βάψας γὰρ ἐπιδίδωσι τὸ ψωμίον, δεικνὺς διὰ τούτου τὸν ἐσθίοντα τὸν ἄρτον αὐτοῦ. Καὶ τὸν μὲν τῶν ἁγίων μαθητῶν ἐξίστησι φόβον, ἄγει δέ πως αὐτοὺς εἰς ἀνάμνησιν προφητείας ἑτέρας διαγορευούσης ὡδί·. Σὺ δὲ, ὦ άνθρωπε, ισόψυχε ἡγεμών μου, και γνωστέ μου, ὅς • Psal. SL, PATROL. GR. LXXIV. ο ex vobis me tradet, ait. Vel enim proditoris ingratum animum his verbis accusat, vel diabolice nequitiæ magnitudinem ostendit, quæ tantum po tuerit, ut etiam unum ex ipsis apostolis corri puerit. XIII, 22. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, hæsitantes de quo diceret. de Stupor simul ac timor invadit Christi discipulos, et intuentur alii in alios, duplicem ex dictis concl pientes metum. Unusquisque enim, ut par est, sua anima sollicitus, non parvo erat in metu, sed et cum de cæteris in commune cogitarent, de alia non minus anxii erant. Credunt quippe verum utique fore quod dictum est. Sciunt enim Servatoris sermonem irritum esse non posse, sed eo impietatis decidisse quemquam e discipulis, grave et intolerandum esse putantes, suam quisque conscientiam examinant, et in quem exitii`sors casura sit exacte rimantur, et unde aut quomodo tantuni potestatis habiturus sit Satanas, ut quemquam genuinis discipulis abripiat. ΧΙΙΙ, 23-26. Εrat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Innuit ergo huic Simon Petrus, et dixit ei: Quis est iste de quo dicit? Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu, dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego intinctum panem porrexero. Hic rursus etiam sanctorum discipuiorum ardentem orga Deum amorem et 736 sincerum pietatis ac religionisstudium mirari jure oportet. Nam cum ex seipsis non possent ullum sontem agnoscere, sed neque fallacibus conjecturis confisi, sciscitantur denuo ac discere nituntur per unum illum primarium, Petrum videlicet, qui nequaquam per se interrogavit, sed ei qui proximus erat ac dilectus, propter castitatis splendorem, quærendum relinquit. Joannes autem is erat, libri hujus scriptor, qui quoniam se dilectum fuisse ait, idcirco suum nomen reticuit, ne cuiquam inani gloria ductus videretur. Ambitionis quippe expers est sanctorum animus. Sensim ergo inclinatus ad pectus magistri clam quærit quis sit erditionis ille filius; sed non aliud dat ei Servator rei signum, quam quod per Prophetæ vocem olim prædictum est: • Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationein". › Intinctam quippe buccellam tradit, per hoc eum ostendens qui manducaret panem ejus. Et sanctorum quidem discipulorum formidinem removet, sed eis in memoriam adducit alteram prophetiam, quæ ait: «Τu vero homo una - nimis dux meus, et notus meus qui simul mecum dulces capiebas cibos: in domo Dei ambulavimus

cum consensu ",, Unanimis enim, ac notus, et ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα· ἐν τῷ ἴκῳ τοῦ ·mensæ consors, et quæcunque genuinum efficere possent, fuit olim Servatori etiam ipse proditor, utpote una cum aliis sanctis discipulis electus, qui eumdem cum Servatore scopum habentes, et totam una cum ipso Judæam circumeuntes, strenui miraculorum ministri erant, omniaque facere ardebant quæ ad honorem et gloriam ejus spectabant; sed notus ille et unanimis turpi quæstu bonorantis gratiam mutavit. Observa porro denuo quo pacto nos recte excitet sapientissimus evangelista, ut in vita quam maxime nos observemus, et ingenii aciem exerceamus ad contemplationes divinas facile assequendas, et divinarum rerum cognitionem quoad licet exprimendam. Summis quidem honoribus ornatum se esse et a Servatore nostro Christo dilectum ait, ut et in ipso Domini sinu recumberet, quod in summi amoris trabit argumentum. Proximi itaque Deo, et primis quodammodo apud eum locis maxime omnium sedebunt qui purum cor habent, quibus et eximium Servator ipse præmium tribuit, beatos, fore dicens 737, mundo corde,quoniam ipsi Deum videbunt ". Quod quidem verum esse, ipsius sapientissimi evangelistæ testimonio confirmabimus. Vidit enim gloriam Christi, juxta ipsius vocem. Vidi enim gloriam ejus inquit, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenumi gratiæ et veritatis ".» Quippe corporeis oculis neino spectare potest naturam universæ creaturæ inΘεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ, ο Ἰσόψυχος μὲν γὰρ γνωστός τε καὶ ὁμοτράπεζος, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τελούντων εἰς γνησιότητα, γέγονε ποτε τῷ Σωτῆρι καὶ αὐτὸς ὁ προδότης, ἅτε δὴ τοῖς ἑτέροις ἐγκατει - λεγμένος ἁγίοις μαθηταῖς, οἱ τὸν αὐτὸν ἔχοντες τῷ Σωτῆρι σκοπὸν, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων συμπεριθέον τες χώραν, ὑπηρέται γοργοὶ τῶν θαυμάτων ἐγίνοντο, καὶ πάντα πράττειν ἠπείγοντο τὰ εἰς τιμὴν καὶ δόσ ξαν αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ γνωστὸς, καὶ ἰσόψυχος, αἰσχρῶν λημμάτων ἠλλάξατο τὴν τοῦ τιμήσαντος χάριν. Επιτήρει δὲ πάλιν, ὅπως ἡμᾶς παραθήγει καλώς δ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὸ βιοῦν ἐθέλειν ὅτι μα λιστα λογικώτατα, καὶ τῆς διανοίας ἐπασκεῖν τὴν οξύτητα πρὸς τὸ δύνασθαι καὶ λίαν εὐπετῶς τῶν θείων καθικνεῖσθαι θεωρημάτων, καὶ τῆς θεοπτίας ἐξακριβοῦν ὅσον ἔνι τους λόγους ἐπείγεσθαι. Τὰ διαπρεπή τετιμῆσθαι, καὶ ἡγαπῆσθαί φησιν ἑαυτὸν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὡς καὶ ἀνακεῖσθαι πλησίον, καὶ αὐτῷ τῷ κόλπῳ τῷ Δεσποτικῷ, δείγμα τῆς εἰς αὐτὸν ὑπερφυοῦς ἀγαπήσεως τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Πλησίον οὖν ἄρα Θεοῦ, καὶ ἐν πρώτοις ὥσπερ ἔσονται τύποις τοῖς παρ' αὐτῷ μάλιστα δὴ πάντων οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαράν, οἷς καὶ ἐξαίρετον ἀπονέμει γέρας καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, μαχαρίους ἔσεσθαι λέγων τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Καὶ παροίσομεν εἰς ἀπό δειξιν τοῦ ἀληθῶς εἰρῆσθαι τὸν λόγον, αὐτὸν δὴ του τον τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν. Τεθέαται γὰρ τὴν conspicabilem. Nec enim quisquam Patrem vidit, ut δόξαν Χριστοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν. «Τεθέαμαι γὰρ Servator ait ®, nisi is qui est a Deo, id est Filius; hic τὴν δόξαν αὐτοῦ, φησί, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά vidit Patrem. Verumtamen iis qui mundana labe et Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας.» Οὐ γὰρ δὴ inanibus vitæ hujus curis puram et vacuam mentem τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ἐπαθρήσαι τις ἂν τὴν habent, per subtilem utique captum omnem exce- ὅλη κτίσει παντελῶς ἀθέατον φύσιν. Οὐ γὰρ ἑώρακε dentem contemplationem suam gloriam Christus re- τις τὸν Πατέρα, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, εἰ μὴ velat, ostendens et Patris in ea gloriam. Idcirco enim ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υἱός, οὗτος ἑώρακε aiebat: < Qui vidit me, vid.t et Patrem τὸν Πατέρα. Τοῖς γε μὴν κηλίδος τῆς κοσμικῆς καὶ φροντίδος εἰκαίας τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φημί, τὸν νοῦν ἔχουσιν ἀπηλλαγμένον, διὰ λεπτῆς ἄρα καὶ τάχα τῆς ὑπὲρ νοῦν θεωρίας τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαλύπτει Χριστὸς, δεικνὺς ἐν αὐτῇ καὶ τὴν τοῦ Πατρός. Διὰ γὰρ τοῦτο ἔφασκεν, «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο ΧΙΙΙ, 23, 27. Et cum intinxisset panem, dedit Jude Simonis Iscariota, et post buccellam introivit in eum Satanas. Manifestissimum suis discipulis Servator proditoris signum dedit. Intinctam enim offulam tradidit, per hoc ostendens eum qui edebat panem suum, et qui levaturus erat calcaneum suum. Præterea impietatis in Christum et crudelitatis ducem omniumque malorum artificem irrupisse ait sapientissimus evangelista in cor proditoris, totumque in eum ingressum Satanam, postquam offulam tradidisset. Neque vero quisquam rursus existimet offulam istam diabolici ingressus fuisse causam. Nec enim eo stuporis veniemus unquam, aut mente ita destituti erimus, ut eulogiam ingressus causam datam fuisse Malo suspicemur, quin id potius vere dicemus quod, cum omnes amoris et δ: Pial. Liv, 15. 87 Matth. v, 8. ** Joan. 1, Βάψας οὖν τὸ ψωμίον, δίδωσιν Ιούδᾳ Σίμωνος Ισκαριώτῃ, καὶ μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. Εναργέστατον μὲν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸ τοῦ προδιδόντος σημεῖον ἔδειξεν ὁ Σωτήρ. Βάψας γὰρ ἐπιδέδωκε τὸ ψωμίον, τὸν ἐσθίοντα τὸν ἄρτον αὐτοῦ διὰ τούτου καθιστὰς ἐμφανῆ, καὶ τὸν ἐπαίρειν μέλο λοντα τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Τόν γε μὴν τῆς εἰς Χριστὸν δυσσεβείας καὶ μιαιφονίας ἡγεμόνα, καὶ πρύτανιν, καὶ τῶν ὅλων κακῶν κατασκευαστὴν εἰσπεπηδηκέναι φησὶν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρ δίαν, καὶ ὅλον ἐν αὐτῷ γενέσθαι τὸν Σατανᾶν μετὰ τὴν ἐπίδοσιν τοῦ ψωμίου. Καὶ μή τις οιέσθω πάλιν, τοῦ δεδέχθαι τὸν Σατανᾶν τὸ ψωμίον γενέσθαι παραβ τιον τῷ προδότῃ. Οὐ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀποπληξίας ἥξομεν μέτρον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς καθηκούσης έρημοι γεγονότες φρενός, εἰσήλου πρόφασιν δεδόσθαι τῷ 89 Juan. VI, 40. * Joan. xiv, 9.

cum consensu ",, Unanimis enim, ac notus, et ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα· ἐν τῷ ἴκῳ τοῦ ·mensæ consors, et quæcunque genuinum efficere possent, fuit olim Servatori etiam ipse proditor, utpote una cum aliis sanctis discipulis electus, qui eumdem cum Servatore scopum habentes, et totam una cum ipso Judæam circumeuntes, strenui miraculorum ministri erant, omniaque facere ardebant quæ ad honorem et gloriam ejus spectabant; sed notus ille et unanimis turpi quæstu bonorantis gratiam mutavit. Observa porro denuo quo pacto nos recte excitet sapientissimus evangelista, ut in vita quam maxime nos observemus, et ingenii aciem exerceamus ad contemplationes divinas facile assequendas, et divinarum rerum cognitionem quoad licet exprimendam. Summis quidem honoribus ornatum se esse et a Servatore nostro Christo dilectum ait, ut et in ipso Domini sinu recumberet, quod in summi amoris trabit argumentum. Proximi itaque Deo, et primis quodammodo apud eum locis maxime omnium sedebunt qui purum cor habent, quibus et eximium Servator ipse præmium tribuit, beatos, fore dicens 737, mundo corde,quoniam ipsi Deum videbunt ". Quod quidem verum esse, ipsius sapientissimi evangelistæ testimonio confirmabimus. Vidit enim gloriam Christi, juxta ipsius vocem. Vidi enim gloriam ejus inquit, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenumi gratiæ et veritatis ".» Quippe corporeis oculis neino spectare potest naturam universæ creaturæ inΘεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ, ο Ἰσόψυχος μὲν γὰρ γνωστός τε καὶ ὁμοτράπεζος, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τελούντων εἰς γνησιότητα, γέγονε ποτε τῷ Σωτῆρι καὶ αὐτὸς ὁ προδότης, ἅτε δὴ τοῖς ἑτέροις ἐγκατει - λεγμένος ἁγίοις μαθηταῖς, οἱ τὸν αὐτὸν ἔχοντες τῷ Σωτῆρι σκοπὸν, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων συμπεριθέον τες χώραν, ὑπηρέται γοργοὶ τῶν θαυμάτων ἐγίνοντο, καὶ πάντα πράττειν ἠπείγοντο τὰ εἰς τιμὴν καὶ δόσ ξαν αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ γνωστὸς, καὶ ἰσόψυχος, αἰσχρῶν λημμάτων ἠλλάξατο τὴν τοῦ τιμήσαντος χάριν. Επιτήρει δὲ πάλιν, ὅπως ἡμᾶς παραθήγει καλώς δ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὸ βιοῦν ἐθέλειν ὅτι μα λιστα λογικώτατα, καὶ τῆς διανοίας ἐπασκεῖν τὴν οξύτητα πρὸς τὸ δύνασθαι καὶ λίαν εὐπετῶς τῶν θείων καθικνεῖσθαι θεωρημάτων, καὶ τῆς θεοπτίας ἐξακριβοῦν ὅσον ἔνι τους λόγους ἐπείγεσθαι. Τὰ διαπρεπή τετιμῆσθαι, καὶ ἡγαπῆσθαί φησιν ἑαυτὸν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὡς καὶ ἀνακεῖσθαι πλησίον, καὶ αὐτῷ τῷ κόλπῳ τῷ Δεσποτικῷ, δείγμα τῆς εἰς αὐτὸν ὑπερφυοῦς ἀγαπήσεως τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Πλησίον οὖν ἄρα Θεοῦ, καὶ ἐν πρώτοις ὥσπερ ἔσονται τύποις τοῖς παρ' αὐτῷ μάλιστα δὴ πάντων οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαράν, οἷς καὶ ἐξαίρετον ἀπονέμει γέρας καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, μαχαρίους ἔσεσθαι λέγων τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Καὶ παροίσομεν εἰς ἀπό δειξιν τοῦ ἀληθῶς εἰρῆσθαι τὸν λόγον, αὐτὸν δὴ του τον τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν. Τεθέαται γὰρ τὴν conspicabilem. Nec enim quisquam Patrem vidit, ut δόξαν Χριστοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν. «Τεθέαμαι γὰρ Servator ait ®, nisi is qui est a Deo, id est Filius; hic τὴν δόξαν αὐτοῦ, φησί, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά vidit Patrem. Verumtamen iis qui mundana labe et Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας.» Οὐ γὰρ δὴ inanibus vitæ hujus curis puram et vacuam mentem τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ἐπαθρήσαι τις ἂν τὴν habent, per subtilem utique captum omnem exce- ὅλη κτίσει παντελῶς ἀθέατον φύσιν. Οὐ γὰρ ἑώρακε dentem contemplationem suam gloriam Christus re- τις τὸν Πατέρα, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, εἰ μὴ velat, ostendens et Patris in ea gloriam. Idcirco enim ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υἱός, οὗτος ἑώρακε aiebat: < Qui vidit me, vid.t et Patrem τὸν Πατέρα. Τοῖς γε μὴν κηλίδος τῆς κοσμικῆς καὶ φροντίδος εἰκαίας τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φημί, τὸν νοῦν ἔχουσιν ἀπηλλαγμένον, διὰ λεπτῆς ἄρα καὶ τάχα τῆς ὑπὲρ νοῦν θεωρίας τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαλύπτει Χριστὸς, δεικνὺς ἐν αὐτῇ καὶ τὴν τοῦ Πατρός. Διὰ γὰρ τοῦτο ἔφασκεν, «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο ΧΙΙΙ, 23, 27. Et cum intinxisset panem, dedit Jude Simonis Iscariota, et post buccellam introivit in eum Satanas. Manifestissimum suis discipulis Servator proditoris signum dedit. Intinctam enim offulam tradidit, per hoc ostendens eum qui edebat panem suum, et qui levaturus erat calcaneum suum. Præterea impietatis in Christum et crudelitatis ducem omniumque malorum artificem irrupisse ait sapientissimus evangelista in cor proditoris, totumque in eum ingressum Satanam, postquam offulam tradidisset. Neque vero quisquam rursus existimet offulam istam diabolici ingressus fuisse causam. Nec enim eo stuporis veniemus unquam, aut mente ita destituti erimus, ut eulogiam ingressus causam datam fuisse Malo suspicemur, quin id potius vere dicemus quod, cum omnes amoris et δ: Pial. Liv, 15. 87 Matth. v, 8. ** Joan. 1, Βάψας οὖν τὸ ψωμίον, δίδωσιν Ιούδᾳ Σίμωνος Ισκαριώτῃ, καὶ μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. Εναργέστατον μὲν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸ τοῦ προδιδόντος σημεῖον ἔδειξεν ὁ Σωτήρ. Βάψας γὰρ ἐπιδέδωκε τὸ ψωμίον, τὸν ἐσθίοντα τὸν ἄρτον αὐτοῦ διὰ τούτου καθιστὰς ἐμφανῆ, καὶ τὸν ἐπαίρειν μέλο λοντα τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Τόν γε μὴν τῆς εἰς Χριστὸν δυσσεβείας καὶ μιαιφονίας ἡγεμόνα, καὶ πρύτανιν, καὶ τῶν ὅλων κακῶν κατασκευαστὴν εἰσπεπηδηκέναι φησὶν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρ δίαν, καὶ ὅλον ἐν αὐτῷ γενέσθαι τὸν Σατανᾶν μετὰ τὴν ἐπίδοσιν τοῦ ψωμίου. Καὶ μή τις οιέσθω πάλιν, τοῦ δεδέχθαι τὸν Σατανᾶν τὸ ψωμίον γενέσθαι παραβ τιον τῷ προδότῃ. Οὐ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀποπληξίας ἥξομεν μέτρον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς καθηκούσης έρημοι γεγονότες φρενός, εἰσήλου πρόφασιν δεδόσθαι τῷ 89 Juan. VI, 40. * Joan. xiv, 9.

cum consensu ",, Unanimis enim, ac notus, et ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐγλύκανάς μοι ἐδέσματα· ἐν τῷ ἴκῳ τοῦ ·mensæ consors, et quæcunque genuinum efficere possent, fuit olim Servatori etiam ipse proditor, utpote una cum aliis sanctis discipulis electus, qui eumdem cum Servatore scopum habentes, et totam una cum ipso Judæam circumeuntes, strenui miraculorum ministri erant, omniaque facere ardebant quæ ad honorem et gloriam ejus spectabant; sed notus ille et unanimis turpi quæstu bonorantis gratiam mutavit. Observa porro denuo quo pacto nos recte excitet sapientissimus evangelista, ut in vita quam maxime nos observemus, et ingenii aciem exerceamus ad contemplationes divinas facile assequendas, et divinarum rerum cognitionem quoad licet exprimendam. Summis quidem honoribus ornatum se esse et a Servatore nostro Christo dilectum ait, ut et in ipso Domini sinu recumberet, quod in summi amoris trabit argumentum. Proximi itaque Deo, et primis quodammodo apud eum locis maxime omnium sedebunt qui purum cor habent, quibus et eximium Servator ipse præmium tribuit, beatos, fore dicens 737, mundo corde,quoniam ipsi Deum videbunt ". Quod quidem verum esse, ipsius sapientissimi evangelistæ testimonio confirmabimus. Vidit enim gloriam Christi, juxta ipsius vocem. Vidi enim gloriam ejus inquit, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenumi gratiæ et veritatis ".» Quippe corporeis oculis neino spectare potest naturam universæ creaturæ inΘεοῦ ἐπορεύθημεν ἐν ὁμονοίᾳ, ο Ἰσόψυχος μὲν γὰρ γνωστός τε καὶ ὁμοτράπεζος, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τελούντων εἰς γνησιότητα, γέγονε ποτε τῷ Σωτῆρι καὶ αὐτὸς ὁ προδότης, ἅτε δὴ τοῖς ἑτέροις ἐγκατει - λεγμένος ἁγίοις μαθηταῖς, οἱ τὸν αὐτὸν ἔχοντες τῷ Σωτῆρι σκοπὸν, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων συμπεριθέον τες χώραν, ὑπηρέται γοργοὶ τῶν θαυμάτων ἐγίνοντο, καὶ πάντα πράττειν ἠπείγοντο τὰ εἰς τιμὴν καὶ δόσ ξαν αὐτοῦ· ἀλλ' ὁ γνωστὸς, καὶ ἰσόψυχος, αἰσχρῶν λημμάτων ἠλλάξατο τὴν τοῦ τιμήσαντος χάριν. Επιτήρει δὲ πάλιν, ὅπως ἡμᾶς παραθήγει καλώς δ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὸ βιοῦν ἐθέλειν ὅτι μα λιστα λογικώτατα, καὶ τῆς διανοίας ἐπασκεῖν τὴν οξύτητα πρὸς τὸ δύνασθαι καὶ λίαν εὐπετῶς τῶν θείων καθικνεῖσθαι θεωρημάτων, καὶ τῆς θεοπτίας ἐξακριβοῦν ὅσον ἔνι τους λόγους ἐπείγεσθαι. Τὰ διαπρεπή τετιμῆσθαι, καὶ ἡγαπῆσθαί φησιν ἑαυτὸν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, ὡς καὶ ἀνακεῖσθαι πλησίον, καὶ αὐτῷ τῷ κόλπῳ τῷ Δεσποτικῷ, δείγμα τῆς εἰς αὐτὸν ὑπερφυοῦς ἀγαπήσεως τὸ πρᾶγμα ποιούμενος. Πλησίον οὖν ἄρα Θεοῦ, καὶ ἐν πρώτοις ὥσπερ ἔσονται τύποις τοῖς παρ' αὐτῷ μάλιστα δὴ πάντων οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαράν, οἷς καὶ ἐξαίρετον ἀπονέμει γέρας καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, μαχαρίους ἔσεσθαι λέγων τοὺς καθαροὺς τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται. Καὶ παροίσομεν εἰς ἀπό δειξιν τοῦ ἀληθῶς εἰρῆσθαι τὸν λόγον, αὐτὸν δὴ του τον τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν. Τεθέαται γὰρ τὴν conspicabilem. Nec enim quisquam Patrem vidit, ut δόξαν Χριστοῦ, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν. «Τεθέαμαι γὰρ Servator ait ®, nisi is qui est a Deo, id est Filius; hic τὴν δόξαν αὐτοῦ, φησί, δόξαν ὡς Μονογενούς παρά vidit Patrem. Verumtamen iis qui mundana labe et Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας.» Οὐ γὰρ δὴ inanibus vitæ hujus curis puram et vacuam mentem τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ἐπαθρήσαι τις ἂν τὴν habent, per subtilem utique captum omnem exce- ὅλη κτίσει παντελῶς ἀθέατον φύσιν. Οὐ γὰρ ἑώρακε dentem contemplationem suam gloriam Christus re- τις τὸν Πατέρα, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν, εἰ μὴ velat, ostendens et Patris in ea gloriam. Idcirco enim ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Υἱός, οὗτος ἑώρακε aiebat: < Qui vidit me, vid.t et Patrem τὸν Πατέρα. Τοῖς γε μὴν κηλίδος τῆς κοσμικῆς καὶ φροντίδος εἰκαίας τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φημί, τὸν νοῦν ἔχουσιν ἀπηλλαγμένον, διὰ λεπτῆς ἄρα καὶ τάχα τῆς ὑπὲρ νοῦν θεωρίας τὴν οἰκείαν δόξαν ἀποκαλύπτει Χριστὸς, δεικνὺς ἐν αὐτῇ καὶ τὴν τοῦ Πατρός. Διὰ γὰρ τοῦτο ἔφασκεν, «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ο ΧΙΙΙ, 23, 27. Et cum intinxisset panem, dedit Jude Simonis Iscariota, et post buccellam introivit in eum Satanas. Manifestissimum suis discipulis Servator proditoris signum dedit. Intinctam enim offulam tradidit, per hoc ostendens eum qui edebat panem suum, et qui levaturus erat calcaneum suum. Præterea impietatis in Christum et crudelitatis ducem omniumque malorum artificem irrupisse ait sapientissimus evangelista in cor proditoris, totumque in eum ingressum Satanam, postquam offulam tradidisset. Neque vero quisquam rursus existimet offulam istam diabolici ingressus fuisse causam. Nec enim eo stuporis veniemus unquam, aut mente ita destituti erimus, ut eulogiam ingressus causam datam fuisse Malo suspicemur, quin id potius vere dicemus quod, cum omnes amoris et δ: Pial. Liv, 15. 87 Matth. v, 8. ** Joan. 1, Βάψας οὖν τὸ ψωμίον, δίδωσιν Ιούδᾳ Σίμωνος Ισκαριώτῃ, καὶ μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. Εναργέστατον μὲν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὸ τοῦ προδιδόντος σημεῖον ἔδειξεν ὁ Σωτήρ. Βάψας γὰρ ἐπιδέδωκε τὸ ψωμίον, τὸν ἐσθίοντα τὸν ἄρτον αὐτοῦ διὰ τούτου καθιστὰς ἐμφανῆ, καὶ τὸν ἐπαίρειν μέλο λοντα τὴν πτέρναν αὐτοῦ. Τόν γε μὴν τῆς εἰς Χριστὸν δυσσεβείας καὶ μιαιφονίας ἡγεμόνα, καὶ πρύτανιν, καὶ τῶν ὅλων κακῶν κατασκευαστὴν εἰσπεπηδηκέναι φησὶν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστὴς εἰς τὴν τοῦ προδότου καρ δίαν, καὶ ὅλον ἐν αὐτῷ γενέσθαι τὸν Σατανᾶν μετὰ τὴν ἐπίδοσιν τοῦ ψωμίου. Καὶ μή τις οιέσθω πάλιν, τοῦ δεδέχθαι τὸν Σατανᾶν τὸ ψωμίον γενέσθαι παραβ τιον τῷ προδότῃ. Οὐ γὰρ εἰς τοσοῦτον ἀποπληξίας ἥξομεν μέτρον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς καθηκούσης έρημοι γεγονότες φρενός, εἰσήλου πρόφασιν δεδόσθαι τῷ 89 Juan. VI, 40. * Joan. xiv, 9.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Πονηρῷ τὴν εὐλογίαν ὑπονοήσομεν, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον dilectionis numeri erga eum impleti fuissent, ni- hilque honoris et affectus erga eam relictum esset, quia tamen in codem studio ac proposito manebat, mala consilia pœnitudine non emendans, nec animum ab iniqua molitione avocans, nec lacrymas fundens ob ea quæ in animo versare ausus erat, sed patrandi sceleris graviori siti æstuans, quia, inquam, nefariis ausibus succubuit, idcirco Satanas in eum tandem ingressus est, cor ejus ceu januani apertam omnique custodia destitutam 738 reperiens, et animum porta vacuum aspiciens, et ad agendum quod vellet ac statueret oppido strenuum. Quod quidem tritum ac familiare esse Malo, in Scripturis divinis passim comperiemus. Accedit enim primum tentans corda cultorum Dei, et malas imprimis cogitationes inserit, atque libidinibus improbis ad omne genus peccati nos impellit, sed eo maxime infestus ruit, qua parte nos ante sauciatos ac debilitatos viderit. Infirmitatem quippe nostram, et affectum cui animus ante succubuerit, per versitatis suae adjutriceni capit. Exempli gratia: Quidam carnalis voluptatis detestabili motu æstuat alter turpis lucri et impiarum pecuniarum cupiditatem in pretio habet. Cum ergo ad pugnam aecesserit, perturbationem illam quæ in nobis pravaluit ac vicit, ad nos expugnandos arri pit, et per eam utique nobis exitii modum machinatur. Quemadmodum enim egregius dux et imperator èxercitus, cum urbem aliquam obsidione cinxit, debilioribus muri partibus machinas admovet, quibus ingressum in urbem parari, eamque capi commode posse novit, eodem, opinor, modo Salanas, cum expugnare vult hominis animam, ad debiliorem ejus partem se confert, sperans se hac ratione facile eam eversurum, maxime cum viderit inde nullam utilitatem capere, unde par est perturbationem reprimi, cujusmodi sunt admonitiones bonæ, ad fortitudinem, et ad pietatem, et ad mysticam eulogiam exhortationes. lloc enim maxime diaboli jaculum illud homicidam repellit. Igitur proditor non reprehensionum, quæ subobscure adhuc fiebant, pudore tactus est, sed neque dilectionis vim, non honorem, gloriam, atque gratiam, non eu̟logianr quam a Christo accepit reveritus, verum temere et contumaciter in eo lærens cui ἐροῦμεν οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας τὸν ἐπ' αὐτῷ καθ ιστάντες λόγον· Ἐπειδὴ γὰρ ἀπάσης ἀγάπης εἰς αὐτ · τὸν τετελεσμένης, καὶ οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐλλεί ψαντος τῶν τελούντων εἰς τιμὴν καὶ διάθεσιν, τῶν αὐτῶν εἴχετο σπουδασμάτων, οὗ ταῖς μεταγνώσεσι τὸ κακῶς δόξαν ἐπανορθούμενος, οὐ μεθίσταται τὴν καρδίαν ἐκ τῆς ἀθέσμου βουλῆς, οὐ δακρυῤῥοήσας ὅλως ἐφ' οἷς καὶ μόνον ἐνθυμηθῆναι τετόλμηκεν, ἀλλ' ἔτι χειρόνως διψήσας τῆς δυσσεβείας τὸ πέρας, διὰ τολμημάτων ἡττῆσθαι κακῶν, εἰσῆλθε λοιπὸν ὁ Σα τανας, καθάπερ τινὰ πύλην τῆς τοῦ φυλάττοντος ἐρήμην νήψεως ἀναπετασθεῖσαν αὐτοῦ τὴν καρδίαν εὑρὼν, καὶ ἀθύρωτον όντα θεωρήσας τὸν νοῦν, θερμόν τε ήδη πρὸς τὸ βούλεσθαι ὁρᾷν, ἅπερ ἂν ἐθέλῃ καὶ διασκέψηται. Τετριμμένον δὲ ὥσπερ τοῦτο τῷ Πονηρῷ, διὰ πάσης ὥσπερ ἰόντες τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς εὐρήσομεν. Πρόσεισι μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὴν τῶν σεδομένων τὸν Θεὸν δοκιμάζων καρδίαν, καὶ πονηροὺς ἐν πρώτοις κατασπείρει λογισμούς, καὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς πρὸς πᾶν εἶδος ἡμᾶς ερεθίζει πταισμάτων· μάλιστα δὲ πρὸς ἐκεῖνο πί πτει βαρύς, πρὸς ὅπερ ἂν βλέπῃ προπεπονθότας ἤδη καὶ προηττωμένους. Συνεργάτην γὰρ ὥσπερ ταῖς ἑαυτοῦ δυστροπίαις ἀεί πως δέχεται τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, καὶ τὸ προαδικῆσαν πάθος τὸν ἡμέτερον νοῦν. Οἷον φέρε εἰπεῖν· Παρενοχλεῖ μὲν τῷ δεῖνι τυχὸν, καὶ θερμὴν ἐπάγει τὴν αἴσθησιν τὸ τῆς σαρ κικῆς ἡδονῆς βδελυρώτατον κίνημα· ἑτέρῳ δὲ τὸ κερδῶν ἡττᾶσθαι κακῶν, καὶ ἀνοσίων χρημάτων πορισμὸν ἄριστον εἶναι δοκεῖ πως, καὶ τοῦτο τετίμηται. Οταν οὖν προσίῃ μαχόμενος, σύνοπλον ποιεῖται τὸ προκρατῆσαν ἐν ἡμῖν, καὶ προπολεμῆσαν πάθος, καὶ δι' ἐκείνου πάντως ἡμῖν τὸν τῆς ἀπωλείας μηχανᾶται τρόπον. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις τῶν ἄριστα πολεμαρχεῖν εἰωθότων, πόλιν τινὰ κύκλῳ περιοχών, καὶ διὰ πάσης μηχανῆς εἰσελθεῖν ἐπὶ τὰ τοῦ τείχους Ασθενηκότα μέρη, προσκομίζεσθαι κελεύει τὰς ἑλεπόλεις, εὐκαίρως αἱρήσειν ἐντεῦθεν εἰδώς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον ὁ Σατανᾶς, ὅτε τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ἐκπολιορκῆσαι βούλεται, πρὸς τὸν ἀπονῆσαν μέρος ἐν αὐτῇ χωρεί, καταστρέψειν οὕτως εὐκόλως οἰόμενος, ὅταν ἴδῃ μάλιστα μηδεμίαν ἐπιδεχομένην τὴν ὄνησιν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς ἀδικεῖσθαι τὸ πάθος, οἷον εἰσηγήσεις ἀγαθάς, τοὺς ἐπ' ἀνδρείᾳ παροξυσμούς, η τὰς εἰς εὐσέβειαν ὑπομνήσεις, καὶ τὴν μυστικὴν εὐλογίαν. Καταργεῖ γὰρ μάλιστα δὴ τοῦτο τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον Ιόν Οὐκοῦν ὁ προδότης οὐκ ἐλέγχους ἐδυσωπήθη τοὺς ἔτι λεληθότως καὶ ἐν παραΕύστῳ προκεκομισμένους, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄμαχον τῆς ἀγάπης ἰσχύν, οὐ τιμήν, καὶ δόξαν, καὶ χάριν, οὐ τὴν εὐλογίαν τὴν παρὰ Χριστοῦ· ἀπερισκέπτως δὲ ὥσπερ καὶ ἀπερικλάστῳ τόνῳ πρὸς ἐκεῖνο καὶ μόνον ὁων, εἰς ὅπερ ήδη προήττητο, τῆς φιλοκερδείας νόσημά φημι, λοιπὸν ὁλοκλήρως ἤλω τε καὶ πέπτωκεν. Οὐ γὰρ ἔτι σύμβουλον ἔχει τὸν Σατανᾶν, ἀλλ' της ἤδη της καρδίας δεσπότην και κατεξουσιαστή ποιείται τῆς ἑαυτοῦ διανοίας, τὸν ἐν ἀρχαῖς ψιθυρί ante succubuerat avaritiæ morbo, tandem totus caplus est ac cecidit. Nec enim amplius suasorem habet Satanam, sed jam totius cordis sui dominum ac mentis suæ rectorem facit eum qui primum fuerat insusurrator. Ingressus enim est in euin, ut est in Evangelio. Cavendie itaque et omni ope re- · movendæ sunt cupiditates 739 animi, unde secutura detrimenta novimus: sed et meminisse oportet dicentis: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris ei, quia sanatio cessare faciet peccata magna. Necesse est enim vi cogitationum in nostris cordibus Ed. Aub., τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον υἱόν, diaboli filium illum homicidam. EDIT.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Πονηρῷ τὴν εὐλογίαν ὑπονοήσομεν, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον dilectionis numeri erga eum impleti fuissent, ni- hilque honoris et affectus erga eam relictum esset, quia tamen in codem studio ac proposito manebat, mala consilia pœnitudine non emendans, nec animum ab iniqua molitione avocans, nec lacrymas fundens ob ea quæ in animo versare ausus erat, sed patrandi sceleris graviori siti æstuans, quia, inquam, nefariis ausibus succubuit, idcirco Satanas in eum tandem ingressus est, cor ejus ceu januani apertam omnique custodia destitutam 738 reperiens, et animum porta vacuum aspiciens, et ad agendum quod vellet ac statueret oppido strenuum. Quod quidem tritum ac familiare esse Malo, in Scripturis divinis passim comperiemus. Accedit enim primum tentans corda cultorum Dei, et malas imprimis cogitationes inserit, atque libidinibus improbis ad omne genus peccati nos impellit, sed eo maxime infestus ruit, qua parte nos ante sauciatos ac debilitatos viderit. Infirmitatem quippe nostram, et affectum cui animus ante succubuerit, per versitatis suae adjutriceni capit. Exempli gratia: Quidam carnalis voluptatis detestabili motu æstuat alter turpis lucri et impiarum pecuniarum cupiditatem in pretio habet. Cum ergo ad pugnam aecesserit, perturbationem illam quæ in nobis pravaluit ac vicit, ad nos expugnandos arri pit, et per eam utique nobis exitii modum machinatur. Quemadmodum enim egregius dux et imperator èxercitus, cum urbem aliquam obsidione cinxit, debilioribus muri partibus machinas admovet, quibus ingressum in urbem parari, eamque capi commode posse novit, eodem, opinor, modo Salanas, cum expugnare vult hominis animam, ad debiliorem ejus partem se confert, sperans se hac ratione facile eam eversurum, maxime cum viderit inde nullam utilitatem capere, unde par est perturbationem reprimi, cujusmodi sunt admonitiones bonæ, ad fortitudinem, et ad pietatem, et ad mysticam eulogiam exhortationes. lloc enim maxime diaboli jaculum illud homicidam repellit. Igitur proditor non reprehensionum, quæ subobscure adhuc fiebant, pudore tactus est, sed neque dilectionis vim, non honorem, gloriam, atque gratiam, non eu̟logianr quam a Christo accepit reveritus, verum temere et contumaciter in eo lærens cui ἐροῦμεν οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας τὸν ἐπ' αὐτῷ καθ ιστάντες λόγον· Ἐπειδὴ γὰρ ἀπάσης ἀγάπης εἰς αὐτ · τὸν τετελεσμένης, καὶ οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐλλεί ψαντος τῶν τελούντων εἰς τιμὴν καὶ διάθεσιν, τῶν αὐτῶν εἴχετο σπουδασμάτων, οὗ ταῖς μεταγνώσεσι τὸ κακῶς δόξαν ἐπανορθούμενος, οὐ μεθίσταται τὴν καρδίαν ἐκ τῆς ἀθέσμου βουλῆς, οὐ δακρυῤῥοήσας ὅλως ἐφ' οἷς καὶ μόνον ἐνθυμηθῆναι τετόλμηκεν, ἀλλ' ἔτι χειρόνως διψήσας τῆς δυσσεβείας τὸ πέρας, διὰ τολμημάτων ἡττῆσθαι κακῶν, εἰσῆλθε λοιπὸν ὁ Σα τανας, καθάπερ τινὰ πύλην τῆς τοῦ φυλάττοντος ἐρήμην νήψεως ἀναπετασθεῖσαν αὐτοῦ τὴν καρδίαν εὑρὼν, καὶ ἀθύρωτον όντα θεωρήσας τὸν νοῦν, θερμόν τε ήδη πρὸς τὸ βούλεσθαι ὁρᾷν, ἅπερ ἂν ἐθέλῃ καὶ διασκέψηται. Τετριμμένον δὲ ὥσπερ τοῦτο τῷ Πονηρῷ, διὰ πάσης ὥσπερ ἰόντες τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς εὐρήσομεν. Πρόσεισι μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὴν τῶν σεδομένων τὸν Θεὸν δοκιμάζων καρδίαν, καὶ πονηροὺς ἐν πρώτοις κατασπείρει λογισμούς, καὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς πρὸς πᾶν εἶδος ἡμᾶς ερεθίζει πταισμάτων· μάλιστα δὲ πρὸς ἐκεῖνο πί πτει βαρύς, πρὸς ὅπερ ἂν βλέπῃ προπεπονθότας ἤδη καὶ προηττωμένους. Συνεργάτην γὰρ ὥσπερ ταῖς ἑαυτοῦ δυστροπίαις ἀεί πως δέχεται τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, καὶ τὸ προαδικῆσαν πάθος τὸν ἡμέτερον νοῦν. Οἷον φέρε εἰπεῖν· Παρενοχλεῖ μὲν τῷ δεῖνι τυχὸν, καὶ θερμὴν ἐπάγει τὴν αἴσθησιν τὸ τῆς σαρ κικῆς ἡδονῆς βδελυρώτατον κίνημα· ἑτέρῳ δὲ τὸ κερδῶν ἡττᾶσθαι κακῶν, καὶ ἀνοσίων χρημάτων πορισμὸν ἄριστον εἶναι δοκεῖ πως, καὶ τοῦτο τετίμηται. Οταν οὖν προσίῃ μαχόμενος, σύνοπλον ποιεῖται τὸ προκρατῆσαν ἐν ἡμῖν, καὶ προπολεμῆσαν πάθος, καὶ δι' ἐκείνου πάντως ἡμῖν τὸν τῆς ἀπωλείας μηχανᾶται τρόπον. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις τῶν ἄριστα πολεμαρχεῖν εἰωθότων, πόλιν τινὰ κύκλῳ περιοχών, καὶ διὰ πάσης μηχανῆς εἰσελθεῖν ἐπὶ τὰ τοῦ τείχους Ασθενηκότα μέρη, προσκομίζεσθαι κελεύει τὰς ἑλεπόλεις, εὐκαίρως αἱρήσειν ἐντεῦθεν εἰδώς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον ὁ Σατανᾶς, ὅτε τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ἐκπολιορκῆσαι βούλεται, πρὸς τὸν ἀπονῆσαν μέρος ἐν αὐτῇ χωρεί, καταστρέψειν οὕτως εὐκόλως οἰόμενος, ὅταν ἴδῃ μάλιστα μηδεμίαν ἐπιδεχομένην τὴν ὄνησιν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς ἀδικεῖσθαι τὸ πάθος, οἷον εἰσηγήσεις ἀγαθάς, τοὺς ἐπ' ἀνδρείᾳ παροξυσμούς, η τὰς εἰς εὐσέβειαν ὑπομνήσεις, καὶ τὴν μυστικὴν εὐλογίαν. Καταργεῖ γὰρ μάλιστα δὴ τοῦτο τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον Ιόν Οὐκοῦν ὁ προδότης οὐκ ἐλέγχους ἐδυσωπήθη τοὺς ἔτι λεληθότως καὶ ἐν παραΕύστῳ προκεκομισμένους, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄμαχον τῆς ἀγάπης ἰσχύν, οὐ τιμήν, καὶ δόξαν, καὶ χάριν, οὐ τὴν εὐλογίαν τὴν παρὰ Χριστοῦ· ἀπερισκέπτως δὲ ὥσπερ καὶ ἀπερικλάστῳ τόνῳ πρὸς ἐκεῖνο καὶ μόνον ὁων, εἰς ὅπερ ήδη προήττητο, τῆς φιλοκερδείας νόσημά φημι, λοιπὸν ὁλοκλήρως ἤλω τε καὶ πέπτωκεν. Οὐ γὰρ ἔτι σύμβουλον ἔχει τὸν Σατανᾶν, ἀλλ' της ἤδη της καρδίας δεσπότην και κατεξουσιαστή ποιείται τῆς ἑαυτοῦ διανοίας, τὸν ἐν ἀρχαῖς ψιθυρί ante succubuerat avaritiæ morbo, tandem totus caplus est ac cecidit. Nec enim amplius suasorem habet Satanam, sed jam totius cordis sui dominum ac mentis suæ rectorem facit eum qui primum fuerat insusurrator. Ingressus enim est in euin, ut est in Evangelio. Cavendie itaque et omni ope re- · movendæ sunt cupiditates 739 animi, unde secutura detrimenta novimus: sed et meminisse oportet dicentis: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris ei, quia sanatio cessare faciet peccata magna. Necesse est enim vi cogitationum in nostris cordibus Ed. Aub., τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον υἱόν, diaboli filium illum homicidam. EDIT.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Πονηρῷ τὴν εὐλογίαν ὑπονοήσομεν, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον dilectionis numeri erga eum impleti fuissent, ni- hilque honoris et affectus erga eam relictum esset, quia tamen in codem studio ac proposito manebat, mala consilia pœnitudine non emendans, nec animum ab iniqua molitione avocans, nec lacrymas fundens ob ea quæ in animo versare ausus erat, sed patrandi sceleris graviori siti æstuans, quia, inquam, nefariis ausibus succubuit, idcirco Satanas in eum tandem ingressus est, cor ejus ceu januani apertam omnique custodia destitutam 738 reperiens, et animum porta vacuum aspiciens, et ad agendum quod vellet ac statueret oppido strenuum. Quod quidem tritum ac familiare esse Malo, in Scripturis divinis passim comperiemus. Accedit enim primum tentans corda cultorum Dei, et malas imprimis cogitationes inserit, atque libidinibus improbis ad omne genus peccati nos impellit, sed eo maxime infestus ruit, qua parte nos ante sauciatos ac debilitatos viderit. Infirmitatem quippe nostram, et affectum cui animus ante succubuerit, per versitatis suae adjutriceni capit. Exempli gratia: Quidam carnalis voluptatis detestabili motu æstuat alter turpis lucri et impiarum pecuniarum cupiditatem in pretio habet. Cum ergo ad pugnam aecesserit, perturbationem illam quæ in nobis pravaluit ac vicit, ad nos expugnandos arri pit, et per eam utique nobis exitii modum machinatur. Quemadmodum enim egregius dux et imperator èxercitus, cum urbem aliquam obsidione cinxit, debilioribus muri partibus machinas admovet, quibus ingressum in urbem parari, eamque capi commode posse novit, eodem, opinor, modo Salanas, cum expugnare vult hominis animam, ad debiliorem ejus partem se confert, sperans se hac ratione facile eam eversurum, maxime cum viderit inde nullam utilitatem capere, unde par est perturbationem reprimi, cujusmodi sunt admonitiones bonæ, ad fortitudinem, et ad pietatem, et ad mysticam eulogiam exhortationes. lloc enim maxime diaboli jaculum illud homicidam repellit. Igitur proditor non reprehensionum, quæ subobscure adhuc fiebant, pudore tactus est, sed neque dilectionis vim, non honorem, gloriam, atque gratiam, non eu̟logianr quam a Christo accepit reveritus, verum temere et contumaciter in eo lærens cui ἐροῦμεν οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας τὸν ἐπ' αὐτῷ καθ ιστάντες λόγον· Ἐπειδὴ γὰρ ἀπάσης ἀγάπης εἰς αὐτ · τὸν τετελεσμένης, καὶ οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐλλεί ψαντος τῶν τελούντων εἰς τιμὴν καὶ διάθεσιν, τῶν αὐτῶν εἴχετο σπουδασμάτων, οὗ ταῖς μεταγνώσεσι τὸ κακῶς δόξαν ἐπανορθούμενος, οὐ μεθίσταται τὴν καρδίαν ἐκ τῆς ἀθέσμου βουλῆς, οὐ δακρυῤῥοήσας ὅλως ἐφ' οἷς καὶ μόνον ἐνθυμηθῆναι τετόλμηκεν, ἀλλ' ἔτι χειρόνως διψήσας τῆς δυσσεβείας τὸ πέρας, διὰ τολμημάτων ἡττῆσθαι κακῶν, εἰσῆλθε λοιπὸν ὁ Σα τανας, καθάπερ τινὰ πύλην τῆς τοῦ φυλάττοντος ἐρήμην νήψεως ἀναπετασθεῖσαν αὐτοῦ τὴν καρδίαν εὑρὼν, καὶ ἀθύρωτον όντα θεωρήσας τὸν νοῦν, θερμόν τε ήδη πρὸς τὸ βούλεσθαι ὁρᾷν, ἅπερ ἂν ἐθέλῃ καὶ διασκέψηται. Τετριμμένον δὲ ὥσπερ τοῦτο τῷ Πονηρῷ, διὰ πάσης ὥσπερ ἰόντες τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς εὐρήσομεν. Πρόσεισι μὲν γὰρ ἐν ἀρχαῖς τὴν τῶν σεδομένων τὸν Θεὸν δοκιμάζων καρδίαν, καὶ πονηροὺς ἐν πρώτοις κατασπείρει λογισμούς, καὶ ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναῖς πρὸς πᾶν εἶδος ἡμᾶς ερεθίζει πταισμάτων· μάλιστα δὲ πρὸς ἐκεῖνο πί πτει βαρύς, πρὸς ὅπερ ἂν βλέπῃ προπεπονθότας ἤδη καὶ προηττωμένους. Συνεργάτην γὰρ ὥσπερ ταῖς ἑαυτοῦ δυστροπίαις ἀεί πως δέχεται τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, καὶ τὸ προαδικῆσαν πάθος τὸν ἡμέτερον νοῦν. Οἷον φέρε εἰπεῖν· Παρενοχλεῖ μὲν τῷ δεῖνι τυχὸν, καὶ θερμὴν ἐπάγει τὴν αἴσθησιν τὸ τῆς σαρ κικῆς ἡδονῆς βδελυρώτατον κίνημα· ἑτέρῳ δὲ τὸ κερδῶν ἡττᾶσθαι κακῶν, καὶ ἀνοσίων χρημάτων πορισμὸν ἄριστον εἶναι δοκεῖ πως, καὶ τοῦτο τετίμηται. Οταν οὖν προσίῃ μαχόμενος, σύνοπλον ποιεῖται τὸ προκρατῆσαν ἐν ἡμῖν, καὶ προπολεμῆσαν πάθος, καὶ δι' ἐκείνου πάντως ἡμῖν τὸν τῆς ἀπωλείας μηχανᾶται τρόπον. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις τῶν ἄριστα πολεμαρχεῖν εἰωθότων, πόλιν τινὰ κύκλῳ περιοχών, καὶ διὰ πάσης μηχανῆς εἰσελθεῖν ἐπὶ τὰ τοῦ τείχους Ασθενηκότα μέρη, προσκομίζεσθαι κελεύει τὰς ἑλεπόλεις, εὐκαίρως αἱρήσειν ἐντεῦθεν εἰδώς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον ὁ Σατανᾶς, ὅτε τὴν ἀνθρώπου ψυχὴν ἐκπολιορκῆσαι βούλεται, πρὸς τὸν ἀπονῆσαν μέρος ἐν αὐτῇ χωρεί, καταστρέψειν οὕτως εὐκόλως οἰόμενος, ὅταν ἴδῃ μάλιστα μηδεμίαν ἐπιδεχομένην τὴν ὄνησιν, δι' ὧν ἦν εἰκὸς ἀδικεῖσθαι τὸ πάθος, οἷον εἰσηγήσεις ἀγαθάς, τοὺς ἐπ' ἀνδρείᾳ παροξυσμούς, η τὰς εἰς εὐσέβειαν ὑπομνήσεις, καὶ τὴν μυστικὴν εὐλογίαν. Καταργεῖ γὰρ μάλιστα δὴ τοῦτο τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον Ιόν Οὐκοῦν ὁ προδότης οὐκ ἐλέγχους ἐδυσωπήθη τοὺς ἔτι λεληθότως καὶ ἐν παραΕύστῳ προκεκομισμένους, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἄμαχον τῆς ἀγάπης ἰσχύν, οὐ τιμήν, καὶ δόξαν, καὶ χάριν, οὐ τὴν εὐλογίαν τὴν παρὰ Χριστοῦ· ἀπερισκέπτως δὲ ὥσπερ καὶ ἀπερικλάστῳ τόνῳ πρὸς ἐκεῖνο καὶ μόνον ὁων, εἰς ὅπερ ήδη προήττητο, τῆς φιλοκερδείας νόσημά φημι, λοιπὸν ὁλοκλήρως ἤλω τε καὶ πέπτωκεν. Οὐ γὰρ ἔτι σύμβουλον ἔχει τὸν Σατανᾶν, ἀλλ' της ἤδη της καρδίας δεσπότην και κατεξουσιαστή ποιείται τῆς ἑαυτοῦ διανοίας, τὸν ἐν ἀρχαῖς ψιθυρί ante succubuerat avaritiæ morbo, tandem totus caplus est ac cecidit. Nec enim amplius suasorem habet Satanam, sed jam totius cordis sui dominum ac mentis suæ rectorem facit eum qui primum fuerat insusurrator. Ingressus enim est in euin, ut est in Evangelio. Cavendie itaque et omni ope re- · movendæ sunt cupiditates 739 animi, unde secutura detrimenta novimus: sed et meminisse oportet dicentis: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris ei, quia sanatio cessare faciet peccata magna. Necesse est enim vi cogitationum in nostris cordibus Ed. Aub., τοῦ διαβόλου τὸν ἀνδροκτόνον υἱόν, diaboli filium illum homicidam. EDIT.

corrobari dominantis spiritum. Nam licet pote- ζοντα. Εἰσῆλθε γὰρ εἰς αὐτὸν, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου statis nostræ non sit facere, ne tales spiritus, id est cogitationes in mentem nostram ascendant, possumus tamen quod ascenderit ejicere, nec committere ut magnas propter negligentiam nostram in mente nostra agal radices: sed veluti quoddam amaritudinis initium confestim exscindere, ac mentem molestia vacuam reddere: alioqui dubitandum non est quin paulatim Satanas vincat blanditiis, nobisque id eveniat quod ait Psalmista: «Priusquam humiliarer ego deliqui "., Ante peccati enim consummationem delinquimus cogitationum conscientia, illud honorantes, ac suscipientes, et per hoc ingressus locum Satana tribuentes. Cujus rei figura nobis et imago erit proditoris φωνήν. Φυλακτέον οὖν ἄρα, καὶ παντὶ σθένει παραι τητέον τὰς ἐκ τῶν προσπαθειῶν ζημίας· χρῆναι δὲ δεῖν διαμεμνῆσθαι τοῦ λέγοντος· Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι (αμα καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας. 'Ανάγκη μὲν γὰρ ἀνακτίζεσθαί πως ἐν δυνάμει λογισμῶν ταῖς ἡμετέραις καρδίαις τὸ τοῦ ἐξουσιάζοντος πνεῦμα. Ει γὰρ ἐν ἡμῖν τὸ δύνασθαι διακωλύειν, τούτό γε πλὴν ἐν ἡμῖν ", τὸ κολάζειν παραχρῆμα τὸ ἀνελθὸν, καὶ μὴ επιτρέπειν ῥιζοῦσθαι ταῖς ἐκ βαθυμίας ἐνδόσεσιν, ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πικρίας ἀρχὴν ἀποτέμνειν ἐπείγεσθαι, καὶ ἀπαρενόχλητον ἰέναι θελῆσαι τὸν νοῦν· ήγουν εἰδέναι σαφῶς, ὅτι νικήσει κατά βραχύ κολα κεύων ὁ Σατανᾶς, καὶ πάθοιμεν ἂν τοιοῦτον, ὁποῖον ὁ Ψάλλων φησί· «Πρὸ τοῦ με ταπεινωθῆναι ἐγὼ ἐπλημμέλησα.» Πρὸ γὰρ τοῦ παθεῖν τελείως τὴν ἁμαρτίαν, προπλημμελοῦμεν ἡμεῖς τῇ συνέσει τῶν λογισμῶν, τιμῶντες αὐτὴν, καὶ καταδεχόμενοι, καὶ τόπον εἰσόδου διδόντες διὰ τούτου τῷ Σατανά. Εσται δὲ τύπος καὶ εἰκὼν τοῦ πράγματος τοῦ προδότου τὸ πάθος. casus. XIII, 27, 28. Et dixit ei Jesus: Quod facis, fac citius. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Dissonus forte, nec multum consentaneus antedictis videri possit textus propositus. Cur enim, clicet aliquis, neque id abs re, cun, clam argueret, nec clare Dominus ab impia cæde proditorem averteret, nunc ad eam instigare videtur, et hortari ut detestabile tamque impium facinus strenue aggrediatur? At quid necesse erat, inquit, hominem per se satis incitatum eo impellere, cum præstaret admonitionibus in melius revocare, et a proposito ipsum consilio avertere? Et quidem erit qui absurdum esse fateatur quod bic inclamat Christus: verumtamen si propositi loci sensum acutius iuspexerit, nihil absurde dictum comperiet, sed acrem potius subesse sensum, quem ego pro virili paucis conabor explicare. PrudenLissime itaque sapiens evangelista superius dixit ipsum Satanam in cor proditoris prius irrupisse alque introisse, ut videretur tandem Dominus noster Jesus Christus ipsi potius quam ei qui reapse ac vere ab ipso per 740 negligentiam: victus fuerat dicere, • Quod facis, fac cito.» Idem enim est ac si aperte diceret: Tuum opus, quod unum nosti et facere soles, ο Satana, fac cito. Occidisti prophetas, Judæis quippe ad impietatem ducem te præbuisti, et lapidandos curasti qui salutarem Israeli doctrinain nuntiabant, nemini eorum qui a Deo missi sunt pepercisti: omne crudelitatis et furoris genus ultra modum exercuisti. Venio igitur post illos ego, errantibus daturus ut non amplius errent, in tenebris degentes in luce divina collocaturus, in tuos laqueos lapsus ac tuæ crudelitatis prædamn factos tuis vinculis expediturus. Venio peccati propter te regnantis eversurus tyrannidem, et quis sit natura Deus omni homini patefacturus. Sed οι Pal. CXVIII, 67. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· “Ο ποιεῖς, ποίησον τ χιον. Τοῦτο δὲ οὐδεὶς ἔγνω τῶν ἀνακειμένων πρὸς τί εἶπεν αὐτῷ. Απᾷδον μὲν ἴσως, καὶ οὐ σφόδρα συμβαίνον τοῖς ήδη προειρημένοις δόξειεν ἂν εἶναι τῳ τυχὸν τὸ προκείμενον. ᾿Ανθότου γὰρ δὴ, φήσειεν ἂν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, διελέγχων κεκρυμμένως, καὶ οὐκ ἐναργώς ἀποτρέπων ὁ Κύριος τῆς εἰς αὐτὸν μιαιφονίας τὸν προδιδόναι σπουδάζοντα, νῦν πρὸς αὐτὴν παραθήγων ὁρᾶται, ἀμελλητὶ δὲ βαδίζειν πρὸς τὸ οὕτω μυσαρόν τε καὶ ἀνόσιον διακελεύεται σπούδασμα; Καίτοι τί μᾶλλον τὸν οἶκοθεν ἔδει νοσοῦντα παροτρύναι, φησί, πρὸς τοῦτο, καὶ τεθηγμένον ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ οὐχ μᾶλλον ἀνασειράζειν ταῖς νουθεσίαις ἐπὶ τὸ ἄμεινον, καὶ τῆς προτεθείσης αὐτὸν ἀνακόψαι βουλῆς; Καὶ δοίη μὲν ἄν τις σφόδρα τοῦ πρέποντος διαμαρτείν λογισμοῦ τὴν ἐπὶ τούτῳ καταβοὴν ὀξυωπέστερόν γε μὴν τοῖς ἐν τῷ προκειμένῳ θεωρήματι ἐνείρας [γρ. ἐνερείσας] τὸν νοῦν, ἀτόπως μὲν οὐδὲν εἰρημένον εὑρήσει, δριμείαν δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐνυπάρχουσαν σύνεσιν, ἣν καὶ, ὅπως ἂν δύνωμαι, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειράσομαι. Προνοητικώτατα τοίνυν ἐν τοῖς προλα βοῦσιν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς προεισπηδῆσαι καὶ εἰσελ θεῖν εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν αὐτὸν ἔφη τὸν Σατανᾶν, ἵνα φαίνηται λοιπὸν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς αὐτῷ μᾶλλον, ἤπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς τῷ παρ' αὐτοῦ δι' ἀπροσεξίας κεκρατημένῳ λέγειν· «"Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» "Ομοιον γάρ, ὡς εἰ λέγοι σαφῶς· Τὸ σὸν ἔργον ὅπερ οἶσθα μόνον, καὶ ὁρᾶν ἀεί σοι φίλον, ὦ Σατανᾶ, ποίησον τάχιον. Απέκτεινας τοὺς προφήτας (εστρατήγεις γὰρ εἰς ἀσέβειαν Ἰουδαίοις), καὶ τότε καταλευσθῆναι παρασκευάσας τους τὸν σωτήριον τοῦ Ἰσραὴλ πρεσβεύοντας λόγον, οὐ δενὸς ἐφείσω τῶν ἀπεσταλμένων παρὰ Θεοῦ· πᾶσαν εἰς αὐτοὺς ἀπεδείξω τὴν ὑπὲρ λόγον ὠμότητα καὶ μανίας ὑπερβολήν. Ηκω τοιγαροῦν μετ' ἐκείνους ἐγώ, τοῖς μὲν ἔτι πλανωμένοις τὸ μηκέτι πλανᾶσθαι

corrobari dominantis spiritum. Nam licet pote- ζοντα. Εἰσῆλθε γὰρ εἰς αὐτὸν, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου statis nostræ non sit facere, ne tales spiritus, id est cogitationes in mentem nostram ascendant, possumus tamen quod ascenderit ejicere, nec committere ut magnas propter negligentiam nostram in mente nostra agal radices: sed veluti quoddam amaritudinis initium confestim exscindere, ac mentem molestia vacuam reddere: alioqui dubitandum non est quin paulatim Satanas vincat blanditiis, nobisque id eveniat quod ait Psalmista: «Priusquam humiliarer ego deliqui "., Ante peccati enim consummationem delinquimus cogitationum conscientia, illud honorantes, ac suscipientes, et per hoc ingressus locum Satana tribuentes. Cujus rei figura nobis et imago erit proditoris φωνήν. Φυλακτέον οὖν ἄρα, καὶ παντὶ σθένει παραι τητέον τὰς ἐκ τῶν προσπαθειῶν ζημίας· χρῆναι δὲ δεῖν διαμεμνῆσθαι τοῦ λέγοντος· Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι (αμα καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας. 'Ανάγκη μὲν γὰρ ἀνακτίζεσθαί πως ἐν δυνάμει λογισμῶν ταῖς ἡμετέραις καρδίαις τὸ τοῦ ἐξουσιάζοντος πνεῦμα. Ει γὰρ ἐν ἡμῖν τὸ δύνασθαι διακωλύειν, τούτό γε πλὴν ἐν ἡμῖν ", τὸ κολάζειν παραχρῆμα τὸ ἀνελθὸν, καὶ μὴ επιτρέπειν ῥιζοῦσθαι ταῖς ἐκ βαθυμίας ἐνδόσεσιν, ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πικρίας ἀρχὴν ἀποτέμνειν ἐπείγεσθαι, καὶ ἀπαρενόχλητον ἰέναι θελῆσαι τὸν νοῦν· ήγουν εἰδέναι σαφῶς, ὅτι νικήσει κατά βραχύ κολα κεύων ὁ Σατανᾶς, καὶ πάθοιμεν ἂν τοιοῦτον, ὁποῖον ὁ Ψάλλων φησί· «Πρὸ τοῦ με ταπεινωθῆναι ἐγὼ ἐπλημμέλησα.» Πρὸ γὰρ τοῦ παθεῖν τελείως τὴν ἁμαρτίαν, προπλημμελοῦμεν ἡμεῖς τῇ συνέσει τῶν λογισμῶν, τιμῶντες αὐτὴν, καὶ καταδεχόμενοι, καὶ τόπον εἰσόδου διδόντες διὰ τούτου τῷ Σατανά. Εσται δὲ τύπος καὶ εἰκὼν τοῦ πράγματος τοῦ προδότου τὸ πάθος. casus. XIII, 27, 28. Et dixit ei Jesus: Quod facis, fac citius. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Dissonus forte, nec multum consentaneus antedictis videri possit textus propositus. Cur enim, clicet aliquis, neque id abs re, cun, clam argueret, nec clare Dominus ab impia cæde proditorem averteret, nunc ad eam instigare videtur, et hortari ut detestabile tamque impium facinus strenue aggrediatur? At quid necesse erat, inquit, hominem per se satis incitatum eo impellere, cum præstaret admonitionibus in melius revocare, et a proposito ipsum consilio avertere? Et quidem erit qui absurdum esse fateatur quod bic inclamat Christus: verumtamen si propositi loci sensum acutius iuspexerit, nihil absurde dictum comperiet, sed acrem potius subesse sensum, quem ego pro virili paucis conabor explicare. PrudenLissime itaque sapiens evangelista superius dixit ipsum Satanam in cor proditoris prius irrupisse alque introisse, ut videretur tandem Dominus noster Jesus Christus ipsi potius quam ei qui reapse ac vere ab ipso per 740 negligentiam: victus fuerat dicere, • Quod facis, fac cito.» Idem enim est ac si aperte diceret: Tuum opus, quod unum nosti et facere soles, ο Satana, fac cito. Occidisti prophetas, Judæis quippe ad impietatem ducem te præbuisti, et lapidandos curasti qui salutarem Israeli doctrinain nuntiabant, nemini eorum qui a Deo missi sunt pepercisti: omne crudelitatis et furoris genus ultra modum exercuisti. Venio igitur post illos ego, errantibus daturus ut non amplius errent, in tenebris degentes in luce divina collocaturus, in tuos laqueos lapsus ac tuæ crudelitatis prædamn factos tuis vinculis expediturus. Venio peccati propter te regnantis eversurus tyrannidem, et quis sit natura Deus omni homini patefacturus. Sed οι Pal. CXVIII, 67. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· “Ο ποιεῖς, ποίησον τ χιον. Τοῦτο δὲ οὐδεὶς ἔγνω τῶν ἀνακειμένων πρὸς τί εἶπεν αὐτῷ. Απᾷδον μὲν ἴσως, καὶ οὐ σφόδρα συμβαίνον τοῖς ήδη προειρημένοις δόξειεν ἂν εἶναι τῳ τυχὸν τὸ προκείμενον. ᾿Ανθότου γὰρ δὴ, φήσειεν ἂν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, διελέγχων κεκρυμμένως, καὶ οὐκ ἐναργώς ἀποτρέπων ὁ Κύριος τῆς εἰς αὐτὸν μιαιφονίας τὸν προδιδόναι σπουδάζοντα, νῦν πρὸς αὐτὴν παραθήγων ὁρᾶται, ἀμελλητὶ δὲ βαδίζειν πρὸς τὸ οὕτω μυσαρόν τε καὶ ἀνόσιον διακελεύεται σπούδασμα; Καίτοι τί μᾶλλον τὸν οἶκοθεν ἔδει νοσοῦντα παροτρύναι, φησί, πρὸς τοῦτο, καὶ τεθηγμένον ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ οὐχ μᾶλλον ἀνασειράζειν ταῖς νουθεσίαις ἐπὶ τὸ ἄμεινον, καὶ τῆς προτεθείσης αὐτὸν ἀνακόψαι βουλῆς; Καὶ δοίη μὲν ἄν τις σφόδρα τοῦ πρέποντος διαμαρτείν λογισμοῦ τὴν ἐπὶ τούτῳ καταβοὴν ὀξυωπέστερόν γε μὴν τοῖς ἐν τῷ προκειμένῳ θεωρήματι ἐνείρας [γρ. ἐνερείσας] τὸν νοῦν, ἀτόπως μὲν οὐδὲν εἰρημένον εὑρήσει, δριμείαν δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐνυπάρχουσαν σύνεσιν, ἣν καὶ, ὅπως ἂν δύνωμαι, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειράσομαι. Προνοητικώτατα τοίνυν ἐν τοῖς προλα βοῦσιν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς προεισπηδῆσαι καὶ εἰσελ θεῖν εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν αὐτὸν ἔφη τὸν Σατανᾶν, ἵνα φαίνηται λοιπὸν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς αὐτῷ μᾶλλον, ἤπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς τῷ παρ' αὐτοῦ δι' ἀπροσεξίας κεκρατημένῳ λέγειν· «"Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» "Ομοιον γάρ, ὡς εἰ λέγοι σαφῶς· Τὸ σὸν ἔργον ὅπερ οἶσθα μόνον, καὶ ὁρᾶν ἀεί σοι φίλον, ὦ Σατανᾶ, ποίησον τάχιον. Απέκτεινας τοὺς προφήτας (εστρατήγεις γὰρ εἰς ἀσέβειαν Ἰουδαίοις), καὶ τότε καταλευσθῆναι παρασκευάσας τους τὸν σωτήριον τοῦ Ἰσραὴλ πρεσβεύοντας λόγον, οὐ δενὸς ἐφείσω τῶν ἀπεσταλμένων παρὰ Θεοῦ· πᾶσαν εἰς αὐτοὺς ἀπεδείξω τὴν ὑπὲρ λόγον ὠμότητα καὶ μανίας ὑπερβολήν. Ηκω τοιγαροῦν μετ' ἐκείνους ἐγώ, τοῖς μὲν ἔτι πλανωμένοις τὸ μηκέτι πλανᾶσθαι

corrobari dominantis spiritum. Nam licet pote- ζοντα. Εἰσῆλθε γὰρ εἰς αὐτὸν, κατὰ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου statis nostræ non sit facere, ne tales spiritus, id est cogitationes in mentem nostram ascendant, possumus tamen quod ascenderit ejicere, nec committere ut magnas propter negligentiam nostram in mente nostra agal radices: sed veluti quoddam amaritudinis initium confestim exscindere, ac mentem molestia vacuam reddere: alioqui dubitandum non est quin paulatim Satanas vincat blanditiis, nobisque id eveniat quod ait Psalmista: «Priusquam humiliarer ego deliqui "., Ante peccati enim consummationem delinquimus cogitationum conscientia, illud honorantes, ac suscipientes, et per hoc ingressus locum Satana tribuentes. Cujus rei figura nobis et imago erit proditoris φωνήν. Φυλακτέον οὖν ἄρα, καὶ παντὶ σθένει παραι τητέον τὰς ἐκ τῶν προσπαθειῶν ζημίας· χρῆναι δὲ δεῖν διαμεμνῆσθαι τοῦ λέγοντος· Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ, τόπον σου μὴ ἀφῇς, ὅτι (αμα καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας. 'Ανάγκη μὲν γὰρ ἀνακτίζεσθαί πως ἐν δυνάμει λογισμῶν ταῖς ἡμετέραις καρδίαις τὸ τοῦ ἐξουσιάζοντος πνεῦμα. Ει γὰρ ἐν ἡμῖν τὸ δύνασθαι διακωλύειν, τούτό γε πλὴν ἐν ἡμῖν ", τὸ κολάζειν παραχρῆμα τὸ ἀνελθὸν, καὶ μὴ επιτρέπειν ῥιζοῦσθαι ταῖς ἐκ βαθυμίας ἐνδόσεσιν, ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πικρίας ἀρχὴν ἀποτέμνειν ἐπείγεσθαι, καὶ ἀπαρενόχλητον ἰέναι θελῆσαι τὸν νοῦν· ήγουν εἰδέναι σαφῶς, ὅτι νικήσει κατά βραχύ κολα κεύων ὁ Σατανᾶς, καὶ πάθοιμεν ἂν τοιοῦτον, ὁποῖον ὁ Ψάλλων φησί· «Πρὸ τοῦ με ταπεινωθῆναι ἐγὼ ἐπλημμέλησα.» Πρὸ γὰρ τοῦ παθεῖν τελείως τὴν ἁμαρτίαν, προπλημμελοῦμεν ἡμεῖς τῇ συνέσει τῶν λογισμῶν, τιμῶντες αὐτὴν, καὶ καταδεχόμενοι, καὶ τόπον εἰσόδου διδόντες διὰ τούτου τῷ Σατανά. Εσται δὲ τύπος καὶ εἰκὼν τοῦ πράγματος τοῦ προδότου τὸ πάθος. casus. XIII, 27, 28. Et dixit ei Jesus: Quod facis, fac citius. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Dissonus forte, nec multum consentaneus antedictis videri possit textus propositus. Cur enim, clicet aliquis, neque id abs re, cun, clam argueret, nec clare Dominus ab impia cæde proditorem averteret, nunc ad eam instigare videtur, et hortari ut detestabile tamque impium facinus strenue aggrediatur? At quid necesse erat, inquit, hominem per se satis incitatum eo impellere, cum præstaret admonitionibus in melius revocare, et a proposito ipsum consilio avertere? Et quidem erit qui absurdum esse fateatur quod bic inclamat Christus: verumtamen si propositi loci sensum acutius iuspexerit, nihil absurde dictum comperiet, sed acrem potius subesse sensum, quem ego pro virili paucis conabor explicare. PrudenLissime itaque sapiens evangelista superius dixit ipsum Satanam in cor proditoris prius irrupisse alque introisse, ut videretur tandem Dominus noster Jesus Christus ipsi potius quam ei qui reapse ac vere ab ipso per 740 negligentiam: victus fuerat dicere, • Quod facis, fac cito.» Idem enim est ac si aperte diceret: Tuum opus, quod unum nosti et facere soles, ο Satana, fac cito. Occidisti prophetas, Judæis quippe ad impietatem ducem te præbuisti, et lapidandos curasti qui salutarem Israeli doctrinain nuntiabant, nemini eorum qui a Deo missi sunt pepercisti: omne crudelitatis et furoris genus ultra modum exercuisti. Venio igitur post illos ego, errantibus daturus ut non amplius errent, in tenebris degentes in luce divina collocaturus, in tuos laqueos lapsus ac tuæ crudelitatis prædamn factos tuis vinculis expediturus. Venio peccati propter te regnantis eversurus tyrannidem, et quis sit natura Deus omni homini patefacturus. Sed οι Pal. CXVIII, 67. Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· “Ο ποιεῖς, ποίησον τ χιον. Τοῦτο δὲ οὐδεὶς ἔγνω τῶν ἀνακειμένων πρὸς τί εἶπεν αὐτῷ. Απᾷδον μὲν ἴσως, καὶ οὐ σφόδρα συμβαίνον τοῖς ήδη προειρημένοις δόξειεν ἂν εἶναι τῳ τυχὸν τὸ προκείμενον. ᾿Ανθότου γὰρ δὴ, φήσειεν ἂν, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, διελέγχων κεκρυμμένως, καὶ οὐκ ἐναργώς ἀποτρέπων ὁ Κύριος τῆς εἰς αὐτὸν μιαιφονίας τὸν προδιδόναι σπουδάζοντα, νῦν πρὸς αὐτὴν παραθήγων ὁρᾶται, ἀμελλητὶ δὲ βαδίζειν πρὸς τὸ οὕτω μυσαρόν τε καὶ ἀνόσιον διακελεύεται σπούδασμα; Καίτοι τί μᾶλλον τὸν οἶκοθεν ἔδει νοσοῦντα παροτρύναι, φησί, πρὸς τοῦτο, καὶ τεθηγμένον ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ οὐχ μᾶλλον ἀνασειράζειν ταῖς νουθεσίαις ἐπὶ τὸ ἄμεινον, καὶ τῆς προτεθείσης αὐτὸν ἀνακόψαι βουλῆς; Καὶ δοίη μὲν ἄν τις σφόδρα τοῦ πρέποντος διαμαρτείν λογισμοῦ τὴν ἐπὶ τούτῳ καταβοὴν ὀξυωπέστερόν γε μὴν τοῖς ἐν τῷ προκειμένῳ θεωρήματι ἐνείρας [γρ. ἐνερείσας] τὸν νοῦν, ἀτόπως μὲν οὐδὲν εἰρημένον εὑρήσει, δριμείαν δὲ μᾶλλον αὐτοῖς ἐνυπάρχουσαν σύνεσιν, ἣν καὶ, ὅπως ἂν δύνωμαι, διὰ βραχέων εἰπεῖν πειράσομαι. Προνοητικώτατα τοίνυν ἐν τοῖς προλα βοῦσιν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς προεισπηδῆσαι καὶ εἰσελ θεῖν εἰς τὴν τοῦ προδότου καρδίαν αὐτὸν ἔφη τὸν Σατανᾶν, ἵνα φαίνηται λοιπὸν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς αὐτῷ μᾶλλον, ἤπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς τῷ παρ' αὐτοῦ δι' ἀπροσεξίας κεκρατημένῳ λέγειν· «"Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» "Ομοιον γάρ, ὡς εἰ λέγοι σαφῶς· Τὸ σὸν ἔργον ὅπερ οἶσθα μόνον, καὶ ὁρᾶν ἀεί σοι φίλον, ὦ Σατανᾶ, ποίησον τάχιον. Απέκτεινας τοὺς προφήτας (εστρατήγεις γὰρ εἰς ἀσέβειαν Ἰουδαίοις), καὶ τότε καταλευσθῆναι παρασκευάσας τους τὸν σωτήριον τοῦ Ἰσραὴλ πρεσβεύοντας λόγον, οὐ δενὸς ἐφείσω τῶν ἀπεσταλμένων παρὰ Θεοῦ· πᾶσαν εἰς αὐτοὺς ἀπεδείξω τὴν ὑπὲρ λόγον ὠμότητα καὶ μανίας ὑπερβολήν. Ηκω τοιγαροῦν μετ' ἐκείνους ἐγώ, τοῖς μὲν ἔτι πλανωμένοις τὸ μηκέτι πλανᾶσθαι

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX, φιδούς, τοῖς ἐν σκότει κατορθῶν τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι apprinie novi eferatum tuum animum. Quod ergo " audere soles, fac etiamuum. Nequaquam enim mo lædes, tametsi infestus ruas, donec advenerit passio. Atque his ego verbis Servatoris loci propositi sensum quodammodo subinnui opinor: sed cur facinus accelerari jubeat, age denuo consideremus. Gravissima quippe est Judæorum impiorum audacia, incredibili furore in eum sævire mediLantium. Flagra enim, et maledictorum turba intolerabilis, plagæ, sputa, ad extremum miserabilis mors in ligno, clavi, crus, acetum, et fel, et ex hasta vulnus eum manebant: Quid ergo festinal, inquit, ac sine mora vult a diabolo peragi passionis nefarium facinus? Ministri enim et exsecutores malorum horum ſuere Judæi. Ipsi tamen ut omnium duci et in cadem Christi conjuratorum atque primitiarum malorum principi totum ascribemus. Atqui, licet acerbissima quæque Judæi in Christun machinarentur, et intolerabilis esset crucifgentium furor, passionis tamen exitum, et quid hinc even turum esset noverat. Eversum iri nempe funditus per venerandam crucem diaboli tyrannidem, mortem destructum iri, et corruptionis delendum imperium, et vetere illo maledicto liberandum genus humanum, adeoque benignitate et gratia Servatoris nostri Christi cessaturum illud.: ‹ Terra es, et in terram reverteris; › 741 omnemi iniquitatem oppilaturam os suum, juxta Propheta vocem nec amplius sibi obnoxios accusaturam, et delendos plane quotquot in orbe terrarum Deum verum, naturalem, et unicum non norant, quotquot vero fide in Christum justificati sunt, iis paradisi januam aperiendam. Supremis inferiora haec conjungenda, et apertum quidem iri cœlum, juxta Servatoris vocem, sanctorum auten angelorum ordines ascensuros ac descensuros supra Filium hominis”. Cum tot igitur bona exspeclarentur, ac tam clara spes nobis per salutarem crucem rursus excitaretur, quomodo necesse jion erat ut qui nostrain salutem tantopere optabat, alque eam ob rem factus erat homo sicuti nos, absque peccato, optatissimum hoc tempus videre percuperet? Qui vero necesse non erat ut qui mali nihil noverat, diabolicæ nequitiæ molitiones conlemneret, et ad tam clare festivitatis optatissimum tempus properaret? Ignoranti ergo Satanæ sibi bellum parari, nescientique prorsus patibulum crucis struendo dare seipsum præcipitem, Servator aiebat: • Quod facis, fac citius.» Interminantis enim potius quam adhortantis est oratio. Quemadmodum enim, si quis juvenis insigni robore præditus irruentem magno impetu quemdam viderit, et acuta securi dextræ aptata, gnarus a se interfectum iri adversarium, exclamet, Quod facis, fac citius, › experiere enim dextræ meæ robur, nemo certe dixerit vocem hanc esse mori volentis, sed præscientis potius de adversario victoriam»* τῷ θείῳ, τοῖς εἰς τὴν σὴν παγίδα κατολισθήσασι καὶ θήραμα τῆς σῆς γενομένοις ὠμότητος, τὸ ἔξω βρόχων γενέσθαι δωρούμενος. Ηκω τῆς διὰ σὲ τυραννούσης ἁμαρτίας καταλύσων τὸ κράτος, καὶ τίς ὁ φύσει Θεὸς ἐπιδείξων ἀνθρώπῳ παντί. 'Αλλ᾽ οἶδαι λοιπὸν οὐ μετ τρίως τὴν σὴν ἀτίθασσον φρένα. Οπερ οὖν ἔθος σου τολμαν, ἐπὶ τοῖς τὰ τοιαῦτα κατορθοῦν ἐθέλουσι, πράττε καὶ νῦν. 'Ανιάσεις γὰρ οὐδαμῶς ἐπιπίπτων ὀξὺς, καὶ σφόδρα δριμύς εγκείμενος, ὅσον ἂν ἔσται τὸ πάθος δι' ἐμοῦ βαδίσαν ἐν ἀρχῇ. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε τοῦ Σωτῆρος τὰ ῥήματα, τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ὑπαινίττεσθαί πως ὑπολαμβάνω· ἐπιταχύνεσθαι δὲ διὰ τοῦτο προστάττει τὰ τολμήματα, φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα. Καίτοι πάνδεινον μὲν τὸ τῶν ἀνοσίων εὑρίσκεται θράσος, ἐμπαροινεῖν ἀκαθ. έκτως ελομένων αὐτῷ. Προσδοκάν γὰρ ἦν αἰκίσματα, καὶ δυσφήμων ὄχλον οὐ φορητόν, πληγὰς καὶ ἐμπτύσματα, καὶ τὸ τελευταῖον ἐλεεινὸν τὸν ἐπὶ ξύλῳ θάνατον, ἤλους, καὶ σταυρὸν, ὄξος, καὶ χολὴν, καὶ τὰ ἐκ λόγχης τραύματα. Τί τοιγαροῦν ἐπισπεύδει, φησὶ, καὶ ἀμελλητί δρᾶσθαι βούλεται παρὰ τοῦ δια βόλου τὰ ἐπὶ τῷ πάθει τολμήματα; Καὶ γὰρ ὑπηρέ ται γεγόνασιν Ἰουδαῖοι καὶ ὑπουργοὶ τῶν κακῶν. Αλλ' ἐκείνῳ τὸ πᾶν ἐπιθήσομεν στρατηγούντι πρὸς μιαιφονίαν, καὶ ἀπαρχῶν ἐξάρχοντι τῶν κακῶν. Ἀλλ' εἰ καὶ σφόδρα δεινὰ τὰ εἰς Χριστὸν τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων τολμήματα, καὶ ἀφόρητος τῶν σταυρωσάντων ἡ ὕβρις, ἀλλ᾽ ᾔδει τοῦ πάθους τὸ πέρας, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ἀποβησόμενον. Εμελλε γὰρ διὰ τοῦ τιμίου σταυροῦ πεσεῖσθαι μὲν εἰς τὸ παντελὲς ἡ τοῦ διαβόλου τυραννίς, καταργεῖσθαι δὲ θάνατος, καὶ τὸ τῆς φθορᾶς ἀφανίζεσθαι κράτος, ἀπολύεσθαί τε τῆς ἀρχαίας εκείνης ἀρᾶς τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἀργήσειν προσεδοκάτο λοιπὸν ἐκ φιλανθρωπίας καὶ χάριτος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τό· «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.» Εμελλεν ἀνομία πᾶσα, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν, ἐμφράξειν στόμα αὐτῆς, καὶ κατ ηγορεῖν μὲν οὐκέτι τῶν ὑπ' αὐτὴν γεγονότων, ἀφανί ζεσθαι δὲ παντελῶς ἔμελλον οἱ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν ἀληθῶς φύσει και μόνον οὐκ εἰδότες Θεόν, οἱ τῇ εἰς Χριστὸν δεδικαίωνται πίστει, ἀνοιχθήσεσθαι λοιπὸν ἡ τοῦ παραδείσου προσεδοκᾶτο πύλη. Έμελλε τοῖς ἀνωτάτω τὰ κάτω συνάπτεσθαι, καὶ ἀνοίγεσθαι μὲν οὐρανούς, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· τὰ δὲ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τάγματα ἀναβαίνειν, καὶ καταβαίνειν ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Εἶτα τοσούτων, εἰπέ μοι, προσδοκωμένων ἀγαθῶν, καὶ λαμπρᾶς οὕτως ἐλπίδος ἀνατικτομένης ἡμῖν διὰ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ· πῶς οὐκ ἔδει τὸν τὴν ἡμετέ ραν διψήσαντα σωτηρίαν, διά τε τοῦτο καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα χωρὶς ἁμαρτίας, τὸν οὕτω τριπόθητον ἐπείγεσθαι βλέπειν ἤδη παρόντα καιρόν; Πῶς δὲ οὐκ ἐχρῆν τὸν οὐδὲν εἰδότα κακὸν καταφρονῆσαι μὲν. τῶν ἐκ διαβολικῆς κακουργίας έσκευασμένων, επείγεσθαι δὲ μᾶλλον ἐλθεῖν εἰς τὸν τριπόθητον καιρὸν τῆς οὗται λαμπρᾶς ἑορτῆς; Οὐκ εἰδότι τοιγαροῦν τῷ » Gen. 111, 19.» Psal cv, 42. * Jean. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX, φιδούς, τοῖς ἐν σκότει κατορθῶν τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι apprinie novi eferatum tuum animum. Quod ergo " audere soles, fac etiamuum. Nequaquam enim mo lædes, tametsi infestus ruas, donec advenerit passio. Atque his ego verbis Servatoris loci propositi sensum quodammodo subinnui opinor: sed cur facinus accelerari jubeat, age denuo consideremus. Gravissima quippe est Judæorum impiorum audacia, incredibili furore in eum sævire mediLantium. Flagra enim, et maledictorum turba intolerabilis, plagæ, sputa, ad extremum miserabilis mors in ligno, clavi, crus, acetum, et fel, et ex hasta vulnus eum manebant: Quid ergo festinal, inquit, ac sine mora vult a diabolo peragi passionis nefarium facinus? Ministri enim et exsecutores malorum horum ſuere Judæi. Ipsi tamen ut omnium duci et in cadem Christi conjuratorum atque primitiarum malorum principi totum ascribemus. Atqui, licet acerbissima quæque Judæi in Christun machinarentur, et intolerabilis esset crucifgentium furor, passionis tamen exitum, et quid hinc even turum esset noverat. Eversum iri nempe funditus per venerandam crucem diaboli tyrannidem, mortem destructum iri, et corruptionis delendum imperium, et vetere illo maledicto liberandum genus humanum, adeoque benignitate et gratia Servatoris nostri Christi cessaturum illud.: ‹ Terra es, et in terram reverteris; › 741 omnemi iniquitatem oppilaturam os suum, juxta Propheta vocem nec amplius sibi obnoxios accusaturam, et delendos plane quotquot in orbe terrarum Deum verum, naturalem, et unicum non norant, quotquot vero fide in Christum justificati sunt, iis paradisi januam aperiendam. Supremis inferiora haec conjungenda, et apertum quidem iri cœlum, juxta Servatoris vocem, sanctorum auten angelorum ordines ascensuros ac descensuros supra Filium hominis”. Cum tot igitur bona exspeclarentur, ac tam clara spes nobis per salutarem crucem rursus excitaretur, quomodo necesse jion erat ut qui nostrain salutem tantopere optabat, alque eam ob rem factus erat homo sicuti nos, absque peccato, optatissimum hoc tempus videre percuperet? Qui vero necesse non erat ut qui mali nihil noverat, diabolicæ nequitiæ molitiones conlemneret, et ad tam clare festivitatis optatissimum tempus properaret? Ignoranti ergo Satanæ sibi bellum parari, nescientique prorsus patibulum crucis struendo dare seipsum præcipitem, Servator aiebat: • Quod facis, fac citius.» Interminantis enim potius quam adhortantis est oratio. Quemadmodum enim, si quis juvenis insigni robore præditus irruentem magno impetu quemdam viderit, et acuta securi dextræ aptata, gnarus a se interfectum iri adversarium, exclamet, Quod facis, fac citius, › experiere enim dextræ meæ robur, nemo certe dixerit vocem hanc esse mori volentis, sed præscientis potius de adversario victoriam»* τῷ θείῳ, τοῖς εἰς τὴν σὴν παγίδα κατολισθήσασι καὶ θήραμα τῆς σῆς γενομένοις ὠμότητος, τὸ ἔξω βρόχων γενέσθαι δωρούμενος. Ηκω τῆς διὰ σὲ τυραννούσης ἁμαρτίας καταλύσων τὸ κράτος, καὶ τίς ὁ φύσει Θεὸς ἐπιδείξων ἀνθρώπῳ παντί. 'Αλλ᾽ οἶδαι λοιπὸν οὐ μετ τρίως τὴν σὴν ἀτίθασσον φρένα. Οπερ οὖν ἔθος σου τολμαν, ἐπὶ τοῖς τὰ τοιαῦτα κατορθοῦν ἐθέλουσι, πράττε καὶ νῦν. 'Ανιάσεις γὰρ οὐδαμῶς ἐπιπίπτων ὀξὺς, καὶ σφόδρα δριμύς εγκείμενος, ὅσον ἂν ἔσται τὸ πάθος δι' ἐμοῦ βαδίσαν ἐν ἀρχῇ. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε τοῦ Σωτῆρος τὰ ῥήματα, τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ὑπαινίττεσθαί πως ὑπολαμβάνω· ἐπιταχύνεσθαι δὲ διὰ τοῦτο προστάττει τὰ τολμήματα, φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα. Καίτοι πάνδεινον μὲν τὸ τῶν ἀνοσίων εὑρίσκεται θράσος, ἐμπαροινεῖν ἀκαθ. έκτως ελομένων αὐτῷ. Προσδοκάν γὰρ ἦν αἰκίσματα, καὶ δυσφήμων ὄχλον οὐ φορητόν, πληγὰς καὶ ἐμπτύσματα, καὶ τὸ τελευταῖον ἐλεεινὸν τὸν ἐπὶ ξύλῳ θάνατον, ἤλους, καὶ σταυρὸν, ὄξος, καὶ χολὴν, καὶ τὰ ἐκ λόγχης τραύματα. Τί τοιγαροῦν ἐπισπεύδει, φησὶ, καὶ ἀμελλητί δρᾶσθαι βούλεται παρὰ τοῦ δια βόλου τὰ ἐπὶ τῷ πάθει τολμήματα; Καὶ γὰρ ὑπηρέ ται γεγόνασιν Ἰουδαῖοι καὶ ὑπουργοὶ τῶν κακῶν. Αλλ' ἐκείνῳ τὸ πᾶν ἐπιθήσομεν στρατηγούντι πρὸς μιαιφονίαν, καὶ ἀπαρχῶν ἐξάρχοντι τῶν κακῶν. Ἀλλ' εἰ καὶ σφόδρα δεινὰ τὰ εἰς Χριστὸν τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων τολμήματα, καὶ ἀφόρητος τῶν σταυρωσάντων ἡ ὕβρις, ἀλλ᾽ ᾔδει τοῦ πάθους τὸ πέρας, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ἀποβησόμενον. Εμελλε γὰρ διὰ τοῦ τιμίου σταυροῦ πεσεῖσθαι μὲν εἰς τὸ παντελὲς ἡ τοῦ διαβόλου τυραννίς, καταργεῖσθαι δὲ θάνατος, καὶ τὸ τῆς φθορᾶς ἀφανίζεσθαι κράτος, ἀπολύεσθαί τε τῆς ἀρχαίας εκείνης ἀρᾶς τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἀργήσειν προσεδοκάτο λοιπὸν ἐκ φιλανθρωπίας καὶ χάριτος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τό· «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.» Εμελλεν ἀνομία πᾶσα, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν, ἐμφράξειν στόμα αὐτῆς, καὶ κατ ηγορεῖν μὲν οὐκέτι τῶν ὑπ' αὐτὴν γεγονότων, ἀφανί ζεσθαι δὲ παντελῶς ἔμελλον οἱ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν ἀληθῶς φύσει και μόνον οὐκ εἰδότες Θεόν, οἱ τῇ εἰς Χριστὸν δεδικαίωνται πίστει, ἀνοιχθήσεσθαι λοιπὸν ἡ τοῦ παραδείσου προσεδοκᾶτο πύλη. Έμελλε τοῖς ἀνωτάτω τὰ κάτω συνάπτεσθαι, καὶ ἀνοίγεσθαι μὲν οὐρανούς, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· τὰ δὲ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τάγματα ἀναβαίνειν, καὶ καταβαίνειν ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Εἶτα τοσούτων, εἰπέ μοι, προσδοκωμένων ἀγαθῶν, καὶ λαμπρᾶς οὕτως ἐλπίδος ἀνατικτομένης ἡμῖν διὰ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ· πῶς οὐκ ἔδει τὸν τὴν ἡμετέ ραν διψήσαντα σωτηρίαν, διά τε τοῦτο καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα χωρὶς ἁμαρτίας, τὸν οὕτω τριπόθητον ἐπείγεσθαι βλέπειν ἤδη παρόντα καιρόν; Πῶς δὲ οὐκ ἐχρῆν τὸν οὐδὲν εἰδότα κακὸν καταφρονῆσαι μὲν. τῶν ἐκ διαβολικῆς κακουργίας έσκευασμένων, επείγεσθαι δὲ μᾶλλον ἐλθεῖν εἰς τὸν τριπόθητον καιρὸν τῆς οὗται λαμπρᾶς ἑορτῆς; Οὐκ εἰδότι τοιγαροῦν τῷ » Gen. 111, 19.» Psal cv, 42. * Jean. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX, φιδούς, τοῖς ἐν σκότει κατορθῶν τὸ ἐν φωτὶ γενέσθαι apprinie novi eferatum tuum animum. Quod ergo " audere soles, fac etiamuum. Nequaquam enim mo lædes, tametsi infestus ruas, donec advenerit passio. Atque his ego verbis Servatoris loci propositi sensum quodammodo subinnui opinor: sed cur facinus accelerari jubeat, age denuo consideremus. Gravissima quippe est Judæorum impiorum audacia, incredibili furore in eum sævire mediLantium. Flagra enim, et maledictorum turba intolerabilis, plagæ, sputa, ad extremum miserabilis mors in ligno, clavi, crus, acetum, et fel, et ex hasta vulnus eum manebant: Quid ergo festinal, inquit, ac sine mora vult a diabolo peragi passionis nefarium facinus? Ministri enim et exsecutores malorum horum ſuere Judæi. Ipsi tamen ut omnium duci et in cadem Christi conjuratorum atque primitiarum malorum principi totum ascribemus. Atqui, licet acerbissima quæque Judæi in Christun machinarentur, et intolerabilis esset crucifgentium furor, passionis tamen exitum, et quid hinc even turum esset noverat. Eversum iri nempe funditus per venerandam crucem diaboli tyrannidem, mortem destructum iri, et corruptionis delendum imperium, et vetere illo maledicto liberandum genus humanum, adeoque benignitate et gratia Servatoris nostri Christi cessaturum illud.: ‹ Terra es, et in terram reverteris; › 741 omnemi iniquitatem oppilaturam os suum, juxta Propheta vocem nec amplius sibi obnoxios accusaturam, et delendos plane quotquot in orbe terrarum Deum verum, naturalem, et unicum non norant, quotquot vero fide in Christum justificati sunt, iis paradisi januam aperiendam. Supremis inferiora haec conjungenda, et apertum quidem iri cœlum, juxta Servatoris vocem, sanctorum auten angelorum ordines ascensuros ac descensuros supra Filium hominis”. Cum tot igitur bona exspeclarentur, ac tam clara spes nobis per salutarem crucem rursus excitaretur, quomodo necesse jion erat ut qui nostrain salutem tantopere optabat, alque eam ob rem factus erat homo sicuti nos, absque peccato, optatissimum hoc tempus videre percuperet? Qui vero necesse non erat ut qui mali nihil noverat, diabolicæ nequitiæ molitiones conlemneret, et ad tam clare festivitatis optatissimum tempus properaret? Ignoranti ergo Satanæ sibi bellum parari, nescientique prorsus patibulum crucis struendo dare seipsum præcipitem, Servator aiebat: • Quod facis, fac citius.» Interminantis enim potius quam adhortantis est oratio. Quemadmodum enim, si quis juvenis insigni robore præditus irruentem magno impetu quemdam viderit, et acuta securi dextræ aptata, gnarus a se interfectum iri adversarium, exclamet, Quod facis, fac citius, › experiere enim dextræ meæ robur, nemo certe dixerit vocem hanc esse mori volentis, sed præscientis potius de adversario victoriam»* τῷ θείῳ, τοῖς εἰς τὴν σὴν παγίδα κατολισθήσασι καὶ θήραμα τῆς σῆς γενομένοις ὠμότητος, τὸ ἔξω βρόχων γενέσθαι δωρούμενος. Ηκω τῆς διὰ σὲ τυραννούσης ἁμαρτίας καταλύσων τὸ κράτος, καὶ τίς ὁ φύσει Θεὸς ἐπιδείξων ἀνθρώπῳ παντί. 'Αλλ᾽ οἶδαι λοιπὸν οὐ μετ τρίως τὴν σὴν ἀτίθασσον φρένα. Οπερ οὖν ἔθος σου τολμαν, ἐπὶ τοῖς τὰ τοιαῦτα κατορθοῦν ἐθέλουσι, πράττε καὶ νῦν. 'Ανιάσεις γὰρ οὐδαμῶς ἐπιπίπτων ὀξὺς, καὶ σφόδρα δριμύς εγκείμενος, ὅσον ἂν ἔσται τὸ πάθος δι' ἐμοῦ βαδίσαν ἐν ἀρχῇ. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε τοῦ Σωτῆρος τὰ ῥήματα, τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ὑπαινίττεσθαί πως ὑπολαμβάνω· ἐπιταχύνεσθαι δὲ διὰ τοῦτο προστάττει τὰ τολμήματα, φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα. Καίτοι πάνδεινον μὲν τὸ τῶν ἀνοσίων εὑρίσκεται θράσος, ἐμπαροινεῖν ἀκαθ. έκτως ελομένων αὐτῷ. Προσδοκάν γὰρ ἦν αἰκίσματα, καὶ δυσφήμων ὄχλον οὐ φορητόν, πληγὰς καὶ ἐμπτύσματα, καὶ τὸ τελευταῖον ἐλεεινὸν τὸν ἐπὶ ξύλῳ θάνατον, ἤλους, καὶ σταυρὸν, ὄξος, καὶ χολὴν, καὶ τὰ ἐκ λόγχης τραύματα. Τί τοιγαροῦν ἐπισπεύδει, φησὶ, καὶ ἀμελλητί δρᾶσθαι βούλεται παρὰ τοῦ δια βόλου τὰ ἐπὶ τῷ πάθει τολμήματα; Καὶ γὰρ ὑπηρέ ται γεγόνασιν Ἰουδαῖοι καὶ ὑπουργοὶ τῶν κακῶν. Αλλ' ἐκείνῳ τὸ πᾶν ἐπιθήσομεν στρατηγούντι πρὸς μιαιφονίαν, καὶ ἀπαρχῶν ἐξάρχοντι τῶν κακῶν. Ἀλλ' εἰ καὶ σφόδρα δεινὰ τὰ εἰς Χριστὸν τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων τολμήματα, καὶ ἀφόρητος τῶν σταυρωσάντων ἡ ὕβρις, ἀλλ᾽ ᾔδει τοῦ πάθους τὸ πέρας, καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν ἀποβησόμενον. Εμελλε γὰρ διὰ τοῦ τιμίου σταυροῦ πεσεῖσθαι μὲν εἰς τὸ παντελὲς ἡ τοῦ διαβόλου τυραννίς, καταργεῖσθαι δὲ θάνατος, καὶ τὸ τῆς φθορᾶς ἀφανίζεσθαι κράτος, ἀπολύεσθαί τε τῆς ἀρχαίας εκείνης ἀρᾶς τὸ ἀνθρώπινον γένος, ἀργήσειν προσεδοκάτο λοιπὸν ἐκ φιλανθρωπίας καὶ χάριτος τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τό· «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.» Εμελλεν ἀνομία πᾶσα, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν, ἐμφράξειν στόμα αὐτῆς, καὶ κατ ηγορεῖν μὲν οὐκέτι τῶν ὑπ' αὐτὴν γεγονότων, ἀφανί ζεσθαι δὲ παντελῶς ἔμελλον οἱ κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν ἀληθῶς φύσει και μόνον οὐκ εἰδότες Θεόν, οἱ τῇ εἰς Χριστὸν δεδικαίωνται πίστει, ἀνοιχθήσεσθαι λοιπὸν ἡ τοῦ παραδείσου προσεδοκᾶτο πύλη. Έμελλε τοῖς ἀνωτάτω τὰ κάτω συνάπτεσθαι, καὶ ἀνοίγεσθαι μὲν οὐρανούς, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· τὰ δὲ τῶν ἁγίων ἀγγέλων τάγματα ἀναβαίνειν, καὶ καταβαίνειν ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου. Εἶτα τοσούτων, εἰπέ μοι, προσδοκωμένων ἀγαθῶν, καὶ λαμπρᾶς οὕτως ἐλπίδος ἀνατικτομένης ἡμῖν διὰ τοῦ σωτηρίου σταυροῦ· πῶς οὐκ ἔδει τὸν τὴν ἡμετέ ραν διψήσαντα σωτηρίαν, διά τε τοῦτο καθ᾿ ἡμᾶς γεγονότα χωρὶς ἁμαρτίας, τὸν οὕτω τριπόθητον ἐπείγεσθαι βλέπειν ἤδη παρόντα καιρόν; Πῶς δὲ οὐκ ἐχρῆν τὸν οὐδὲν εἰδότα κακὸν καταφρονῆσαι μὲν. τῶν ἐκ διαβολικῆς κακουργίας έσκευασμένων, επείγεσθαι δὲ μᾶλλον ἐλθεῖν εἰς τὸν τριπόθητον καιρὸν τῆς οὗται λαμπρᾶς ἑορτῆς; Οὐκ εἰδότι τοιγαροῦν τῷ » Gen. 111, 19.» Psal cv, 42. * Jean. 1,

$8 ἀγνοήσαντί τε παντελῶς, ὅτι κατά κρημνοῦ τρέχει, τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ διαπήξας θάνατον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ο Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» Απειλοῦντος γὰρ μᾶλλον ἢ προτρέποντος ὁ λόγος ἐστίν. Ὥσπερ γὰρ νεανίας πρὸ ἤδης, καὶ καλὸς, καὶ σφριγῶσαν ἔχων ἐν τῷ σώματι δύναμιν, ὁρῶν μὲν ἐφ' ἑαυτῷ δρομαῖον Ιόντα τινὰ, ἐξεῖ δὲ πελέκει την δεξιάν έναρ μόσας, καὶ εἰδὼς ὅτι τεθνήξεται πάντως ἐλθών, ἀναφθέγγοιτο τυχόν, Ο ποιεῖς, ποίει τάχιον εχε γὰρ τῆς ἐμῆς δεξιᾶς τὴν δύναμιν· καὶ οὐ δή που τεθνάναι σπουδάζοντος ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα, προειδότος δὲ μᾶλλον ὅτι νικήσει, καὶ περιέσται τοῦ κακοῦν ἐθέλοντος αὐτόν· οὕτως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οξυτέρῳ τρόπον τινά κεχρῆσθαι κελεύει reportaturum: ita Dominus noster Jesus Christus Σατανά, ὅτι τῆς ἑαυτοῦ καταστρατεύεται κεφαλῆς, contendere cursu quodammodo jubet Satanam ad nefarium suum facinus. Jam enim eßliciet ut videatur in præceps datus hominum perditor, et orbis terrarum tyranni illius ac victoris impotentia liberetur, quem fraude sua oppressit, ut et a vera in Deum fide avocaret. Ignorant porro discipuli vim sermonis. non sine divina, ut videtur, ordinatione Christo hanc illis non revelante: nam et alibi præmonstrare videtur se traditum iri in ma. ius peccatorum, et crucifigendum se, atque interficiendum, dieque tertia resurrecturum; verum præcipiens illis uti. nemini prorsus hæc dicerent. 742 Principem quippe sæculi hujus celare suan naturam sibi proposuerat, ut et veniens crucifigeretur, et iur crucem actus mortem everteret, ει 5 δρόμῳ τὸν Σατανᾶν εἰς τὰ ἐπ' αὐτῷ τολμήματα. credentibus in eum salutem perficeret. Occultat δείξει γὰρ ἤδη πεσόντα γελασθαι τὸν ἀλιτήριον, igitur singulari ac divino consilio pleraque eorum ἐλευθέραν τε τὴν οἰκουμένην ἰδεῖν τοῦ πάλαι κρατήquae dicuntur. Sciebat enim, ut Deus, quecunque σαντος ἐκ πλεονεξίας καὶ νενικηκότος, ὡς ἐξ ἀπάτης, conducerent. ὡς καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀποστῆσαι πίστεως. Αγνοοῦσε γε μὴν αἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οἰκονομικῶς, ὡς εἰκὸς, οὐκ ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέροις φαίνεται προδιδάσκων μὲν, ὅτι παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ ὅτι σταυρωθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσεται, καὶ ἀναστήσεται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· παρεγγυώμενος δὲ μηδενὶ τὸ παράπαν τοιαῦτα λαλεῖν. Σκοπός γὰρ ἦν αὐτῷ λαθεῖν τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, τίς ἀληθῶς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἵνα καὶ ἐλθὼν σταυρωθῇ, καὶ σταυρωθεὶς ἀνέλῃ τὸν θάνατον, καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι κατορθώσῃ τὴν σωτηρίαν. Κατακρύπτει τοιγαροῦν οἰκονομικῶς τὰ πλεῖστα τῶν λεγομένων. Πάντα γὰρ οἶδεν, ὡς Θεός, τὰ συμφέροντα. XIII, 29. Quidam enim putabant, quia loculos habebat, quod dixisset ei Jesus: Eme ea quæ opus sunt nobis ad diem festum: aut egenis at aliquid darel. Cum non intelligerent discipuli quid sibi vellent verba Servatoris, ad familiares et vulgatas suspiciones vertantur illico, et quæ Servator imperare solebat, hæc rursus eum indicare existimant. Die namque festo imminente crediderunt ei qui marsupium habebat mandatuin ut nonnibil emeret, quod ad festuin esset idoneum: ant certe, quod ei magna imprimis cura erat, imperatum ut egenis ex oblatis rebus pro earum subministraret modo necessaria. Bonus enim ac misericors Dominus, ut scriptum est ". Præclarum vero nobis etiam ipsis exemplum hinc proponitur. Oportere quippe arLitror ut qui pure et juxta Dei placitum festum diem agere volunt, non solum lætitiæ suæ ratione: habeant, neque provideant quomodo soli ipsi cum lilaritate eum peragant, sed ad curam suam mise- [ ricordiam in egenos adjungant. Tunc euim aliorum erga alios dilectionis legem implentes, festum resera spiritale Servatori Christo peragemus. 14circo et lex olim Judais tradita de mauna colligendo, non solum sibi colligere permittit iis qui facere istud possint: Unusquisque enim, inquit, et contubernalibus vestris colligite ". Nam si aliquis contubernalium viribus caruisset, quibus robur integrum erat, vim suam ei quodammodo cominodantes, una mensura sua etiam quod aliis safliceret comportabant, ut, juxta Scripturam "*. ** Matth. xvii, 21, 22; Luc. xXIV, 7 ** Joel Τινὲς δὲ ἐδόκουν, ἐπεὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχεν ὁ Ἰούδας, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αγόρασον ὧν χρείαν ἔχομεν εἰς τὴν ἑορτὴν, ἢ τοῖς πτωχοῖς ἵνα τι δῷ. Οὐ συνιέντες οἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἐπὶ τὰς συνήθεις υπονοίας εὐπετέστερον τρέχουσι, καὶ ἅπερ ἦν ἔθος τῷ Σωτῆρι προστάττειν, ταῦτα πάλιν αὐτὸν οἴονται δηλοῦν. Ἐγγὺς γὰρ οὔσης τῆς ἑορτῆς, προσεδόκησαν τι τῶν εἰς αὐτὴν ἐπιτηδείων ἐκπρίασθαι κελεύειν αὐτῷ τῷ γλωσσόκομον έχοντι, ήγουν μάλιστα τὸ αὐτῷ περισπούδαστον ἐξανύσαι προστάττειν, τοῦτ' ἔστι, τὰ τοῖς δεομένοις ἐπαρκέσαι δυνάμενα, κατά γε τὸ τῶν προσκομιζομένων μέτρον. Χρηστὸς γὰρ καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος, κατὰ τὸ γε γραμμένον. "Αριστος δὲ σφόδρα καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ὁ τοῦ πράγματος εὑρεθήσεται τύπος. Χρῆνας γὰρ οἶμαι τοὺς ἑορτάζειν ἐθέλοντας, καθαρώς τε καὶ ἀρεσκόντως Θεῷ, οὐχὶ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν εὐθυ μίας ποιεῖσθαι λόγον, οὐδὲ ὅπως ἂν αὐτοὶ καὶ μόνοι διατελοίεν ἱλαρῶς προνοεῖν, συναναπλέκειν δὲ μᾶλ λον τῇ οἰκείᾳ φροντίδι, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς δεομένοις φειδώ. Τότε γὰρ, τότε τὸν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀποπληροῦντες θεσμόν, ἑορτὴν ὄντως πνευματικήν ἐπιτελέσομεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Τοιγάρτοι καὶ ὁ πάλαι τοῖς Ἰουδαίες διακελευσθεὶς νόμος ἐν τῇ τοῦ μάννα συγκομιδή, οὐ μόνοις αὐτοῖς ἐφίησι συλλέγειν τοὺς τοῦτο πράττειν ἰσχύοντας· Εκαστος γάρ, φησὶ, καὶ τοῖς συσκήνοις ὑμῶν συλλέξατε. Εἰ γάρ τις ἡτόνησε τῶν ὁμοσκήνων αὐτοῖς, οἱ μὴ τοῦτο πεπονθότες, κιχρῶντες ὥσπερ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἰσχὺν, συνεκόμιζον τῷ οἰκείῳ μέτρῳ, καὶ τὸ τοῖς ἑτέροις 97 Exod. XVI, 16. ss ibid. 18.

$8 ἀγνοήσαντί τε παντελῶς, ὅτι κατά κρημνοῦ τρέχει, τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ διαπήξας θάνατον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ο Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» Απειλοῦντος γὰρ μᾶλλον ἢ προτρέποντος ὁ λόγος ἐστίν. Ὥσπερ γὰρ νεανίας πρὸ ἤδης, καὶ καλὸς, καὶ σφριγῶσαν ἔχων ἐν τῷ σώματι δύναμιν, ὁρῶν μὲν ἐφ' ἑαυτῷ δρομαῖον Ιόντα τινὰ, ἐξεῖ δὲ πελέκει την δεξιάν έναρ μόσας, καὶ εἰδὼς ὅτι τεθνήξεται πάντως ἐλθών, ἀναφθέγγοιτο τυχόν, Ο ποιεῖς, ποίει τάχιον εχε γὰρ τῆς ἐμῆς δεξιᾶς τὴν δύναμιν· καὶ οὐ δή που τεθνάναι σπουδάζοντος ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα, προειδότος δὲ μᾶλλον ὅτι νικήσει, καὶ περιέσται τοῦ κακοῦν ἐθέλοντος αὐτόν· οὕτως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οξυτέρῳ τρόπον τινά κεχρῆσθαι κελεύει reportaturum: ita Dominus noster Jesus Christus Σατανά, ὅτι τῆς ἑαυτοῦ καταστρατεύεται κεφαλῆς, contendere cursu quodammodo jubet Satanam ad nefarium suum facinus. Jam enim eßliciet ut videatur in præceps datus hominum perditor, et orbis terrarum tyranni illius ac victoris impotentia liberetur, quem fraude sua oppressit, ut et a vera in Deum fide avocaret. Ignorant porro discipuli vim sermonis. non sine divina, ut videtur, ordinatione Christo hanc illis non revelante: nam et alibi præmonstrare videtur se traditum iri in ma. ius peccatorum, et crucifigendum se, atque interficiendum, dieque tertia resurrecturum; verum præcipiens illis uti. nemini prorsus hæc dicerent. 742 Principem quippe sæculi hujus celare suan naturam sibi proposuerat, ut et veniens crucifigeretur, et iur crucem actus mortem everteret, ει 5 δρόμῳ τὸν Σατανᾶν εἰς τὰ ἐπ' αὐτῷ τολμήματα. credentibus in eum salutem perficeret. Occultat δείξει γὰρ ἤδη πεσόντα γελασθαι τὸν ἀλιτήριον, igitur singulari ac divino consilio pleraque eorum ἐλευθέραν τε τὴν οἰκουμένην ἰδεῖν τοῦ πάλαι κρατήquae dicuntur. Sciebat enim, ut Deus, quecunque σαντος ἐκ πλεονεξίας καὶ νενικηκότος, ὡς ἐξ ἀπάτης, conducerent. ὡς καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀποστῆσαι πίστεως. Αγνοοῦσε γε μὴν αἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οἰκονομικῶς, ὡς εἰκὸς, οὐκ ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέροις φαίνεται προδιδάσκων μὲν, ὅτι παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ ὅτι σταυρωθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσεται, καὶ ἀναστήσεται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· παρεγγυώμενος δὲ μηδενὶ τὸ παράπαν τοιαῦτα λαλεῖν. Σκοπός γὰρ ἦν αὐτῷ λαθεῖν τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, τίς ἀληθῶς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἵνα καὶ ἐλθὼν σταυρωθῇ, καὶ σταυρωθεὶς ἀνέλῃ τὸν θάνατον, καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι κατορθώσῃ τὴν σωτηρίαν. Κατακρύπτει τοιγαροῦν οἰκονομικῶς τὰ πλεῖστα τῶν λεγομένων. Πάντα γὰρ οἶδεν, ὡς Θεός, τὰ συμφέροντα. XIII, 29. Quidam enim putabant, quia loculos habebat, quod dixisset ei Jesus: Eme ea quæ opus sunt nobis ad diem festum: aut egenis at aliquid darel. Cum non intelligerent discipuli quid sibi vellent verba Servatoris, ad familiares et vulgatas suspiciones vertantur illico, et quæ Servator imperare solebat, hæc rursus eum indicare existimant. Die namque festo imminente crediderunt ei qui marsupium habebat mandatuin ut nonnibil emeret, quod ad festuin esset idoneum: ant certe, quod ei magna imprimis cura erat, imperatum ut egenis ex oblatis rebus pro earum subministraret modo necessaria. Bonus enim ac misericors Dominus, ut scriptum est ". Præclarum vero nobis etiam ipsis exemplum hinc proponitur. Oportere quippe arLitror ut qui pure et juxta Dei placitum festum diem agere volunt, non solum lætitiæ suæ ratione: habeant, neque provideant quomodo soli ipsi cum lilaritate eum peragant, sed ad curam suam mise- [ ricordiam in egenos adjungant. Tunc euim aliorum erga alios dilectionis legem implentes, festum resera spiritale Servatori Christo peragemus. 14circo et lex olim Judais tradita de mauna colligendo, non solum sibi colligere permittit iis qui facere istud possint: Unusquisque enim, inquit, et contubernalibus vestris colligite ". Nam si aliquis contubernalium viribus caruisset, quibus robur integrum erat, vim suam ei quodammodo cominodantes, una mensura sua etiam quod aliis safliceret comportabant, ut, juxta Scripturam "*. ** Matth. xvii, 21, 22; Luc. xXIV, 7 ** Joel Τινὲς δὲ ἐδόκουν, ἐπεὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχεν ὁ Ἰούδας, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αγόρασον ὧν χρείαν ἔχομεν εἰς τὴν ἑορτὴν, ἢ τοῖς πτωχοῖς ἵνα τι δῷ. Οὐ συνιέντες οἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἐπὶ τὰς συνήθεις υπονοίας εὐπετέστερον τρέχουσι, καὶ ἅπερ ἦν ἔθος τῷ Σωτῆρι προστάττειν, ταῦτα πάλιν αὐτὸν οἴονται δηλοῦν. Ἐγγὺς γὰρ οὔσης τῆς ἑορτῆς, προσεδόκησαν τι τῶν εἰς αὐτὴν ἐπιτηδείων ἐκπρίασθαι κελεύειν αὐτῷ τῷ γλωσσόκομον έχοντι, ήγουν μάλιστα τὸ αὐτῷ περισπούδαστον ἐξανύσαι προστάττειν, τοῦτ' ἔστι, τὰ τοῖς δεομένοις ἐπαρκέσαι δυνάμενα, κατά γε τὸ τῶν προσκομιζομένων μέτρον. Χρηστὸς γὰρ καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος, κατὰ τὸ γε γραμμένον. "Αριστος δὲ σφόδρα καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ὁ τοῦ πράγματος εὑρεθήσεται τύπος. Χρῆνας γὰρ οἶμαι τοὺς ἑορτάζειν ἐθέλοντας, καθαρώς τε καὶ ἀρεσκόντως Θεῷ, οὐχὶ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν εὐθυ μίας ποιεῖσθαι λόγον, οὐδὲ ὅπως ἂν αὐτοὶ καὶ μόνοι διατελοίεν ἱλαρῶς προνοεῖν, συναναπλέκειν δὲ μᾶλ λον τῇ οἰκείᾳ φροντίδι, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς δεομένοις φειδώ. Τότε γὰρ, τότε τὸν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀποπληροῦντες θεσμόν, ἑορτὴν ὄντως πνευματικήν ἐπιτελέσομεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Τοιγάρτοι καὶ ὁ πάλαι τοῖς Ἰουδαίες διακελευσθεὶς νόμος ἐν τῇ τοῦ μάννα συγκομιδή, οὐ μόνοις αὐτοῖς ἐφίησι συλλέγειν τοὺς τοῦτο πράττειν ἰσχύοντας· Εκαστος γάρ, φησὶ, καὶ τοῖς συσκήνοις ὑμῶν συλλέξατε. Εἰ γάρ τις ἡτόνησε τῶν ὁμοσκήνων αὐτοῖς, οἱ μὴ τοῦτο πεπονθότες, κιχρῶντες ὥσπερ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἰσχὺν, συνεκόμιζον τῷ οἰκείῳ μέτρῳ, καὶ τὸ τοῖς ἑτέροις 97 Exod. XVI, 16. ss ibid. 18.

$8 ἀγνοήσαντί τε παντελῶς, ὅτι κατά κρημνοῦ τρέχει, τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ διαπήξας θάνατον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· ο Ο ποιεῖς, ποίησον τάχιον.» Απειλοῦντος γὰρ μᾶλλον ἢ προτρέποντος ὁ λόγος ἐστίν. Ὥσπερ γὰρ νεανίας πρὸ ἤδης, καὶ καλὸς, καὶ σφριγῶσαν ἔχων ἐν τῷ σώματι δύναμιν, ὁρῶν μὲν ἐφ' ἑαυτῷ δρομαῖον Ιόντα τινὰ, ἐξεῖ δὲ πελέκει την δεξιάν έναρ μόσας, καὶ εἰδὼς ὅτι τεθνήξεται πάντως ἐλθών, ἀναφθέγγοιτο τυχόν, Ο ποιεῖς, ποίει τάχιον εχε γὰρ τῆς ἐμῆς δεξιᾶς τὴν δύναμιν· καὶ οὐ δή που τεθνάναι σπουδάζοντος ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα, προειδότος δὲ μᾶλλον ὅτι νικήσει, καὶ περιέσται τοῦ κακοῦν ἐθέλοντος αὐτόν· οὕτως ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οξυτέρῳ τρόπον τινά κεχρῆσθαι κελεύει reportaturum: ita Dominus noster Jesus Christus Σατανά, ὅτι τῆς ἑαυτοῦ καταστρατεύεται κεφαλῆς, contendere cursu quodammodo jubet Satanam ad nefarium suum facinus. Jam enim eßliciet ut videatur in præceps datus hominum perditor, et orbis terrarum tyranni illius ac victoris impotentia liberetur, quem fraude sua oppressit, ut et a vera in Deum fide avocaret. Ignorant porro discipuli vim sermonis. non sine divina, ut videtur, ordinatione Christo hanc illis non revelante: nam et alibi præmonstrare videtur se traditum iri in ma. ius peccatorum, et crucifigendum se, atque interficiendum, dieque tertia resurrecturum; verum præcipiens illis uti. nemini prorsus hæc dicerent. 742 Principem quippe sæculi hujus celare suan naturam sibi proposuerat, ut et veniens crucifigeretur, et iur crucem actus mortem everteret, ει 5 δρόμῳ τὸν Σατανᾶν εἰς τὰ ἐπ' αὐτῷ τολμήματα. credentibus in eum salutem perficeret. Occultat δείξει γὰρ ἤδη πεσόντα γελασθαι τὸν ἀλιτήριον, igitur singulari ac divino consilio pleraque eorum ἐλευθέραν τε τὴν οἰκουμένην ἰδεῖν τοῦ πάλαι κρατήquae dicuntur. Sciebat enim, ut Deus, quecunque σαντος ἐκ πλεονεξίας καὶ νενικηκότος, ὡς ἐξ ἀπάτης, conducerent. ὡς καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀποστῆσαι πίστεως. Αγνοοῦσε γε μὴν αἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, οἰκονομικῶς, ὡς εἰκὸς, οὐκ ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέροις φαίνεται προδιδάσκων μὲν, ὅτι παραδοθήσεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ ὅτι σταυρωθήσεται, καὶ ἀποκτανθήσεται, καὶ ἀναστήσεται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ· παρεγγυώμενος δὲ μηδενὶ τὸ παράπαν τοιαῦτα λαλεῖν. Σκοπός γὰρ ἦν αὐτῷ λαθεῖν τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου, τίς ἀληθῶς κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἵνα καὶ ἐλθὼν σταυρωθῇ, καὶ σταυρωθεὶς ἀνέλῃ τὸν θάνατον, καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι κατορθώσῃ τὴν σωτηρίαν. Κατακρύπτει τοιγαροῦν οἰκονομικῶς τὰ πλεῖστα τῶν λεγομένων. Πάντα γὰρ οἶδεν, ὡς Θεός, τὰ συμφέροντα. XIII, 29. Quidam enim putabant, quia loculos habebat, quod dixisset ei Jesus: Eme ea quæ opus sunt nobis ad diem festum: aut egenis at aliquid darel. Cum non intelligerent discipuli quid sibi vellent verba Servatoris, ad familiares et vulgatas suspiciones vertantur illico, et quæ Servator imperare solebat, hæc rursus eum indicare existimant. Die namque festo imminente crediderunt ei qui marsupium habebat mandatuin ut nonnibil emeret, quod ad festuin esset idoneum: ant certe, quod ei magna imprimis cura erat, imperatum ut egenis ex oblatis rebus pro earum subministraret modo necessaria. Bonus enim ac misericors Dominus, ut scriptum est ". Præclarum vero nobis etiam ipsis exemplum hinc proponitur. Oportere quippe arLitror ut qui pure et juxta Dei placitum festum diem agere volunt, non solum lætitiæ suæ ratione: habeant, neque provideant quomodo soli ipsi cum lilaritate eum peragant, sed ad curam suam mise- [ ricordiam in egenos adjungant. Tunc euim aliorum erga alios dilectionis legem implentes, festum resera spiritale Servatori Christo peragemus. 14circo et lex olim Judais tradita de mauna colligendo, non solum sibi colligere permittit iis qui facere istud possint: Unusquisque enim, inquit, et contubernalibus vestris colligite ". Nam si aliquis contubernalium viribus caruisset, quibus robur integrum erat, vim suam ei quodammodo cominodantes, una mensura sua etiam quod aliis safliceret comportabant, ut, juxta Scripturam "*. ** Matth. xvii, 21, 22; Luc. xXIV, 7 ** Joel Τινὲς δὲ ἐδόκουν, ἐπεὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχεν ὁ Ἰούδας, ὅτι εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αγόρασον ὧν χρείαν ἔχομεν εἰς τὴν ἑορτὴν, ἢ τοῖς πτωχοῖς ἵνα τι δῷ. Οὐ συνιέντες οἱ μαθηταὶ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, ἐπὶ τὰς συνήθεις υπονοίας εὐπετέστερον τρέχουσι, καὶ ἅπερ ἦν ἔθος τῷ Σωτῆρι προστάττειν, ταῦτα πάλιν αὐτὸν οἴονται δηλοῦν. Ἐγγὺς γὰρ οὔσης τῆς ἑορτῆς, προσεδόκησαν τι τῶν εἰς αὐτὴν ἐπιτηδείων ἐκπρίασθαι κελεύειν αὐτῷ τῷ γλωσσόκομον έχοντι, ήγουν μάλιστα τὸ αὐτῷ περισπούδαστον ἐξανύσαι προστάττειν, τοῦτ' ἔστι, τὰ τοῖς δεομένοις ἐπαρκέσαι δυνάμενα, κατά γε τὸ τῶν προσκομιζομένων μέτρον. Χρηστὸς γὰρ καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος, κατὰ τὸ γε γραμμένον. "Αριστος δὲ σφόδρα καὶ ἡμῖν αὐτοῖς ὁ τοῦ πράγματος εὑρεθήσεται τύπος. Χρῆνας γὰρ οἶμαι τοὺς ἑορτάζειν ἐθέλοντας, καθαρώς τε καὶ ἀρεσκόντως Θεῷ, οὐχὶ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν εὐθυ μίας ποιεῖσθαι λόγον, οὐδὲ ὅπως ἂν αὐτοὶ καὶ μόνοι διατελοίεν ἱλαρῶς προνοεῖν, συναναπλέκειν δὲ μᾶλ λον τῇ οἰκείᾳ φροντίδι, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς δεομένοις φειδώ. Τότε γὰρ, τότε τὸν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀποπληροῦντες θεσμόν, ἑορτὴν ὄντως πνευματικήν ἐπιτελέσομεν τῷ Σωτῆρι Χριστῷ. Τοιγάρτοι καὶ ὁ πάλαι τοῖς Ἰουδαίες διακελευσθεὶς νόμος ἐν τῇ τοῦ μάννα συγκομιδή, οὐ μόνοις αὐτοῖς ἐφίησι συλλέγειν τοὺς τοῦτο πράττειν ἰσχύοντας· Εκαστος γάρ, φησὶ, καὶ τοῖς συσκήνοις ὑμῶν συλλέξατε. Εἰ γάρ τις ἡτόνησε τῶν ὁμοσκήνων αὐτοῖς, οἱ μὴ τοῦτο πεπονθότες, κιχρῶντες ὥσπερ αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἰσχὺν, συνεκόμιζον τῷ οἰκείῳ μέτρῳ, καὶ τὸ τοῖς ἑτέροις 97 Exod. XVI, 16. ss ibid. 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. 450" non deesset. Sic enim hoc veluti quodam temperamento æqualitatis ratio cunctis servari poterat. Ordinem igitur et formulam sanctis festis convenientem violat, qui suæ curæ pauperum curam non admiscet. Illa quippe conjunctio perfecta vere· cst festivitas. ἀρκοῦν, ἵνα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὁ μὲν τὸ πολὺ, qui multum, ei non superesset; qui autem minus, μὲ πλεονάσῃ, ὁ δὲ τὸ ἔλαττον, μὴ ἐλαττωθῇ. Οὕτω γὰρ ἦν, ἀνακράσεως ὥσπερ τινὸς γενομένης, τὸν τῆς ισότητος ἅπασι σώζεσθαι λόγον. Αδικεί τοιγαροῦν τὸν ταῖς ἁγίαις ἑορταῖς πρέποντα τύπον, ὁ μὴ τῇ οἰκεία φροντίδι τὴν τῶν δεομένων συν αναμιγνύς. Είη γὰρ ἂν ὄντως ἑορτὴ τελεία τὸ σύναμμα. Λαβὼν δὲ τὸ ψωμίον, εὐθὺς ἐξῆλθεν ἐκεῖνος. *Ην δὲ νύξ, ὅτε ἐξῆλθεν. XIII, 50. Cum ergo accepisset ille buccellam, επ ivit continuo. Erat autem nox, quando exivit. 743 Diabolo statim obsequitur, et cestro veluti quodam ac stimulis incitatus douno exsilit, nihilque sibi persuadet lucri studio præstabilius, et quod mirere, nihil utilitatis eum ex eulogia ce pisse comperiemus, præ effrenato nimirum pecunia studio. Quippe cum morbo illo prius teneretur, et peccati patrem. in seipso totum exprimeret, quo præceps ruat ne jam quidem miser dispicit. Noctem quippe veluti quamdam et impiarum cogitationum vim toto pectore suscipiens in profundum inferni ruit, et, ut in Proverbiis scriptum est ", quasi cervus properal, sagitta vulneratus in jecore, aut tanquam canis ad vincula, nesciens quia pro anima currit. Neque vero frustra mibi dixisse videtur evangelista, Cum accepisset buccellam, exivit continuo.» Solet enim Satanas eos quos semel ceperit, sibique obnoxios fecerit, acrius urgere, ut continuo mala peragant, et ut sine mora imperata faciant cogere vel nolentes. Timet nempe forsan, qua est ad maleficium peragendum mentis acrimonia, ne dum cunctatur, subeunte penitentia, aut meliorem frugem homo se recipiat, et ex animo voluptatem quæ ad peccatum impellit ceu crapulam deponat, et ex ejus laqueis sese tandem expediat. Hanc ob causam instare perditorem illum suis subditis opinor, eosque ad opus acrius urgere quod sibi placuerit. Et quidem Judam simul ac offulam sumpsisset cogit illico, ut qui jam in ditionem suam transisset, ad tam impium facinus se quanıprimum accingere, veritus, ut credibile est, simul cum pœnitentia vim quoque eulogiæ, ne utique in illius hominis corde lucis instar affulgens eum ad bene agendi studium revocaret, eique saniorem mentem inderet, qui consilium jam ceperat prodendi Servatoris, Damonem quippe Δρομαῖος ἄπεισιν ἐπὶ τὸ τῷ διαβόλῳ δοκοῦν, καὶ καθάπερ οἱστρῶν καὶ δεδονημένος τῆς μὲν ἑστίας ἐξάλλεται· κρεῖττον δὲ ὅλως οὐδὲν τῆς φιλοκερδείας ὁρᾷ, καὶ τό γε παράδοξον, οὐδὲν ἐκ τῆς εὐλογίας ὠφέλιμον εὑρήσομεν διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δηλονότι δυσε κάθεκτον εἰς τὸ χρηματίζεσθαι ροπήν. προκεκρατημένος γὰρ τῷ πάθει, καὶ ὁλόκληρον ἑαυτῷ τὸν ἀπάσης ἀνομίας ὠδίνων πατέρα, οὐδὲ ὅποι ποτὲ τρέ χει λοιπὸν ὁ δείλαιος διασκέπτεται. Νύκτα γὰρ οὖν ὥσπερ τινὰ, καὶ ζοφώδη διαλογισμῶν ἀνοσίων ἑσμὸν ἐν στέρνοις ἑλὼν, εἰς ᾅδου πυθμένα· καὶ εἰς πέταυτον καταντῇ, καὶ κατὰ τὸν ἐν Παροιμίαις λόγον, ὡς ἔλαφος ἐπισπεύδει πεπληγώς εἰς τὸ ἦπαρ τοξεύμα. τι, ἢ ὡς κύων ἐπὶ δεσμούς, οὐκ εἰδὼς ὅτι περὶ ψυ χῆς τρέχει. Καί μοι μὴ μάτην εἰπεῖν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ὅτι ο Λαβὼν τὸ ψωμίον ἐξῆλθεν εύ θύς.» Δεινὸς γὰρ ὁ Σατανᾶς εἰς τὸ τοῖς ἅπαξ ἁλοῦσι καὶ ὑπ' αὐτὸν γεγονόσι προστάττειν εὐθὺς ἐξανύειν τὰ πονηρὰ, καὶ μελλήσεως ἁπάσης δίχα τὸ δοκοῦν αὐτῷ κατεργάζεσθαι, καὶ οὐχ ἑκόντας ἀναγκάσαι. Δέδιεν ἴσως, πικρόνους τε ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δριμὺς εἰς κακουργίαν, μὴ ἄρα τις ἐν ταῖς ὑπερθέσεσι παρεισδραμοῦσα μετάγνωσις μεταβουλεύσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν παρασκευάσῃ τὸν ἄνθρωπον, καὶ καθάπερ τινὰ μέθην ἀποθέσθαι τοῦ νοῦ τὴν εἰς ἁμαρτίαν ἡδονὴν, ἔξω τε παγίδος ἑλκύσῃ τῆς παρ' αὐτοῦ τὸν ἤδη κατειλημμένον. Διὰ ταύτην οἶμαι τὴν αἰτίαν ἐπικεῖσθαι τὸν ἀλιτήριον τοῖς ὑπ' αὐτὸν γεγονόσιν, εἰς τὸ ὁρᾷν ἐπείγεσθαι καὶ μάλα γοργῶς τὸ ἀρέσκον αὐτῷ. Καὶ γοῦν τὸν Ἰούδαν μετὰ τὸ ψωμίον εὐθὺς ἀναγκάζει λοιπόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα λαβὼν, ἐπὶ τὴν οὕτως ἀνόσιον ἰέναι πρᾶξιν, δεδιώς, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁμοῦ τῇ μεταγνώσει καὶ τὴν ἐκ τῆς εὐλογίας δύναμιν, μὴ ἄρα πως ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου καρδίᾳ, φωτές αναλάμψασα δίκην, ἀγαθουργεῖν ἀναπείσῃ προελέσθαι μᾶλλον αὐτὸν, ἤγουν τὸ φρόνημα τὸ Did contra nos facere solitum ex iis quæ figurate γνήσιον ἐντέκῃ. τῷ καὶ προδοῦναι λοιπὸν ἀναπεπεισμένῳ. Ὅτι γὰρ ἔθος τοῦτο πράττειν ἀεὶ καθ᾿ ἡμῶν τῷ δαίμονι, καὶ διὰ τῶν ἐν τύπῳ γεγονότων γνωσό - μεθα. Εποιήσατο μὲν γὰρ ὑπὸ χεῖρα τοὺς Ἰουδαίους ἡ Φαραώ κατ' Αἴγυπτον ὄντας ἔτι, πηλῷ δὲ καὶ πλινθείᾳ, καὶ ταῖς τῶν ἔργων ἀνάγκαις εγκατατρύχεσθαι πικρῶς ἐπιτάξας αὐτοὺς, οὐδένα τε ταῖς πρὸς Θεὸν ἱκετείαις ἐδίδου καιρόν. Καὶ γοῦν πρὸς τοὺς τῶν ἔργων ἐπιστάτας, ο Βαρυνέσθω, φησί, τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ μὴ μεριμνάτωσαν λόγοις κενοίς, ο λόγους κενούς ὀνομάζων τὴν εἰς ἐλευθέραν » Prov. vil, • Ελοι. ν, 9. gesta sunt agnoscemus. Submisit quippe sibi Judæos Pharao in Ægypto degentes, eosque luto et lateribus, aliisque necessariis operibus tam acerbie vexari jussit, ut nullum orandi Dei tempus eis relinqueret. Ad operum quippe praefectos: «Graventur, inquit, opera hominum istorum, neque vaceut vanis sermonibus ';, vanos sermones appellans libertatis studium, vehementemque illius recuperandæ ardorem, 744 servitutis deplorationem, ac mcliorum desiderium. Non ignorabat enim, si istiusmodi rebus meditandis occuparentur,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. 450" non deesset. Sic enim hoc veluti quodam temperamento æqualitatis ratio cunctis servari poterat. Ordinem igitur et formulam sanctis festis convenientem violat, qui suæ curæ pauperum curam non admiscet. Illa quippe conjunctio perfecta vere· cst festivitas. ἀρκοῦν, ἵνα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὁ μὲν τὸ πολὺ, qui multum, ei non superesset; qui autem minus, μὲ πλεονάσῃ, ὁ δὲ τὸ ἔλαττον, μὴ ἐλαττωθῇ. Οὕτω γὰρ ἦν, ἀνακράσεως ὥσπερ τινὸς γενομένης, τὸν τῆς ισότητος ἅπασι σώζεσθαι λόγον. Αδικεί τοιγαροῦν τὸν ταῖς ἁγίαις ἑορταῖς πρέποντα τύπον, ὁ μὴ τῇ οἰκεία φροντίδι τὴν τῶν δεομένων συν αναμιγνύς. Είη γὰρ ἂν ὄντως ἑορτὴ τελεία τὸ σύναμμα. Λαβὼν δὲ τὸ ψωμίον, εὐθὺς ἐξῆλθεν ἐκεῖνος. *Ην δὲ νύξ, ὅτε ἐξῆλθεν. XIII, 50. Cum ergo accepisset ille buccellam, επ ivit continuo. Erat autem nox, quando exivit. 743 Diabolo statim obsequitur, et cestro veluti quodam ac stimulis incitatus douno exsilit, nihilque sibi persuadet lucri studio præstabilius, et quod mirere, nihil utilitatis eum ex eulogia ce pisse comperiemus, præ effrenato nimirum pecunia studio. Quippe cum morbo illo prius teneretur, et peccati patrem. in seipso totum exprimeret, quo præceps ruat ne jam quidem miser dispicit. Noctem quippe veluti quamdam et impiarum cogitationum vim toto pectore suscipiens in profundum inferni ruit, et, ut in Proverbiis scriptum est ", quasi cervus properal, sagitta vulneratus in jecore, aut tanquam canis ad vincula, nesciens quia pro anima currit. Neque vero frustra mibi dixisse videtur evangelista, Cum accepisset buccellam, exivit continuo.» Solet enim Satanas eos quos semel ceperit, sibique obnoxios fecerit, acrius urgere, ut continuo mala peragant, et ut sine mora imperata faciant cogere vel nolentes. Timet nempe forsan, qua est ad maleficium peragendum mentis acrimonia, ne dum cunctatur, subeunte penitentia, aut meliorem frugem homo se recipiat, et ex animo voluptatem quæ ad peccatum impellit ceu crapulam deponat, et ex ejus laqueis sese tandem expediat. Hanc ob causam instare perditorem illum suis subditis opinor, eosque ad opus acrius urgere quod sibi placuerit. Et quidem Judam simul ac offulam sumpsisset cogit illico, ut qui jam in ditionem suam transisset, ad tam impium facinus se quanıprimum accingere, veritus, ut credibile est, simul cum pœnitentia vim quoque eulogiæ, ne utique in illius hominis corde lucis instar affulgens eum ad bene agendi studium revocaret, eique saniorem mentem inderet, qui consilium jam ceperat prodendi Servatoris, Damonem quippe Δρομαῖος ἄπεισιν ἐπὶ τὸ τῷ διαβόλῳ δοκοῦν, καὶ καθάπερ οἱστρῶν καὶ δεδονημένος τῆς μὲν ἑστίας ἐξάλλεται· κρεῖττον δὲ ὅλως οὐδὲν τῆς φιλοκερδείας ὁρᾷ, καὶ τό γε παράδοξον, οὐδὲν ἐκ τῆς εὐλογίας ὠφέλιμον εὑρήσομεν διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δηλονότι δυσε κάθεκτον εἰς τὸ χρηματίζεσθαι ροπήν. προκεκρατημένος γὰρ τῷ πάθει, καὶ ὁλόκληρον ἑαυτῷ τὸν ἀπάσης ἀνομίας ὠδίνων πατέρα, οὐδὲ ὅποι ποτὲ τρέ χει λοιπὸν ὁ δείλαιος διασκέπτεται. Νύκτα γὰρ οὖν ὥσπερ τινὰ, καὶ ζοφώδη διαλογισμῶν ἀνοσίων ἑσμὸν ἐν στέρνοις ἑλὼν, εἰς ᾅδου πυθμένα· καὶ εἰς πέταυτον καταντῇ, καὶ κατὰ τὸν ἐν Παροιμίαις λόγον, ὡς ἔλαφος ἐπισπεύδει πεπληγώς εἰς τὸ ἦπαρ τοξεύμα. τι, ἢ ὡς κύων ἐπὶ δεσμούς, οὐκ εἰδὼς ὅτι περὶ ψυ χῆς τρέχει. Καί μοι μὴ μάτην εἰπεῖν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ὅτι ο Λαβὼν τὸ ψωμίον ἐξῆλθεν εύ θύς.» Δεινὸς γὰρ ὁ Σατανᾶς εἰς τὸ τοῖς ἅπαξ ἁλοῦσι καὶ ὑπ' αὐτὸν γεγονόσι προστάττειν εὐθὺς ἐξανύειν τὰ πονηρὰ, καὶ μελλήσεως ἁπάσης δίχα τὸ δοκοῦν αὐτῷ κατεργάζεσθαι, καὶ οὐχ ἑκόντας ἀναγκάσαι. Δέδιεν ἴσως, πικρόνους τε ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δριμὺς εἰς κακουργίαν, μὴ ἄρα τις ἐν ταῖς ὑπερθέσεσι παρεισδραμοῦσα μετάγνωσις μεταβουλεύσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν παρασκευάσῃ τὸν ἄνθρωπον, καὶ καθάπερ τινὰ μέθην ἀποθέσθαι τοῦ νοῦ τὴν εἰς ἁμαρτίαν ἡδονὴν, ἔξω τε παγίδος ἑλκύσῃ τῆς παρ' αὐτοῦ τὸν ἤδη κατειλημμένον. Διὰ ταύτην οἶμαι τὴν αἰτίαν ἐπικεῖσθαι τὸν ἀλιτήριον τοῖς ὑπ' αὐτὸν γεγονόσιν, εἰς τὸ ὁρᾷν ἐπείγεσθαι καὶ μάλα γοργῶς τὸ ἀρέσκον αὐτῷ. Καὶ γοῦν τὸν Ἰούδαν μετὰ τὸ ψωμίον εὐθὺς ἀναγκάζει λοιπόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα λαβὼν, ἐπὶ τὴν οὕτως ἀνόσιον ἰέναι πρᾶξιν, δεδιώς, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁμοῦ τῇ μεταγνώσει καὶ τὴν ἐκ τῆς εὐλογίας δύναμιν, μὴ ἄρα πως ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου καρδίᾳ, φωτές αναλάμψασα δίκην, ἀγαθουργεῖν ἀναπείσῃ προελέσθαι μᾶλλον αὐτὸν, ἤγουν τὸ φρόνημα τὸ Did contra nos facere solitum ex iis quæ figurate γνήσιον ἐντέκῃ. τῷ καὶ προδοῦναι λοιπὸν ἀναπεπεισμένῳ. Ὅτι γὰρ ἔθος τοῦτο πράττειν ἀεὶ καθ᾿ ἡμῶν τῷ δαίμονι, καὶ διὰ τῶν ἐν τύπῳ γεγονότων γνωσό - μεθα. Εποιήσατο μὲν γὰρ ὑπὸ χεῖρα τοὺς Ἰουδαίους ἡ Φαραώ κατ' Αἴγυπτον ὄντας ἔτι, πηλῷ δὲ καὶ πλινθείᾳ, καὶ ταῖς τῶν ἔργων ἀνάγκαις εγκατατρύχεσθαι πικρῶς ἐπιτάξας αὐτοὺς, οὐδένα τε ταῖς πρὸς Θεὸν ἱκετείαις ἐδίδου καιρόν. Καὶ γοῦν πρὸς τοὺς τῶν ἔργων ἐπιστάτας, ο Βαρυνέσθω, φησί, τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ μὴ μεριμνάτωσαν λόγοις κενοίς, ο λόγους κενούς ὀνομάζων τὴν εἰς ἐλευθέραν » Prov. vil, • Ελοι. ν, 9. gesta sunt agnoscemus. Submisit quippe sibi Judæos Pharao in Ægypto degentes, eosque luto et lateribus, aliisque necessariis operibus tam acerbie vexari jussit, ut nullum orandi Dei tempus eis relinqueret. Ad operum quippe praefectos: «Graventur, inquit, opera hominum istorum, neque vaceut vanis sermonibus ';, vanos sermones appellans libertatis studium, vehementemque illius recuperandæ ardorem, 744 servitutis deplorationem, ac mcliorum desiderium. Non ignorabat enim, si istiusmodi rebus meditandis occuparentur,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. 450" non deesset. Sic enim hoc veluti quodam temperamento æqualitatis ratio cunctis servari poterat. Ordinem igitur et formulam sanctis festis convenientem violat, qui suæ curæ pauperum curam non admiscet. Illa quippe conjunctio perfecta vere· cst festivitas. ἀρκοῦν, ἵνα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὁ μὲν τὸ πολὺ, qui multum, ei non superesset; qui autem minus, μὲ πλεονάσῃ, ὁ δὲ τὸ ἔλαττον, μὴ ἐλαττωθῇ. Οὕτω γὰρ ἦν, ἀνακράσεως ὥσπερ τινὸς γενομένης, τὸν τῆς ισότητος ἅπασι σώζεσθαι λόγον. Αδικεί τοιγαροῦν τὸν ταῖς ἁγίαις ἑορταῖς πρέποντα τύπον, ὁ μὴ τῇ οἰκεία φροντίδι τὴν τῶν δεομένων συν αναμιγνύς. Είη γὰρ ἂν ὄντως ἑορτὴ τελεία τὸ σύναμμα. Λαβὼν δὲ τὸ ψωμίον, εὐθὺς ἐξῆλθεν ἐκεῖνος. *Ην δὲ νύξ, ὅτε ἐξῆλθεν. XIII, 50. Cum ergo accepisset ille buccellam, επ ivit continuo. Erat autem nox, quando exivit. 743 Diabolo statim obsequitur, et cestro veluti quodam ac stimulis incitatus douno exsilit, nihilque sibi persuadet lucri studio præstabilius, et quod mirere, nihil utilitatis eum ex eulogia ce pisse comperiemus, præ effrenato nimirum pecunia studio. Quippe cum morbo illo prius teneretur, et peccati patrem. in seipso totum exprimeret, quo præceps ruat ne jam quidem miser dispicit. Noctem quippe veluti quamdam et impiarum cogitationum vim toto pectore suscipiens in profundum inferni ruit, et, ut in Proverbiis scriptum est ", quasi cervus properal, sagitta vulneratus in jecore, aut tanquam canis ad vincula, nesciens quia pro anima currit. Neque vero frustra mibi dixisse videtur evangelista, Cum accepisset buccellam, exivit continuo.» Solet enim Satanas eos quos semel ceperit, sibique obnoxios fecerit, acrius urgere, ut continuo mala peragant, et ut sine mora imperata faciant cogere vel nolentes. Timet nempe forsan, qua est ad maleficium peragendum mentis acrimonia, ne dum cunctatur, subeunte penitentia, aut meliorem frugem homo se recipiat, et ex animo voluptatem quæ ad peccatum impellit ceu crapulam deponat, et ex ejus laqueis sese tandem expediat. Hanc ob causam instare perditorem illum suis subditis opinor, eosque ad opus acrius urgere quod sibi placuerit. Et quidem Judam simul ac offulam sumpsisset cogit illico, ut qui jam in ditionem suam transisset, ad tam impium facinus se quanıprimum accingere, veritus, ut credibile est, simul cum pœnitentia vim quoque eulogiæ, ne utique in illius hominis corde lucis instar affulgens eum ad bene agendi studium revocaret, eique saniorem mentem inderet, qui consilium jam ceperat prodendi Servatoris, Damonem quippe Δρομαῖος ἄπεισιν ἐπὶ τὸ τῷ διαβόλῳ δοκοῦν, καὶ καθάπερ οἱστρῶν καὶ δεδονημένος τῆς μὲν ἑστίας ἐξάλλεται· κρεῖττον δὲ ὅλως οὐδὲν τῆς φιλοκερδείας ὁρᾷ, καὶ τό γε παράδοξον, οὐδὲν ἐκ τῆς εὐλογίας ὠφέλιμον εὑρήσομεν διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δηλονότι δυσε κάθεκτον εἰς τὸ χρηματίζεσθαι ροπήν. προκεκρατημένος γὰρ τῷ πάθει, καὶ ὁλόκληρον ἑαυτῷ τὸν ἀπάσης ἀνομίας ὠδίνων πατέρα, οὐδὲ ὅποι ποτὲ τρέ χει λοιπὸν ὁ δείλαιος διασκέπτεται. Νύκτα γὰρ οὖν ὥσπερ τινὰ, καὶ ζοφώδη διαλογισμῶν ἀνοσίων ἑσμὸν ἐν στέρνοις ἑλὼν, εἰς ᾅδου πυθμένα· καὶ εἰς πέταυτον καταντῇ, καὶ κατὰ τὸν ἐν Παροιμίαις λόγον, ὡς ἔλαφος ἐπισπεύδει πεπληγώς εἰς τὸ ἦπαρ τοξεύμα. τι, ἢ ὡς κύων ἐπὶ δεσμούς, οὐκ εἰδὼς ὅτι περὶ ψυ χῆς τρέχει. Καί μοι μὴ μάτην εἰπεῖν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, ὅτι ο Λαβὼν τὸ ψωμίον ἐξῆλθεν εύ θύς.» Δεινὸς γὰρ ὁ Σατανᾶς εἰς τὸ τοῖς ἅπαξ ἁλοῦσι καὶ ὑπ' αὐτὸν γεγονόσι προστάττειν εὐθὺς ἐξανύειν τὰ πονηρὰ, καὶ μελλήσεως ἁπάσης δίχα τὸ δοκοῦν αὐτῷ κατεργάζεσθαι, καὶ οὐχ ἑκόντας ἀναγκάσαι. Δέδιεν ἴσως, πικρόνους τε ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δριμὺς εἰς κακουργίαν, μὴ ἄρα τις ἐν ταῖς ὑπερθέσεσι παρεισδραμοῦσα μετάγνωσις μεταβουλεύσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν παρασκευάσῃ τὸν ἄνθρωπον, καὶ καθάπερ τινὰ μέθην ἀποθέσθαι τοῦ νοῦ τὴν εἰς ἁμαρτίαν ἡδονὴν, ἔξω τε παγίδος ἑλκύσῃ τῆς παρ' αὐτοῦ τὸν ἤδη κατειλημμένον. Διὰ ταύτην οἶμαι τὴν αἰτίαν ἐπικεῖσθαι τὸν ἀλιτήριον τοῖς ὑπ' αὐτὸν γεγονόσιν, εἰς τὸ ὁρᾷν ἐπείγεσθαι καὶ μάλα γοργῶς τὸ ἀρέσκον αὐτῷ. Καὶ γοῦν τὸν Ἰούδαν μετὰ τὸ ψωμίον εὐθὺς ἀναγκάζει λοιπόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα λαβὼν, ἐπὶ τὴν οὕτως ἀνόσιον ἰέναι πρᾶξιν, δεδιώς, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὁμοῦ τῇ μεταγνώσει καὶ τὴν ἐκ τῆς εὐλογίας δύναμιν, μὴ ἄρα πως ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου καρδίᾳ, φωτές αναλάμψασα δίκην, ἀγαθουργεῖν ἀναπείσῃ προελέσθαι μᾶλλον αὐτὸν, ἤγουν τὸ φρόνημα τὸ Did contra nos facere solitum ex iis quæ figurate γνήσιον ἐντέκῃ. τῷ καὶ προδοῦναι λοιπὸν ἀναπεπεισμένῳ. Ὅτι γὰρ ἔθος τοῦτο πράττειν ἀεὶ καθ᾿ ἡμῶν τῷ δαίμονι, καὶ διὰ τῶν ἐν τύπῳ γεγονότων γνωσό - μεθα. Εποιήσατο μὲν γὰρ ὑπὸ χεῖρα τοὺς Ἰουδαίους ἡ Φαραώ κατ' Αἴγυπτον ὄντας ἔτι, πηλῷ δὲ καὶ πλινθείᾳ, καὶ ταῖς τῶν ἔργων ἀνάγκαις εγκατατρύχεσθαι πικρῶς ἐπιτάξας αὐτοὺς, οὐδένα τε ταῖς πρὸς Θεὸν ἱκετείαις ἐδίδου καιρόν. Καὶ γοῦν πρὸς τοὺς τῶν ἔργων ἐπιστάτας, ο Βαρυνέσθω, φησί, τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ μὴ μεριμνάτωσαν λόγοις κενοίς, ο λόγους κενούς ὀνομάζων τὴν εἰς ἐλευθέραν » Prov. vil, • Ελοι. ν, 9. gesta sunt agnoscemus. Submisit quippe sibi Judæos Pharao in Ægypto degentes, eosque luto et lateribus, aliisque necessariis operibus tam acerbie vexari jussit, ut nullum orandi Dei tempus eis relinqueret. Ad operum quippe praefectos: «Graventur, inquit, opera hominum istorum, neque vaceut vanis sermonibus ';, vanos sermones appellans libertatis studium, vehementemque illius recuperandæ ardorem, 744 servitutis deplorationem, ac mcliorum desiderium. Non ignorabat enim, si istiusmodi rebus meditandis occuparentur,

non parum eis iude utilitatis adfuturum. figuris ἕξιν ἀναδρομὴν, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ δουλείᾳ θρήνον, καὶ igitur ad veritatis agnitionem delati, reperiemus τὴν ἐπὶ τῶν καλλίστων προσευχήν. Οὐκ ἠγνόει γὰρ Satanam ipsum assidue urgere eos quos semel διὰ τῆς ἐν τούτοις σχολῆς οὐ μικρὰν ευρήσοντας intra sua retia clauserit, et in obsequium suum ὄνησιν. ᾿Απὸ δὴ τῶν τύπων ἐπὶ τὴν τῶν ἀληθεστέ penitus adduxerit ρων θεωρημάτων ἰόντες ἐπίγνωσιν, κατεπείγοντα σφόδρα τὴν Σατανᾶν εὑρήσομεν, πρὸς τὸ χρῆναι πράττειν τὰ πονηρὰ τοὺς εἴσω πεσόντας τῶν παρ' αὐτοῦ δικτύων, καὶ ὁλοκλήρως ἤδη κεκρατημένους εἰς ὑπουργίαν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῷ. XIII, 31, 32. Gum ergo exisset, dixit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarifcalus est in eo. Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum. Exit quidem proditor diaboli artibus obsecuturus: Christus vero sermonem inchoat, hine figurate quodammodo innuens non esse omnibus passim evulganda quæ solis debentur ingenuis. Nec enim decet sanctum dari canibus, juxta ipsius vocem, sed neque margaritas proculcari suum pedibus. Quod igitur etiam prius specie parabolæ dixit, hoc docere conatur tempore ad opus et clariorem demonstrationem vocante. Post defectionem igitur ac discessum proditoris, communicat tandem ut congruo nimirum tempore genuinis discipulis mysteria, et ait:. Nunc clarificatus est FiJius hominis, › et per hoc quidem salutarem passionem significat ipsis jam foribus imminentem et paulo post futuram. Clarificatum vero Filium hominis ait, non diversum a se alium quendam significans, non divisim, ut visum est nonnullis, unus enim Filius Christus, et ante carnem, et cum carne, et priusquam homo feret sicuti nos, et postquam factus est homo. Quomodo vero clarificatum se esse affirmet, quærendum est. Dixerint euim forsan aliqui: Nonne et prius clarificatus est cum miracula faceret? Namn uno verbo placato mari, et vehementi ventorum impetu compresso, adoratus est quidem ab iis qui in navigio tunc erant, audiitque: «VereFilius Dei es '.. Præterea, cum Lazarum ad vitam reverti jussisset, adeo celebre fuit miraculum, ut et circa festi tempus Hierosolymam ascendenti omnes ei una cum pueris occurrerint, et faustis ominibus eum persecuti sint, dicentes: «Benedictus qui venit in nomine Domini. ν 745 Sed et fractis quinque panibus ac duobus pisciculis universam multitudinem eorum qui ad se confluxerant satiavit absque pueris et mulieribus, ad quinque virorum millia. Tam illustre vero miraculum istud nonnullis visum est, ut ea re plurimum attoniti regem eum creare vellent *: hoc enim evangelista nobis testatus est. Difficile vero non est ejuscemodi exempla congerere, nihilo iis quæ retulimus inferiora. Quomodo igitur nunc clarificatum se dicit, qui et olim clarificatus est? Clarificatus enim est etiam ex aliis, et divina potestate præditus credebatur. Tamen consummatio gloriæ in passione sita erat, quam pro mundi víta sustinuit, et in eo quod per seipsum resurrectionis • Matth. VΙΙ, Matth. xiv, 33. • Matth. xxi, *Οτε οὖν ἐξῆλθε, λέγει ὁ Ἰησοῦς· Νῦν ἐδο ξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ. Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς δοξάσει αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ, καὶ εὐθὺς δοξάσει αὐτόν. Εξεισι μὲν ὁ προδότης τοῖς τοῦ διαβόλου στρατο ηγήμασιν ὑπηρετήσων· ἄρχεται δὲ τοῦ λόγου Χριστὸς, οὐκ εἰς τὰς πάντων ἀκοὰς τὰ μόνοις πρέποντα τοῖς γνησίοις λαλεῖσθαι δεῖν, ὡς ἐν τύπῳ, καὶ διὰ τούτου διδάσκων. Οὐ γὰρ διδόναι προσήκει τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνὴν, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς τῶν ενυβρίζεσθαι ποσὶ τοὺς μαργαρίτας ἐᾷν. Ὅπερ οὖν ἔφη καὶ πρότερον, ὡς ἐν εἴδει παραβολῆς, τοῦτο πειρᾶται διδάσκειν καιροῦ καλοῦντος εἰς ἔργον καὶ σαφεστέραν ἐπίδειξιν. Μετὰ τοίνυν τοῦ προδότου τὴν ἀπόστασιν καὶ τῆς ἑστίας τὴν ἀποδρομήν, ἀνακοινοῦται λοιπὸν, ὡς ἐν καιρῷ τῷ πρέποντι, τοῖς γνησίοις τῶν μαθητῶν τὰ μυστήρια, και φησι· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου·» καὶ σημαίνει μὲν διὰ τούτου τὸ σωτήριον πάθος, ὡς ἂν ἐπὶ θύραις τε καὶ ἤδη παρεσόμενον μετὰ βραχύ. Δεδοξάσθαι γε μὴν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησίν, οὐχ ἕτερόν τινα λέγων παρ' ἑαυτὸν, οὐ διῃρημένως, καθάπερ ἔδοξέ τισιν· εἷς γὰρ Υἱὸς ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ σαρ κὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς, καὶ πρὶν ἄνθρωπος γένηται καθ' ἡμᾶς, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Τὸ δὲ ὅπως δεδοξάσθαι διισχυρίζεται, ζητητέον. Φαῖεν γὰρ ἴσως τινές· "Η γὰρ οὐχὶ, καὶ πρότερον τερατοποιῶν ἐδοξάζετο; Καίτοι θάλασσαν μὲν ἀγριαίνουσαν ἐνὶ δυσωπήσας λόγῳ, καὶ βιαιοτάτων πνευμάτων ανακό μας φοράν, προσεκινήθη μὲν παρὰ τῶν ἐν τῷ πλοίῳ τότε, ήκουσε δε, ότι ο 'Αληθώς Θεού Υιός εἴ.» Καὶ μὴν καὶ τὸν ἐν τῇ Βηθανία Λάζαρον παλινδρομῆσαι προστάξας εἰς ζωήν, διαβόητον ἔσχε τὸ θαῦμα, ὡς καὶ ἀναβαίνοντι κατὰ τὸν τῆς ἑορτῆς καιρὸν ἑορτῆς καιρὸν εἰς Ἱεροσόλυμα προϋπαντῆσαι σύμπαντας ὁμοῦ τοῖς νηπίοις, καὶ ἀξιάγαστον αὐτῷ τὴν εὐφημίαν ἀναπλέκειν λέγοντας· «Εύ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά καὶ πέντε διακλάσας ἄρτους ποτέ, καὶ ὀψάρια δύο, κορεσθῆναι παρεσκεύασε τὴν τῶν ἐπ' αὐτὸν συνδεδραμηκότων πληθύν, δίχα νηπίων καὶ γυναι κῶν, εἰς πέντε συντείνουσαν χιλιάδας ἀνδρῶν. Εδόκει δὲ οὕτως εὐκλεὲς τὸ τερατουργούμενον εἶναί τισιν, ὡς τὴν τοῦ πράγματος καταπεπληγμένους ὑπεροχήν, ζητεῖν αὐτὸν ἀναδείξαι καὶ βασιλέα· τοῦτο γὰρ αὐ τὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστής διεμαρτύρατο. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν, καὶ δι' ἑτέρων ὅσων καὶ σφόδρα πλατύν ἰέναι τὸν λόγον, τῶν ἀρτίως ἡμῖν ἀπηριθμημένων πραγμά των κατ' οὐδὲν ἡττωμένην τὴν δόξαν ἐχόντων. Πῶς s Joan. vi, 15.

non parum eis iude utilitatis adfuturum. figuris ἕξιν ἀναδρομὴν, καὶ τὸν ἐπὶ τῇ δουλείᾳ θρήνον, καὶ igitur ad veritatis agnitionem delati, reperiemus τὴν ἐπὶ τῶν καλλίστων προσευχήν. Οὐκ ἠγνόει γὰρ Satanam ipsum assidue urgere eos quos semel διὰ τῆς ἐν τούτοις σχολῆς οὐ μικρὰν ευρήσοντας intra sua retia clauserit, et in obsequium suum ὄνησιν. ᾿Απὸ δὴ τῶν τύπων ἐπὶ τὴν τῶν ἀληθεστέ penitus adduxerit ρων θεωρημάτων ἰόντες ἐπίγνωσιν, κατεπείγοντα σφόδρα τὴν Σατανᾶν εὑρήσομεν, πρὸς τὸ χρῆναι πράττειν τὰ πονηρὰ τοὺς εἴσω πεσόντας τῶν παρ' αὐτοῦ δικτύων, καὶ ὁλοκλήρως ἤδη κεκρατημένους εἰς ὑπουργίαν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῷ. XIII, 31, 32. Gum ergo exisset, dixit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarifcalus est in eo. Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum. Exit quidem proditor diaboli artibus obsecuturus: Christus vero sermonem inchoat, hine figurate quodammodo innuens non esse omnibus passim evulganda quæ solis debentur ingenuis. Nec enim decet sanctum dari canibus, juxta ipsius vocem, sed neque margaritas proculcari suum pedibus. Quod igitur etiam prius specie parabolæ dixit, hoc docere conatur tempore ad opus et clariorem demonstrationem vocante. Post defectionem igitur ac discessum proditoris, communicat tandem ut congruo nimirum tempore genuinis discipulis mysteria, et ait:. Nunc clarificatus est FiJius hominis, › et per hoc quidem salutarem passionem significat ipsis jam foribus imminentem et paulo post futuram. Clarificatum vero Filium hominis ait, non diversum a se alium quendam significans, non divisim, ut visum est nonnullis, unus enim Filius Christus, et ante carnem, et cum carne, et priusquam homo feret sicuti nos, et postquam factus est homo. Quomodo vero clarificatum se esse affirmet, quærendum est. Dixerint euim forsan aliqui: Nonne et prius clarificatus est cum miracula faceret? Namn uno verbo placato mari, et vehementi ventorum impetu compresso, adoratus est quidem ab iis qui in navigio tunc erant, audiitque: «VereFilius Dei es '.. Præterea, cum Lazarum ad vitam reverti jussisset, adeo celebre fuit miraculum, ut et circa festi tempus Hierosolymam ascendenti omnes ei una cum pueris occurrerint, et faustis ominibus eum persecuti sint, dicentes: «Benedictus qui venit in nomine Domini. ν 745 Sed et fractis quinque panibus ac duobus pisciculis universam multitudinem eorum qui ad se confluxerant satiavit absque pueris et mulieribus, ad quinque virorum millia. Tam illustre vero miraculum istud nonnullis visum est, ut ea re plurimum attoniti regem eum creare vellent *: hoc enim evangelista nobis testatus est. Difficile vero non est ejuscemodi exempla congerere, nihilo iis quæ retulimus inferiora. Quomodo igitur nunc clarificatum se dicit, qui et olim clarificatus est? Clarificatus enim est etiam ex aliis, et divina potestate præditus credebatur. Tamen consummatio gloriæ in passione sita erat, quam pro mundi víta sustinuit, et in eo quod per seipsum resurrectionis • Matth. VΙΙ, Matth. xiv, 33. • Matth. xxi, *Οτε οὖν ἐξῆλθε, λέγει ὁ Ἰησοῦς· Νῦν ἐδο ξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ. Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς δοξάσει αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ, καὶ εὐθὺς δοξάσει αὐτόν. Εξεισι μὲν ὁ προδότης τοῖς τοῦ διαβόλου στρατο ηγήμασιν ὑπηρετήσων· ἄρχεται δὲ τοῦ λόγου Χριστὸς, οὐκ εἰς τὰς πάντων ἀκοὰς τὰ μόνοις πρέποντα τοῖς γνησίοις λαλεῖσθαι δεῖν, ὡς ἐν τύπῳ, καὶ διὰ τούτου διδάσκων. Οὐ γὰρ διδόναι προσήκει τὸ ἅγιον τοῖς κυσί, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνὴν, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς τῶν ενυβρίζεσθαι ποσὶ τοὺς μαργαρίτας ἐᾷν. Ὅπερ οὖν ἔφη καὶ πρότερον, ὡς ἐν εἴδει παραβολῆς, τοῦτο πειρᾶται διδάσκειν καιροῦ καλοῦντος εἰς ἔργον καὶ σαφεστέραν ἐπίδειξιν. Μετὰ τοίνυν τοῦ προδότου τὴν ἀπόστασιν καὶ τῆς ἑστίας τὴν ἀποδρομήν, ἀνακοινοῦται λοιπὸν, ὡς ἐν καιρῷ τῷ πρέποντι, τοῖς γνησίοις τῶν μαθητῶν τὰ μυστήρια, και φησι· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου·» καὶ σημαίνει μὲν διὰ τούτου τὸ σωτήριον πάθος, ὡς ἂν ἐπὶ θύραις τε καὶ ἤδη παρεσόμενον μετὰ βραχύ. Δεδοξάσθαι γε μὴν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου φησίν, οὐχ ἕτερόν τινα λέγων παρ' ἑαυτὸν, οὐ διῃρημένως, καθάπερ ἔδοξέ τισιν· εἷς γὰρ Υἱὸς ὁ Χριστὸς, καὶ πρὸ σαρ κὸς, καὶ μετὰ σαρκὸς, καὶ πρὶν ἄνθρωπος γένηται καθ' ἡμᾶς, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Τὸ δὲ ὅπως δεδοξάσθαι διισχυρίζεται, ζητητέον. Φαῖεν γὰρ ἴσως τινές· "Η γὰρ οὐχὶ, καὶ πρότερον τερατοποιῶν ἐδοξάζετο; Καίτοι θάλασσαν μὲν ἀγριαίνουσαν ἐνὶ δυσωπήσας λόγῳ, καὶ βιαιοτάτων πνευμάτων ανακό μας φοράν, προσεκινήθη μὲν παρὰ τῶν ἐν τῷ πλοίῳ τότε, ήκουσε δε, ότι ο 'Αληθώς Θεού Υιός εἴ.» Καὶ μὴν καὶ τὸν ἐν τῇ Βηθανία Λάζαρον παλινδρομῆσαι προστάξας εἰς ζωήν, διαβόητον ἔσχε τὸ θαῦμα, ὡς καὶ ἀναβαίνοντι κατὰ τὸν τῆς ἑορτῆς καιρὸν ἑορτῆς καιρὸν εἰς Ἱεροσόλυμα προϋπαντῆσαι σύμπαντας ὁμοῦ τοῖς νηπίοις, καὶ ἀξιάγαστον αὐτῷ τὴν εὐφημίαν ἀναπλέκειν λέγοντας· «Εύ λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» Αλλά καὶ πέντε διακλάσας ἄρτους ποτέ, καὶ ὀψάρια δύο, κορεσθῆναι παρεσκεύασε τὴν τῶν ἐπ' αὐτὸν συνδεδραμηκότων πληθύν, δίχα νηπίων καὶ γυναι κῶν, εἰς πέντε συντείνουσαν χιλιάδας ἀνδρῶν. Εδόκει δὲ οὕτως εὐκλεὲς τὸ τερατουργούμενον εἶναί τισιν, ὡς τὴν τοῦ πράγματος καταπεπληγμένους ὑπεροχήν, ζητεῖν αὐτὸν ἀναδείξαι καὶ βασιλέα· τοῦτο γὰρ αὐ τὸς ἡμῖν ὁ εὐαγγελιστής διεμαρτύρατο. Χαλεπὸν δὲ οὐδὲν, καὶ δι' ἑτέρων ὅσων καὶ σφόδρα πλατύν ἰέναι τὸν λόγον, τῶν ἀρτίως ἡμῖν ἀπηριθμημένων πραγμά των κατ' οὐδὲν ἡττωμένην τὴν δόξαν ἐχόντων. Πῶς s Joan. vi, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ καὶ πάλαι δεδοξασμένος, ἑαυτὸν omnium modum innovavit. Nam si rationem nyνυνὶ δεδοξάσθαι φησί; Δεδόξασται γὰρ καὶ δι' ἑτέ ρων, καὶ θεοπρεποῦς ἐξουσίας ὑπόληψιν ἔχων ἐφαί νετο. Τό γε μὴν τῆς δόξης τέλειον, καὶ τῆς εὐκλείας τὸ πλῆρες ἐν ἐκείνῳ πάντως ἦν ἐν τῷ παθεῖν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι' ἑαυτοῦ τῆς ἀπάν των ἀναστάσεως καινοτομῆσαι τὸν τρόπον. Βασανίζοντες γὰρ, ὡς ἔνι, καλῶς τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου τὸν λόγον, οὐχ ἑαυτῷ τυχόν, οὐδὲ κυρίως δι' ἑαυτὸν τεθνεῶτα κατοψόμεθα, ἀλλ' ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ἀνθρω· πότητος, παθεῖν τε καὶ δρᾶσαι, τό τε πάθος αὐτό, καὶ μετ' ἐκεῖνο τὴν ἀνάστασιν. Τέθνηκε μὲν γὰρ κατὰ τὴν σάρκα τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀντίῤῥοπον τὴν ἰδίαν ἀποδεικνὺς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀποπληρῶν ἀρᾶς ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν ὁ πάντων ἀντάξιος. Ἐγήγερται δὲ πάλιν ἐκ νεκρῶν εἰς ἀκήρατόν τινα καὶ ἀκατάληκτον ζωήν, ὅλην ἐν ἑαυτῷ διανιστὰς τὴν φύσιν. • "Απαξ γὰρ ἀποθανών, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐκέτι ἀποθνήσκει· θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. “Ο γὰρ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν εφάπαξ, δ δὲ ζῇ, ζῇ τῷ Θεῷ.» Τοῦτο καὶ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς ἀληθὲς ἔσται διὰ Χριστόν. Εγερθησόμεθα γὰρ ἔτι εἰς θάνατον οὐχὶ, ἀλλ' εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον, εἰ καὶ πολύ μετὰ τοῦτο τῶν ἀνισταμένων ἡ διαφορὰ, κατά γε τὸ ἐν δόξῃ, φημὶ, καὶ τὴν τοῖς ἑκάστου τρόποις χρεω στουμένην ἀντίδοσιν. Γενόμενος τοίνυν ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, υπερυψώθη πάλιν λαβὼν τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ο γὰρ νομισθείς ἄνθρωπος εἶναι ψιλός, ὑπερεδοξάσθη λίαν, Θεὸς ὄντως καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀναδεδειγμένος, οὐκ εἰς καινὸν ἀξίωμα κεκλημένος τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἀλλ᾽ εἰς ὅπερ ἦν καὶ πρὸ σαρκὸς εἰς τοῦτο δὴ πάντ τως καὶ μετ' αὐτῆς ἀναδραμὼν τῆς σαρκὸς, κατὰ τοῦτο δεδοξάσθαι νομιοῦμεν αὐτὸν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα διὰ παντὸς Κύριον. Καινὸν γὰρ οὐδὲν ἐν Χριστῷ τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων εὑρίσκεται, ἔχων δὲ πάντα φυσικῶς, ὡς θεός, καὶ πρὸ τῆς λεγομένης κενώσεως. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ληφθείσης τοῦ δούλου μορφῆς, ἐπειδήπερ ἑαυτὸν ἀνεβίβασεν εἰς ἐκεῖνα πάλιν, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, δεδοξάσθαι νοεῖται, καὶ εἰληφέναι λέγεται. Δεδοξασμένῳ τοιγαροῦν τῷ Χριστῷ συν δεδόξασται πάντως καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ἐδοξάσθη δὲ ἐν Υἱῷ, οὐ δόξης τινὰ προσθήκην λαβὼν παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος· ἀνενδεής γὰρ τοιούτου παντὸς ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις· ἀλλ' ἐπείπερ ἐγνώσθη τίνος ἐστὶ Πατήρ. υνπερ γὰρ τρόπον δόξα καὶ καύχήμα τὸ τοιοῦτον ἔχειν κατὰ φύσιν γεννήτορα, τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ δόξα καὶ καύχημα τὸ τοιοῦτον ἔχειν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον Υιόν. Διὰ τοῦτό φησιν· «Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει αὐτόν, ο "Αμα γὰρ ἔδοξάσθη Πατήρ διὰ τὸν Υἱόν, καὶ ἀντεδόξασεν εὐθὺς τὸν Υἱόν· ἐπ' ἄμφω γὰρ δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς δόξης ὄνομα τρέχει. Πλὴν ἵνα καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν τοῦ λόγου κατα βιβάσωμεν δύναμιν, ὠφελείας τοῖς ἀκρυωμένοις τί πτοντες ἀφορμήν, ἐκεῖνο τούτοις ἐποίσομεν. Εἰ δοξά • Galat. III. 13. Rom. τι, 9, 10. Philipp. ", sterii istius, quoad licet, recte expendamus, non sibi ipsi neque proprie propter seipsum mortuumi videbimus, sed pro universa humanitate, et sustinuisse ac fecisse passionem ipsam, et post illam, · resurrectionem. Mortuus enim est secundum carnem, vitam suam pro vita omnium tradens, et veteris maledicti in seipso vim adimplens ille pro omnibus æstimandus. Excitatus autem est rursus ex mortuis in vitam incorruptibilem et æternam, totam in seipso suscitans naturam. ‹ Semel enim mortuus, ut scriptum est, jam non moritur: mors illi non ultra dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo. Idipsum et de nobis quoque ipsis verum erit propter Christumn. Nec enim ultra resurgemus in mortem, sed in vitam æternam, licet magna futura sit demum differentia, quod ad gloriam nimirum, et debitam cujusque moribus retributionem. Factus igitur obediens Deo ac Patri usque ad niortem, mortem autem crucis, juxta Pauli vocem³, superexaltatus est rursus, accipiens nomen quod est super omne nomen. Qui enim nudus homo esse putabatur, supra modum glorificatus fuit, vere Deus et Filius revera Dei prodilus, nec ad novam quamdam dignitatem vocatus, qui natura Deus erat, sed ad id quod erat ante carnem, etiam cum ipsa carne rediens, idcirco clarissimum esse ipsum putabimus, tametsi semper gloriæ Dominus exstiterit. Nulla enim nova qua Dei sit dignitas in Christo reperitur, 746 sed habens omnia naturaliter, ut Deus, etiam ante eam quam dicimus inanitionem. Sed et assumpta servi forma, quandoquidem seipsum ad illa rursus extulit, etiam cum homo factus est, clarifretus intelligitur, et sumpsisse dicitur. Una ilaque cum Christo clarificato 'clarificatus est omnino Deus ac later: clarificatus vero est in filio, non accepta ulla gloriæ accessione a suo genimine: diviña quippe et ineffabilis natura ea prorsus non indiget; sed quia innotuit cujus Filii sit Pater. Quemadmodum enim gloria est Filio, talem habere secundum naturam genitorem, eodem modo censeo etiam in Patris gloriam cedere, quod talem ex seipso habeat Filium. Propterea dicit:. Si Deus clarificatus est in co, et Deus clarifcabit eum in semetipso.» Simul enim clarificatus est Paler propter Filium, et statim Filium vicissim clarificavit: ad utrumque gloriæ nomen pertinet. Ve rumtamen ut et ad nos usque sermonis vim deprimamus, utilitatis occasionem auditoribus parturientes, illud his addemus. Si clarificamus in nobis ipsis Deuin, sperandum est nos clarificatum iri ab eo. ‹ Vivo enim ego, dixit Dominus, quia glorificantes me glorificabo, et non spernentur ".» Clarificatur autem per nos et in nobis Deus, cum depulsis sordibus peccati per omne opus bonum • ibid 9. ** ibid. 6. ¹¹ 1 Reg. 11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ καὶ πάλαι δεδοξασμένος, ἑαυτὸν omnium modum innovavit. Nam si rationem nyνυνὶ δεδοξάσθαι φησί; Δεδόξασται γὰρ καὶ δι' ἑτέ ρων, καὶ θεοπρεποῦς ἐξουσίας ὑπόληψιν ἔχων ἐφαί νετο. Τό γε μὴν τῆς δόξης τέλειον, καὶ τῆς εὐκλείας τὸ πλῆρες ἐν ἐκείνῳ πάντως ἦν ἐν τῷ παθεῖν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι' ἑαυτοῦ τῆς ἀπάν των ἀναστάσεως καινοτομῆσαι τὸν τρόπον. Βασανίζοντες γὰρ, ὡς ἔνι, καλῶς τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου τὸν λόγον, οὐχ ἑαυτῷ τυχόν, οὐδὲ κυρίως δι' ἑαυτὸν τεθνεῶτα κατοψόμεθα, ἀλλ' ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ἀνθρω· πότητος, παθεῖν τε καὶ δρᾶσαι, τό τε πάθος αὐτό, καὶ μετ' ἐκεῖνο τὴν ἀνάστασιν. Τέθνηκε μὲν γὰρ κατὰ τὴν σάρκα τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀντίῤῥοπον τὴν ἰδίαν ἀποδεικνὺς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀποπληρῶν ἀρᾶς ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν ὁ πάντων ἀντάξιος. Ἐγήγερται δὲ πάλιν ἐκ νεκρῶν εἰς ἀκήρατόν τινα καὶ ἀκατάληκτον ζωήν, ὅλην ἐν ἑαυτῷ διανιστὰς τὴν φύσιν. • "Απαξ γὰρ ἀποθανών, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐκέτι ἀποθνήσκει· θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. “Ο γὰρ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν εφάπαξ, δ δὲ ζῇ, ζῇ τῷ Θεῷ.» Τοῦτο καὶ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς ἀληθὲς ἔσται διὰ Χριστόν. Εγερθησόμεθα γὰρ ἔτι εἰς θάνατον οὐχὶ, ἀλλ' εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον, εἰ καὶ πολύ μετὰ τοῦτο τῶν ἀνισταμένων ἡ διαφορὰ, κατά γε τὸ ἐν δόξῃ, φημὶ, καὶ τὴν τοῖς ἑκάστου τρόποις χρεω στουμένην ἀντίδοσιν. Γενόμενος τοίνυν ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, υπερυψώθη πάλιν λαβὼν τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ο γὰρ νομισθείς ἄνθρωπος εἶναι ψιλός, ὑπερεδοξάσθη λίαν, Θεὸς ὄντως καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀναδεδειγμένος, οὐκ εἰς καινὸν ἀξίωμα κεκλημένος τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἀλλ᾽ εἰς ὅπερ ἦν καὶ πρὸ σαρκὸς εἰς τοῦτο δὴ πάντ τως καὶ μετ' αὐτῆς ἀναδραμὼν τῆς σαρκὸς, κατὰ τοῦτο δεδοξάσθαι νομιοῦμεν αὐτὸν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα διὰ παντὸς Κύριον. Καινὸν γὰρ οὐδὲν ἐν Χριστῷ τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων εὑρίσκεται, ἔχων δὲ πάντα φυσικῶς, ὡς θεός, καὶ πρὸ τῆς λεγομένης κενώσεως. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ληφθείσης τοῦ δούλου μορφῆς, ἐπειδήπερ ἑαυτὸν ἀνεβίβασεν εἰς ἐκεῖνα πάλιν, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, δεδοξάσθαι νοεῖται, καὶ εἰληφέναι λέγεται. Δεδοξασμένῳ τοιγαροῦν τῷ Χριστῷ συν δεδόξασται πάντως καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ἐδοξάσθη δὲ ἐν Υἱῷ, οὐ δόξης τινὰ προσθήκην λαβὼν παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος· ἀνενδεής γὰρ τοιούτου παντὸς ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις· ἀλλ' ἐπείπερ ἐγνώσθη τίνος ἐστὶ Πατήρ. υνπερ γὰρ τρόπον δόξα καὶ καύχήμα τὸ τοιοῦτον ἔχειν κατὰ φύσιν γεννήτορα, τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ δόξα καὶ καύχημα τὸ τοιοῦτον ἔχειν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον Υιόν. Διὰ τοῦτό φησιν· «Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει αὐτόν, ο "Αμα γὰρ ἔδοξάσθη Πατήρ διὰ τὸν Υἱόν, καὶ ἀντεδόξασεν εὐθὺς τὸν Υἱόν· ἐπ' ἄμφω γὰρ δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς δόξης ὄνομα τρέχει. Πλὴν ἵνα καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν τοῦ λόγου κατα βιβάσωμεν δύναμιν, ὠφελείας τοῖς ἀκρυωμένοις τί πτοντες ἀφορμήν, ἐκεῖνο τούτοις ἐποίσομεν. Εἰ δοξά • Galat. III. 13. Rom. τι, 9, 10. Philipp. ", sterii istius, quoad licet, recte expendamus, non sibi ipsi neque proprie propter seipsum mortuumi videbimus, sed pro universa humanitate, et sustinuisse ac fecisse passionem ipsam, et post illam, · resurrectionem. Mortuus enim est secundum carnem, vitam suam pro vita omnium tradens, et veteris maledicti in seipso vim adimplens ille pro omnibus æstimandus. Excitatus autem est rursus ex mortuis in vitam incorruptibilem et æternam, totam in seipso suscitans naturam. ‹ Semel enim mortuus, ut scriptum est, jam non moritur: mors illi non ultra dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo. Idipsum et de nobis quoque ipsis verum erit propter Christumn. Nec enim ultra resurgemus in mortem, sed in vitam æternam, licet magna futura sit demum differentia, quod ad gloriam nimirum, et debitam cujusque moribus retributionem. Factus igitur obediens Deo ac Patri usque ad niortem, mortem autem crucis, juxta Pauli vocem³, superexaltatus est rursus, accipiens nomen quod est super omne nomen. Qui enim nudus homo esse putabatur, supra modum glorificatus fuit, vere Deus et Filius revera Dei prodilus, nec ad novam quamdam dignitatem vocatus, qui natura Deus erat, sed ad id quod erat ante carnem, etiam cum ipsa carne rediens, idcirco clarissimum esse ipsum putabimus, tametsi semper gloriæ Dominus exstiterit. Nulla enim nova qua Dei sit dignitas in Christo reperitur, 746 sed habens omnia naturaliter, ut Deus, etiam ante eam quam dicimus inanitionem. Sed et assumpta servi forma, quandoquidem seipsum ad illa rursus extulit, etiam cum homo factus est, clarifretus intelligitur, et sumpsisse dicitur. Una ilaque cum Christo clarificato 'clarificatus est omnino Deus ac later: clarificatus vero est in filio, non accepta ulla gloriæ accessione a suo genimine: diviña quippe et ineffabilis natura ea prorsus non indiget; sed quia innotuit cujus Filii sit Pater. Quemadmodum enim gloria est Filio, talem habere secundum naturam genitorem, eodem modo censeo etiam in Patris gloriam cedere, quod talem ex seipso habeat Filium. Propterea dicit:. Si Deus clarificatus est in co, et Deus clarifcabit eum in semetipso.» Simul enim clarificatus est Paler propter Filium, et statim Filium vicissim clarificavit: ad utrumque gloriæ nomen pertinet. Ve rumtamen ut et ad nos usque sermonis vim deprimamus, utilitatis occasionem auditoribus parturientes, illud his addemus. Si clarificamus in nobis ipsis Deuin, sperandum est nos clarificatum iri ab eo. ‹ Vivo enim ego, dixit Dominus, quia glorificantes me glorificabo, et non spernentur ".» Clarificatur autem per nos et in nobis Deus, cum depulsis sordibus peccati per omne opus bonum • ibid 9. ** ibid. 6. ¹¹ 1 Reg. 11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ καὶ πάλαι δεδοξασμένος, ἑαυτὸν omnium modum innovavit. Nam si rationem nyνυνὶ δεδοξάσθαι φησί; Δεδόξασται γὰρ καὶ δι' ἑτέ ρων, καὶ θεοπρεποῦς ἐξουσίας ὑπόληψιν ἔχων ἐφαί νετο. Τό γε μὴν τῆς δόξης τέλειον, καὶ τῆς εὐκλείας τὸ πλῆρες ἐν ἐκείνῳ πάντως ἦν ἐν τῷ παθεῖν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι' ἑαυτοῦ τῆς ἀπάν των ἀναστάσεως καινοτομῆσαι τὸν τρόπον. Βασανίζοντες γὰρ, ὡς ἔνι, καλῶς τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου τὸν λόγον, οὐχ ἑαυτῷ τυχόν, οὐδὲ κυρίως δι' ἑαυτὸν τεθνεῶτα κατοψόμεθα, ἀλλ' ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ἀνθρω· πότητος, παθεῖν τε καὶ δρᾶσαι, τό τε πάθος αὐτό, καὶ μετ' ἐκεῖνο τὴν ἀνάστασιν. Τέθνηκε μὲν γὰρ κατὰ τὴν σάρκα τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀντίῤῥοπον τὴν ἰδίαν ἀποδεικνὺς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀποπληρῶν ἀρᾶς ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν ὁ πάντων ἀντάξιος. Ἐγήγερται δὲ πάλιν ἐκ νεκρῶν εἰς ἀκήρατόν τινα καὶ ἀκατάληκτον ζωήν, ὅλην ἐν ἑαυτῷ διανιστὰς τὴν φύσιν. • "Απαξ γὰρ ἀποθανών, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐκέτι ἀποθνήσκει· θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. “Ο γὰρ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν εφάπαξ, δ δὲ ζῇ, ζῇ τῷ Θεῷ.» Τοῦτο καὶ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς ἀληθὲς ἔσται διὰ Χριστόν. Εγερθησόμεθα γὰρ ἔτι εἰς θάνατον οὐχὶ, ἀλλ' εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον, εἰ καὶ πολύ μετὰ τοῦτο τῶν ἀνισταμένων ἡ διαφορὰ, κατά γε τὸ ἐν δόξῃ, φημὶ, καὶ τὴν τοῖς ἑκάστου τρόποις χρεω στουμένην ἀντίδοσιν. Γενόμενος τοίνυν ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, υπερυψώθη πάλιν λαβὼν τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ο γὰρ νομισθείς ἄνθρωπος εἶναι ψιλός, ὑπερεδοξάσθη λίαν, Θεὸς ὄντως καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀναδεδειγμένος, οὐκ εἰς καινὸν ἀξίωμα κεκλημένος τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἀλλ᾽ εἰς ὅπερ ἦν καὶ πρὸ σαρκὸς εἰς τοῦτο δὴ πάντ τως καὶ μετ' αὐτῆς ἀναδραμὼν τῆς σαρκὸς, κατὰ τοῦτο δεδοξάσθαι νομιοῦμεν αὐτὸν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα διὰ παντὸς Κύριον. Καινὸν γὰρ οὐδὲν ἐν Χριστῷ τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων εὑρίσκεται, ἔχων δὲ πάντα φυσικῶς, ὡς θεός, καὶ πρὸ τῆς λεγομένης κενώσεως. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ληφθείσης τοῦ δούλου μορφῆς, ἐπειδήπερ ἑαυτὸν ἀνεβίβασεν εἰς ἐκεῖνα πάλιν, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, δεδοξάσθαι νοεῖται, καὶ εἰληφέναι λέγεται. Δεδοξασμένῳ τοιγαροῦν τῷ Χριστῷ συν δεδόξασται πάντως καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ἐδοξάσθη δὲ ἐν Υἱῷ, οὐ δόξης τινὰ προσθήκην λαβὼν παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος· ἀνενδεής γὰρ τοιούτου παντὸς ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις· ἀλλ' ἐπείπερ ἐγνώσθη τίνος ἐστὶ Πατήρ. υνπερ γὰρ τρόπον δόξα καὶ καύχήμα τὸ τοιοῦτον ἔχειν κατὰ φύσιν γεννήτορα, τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ δόξα καὶ καύχημα τὸ τοιοῦτον ἔχειν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον Υιόν. Διὰ τοῦτό φησιν· «Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει αὐτόν, ο "Αμα γὰρ ἔδοξάσθη Πατήρ διὰ τὸν Υἱόν, καὶ ἀντεδόξασεν εὐθὺς τὸν Υἱόν· ἐπ' ἄμφω γὰρ δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς δόξης ὄνομα τρέχει. Πλὴν ἵνα καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν τοῦ λόγου κατα βιβάσωμεν δύναμιν, ὠφελείας τοῖς ἀκρυωμένοις τί πτοντες ἀφορμήν, ἐκεῖνο τούτοις ἐποίσομεν. Εἰ δοξά • Galat. III. 13. Rom. τι, 9, 10. Philipp. ", sterii istius, quoad licet, recte expendamus, non sibi ipsi neque proprie propter seipsum mortuumi videbimus, sed pro universa humanitate, et sustinuisse ac fecisse passionem ipsam, et post illam, · resurrectionem. Mortuus enim est secundum carnem, vitam suam pro vita omnium tradens, et veteris maledicti in seipso vim adimplens ille pro omnibus æstimandus. Excitatus autem est rursus ex mortuis in vitam incorruptibilem et æternam, totam in seipso suscitans naturam. ‹ Semel enim mortuus, ut scriptum est, jam non moritur: mors illi non ultra dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo. Idipsum et de nobis quoque ipsis verum erit propter Christumn. Nec enim ultra resurgemus in mortem, sed in vitam æternam, licet magna futura sit demum differentia, quod ad gloriam nimirum, et debitam cujusque moribus retributionem. Factus igitur obediens Deo ac Patri usque ad niortem, mortem autem crucis, juxta Pauli vocem³, superexaltatus est rursus, accipiens nomen quod est super omne nomen. Qui enim nudus homo esse putabatur, supra modum glorificatus fuit, vere Deus et Filius revera Dei prodilus, nec ad novam quamdam dignitatem vocatus, qui natura Deus erat, sed ad id quod erat ante carnem, etiam cum ipsa carne rediens, idcirco clarissimum esse ipsum putabimus, tametsi semper gloriæ Dominus exstiterit. Nulla enim nova qua Dei sit dignitas in Christo reperitur, 746 sed habens omnia naturaliter, ut Deus, etiam ante eam quam dicimus inanitionem. Sed et assumpta servi forma, quandoquidem seipsum ad illa rursus extulit, etiam cum homo factus est, clarifretus intelligitur, et sumpsisse dicitur. Una ilaque cum Christo clarificato 'clarificatus est omnino Deus ac later: clarificatus vero est in filio, non accepta ulla gloriæ accessione a suo genimine: diviña quippe et ineffabilis natura ea prorsus non indiget; sed quia innotuit cujus Filii sit Pater. Quemadmodum enim gloria est Filio, talem habere secundum naturam genitorem, eodem modo censeo etiam in Patris gloriam cedere, quod talem ex seipso habeat Filium. Propterea dicit:. Si Deus clarificatus est in co, et Deus clarifcabit eum in semetipso.» Simul enim clarificatus est Paler propter Filium, et statim Filium vicissim clarificavit: ad utrumque gloriæ nomen pertinet. Ve rumtamen ut et ad nos usque sermonis vim deprimamus, utilitatis occasionem auditoribus parturientes, illud his addemus. Si clarificamus in nobis ipsis Deuin, sperandum est nos clarificatum iri ab eo. ‹ Vivo enim ego, dixit Dominus, quia glorificantes me glorificabo, et non spernentur ".» Clarificatur autem per nos et in nobis Deus, cum depulsis sordibus peccati per omne opus bonum • ibid 9. ** ibid. 6. ¹¹ 1 Reg. 11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὖν ἄρα λοιπὸν ὁ καὶ πάλαι δεδοξασμένος, ἑαυτὸν omnium modum innovavit. Nam si rationem nyνυνὶ δεδοξάσθαι φησί; Δεδόξασται γὰρ καὶ δι' ἑτέ ρων, καὶ θεοπρεποῦς ἐξουσίας ὑπόληψιν ἔχων ἐφαί νετο. Τό γε μὴν τῆς δόξης τέλειον, καὶ τῆς εὐκλείας τὸ πλῆρες ἐν ἐκείνῳ πάντως ἦν ἐν τῷ παθεῖν αὐτὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς, καὶ δι' ἑαυτοῦ τῆς ἀπάν των ἀναστάσεως καινοτομῆσαι τὸν τρόπον. Βασανίζοντες γὰρ, ὡς ἔνι, καλῶς τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου τὸν λόγον, οὐχ ἑαυτῷ τυχόν, οὐδὲ κυρίως δι' ἑαυτὸν τεθνεῶτα κατοψόμεθα, ἀλλ' ὑπὲρ ἁπάσης τῆς ἀνθρω· πότητος, παθεῖν τε καὶ δρᾶσαι, τό τε πάθος αὐτό, καὶ μετ' ἐκεῖνο τὴν ἀνάστασιν. Τέθνηκε μὲν γὰρ κατὰ τὴν σάρκα τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀντίῤῥοπον τὴν ἰδίαν ἀποδεικνὺς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀποπληρῶν ἀρᾶς ἐν ἑαυτῷ τὴν δύναμιν ὁ πάντων ἀντάξιος. Ἐγήγερται δὲ πάλιν ἐκ νεκρῶν εἰς ἀκήρατόν τινα καὶ ἀκατάληκτον ζωήν, ὅλην ἐν ἑαυτῷ διανιστὰς τὴν φύσιν. • "Απαξ γὰρ ἀποθανών, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐκέτι ἀποθνήσκει· θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει. “Ο γὰρ ἀπέθανε, τῇ ἁμαρτίᾳ ἀπέθανεν εφάπαξ, δ δὲ ζῇ, ζῇ τῷ Θεῷ.» Τοῦτο καὶ ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς ἀληθὲς ἔσται διὰ Χριστόν. Εγερθησόμεθα γὰρ ἔτι εἰς θάνατον οὐχὶ, ἀλλ' εἰς ζωὴν τὴν ἀπέραντον, εἰ καὶ πολύ μετὰ τοῦτο τῶν ἀνισταμένων ἡ διαφορὰ, κατά γε τὸ ἐν δόξῃ, φημὶ, καὶ τὴν τοῖς ἑκάστου τρόποις χρεω στουμένην ἀντίδοσιν. Γενόμενος τοίνυν ὑπήκοος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, υπερυψώθη πάλιν λαβὼν τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Ο γὰρ νομισθείς ἄνθρωπος εἶναι ψιλός, ὑπερεδοξάσθη λίαν, Θεὸς ὄντως καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀναδεδειγμένος, οὐκ εἰς καινὸν ἀξίωμα κεκλημένος τὸ εἶναι φύσει Θεός, ἀλλ᾽ εἰς ὅπερ ἦν καὶ πρὸ σαρκὸς εἰς τοῦτο δὴ πάντ τως καὶ μετ' αὐτῆς ἀναδραμὼν τῆς σαρκὸς, κατὰ τοῦτο δεδοξάσθαι νομιοῦμεν αὐτὸν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα διὰ παντὸς Κύριον. Καινὸν γὰρ οὐδὲν ἐν Χριστῷ τῶν θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων εὑρίσκεται, ἔχων δὲ πάντα φυσικῶς, ὡς θεός, καὶ πρὸ τῆς λεγομένης κενώσεως. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ληφθείσης τοῦ δούλου μορφῆς, ἐπειδήπερ ἑαυτὸν ἀνεβίβασεν εἰς ἐκεῖνα πάλιν, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, δεδοξάσθαι νοεῖται, καὶ εἰληφέναι λέγεται. Δεδοξασμένῳ τοιγαροῦν τῷ Χριστῷ συν δεδόξασται πάντως καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· ἐδοξάσθη δὲ ἐν Υἱῷ, οὐ δόξης τινὰ προσθήκην λαβὼν παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος· ἀνενδεής γὰρ τοιούτου παντὸς ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις· ἀλλ' ἐπείπερ ἐγνώσθη τίνος ἐστὶ Πατήρ. υνπερ γὰρ τρόπον δόξα καὶ καύχήμα τὸ τοιοῦτον ἔχειν κατὰ φύσιν γεννήτορα, τὸν αὐτὸν οἶμαι τρόπον καὶ αὐτῷ τῷ Πατρὶ δόξα καὶ καύχημα τὸ τοιοῦτον ἔχειν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον Υιόν. Διὰ τοῦτό φησιν· «Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει αὐτόν, ο "Αμα γὰρ ἔδοξάσθη Πατήρ διὰ τὸν Υἱόν, καὶ ἀντεδόξασεν εὐθὺς τὸν Υἱόν· ἐπ' ἄμφω γὰρ δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς δόξης ὄνομα τρέχει. Πλὴν ἵνα καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὴν τοῦ λόγου κατα βιβάσωμεν δύναμιν, ὠφελείας τοῖς ἀκρυωμένοις τί πτοντες ἀφορμήν, ἐκεῖνο τούτοις ἐποίσομεν. Εἰ δοξά • Galat. III. 13. Rom. τι, 9, 10. Philipp. ", sterii istius, quoad licet, recte expendamus, non sibi ipsi neque proprie propter seipsum mortuumi videbimus, sed pro universa humanitate, et sustinuisse ac fecisse passionem ipsam, et post illam, · resurrectionem. Mortuus enim est secundum carnem, vitam suam pro vita omnium tradens, et veteris maledicti in seipso vim adimplens ille pro omnibus æstimandus. Excitatus autem est rursus ex mortuis in vitam incorruptibilem et æternam, totam in seipso suscitans naturam. ‹ Semel enim mortuus, ut scriptum est, jam non moritur: mors illi non ultra dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo. Idipsum et de nobis quoque ipsis verum erit propter Christumn. Nec enim ultra resurgemus in mortem, sed in vitam æternam, licet magna futura sit demum differentia, quod ad gloriam nimirum, et debitam cujusque moribus retributionem. Factus igitur obediens Deo ac Patri usque ad niortem, mortem autem crucis, juxta Pauli vocem³, superexaltatus est rursus, accipiens nomen quod est super omne nomen. Qui enim nudus homo esse putabatur, supra modum glorificatus fuit, vere Deus et Filius revera Dei prodilus, nec ad novam quamdam dignitatem vocatus, qui natura Deus erat, sed ad id quod erat ante carnem, etiam cum ipsa carne rediens, idcirco clarissimum esse ipsum putabimus, tametsi semper gloriæ Dominus exstiterit. Nulla enim nova qua Dei sit dignitas in Christo reperitur, 746 sed habens omnia naturaliter, ut Deus, etiam ante eam quam dicimus inanitionem. Sed et assumpta servi forma, quandoquidem seipsum ad illa rursus extulit, etiam cum homo factus est, clarifretus intelligitur, et sumpsisse dicitur. Una ilaque cum Christo clarificato 'clarificatus est omnino Deus ac later: clarificatus vero est in filio, non accepta ulla gloriæ accessione a suo genimine: diviña quippe et ineffabilis natura ea prorsus non indiget; sed quia innotuit cujus Filii sit Pater. Quemadmodum enim gloria est Filio, talem habere secundum naturam genitorem, eodem modo censeo etiam in Patris gloriam cedere, quod talem ex seipso habeat Filium. Propterea dicit:. Si Deus clarificatus est in co, et Deus clarifcabit eum in semetipso.» Simul enim clarificatus est Paler propter Filium, et statim Filium vicissim clarificavit: ad utrumque gloriæ nomen pertinet. Ve rumtamen ut et ad nos usque sermonis vim deprimamus, utilitatis occasionem auditoribus parturientes, illud his addemus. Si clarificamus in nobis ipsis Deuin, sperandum est nos clarificatum iri ab eo. ‹ Vivo enim ego, dixit Dominus, quia glorificantes me glorificabo, et non spernentur ".» Clarificatur autem per nos et in nobis Deus, cum depulsis sordibus peccati per omne opus bonum • ibid 9. ** ibid. 6. ¹¹ 1 Reg. 11, 2.

que vero Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι. του, nostram vitam illustramus. Vivimus enim hoc pa- ζομεν ἐν ἑαυτοῖς τὸν Θεὸν, προσδοκήσωμεν ὅτι δοξα cto in gloriam ejns. σθησόμεθα παρ' αὐτοῦ. «Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ οὐκ ἐξουδενωθήσονται. ο Δοξάζεται δὲ δι' ἡμῶν καὶ ἐν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ὅταν τὸν, ἐκ τῆς ἁμαρτίας παρωσάμενοι ρύπον, διὰ πάσης ἀγαθοεργίας τὸν οἰκεῖον καταφαιδρύνωμεν βίον. Ζῶμεν γὰρ οὕτως εἰς δόξαν αὐτοῦ. XIII, 33. Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Infantium et recens editorum loco et ordine collocat discipulos, licet ad tantam virtutis mensuram evectos, tantaque prudentia præditos quanta in paucis inveniatur, hinc apertissime docens eum qui valde etiam perfectus inter homines censeatur, infantem esse et rudem apud Deum. Quid enim est prudentia hominis, si cum universi opifice sapientia comparetur? Idcirco Psalmista ad Deum dicebat: Ut jumentum factus sum apud te 12 > Nesanæ mentis ullus dixerit Psalmistam jumentum ideo vocari quod Deo adhæserit: esset enim gravis ista in naturam divinam contumelia, magnamque in se continere absurditatem videretur. Nam qui homini sapienti adliæret, et apud cum factus est (aptanda enim est, ut reor, psalmi dictio, propter usum ), nequaquam ut jumentum fuerit, sed sagax potius, et prudens, ac singulari solertia præditus. Quod si quis non injuria verumn 747 id esse dixerit, quomodo non futilis erit quisquis existimet hominem sapientem belluinum et insanum fore, licet ipsi Dei sapientiæ adliæreat? Quid ergo est, inquit, quod etiam inter homines sapientissimus, si cum Dei sapientia comparetur, ut jumentum censendus sit, et inter insanos reputandus? Quemadmodum enim minimum inter astra nequaquam cum solis radiis certabit, neque grave sarum cum monte omnium altissiano, sic hominum prudentia nunquam cum Dei sapientia poterit comparari, imo vero nibil erit prorsus ad illam comparata. Infans igitur est ctiam perfectus. Modico vero tempore cum discipulis suis fore se Christus aiebat, non quasi plane recessurus, neque omnino alienandus: nobiscum enim est omnibus diebus, etiam usque ad consummationem sæculi, juxta vocem ipsius ":sed quia in carne non sit cum iis futurus, sicut heri et mudiustertius, instabat vero foribus, imo intra portas erat tempus reversionis ad Patrem ex hoc mando, et reditus in caelum. Quotquot autem recte sentiunt, ac firmam fdem habent, in animum sibi inducere debent quod, licet absit a nobis carne, ad Deum nempe ac Patrem reversus, verumtamen divina vi ac potestate omnia gubernat, et adest diligentibus se. Idcirco enim aiebat: • Amen, amen dico vobis, ubi duo vel tres sunt congregati in nomine meo. ibi sum in medio eorum. Quemadmodum enim cum inter homines adhuc conversaretur, et in terra cum carne exsisteret, implebat quidem cœlos, et cum sanctis angelis versabatur, nec superna loca relinquebat: ita et nunc in cœlis cum sua carne exsistens terram Ἐν τῇ τῶν τεχνίων τάξει, καὶ ἐν τοῖς ἀρτιτόποις βρέφεσι κατατάττει τοὺς μαθητάς, καίτοι πρὸς τοσοῦτ τον ἀρετῆς ἀναπηδήσαντας μέτρον, καὶ σύνεσιν ἔχοντας τὴν ὀλίγοις κατωρθωμένην, δεικνὺς διὰ τού καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι καὶ ὁ σφόδρα τέλειος ἐν ἀνθρώποις ὑποπτευθείς, νήπιος ἐστι παρὰ τῷ Θεῷ, και βραχὺς τὰς φρένας. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου συνο καὶ εσις, ὡς πρὸς τὴν τῶν ὅλων τεχνίτιν σοφίαν; Διὰ τοῦτό τις ψάλλων ἔλεγε πρὸς Θεόν· ι Κτηνώδης ἐγεννήθην παρὰ σοί.» Καὶ οὐχὶ πάντως ἐρεῖ τις, εξ γε νοῦν ἔχοι, διὰ τοῦ κεκολλῆσθαι τῷ Θεῷ, κτηνώδη λέγεσθαι τὸν ψάλλοντα· εἴη γὰρ ἂν τοῦτο πικρὸν τῆς θείας φύσεως κατηγόρημα, καὶ πολλὴν ἂν ἔχον ὁρῷτο τὴν ἀτοπίαν. Ὁ μὲν γὰρ ἀνθρώπῳ κολλώμε νος σοφῷ, καὶ παρ' αὐτῷ γινόμενος (δεῖ γὰρ, οίμαι, τὴν λέξιν τοῦ ψαλμοῦ συναρμόσασθαι διὰ τὴν χρείαν), κτηνώδης οὐκ ἂν γένοιτό ποτε, ἀγχίνους δὲ μᾶλλον καὶ συνετὸς, καὶ δριμὺς εἰς φρόνησιν. Εἰ δὴ τοῦτο φαίη τις ἂν, καὶ μάλα δικαίως ὑπάρχειν ἀληθὲς, πως οὐκ ἂν οἴοιτο ληρῶν, τὸν ἦγε πάρεστι φρονεῖν, ὅτι κτηνώδης ἔσται, καὶ ἄνους, ὁ παρ' αὐτῇ γενόμενος τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ; Τί οὖν ἄρα, φησίν, ὅτι καὶ ὁ λίαν σοφὸς ἐν ἀνθρώποις, εἰ τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ συγκρί νοιτο, κτηνώδης τε ῶν ὀφθήσεται, καὶ ἐν τοῖς οὐκ ἔχουσι νοῦν λογισθήσεται; Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ μικρότατος τῶν ἀστέρων οὐκ ἂν ταῖς ἡλίου φιλονει κοίη βολαῖς, ἀλλ' οὐδὲ λίθος ὁ βαρὺς ὄρει τῷ πάντων υπερφερεῖ, οὕτως ἀνθρώπων σύνεσις οὐκ ἂν δύναιτό ποτε τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ συγκρίνεσθαι, μᾶλλον δὲ οὐδὲν ὅλως ἔσται πρὸς ἐκείνην παντελῶς. Τεχνίον ἄρα καὶ ὁ τέλειος. Μικρόν γε μὴν ἔτι χρόνον συνέσεσθαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἔφη Χριστός, οὐχ ὡς αφεστήξων παντελῶς, οὐδὲ εἰς ἅπαν καὶ ὁλοκλήρως ἀλλοτριούμενος· μεθ᾿ ἡμῶν γάρ ἐστι πάσας τὰς ἡμέ ρας, καὶ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν· ἀλλ' ὅτι μετὰ σαρκὸς οὐ συνέσται, καθάπερ ἐχθες, καὶ τρίτην· ἦν δὲ ἐπὶ θύραις, μᾶλλον δὲ εἴσω θυρῶν ὁ καιρὸς τῆς ἐντεῦθεν ἀπο δημίας πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανόν. Διακεῖσθαι δὲ δεῖν ἀναγκαῖον εἶναί φημε, τοὺς οἵ με φρονοῦσιν ὀρθῶς, καὶ ἱδρυμένην ἔχουσι τὴν πίστιν, ὡς εἰ καὶ ἄπεστιν ἡμῶν τῇ σαρκὶ, τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα στειλάμενος ἀποδημίαν, ἀλλ᾽ οὖν τῇ θείᾳ δυνάμει περιέπει τὰ σύμπαντα, και συμπάρεστι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ἔφασκεν·. Αμήν, ἀμὴν, λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν συναχθέντες ώσι δύο ή τρεῖς εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. ο Ὥσπερ γὰρ ἂν Ορώποις ἔτι συνδιαιτώμενος, καὶ ἐπὶ γῆς ὑπάρχουν μετὰ σαρκός, ἐπλήρου μὲν οὐρανούς, συνῆν δὲ τότε τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, οὐκ ἀπελείπετο τε τῶν ἄνω 13 Psal. Lxxi, 93. 13 Matth. xxνία, 20. 1 Matth. ΧΥΗ, 20.

que vero Τεκνία, ότι μικρόν χρόνον μεθ' ὑμῶν εἰμι. του, nostram vitam illustramus. Vivimus enim hoc pa- ζομεν ἐν ἑαυτοῖς τὸν Θεὸν, προσδοκήσωμεν ὅτι δοξα cto in gloriam ejns. σθησόμεθα παρ' αὐτοῦ. «Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ οὐκ ἐξουδενωθήσονται. ο Δοξάζεται δὲ δι' ἡμῶν καὶ ἐν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ὅταν τὸν, ἐκ τῆς ἁμαρτίας παρωσάμενοι ρύπον, διὰ πάσης ἀγαθοεργίας τὸν οἰκεῖον καταφαιδρύνωμεν βίον. Ζῶμεν γὰρ οὕτως εἰς δόξαν αὐτοῦ. XIII, 33. Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Infantium et recens editorum loco et ordine collocat discipulos, licet ad tantam virtutis mensuram evectos, tantaque prudentia præditos quanta in paucis inveniatur, hinc apertissime docens eum qui valde etiam perfectus inter homines censeatur, infantem esse et rudem apud Deum. Quid enim est prudentia hominis, si cum universi opifice sapientia comparetur? Idcirco Psalmista ad Deum dicebat: Ut jumentum factus sum apud te 12 > Nesanæ mentis ullus dixerit Psalmistam jumentum ideo vocari quod Deo adhæserit: esset enim gravis ista in naturam divinam contumelia, magnamque in se continere absurditatem videretur. Nam qui homini sapienti adliæret, et apud cum factus est (aptanda enim est, ut reor, psalmi dictio, propter usum ), nequaquam ut jumentum fuerit, sed sagax potius, et prudens, ac singulari solertia præditus. Quod si quis non injuria verumn 747 id esse dixerit, quomodo non futilis erit quisquis existimet hominem sapientem belluinum et insanum fore, licet ipsi Dei sapientiæ adliæreat? Quid ergo est, inquit, quod etiam inter homines sapientissimus, si cum Dei sapientia comparetur, ut jumentum censendus sit, et inter insanos reputandus? Quemadmodum enim minimum inter astra nequaquam cum solis radiis certabit, neque grave sarum cum monte omnium altissiano, sic hominum prudentia nunquam cum Dei sapientia poterit comparari, imo vero nibil erit prorsus ad illam comparata. Infans igitur est ctiam perfectus. Modico vero tempore cum discipulis suis fore se Christus aiebat, non quasi plane recessurus, neque omnino alienandus: nobiscum enim est omnibus diebus, etiam usque ad consummationem sæculi, juxta vocem ipsius ":sed quia in carne non sit cum iis futurus, sicut heri et mudiustertius, instabat vero foribus, imo intra portas erat tempus reversionis ad Patrem ex hoc mando, et reditus in caelum. Quotquot autem recte sentiunt, ac firmam fdem habent, in animum sibi inducere debent quod, licet absit a nobis carne, ad Deum nempe ac Patrem reversus, verumtamen divina vi ac potestate omnia gubernat, et adest diligentibus se. Idcirco enim aiebat: • Amen, amen dico vobis, ubi duo vel tres sunt congregati in nomine meo. ibi sum in medio eorum. Quemadmodum enim cum inter homines adhuc conversaretur, et in terra cum carne exsisteret, implebat quidem cœlos, et cum sanctis angelis versabatur, nec superna loca relinquebat: ita et nunc in cœlis cum sua carne exsistens terram Ἐν τῇ τῶν τεχνίων τάξει, καὶ ἐν τοῖς ἀρτιτόποις βρέφεσι κατατάττει τοὺς μαθητάς, καίτοι πρὸς τοσοῦτ τον ἀρετῆς ἀναπηδήσαντας μέτρον, καὶ σύνεσιν ἔχοντας τὴν ὀλίγοις κατωρθωμένην, δεικνὺς διὰ τού καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι καὶ ὁ σφόδρα τέλειος ἐν ἀνθρώποις ὑποπτευθείς, νήπιος ἐστι παρὰ τῷ Θεῷ, και βραχὺς τὰς φρένας. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου συνο καὶ εσις, ὡς πρὸς τὴν τῶν ὅλων τεχνίτιν σοφίαν; Διὰ τοῦτό τις ψάλλων ἔλεγε πρὸς Θεόν· ι Κτηνώδης ἐγεννήθην παρὰ σοί.» Καὶ οὐχὶ πάντως ἐρεῖ τις, εξ γε νοῦν ἔχοι, διὰ τοῦ κεκολλῆσθαι τῷ Θεῷ, κτηνώδη λέγεσθαι τὸν ψάλλοντα· εἴη γὰρ ἂν τοῦτο πικρὸν τῆς θείας φύσεως κατηγόρημα, καὶ πολλὴν ἂν ἔχον ὁρῷτο τὴν ἀτοπίαν. Ὁ μὲν γὰρ ἀνθρώπῳ κολλώμε νος σοφῷ, καὶ παρ' αὐτῷ γινόμενος (δεῖ γὰρ, οίμαι, τὴν λέξιν τοῦ ψαλμοῦ συναρμόσασθαι διὰ τὴν χρείαν), κτηνώδης οὐκ ἂν γένοιτό ποτε, ἀγχίνους δὲ μᾶλλον καὶ συνετὸς, καὶ δριμὺς εἰς φρόνησιν. Εἰ δὴ τοῦτο φαίη τις ἂν, καὶ μάλα δικαίως ὑπάρχειν ἀληθὲς, πως οὐκ ἂν οἴοιτο ληρῶν, τὸν ἦγε πάρεστι φρονεῖν, ὅτι κτηνώδης ἔσται, καὶ ἄνους, ὁ παρ' αὐτῇ γενόμενος τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ; Τί οὖν ἄρα, φησίν, ὅτι καὶ ὁ λίαν σοφὸς ἐν ἀνθρώποις, εἰ τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ συγκρί νοιτο, κτηνώδης τε ῶν ὀφθήσεται, καὶ ἐν τοῖς οὐκ ἔχουσι νοῦν λογισθήσεται; Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ μικρότατος τῶν ἀστέρων οὐκ ἂν ταῖς ἡλίου φιλονει κοίη βολαῖς, ἀλλ' οὐδὲ λίθος ὁ βαρὺς ὄρει τῷ πάντων υπερφερεῖ, οὕτως ἀνθρώπων σύνεσις οὐκ ἂν δύναιτό ποτε τῇ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ συγκρίνεσθαι, μᾶλλον δὲ οὐδὲν ὅλως ἔσται πρὸς ἐκείνην παντελῶς. Τεχνίον ἄρα καὶ ὁ τέλειος. Μικρόν γε μὴν ἔτι χρόνον συνέσεσθαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἔφη Χριστός, οὐχ ὡς αφεστήξων παντελῶς, οὐδὲ εἰς ἅπαν καὶ ὁλοκλήρως ἀλλοτριούμενος· μεθ᾿ ἡμῶν γάρ ἐστι πάσας τὰς ἡμέ ρας, καὶ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν· ἀλλ' ὅτι μετὰ σαρκὸς οὐ συνέσται, καθάπερ ἐχθες, καὶ τρίτην· ἦν δὲ ἐπὶ θύραις, μᾶλλον δὲ εἴσω θυρῶν ὁ καιρὸς τῆς ἐντεῦθεν ἀπο δημίας πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανόν. Διακεῖσθαι δὲ δεῖν ἀναγκαῖον εἶναί φημε, τοὺς οἵ με φρονοῦσιν ὀρθῶς, καὶ ἱδρυμένην ἔχουσι τὴν πίστιν, ὡς εἰ καὶ ἄπεστιν ἡμῶν τῇ σαρκὶ, τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα στειλάμενος ἀποδημίαν, ἀλλ᾽ οὖν τῇ θείᾳ δυνάμει περιέπει τὰ σύμπαντα, και συμπάρεστι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ ἔφασκεν·. Αμήν, ἀμὴν, λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν συναχθέντες ώσι δύο ή τρεῖς εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν. ο Ὥσπερ γὰρ ἂν Ορώποις ἔτι συνδιαιτώμενος, καὶ ἐπὶ γῆς ὑπάρχουν μετὰ σαρκός, ἐπλήρου μὲν οὐρανούς, συνῆν δὲ τότε τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, οὐκ ἀπελείπετο τε τῶν ἄνω 13 Psal. Lxxi, 93. 13 Matth. xxνία, 20. 1 Matth. ΧΥΗ, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX porro, ut secundum carnem duntaxat abiturus (adest enim nobis semper virtute divinitatis ), adhuc modicum tempus nobiscum fore se dicat, perfecte semetipsum ac totaliter a parte nominans, ne quis În duos filios Christum dividat, sed ut unum omnino esse credat et fateatur illud quod ex Patre natum est Verbum, et quod ex Virgine assumptum est templum: non quia ejusdem substantiæ sit, sed quia post ineffabilem unionem, ipsum dividere piaculum sit: unus enim ex ambobus Christus est. χώρων· οὕτω καὶ νῦν ὑπάρχων ἐν οὐρανοῖς μετὰ τῆς quidem implet, et cum suis conversatur. Observa ἰδίας σαρκός, πληροί μὲν τὴν γῆν, σύνεστι δὲ τοῖς ἑαυ τοῦ γνωρίμοις. Επιτήρει δὲ ὅπως, καίτοι κατὰ μόνην τὴν σάρκα χωρίζεσθαι προσδοκῶν (σύνεστι γὰρ ἡμῖν τῇ δυνάμει τῆς θεότητος διὰ παντὸς), ἔτι μικρόν χρόνον μεθ' ἡμῶν ἔσεσθαί φησι, τελείως τε καὶ ὁλοκλή ρως ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ μέρους σημαίνων, ἵνα μή τις εἰς υἱῶν δυάδα διατέμνειν ἐπιχειρῇ τὸν ἕνα Χριστόν, ἀλλ' ὡς ἔν τι νοῇ, καὶ δέχοιτο, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθέντα ναόν, οὐχ ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσὶν, ἀλλ᾽ ὅτι μετὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν, ὁ τοῦ διακόπτειν λόγος οὐκ εὐσεβής· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Ζητήσετέ με, καὶ καθὼς εἶπεν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν, καὶ ὑμῖν ἄρτι λέγω. Οὐκ ἀζήμιον παντελῶς ἔσεσθαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθη ταῖς τὴν ἀποδημίαν φησί, τὴν ἑαυτοῦ δηλονότι. Πρῶτον μὲν,ὅτι λύπῃ τῇ ἐπὶ τούτῳ κατατακήσονται, καὶ δύσ οι στον ἕξουσι τῆς ἐντεῦθεν πικρίας τὸ βάρος. Συνεἶναι γὰρ δὴ καὶ πάλιν αὐτῷ διψήσειν, οὐκ ἀμφίβολον, καὶ συνδιαιτᾶσθαι διὰ πάντα ἐθέλειν αὐτοὺς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, καὶ αὐτῆς προτιθεὶς τῆς ἐνθάδε ζωῆς τὸ συνεῖναι Χριστῷ, κρεῖττον ἔφασκεν εἶναι τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. Ταῦτα συνεωρακὼς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν οὐκ ἀγνοήσας καρδίας, οὐ δίχα λύπης ἔσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔφη τὴν ἑαυτοῦ ἄνοδον· ἀλλ᾽ ἦν τις ἐπὶ τούτῳ καὶ ἑτέρα πρόφασις ἀληθὴς, ζητεῖν ἀναγκάζουσα τὸ συνεῖναι Χριστῷ τοὺς ἁγίους μαθητάς. Ο Ομιλήσειν μὲν γὰρ ὅσον οὐδέπω κινδύνοις ἔμελλον οὐ μικροῖς, καὶ ταῖς Ἰουδαίων ἀκαθέκτοις ἀπονοίαις κατασφενδονάσθαι συχνῶς, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἐξ ἑτέρων τινῶν περιπεσεῖσθα: μανίαις, ὅλην περιθέοντες τὴν οἰκουμένην, καὶ τοῖς ἔτι πλανωμένοις τὸν τοῦ Σωτῆ ρος διακηρύττοντες λόγον, ὡς δεσμωτηρίων πειρα σθαι, ύβρεώς τε καὶ αἰκίας οὐκ ἀμοιρεῖν, καὶ ἑτέρων οὐδὲν ἧττον στρεβλώσεων εἰς πεῖραν ἐλθεῖν· καίτοι τῶν τοιούτων οὐδενὸς πεπειραμένοι πρότερον ἐν τῷ συνείναι Χριστῷ. Ζητήσετε, φησί, τοίνυν τότε την ἐμὴν μάλιστα συνουσίαν, ὅταν ὑμᾶς τὰ πολύτροπα τῶν πειρασμῶν ἐκταράττῃ κύματα. Τοῦτο δὲ ἦν, οὐ πρὸς δειλίαν ἄγοντος, ἢ προσκατακλῶντος τῷ φόβῳ τοὺς μαθητάς· ἐπαλείφοντος δὲ μᾶλλον εἰς εὐτονίας ἀνάληψιν, καὶ οἱονεὶ πρὸς τὴν τῶν ἔσεσθαι προσ-D δοκωμένων ὑπομονὴν προευτρεπισθῆναι διδάσκοντος. Οὐ γὰρ εὑρήσομεν ἀκερδές, μᾶλλον δὲ πολλὴν ἄν τις ἴδοι τὴν ὄνησιν ἔχον τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον, «Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Τὸ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ ἐλπισθὲν τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων δεινὸν εἰς θορύβους, καὶ ἀδόκητόν πως ἔχει τὴν ἔφοδον· τὸ δὲ ταῖς προσδοχίαις, καὶ τὸ τῷ προεγνώσθαί τισι προδαπανήσαν ἤδη τοῦ φόβου τὸ πλέον, οὐκ ἄκρατον ἔχει τὴν καθ' ὧν ἂν ἐπίοι δύναμιν, προμελετησάσης αὐτὸ τῆς δια νοίας, καὶ ὡς ἤδη παρόν δεξαμένης πολλάκις, ὅσον εἰς ἐννοίας δύναμιν. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις αἱμοβόρος καὶ ἄγριος θηρ, ἐκ μέσου ἀναδὺς εὐδένδρου τε και «Philipp. 1, 25. 15• Psal. cxvit, 60. XIII, 33. Quæretis me, et, sicut dixi Judæis, quo 748 ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Discessum baud jacturæ prorsus expertem fore discipulis suis ait: primum quidem, quia ejus dolore contabescent, et acerbissimum inde mœrorem concipient. Nec enim dubium est gravissimo ejus desiderio detentum iri, et conversationem ejus requisituros, quemadmodum nempe divinus ille Paulus ipsi etiam corporis vitæ versari cum Christo præponens, melius sibi aiebat esse dissolvi, et esse cum Christo 18. Hæc Christus cum prævideret, nec corda diligentium se ignoraret, non expertem mæroris discipulis fore dixit suum discessum. Sed et alia præterea vera causa erat quæ sanctos discipulos adigebat ut cum Christo versari cuperent. Quippe mox gravia pericula perpessuri erant, cum et edrenalis Judzorum saepe objici furoribus, tum aliorum quorundam intemperiei patere debebant, totum orbem terrarum obeuntes, et errantibus adhuc Servatoris doctrinam prædicantes, adeo ut nec carceres deessent, nec flagra, nec injuriarum ac tormentorum genus ullum inexpertum haberent, quorum nullum prius dum versarentur cum Christo pertulerunt. Quæretis, inquit, tunc meam maxime præsentiam, cum voς tentationum varii fluctus turbaverint. Hoc autem est non inducentis ad formidinem, aut discipulos timore frangentis, sed ad robur et constantiam potius ungentis, et ad eorum quæ eventura crelebantur tolerantiam instituentis. Nec enim comperiemus inutile esse, imo vero magnam in se utilitatem habere quod in Psalinis canitur: Paratus sum, et non sumn turbatus 15'.» Malum enim insperatum turbat nos vehementius, et pungit acrius; quod autem prævisum et exspectatum est, quasi magna jam parte metus consumpta, lentiores habet impetus, anticipata nimirum illius cogitatione, et animi virtute ante suscepta. Ut enim atrox bellua e densis latibulis ac lustris inopinato erumpens, non modo valde eum turbat in quem insilierit, sed et imparatum dilaniat: eminus vero conspecta 749 atque cognita armatum aut minus forsan lædet, aut irrito conatu recedet: sic etiam, opinor,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX porro, ut secundum carnem duntaxat abiturus (adest enim nobis semper virtute divinitatis ), adhuc modicum tempus nobiscum fore se dicat, perfecte semetipsum ac totaliter a parte nominans, ne quis În duos filios Christum dividat, sed ut unum omnino esse credat et fateatur illud quod ex Patre natum est Verbum, et quod ex Virgine assumptum est templum: non quia ejusdem substantiæ sit, sed quia post ineffabilem unionem, ipsum dividere piaculum sit: unus enim ex ambobus Christus est. χώρων· οὕτω καὶ νῦν ὑπάρχων ἐν οὐρανοῖς μετὰ τῆς quidem implet, et cum suis conversatur. Observa ἰδίας σαρκός, πληροί μὲν τὴν γῆν, σύνεστι δὲ τοῖς ἑαυ τοῦ γνωρίμοις. Επιτήρει δὲ ὅπως, καίτοι κατὰ μόνην τὴν σάρκα χωρίζεσθαι προσδοκῶν (σύνεστι γὰρ ἡμῖν τῇ δυνάμει τῆς θεότητος διὰ παντὸς), ἔτι μικρόν χρόνον μεθ' ἡμῶν ἔσεσθαί φησι, τελείως τε καὶ ὁλοκλή ρως ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ μέρους σημαίνων, ἵνα μή τις εἰς υἱῶν δυάδα διατέμνειν ἐπιχειρῇ τὸν ἕνα Χριστόν, ἀλλ' ὡς ἔν τι νοῇ, καὶ δέχοιτο, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθέντα ναόν, οὐχ ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσὶν, ἀλλ᾽ ὅτι μετὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν, ὁ τοῦ διακόπτειν λόγος οὐκ εὐσεβής· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Ζητήσετέ με, καὶ καθὼς εἶπεν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν, καὶ ὑμῖν ἄρτι λέγω. Οὐκ ἀζήμιον παντελῶς ἔσεσθαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθη ταῖς τὴν ἀποδημίαν φησί, τὴν ἑαυτοῦ δηλονότι. Πρῶτον μὲν,ὅτι λύπῃ τῇ ἐπὶ τούτῳ κατατακήσονται, καὶ δύσ οι στον ἕξουσι τῆς ἐντεῦθεν πικρίας τὸ βάρος. Συνεἶναι γὰρ δὴ καὶ πάλιν αὐτῷ διψήσειν, οὐκ ἀμφίβολον, καὶ συνδιαιτᾶσθαι διὰ πάντα ἐθέλειν αὐτοὺς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, καὶ αὐτῆς προτιθεὶς τῆς ἐνθάδε ζωῆς τὸ συνεῖναι Χριστῷ, κρεῖττον ἔφασκεν εἶναι τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. Ταῦτα συνεωρακὼς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν οὐκ ἀγνοήσας καρδίας, οὐ δίχα λύπης ἔσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔφη τὴν ἑαυτοῦ ἄνοδον· ἀλλ᾽ ἦν τις ἐπὶ τούτῳ καὶ ἑτέρα πρόφασις ἀληθὴς, ζητεῖν ἀναγκάζουσα τὸ συνεῖναι Χριστῷ τοὺς ἁγίους μαθητάς. Ο Ομιλήσειν μὲν γὰρ ὅσον οὐδέπω κινδύνοις ἔμελλον οὐ μικροῖς, καὶ ταῖς Ἰουδαίων ἀκαθέκτοις ἀπονοίαις κατασφενδονάσθαι συχνῶς, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἐξ ἑτέρων τινῶν περιπεσεῖσθα: μανίαις, ὅλην περιθέοντες τὴν οἰκουμένην, καὶ τοῖς ἔτι πλανωμένοις τὸν τοῦ Σωτῆ ρος διακηρύττοντες λόγον, ὡς δεσμωτηρίων πειρα σθαι, ύβρεώς τε καὶ αἰκίας οὐκ ἀμοιρεῖν, καὶ ἑτέρων οὐδὲν ἧττον στρεβλώσεων εἰς πεῖραν ἐλθεῖν· καίτοι τῶν τοιούτων οὐδενὸς πεπειραμένοι πρότερον ἐν τῷ συνείναι Χριστῷ. Ζητήσετε, φησί, τοίνυν τότε την ἐμὴν μάλιστα συνουσίαν, ὅταν ὑμᾶς τὰ πολύτροπα τῶν πειρασμῶν ἐκταράττῃ κύματα. Τοῦτο δὲ ἦν, οὐ πρὸς δειλίαν ἄγοντος, ἢ προσκατακλῶντος τῷ φόβῳ τοὺς μαθητάς· ἐπαλείφοντος δὲ μᾶλλον εἰς εὐτονίας ἀνάληψιν, καὶ οἱονεὶ πρὸς τὴν τῶν ἔσεσθαι προσ-D δοκωμένων ὑπομονὴν προευτρεπισθῆναι διδάσκοντος. Οὐ γὰρ εὑρήσομεν ἀκερδές, μᾶλλον δὲ πολλὴν ἄν τις ἴδοι τὴν ὄνησιν ἔχον τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον, «Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Τὸ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ ἐλπισθὲν τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων δεινὸν εἰς θορύβους, καὶ ἀδόκητόν πως ἔχει τὴν ἔφοδον· τὸ δὲ ταῖς προσδοχίαις, καὶ τὸ τῷ προεγνώσθαί τισι προδαπανήσαν ἤδη τοῦ φόβου τὸ πλέον, οὐκ ἄκρατον ἔχει τὴν καθ' ὧν ἂν ἐπίοι δύναμιν, προμελετησάσης αὐτὸ τῆς δια νοίας, καὶ ὡς ἤδη παρόν δεξαμένης πολλάκις, ὅσον εἰς ἐννοίας δύναμιν. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις αἱμοβόρος καὶ ἄγριος θηρ, ἐκ μέσου ἀναδὺς εὐδένδρου τε και «Philipp. 1, 25. 15• Psal. cxvit, 60. XIII, 33. Quæretis me, et, sicut dixi Judæis, quo 748 ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Discessum baud jacturæ prorsus expertem fore discipulis suis ait: primum quidem, quia ejus dolore contabescent, et acerbissimum inde mœrorem concipient. Nec enim dubium est gravissimo ejus desiderio detentum iri, et conversationem ejus requisituros, quemadmodum nempe divinus ille Paulus ipsi etiam corporis vitæ versari cum Christo præponens, melius sibi aiebat esse dissolvi, et esse cum Christo 18. Hæc Christus cum prævideret, nec corda diligentium se ignoraret, non expertem mæroris discipulis fore dixit suum discessum. Sed et alia præterea vera causa erat quæ sanctos discipulos adigebat ut cum Christo versari cuperent. Quippe mox gravia pericula perpessuri erant, cum et edrenalis Judzorum saepe objici furoribus, tum aliorum quorundam intemperiei patere debebant, totum orbem terrarum obeuntes, et errantibus adhuc Servatoris doctrinam prædicantes, adeo ut nec carceres deessent, nec flagra, nec injuriarum ac tormentorum genus ullum inexpertum haberent, quorum nullum prius dum versarentur cum Christo pertulerunt. Quæretis, inquit, tunc meam maxime præsentiam, cum voς tentationum varii fluctus turbaverint. Hoc autem est non inducentis ad formidinem, aut discipulos timore frangentis, sed ad robur et constantiam potius ungentis, et ad eorum quæ eventura crelebantur tolerantiam instituentis. Nec enim comperiemus inutile esse, imo vero magnam in se utilitatem habere quod in Psalinis canitur: Paratus sum, et non sumn turbatus 15'.» Malum enim insperatum turbat nos vehementius, et pungit acrius; quod autem prævisum et exspectatum est, quasi magna jam parte metus consumpta, lentiores habet impetus, anticipata nimirum illius cogitatione, et animi virtute ante suscepta. Ut enim atrox bellua e densis latibulis ac lustris inopinato erumpens, non modo valde eum turbat in quem insilierit, sed et imparatum dilaniat: eminus vero conspecta 749 atque cognita armatum aut minus forsan lædet, aut irrito conatu recedet: sic etiam, opinor,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX porro, ut secundum carnem duntaxat abiturus (adest enim nobis semper virtute divinitatis ), adhuc modicum tempus nobiscum fore se dicat, perfecte semetipsum ac totaliter a parte nominans, ne quis În duos filios Christum dividat, sed ut unum omnino esse credat et fateatur illud quod ex Patre natum est Verbum, et quod ex Virgine assumptum est templum: non quia ejusdem substantiæ sit, sed quia post ineffabilem unionem, ipsum dividere piaculum sit: unus enim ex ambobus Christus est. χώρων· οὕτω καὶ νῦν ὑπάρχων ἐν οὐρανοῖς μετὰ τῆς quidem implet, et cum suis conversatur. Observa ἰδίας σαρκός, πληροί μὲν τὴν γῆν, σύνεστι δὲ τοῖς ἑαυ τοῦ γνωρίμοις. Επιτήρει δὲ ὅπως, καίτοι κατὰ μόνην τὴν σάρκα χωρίζεσθαι προσδοκῶν (σύνεστι γὰρ ἡμῖν τῇ δυνάμει τῆς θεότητος διὰ παντὸς), ἔτι μικρόν χρόνον μεθ' ἡμῶν ἔσεσθαί φησι, τελείως τε καὶ ὁλοκλή ρως ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ μέρους σημαίνων, ἵνα μή τις εἰς υἱῶν δυάδα διατέμνειν ἐπιχειρῇ τὸν ἕνα Χριστόν, ἀλλ' ὡς ἔν τι νοῇ, καὶ δέχοιτο, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός γεννηθέντα Λόγον, καὶ τὴν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθέντα ναόν, οὐχ ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσὶν, ἀλλ᾽ ὅτι μετὰ τὴν ἄῤῥητον ἔνωσιν, ὁ τοῦ διακόπτειν λόγος οὐκ εὐσεβής· εἷς γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ Χριστός. Ζητήσετέ με, καὶ καθὼς εἶπεν τοῖς Ἰουδαίοις, ὅπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν, καὶ ὑμῖν ἄρτι λέγω. Οὐκ ἀζήμιον παντελῶς ἔσεσθαι τοῖς ἑαυτοῦ μαθη ταῖς τὴν ἀποδημίαν φησί, τὴν ἑαυτοῦ δηλονότι. Πρῶτον μὲν,ὅτι λύπῃ τῇ ἐπὶ τούτῳ κατατακήσονται, καὶ δύσ οι στον ἕξουσι τῆς ἐντεῦθεν πικρίας τὸ βάρος. Συνεἶναι γὰρ δὴ καὶ πάλιν αὐτῷ διψήσειν, οὐκ ἀμφίβολον, καὶ συνδιαιτᾶσθαι διὰ πάντα ἐθέλειν αὐτοὺς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, καὶ αὐτῆς προτιθεὶς τῆς ἐνθάδε ζωῆς τὸ συνεῖναι Χριστῷ, κρεῖττον ἔφασκεν εἶναι τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. Ταῦτα συνεωρακὼς ὁ Χριστὸς, καὶ τὰς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν οὐκ ἀγνοήσας καρδίας, οὐ δίχα λύπης ἔσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔφη τὴν ἑαυτοῦ ἄνοδον· ἀλλ᾽ ἦν τις ἐπὶ τούτῳ καὶ ἑτέρα πρόφασις ἀληθὴς, ζητεῖν ἀναγκάζουσα τὸ συνεῖναι Χριστῷ τοὺς ἁγίους μαθητάς. Ο Ομιλήσειν μὲν γὰρ ὅσον οὐδέπω κινδύνοις ἔμελλον οὐ μικροῖς, καὶ ταῖς Ἰουδαίων ἀκαθέκτοις ἀπονοίαις κατασφενδονάσθαι συχνῶς, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἐξ ἑτέρων τινῶν περιπεσεῖσθα: μανίαις, ὅλην περιθέοντες τὴν οἰκουμένην, καὶ τοῖς ἔτι πλανωμένοις τὸν τοῦ Σωτῆ ρος διακηρύττοντες λόγον, ὡς δεσμωτηρίων πειρα σθαι, ύβρεώς τε καὶ αἰκίας οὐκ ἀμοιρεῖν, καὶ ἑτέρων οὐδὲν ἧττον στρεβλώσεων εἰς πεῖραν ἐλθεῖν· καίτοι τῶν τοιούτων οὐδενὸς πεπειραμένοι πρότερον ἐν τῷ συνείναι Χριστῷ. Ζητήσετε, φησί, τοίνυν τότε την ἐμὴν μάλιστα συνουσίαν, ὅταν ὑμᾶς τὰ πολύτροπα τῶν πειρασμῶν ἐκταράττῃ κύματα. Τοῦτο δὲ ἦν, οὐ πρὸς δειλίαν ἄγοντος, ἢ προσκατακλῶντος τῷ φόβῳ τοὺς μαθητάς· ἐπαλείφοντος δὲ μᾶλλον εἰς εὐτονίας ἀνάληψιν, καὶ οἱονεὶ πρὸς τὴν τῶν ἔσεσθαι προσ-D δοκωμένων ὑπομονὴν προευτρεπισθῆναι διδάσκοντος. Οὐ γὰρ εὑρήσομεν ἀκερδές, μᾶλλον δὲ πολλὴν ἄν τις ἴδοι τὴν ὄνησιν ἔχον τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον, «Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Τὸ μὲν γὰρ ὅλως οὐκ ἐλπισθὲν τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων δεινὸν εἰς θορύβους, καὶ ἀδόκητόν πως ἔχει τὴν ἔφοδον· τὸ δὲ ταῖς προσδοχίαις, καὶ τὸ τῷ προεγνώσθαί τισι προδαπανήσαν ἤδη τοῦ φόβου τὸ πλέον, οὐκ ἄκρατον ἔχει τὴν καθ' ὧν ἂν ἐπίοι δύναμιν, προμελετησάσης αὐτὸ τῆς δια νοίας, καὶ ὡς ἤδη παρόν δεξαμένης πολλάκις, ὅσον εἰς ἐννοίας δύναμιν. Ὥσπερ γὰρ εἴ τις αἱμοβόρος καὶ ἄγριος θηρ, ἐκ μέσου ἀναδὺς εὐδένδρου τε και «Philipp. 1, 25. 15• Psal. cxvit, 60. XIII, 33. Quæretis me, et, sicut dixi Judæis, quo 748 ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Discessum baud jacturæ prorsus expertem fore discipulis suis ait: primum quidem, quia ejus dolore contabescent, et acerbissimum inde mœrorem concipient. Nec enim dubium est gravissimo ejus desiderio detentum iri, et conversationem ejus requisituros, quemadmodum nempe divinus ille Paulus ipsi etiam corporis vitæ versari cum Christo præponens, melius sibi aiebat esse dissolvi, et esse cum Christo 18. Hæc Christus cum prævideret, nec corda diligentium se ignoraret, non expertem mæroris discipulis fore dixit suum discessum. Sed et alia præterea vera causa erat quæ sanctos discipulos adigebat ut cum Christo versari cuperent. Quippe mox gravia pericula perpessuri erant, cum et edrenalis Judzorum saepe objici furoribus, tum aliorum quorundam intemperiei patere debebant, totum orbem terrarum obeuntes, et errantibus adhuc Servatoris doctrinam prædicantes, adeo ut nec carceres deessent, nec flagra, nec injuriarum ac tormentorum genus ullum inexpertum haberent, quorum nullum prius dum versarentur cum Christo pertulerunt. Quæretis, inquit, tunc meam maxime præsentiam, cum voς tentationum varii fluctus turbaverint. Hoc autem est non inducentis ad formidinem, aut discipulos timore frangentis, sed ad robur et constantiam potius ungentis, et ad eorum quæ eventura crelebantur tolerantiam instituentis. Nec enim comperiemus inutile esse, imo vero magnam in se utilitatem habere quod in Psalinis canitur: Paratus sum, et non sumn turbatus 15'.» Malum enim insperatum turbat nos vehementius, et pungit acrius; quod autem prævisum et exspectatum est, quasi magna jam parte metus consumpta, lentiores habet impetus, anticipata nimirum illius cogitatione, et animi virtute ante suscepta. Ut enim atrox bellua e densis latibulis ac lustris inopinato erumpens, non modo valde eum turbat in quem insilierit, sed et imparatum dilaniat: eminus vero conspecta 749 atque cognita armatum aut minus forsan lædet, aut irrito conatu recedet: sic etiam, opinor,

ex tentationibus, insperata vehementius ac ferocius δασείας τῆς λόχμης, ἐφάλλοιτό τινι τῶν οὐχ ὁρώντων invadit quam sperata. Percommode itaque Domi- αὐτὸν, σπαράττει [γρ. ταράττει] μὲν λίαν οὐ προσnus noster Jesus Christus his verbis, Quærelis δοκῶντα τὴν ἔφοδον, ἀναιρεῖ δὲ πρὸς μάχην οὐκ εὐ me, quæ discipulis eventura essent ex suo dis- τρεπισθέντα λαβών· ὁ δὲ πόρρωθεν ὀφθεὶς καὶ ὅτι cessu, et tumultus subinnuit ab adversariis exci- παρέσται διεγνωσμένος, ώπλισμένῳ συμβαλών, ἢ tandos, ad virtutem et robur capiendum hac ἔλαττον ἀδικήσει τυχόν, ἢ καὶ μηδὲν ἰσχύσας οίχήprædictione illos excitans. His porro utiliter sub- σεται· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν πειραjungit quid impræsens eos sequi prohibeat. Quod σμῶν, ὁ μηδόλως ἔσεσθαι προσδοκηθεὶς τοῦ προσ enira dixi Judaeis, inquit, hoc et ad vos modo aio: δοκηθέντος ήδη θερμότερόν τε καὶ ἀγριώτερον ἡμῖν • Quo vado, vos non potestis venire.» Nec enim προσβαλεί. Χρησίμως τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν tempus adhuc erat sanctos discipulos, nondum Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ φάναι, ο Ζητήσετέ με, ο ministerio suo consummato, ad supernas transire τὰ ἐκ τοῦ μηκέτι συνεῖναι τοῖς ἑαυτοῦ συμβησόμενα mansiones: ea quippe migratio in congruum tem- μαθηταῖς, καὶ θορύβους ὑπαινίττεται, τοὺς ἐκ τῶν pus servabatur. Observandum tamen est eum, cum πολεμησόντων, αὐτοὺς προετοιμάζων διὰ τοῦ προidipsum significaret, Judæis dixisse, • Quærelis εἰπεῖν εἰς ἀνδρείας ἀνάληψιν. Επιλέγει δὲ τούτοις me, et non invenietis me:» discipulis autern suis, χρησίμως καὶ τί παρὰ πόδας κείσεται κωλύον ἀκο • Quarelis me,» solum dicere, nec illud addere, λουθεῖν εἰς τὸ παρὸν αὐτούς. Ὅπερ γὰρ ἔλεγον τοῖς Non invenietis. Quam ob rem? Quippe in illos Ἰουδαίοις, φησί, τοῦτο καὶ πρὸς ὑμᾶς ἄρτι φημί. jure quadrat quod non inveniant eum, ob imma- • Οπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν.» Οὐ nem videlicet incredulitatem, et impietatem erga γάρ πω παρήν ὁ καιρὸς τοῦ πρὸς τὰς ἄνω γενέσθαι ipsum incredibilem: genuinis autem ac sinceris μονὰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους οὔπω λελειτουργηκό ejus cultoribus convenienter dici non potest, Non τας· ἐτηρεῖτο γὰρ μάλιστα τὸ καὶ εἰς τοῦτο παρελθείν invenietis me. Adest enim eis semperque aderit. αὐτοὺς καιρῷ τῷ καθήκοντι. Επιτηρητέον γε μὴν ἐκεῖνο πάλιν, ὅτι τοῖς μὲν Ιουδαίοις προσλαλῶν καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο σημαίνων ἔφασκε «Ζητήσετέ με, καὶ οὐχ εὑρήσετέ με· ν τοῖς γε μὴν ἑαυτοῦ μαθηταῖς, τὸ, ο Ζητήσετέ με,» μόνον φησίν, ἀποσιωπᾷ δὲ πρεπόν τως τό, «Οὐχ εὑρήσετε. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Αρμόσει μὲν γὰρ ἐκείνοις τὸ μὴ εὑρίσκειν αὐτὸν, διά τε τὴν ἄμετρον ἀπιστίαν, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας τὴν ὑπερβολήν· τοῖς δὲ γνήσιον εἰς αὐτὸν ἔχουσι τὸ φρόνημα, καὶ ἀκαπήλευτον ἀποσώσασι τὴν ἀγάπησιν, οὐκέτι πρεπόντως ἂν λέγοιτο το, ο Οὐχ εὑρήσετε με.» Συνήν γὰρ αὐτοῖς, καὶ συνέσται διὰ παντός. XIII, 34. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatie invicem. Recte ac vere divinus Paulus scribit: «Quare si quis in Christo est, nova creatura est: vetera transierunt, ecce facta sunt oinnia nova ¹.› Renovat enim nos ac refingit quodammodo ad novitatem vitæ, sed inviam nec tritam aliis quotquot in lege vivere amant, et Mosaicis præceptis inhærere. Nihil quippe lex perficit, ut scriptum est "; plenissimam autem pietatis in Deum mensuram in Servatoris nostri mandatis videre est. Idcirco enim et ipse ad nos alicubi sic ait: c Amen, amen dico vobis, nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum 750 colorum 18.» Non enim Judais mores ac ritus suos invidemus, imo nisi oppilo legalem justitiam prætergressi fuerimus, nunquam mea sententia in regnum calorum ingrediemur. Neque tamen vanam prorsus ac inutilem esse legem Mosaicam statuimus: tametsi enim bonum nobis invexit minus sane perfecte, verumtamen ad evangelica conversationis disciplinam magistra nobis exstitit, et per æñigmata ac figuras veræ pietatis inducens imaginem, nostris quodammodo mentibus doctrinæ Christianæ umbram impressit. Quocirca et ipse aiebat: Dico enim vobis, quia omnis scriba doctus in regno cœlorum similis est 14 11 Cor. v. 17. Εντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Καλῶς τε καὶ ἀληθῶς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος • Ὥστε εἴτις ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρ ἦλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Ανακαινίζει γὰρ ἡμᾶς, καὶ ἀναπλάττει τρόπον τινὰ πρὸς κοινότητα ζωῆς, ἀστιβῆ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις οὐ τετριμμένην ὅσοις τὸ ἐν νόμῳ πολιτεύεσθαι φίλον, καὶ ταῖς διὰ Μωσέως προσεδρεύειν ἐντολαῖς. Τελειοῖ μὲν γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· πληρέστατον δὲ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ μέτρον ἐν τοῖς τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν κατίδοι τις ἂν διατάγμασι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτός που πρὸς ἡμᾶς ὧδέ πή φησιν· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ὁ Οὐ γὰρ τοῖς Ἰουδαίων ἁμιλλώμεθα τρόποις, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ σφόδρα παραδράμοιμεν τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην, οὐκ ἂν οἶμαί ποτε πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν εἰσελάσειν ἡμᾶς βασιλείαν. Καὶ οὐχ ὡς ἄχρηστον παντελῶς ἡ ἀνόνητον τὸν διὰ Μωσέως εἶναι διοριζόμεθα νόμον· εἰσκεκόμικε γὰρ ἡμῖν, εἰ καὶ μὴ τελείως, τὸ ἀγαθον. ἀλλ᾽ οὖν γε παιδαγωγὸς ἐπὶ τὴν τῆς εὐαγγελικῆς το λιτείας εὑρίσκεται μάθησιν, καὶ δι' αἰνιγμάτων καὶ τύπων εἰκόνα τῆς ἀληθοῦς εὐσεβείας εἰσφέρων, ἐν εχάραξε πως ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τῆς διὰ Χρι στον παιδεύσεως τὴν σκιάν. Διὰ γὰρ τοι τοῦτο καὶ 47 Hebr. vil, 19 * Matth. v, 20.

ex tentationibus, insperata vehementius ac ferocius δασείας τῆς λόχμης, ἐφάλλοιτό τινι τῶν οὐχ ὁρώντων invadit quam sperata. Percommode itaque Domi- αὐτὸν, σπαράττει [γρ. ταράττει] μὲν λίαν οὐ προσnus noster Jesus Christus his verbis, Quærelis δοκῶντα τὴν ἔφοδον, ἀναιρεῖ δὲ πρὸς μάχην οὐκ εὐ me, quæ discipulis eventura essent ex suo dis- τρεπισθέντα λαβών· ὁ δὲ πόρρωθεν ὀφθεὶς καὶ ὅτι cessu, et tumultus subinnuit ab adversariis exci- παρέσται διεγνωσμένος, ώπλισμένῳ συμβαλών, ἢ tandos, ad virtutem et robur capiendum hac ἔλαττον ἀδικήσει τυχόν, ἢ καὶ μηδὲν ἰσχύσας οίχήprædictione illos excitans. His porro utiliter sub- σεται· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν πειραjungit quid impræsens eos sequi prohibeat. Quod σμῶν, ὁ μηδόλως ἔσεσθαι προσδοκηθεὶς τοῦ προσ enira dixi Judaeis, inquit, hoc et ad vos modo aio: δοκηθέντος ήδη θερμότερόν τε καὶ ἀγριώτερον ἡμῖν • Quo vado, vos non potestis venire.» Nec enim προσβαλεί. Χρησίμως τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν tempus adhuc erat sanctos discipulos, nondum Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ φάναι, ο Ζητήσετέ με, ο ministerio suo consummato, ad supernas transire τὰ ἐκ τοῦ μηκέτι συνεῖναι τοῖς ἑαυτοῦ συμβησόμενα mansiones: ea quippe migratio in congruum tem- μαθηταῖς, καὶ θορύβους ὑπαινίττεται, τοὺς ἐκ τῶν pus servabatur. Observandum tamen est eum, cum πολεμησόντων, αὐτοὺς προετοιμάζων διὰ τοῦ προidipsum significaret, Judæis dixisse, • Quærelis εἰπεῖν εἰς ἀνδρείας ἀνάληψιν. Επιλέγει δὲ τούτοις me, et non invenietis me:» discipulis autern suis, χρησίμως καὶ τί παρὰ πόδας κείσεται κωλύον ἀκο • Quarelis me,» solum dicere, nec illud addere, λουθεῖν εἰς τὸ παρὸν αὐτούς. Ὅπερ γὰρ ἔλεγον τοῖς Non invenietis. Quam ob rem? Quippe in illos Ἰουδαίοις, φησί, τοῦτο καὶ πρὸς ὑμᾶς ἄρτι φημί. jure quadrat quod non inveniant eum, ob imma- • Οπου ἐγὼ ὑπάγω, ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν.» Οὐ nem videlicet incredulitatem, et impietatem erga γάρ πω παρήν ὁ καιρὸς τοῦ πρὸς τὰς ἄνω γενέσθαι ipsum incredibilem: genuinis autem ac sinceris μονὰς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους οὔπω λελειτουργηκό ejus cultoribus convenienter dici non potest, Non τας· ἐτηρεῖτο γὰρ μάλιστα τὸ καὶ εἰς τοῦτο παρελθείν invenietis me. Adest enim eis semperque aderit. αὐτοὺς καιρῷ τῷ καθήκοντι. Επιτηρητέον γε μὴν ἐκεῖνο πάλιν, ὅτι τοῖς μὲν Ιουδαίοις προσλαλῶν καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο σημαίνων ἔφασκε «Ζητήσετέ με, καὶ οὐχ εὑρήσετέ με· ν τοῖς γε μὴν ἑαυτοῦ μαθηταῖς, τὸ, ο Ζητήσετέ με,» μόνον φησίν, ἀποσιωπᾷ δὲ πρεπόν τως τό, «Οὐχ εὑρήσετε. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Αρμόσει μὲν γὰρ ἐκείνοις τὸ μὴ εὑρίσκειν αὐτὸν, διά τε τὴν ἄμετρον ἀπιστίαν, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας τὴν ὑπερβολήν· τοῖς δὲ γνήσιον εἰς αὐτὸν ἔχουσι τὸ φρόνημα, καὶ ἀκαπήλευτον ἀποσώσασι τὴν ἀγάπησιν, οὐκέτι πρεπόντως ἂν λέγοιτο το, ο Οὐχ εὑρήσετε με.» Συνήν γὰρ αὐτοῖς, καὶ συνέσται διὰ παντός. XIII, 34. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatie invicem. Recte ac vere divinus Paulus scribit: «Quare si quis in Christo est, nova creatura est: vetera transierunt, ecce facta sunt oinnia nova ¹.› Renovat enim nos ac refingit quodammodo ad novitatem vitæ, sed inviam nec tritam aliis quotquot in lege vivere amant, et Mosaicis præceptis inhærere. Nihil quippe lex perficit, ut scriptum est "; plenissimam autem pietatis in Deum mensuram in Servatoris nostri mandatis videre est. Idcirco enim et ipse ad nos alicubi sic ait: c Amen, amen dico vobis, nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum 750 colorum 18.» Non enim Judais mores ac ritus suos invidemus, imo nisi oppilo legalem justitiam prætergressi fuerimus, nunquam mea sententia in regnum calorum ingrediemur. Neque tamen vanam prorsus ac inutilem esse legem Mosaicam statuimus: tametsi enim bonum nobis invexit minus sane perfecte, verumtamen ad evangelica conversationis disciplinam magistra nobis exstitit, et per æñigmata ac figuras veræ pietatis inducens imaginem, nostris quodammodo mentibus doctrinæ Christianæ umbram impressit. Quocirca et ipse aiebat: Dico enim vobis, quia omnis scriba doctus in regno cœlorum similis est 14 11 Cor. v. 17. Εντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Καλῶς τε καὶ ἀληθῶς ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦλος • Ὥστε εἴτις ἐν Χριστῷ, καινή κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρ ἦλθεν, ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά. Ανακαινίζει γὰρ ἡμᾶς, καὶ ἀναπλάττει τρόπον τινὰ πρὸς κοινότητα ζωῆς, ἀστιβῆ δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις οὐ τετριμμένην ὅσοις τὸ ἐν νόμῳ πολιτεύεσθαι φίλον, καὶ ταῖς διὰ Μωσέως προσεδρεύειν ἐντολαῖς. Τελειοῖ μὲν γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· πληρέστατον δὲ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ μέτρον ἐν τοῖς τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν κατίδοι τις ἂν διατάγμασι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ αὐτός που πρὸς ἡμᾶς ὧδέ πή φησιν· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ὁ Οὐ γὰρ τοῖς Ἰουδαίων ἁμιλλώμεθα τρόποις, ἀλλ' εἰ μὴ καὶ σφόδρα παραδράμοιμεν τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην, οὐκ ἂν οἶμαί ποτε πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν εἰσελάσειν ἡμᾶς βασιλείαν. Καὶ οὐχ ὡς ἄχρηστον παντελῶς ἡ ἀνόνητον τὸν διὰ Μωσέως εἶναι διοριζόμεθα νόμον· εἰσκεκόμικε γὰρ ἡμῖν, εἰ καὶ μὴ τελείως, τὸ ἀγαθον. ἀλλ᾽ οὖν γε παιδαγωγὸς ἐπὶ τὴν τῆς εὐαγγελικῆς το λιτείας εὑρίσκεται μάθησιν, καὶ δι' αἰνιγμάτων καὶ τύπων εἰκόνα τῆς ἀληθοῦς εὐσεβείας εἰσφέρων, ἐν εχάραξε πως ταῖς ἡμετέραις διανοίαις τῆς διὰ Χρι στον παιδεύσεως τὴν σκιάν. Διὰ γὰρ τοι τοῦτο καὶ 47 Hebr. vil, 19 * Matth. v, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. velera "., Ingentes quippe divitiae sunt ac spiritales cum in scriptis Mosaicis apprime versatum esse, et quodcunque utilitatis ex iis capitur quasi thesaurum in animo reconditum habere, tum evangelicæ doctrinæ pulchritudine animo suscepta, dupliciter inclarescere, veterum nempe ac novarum legun cognitione. Ostendens itaque Dominus noster Jesus Christus mandatum suum veteri præstare, et in lege viventibus salutarem prædicationem adhuc inaccessam et inviam esse, ascensurus in caelum, fundamentum veluti quoddam omnis boni, charitatis legem præmittit, charitatis, inquam, non legalis, sed quæ supra legem sit. Idcirco ait: • Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem.» At quomodo, quæso, dicet forsan aliquis, hoc novum mandatum esse dixit, qui per Mosen veteribus præcepit: ‹ Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et proximum tuum, sicut teipsum "!. Ecce enim charitate erga Deum primo luco posita, mutuam aliorum erga alios dilectionem subintulit, alteramque alteri conjunxit, quasi alias recte se habere nequeat dilectio erga Deum, nisi hanc subsequeretur ea quæ proximo debetur. Omues enim invicem fratres sumus. Unde sapientissimus Joannes, qui et id optime norat, et cateros edocebat, • Qui diligit, inquit, fratremn suum, et Deum diligit.. Quomodo igitur novum est illud mandatum per Christum, quod est veteribus legibus constitutumn? Sea vide, quæso, qua causione usus sit, vide quid subjiciat. Non contentus est dicere: ‹ Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem; › sed novitatem 751 sermonis ostendens, suamque dilectionem aliquid majus ac praeclarius habere quam velus illa in proximos dilectio, subjunxit statim: «Sicut ego dilexi vos, ut et vos diligalis invicem.» Investigandlus itaque horum verborum sensus, quærendumque quomodo nos Christus dilexerit. Tunc enim, tunc quid novitatis ac discriminis sit in eo quod nunc datur mandato facile recensebimus. Igitur c in forma Dei cum esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, forniam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut home. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.» Quim dives cum esset, pauper factus est, sicuti rursus nobis Paulus testalus est s. Vides dilectionis erga nos novitatem? Lex enim præcepit diligere fratrem, sicut seipsum; Dominus autem noster Jesus Christus dilexit nos plus quam seipsum: nec enim in forma et æqualitate Dei ac Patris exsistens, ad nostram humilitatem descendisset, neque tam acerbam corporis mortem pro nobis pertulisset, non colaphos Judaicos, non sannas et contumelias, uno verbo cætera omnia, ut ne singula quæ passus est numerando in infinitum erἔφασκεν αὐτός· «Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι πᾶς Γραμμα- 4 homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et τοὺς μαθητευθείς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. ο Πλούτος μὲν γὰρ ὄντως πνευματικός τε καὶ λίαν ἐν τοῖς διὰ Μωσέως τετρίφθαι λόγοις, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν τεθη - σαυρισμένην ἔχειν διανοίᾳ τὸν ἄνθρωπον, προσειληφότα, γε μὴν καὶ τὸ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως κάλλος, ἐναβρύνεσθαι διπλῶς, τῇ τε τῶν ἀρχαίων καὶ τῶν νέων ἐνειδήσει νόμων. Δεικνὺς τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτι τῆς ἀρχαίας ἀμείνων ἐντολῆς ἡ παρ' αὐτοῦ, καὶ ὅτι τοῖς ἐν νόμῳ πολιτευομένοις ἀτριβές πως ἦν ἔτι τὸ σωτήριον κήρυγμα, μέλλων ἀναβαίνειν εἰς οὐρανούς, θεμέλιον τινα ὥσπερ καὶ κρηπίδα παντὸς ἀγαθοῦ τὸν τῆς ἀγάτης προκαταβάλλεται νόμον, ἀγάπης δὲ, οὐ τῆς κατὰ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπὲρ νόμον. Διὰ τοῦτό φησιν· ι Εντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Εἶτα πῶς, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, εἶναι ταύτην τὴν ἐντολὴν καινὴν εἴρηκεν ὁ διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰπών· ο 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν; ο Ιδού γὰρ, ἰδοὺ προτάξας τῶν ἄλλων καὶ προτεθεικώς, ὡς εἰκός, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν, παρεισκεκόμικς γείτονα τὴν εἰς ἀλλήλους, καὶ παρέζευξέ πως τῇ εἰς Θεὸν τὴν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὡς οὐκ ἂν ἑτέρως ἐχούσης ὀρθῶς, οὐδὲ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, εἰ μὴ παρέποιτο ταύτῃ καὶ ἡ τῷ πέλας χρεωστουμένη. Πάντες γάρ ἐσμεν ἀλλήλων ἀδελφοί. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης, κάλλιστά τε εἰδὼς, καὶ διδάσκων ἑτέρους, Ὁ ἀγαπῶν, φησί, τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ. Πῶς οὖν ἐντολὴ καινὴ διὰ Χριστοῦ, καίτοι τοῖς παλαιοῖς νόμοις διηγορευμένη; 'Αλλ' ὅρα μοι τὴν ἀσφάλειαν, βλέπε τὴν ἐπαγωγήν. Οὐ γὰρ ἡρκέσθη τῷ εἰπεῖν· Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους,» ἀλλὰ τοῦ λόγου τὴν καινότητα δεικνύς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀγαπήσεως, τῆς εἰς ἀλλήλους φημί, πολύ τι τὸ μεῖζον ἔχουσαν τὴν ἑαυτοῦ, προστέθεικεν εὐθύς· • Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. • Ερευνητέον τοιγαροῦν ὑπὲρ τοῦ συνιέ και σαφῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, πῶς ἡγάπησεν ἡμᾶς ὁ Χριστός. Τότε γάρ, τότε, καὶ λίαν εὐκόλως επαριθμήσαιμεν ἂν τὸ καινὸν καὶ παρηλ λαγμένον τῆς νυνὶ δοθείσης ἐντολῆς. Οὐκοῦν. ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, έταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ,» Αλλὰ καὶ πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε, καθὰ πάλιν ὁ Παῦλος ἡμῖν διεμαρτύρατο. Ορᾶς τὸ καινὸν τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἁγαπῆσαι δεῖν τὸν ἀδελφὸν ἐκέλευσεν ὡς ἑαυτόν· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν· οὐ γὰρ ἂν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων πρὸς τὴν ἡμετέραν κατέβη ** Matth. x111, 52. * Deut. vi, 5; Matth. xx11, 37. 21 Joan, 19, 21. * Philipp. 11, 6-8. "II Cor.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. velera "., Ingentes quippe divitiae sunt ac spiritales cum in scriptis Mosaicis apprime versatum esse, et quodcunque utilitatis ex iis capitur quasi thesaurum in animo reconditum habere, tum evangelicæ doctrinæ pulchritudine animo suscepta, dupliciter inclarescere, veterum nempe ac novarum legun cognitione. Ostendens itaque Dominus noster Jesus Christus mandatum suum veteri præstare, et in lege viventibus salutarem prædicationem adhuc inaccessam et inviam esse, ascensurus in caelum, fundamentum veluti quoddam omnis boni, charitatis legem præmittit, charitatis, inquam, non legalis, sed quæ supra legem sit. Idcirco ait: • Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem.» At quomodo, quæso, dicet forsan aliquis, hoc novum mandatum esse dixit, qui per Mosen veteribus præcepit: ‹ Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et proximum tuum, sicut teipsum "!. Ecce enim charitate erga Deum primo luco posita, mutuam aliorum erga alios dilectionem subintulit, alteramque alteri conjunxit, quasi alias recte se habere nequeat dilectio erga Deum, nisi hanc subsequeretur ea quæ proximo debetur. Omues enim invicem fratres sumus. Unde sapientissimus Joannes, qui et id optime norat, et cateros edocebat, • Qui diligit, inquit, fratremn suum, et Deum diligit.. Quomodo igitur novum est illud mandatum per Christum, quod est veteribus legibus constitutumn? Sea vide, quæso, qua causione usus sit, vide quid subjiciat. Non contentus est dicere: ‹ Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem; › sed novitatem 751 sermonis ostendens, suamque dilectionem aliquid majus ac praeclarius habere quam velus illa in proximos dilectio, subjunxit statim: «Sicut ego dilexi vos, ut et vos diligalis invicem.» Investigandlus itaque horum verborum sensus, quærendumque quomodo nos Christus dilexerit. Tunc enim, tunc quid novitatis ac discriminis sit in eo quod nunc datur mandato facile recensebimus. Igitur c in forma Dei cum esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, forniam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut home. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.» Quim dives cum esset, pauper factus est, sicuti rursus nobis Paulus testalus est s. Vides dilectionis erga nos novitatem? Lex enim præcepit diligere fratrem, sicut seipsum; Dominus autem noster Jesus Christus dilexit nos plus quam seipsum: nec enim in forma et æqualitate Dei ac Patris exsistens, ad nostram humilitatem descendisset, neque tam acerbam corporis mortem pro nobis pertulisset, non colaphos Judaicos, non sannas et contumelias, uno verbo cætera omnia, ut ne singula quæ passus est numerando in infinitum erἔφασκεν αὐτός· «Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι πᾶς Γραμμα- 4 homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et τοὺς μαθητευθείς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. ο Πλούτος μὲν γὰρ ὄντως πνευματικός τε καὶ λίαν ἐν τοῖς διὰ Μωσέως τετρίφθαι λόγοις, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν τεθη - σαυρισμένην ἔχειν διανοίᾳ τὸν ἄνθρωπον, προσειληφότα, γε μὴν καὶ τὸ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως κάλλος, ἐναβρύνεσθαι διπλῶς, τῇ τε τῶν ἀρχαίων καὶ τῶν νέων ἐνειδήσει νόμων. Δεικνὺς τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτι τῆς ἀρχαίας ἀμείνων ἐντολῆς ἡ παρ' αὐτοῦ, καὶ ὅτι τοῖς ἐν νόμῳ πολιτευομένοις ἀτριβές πως ἦν ἔτι τὸ σωτήριον κήρυγμα, μέλλων ἀναβαίνειν εἰς οὐρανούς, θεμέλιον τινα ὥσπερ καὶ κρηπίδα παντὸς ἀγαθοῦ τὸν τῆς ἀγάτης προκαταβάλλεται νόμον, ἀγάπης δὲ, οὐ τῆς κατὰ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπὲρ νόμον. Διὰ τοῦτό φησιν· ι Εντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Εἶτα πῶς, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, εἶναι ταύτην τὴν ἐντολὴν καινὴν εἴρηκεν ὁ διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰπών· ο 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν; ο Ιδού γὰρ, ἰδοὺ προτάξας τῶν ἄλλων καὶ προτεθεικώς, ὡς εἰκός, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν, παρεισκεκόμικς γείτονα τὴν εἰς ἀλλήλους, καὶ παρέζευξέ πως τῇ εἰς Θεὸν τὴν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὡς οὐκ ἂν ἑτέρως ἐχούσης ὀρθῶς, οὐδὲ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, εἰ μὴ παρέποιτο ταύτῃ καὶ ἡ τῷ πέλας χρεωστουμένη. Πάντες γάρ ἐσμεν ἀλλήλων ἀδελφοί. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης, κάλλιστά τε εἰδὼς, καὶ διδάσκων ἑτέρους, Ὁ ἀγαπῶν, φησί, τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ. Πῶς οὖν ἐντολὴ καινὴ διὰ Χριστοῦ, καίτοι τοῖς παλαιοῖς νόμοις διηγορευμένη; 'Αλλ' ὅρα μοι τὴν ἀσφάλειαν, βλέπε τὴν ἐπαγωγήν. Οὐ γὰρ ἡρκέσθη τῷ εἰπεῖν· Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους,» ἀλλὰ τοῦ λόγου τὴν καινότητα δεικνύς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀγαπήσεως, τῆς εἰς ἀλλήλους φημί, πολύ τι τὸ μεῖζον ἔχουσαν τὴν ἑαυτοῦ, προστέθεικεν εὐθύς· • Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. • Ερευνητέον τοιγαροῦν ὑπὲρ τοῦ συνιέ και σαφῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, πῶς ἡγάπησεν ἡμᾶς ὁ Χριστός. Τότε γάρ, τότε, καὶ λίαν εὐκόλως επαριθμήσαιμεν ἂν τὸ καινὸν καὶ παρηλ λαγμένον τῆς νυνὶ δοθείσης ἐντολῆς. Οὐκοῦν. ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, έταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ,» Αλλὰ καὶ πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε, καθὰ πάλιν ὁ Παῦλος ἡμῖν διεμαρτύρατο. Ορᾶς τὸ καινὸν τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἁγαπῆσαι δεῖν τὸν ἀδελφὸν ἐκέλευσεν ὡς ἑαυτόν· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν· οὐ γὰρ ἂν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων πρὸς τὴν ἡμετέραν κατέβη ** Matth. x111, 52. * Deut. vi, 5; Matth. xx11, 37. 21 Joan, 19, 21. * Philipp. 11, 6-8. "II Cor.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. velera "., Ingentes quippe divitiae sunt ac spiritales cum in scriptis Mosaicis apprime versatum esse, et quodcunque utilitatis ex iis capitur quasi thesaurum in animo reconditum habere, tum evangelicæ doctrinæ pulchritudine animo suscepta, dupliciter inclarescere, veterum nempe ac novarum legun cognitione. Ostendens itaque Dominus noster Jesus Christus mandatum suum veteri præstare, et in lege viventibus salutarem prædicationem adhuc inaccessam et inviam esse, ascensurus in caelum, fundamentum veluti quoddam omnis boni, charitatis legem præmittit, charitatis, inquam, non legalis, sed quæ supra legem sit. Idcirco ait: • Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem.» At quomodo, quæso, dicet forsan aliquis, hoc novum mandatum esse dixit, qui per Mosen veteribus præcepit: ‹ Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et proximum tuum, sicut teipsum "!. Ecce enim charitate erga Deum primo luco posita, mutuam aliorum erga alios dilectionem subintulit, alteramque alteri conjunxit, quasi alias recte se habere nequeat dilectio erga Deum, nisi hanc subsequeretur ea quæ proximo debetur. Omues enim invicem fratres sumus. Unde sapientissimus Joannes, qui et id optime norat, et cateros edocebat, • Qui diligit, inquit, fratremn suum, et Deum diligit.. Quomodo igitur novum est illud mandatum per Christum, quod est veteribus legibus constitutumn? Sea vide, quæso, qua causione usus sit, vide quid subjiciat. Non contentus est dicere: ‹ Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem; › sed novitatem 751 sermonis ostendens, suamque dilectionem aliquid majus ac praeclarius habere quam velus illa in proximos dilectio, subjunxit statim: «Sicut ego dilexi vos, ut et vos diligalis invicem.» Investigandlus itaque horum verborum sensus, quærendumque quomodo nos Christus dilexerit. Tunc enim, tunc quid novitatis ac discriminis sit in eo quod nunc datur mandato facile recensebimus. Igitur c in forma Dei cum esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, forniam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut home. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.» Quim dives cum esset, pauper factus est, sicuti rursus nobis Paulus testalus est s. Vides dilectionis erga nos novitatem? Lex enim præcepit diligere fratrem, sicut seipsum; Dominus autem noster Jesus Christus dilexit nos plus quam seipsum: nec enim in forma et æqualitate Dei ac Patris exsistens, ad nostram humilitatem descendisset, neque tam acerbam corporis mortem pro nobis pertulisset, non colaphos Judaicos, non sannas et contumelias, uno verbo cætera omnia, ut ne singula quæ passus est numerando in infinitum erἔφασκεν αὐτός· «Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι πᾶς Γραμμα- 4 homini diviti, qui profert de thesauro suo nova et τοὺς μαθητευθείς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά. ο Πλούτος μὲν γὰρ ὄντως πνευματικός τε καὶ λίαν ἐν τοῖς διὰ Μωσέως τετρίφθαι λόγοις, καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν τεθη - σαυρισμένην ἔχειν διανοίᾳ τὸν ἄνθρωπον, προσειληφότα, γε μὴν καὶ τὸ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως κάλλος, ἐναβρύνεσθαι διπλῶς, τῇ τε τῶν ἀρχαίων καὶ τῶν νέων ἐνειδήσει νόμων. Δεικνὺς τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτι τῆς ἀρχαίας ἀμείνων ἐντολῆς ἡ παρ' αὐτοῦ, καὶ ὅτι τοῖς ἐν νόμῳ πολιτευομένοις ἀτριβές πως ἦν ἔτι τὸ σωτήριον κήρυγμα, μέλλων ἀναβαίνειν εἰς οὐρανούς, θεμέλιον τινα ὥσπερ καὶ κρηπίδα παντὸς ἀγαθοῦ τὸν τῆς ἀγάτης προκαταβάλλεται νόμον, ἀγάπης δὲ, οὐ τῆς κατὰ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπὲρ νόμον. Διὰ τοῦτό φησιν· ι Εντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Εἶτα πῶς, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, εἶναι ταύτην τὴν ἐντολὴν καινὴν εἴρηκεν ὁ διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις εἰπών· ο 'Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου, ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν; ο Ιδού γὰρ, ἰδοὺ προτάξας τῶν ἄλλων καὶ προτεθεικώς, ὡς εἰκός, τὴν εἰς Θεὸν ἀγάπησιν, παρεισκεκόμικς γείτονα τὴν εἰς ἀλλήλους, καὶ παρέζευξέ πως τῇ εἰς Θεὸν τὴν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὡς οὐκ ἂν ἑτέρως ἐχούσης ὀρθῶς, οὐδὲ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, εἰ μὴ παρέποιτο ταύτῃ καὶ ἡ τῷ πέλας χρεωστουμένη. Πάντες γάρ ἐσμεν ἀλλήλων ἀδελφοί. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος Ιωάννης, κάλλιστά τε εἰδὼς, καὶ διδάσκων ἑτέρους, Ὁ ἀγαπῶν, φησί, τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, τὸν Θεὸν ἀγαπᾷ. Πῶς οὖν ἐντολὴ καινὴ διὰ Χριστοῦ, καίτοι τοῖς παλαιοῖς νόμοις διηγορευμένη; 'Αλλ' ὅρα μοι τὴν ἀσφάλειαν, βλέπε τὴν ἐπαγωγήν. Οὐ γὰρ ἡρκέσθη τῷ εἰπεῖν· Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους,» ἀλλὰ τοῦ λόγου τὴν καινότητα δεικνύς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης ἀγαπήσεως, τῆς εἰς ἀλλήλους φημί, πολύ τι τὸ μεῖζον ἔχουσαν τὴν ἑαυτοῦ, προστέθεικεν εὐθύς· • Καθὼς ἐγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. • Ερευνητέον τοιγαροῦν ὑπὲρ τοῦ συνιέ και σαφῶς τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, πῶς ἡγάπησεν ἡμᾶς ὁ Χριστός. Τότε γάρ, τότε, καὶ λίαν εὐκόλως επαριθμήσαιμεν ἂν τὸ καινὸν καὶ παρηλ λαγμένον τῆς νυνὶ δοθείσης ἐντολῆς. Οὐκοῦν. ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, έταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ,» Αλλὰ καὶ πλούσιος ὢν ἐπτώχευσε, καθὰ πάλιν ὁ Παῦλος ἡμῖν διεμαρτύρατο. Ορᾶς τὸ καινὸν τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ἁγαπῆσαι δεῖν τὸν ἀδελφὸν ἐκέλευσεν ὡς ἑαυτόν· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν· οὐ γὰρ ἂν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων πρὸς τὴν ἡμετέραν κατέβη ** Matth. x111, 52. * Deut. vi, 5; Matth. xx11, 37. 21 Joan, 19, 21. * Philipp. 11, 6-8. "II Cor.

monem proferamus, pertulisset: sed neque dives ταπείνωσιν, οὐδ᾽ ἂν ὑπέστη πικρὸν οὕτως ὑπὲρ cum esset pauper fieri voluisset, nisi nos magis dilexisset quam seipsum. Inauditus itaque ac novus est hujus dilectionis modus. Ita et nos affici jubet, nihil prius omnino dilectione erga fratres habentes, non gloriam, non divitias, sed nec ipsam, si res ita ferat, corporis mortem oppetere veritos, ut proximi lucremur salutem: quod etiam fece. runt beati Servatoris nostri discipuli, et qui eorum vestigia sunt seruţi, qui aliorum salutem vitæ suæ prætulerunt, nullumque laborem recusarunt, adeoque extrema subire mala non dedignati sunt, ut pereuntium animas servarent. Unde Paulus modo, e Quotidie morior, inquit; modo vero: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror?» Haue igitur dile. clionem legali multo majorem perfectissium erga Deum pietatis radicem colere nos Servator jussit, ideoque cum sciret non aliter nos claros apud Deum fore, et dilectionis ab ipso in nos prepagatæ sequendo pulchritudinem magna et perfecta bona ἡμῶν τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, οὐδ' ἂν ἠνέσχετο ῥαπισμάτων Ἰουδαϊκῶν, αἰσχύνης, καὶ γέλωτος, καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, ἵνα μὴ ἕκαστα τῶν εἰς αὐτὸν γεγονότων ἐξαριθμούμενοι, πρὸς ἀπέραντον τὸν λόγον ἐκτείνωμεν· ἀλλ᾿ οὐδ' ἂν ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, εἰ μὴ πολὺ λίαν ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν. Ξένον οὖν ἄρα τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Οὕτω καὶ ἡμᾶς διακεῖσθαι κελεύει, οὐδὲν ὅλως τῆς εἰς ἀδελ φοὺς προτιθέντας ἀγάπης, οὐ δόξαν, οὐ πλοῦτον, ἀλλ' οὐδὲ ὀκνοῦντας καὶ εἰς αὐτόν, εἰ δέοι, τὸν τῆς σαρκὸς καταβηναι θάνατον, ἵνα τὴν τοῦ πέλας σω τηρίαν ἀποκερδάνωμεν· ὁ δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ μακάριοι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταὶ, καὶ οἱ τοῖς ἐκείνων ίχνεσιν ἀκολουθήσαντες, ἄμεινον τῆς οἰκείας ζωῆς τὸ ἑτέρους σώζεσθαι λογισάμενοι, καὶ πάντα μὲν ἀνατλάντες πόνον, ἐν δὲ τοῖς ἐσχάτοις γεγονότες κακοῖς, ἵνα τὰς τῶν ἀπολλυμένων περιτώσειαν ψυχάς. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι, ποτὲ μὲν, ὅτι ο Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω,» ποτὲ δὲ πάλιν, «Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; ο Ρίζαν οὖν ἄρα τῆς τελειοτάτης εἰς Θεὸν εὐσέβειαν [γρ. εὐσεβείας] τὴν ὑπὲρ νόμον ἀγάπησιν ἐπιτηδεύειν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ διεκελεύσατο, ταύτῃτοι, καὶ οὐχ ἑτέρως εἰδὼς δοκιμωτάτους ἔσεσθαι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ πεφυτευ μένης εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως ιχνηλατοῦντας τὸ κάλλος ἐν μεγάλοις ἔσεσθαι καὶ τελείοις ἀγαθοῖς. consecuturos. 752 ΧΙΙΙ, 35. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Signum, inquit, certissimum et indubitatum erit vos meos esse discipulos, si, quantum natura vestra et humanitatis conditio capere potest, meæe vitæ vestigia sequamini, ut ita a mutuæ charitatis vinculo non disjungamini, et alterius in alterum amore ac muluæ dilectionis incomparabili gloria simul recte consociemini: id enim magistri gloriam accurate vobis exprimet. Sed quæret forsan aliquis quamobrem charitas signum sit ad discermendum Christi discipulum, et in eo virtutuın omnium genus elucescat non studio comparatum, neque labore et assiduitate, sicut in bomine comprehensum, sed naturaliter ei insitum. Divinæ quippe natura maxime propria, eique proprie ac vere insunt quæ omnem admirationem longe superant. Praeclare, inquam, o bone: fructus enim supremæ substantiæ sunt ea quæ proprie ac vere ei natura insunt. Sed si rem propius consideres, videre licet virtutis genus onine charitati complendæ servire, et quodcunque bonum agitur, ad eam spectare ac tendere. Ideoque eximium quidem ac primum secundum legeni miandatum est, diligere Dominum Deum ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota niente; alterum ei com gnatum ac vicinum, diligere proximum, in quo !egis consistit omnis perfectio. Unde beatus Paułus ad eam proximi dilectionem universum mandatum revocans, scribit: «Elenin illud: Non machaberis, Non occides, Non pejerabis, et si 2. 1 Cor. xv, 31. ** II Cor. x1, 29. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Γνώρισμα, φησίν, ἄμαχόν τε καὶ ἀναμφίλογον ταῖς ἑαυτῶν ἐπιγράψετε κεφαλαῖς τὸ με μαθητεύσθαι παρ' ἐμοὶ, εἰ κατ᾽ ἴχνος τῆς ἐμῆς ἐπείγεσθε πολι τείας, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν τῇ ὑμετέρα φύσει καὶ. τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ὡς ἀδιάσπαστον ἔχειν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης τὸν σύνδεσμον, καὶ ἐν ἀλλήλοις συνηρμόσθαι καλῶς, κατά γε τὸν τῆς φιλαλληλία, λόγον καὶ τὰ ἐκ τῆς φιλοστοργίας ἀσύγ κριτον καύχημα· τοῦτο γὰρ ἡμῖν ἀκριβις χαρα κτηριεῖ τοῦ διδασκάλου τὴν δόξαν. Αλλ', οἶμαι, τὶς ἐρεῖ πρὸς τοῦτο, καὶ ἀφίξεται τυχόν, ἐκεῖνο διερωτ τῶν, διατί τῆς ὑπὸ Χριστῷ μαθητείας ἡ ἀγάπη τὸ γνώρισμα, καὶ τὸ πασῶν εἶδος ἀρετῶν ἐν αὐτῷ δι εφαίνετο, οὐκ ἐξ ἐπιεικείας πεπορισμένον, ἀλλ' οὐδὲ πόνῳ καὶ προσοχῇ, καθάπερ ἐν ἀνθρώπῳ συνειλημ μένον, ἀλλ' ὡς τῇ αὐτοῦ προσπεφυκός φύσει. θείας γὰρ μάλιστα φύσεως ἴδια, καὶ αὐτῇ προσόντα κυ ρίως τε καὶ ἀληθῶς τὰ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος. Καὶ μὴν ὀρθότατά γε, ὦ τῶν, ἐροῦμεν ἡμεῖς, τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποίσω λόγον· καρπὸς γὰρ οὐσίας τῆς ἀνωτάτω, τὰ ἰδίως τε καὶ κυρίως προσπεφυκότα αὐτῇ. Αλλ' ἔστι πως δοκιμάζοντα κατιδεῖν, ὅτι πᾶν εἶδος ἀρετῆς τῆς ἀγάπης ἐστὶ συμπληρωτικὸν, καὶ πᾶν ὅπερ ἂν δοκοίη τις είναι κατορθούμενον ἀγαθὸν, εἰς αὐτὴν ὁρᾷ πως και τέτραπται. Διά τοι τοῦτο προύχουσα μὲν ἐντολὴ καὶ πρώτη κατὰ τὸν νόμον, τὸ ἀγαπᾷν ἐστιν Κύριον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς ψυ χῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας· δευτέρα, καὶ ἀδελφὴ, καὶ γείτων ἐκείνῃ ἡ εἰς

monem proferamus, pertulisset: sed neque dives ταπείνωσιν, οὐδ᾽ ἂν ὑπέστη πικρὸν οὕτως ὑπὲρ cum esset pauper fieri voluisset, nisi nos magis dilexisset quam seipsum. Inauditus itaque ac novus est hujus dilectionis modus. Ita et nos affici jubet, nihil prius omnino dilectione erga fratres habentes, non gloriam, non divitias, sed nec ipsam, si res ita ferat, corporis mortem oppetere veritos, ut proximi lucremur salutem: quod etiam fece. runt beati Servatoris nostri discipuli, et qui eorum vestigia sunt seruţi, qui aliorum salutem vitæ suæ prætulerunt, nullumque laborem recusarunt, adeoque extrema subire mala non dedignati sunt, ut pereuntium animas servarent. Unde Paulus modo, e Quotidie morior, inquit; modo vero: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror?» Haue igitur dile. clionem legali multo majorem perfectissium erga Deum pietatis radicem colere nos Servator jussit, ideoque cum sciret non aliter nos claros apud Deum fore, et dilectionis ab ipso in nos prepagatæ sequendo pulchritudinem magna et perfecta bona ἡμῶν τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, οὐδ' ἂν ἠνέσχετο ῥαπισμάτων Ἰουδαϊκῶν, αἰσχύνης, καὶ γέλωτος, καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, ἵνα μὴ ἕκαστα τῶν εἰς αὐτὸν γεγονότων ἐξαριθμούμενοι, πρὸς ἀπέραντον τὸν λόγον ἐκτείνωμεν· ἀλλ᾿ οὐδ' ἂν ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, εἰ μὴ πολὺ λίαν ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν. Ξένον οὖν ἄρα τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Οὕτω καὶ ἡμᾶς διακεῖσθαι κελεύει, οὐδὲν ὅλως τῆς εἰς ἀδελ φοὺς προτιθέντας ἀγάπης, οὐ δόξαν, οὐ πλοῦτον, ἀλλ' οὐδὲ ὀκνοῦντας καὶ εἰς αὐτόν, εἰ δέοι, τὸν τῆς σαρκὸς καταβηναι θάνατον, ἵνα τὴν τοῦ πέλας σω τηρίαν ἀποκερδάνωμεν· ὁ δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ μακάριοι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταὶ, καὶ οἱ τοῖς ἐκείνων ίχνεσιν ἀκολουθήσαντες, ἄμεινον τῆς οἰκείας ζωῆς τὸ ἑτέρους σώζεσθαι λογισάμενοι, καὶ πάντα μὲν ἀνατλάντες πόνον, ἐν δὲ τοῖς ἐσχάτοις γεγονότες κακοῖς, ἵνα τὰς τῶν ἀπολλυμένων περιτώσειαν ψυχάς. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι, ποτὲ μὲν, ὅτι ο Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω,» ποτὲ δὲ πάλιν, «Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; ο Ρίζαν οὖν ἄρα τῆς τελειοτάτης εἰς Θεὸν εὐσέβειαν [γρ. εὐσεβείας] τὴν ὑπὲρ νόμον ἀγάπησιν ἐπιτηδεύειν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ διεκελεύσατο, ταύτῃτοι, καὶ οὐχ ἑτέρως εἰδὼς δοκιμωτάτους ἔσεσθαι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ πεφυτευ μένης εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως ιχνηλατοῦντας τὸ κάλλος ἐν μεγάλοις ἔσεσθαι καὶ τελείοις ἀγαθοῖς. consecuturos. 752 ΧΙΙΙ, 35. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Signum, inquit, certissimum et indubitatum erit vos meos esse discipulos, si, quantum natura vestra et humanitatis conditio capere potest, meæe vitæ vestigia sequamini, ut ita a mutuæ charitatis vinculo non disjungamini, et alterius in alterum amore ac muluæ dilectionis incomparabili gloria simul recte consociemini: id enim magistri gloriam accurate vobis exprimet. Sed quæret forsan aliquis quamobrem charitas signum sit ad discermendum Christi discipulum, et in eo virtutuın omnium genus elucescat non studio comparatum, neque labore et assiduitate, sicut in bomine comprehensum, sed naturaliter ei insitum. Divinæ quippe natura maxime propria, eique proprie ac vere insunt quæ omnem admirationem longe superant. Praeclare, inquam, o bone: fructus enim supremæ substantiæ sunt ea quæ proprie ac vere ei natura insunt. Sed si rem propius consideres, videre licet virtutis genus onine charitati complendæ servire, et quodcunque bonum agitur, ad eam spectare ac tendere. Ideoque eximium quidem ac primum secundum legeni miandatum est, diligere Dominum Deum ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota niente; alterum ei com gnatum ac vicinum, diligere proximum, in quo !egis consistit omnis perfectio. Unde beatus Paułus ad eam proximi dilectionem universum mandatum revocans, scribit: «Elenin illud: Non machaberis, Non occides, Non pejerabis, et si 2. 1 Cor. xv, 31. ** II Cor. x1, 29. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Γνώρισμα, φησίν, ἄμαχόν τε καὶ ἀναμφίλογον ταῖς ἑαυτῶν ἐπιγράψετε κεφαλαῖς τὸ με μαθητεύσθαι παρ' ἐμοὶ, εἰ κατ᾽ ἴχνος τῆς ἐμῆς ἐπείγεσθε πολι τείας, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν τῇ ὑμετέρα φύσει καὶ. τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ὡς ἀδιάσπαστον ἔχειν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης τὸν σύνδεσμον, καὶ ἐν ἀλλήλοις συνηρμόσθαι καλῶς, κατά γε τὸν τῆς φιλαλληλία, λόγον καὶ τὰ ἐκ τῆς φιλοστοργίας ἀσύγ κριτον καύχημα· τοῦτο γὰρ ἡμῖν ἀκριβις χαρα κτηριεῖ τοῦ διδασκάλου τὴν δόξαν. Αλλ', οἶμαι, τὶς ἐρεῖ πρὸς τοῦτο, καὶ ἀφίξεται τυχόν, ἐκεῖνο διερωτ τῶν, διατί τῆς ὑπὸ Χριστῷ μαθητείας ἡ ἀγάπη τὸ γνώρισμα, καὶ τὸ πασῶν εἶδος ἀρετῶν ἐν αὐτῷ δι εφαίνετο, οὐκ ἐξ ἐπιεικείας πεπορισμένον, ἀλλ' οὐδὲ πόνῳ καὶ προσοχῇ, καθάπερ ἐν ἀνθρώπῳ συνειλημ μένον, ἀλλ' ὡς τῇ αὐτοῦ προσπεφυκός φύσει. θείας γὰρ μάλιστα φύσεως ἴδια, καὶ αὐτῇ προσόντα κυ ρίως τε καὶ ἀληθῶς τὰ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος. Καὶ μὴν ὀρθότατά γε, ὦ τῶν, ἐροῦμεν ἡμεῖς, τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποίσω λόγον· καρπὸς γὰρ οὐσίας τῆς ἀνωτάτω, τὰ ἰδίως τε καὶ κυρίως προσπεφυκότα αὐτῇ. Αλλ' ἔστι πως δοκιμάζοντα κατιδεῖν, ὅτι πᾶν εἶδος ἀρετῆς τῆς ἀγάπης ἐστὶ συμπληρωτικὸν, καὶ πᾶν ὅπερ ἂν δοκοίη τις είναι κατορθούμενον ἀγαθὸν, εἰς αὐτὴν ὁρᾷ πως και τέτραπται. Διά τοι τοῦτο προύχουσα μὲν ἐντολὴ καὶ πρώτη κατὰ τὸν νόμον, τὸ ἀγαπᾷν ἐστιν Κύριον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς ψυ χῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας· δευτέρα, καὶ ἀδελφὴ, καὶ γείτων ἐκείνῃ ἡ εἰς

monem proferamus, pertulisset: sed neque dives ταπείνωσιν, οὐδ᾽ ἂν ὑπέστη πικρὸν οὕτως ὑπὲρ cum esset pauper fieri voluisset, nisi nos magis dilexisset quam seipsum. Inauditus itaque ac novus est hujus dilectionis modus. Ita et nos affici jubet, nihil prius omnino dilectione erga fratres habentes, non gloriam, non divitias, sed nec ipsam, si res ita ferat, corporis mortem oppetere veritos, ut proximi lucremur salutem: quod etiam fece. runt beati Servatoris nostri discipuli, et qui eorum vestigia sunt seruţi, qui aliorum salutem vitæ suæ prætulerunt, nullumque laborem recusarunt, adeoque extrema subire mala non dedignati sunt, ut pereuntium animas servarent. Unde Paulus modo, e Quotidie morior, inquit; modo vero: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror?» Haue igitur dile. clionem legali multo majorem perfectissium erga Deum pietatis radicem colere nos Servator jussit, ideoque cum sciret non aliter nos claros apud Deum fore, et dilectionis ab ipso in nos prepagatæ sequendo pulchritudinem magna et perfecta bona ἡμῶν τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον, οὐδ' ἂν ἠνέσχετο ῥαπισμάτων Ἰουδαϊκῶν, αἰσχύνης, καὶ γέλωτος, καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων, ἵνα μὴ ἕκαστα τῶν εἰς αὐτὸν γεγονότων ἐξαριθμούμενοι, πρὸς ἀπέραντον τὸν λόγον ἐκτείνωμεν· ἀλλ᾿ οὐδ' ἂν ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, εἰ μὴ πολὺ λίαν ἠγάπησεν ἡμᾶς ὑπὲρ ἑαυτόν. Ξένον οὖν ἄρα τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Οὕτω καὶ ἡμᾶς διακεῖσθαι κελεύει, οὐδὲν ὅλως τῆς εἰς ἀδελ φοὺς προτιθέντας ἀγάπης, οὐ δόξαν, οὐ πλοῦτον, ἀλλ' οὐδὲ ὀκνοῦντας καὶ εἰς αὐτόν, εἰ δέοι, τὸν τῆς σαρκὸς καταβηναι θάνατον, ἵνα τὴν τοῦ πέλας σω τηρίαν ἀποκερδάνωμεν· ὁ δὴ καὶ πεπράχασιν οἱ μακάριοι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαθηταὶ, καὶ οἱ τοῖς ἐκείνων ίχνεσιν ἀκολουθήσαντες, ἄμεινον τῆς οἰκείας ζωῆς τὸ ἑτέρους σώζεσθαι λογισάμενοι, καὶ πάντα μὲν ἀνατλάντες πόνον, ἐν δὲ τοῖς ἐσχάτοις γεγονότες κακοῖς, ἵνα τὰς τῶν ἀπολλυμένων περιτώσειαν ψυχάς. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησι, ποτὲ μὲν, ὅτι ο Καθ' ἡμέραν ἀποθνήσκω,» ποτὲ δὲ πάλιν, «Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ; Τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; ο Ρίζαν οὖν ἄρα τῆς τελειοτάτης εἰς Θεὸν εὐσέβειαν [γρ. εὐσεβείας] τὴν ὑπὲρ νόμον ἀγάπησιν ἐπιτηδεύειν ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ διεκελεύσατο, ταύτῃτοι, καὶ οὐχ ἑτέρως εἰδὼς δοκιμωτάτους ἔσεσθαι παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ πεφυτευ μένης εἰς ἡμᾶς ἀγαπήσεως ιχνηλατοῦντας τὸ κάλλος ἐν μεγάλοις ἔσεσθαι καὶ τελείοις ἀγαθοῖς. consecuturos. 752 ΧΙΙΙ, 35. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Signum, inquit, certissimum et indubitatum erit vos meos esse discipulos, si, quantum natura vestra et humanitatis conditio capere potest, meæe vitæ vestigia sequamini, ut ita a mutuæ charitatis vinculo non disjungamini, et alterius in alterum amore ac muluæ dilectionis incomparabili gloria simul recte consociemini: id enim magistri gloriam accurate vobis exprimet. Sed quæret forsan aliquis quamobrem charitas signum sit ad discermendum Christi discipulum, et in eo virtutuın omnium genus elucescat non studio comparatum, neque labore et assiduitate, sicut in bomine comprehensum, sed naturaliter ei insitum. Divinæ quippe natura maxime propria, eique proprie ac vere insunt quæ omnem admirationem longe superant. Praeclare, inquam, o bone: fructus enim supremæ substantiæ sunt ea quæ proprie ac vere ei natura insunt. Sed si rem propius consideres, videre licet virtutis genus onine charitati complendæ servire, et quodcunque bonum agitur, ad eam spectare ac tendere. Ideoque eximium quidem ac primum secundum legeni miandatum est, diligere Dominum Deum ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota niente; alterum ei com gnatum ac vicinum, diligere proximum, in quo !egis consistit omnis perfectio. Unde beatus Paułus ad eam proximi dilectionem universum mandatum revocans, scribit: «Elenin illud: Non machaberis, Non occides, Non pejerabis, et si 2. 1 Cor. xv, 31. ** II Cor. x1, 29. Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγαπᾶτε ἀλλήλους. Γνώρισμα, φησίν, ἄμαχόν τε καὶ ἀναμφίλογον ταῖς ἑαυτῶν ἐπιγράψετε κεφαλαῖς τὸ με μαθητεύσθαι παρ' ἐμοὶ, εἰ κατ᾽ ἴχνος τῆς ἐμῆς ἐπείγεσθε πολι τείας, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν τῇ ὑμετέρα φύσει καὶ. τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ὡς ἀδιάσπαστον ἔχειν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης τὸν σύνδεσμον, καὶ ἐν ἀλλήλοις συνηρμόσθαι καλῶς, κατά γε τὸν τῆς φιλαλληλία, λόγον καὶ τὰ ἐκ τῆς φιλοστοργίας ἀσύγ κριτον καύχημα· τοῦτο γὰρ ἡμῖν ἀκριβις χαρα κτηριεῖ τοῦ διδασκάλου τὴν δόξαν. Αλλ', οἶμαι, τὶς ἐρεῖ πρὸς τοῦτο, καὶ ἀφίξεται τυχόν, ἐκεῖνο διερωτ τῶν, διατί τῆς ὑπὸ Χριστῷ μαθητείας ἡ ἀγάπη τὸ γνώρισμα, καὶ τὸ πασῶν εἶδος ἀρετῶν ἐν αὐτῷ δι εφαίνετο, οὐκ ἐξ ἐπιεικείας πεπορισμένον, ἀλλ' οὐδὲ πόνῳ καὶ προσοχῇ, καθάπερ ἐν ἀνθρώπῳ συνειλημ μένον, ἀλλ' ὡς τῇ αὐτοῦ προσπεφυκός φύσει. θείας γὰρ μάλιστα φύσεως ἴδια, καὶ αὐτῇ προσόντα κυ ρίως τε καὶ ἀληθῶς τὰ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος. Καὶ μὴν ὀρθότατά γε, ὦ τῶν, ἐροῦμεν ἡμεῖς, τὸν ἐπὶ τούτοις ἐποίσω λόγον· καρπὸς γὰρ οὐσίας τῆς ἀνωτάτω, τὰ ἰδίως τε καὶ κυρίως προσπεφυκότα αὐτῇ. Αλλ' ἔστι πως δοκιμάζοντα κατιδεῖν, ὅτι πᾶν εἶδος ἀρετῆς τῆς ἀγάπης ἐστὶ συμπληρωτικὸν, καὶ πᾶν ὅπερ ἂν δοκοίη τις είναι κατορθούμενον ἀγαθὸν, εἰς αὐτὴν ὁρᾷ πως και τέτραπται. Διά τοι τοῦτο προύχουσα μὲν ἐντολὴ καὶ πρώτη κατὰ τὸν νόμον, τὸ ἀγαπᾷν ἐστιν Κύριον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης τῆς ψυ χῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια νοίας· δευτέρα, καὶ ἀδελφὴ, καὶ γείτων ἐκείνῃ ἡ εἰς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τὸν πλησίον ἀγάπη σύμπαν ἔχουσα τοῦ νόμου τὸ quod aliud est mandatum, in hoc comprehenditur: πλήρωμα. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, εἰς ταύ την συγκεφαλαιούμενος ἅπασαν ἐντολὴν ἐπιστέλλει • Τὸ γὰρ, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ φονεύσεις, Οὐκ ἐπςορκήσεις. καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐστὶν ἐντολή, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ, Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. Πλήρωμα οὖν νόμου ή ἀγάπη. Ὁ Ὅτι δὲ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέαν εἴσω τῶν οἰκείων ὅρων ἐποιήσατο, συνέχει δὲ ὥσπερ ἀγκάλαις ἐλοῦσα τὰ ἀγαθὰ, Παῦλος πάλιν αὐτὸς ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρήσει βοῶν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περ περεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ὁ καὶ τὰ τούτοις συνημμένα μακρόν γὰρ εἰπεῖν τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Αλλως τέ φημι δὴ μάλιστα πρέπειν τε καὶ ἐνυπάρχειν τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις, ὅτι Χριστοῦ γεγόνασι μαθηταὶ τοῖς ἁπαν. ταχόσε γνωρίζεσθαι, τὸ τῷ στεφάνῳ τῆς ἀγάπης ἐπισεμνύνεσθαι, καὶ καθάπερ τι σήμαντρον ἐπιφέρεσθαι τοῦ πράγματος τὴν φιλαλληλίαν· τοῦ δὲ δὴ χάριν, καὶ τοῦτο μημί [γρ. μηνύσω ] διὰ βραχέων. Αρα γὰρ εἴ τις τῶν καθ᾿ ἡμᾶς χαλκουργικήν, ήγουν τὴν ὑφάντου μετίῃ τέχνην, οὐκ ἂν ὁρῷτο, καὶ μάλιστα σαφῶς, ὡς χαλκοτύπου τινός, ἢ ὑφάντου γέγονε μαθητής; Τί δὲ ὁ τεκτονικῆς ἐμπειρίας οὐκ ἀμοιρῶν; Οὐκ ἄρα βοήσειεν ἂν διὰ τοῦτο δύνασθαι κατορθοῦν τὰ ἐν τῇ τέχνῃ καλῶς, ὅτι τέκτονα τῆς ἐμπειρίας ἔσχε τὸν ἡγούμενον; Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον οἱ τῆς θεοφιλοῦς ἀγάπης πληρουμένην ἐν ἑαυτοῖς τὴν δύναμιν ἔχοντες, ἀκονιτ! γνωριοῦσιν, ὅτι τῆς ἀγάπης γεγόνασι μαθηταί, ἤτοι τοῦ τὴν εἰς ἄχραν ἀγάπην ἔχοντος Χριστοῦ. Ἡγάπησε γὰρ οὕτω τὸν κόσμον, ὡς καὶ αὐτὴν ὑπὲρ αὐτοῦ κατα θεῖναι τὴν ψυχὴν, καὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων ὑπομεῖναι τὴν ἀγριότητα. Καὶ μαρτυρήσει λέγων αὐτὸς πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ότι ο Μείζονα ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχήν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, ἀγάπης ὢν Υἱὸς, τοῦτ' ἔστι τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινοῦ, ἀγάπη καὶ αὐτὸς ἀναπέφανται, οὐ λόγοις ἐξησκημένον καὶ διὰ ῥημάτων κόμπου λελαμπρυσμένον ἔχων τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' ἔργοις αὐτοῖς, καὶ πράγμασι, καρπὸν ὄντα τῆς τοῦ τεχόντος οὐ σίας ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Οἰησόμεθα γὰρ οὐδαμῶς δεκτικὴν εἶναι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπίκτητον ἐμοῦμεν ἐν αὐτῇ τὴν ἁπάντων τῶν ἀγαθῶν ἰδέαν, καθάπερ ἐν ἡμῖν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς τι τυχὸν ἕτερον ἐν ἑτέρῳ νοούμενον, ὥσπερ οὖν ἐν ἀνθρώπῳ φαίη τις ἂν τήν τινος ἐπιστήμην. Οὐ γὰρ ἐπιστήμη καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ ἄνθρωπος, ἐπιστήμης δὲ μᾶλλον δεκτικός· ἀλλ' αὐτὸ τὸ πᾶν ἀγαθὸν, ὅπερ ἂν εἶναι πιστεύηται, τοῦτο κυρίως αὐτὴν εἶναί φαμεν τὴν θείαν καὶ ἄῤῥητον φύσιν, πηγὴν ὥσπερ τινὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ, καὶ ἐξ ἑαυτῆς ἀναβλύζουσαν. Εὐλογώτατα τοίνυν αὐτός περ ἔσται τῆς ἀγάπης ὁ καρπὸς ἀγάπη καὶ αὐτὸς ὑπάρ χων, κατὰ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατρὸς ὁ Υἱός, διὰ τῆς ** Rom. xılı, 9, 10. "7 I Cor. xii, 4, 5. 88 1 Joan. 1, 16. "Ephes. 11, 14-18. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Com plementum itaque legis est charitas ". Quod autem omne virtutis genus intra se comprehendat, omniaque bona suis quodammodo amplectatur ulnis, Paulus ipse sapientissimus rursus testabitur, clamans: e Claritas non agit perperam, non infatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt, et quæ sequuntur 17: longum enim esset quanta sit charitatis mensura oratione persequi. Cæterum convenire maxime iis dico qui omnibus ubique patere volunt se Christi esse discipulos, charitatis 753 corona gloriari, ac velut istius - rei signaculum quoddam præferre mutuam dilectionem: quam ob causam, paucis aperio. Nonne si quis nostrum artem ærariam aut textoriam proGleatur, vel hinc maxime prodatur fabri cujusdam erarii aut textoris fuisse discipulus? Quid vero fabrilis artis peritus? Nonne ideo se artem apprime callere dixerit, quia fabro usus sit magistro? Eodem, opinor, modo qui charitatis erga Deum plenam in seipsis vim habent, nullo negotio com gnoscendum praebebunt se charitatis exstitisse discipulos, sive Christi, qui perfectissimam in se cha ritatem continet. Sic enim dilexit mundum, ut et ipsam pro eo auimam posuerit ", et Judaici furoris immanitatem pertulerit. Quod ipse quidem testabitur ad discipulos suos, dicens: «Quia majorem hac charitate nemo habet, ut animnam suam ponat quis pro amicis suis ".» Cum enim Deus sit charitas, juxta Joannis vocem 30, quippe qui sit charitatis, hoc est, naturalis et unici ac veri Dei Filius, charitas ctiam ipse manifesto est, non pompa verborum conspicuam habens dignitatem, sed eperibus ipsis ac relis seipsun fructum esse substantiæ Patris ostendens. Nequaquam enim censebimus supremam illam omnium substantiam bonorum esse capacem, sed nec adventitium ei esse dicemus omnium bonorum genus, sicut in nobis, nec ut diversum quidpiam in alio censeri, quemadmodum in homine scientiam dixeris. Nec enim homo per se est scientia, sed scientiæ potius capax: sed quodcunque bonum censetur ipsum proprie divinam et ineffabilem naturam esse dicimus, fontem veluti quemdam omne genus virtutis in seipsa halentem, et ex seipsa effundentem. Jure itaque ip semet erit charitatis fructus, et cum sit etiam ipse charitas, sicuti Pater ex quo est Filius, nostris per charitatem animis insignietur, et mutuam charitatem mordicus amplecti, conjunctionis et familiaritatis cum ipso notas bonis imprimit. Alioqui, si, juxta Pauli vocen, pax nostra Christus est (in ipso enim inferiora superioribus conjuncta sunt, et per ipsum reconciliati sumus Deo ac Patri, quamvis initio multum dissiti, conversione ad maluin et in 754 duos populos olim divisi, gentes nimirum, et Israelitas, in unum novum hominem ædificati 19 Joan. xv, 13. 30 | Joan. 1, 16.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τὸν πλησίον ἀγάπη σύμπαν ἔχουσα τοῦ νόμου τὸ quod aliud est mandatum, in hoc comprehenditur: πλήρωμα. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, εἰς ταύ την συγκεφαλαιούμενος ἅπασαν ἐντολὴν ἐπιστέλλει • Τὸ γὰρ, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ φονεύσεις, Οὐκ ἐπςορκήσεις. καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐστὶν ἐντολή, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ, Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. Πλήρωμα οὖν νόμου ή ἀγάπη. Ὁ Ὅτι δὲ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέαν εἴσω τῶν οἰκείων ὅρων ἐποιήσατο, συνέχει δὲ ὥσπερ ἀγκάλαις ἐλοῦσα τὰ ἀγαθὰ, Παῦλος πάλιν αὐτὸς ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρήσει βοῶν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περ περεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ὁ καὶ τὰ τούτοις συνημμένα μακρόν γὰρ εἰπεῖν τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Αλλως τέ φημι δὴ μάλιστα πρέπειν τε καὶ ἐνυπάρχειν τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις, ὅτι Χριστοῦ γεγόνασι μαθηταὶ τοῖς ἁπαν. ταχόσε γνωρίζεσθαι, τὸ τῷ στεφάνῳ τῆς ἀγάπης ἐπισεμνύνεσθαι, καὶ καθάπερ τι σήμαντρον ἐπιφέρεσθαι τοῦ πράγματος τὴν φιλαλληλίαν· τοῦ δὲ δὴ χάριν, καὶ τοῦτο μημί [γρ. μηνύσω ] διὰ βραχέων. Αρα γὰρ εἴ τις τῶν καθ᾿ ἡμᾶς χαλκουργικήν, ήγουν τὴν ὑφάντου μετίῃ τέχνην, οὐκ ἂν ὁρῷτο, καὶ μάλιστα σαφῶς, ὡς χαλκοτύπου τινός, ἢ ὑφάντου γέγονε μαθητής; Τί δὲ ὁ τεκτονικῆς ἐμπειρίας οὐκ ἀμοιρῶν; Οὐκ ἄρα βοήσειεν ἂν διὰ τοῦτο δύνασθαι κατορθοῦν τὰ ἐν τῇ τέχνῃ καλῶς, ὅτι τέκτονα τῆς ἐμπειρίας ἔσχε τὸν ἡγούμενον; Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον οἱ τῆς θεοφιλοῦς ἀγάπης πληρουμένην ἐν ἑαυτοῖς τὴν δύναμιν ἔχοντες, ἀκονιτ! γνωριοῦσιν, ὅτι τῆς ἀγάπης γεγόνασι μαθηταί, ἤτοι τοῦ τὴν εἰς ἄχραν ἀγάπην ἔχοντος Χριστοῦ. Ἡγάπησε γὰρ οὕτω τὸν κόσμον, ὡς καὶ αὐτὴν ὑπὲρ αὐτοῦ κατα θεῖναι τὴν ψυχὴν, καὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων ὑπομεῖναι τὴν ἀγριότητα. Καὶ μαρτυρήσει λέγων αὐτὸς πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ότι ο Μείζονα ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχήν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, ἀγάπης ὢν Υἱὸς, τοῦτ' ἔστι τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινοῦ, ἀγάπη καὶ αὐτὸς ἀναπέφανται, οὐ λόγοις ἐξησκημένον καὶ διὰ ῥημάτων κόμπου λελαμπρυσμένον ἔχων τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' ἔργοις αὐτοῖς, καὶ πράγμασι, καρπὸν ὄντα τῆς τοῦ τεχόντος οὐ σίας ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Οἰησόμεθα γὰρ οὐδαμῶς δεκτικὴν εἶναι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπίκτητον ἐμοῦμεν ἐν αὐτῇ τὴν ἁπάντων τῶν ἀγαθῶν ἰδέαν, καθάπερ ἐν ἡμῖν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς τι τυχὸν ἕτερον ἐν ἑτέρῳ νοούμενον, ὥσπερ οὖν ἐν ἀνθρώπῳ φαίη τις ἂν τήν τινος ἐπιστήμην. Οὐ γὰρ ἐπιστήμη καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ ἄνθρωπος, ἐπιστήμης δὲ μᾶλλον δεκτικός· ἀλλ' αὐτὸ τὸ πᾶν ἀγαθὸν, ὅπερ ἂν εἶναι πιστεύηται, τοῦτο κυρίως αὐτὴν εἶναί φαμεν τὴν θείαν καὶ ἄῤῥητον φύσιν, πηγὴν ὥσπερ τινὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ, καὶ ἐξ ἑαυτῆς ἀναβλύζουσαν. Εὐλογώτατα τοίνυν αὐτός περ ἔσται τῆς ἀγάπης ὁ καρπὸς ἀγάπη καὶ αὐτὸς ὑπάρ χων, κατὰ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατρὸς ὁ Υἱός, διὰ τῆς ** Rom. xılı, 9, 10. "7 I Cor. xii, 4, 5. 88 1 Joan. 1, 16. "Ephes. 11, 14-18. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Com plementum itaque legis est charitas ". Quod autem omne virtutis genus intra se comprehendat, omniaque bona suis quodammodo amplectatur ulnis, Paulus ipse sapientissimus rursus testabitur, clamans: e Claritas non agit perperam, non infatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt, et quæ sequuntur 17: longum enim esset quanta sit charitatis mensura oratione persequi. Cæterum convenire maxime iis dico qui omnibus ubique patere volunt se Christi esse discipulos, charitatis 753 corona gloriari, ac velut istius - rei signaculum quoddam præferre mutuam dilectionem: quam ob causam, paucis aperio. Nonne si quis nostrum artem ærariam aut textoriam proGleatur, vel hinc maxime prodatur fabri cujusdam erarii aut textoris fuisse discipulus? Quid vero fabrilis artis peritus? Nonne ideo se artem apprime callere dixerit, quia fabro usus sit magistro? Eodem, opinor, modo qui charitatis erga Deum plenam in seipsis vim habent, nullo negotio com gnoscendum praebebunt se charitatis exstitisse discipulos, sive Christi, qui perfectissimam in se cha ritatem continet. Sic enim dilexit mundum, ut et ipsam pro eo auimam posuerit ", et Judaici furoris immanitatem pertulerit. Quod ipse quidem testabitur ad discipulos suos, dicens: «Quia majorem hac charitate nemo habet, ut animnam suam ponat quis pro amicis suis ".» Cum enim Deus sit charitas, juxta Joannis vocem 30, quippe qui sit charitatis, hoc est, naturalis et unici ac veri Dei Filius, charitas ctiam ipse manifesto est, non pompa verborum conspicuam habens dignitatem, sed eperibus ipsis ac relis seipsun fructum esse substantiæ Patris ostendens. Nequaquam enim censebimus supremam illam omnium substantiam bonorum esse capacem, sed nec adventitium ei esse dicemus omnium bonorum genus, sicut in nobis, nec ut diversum quidpiam in alio censeri, quemadmodum in homine scientiam dixeris. Nec enim homo per se est scientia, sed scientiæ potius capax: sed quodcunque bonum censetur ipsum proprie divinam et ineffabilem naturam esse dicimus, fontem veluti quemdam omne genus virtutis in seipsa halentem, et ex seipsa effundentem. Jure itaque ip semet erit charitatis fructus, et cum sit etiam ipse charitas, sicuti Pater ex quo est Filius, nostris per charitatem animis insignietur, et mutuam charitatem mordicus amplecti, conjunctionis et familiaritatis cum ipso notas bonis imprimit. Alioqui, si, juxta Pauli vocen, pax nostra Christus est (in ipso enim inferiora superioribus conjuncta sunt, et per ipsum reconciliati sumus Deo ac Patri, quamvis initio multum dissiti, conversione ad maluin et in 754 duos populos olim divisi, gentes nimirum, et Israelitas, in unum novum hominem ædificati 19 Joan. xv, 13. 30 | Joan. 1, 16.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τὸν πλησίον ἀγάπη σύμπαν ἔχουσα τοῦ νόμου τὸ quod aliud est mandatum, in hoc comprehenditur: πλήρωμα. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, εἰς ταύ την συγκεφαλαιούμενος ἅπασαν ἐντολὴν ἐπιστέλλει • Τὸ γὰρ, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ φονεύσεις, Οὐκ ἐπςορκήσεις. καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐστὶν ἐντολή, ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ, Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν. Πλήρωμα οὖν νόμου ή ἀγάπη. Ὁ Ὅτι δὲ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέαν εἴσω τῶν οἰκείων ὅρων ἐποιήσατο, συνέχει δὲ ὥσπερ ἀγκάλαις ἐλοῦσα τὰ ἀγαθὰ, Παῦλος πάλιν αὐτὸς ὁ σοφώτατος ἐπιμαρτυρήσει βοῶν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περ περεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, ὁ καὶ τὰ τούτοις συνημμένα μακρόν γὰρ εἰπεῖν τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Αλλως τέ φημι δὴ μάλιστα πρέπειν τε καὶ ἐνυπάρχειν τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις, ὅτι Χριστοῦ γεγόνασι μαθηταὶ τοῖς ἁπαν. ταχόσε γνωρίζεσθαι, τὸ τῷ στεφάνῳ τῆς ἀγάπης ἐπισεμνύνεσθαι, καὶ καθάπερ τι σήμαντρον ἐπιφέρεσθαι τοῦ πράγματος τὴν φιλαλληλίαν· τοῦ δὲ δὴ χάριν, καὶ τοῦτο μημί [γρ. μηνύσω ] διὰ βραχέων. Αρα γὰρ εἴ τις τῶν καθ᾿ ἡμᾶς χαλκουργικήν, ήγουν τὴν ὑφάντου μετίῃ τέχνην, οὐκ ἂν ὁρῷτο, καὶ μάλιστα σαφῶς, ὡς χαλκοτύπου τινός, ἢ ὑφάντου γέγονε μαθητής; Τί δὲ ὁ τεκτονικῆς ἐμπειρίας οὐκ ἀμοιρῶν; Οὐκ ἄρα βοήσειεν ἂν διὰ τοῦτο δύνασθαι κατορθοῦν τὰ ἐν τῇ τέχνῃ καλῶς, ὅτι τέκτονα τῆς ἐμπειρίας ἔσχε τὸν ἡγούμενον; Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον οἱ τῆς θεοφιλοῦς ἀγάπης πληρουμένην ἐν ἑαυτοῖς τὴν δύναμιν ἔχοντες, ἀκονιτ! γνωριοῦσιν, ὅτι τῆς ἀγάπης γεγόνασι μαθηταί, ἤτοι τοῦ τὴν εἰς ἄχραν ἀγάπην ἔχοντος Χριστοῦ. Ἡγάπησε γὰρ οὕτω τὸν κόσμον, ὡς καὶ αὐτὴν ὑπὲρ αὐτοῦ κατα θεῖναι τὴν ψυχὴν, καὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων ὑπομεῖναι τὴν ἀγριότητα. Καὶ μαρτυρήσει λέγων αὐτὸς πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, ότι ο Μείζονα ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχήν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ. ὁ Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, ἀγάπης ὢν Υἱὸς, τοῦτ' ἔστι τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, καὶ μόνον, καὶ ἀληθινοῦ, ἀγάπη καὶ αὐτὸς ἀναπέφανται, οὐ λόγοις ἐξησκημένον καὶ διὰ ῥημάτων κόμπου λελαμπρυσμένον ἔχων τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' ἔργοις αὐτοῖς, καὶ πράγμασι, καρπὸν ὄντα τῆς τοῦ τεχόντος οὐ σίας ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Οἰησόμεθα γὰρ οὐδαμῶς δεκτικὴν εἶναι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἀνωτάτω πασῶν οὐσίαν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐπίκτητον ἐμοῦμεν ἐν αὐτῇ τὴν ἁπάντων τῶν ἀγαθῶν ἰδέαν, καθάπερ ἐν ἡμῖν, ἀλλ' οὐδὲ ὡς τι τυχὸν ἕτερον ἐν ἑτέρῳ νοούμενον, ὥσπερ οὖν ἐν ἀνθρώπῳ φαίη τις ἂν τήν τινος ἐπιστήμην. Οὐ γὰρ ἐπιστήμη καθ᾿ ἑαυτὸν ὁ ἄνθρωπος, ἐπιστήμης δὲ μᾶλλον δεκτικός· ἀλλ' αὐτὸ τὸ πᾶν ἀγαθὸν, ὅπερ ἂν εἶναι πιστεύηται, τοῦτο κυρίως αὐτὴν εἶναί φαμεν τὴν θείαν καὶ ἄῤῥητον φύσιν, πηγὴν ὥσπερ τινὰ πᾶν εἶδος ἀρετῆς ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ, καὶ ἐξ ἑαυτῆς ἀναβλύζουσαν. Εὐλογώτατα τοίνυν αὐτός περ ἔσται τῆς ἀγάπης ὁ καρπὸς ἀγάπη καὶ αὐτὸς ὑπάρ χων, κατὰ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατρὸς ὁ Υἱός, διὰ τῆς ** Rom. xılı, 9, 10. "7 I Cor. xii, 4, 5. 88 1 Joan. 1, 16. "Ephes. 11, 14-18. Diliges proximum tuum sicut teipsum. Com plementum itaque legis est charitas ". Quod autem omne virtutis genus intra se comprehendat, omniaque bona suis quodammodo amplectatur ulnis, Paulus ipse sapientissimus rursus testabitur, clamans: e Claritas non agit perperam, non infatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt, et quæ sequuntur 17: longum enim esset quanta sit charitatis mensura oratione persequi. Cæterum convenire maxime iis dico qui omnibus ubique patere volunt se Christi esse discipulos, charitatis 753 corona gloriari, ac velut istius - rei signaculum quoddam præferre mutuam dilectionem: quam ob causam, paucis aperio. Nonne si quis nostrum artem ærariam aut textoriam proGleatur, vel hinc maxime prodatur fabri cujusdam erarii aut textoris fuisse discipulus? Quid vero fabrilis artis peritus? Nonne ideo se artem apprime callere dixerit, quia fabro usus sit magistro? Eodem, opinor, modo qui charitatis erga Deum plenam in seipsis vim habent, nullo negotio com gnoscendum praebebunt se charitatis exstitisse discipulos, sive Christi, qui perfectissimam in se cha ritatem continet. Sic enim dilexit mundum, ut et ipsam pro eo auimam posuerit ", et Judaici furoris immanitatem pertulerit. Quod ipse quidem testabitur ad discipulos suos, dicens: «Quia majorem hac charitate nemo habet, ut animnam suam ponat quis pro amicis suis ".» Cum enim Deus sit charitas, juxta Joannis vocem 30, quippe qui sit charitatis, hoc est, naturalis et unici ac veri Dei Filius, charitas ctiam ipse manifesto est, non pompa verborum conspicuam habens dignitatem, sed eperibus ipsis ac relis seipsun fructum esse substantiæ Patris ostendens. Nequaquam enim censebimus supremam illam omnium substantiam bonorum esse capacem, sed nec adventitium ei esse dicemus omnium bonorum genus, sicut in nobis, nec ut diversum quidpiam in alio censeri, quemadmodum in homine scientiam dixeris. Nec enim homo per se est scientia, sed scientiæ potius capax: sed quodcunque bonum censetur ipsum proprie divinam et ineffabilem naturam esse dicimus, fontem veluti quemdam omne genus virtutis in seipsa halentem, et ex seipsa effundentem. Jure itaque ip semet erit charitatis fructus, et cum sit etiam ipse charitas, sicuti Pater ex quo est Filius, nostris per charitatem animis insignietur, et mutuam charitatem mordicus amplecti, conjunctionis et familiaritatis cum ipso notas bonis imprimit. Alioqui, si, juxta Pauli vocen, pax nostra Christus est (in ipso enim inferiora superioribus conjuncta sunt, et per ipsum reconciliati sumus Deo ac Patri, quamvis initio multum dissiti, conversione ad maluin et in 754 duos populos olim divisi, gentes nimirum, et Israelitas, in unum novum hominem ædificati 19 Joan. xv, 13. 30 | Joan. 1, 16.

sumus in ipso: soluta est enim maceria, et de- ἀγάπης μάλιστα ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ένσημα structa est inimicitiæ vis dogmatis evangelicis, si- θήσεται, καὶ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς αὐτὸν ἐγχα lentio legi imposito), quomodo cognosci potuisset ράττει τοῖς ἀγαθοῖς τὰ γνωρίσματα, τὸ ἀπρὶς ἔχεσθαι eos esse pacis discipulos, si pacem mutuam inter τῆς φιλαλληλίας. "Αλλως τε, εἰ, κατὰ τὴν τοῦ Παύ se non haberent? Quid enim aliud, quæso, est cha- λοῦ φωνὴν, ὁ Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν (ἐν αὐτῷ ritatis disjunctio, quam origo belli, pacis eversio, γὰρ συνήφθη τὰ κάτω τοῖς ἄνω, καὶ δι' αὐτοῦ κατα et animi duplicitas? Quemadmodum enim in firmo ηλλάγημεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καίτοι πολλὴν ἐν charitatis vinculo pacis bona nobis conservantur, ἀρχαῖς ἐπιτηδεύσαντες τὴν ἀπόστασιν, διὰ τὴν εἰς sic, opinor, dum charitas rescinditur, belli mala τὸ φαῦλον ἀποδρομὴν, καὶ εἰς δύο ποτέ μεμερισμένος subeunt. Et quid tum inde? Injuriæ, contentiones, λαοὺς, εἰς τε τὰ ἔθνη, καὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰς ἕνα και æmulationes, iræ, furores, detractiones, maledicta, νὸν ἄνθρωπον ἐκτίσθημεν ἐν αὐτῷ· λέλυται γὰρ τὸ et invidiæ, omnia denique improbitatis genera μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, καὶ κατήργηται τῆς oriuntur. Cum itaque virtus omnis in charitate contiἔχθρας ή δύναμις, δόγμασιν εὐαγγελικοῖς, κατασι neatur impleaturque, nemo nostrum cibi abstinen- γασθέντος τοῦ νόμου), πῶς ἂν ἐγνώσθησαν ὅτι τῆς Lia, aut quod humi cubet, aut aliis laboriosis pieta- εἰρήνης γεγόνασι μαθηταὶ τὴν εἰς ἀλλήλους εἰρήνην tis exercitationibus glorietur, nisi charitatem erga οὐκ ἔχοντες; Τί γὰρ ἕτερον εἴη τυχὸν ὁ τῆς ἀγάπης fratremn recte tueatur. Extra meta lexum perinde διασπασμός, ἢ πολέμου γένεσις, καὶ εἰρήνης ἀναac imperitus auriga fertur et gubernatoris instar τροπή, καὶ διψυχίας ἁπάσης εὕρεσις; Ωσπερ γὰρ aberrat, qui navis quidem clavum tenet, sed propo- ἐν ἀῤῥαγεῖ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ τὰ ἐκ τῆς εἰρήνης situm navigationis scopum præ inscitia non servat. ἡμῖν ἀγαθὰ διασώζεται· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον Quocirca et qui ausus est dicere: «An experimen- ἐν τῇ τῆς ἀγάπης διακοπῇ τὸ ἐκ τοῦ πολέμου κακόν tum quæritis ejus qui in me loquitur Christi”?, παρεισδύεται. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Υβρεις, καὶ divinus, inquam, ille Paulus, non simpliciter quod φιλονεικίαι, καὶ ζῆλοι, καὶ ὀργαὶ, καὶ θυμοί, καὶ sectaretur, sed quod id faciendo recta ad scopum ψιθυρισμοί, καὶ καταλαλιαὶ, καὶ φθόνοι, καὶ πᾶν tenderet, gloriabatur s. Labores quippe corporis εἶδος φαυλότητος ἀναφαίνεται. Απάσης τοιγαρούν venditare, dum interim præcipuis et magis neces- ἀρετῆς ἐν τῷ τῆς ἀγάπης εἴδει τε καὶ τρόπῳ συγ sariis excidis, hoc non est ad scopum tendere. κεφαλαιουμένης τε καὶ πληρουμένης, μὴ μέγα τις Sciebat autem charitatem virtutibus omnibus velφρονείτω τῶν ἐν ἡμῖν ἐπ' ἀσιτίαις, καὶ χαμευνίαις, uti coronidem quamdam sic impositam, ut et de ἤγουν ἐφ' ἑτέροις τισὶ τῶν ἐξ ἀσκήσεως πόνοις, εἰ ea præclare diceret: ‹ Etsi distribuero in cibos μὴ διασώζοι καλῶς τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ἀγάπησιν. pauperum omnes facultates meas, et si tradidero Εξω γὰρ τοῦ καμπτῆρος τῆς νύσσης φέρεται, κατά corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem τοὺς τῶν ἡνιόχων ἀμαθεστέρους, ὑπο[πλανᾶται δὲ κυ non habeam, nihil mihi prodest. Si linguis honi- βερνήτου δίκην, ὃς ἔχει μὲν τῆς νεὼς τὸ πηδάλιον, num loquar et angelorum, charitatem autem non τόν γε μὴν προτεθέντα τῷ διάπλῳ σκοπὸν ἐξ ἁμα habeam, factus sum velut æs sonans, aut cymba- θίας οὐ διεσώσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θαρσήσας εἰπεῖν. lum tinniens *., Species itaque et imago Christi • Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; Servatoris in nobis est charitatis gloriatio. φημὶ δὲ δὴ τὸν θεσπέσιον Παῦλον, οὐκ ἐπὶ τῷ διώ κειν ἁπλῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κατὰ σκοπὸν τοῦτο δρᾷν ἐσεμνύνετο. Τὸ γὰρ, οἶμαι, σωματικοῖς ἐπαυχῆσαι πόνοις, τῶν κεφαλαιωδεστέρων καὶ ἀναγκαιοτέρων ἀγαθῶν ἐκπίπτοντα, τοῦτ' ἔστι τὸ μὴ διώκειν κατὰ σκοπόν. Οἶδε δὲ οὕτω τὴν ἀγάπην, καθάπερ τινὰ κορωνίδα πάσαις ἐπικεῖσθαι ταῖς ἀρεταῖς, ὡς καὶ κάλλιστα περὶ αὐτῆς φιλονεικήσαντα λέγειν· «Κἂν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, κἂν παραδῶ τὸ σῶμά μου, ἵνα καυθήσομαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώ πων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον.» Πρόσ ωπον οὖν ἄρα, καὶ εἰκὼν ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τῆς ἀγάπης τὸ καύχημα. XIII, 36. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sciscitatur rursus Petrus discendi studio, et sermonis vim et rationem curiose indagat, nondum intelligens, 755 ut videtur, quid sibi vellet quod dictum est, vehementissimum tamen sequendi Christi desiderium præ se ferens. In quo admiratione digna est ratio et ordo discipulorum. Nec enim ullus dixerit Petrum, qui primum inter cæteros locum tenebat, idcirco interrogare quod cæteris intelligentibus ipse forsan ignoraret, sed ei ut præcipuo ac præcellenti primas loquendi ac libere interrogandi partes concedunt. In aurem quippe » | Cor. xull, 3. 33 | Cor. XIV, 1 seqq. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, τοῦ ὑπ άγεις; Φιλοπευστεί δὴ πάλιν ἐκ φιλομαθείας ο Πέτρος, καὶ περιεργάζεται τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, συνεὶς μὲν οὔπω, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς ἔχει τὸ εἰρημένην. θερμοτάτην γε μὴν εἰς τὸ δεῖν ἔπεσθαι τῷ Χριστῷ τὴν προθυμίαν εἰσφέρων. Καὶ ἀξιάγαστος μὲν ἐν τούτῳ τῶν μαθητῶν ἡ τάξις. Οὐ γὰρ δήπου φαίη τις ἂν, ὅτι τῶν ἑτέρων συνέντων, τυχόν μόνος ήγνόη σεν ὁ προτεταγμένος, διά τε τοῦτο διερωτᾷν παρα χωροῦσι δὲ μᾶλλον ὡς προύχοντι τὸ κατάρχεσθαι λόγου, καὶ παρρησίας τῆς ἐν τῷ διαπυνθάνεσθαι. φημί. Τὸ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐδὲ ταῖς * 1 Cor. xi, 1-4.

sumus in ipso: soluta est enim maceria, et de- ἀγάπης μάλιστα ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ένσημα structa est inimicitiæ vis dogmatis evangelicis, si- θήσεται, καὶ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς αὐτὸν ἐγχα lentio legi imposito), quomodo cognosci potuisset ράττει τοῖς ἀγαθοῖς τὰ γνωρίσματα, τὸ ἀπρὶς ἔχεσθαι eos esse pacis discipulos, si pacem mutuam inter τῆς φιλαλληλίας. "Αλλως τε, εἰ, κατὰ τὴν τοῦ Παύ se non haberent? Quid enim aliud, quæso, est cha- λοῦ φωνὴν, ὁ Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν (ἐν αὐτῷ ritatis disjunctio, quam origo belli, pacis eversio, γὰρ συνήφθη τὰ κάτω τοῖς ἄνω, καὶ δι' αὐτοῦ κατα et animi duplicitas? Quemadmodum enim in firmo ηλλάγημεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καίτοι πολλὴν ἐν charitatis vinculo pacis bona nobis conservantur, ἀρχαῖς ἐπιτηδεύσαντες τὴν ἀπόστασιν, διὰ τὴν εἰς sic, opinor, dum charitas rescinditur, belli mala τὸ φαῦλον ἀποδρομὴν, καὶ εἰς δύο ποτέ μεμερισμένος subeunt. Et quid tum inde? Injuriæ, contentiones, λαοὺς, εἰς τε τὰ ἔθνη, καὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰς ἕνα και æmulationes, iræ, furores, detractiones, maledicta, νὸν ἄνθρωπον ἐκτίσθημεν ἐν αὐτῷ· λέλυται γὰρ τὸ et invidiæ, omnia denique improbitatis genera μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, καὶ κατήργηται τῆς oriuntur. Cum itaque virtus omnis in charitate contiἔχθρας ή δύναμις, δόγμασιν εὐαγγελικοῖς, κατασι neatur impleaturque, nemo nostrum cibi abstinen- γασθέντος τοῦ νόμου), πῶς ἂν ἐγνώσθησαν ὅτι τῆς Lia, aut quod humi cubet, aut aliis laboriosis pieta- εἰρήνης γεγόνασι μαθηταὶ τὴν εἰς ἀλλήλους εἰρήνην tis exercitationibus glorietur, nisi charitatem erga οὐκ ἔχοντες; Τί γὰρ ἕτερον εἴη τυχὸν ὁ τῆς ἀγάπης fratremn recte tueatur. Extra meta lexum perinde διασπασμός, ἢ πολέμου γένεσις, καὶ εἰρήνης ἀναac imperitus auriga fertur et gubernatoris instar τροπή, καὶ διψυχίας ἁπάσης εὕρεσις; Ωσπερ γὰρ aberrat, qui navis quidem clavum tenet, sed propo- ἐν ἀῤῥαγεῖ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ τὰ ἐκ τῆς εἰρήνης situm navigationis scopum præ inscitia non servat. ἡμῖν ἀγαθὰ διασώζεται· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον Quocirca et qui ausus est dicere: «An experimen- ἐν τῇ τῆς ἀγάπης διακοπῇ τὸ ἐκ τοῦ πολέμου κακόν tum quæritis ejus qui in me loquitur Christi”?, παρεισδύεται. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Υβρεις, καὶ divinus, inquam, ille Paulus, non simpliciter quod φιλονεικίαι, καὶ ζῆλοι, καὶ ὀργαὶ, καὶ θυμοί, καὶ sectaretur, sed quod id faciendo recta ad scopum ψιθυρισμοί, καὶ καταλαλιαὶ, καὶ φθόνοι, καὶ πᾶν tenderet, gloriabatur s. Labores quippe corporis εἶδος φαυλότητος ἀναφαίνεται. Απάσης τοιγαρούν venditare, dum interim præcipuis et magis neces- ἀρετῆς ἐν τῷ τῆς ἀγάπης εἴδει τε καὶ τρόπῳ συγ sariis excidis, hoc non est ad scopum tendere. κεφαλαιουμένης τε καὶ πληρουμένης, μὴ μέγα τις Sciebat autem charitatem virtutibus omnibus velφρονείτω τῶν ἐν ἡμῖν ἐπ' ἀσιτίαις, καὶ χαμευνίαις, uti coronidem quamdam sic impositam, ut et de ἤγουν ἐφ' ἑτέροις τισὶ τῶν ἐξ ἀσκήσεως πόνοις, εἰ ea præclare diceret: ‹ Etsi distribuero in cibos μὴ διασώζοι καλῶς τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ἀγάπησιν. pauperum omnes facultates meas, et si tradidero Εξω γὰρ τοῦ καμπτῆρος τῆς νύσσης φέρεται, κατά corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem τοὺς τῶν ἡνιόχων ἀμαθεστέρους, ὑπο[πλανᾶται δὲ κυ non habeam, nihil mihi prodest. Si linguis honi- βερνήτου δίκην, ὃς ἔχει μὲν τῆς νεὼς τὸ πηδάλιον, num loquar et angelorum, charitatem autem non τόν γε μὴν προτεθέντα τῷ διάπλῳ σκοπὸν ἐξ ἁμα habeam, factus sum velut æs sonans, aut cymba- θίας οὐ διεσώσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θαρσήσας εἰπεῖν. lum tinniens *., Species itaque et imago Christi • Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; Servatoris in nobis est charitatis gloriatio. φημὶ δὲ δὴ τὸν θεσπέσιον Παῦλον, οὐκ ἐπὶ τῷ διώ κειν ἁπλῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κατὰ σκοπὸν τοῦτο δρᾷν ἐσεμνύνετο. Τὸ γὰρ, οἶμαι, σωματικοῖς ἐπαυχῆσαι πόνοις, τῶν κεφαλαιωδεστέρων καὶ ἀναγκαιοτέρων ἀγαθῶν ἐκπίπτοντα, τοῦτ' ἔστι τὸ μὴ διώκειν κατὰ σκοπόν. Οἶδε δὲ οὕτω τὴν ἀγάπην, καθάπερ τινὰ κορωνίδα πάσαις ἐπικεῖσθαι ταῖς ἀρεταῖς, ὡς καὶ κάλλιστα περὶ αὐτῆς φιλονεικήσαντα λέγειν· «Κἂν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, κἂν παραδῶ τὸ σῶμά μου, ἵνα καυθήσομαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώ πων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον.» Πρόσ ωπον οὖν ἄρα, καὶ εἰκὼν ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τῆς ἀγάπης τὸ καύχημα. XIII, 36. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sciscitatur rursus Petrus discendi studio, et sermonis vim et rationem curiose indagat, nondum intelligens, 755 ut videtur, quid sibi vellet quod dictum est, vehementissimum tamen sequendi Christi desiderium præ se ferens. In quo admiratione digna est ratio et ordo discipulorum. Nec enim ullus dixerit Petrum, qui primum inter cæteros locum tenebat, idcirco interrogare quod cæteris intelligentibus ipse forsan ignoraret, sed ei ut præcipuo ac præcellenti primas loquendi ac libere interrogandi partes concedunt. In aurem quippe » | Cor. xull, 3. 33 | Cor. XIV, 1 seqq. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, τοῦ ὑπ άγεις; Φιλοπευστεί δὴ πάλιν ἐκ φιλομαθείας ο Πέτρος, καὶ περιεργάζεται τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, συνεὶς μὲν οὔπω, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς ἔχει τὸ εἰρημένην. θερμοτάτην γε μὴν εἰς τὸ δεῖν ἔπεσθαι τῷ Χριστῷ τὴν προθυμίαν εἰσφέρων. Καὶ ἀξιάγαστος μὲν ἐν τούτῳ τῶν μαθητῶν ἡ τάξις. Οὐ γὰρ δήπου φαίη τις ἂν, ὅτι τῶν ἑτέρων συνέντων, τυχόν μόνος ήγνόη σεν ὁ προτεταγμένος, διά τε τοῦτο διερωτᾷν παρα χωροῦσι δὲ μᾶλλον ὡς προύχοντι τὸ κατάρχεσθαι λόγου, καὶ παρρησίας τῆς ἐν τῷ διαπυνθάνεσθαι. φημί. Τὸ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐδὲ ταῖς * 1 Cor. xi, 1-4.

sumus in ipso: soluta est enim maceria, et de- ἀγάπης μάλιστα ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ένσημα structa est inimicitiæ vis dogmatis evangelicis, si- θήσεται, καὶ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς αὐτὸν ἐγχα lentio legi imposito), quomodo cognosci potuisset ράττει τοῖς ἀγαθοῖς τὰ γνωρίσματα, τὸ ἀπρὶς ἔχεσθαι eos esse pacis discipulos, si pacem mutuam inter τῆς φιλαλληλίας. "Αλλως τε, εἰ, κατὰ τὴν τοῦ Παύ se non haberent? Quid enim aliud, quæso, est cha- λοῦ φωνὴν, ὁ Χριστός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν (ἐν αὐτῷ ritatis disjunctio, quam origo belli, pacis eversio, γὰρ συνήφθη τὰ κάτω τοῖς ἄνω, καὶ δι' αὐτοῦ κατα et animi duplicitas? Quemadmodum enim in firmo ηλλάγημεν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καίτοι πολλὴν ἐν charitatis vinculo pacis bona nobis conservantur, ἀρχαῖς ἐπιτηδεύσαντες τὴν ἀπόστασιν, διὰ τὴν εἰς sic, opinor, dum charitas rescinditur, belli mala τὸ φαῦλον ἀποδρομὴν, καὶ εἰς δύο ποτέ μεμερισμένος subeunt. Et quid tum inde? Injuriæ, contentiones, λαοὺς, εἰς τε τὰ ἔθνη, καὶ τὸν Ἰσραήλ, εἰς ἕνα και æmulationes, iræ, furores, detractiones, maledicta, νὸν ἄνθρωπον ἐκτίσθημεν ἐν αὐτῷ· λέλυται γὰρ τὸ et invidiæ, omnia denique improbitatis genera μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ, καὶ κατήργηται τῆς oriuntur. Cum itaque virtus omnis in charitate contiἔχθρας ή δύναμις, δόγμασιν εὐαγγελικοῖς, κατασι neatur impleaturque, nemo nostrum cibi abstinen- γασθέντος τοῦ νόμου), πῶς ἂν ἐγνώσθησαν ὅτι τῆς Lia, aut quod humi cubet, aut aliis laboriosis pieta- εἰρήνης γεγόνασι μαθηταὶ τὴν εἰς ἀλλήλους εἰρήνην tis exercitationibus glorietur, nisi charitatem erga οὐκ ἔχοντες; Τί γὰρ ἕτερον εἴη τυχὸν ὁ τῆς ἀγάπης fratremn recte tueatur. Extra meta lexum perinde διασπασμός, ἢ πολέμου γένεσις, καὶ εἰρήνης ἀναac imperitus auriga fertur et gubernatoris instar τροπή, καὶ διψυχίας ἁπάσης εὕρεσις; Ωσπερ γὰρ aberrat, qui navis quidem clavum tenet, sed propo- ἐν ἀῤῥαγεῖ τῆς ἀγάπης συνδέσμῳ τὰ ἐκ τῆς εἰρήνης situm navigationis scopum præ inscitia non servat. ἡμῖν ἀγαθὰ διασώζεται· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον Quocirca et qui ausus est dicere: «An experimen- ἐν τῇ τῆς ἀγάπης διακοπῇ τὸ ἐκ τοῦ πολέμου κακόν tum quæritis ejus qui in me loquitur Christi”?, παρεισδύεται. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Υβρεις, καὶ divinus, inquam, ille Paulus, non simpliciter quod φιλονεικίαι, καὶ ζῆλοι, καὶ ὀργαὶ, καὶ θυμοί, καὶ sectaretur, sed quod id faciendo recta ad scopum ψιθυρισμοί, καὶ καταλαλιαὶ, καὶ φθόνοι, καὶ πᾶν tenderet, gloriabatur s. Labores quippe corporis εἶδος φαυλότητος ἀναφαίνεται. Απάσης τοιγαρούν venditare, dum interim præcipuis et magis neces- ἀρετῆς ἐν τῷ τῆς ἀγάπης εἴδει τε καὶ τρόπῳ συγ sariis excidis, hoc non est ad scopum tendere. κεφαλαιουμένης τε καὶ πληρουμένης, μὴ μέγα τις Sciebat autem charitatem virtutibus omnibus velφρονείτω τῶν ἐν ἡμῖν ἐπ' ἀσιτίαις, καὶ χαμευνίαις, uti coronidem quamdam sic impositam, ut et de ἤγουν ἐφ' ἑτέροις τισὶ τῶν ἐξ ἀσκήσεως πόνοις, εἰ ea præclare diceret: ‹ Etsi distribuero in cibos μὴ διασώζοι καλῶς τὴν εἰς τὸν ἀδελφὸν ἀγάπησιν. pauperum omnes facultates meas, et si tradidero Εξω γὰρ τοῦ καμπτῆρος τῆς νύσσης φέρεται, κατά corpus meum, ita ut ardeam, charitatem autem τοὺς τῶν ἡνιόχων ἀμαθεστέρους, ὑπο[πλανᾶται δὲ κυ non habeam, nihil mihi prodest. Si linguis honi- βερνήτου δίκην, ὃς ἔχει μὲν τῆς νεὼς τὸ πηδάλιον, num loquar et angelorum, charitatem autem non τόν γε μὴν προτεθέντα τῷ διάπλῳ σκοπὸν ἐξ ἁμα habeam, factus sum velut æs sonans, aut cymba- θίας οὐ διεσώσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ θαρσήσας εἰπεῖν. lum tinniens *., Species itaque et imago Christi • Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; Servatoris in nobis est charitatis gloriatio. φημὶ δὲ δὴ τὸν θεσπέσιον Παῦλον, οὐκ ἐπὶ τῷ διώ κειν ἁπλῶς, ἀλλ' ἐν τῷ κατὰ σκοπὸν τοῦτο δρᾷν ἐσεμνύνετο. Τὸ γὰρ, οἶμαι, σωματικοῖς ἐπαυχῆσαι πόνοις, τῶν κεφαλαιωδεστέρων καὶ ἀναγκαιοτέρων ἀγαθῶν ἐκπίπτοντα, τοῦτ' ἔστι τὸ μὴ διώκειν κατὰ σκοπόν. Οἶδε δὲ οὕτω τὴν ἀγάπην, καθάπερ τινὰ κορωνίδα πάσαις ἐπικεῖσθαι ταῖς ἀρεταῖς, ὡς καὶ κάλλιστα περὶ αὐτῆς φιλονεικήσαντα λέγειν· «Κἂν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, κἂν παραδῶ τὸ σῶμά μου, ἵνα καυθήσομαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώ πων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον.» Πρόσ ωπον οὖν ἄρα, καὶ εἰκὼν ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τῆς ἀγάπης τὸ καύχημα. XIII, 36. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sciscitatur rursus Petrus discendi studio, et sermonis vim et rationem curiose indagat, nondum intelligens, 755 ut videtur, quid sibi vellet quod dictum est, vehementissimum tamen sequendi Christi desiderium præ se ferens. In quo admiratione digna est ratio et ordo discipulorum. Nec enim ullus dixerit Petrum, qui primum inter cæteros locum tenebat, idcirco interrogare quod cæteris intelligentibus ipse forsan ignoraret, sed ei ut præcipuo ac præcellenti primas loquendi ac libere interrogandi partes concedunt. In aurem quippe » | Cor. xull, 3. 33 | Cor. XIV, 1 seqq. Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος· Κύριε, τοῦ ὑπ άγεις; Φιλοπευστεί δὴ πάλιν ἐκ φιλομαθείας ο Πέτρος, καὶ περιεργάζεται τοῦ λόγου τὴν δύναμιν, συνεὶς μὲν οὔπω, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς ἔχει τὸ εἰρημένην. θερμοτάτην γε μὴν εἰς τὸ δεῖν ἔπεσθαι τῷ Χριστῷ τὴν προθυμίαν εἰσφέρων. Καὶ ἀξιάγαστος μὲν ἐν τούτῳ τῶν μαθητῶν ἡ τάξις. Οὐ γὰρ δήπου φαίη τις ἂν, ὅτι τῶν ἑτέρων συνέντων, τυχόν μόνος ήγνόη σεν ὁ προτεταγμένος, διά τε τοῦτο διερωτᾷν παρα χωροῦσι δὲ μᾶλλον ὡς προύχοντι τὸ κατάρχεσθαι λόγου, καὶ παρρησίας τῆς ἐν τῷ διαπυνθάνεσθαι. φημί. Τὸ γὰρ εἰς διδασκάλου λαλεῖν ἀκοὰς, οὐδὲ ταῖς * 1 Cor. xi, 1-4.

IN JOANNIS EVANGELIUM L'B. IX. εἶναί τι δοκοῦσιν, ἀκίνδυνον. Θαυμαστὸς δὲ οὐδὲν magistri loqui, ne iis quidem qui se aliquos puἧττον ὁ Πέτρος, οὐκ αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν εἶναι νωθής τὴν εἴδησιν τῶν ἀγνοηθέντων ζητούμενος, ἀλλ᾽ ὀξὺς ἐπὶ τὸ χρῆναι σοφοῦσθαι τρέχων, καὶ αἰσχύνης ἀκαίτου κρείττονα τὴν ἐκ τῆς φιλομαθείας όνησιν ποιησάμενος, ἵνα τύπος τοῖς μεθ᾿ ἑαυτὸν κἂν τούτῳ γένηται. Δεῖν γὰρ οἶμαι μὴ παρατρέχειν ἐν τοὺς τῶν διδασκόντων λόγους, εἴπερ ἂν εἶεν οὐ σφόδρα σαφεῖς, ἵνα τινὲς εἶναι δοκῶμεν, ἀγχίνοι τε λίαν, καὶ δριμεῖς εἰς σύνεσιν· διαπυνθάνεσθαι δὲ μᾶλλον, καὶ ἀνασκαλεύειν ἐπιστημόνως τὸ ἐν ἀρχῇ παραδεχθὲν εἰς ὄνησιν. Πολὺ γὰρ ἀμείνων ἡ τοῦ συμ φέροντος γνῶσις δοκησισοφίας κενῆς, καὶ τοῦ δοκεῖν ἐξεπίστασθαί τι, κρείττον ἂν εἴη τοῦ [γρ. τό] μαθεῖν ἀληθῶς. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οπου ἐγὼ ὑπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθεῖν, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον. Εἰδὼς ὅτι βαρειάν τε καὶ δυσαχθῆ τοῖς ἑαυτοῦ μα θηταῖς ἐνθήσει την λύπην, ἀναφανδόν εἰπὼν ὡς ἀναβήσεται μὲν εἰς οὐρανοὺς, ἐρήμους δὲ τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας βάσει κατὰ τὴν γῆν, εἰ καὶ συνέσται πάλιν ὡς Θεὸς, εὐπεριστόλως πρὸς τὸ παρὸν ἀποχρῆται τῷ λόγῳ, διακλέπτων ἠρέμα τοῦ νοῦ τὴν ἀκρίβειαν. Καὶ γοῦν οὐκ εἰδότας ὁρῶν, ἐν αὐτῷ μένειν ἐξ. Τὰ γάρτοι λυπεῖν εἰωθότα, βαρυτέροις ἔσθ' ὅτε κατασκιάζειν λόγοις οὐκ ἀμελέτητον τοῖς σοφοῖς. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα τῆς ἀνθρωπότητος ἀπαρχὴν ἑαυτὸν ἀνακομί ζων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν εἰς τὸ ἄνω, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀποδημίαν ἐστέλλετο, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων λυσιτελείας τὸ δρώμενον ἦν (ενεκαίνισε γὰρ ἡμῖν ὁδὸν, ἣν οὐκ ᾔδει πρότερον ἡ ἀνθρώπου φύσις), αλλά γε τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἀεὶ συνεῖναι σπουδάζουσιν, οὐ φορητὸν εἶναι διεφαίνετο το χωρίζεσθαι Χριστοῦ, καίτοι συνόντος αὐτοῖς διὰ παντὸς τῇ τοῦ Πνεύματος δυνάμει τε καὶ συνεργεία: Αγνοούντα τοίνον τὸν μα κάριον Πέτρον τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις μαθηταῖς, ἐν ταυτῷ μένειν ἐξ, καὶ οὐκ εὐθὺς ἐφίστησι τῇ τῶν εἰρημένων ἀκριβείᾳ, χρησίμως, ἄχρις ἂν αὐτοῖς τὸν ἀνακτᾶσθαι δυνάμενον διαπερανεί λόγον. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ποιοῦντα θεωρήσομεν. Λέγει γὰρ πρὸς αὐτούς· «Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς. Φθάνει γε μήν, ὡς Θεός, ἐπαγγείλασθαι θέλοντα τὸν μαθητήν, ὅτι καὶ ἀκολουθήσει προθύμως, καὶ συνέσται γοργῶς, εὐδενὸς αὐτῷ τὴν προθυμίαν ἀνασειράζοντος, καί φησιν· • Όπου ὑπάγω ἐγώ, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Καὶ διττὴν ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν· ὧν ἡ μὲν μία προχειροτάτη καὶ λίαν εὐτριβής, ἀφανεστέρα δέ πως ἡ ἑτέρα καὶ ἐν αἰνίγματι. Φάσκει μὲν γὰρ, ὡς οὐκ ἂν δύναιτο νῦν ἀκολουθεῖν πρὸς τὸ ἄνω βαδίζοντι, καὶ παλινδρομοῦντι πρὸς οὐρανόν· ἀκολουθήσει γε μὴν μετὰ ταῦτα, ἀποκαθισταμένης δηλονότι τοῖς ἁγίοις παρὰ Χριστοῦ τῆς ἐν ἐλπίσι τιμῆς τε καὶ δόξης, ὅτε εἰς τὴν ἄνω γενήσονται πόλιν, καὶ συμβασιλεύσουσιν » Joan. xvi, 7. 36 Luc. XXIV, PATROL. GR. LXXIV. tant tutum sit ac securum. Nihilo vero minus admirabilis est Petrus, qui nihil veritus opinionem tarditatis, quæ ignorabat quærit edoceri, sed summo studio se eo confert, intempestivo pudori utilitatem eruditionis præferens, ut in hoc etiam suis posteris exemplo ac documento esset. Nec enim arbitror praetereunda verba docentium si paulo sint obscuriora, ut videamur esse aliqui, et sagaci atque acuto imprimis ingenio præditi, sed sciscitandum potius, et docte agitandum quod ad utilitatem initio propositum sit. Multo enim potior est rei utilis cognitio quam vana sapientiæ persuasio, et vere aliquid didicisse melius est quam scire videri. ΧΙΙΙ, 36. Respondit Jesus: Quo ego vado, non poles me modo sequi, sequeris autem postea. Cum sciret gravi et intolerabili mœrore affectum iri suos discipulos, si aperte diceret se ascensurum in cœlos et sua præsentia eos privaturum, licet rursus ut Deus adfuturus esset, obscuriori impræsentiarum utitur sermone, exactam ejus intelligentiam sensim subripiens. Εt quidem nescios illos Et videns, in eodem statu illos relinquit. Sapientes quippe gravioribus interdum verbis obscurant ea quæ mœrorem afferre solent. Etsi enim primitias humanitatis seipsum Deo ac Patri offerens, in cœlos ascendit, idque pro omnium utilitate fiebat (viam nobis instauravit, naturæ hominis prius incognitam), verumtamen sanctis discipulis qui perpetuo cum eo versari volebant, intolerabile videbatur a Christo sejungi, licet eis Spiritus virtute et efficacia semper adesset. Beatum itaque Petrum vim et sensum eorum quæ dicebantur non intelligentem una cum aliis discipulis in eodem statu relinquit, nec statim totam rem ei 756 aperit, utiliter id quidem, donec sermonem eis quo refocillari possint peregerit. Quod quidem in sequentibus facere ipsum videbimus. Ait quippe ad illos: • Expedit vobis ut ego vadlam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos "., Prævenit tamen, ut Deus, discipulum denuntiare volentem se impigre secuturum, et illico adfuturum, nemine retardante, et ait: c Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea.. Quæ verba duplicem sensum pariunt, quorum unus obvius est ac familiaris, alter obscurior et ænigmatis involutus. Dicit enim quod non possit sequi ascendentem ac revertentem in cœlum, secuturus tamen sit postea, reposito nimirum sanctis a Christo honore in spe et gloria, quando in supernam asciscentur civitatem, et una cum eo regnabunt. Sed et aliud porro significat, quod quale sit, dicam. Nondum induti virtute ex alto 36, neque dum suscepto sancto Spiritu qui confirmaret eos, et hominis naturam ad fortitudinem reformaret, non

IN JOANNIS EVANGELIUM L'B. IX. εἶναί τι δοκοῦσιν, ἀκίνδυνον. Θαυμαστὸς δὲ οὐδὲν magistri loqui, ne iis quidem qui se aliquos puἧττον ὁ Πέτρος, οὐκ αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν εἶναι νωθής τὴν εἴδησιν τῶν ἀγνοηθέντων ζητούμενος, ἀλλ᾽ ὀξὺς ἐπὶ τὸ χρῆναι σοφοῦσθαι τρέχων, καὶ αἰσχύνης ἀκαίτου κρείττονα τὴν ἐκ τῆς φιλομαθείας όνησιν ποιησάμενος, ἵνα τύπος τοῖς μεθ᾿ ἑαυτὸν κἂν τούτῳ γένηται. Δεῖν γὰρ οἶμαι μὴ παρατρέχειν ἐν τοὺς τῶν διδασκόντων λόγους, εἴπερ ἂν εἶεν οὐ σφόδρα σαφεῖς, ἵνα τινὲς εἶναι δοκῶμεν, ἀγχίνοι τε λίαν, καὶ δριμεῖς εἰς σύνεσιν· διαπυνθάνεσθαι δὲ μᾶλλον, καὶ ἀνασκαλεύειν ἐπιστημόνως τὸ ἐν ἀρχῇ παραδεχθὲν εἰς ὄνησιν. Πολὺ γὰρ ἀμείνων ἡ τοῦ συμ φέροντος γνῶσις δοκησισοφίας κενῆς, καὶ τοῦ δοκεῖν ἐξεπίστασθαί τι, κρείττον ἂν εἴη τοῦ [γρ. τό] μαθεῖν ἀληθῶς. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οπου ἐγὼ ὑπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθεῖν, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον. Εἰδὼς ὅτι βαρειάν τε καὶ δυσαχθῆ τοῖς ἑαυτοῦ μα θηταῖς ἐνθήσει την λύπην, ἀναφανδόν εἰπὼν ὡς ἀναβήσεται μὲν εἰς οὐρανοὺς, ἐρήμους δὲ τῆς ἑαυτοῦ παρουσίας βάσει κατὰ τὴν γῆν, εἰ καὶ συνέσται πάλιν ὡς Θεὸς, εὐπεριστόλως πρὸς τὸ παρὸν ἀποχρῆται τῷ λόγῳ, διακλέπτων ἠρέμα τοῦ νοῦ τὴν ἀκρίβειαν. Καὶ γοῦν οὐκ εἰδότας ὁρῶν, ἐν αὐτῷ μένειν ἐξ. Τὰ γάρτοι λυπεῖν εἰωθότα, βαρυτέροις ἔσθ' ὅτε κατασκιάζειν λόγοις οὐκ ἀμελέτητον τοῖς σοφοῖς. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα τῆς ἀνθρωπότητος ἀπαρχὴν ἑαυτὸν ἀνακομί ζων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὴν εἰς τὸ ἄνω, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀποδημίαν ἐστέλλετο, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων λυσιτελείας τὸ δρώμενον ἦν (ενεκαίνισε γὰρ ἡμῖν ὁδὸν, ἣν οὐκ ᾔδει πρότερον ἡ ἀνθρώπου φύσις), αλλά γε τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἀεὶ συνεῖναι σπουδάζουσιν, οὐ φορητὸν εἶναι διεφαίνετο το χωρίζεσθαι Χριστοῦ, καίτοι συνόντος αὐτοῖς διὰ παντὸς τῇ τοῦ Πνεύματος δυνάμει τε καὶ συνεργεία: Αγνοούντα τοίνον τὸν μα κάριον Πέτρον τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, ὁμοῦ τοῖς ἄλλοις μαθηταῖς, ἐν ταυτῷ μένειν ἐξ, καὶ οὐκ εὐθὺς ἐφίστησι τῇ τῶν εἰρημένων ἀκριβείᾳ, χρησίμως, ἄχρις ἂν αὐτοῖς τὸν ἀνακτᾶσθαι δυνάμενον διαπερανεί λόγον. Τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ποιοῦντα θεωρήσομεν. Λέγει γὰρ πρὸς αὐτούς· «Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς. Φθάνει γε μήν, ὡς Θεός, ἐπαγγείλασθαι θέλοντα τὸν μαθητήν, ὅτι καὶ ἀκολουθήσει προθύμως, καὶ συνέσται γοργῶς, εὐδενὸς αὐτῷ τὴν προθυμίαν ἀνασειράζοντος, καί φησιν· • Όπου ὑπάγω ἐγώ, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Καὶ διττὴν ὁ λόγος ὠδίνει τὴν ἔννοιαν· ὧν ἡ μὲν μία προχειροτάτη καὶ λίαν εὐτριβής, ἀφανεστέρα δέ πως ἡ ἑτέρα καὶ ἐν αἰνίγματι. Φάσκει μὲν γὰρ, ὡς οὐκ ἂν δύναιτο νῦν ἀκολουθεῖν πρὸς τὸ ἄνω βαδίζοντι, καὶ παλινδρομοῦντι πρὸς οὐρανόν· ἀκολουθήσει γε μὴν μετὰ ταῦτα, ἀποκαθισταμένης δηλονότι τοῖς ἁγίοις παρὰ Χριστοῦ τῆς ἐν ἐλπίσι τιμῆς τε καὶ δόξης, ὅτε εἰς τὴν ἄνω γενήσονται πόλιν, καὶ συμβασιλεύσουσιν » Joan. xvi, 7. 36 Luc. XXIV, PATROL. GR. LXXIV. tant tutum sit ac securum. Nihilo vero minus admirabilis est Petrus, qui nihil veritus opinionem tarditatis, quæ ignorabat quærit edoceri, sed summo studio se eo confert, intempestivo pudori utilitatem eruditionis præferens, ut in hoc etiam suis posteris exemplo ac documento esset. Nec enim arbitror praetereunda verba docentium si paulo sint obscuriora, ut videamur esse aliqui, et sagaci atque acuto imprimis ingenio præditi, sed sciscitandum potius, et docte agitandum quod ad utilitatem initio propositum sit. Multo enim potior est rei utilis cognitio quam vana sapientiæ persuasio, et vere aliquid didicisse melius est quam scire videri. ΧΙΙΙ, 36. Respondit Jesus: Quo ego vado, non poles me modo sequi, sequeris autem postea. Cum sciret gravi et intolerabili mœrore affectum iri suos discipulos, si aperte diceret se ascensurum in cœlos et sua præsentia eos privaturum, licet rursus ut Deus adfuturus esset, obscuriori impræsentiarum utitur sermone, exactam ejus intelligentiam sensim subripiens. Εt quidem nescios illos Et videns, in eodem statu illos relinquit. Sapientes quippe gravioribus interdum verbis obscurant ea quæ mœrorem afferre solent. Etsi enim primitias humanitatis seipsum Deo ac Patri offerens, in cœlos ascendit, idque pro omnium utilitate fiebat (viam nobis instauravit, naturæ hominis prius incognitam), verumtamen sanctis discipulis qui perpetuo cum eo versari volebant, intolerabile videbatur a Christo sejungi, licet eis Spiritus virtute et efficacia semper adesset. Beatum itaque Petrum vim et sensum eorum quæ dicebantur non intelligentem una cum aliis discipulis in eodem statu relinquit, nec statim totam rem ei 756 aperit, utiliter id quidem, donec sermonem eis quo refocillari possint peregerit. Quod quidem in sequentibus facere ipsum videbimus. Ait quippe ad illos: • Expedit vobis ut ego vadlam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos "., Prævenit tamen, ut Deus, discipulum denuntiare volentem se impigre secuturum, et illico adfuturum, nemine retardante, et ait: c Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea.. Quæ verba duplicem sensum pariunt, quorum unus obvius est ac familiaris, alter obscurior et ænigmatis involutus. Dicit enim quod non possit sequi ascendentem ac revertentem in cœlum, secuturus tamen sit postea, reposito nimirum sanctis a Christo honore in spe et gloria, quando in supernam asciscentur civitatem, et una cum eo regnabunt. Sed et aliud porro significat, quod quale sit, dicam. Nondum induti virtute ex alto 36, neque dum suscepto sancto Spiritu qui confirmaret eos, et hominis naturam ad fortitudinem reformaret, non

poterant mortem expugnare, ac adversus tam hor- αὐτῷ. Σημαίνει δέ τι πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον, καὶ ribile spectaculum se accingere. Nam cum soli Christo competeret, eique uni reservatum esset mortis potentiam confringere, probabile non erat alios ante ipsum id agere posse. Mortem quippe non metuere, quid aliud, quæso, esse potest, nisi mortem, quasi nihil nocere nobis possit, contemnere? Idcirco meo judicio ipsi quoque prophetæ mortem ingruentem exhorrescebant, quasi per resurrectionem Christi nondum destructam. Quod eun recte nosset Paulus, dicebat Verbum quod ex Deo Patre et in Deo est, Abrahæ semen apprehendisse, ut per mortem sanctæ carnis mortem proligaret, eosque liberaret quicunque timore mortis rei semper erant vivendi servitutis ". Prima quippe mortis dissolutio fuit passio salutaris, et initium sanctis strenuæ adversus eam virtutis resurrectio Christi fuit. Cum igitur quæ sua natura vita est mortem nondum evacuasset, neque porro illius formidinem nostris animis incumben - tem infregisset, infirmiores quodammodo erant adversus pericula discipuli. Ideoque scite Dominus aliquando Petrum in crucem actum iri, et in hoc secuturum se, innuit simul ac dicit; quod autem nunc ad tantum certamen infractam 757 nientem non habeat, ostendit dicens: • Quo ego vado, non potes modo sequi, sequeris autem postea. › Nisi enim Petri mortem in his verbis Christus nobis subinnueret, quam ob causam ad unius Petri personam sermonem convertit, cum aliis sanctis discipulis promissio facta sit conversaturos et secuturos eum, resurrectionis nimirum tempore reposita eis aeterna vita, et bonis quæ sperantur? Atqui manifestum est eum at Petro prænuntiet id quod ei ultimis temporibus eventurum esset, id aenigmatice subindicare. Et quidem alias idipsum clarius indicavit, dicens: • Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autern senueris, extendes manus tuas, et alii cingent te, et ducent te quo tu non vis. Hoc autem dixit, inquit, significans qua morte clarificaturus esset Deum "., Etsi enim jucundum est sanctis pati pro Christo, periculum tamen non ultro arcessendum, sed ferendum nihilominus cum ab aliquibus vi ac necessitate infertur. Idcirco et orare jubet, ne in tentationem incidamus. ποῖον, ἐρῶ. Οὔπω τὴν ἐξ ὕψους ἐνδυσάμενοι δύναμιν, οὐδὲ τὸ ἐνισχύον αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀνδρείαν ἀναπλάτ τον τὴν ἀνθρώπου φύσιν κομισάμενοι, Πνεῦμά φημι δὴ τὸ ἅγιον, οὐχ οἷοί τε ἦσαν θανάτου καταγωνίζε σθαι, καὶ τοῖς οὕτω δυσαντήτοις ἀνταποδύσασθαι δείμασιν. Ην γὰρ καὶ ἄλλως ἀπίθανον μόνῳ πρέποντος καὶ τετηρημένου τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ συνθραύειν δύνασθαι τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ἑτέρους πρὸ αὐτοῦ τοῦτο δρῶντας ὁρᾶσθαι. Τὸ γὰρ μὴ κατα· δειμαίνεσθαι θάνατον, τί ἂν ἕτερον εἴη τυχόν, ἢ θα νάτου καταφρονεῖν, ὡς οὐδὲν ἀδικεῖν ἰσχύοντος; Διά τοι τοῦτο, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ αὐτοὶ κατέφριττον οἱ μακάριοι προφῆται προσιόντα τὸν θάνατον, ὡς οὔπω κατηργημένον διὰ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ορθῶς δὲ τοῦτο συνεὶς καὶ ὁ Παῦλος, ἔφη τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καὶ ἐν Θεῷ ὄντα Λόγον, σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδράξασθαι, ἵνα διὰ τοῦ θανά του τῆς ἁγίας σαρκὸς καταργήσῃ τὸν θάνατον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. Πρώτη γὰρ θανάτου λύσις, τὸ σωτήριον πάθος, καὶ ἀρχὴ τοῖς ἁγίοις τῆς κατ' αὐτοῦ γέγονεν ευτολμίας, ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ. Οὔπω τοίνυν καταργησάσης τὸν θάνατον τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, μήτε μὴν συνθραυσάσης τὸν ἐξ αὐτ τοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐμπίπτοντα φόβον, ἀσθε νέστεροι πως ἔτι πρὸς κινδύνους ἦσαν οἱ μαθηταί. Διὰ τοῦτο χαριέντως ὁ Κύριος, ὅτι σταυρωθήσεται κατὰ καιροὺς ὁ Πέτρος, έψεταί τε κατὰ τοῦτο αὐτῷ συνεπινεύει, καί φησιν· «Ὅτι δὲ νυνὶ πρὸς ἀγῶνα τέως τὸν τοσοῦτον οὐκ ἄθραυστον ἔχει τὸν νοῦν, ὑποδηλοῖ λέγων· «Οπου ἐγὼ υπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Εἰ γὰρ μὴ τὸν τοῦ Πέτρου θανάτου [γρ. θάνατον] ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Χριστὸς ὑπηνίττετο, τοῦ δὴ χάριν, καίτοι τῶν ἄλ λων ἁγίων ἀποστόλων ἐχόντων ἐν ὑποσχέσει τὸ συνἐσεσθαί τε καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρὸν, ἀποκαθισταμένης αὐτοῖς τῆς ἀκηράτου ζωῆς, καὶ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰς μόνον τὸ τοῦ Πέτρον πρόσωπον, τὴν τοῦ λόγου περι ίστησι δύναμιν; Αλλ' ἔστι πρόδηλον ὅτι, τῷ Πέτρῳ προαγγέλλων τὸ ἐν ὑστέροις αὐτῷ συμβησόμενον χρό νοις, αἰνιγματωδῶς ὑπεμφαίνει. Καὶ γοῦν δι' ἑτέρων σαφέστερον αὐτὸ δεδήλωκεν εἰπών·. Ὅτε ἧς νεώ τερος, ἐζώννυες σεαυτὸν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθε λες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλοι ζώσουσί σε, καὶ ἀποίσουσί σε ὅπου οὐ θέλεις. Τοῦτο δὲ εἶπε, φησὶ, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.» Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡδὺ τοῖς ἁγίοις τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ, ἀλλ' ὁ κίνδυνος οὐ θελητὸς μὲν, φορητός δ' οὖν ὅμως ὅταν ἐξ ἀνάγκης τινῶν ἐπιφέρηται. Διὰ τοῦτο καὶ προστάττει προσεύχεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπέσωμεν εἰς πειρασμόν. Dicit ei Petrus: Domine, quare non possum le sequi modo? animam meam pro le ponam. Quid prohibet, inquit, quominus sequatur is cui pro magistro mori propositum est, quique ea re maxime gloriatur? Omne enim periculum, et immanis persequentium tyrannis, carnem duntaxat 7 Hebr. 1, 15-18. ** Joan. xx1, 18, 19. Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος Κύριε, διατί οὐ δύναμαί σοι νῦν ἀκολουθῆσαι; τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. Τί τὸ κωλύον, φησὶν, ἢ τί τὸ ἐξείργον ἀκολουθεῖν, τὸν ᾧ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπὸς, καὶ ἐν καυχήματος τάξει λελόγισται; Τέλος μὲν γὰρ κιν δύνου παντὸς, καὶ τὸ ἀκρότατον ὥσπερ τῆς τῶν δια

poterant mortem expugnare, ac adversus tam hor- αὐτῷ. Σημαίνει δέ τι πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον, καὶ ribile spectaculum se accingere. Nam cum soli Christo competeret, eique uni reservatum esset mortis potentiam confringere, probabile non erat alios ante ipsum id agere posse. Mortem quippe non metuere, quid aliud, quæso, esse potest, nisi mortem, quasi nihil nocere nobis possit, contemnere? Idcirco meo judicio ipsi quoque prophetæ mortem ingruentem exhorrescebant, quasi per resurrectionem Christi nondum destructam. Quod eun recte nosset Paulus, dicebat Verbum quod ex Deo Patre et in Deo est, Abrahæ semen apprehendisse, ut per mortem sanctæ carnis mortem proligaret, eosque liberaret quicunque timore mortis rei semper erant vivendi servitutis ". Prima quippe mortis dissolutio fuit passio salutaris, et initium sanctis strenuæ adversus eam virtutis resurrectio Christi fuit. Cum igitur quæ sua natura vita est mortem nondum evacuasset, neque porro illius formidinem nostris animis incumben - tem infregisset, infirmiores quodammodo erant adversus pericula discipuli. Ideoque scite Dominus aliquando Petrum in crucem actum iri, et in hoc secuturum se, innuit simul ac dicit; quod autem nunc ad tantum certamen infractam 757 nientem non habeat, ostendit dicens: • Quo ego vado, non potes modo sequi, sequeris autem postea. › Nisi enim Petri mortem in his verbis Christus nobis subinnueret, quam ob causam ad unius Petri personam sermonem convertit, cum aliis sanctis discipulis promissio facta sit conversaturos et secuturos eum, resurrectionis nimirum tempore reposita eis aeterna vita, et bonis quæ sperantur? Atqui manifestum est eum at Petro prænuntiet id quod ei ultimis temporibus eventurum esset, id aenigmatice subindicare. Et quidem alias idipsum clarius indicavit, dicens: • Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autern senueris, extendes manus tuas, et alii cingent te, et ducent te quo tu non vis. Hoc autem dixit, inquit, significans qua morte clarificaturus esset Deum "., Etsi enim jucundum est sanctis pati pro Christo, periculum tamen non ultro arcessendum, sed ferendum nihilominus cum ab aliquibus vi ac necessitate infertur. Idcirco et orare jubet, ne in tentationem incidamus. ποῖον, ἐρῶ. Οὔπω τὴν ἐξ ὕψους ἐνδυσάμενοι δύναμιν, οὐδὲ τὸ ἐνισχύον αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀνδρείαν ἀναπλάτ τον τὴν ἀνθρώπου φύσιν κομισάμενοι, Πνεῦμά φημι δὴ τὸ ἅγιον, οὐχ οἷοί τε ἦσαν θανάτου καταγωνίζε σθαι, καὶ τοῖς οὕτω δυσαντήτοις ἀνταποδύσασθαι δείμασιν. Ην γὰρ καὶ ἄλλως ἀπίθανον μόνῳ πρέποντος καὶ τετηρημένου τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ συνθραύειν δύνασθαι τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ἑτέρους πρὸ αὐτοῦ τοῦτο δρῶντας ὁρᾶσθαι. Τὸ γὰρ μὴ κατα· δειμαίνεσθαι θάνατον, τί ἂν ἕτερον εἴη τυχόν, ἢ θα νάτου καταφρονεῖν, ὡς οὐδὲν ἀδικεῖν ἰσχύοντος; Διά τοι τοῦτο, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ αὐτοὶ κατέφριττον οἱ μακάριοι προφῆται προσιόντα τὸν θάνατον, ὡς οὔπω κατηργημένον διὰ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ορθῶς δὲ τοῦτο συνεὶς καὶ ὁ Παῦλος, ἔφη τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καὶ ἐν Θεῷ ὄντα Λόγον, σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδράξασθαι, ἵνα διὰ τοῦ θανά του τῆς ἁγίας σαρκὸς καταργήσῃ τὸν θάνατον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. Πρώτη γὰρ θανάτου λύσις, τὸ σωτήριον πάθος, καὶ ἀρχὴ τοῖς ἁγίοις τῆς κατ' αὐτοῦ γέγονεν ευτολμίας, ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ. Οὔπω τοίνυν καταργησάσης τὸν θάνατον τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, μήτε μὴν συνθραυσάσης τὸν ἐξ αὐτ τοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐμπίπτοντα φόβον, ἀσθε νέστεροι πως ἔτι πρὸς κινδύνους ἦσαν οἱ μαθηταί. Διὰ τοῦτο χαριέντως ὁ Κύριος, ὅτι σταυρωθήσεται κατὰ καιροὺς ὁ Πέτρος, έψεταί τε κατὰ τοῦτο αὐτῷ συνεπινεύει, καί φησιν· «Ὅτι δὲ νυνὶ πρὸς ἀγῶνα τέως τὸν τοσοῦτον οὐκ ἄθραυστον ἔχει τὸν νοῦν, ὑποδηλοῖ λέγων· «Οπου ἐγὼ υπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Εἰ γὰρ μὴ τὸν τοῦ Πέτρου θανάτου [γρ. θάνατον] ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Χριστὸς ὑπηνίττετο, τοῦ δὴ χάριν, καίτοι τῶν ἄλ λων ἁγίων ἀποστόλων ἐχόντων ἐν ὑποσχέσει τὸ συνἐσεσθαί τε καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρὸν, ἀποκαθισταμένης αὐτοῖς τῆς ἀκηράτου ζωῆς, καὶ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰς μόνον τὸ τοῦ Πέτρον πρόσωπον, τὴν τοῦ λόγου περι ίστησι δύναμιν; Αλλ' ἔστι πρόδηλον ὅτι, τῷ Πέτρῳ προαγγέλλων τὸ ἐν ὑστέροις αὐτῷ συμβησόμενον χρό νοις, αἰνιγματωδῶς ὑπεμφαίνει. Καὶ γοῦν δι' ἑτέρων σαφέστερον αὐτὸ δεδήλωκεν εἰπών·. Ὅτε ἧς νεώ τερος, ἐζώννυες σεαυτὸν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθε λες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλοι ζώσουσί σε, καὶ ἀποίσουσί σε ὅπου οὐ θέλεις. Τοῦτο δὲ εἶπε, φησὶ, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.» Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡδὺ τοῖς ἁγίοις τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ, ἀλλ' ὁ κίνδυνος οὐ θελητὸς μὲν, φορητός δ' οὖν ὅμως ὅταν ἐξ ἀνάγκης τινῶν ἐπιφέρηται. Διὰ τοῦτο καὶ προστάττει προσεύχεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπέσωμεν εἰς πειρασμόν. Dicit ei Petrus: Domine, quare non possum le sequi modo? animam meam pro le ponam. Quid prohibet, inquit, quominus sequatur is cui pro magistro mori propositum est, quique ea re maxime gloriatur? Omne enim periculum, et immanis persequentium tyrannis, carnem duntaxat 7 Hebr. 1, 15-18. ** Joan. xx1, 18, 19. Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος Κύριε, διατί οὐ δύναμαί σοι νῦν ἀκολουθῆσαι; τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. Τί τὸ κωλύον, φησὶν, ἢ τί τὸ ἐξείργον ἀκολουθεῖν, τὸν ᾧ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπὸς, καὶ ἐν καυχήματος τάξει λελόγισται; Τέλος μὲν γὰρ κιν δύνου παντὸς, καὶ τὸ ἀκρότατον ὥσπερ τῆς τῶν δια

poterant mortem expugnare, ac adversus tam hor- αὐτῷ. Σημαίνει δέ τι πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον, καὶ ribile spectaculum se accingere. Nam cum soli Christo competeret, eique uni reservatum esset mortis potentiam confringere, probabile non erat alios ante ipsum id agere posse. Mortem quippe non metuere, quid aliud, quæso, esse potest, nisi mortem, quasi nihil nocere nobis possit, contemnere? Idcirco meo judicio ipsi quoque prophetæ mortem ingruentem exhorrescebant, quasi per resurrectionem Christi nondum destructam. Quod eun recte nosset Paulus, dicebat Verbum quod ex Deo Patre et in Deo est, Abrahæ semen apprehendisse, ut per mortem sanctæ carnis mortem proligaret, eosque liberaret quicunque timore mortis rei semper erant vivendi servitutis ". Prima quippe mortis dissolutio fuit passio salutaris, et initium sanctis strenuæ adversus eam virtutis resurrectio Christi fuit. Cum igitur quæ sua natura vita est mortem nondum evacuasset, neque porro illius formidinem nostris animis incumben - tem infregisset, infirmiores quodammodo erant adversus pericula discipuli. Ideoque scite Dominus aliquando Petrum in crucem actum iri, et in hoc secuturum se, innuit simul ac dicit; quod autem nunc ad tantum certamen infractam 757 nientem non habeat, ostendit dicens: • Quo ego vado, non potes modo sequi, sequeris autem postea. › Nisi enim Petri mortem in his verbis Christus nobis subinnueret, quam ob causam ad unius Petri personam sermonem convertit, cum aliis sanctis discipulis promissio facta sit conversaturos et secuturos eum, resurrectionis nimirum tempore reposita eis aeterna vita, et bonis quæ sperantur? Atqui manifestum est eum at Petro prænuntiet id quod ei ultimis temporibus eventurum esset, id aenigmatice subindicare. Et quidem alias idipsum clarius indicavit, dicens: • Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autern senueris, extendes manus tuas, et alii cingent te, et ducent te quo tu non vis. Hoc autem dixit, inquit, significans qua morte clarificaturus esset Deum "., Etsi enim jucundum est sanctis pati pro Christo, periculum tamen non ultro arcessendum, sed ferendum nihilominus cum ab aliquibus vi ac necessitate infertur. Idcirco et orare jubet, ne in tentationem incidamus. ποῖον, ἐρῶ. Οὔπω τὴν ἐξ ὕψους ἐνδυσάμενοι δύναμιν, οὐδὲ τὸ ἐνισχύον αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀνδρείαν ἀναπλάτ τον τὴν ἀνθρώπου φύσιν κομισάμενοι, Πνεῦμά φημι δὴ τὸ ἅγιον, οὐχ οἷοί τε ἦσαν θανάτου καταγωνίζε σθαι, καὶ τοῖς οὕτω δυσαντήτοις ἀνταποδύσασθαι δείμασιν. Ην γὰρ καὶ ἄλλως ἀπίθανον μόνῳ πρέποντος καὶ τετηρημένου τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ συνθραύειν δύνασθαι τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ἑτέρους πρὸ αὐτοῦ τοῦτο δρῶντας ὁρᾶσθαι. Τὸ γὰρ μὴ κατα· δειμαίνεσθαι θάνατον, τί ἂν ἕτερον εἴη τυχόν, ἢ θα νάτου καταφρονεῖν, ὡς οὐδὲν ἀδικεῖν ἰσχύοντος; Διά τοι τοῦτο, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ αὐτοὶ κατέφριττον οἱ μακάριοι προφῆται προσιόντα τὸν θάνατον, ὡς οὔπω κατηργημένον διὰ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ορθῶς δὲ τοῦτο συνεὶς καὶ ὁ Παῦλος, ἔφη τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καὶ ἐν Θεῷ ὄντα Λόγον, σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδράξασθαι, ἵνα διὰ τοῦ θανά του τῆς ἁγίας σαρκὸς καταργήσῃ τὸν θάνατον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. Πρώτη γὰρ θανάτου λύσις, τὸ σωτήριον πάθος, καὶ ἀρχὴ τοῖς ἁγίοις τῆς κατ' αὐτοῦ γέγονεν ευτολμίας, ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ. Οὔπω τοίνυν καταργησάσης τὸν θάνατον τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, μήτε μὴν συνθραυσάσης τὸν ἐξ αὐτ τοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐμπίπτοντα φόβον, ἀσθε νέστεροι πως ἔτι πρὸς κινδύνους ἦσαν οἱ μαθηταί. Διὰ τοῦτο χαριέντως ὁ Κύριος, ὅτι σταυρωθήσεται κατὰ καιροὺς ὁ Πέτρος, έψεταί τε κατὰ τοῦτο αὐτῷ συνεπινεύει, καί φησιν· «Ὅτι δὲ νυνὶ πρὸς ἀγῶνα τέως τὸν τοσοῦτον οὐκ ἄθραυστον ἔχει τὸν νοῦν, ὑποδηλοῖ λέγων· «Οπου ἐγὼ υπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Εἰ γὰρ μὴ τὸν τοῦ Πέτρου θανάτου [γρ. θάνατον] ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Χριστὸς ὑπηνίττετο, τοῦ δὴ χάριν, καίτοι τῶν ἄλ λων ἁγίων ἀποστόλων ἐχόντων ἐν ὑποσχέσει τὸ συνἐσεσθαί τε καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρὸν, ἀποκαθισταμένης αὐτοῖς τῆς ἀκηράτου ζωῆς, καὶ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰς μόνον τὸ τοῦ Πέτρον πρόσωπον, τὴν τοῦ λόγου περι ίστησι δύναμιν; Αλλ' ἔστι πρόδηλον ὅτι, τῷ Πέτρῳ προαγγέλλων τὸ ἐν ὑστέροις αὐτῷ συμβησόμενον χρό νοις, αἰνιγματωδῶς ὑπεμφαίνει. Καὶ γοῦν δι' ἑτέρων σαφέστερον αὐτὸ δεδήλωκεν εἰπών·. Ὅτε ἧς νεώ τερος, ἐζώννυες σεαυτὸν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθε λες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλοι ζώσουσί σε, καὶ ἀποίσουσί σε ὅπου οὐ θέλεις. Τοῦτο δὲ εἶπε, φησὶ, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.» Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡδὺ τοῖς ἁγίοις τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ, ἀλλ' ὁ κίνδυνος οὐ θελητὸς μὲν, φορητός δ' οὖν ὅμως ὅταν ἐξ ἀνάγκης τινῶν ἐπιφέρηται. Διὰ τοῦτο καὶ προστάττει προσεύχεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπέσωμεν εἰς πειρασμόν. Dicit ei Petrus: Domine, quare non possum le sequi modo? animam meam pro le ponam. Quid prohibet, inquit, quominus sequatur is cui pro magistro mori propositum est, quique ea re maxime gloriatur? Omne enim periculum, et immanis persequentium tyrannis, carnem duntaxat 7 Hebr. 1, 15-18. ** Joan. xx1, 18, 19. Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος Κύριε, διατί οὐ δύναμαί σοι νῦν ἀκολουθῆσαι; τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. Τί τὸ κωλύον, φησὶν, ἢ τί τὸ ἐξείργον ἀκολουθεῖν, τὸν ᾧ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπὸς, καὶ ἐν καυχήματος τάξει λελόγισται; Τέλος μὲν γὰρ κιν δύνου παντὸς, καὶ τὸ ἀκρότατον ὥσπερ τῆς τῶν δια

poterant mortem expugnare, ac adversus tam hor- αὐτῷ. Σημαίνει δέ τι πρὸς τούτῳ καὶ ἕτερον, καὶ ribile spectaculum se accingere. Nam cum soli Christo competeret, eique uni reservatum esset mortis potentiam confringere, probabile non erat alios ante ipsum id agere posse. Mortem quippe non metuere, quid aliud, quæso, esse potest, nisi mortem, quasi nihil nocere nobis possit, contemnere? Idcirco meo judicio ipsi quoque prophetæ mortem ingruentem exhorrescebant, quasi per resurrectionem Christi nondum destructam. Quod eun recte nosset Paulus, dicebat Verbum quod ex Deo Patre et in Deo est, Abrahæ semen apprehendisse, ut per mortem sanctæ carnis mortem proligaret, eosque liberaret quicunque timore mortis rei semper erant vivendi servitutis ". Prima quippe mortis dissolutio fuit passio salutaris, et initium sanctis strenuæ adversus eam virtutis resurrectio Christi fuit. Cum igitur quæ sua natura vita est mortem nondum evacuasset, neque porro illius formidinem nostris animis incumben - tem infregisset, infirmiores quodammodo erant adversus pericula discipuli. Ideoque scite Dominus aliquando Petrum in crucem actum iri, et in hoc secuturum se, innuit simul ac dicit; quod autem nunc ad tantum certamen infractam 757 nientem non habeat, ostendit dicens: • Quo ego vado, non potes modo sequi, sequeris autem postea. › Nisi enim Petri mortem in his verbis Christus nobis subinnueret, quam ob causam ad unius Petri personam sermonem convertit, cum aliis sanctis discipulis promissio facta sit conversaturos et secuturos eum, resurrectionis nimirum tempore reposita eis aeterna vita, et bonis quæ sperantur? Atqui manifestum est eum at Petro prænuntiet id quod ei ultimis temporibus eventurum esset, id aenigmatice subindicare. Et quidem alias idipsum clarius indicavit, dicens: • Cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autern senueris, extendes manus tuas, et alii cingent te, et ducent te quo tu non vis. Hoc autem dixit, inquit, significans qua morte clarificaturus esset Deum "., Etsi enim jucundum est sanctis pati pro Christo, periculum tamen non ultro arcessendum, sed ferendum nihilominus cum ab aliquibus vi ac necessitate infertur. Idcirco et orare jubet, ne in tentationem incidamus. ποῖον, ἐρῶ. Οὔπω τὴν ἐξ ὕψους ἐνδυσάμενοι δύναμιν, οὐδὲ τὸ ἐνισχύον αὐτοὺς, καὶ εἰς ἀνδρείαν ἀναπλάτ τον τὴν ἀνθρώπου φύσιν κομισάμενοι, Πνεῦμά φημι δὴ τὸ ἅγιον, οὐχ οἷοί τε ἦσαν θανάτου καταγωνίζε σθαι, καὶ τοῖς οὕτω δυσαντήτοις ἀνταποδύσασθαι δείμασιν. Ην γὰρ καὶ ἄλλως ἀπίθανον μόνῳ πρέποντος καὶ τετηρημένου τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ συνθραύειν δύνασθαι τοῦ θανάτου τὸ κράτος, ἑτέρους πρὸ αὐτοῦ τοῦτο δρῶντας ὁρᾶσθαι. Τὸ γὰρ μὴ κατα· δειμαίνεσθαι θάνατον, τί ἂν ἕτερον εἴη τυχόν, ἢ θα νάτου καταφρονεῖν, ὡς οὐδὲν ἀδικεῖν ἰσχύοντος; Διά τοι τοῦτο, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν, καὶ αὐτοὶ κατέφριττον οἱ μακάριοι προφῆται προσιόντα τὸν θάνατον, ὡς οὔπω κατηργημένον διὰ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ. Ορθῶς δὲ τοῦτο συνεὶς καὶ ὁ Παῦλος, ἔφη τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς καὶ ἐν Θεῷ ὄντα Λόγον, σπέρματος Αβραὰμ ἐπιδράξασθαι, ἵνα διὰ τοῦ θανά του τῆς ἁγίας σαρκὸς καταργήσῃ τὸν θάνατον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. Πρώτη γὰρ θανάτου λύσις, τὸ σωτήριον πάθος, καὶ ἀρχὴ τοῖς ἁγίοις τῆς κατ' αὐτοῦ γέγονεν ευτολμίας, ἡ ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ. Οὔπω τοίνυν καταργησάσης τὸν θάνατον τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, μήτε μὴν συνθραυσάσης τὸν ἐξ αὐτ τοῦ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐμπίπτοντα φόβον, ἀσθε νέστεροι πως ἔτι πρὸς κινδύνους ἦσαν οἱ μαθηταί. Διὰ τοῦτο χαριέντως ὁ Κύριος, ὅτι σταυρωθήσεται κατὰ καιροὺς ὁ Πέτρος, έψεταί τε κατὰ τοῦτο αὐτῷ συνεπινεύει, καί φησιν· «Ὅτι δὲ νυνὶ πρὸς ἀγῶνα τέως τὸν τοσοῦτον οὐκ ἄθραυστον ἔχει τὸν νοῦν, ὑποδηλοῖ λέγων· «Οπου ἐγὼ υπάγω, οὐ δύνασαί μοι νῦν ἀκολουθῆσαι, ἀκολουθήσεις δὲ ὕστερον.» Εἰ γὰρ μὴ τὸν τοῦ Πέτρου θανάτου [γρ. θάνατον] ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Χριστὸς ὑπηνίττετο, τοῦ δὴ χάριν, καίτοι τῶν ἄλ λων ἁγίων ἀποστόλων ἐχόντων ἐν ὑποσχέσει τὸ συνἐσεσθαί τε καὶ ἀκολουθεῖν αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς ἀναστάσεως δηλονότι καιρὸν, ἀποκαθισταμένης αὐτοῖς τῆς ἀκηράτου ζωῆς, καὶ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν, εἰς μόνον τὸ τοῦ Πέτρον πρόσωπον, τὴν τοῦ λόγου περι ίστησι δύναμιν; Αλλ' ἔστι πρόδηλον ὅτι, τῷ Πέτρῳ προαγγέλλων τὸ ἐν ὑστέροις αὐτῷ συμβησόμενον χρό νοις, αἰνιγματωδῶς ὑπεμφαίνει. Καὶ γοῦν δι' ἑτέρων σαφέστερον αὐτὸ δεδήλωκεν εἰπών·. Ὅτε ἧς νεώ τερος, ἐζώννυες σεαυτὸν, καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθε λες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου, καὶ ἄλλοι ζώσουσί σε, καὶ ἀποίσουσί σε ὅπου οὐ θέλεις. Τοῦτο δὲ εἶπε, φησὶ, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.» Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡδὺ τοῖς ἁγίοις τὸ πάσχειν ὑπὲρ Χριστοῦ, ἀλλ' ὁ κίνδυνος οὐ θελητὸς μὲν, φορητός δ' οὖν ὅμως ὅταν ἐξ ἀνάγκης τινῶν ἐπιφέρηται. Διὰ τοῦτο καὶ προστάττει προσεύχεσθαι, ἵνα μὴ ἐμπέσωμεν εἰς πειρασμόν. Dicit ei Petrus: Domine, quare non possum le sequi modo? animam meam pro le ponam. Quid prohibet, inquit, quominus sequatur is cui pro magistro mori propositum est, quique ea re maxime gloriatur? Omne enim periculum, et immanis persequentium tyrannis, carnem duntaxat 7 Hebr. 1, 15-18. ** Joan. xx1, 18, 19. Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος Κύριε, διατί οὐ δύναμαί σοι νῦν ἀκολουθῆσαι; τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω. Τί τὸ κωλύον, φησὶν, ἢ τί τὸ ἐξείργον ἀκολουθεῖν, τὸν ᾧ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπὸς, καὶ ἐν καυχήματος τάξει λελόγισται; Τέλος μὲν γὰρ κιν δύνου παντὸς, καὶ τὸ ἀκρότατον ὥσπερ τῆς τῶν δια

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. jam paratus est, a quonam prohibebitur, inquit, quomodo sequendi vehemens studium abjiciel? Ex ferventissimo siquidem Petri studio, et ex abundantia cordis erumpente promissione, maximam ei vim insitam deprehenderis, et rerum ipsarum fuem conjeceris. Verumtamnen considerandum est quod cum Servator noster reditum suum ad coelos supra significet, et nequaquam secuturum se illum dicat, secuturum tamen postea, impleta scilicet sua missione, tempore congruo sanctos in supernam civitatem vocante, ipse ad pericula subeunda paratum se esse denuntiat, alio velut abreptus, nec rectam 758 eorum quæ dicebantur sensum assecutus. Quod quidem arbitror eum dicere, quod cum nondum accurate Domini sermonibus animum applicuisset, eum forsan putabat vel ad efferatiores Judææ pagos transiturum, vel ad alios populos migraturum, qui ejus sermonibus sic exasperandi essent, ut eorum audacia, cæterorum Judæorum audaciæ comparata parva esse videretur, et Pharisæorum furor longe mitissimus appareret. Propterea secuturam se omnino pollicetur, non modo mori non detrectans, sed si moriendum sit, strenue id arri piens. Simile quidpiam et in superioribus videre licet. Christus olim Judæorum vesaniam et iræ impotentiam ac linguæ petulantiam devitans, in Galilza degebat, ibique multa miracula edens admirationi cunctis erat. Mortuo vero Mariæ et Martha fratre Lazaro, id rursus agnovit ut Deus, suisque discipulis dixit: «Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum ". › Ad quod discipuli præ singulari erga eum studio: ‹ modo quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc 4?. lustante vero Christo, et redeunduin esse in Judaam omnino dicente ac jubente, Thomas qui dicebatur Didymus, aliis condiscipulis dixit: c Eamus et nos, ut moriamur cum eo ". Eodem spectare Petri sermonem arbitror. Existimat enim forsan, et jam dixi antea, Jesum, abiturum esse, ut apud alios prædicet, apud quos immineat ei periculum: ideoque ipse totus in charitalem efusus, constans et infractum ad hoc studium allaturum se pollicetur, nibil jam superesse dicens a quo prohiberi possit quominus sequatur, cum ei pro magistro mori propositum sit. κόντων ἀτιθάσσου πλεονεξίας, μέχρι μόνης στήσεται respicit, mors enim adversus eam; qui vero mort τῆς σαρκός· κατ' αὐτῆς γὰρ ὁ θάνατος· ὁ δὲ πρὸς τοῦτο ἑτοίμως ἔχων ἤδη καὶ διεσκευασμένος, ὑπὸ τίνος ἂν διακωλύοιτο, φησὶν, ἀπολέσῃ δὲ πῶς τὸ σύνο τονον φρόνημα περὶ τὸ χρῆναι πάντως ἀκολουθεῖν; Θερμοτάτη μὲν γὰρ ἡ προθυμία τοῦ Πέτρου, καὶ τὸ τῆς ὑποσχέσεως μέτρον πλεονεκτοῦν· οὐ μικρὰν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῶν πραγμάτων ἤλεγξε τὸ τέλος. Πλὴν ἐκεῖνο διασκεπτέον· τοῦ γὰρ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν ἄνω κατασημαίνοντος, καὶ ὅτι μὲν νῦν οὐχ ἔψεται λέγοντος, ἀκολουθήσειν γε μὴν μετὰ ταῦτα, πληρωθείσης αὐτοῦ δηλονότι τῆς ἀποστολῆς, καιροῦ τοῦ πρέποντος ἐπὶ τὴν ἄνω πόλιν τὰς τῶν ἁγίων καλοῦντος κεφαλὰς, ἑτοίμως ἔχειν αὐτὸς, καὶ προκινδυνεύειν ἐπαγγέλλεται, τὴν ἑτέραν ὥσπερ οἷμον ιών, καὶ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν λεγομένων ἐρχόμενος τὴν διάνοιαν. Οἶμαι δὲ δεῖν ἐν λόγοις είν πεῖν, οὔπω τοῖς εἰρημένοις ἀκριβῶς ἐπιστήσας τὸν νοῦν, οίεται τάχα που τὸν Κύριον, ἢ πρός τινας τῶν κατὰ τὴν Ιουδαίαν ἀγριωτέρας διαβήσεσθαι κώμας, ἢ καὶ εἰς ἑτέρους οίχεσθαι λαούς, οι τοσοῦτον ἐξ ἀκρι τοὺς ἀκοῆς ἀποδιακείσονται πρὸς τὰ παρ' αὐτοῦ ῥη θήσεσθαι μέλλοντα, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ πρὸς τὰ τῶν ἄλλων Ἰουδαίων τολμήματα· πολὺ δὲ λίαν ἡμερωτάτην τὴν ἐνοῦσαν τοῖς Φαρισαίοις ἀποδείξαι μανίαν. Διάτοι τοῦτο κατακολουθήσειν ἀπαραποδίστως, ἐπαγ γέλλεται, οὐχὶ οὖν τεθνάναι μόνον, ἀλλ' εἰ καὶ τεθνάκαι δεήσει μὴ κατοκνῶν. Ἔχει δὲ τούτῳ παραπλη. G σίως, καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, καὶ ὅποι πάλιν ἐρῶ. Παραιτούμενος γάρ ποτε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀποπληξίας, καὶ τὸ ἀκρατὲς τοῦ θυμοῦ, καὶ τὸ τῆς γλώττης ἑξήνιον, τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν ἐπεχωρίαζεν ὁ Χριστός, πολλά τε παρ' ἐκείνοις τερατουργῶν ἐθαν μάζετο. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς Μαριὰμ καὶ ὁ τῆς Μάρθας τέθνηκεν ἀδελφός, φημὶ δὴ τὸν Λάζαρον, ἔγνω πάλιν ὡς Θεός, εἶτα λέγει τοῖς μαθηταῖς· ο Λάζαρος 5 φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, ἀλλὰ πορεύομαι ἵνα ἐξυπνίσω αὐτ τόν. • Πρὸς δὲ τοῦτό φασιν ἐξ ἀγάπης οι μαθηταί· • Νῦν ἐζήτουν σε Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ὑπὸ Αγεις ἐκεῖ; ο ᾿Ανισταμένου δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ χρῆναι πάντως ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπονοστήσαι χώραν διακελευομένου τε καὶ λέγοντος, Θωμᾶς ὁ λε γόμενος Δίδυμος τοῖς ἑτέροις ἔφη συμμαθηταῖς· «Αγωμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀποθάνωμεν μετ' αὐτοῦ. ο Γοιοῦτον οἶμαί τι καὶ τὸν τῶν Πέτρου ῥημάτων ὠδίνειν σκοπόν. Οίεται γὰρ ἴσως, καθάπερ ήδη προεί που, ἀποδραμείσθαι που διακηρύξοντα τὸν Ἰησοῦν, καὶ κινδυνεύειν αὐτὸν παρ' ἐκείνοις· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς, ἐπείπερ ἐστὶν ἐξ ἀγάπης ἀκάθεκτος, ἅμαχόν τινα καὶ δυσανταγώνιστον τὴν εἰς τοῦτο προθυμίαν οἴσειν ἐπαγγέλλεται, οὐδὲν ἔτι παντελῶς ὑπολελεῖφθαι λέγων τὸ διακωλύειν ἰσχύον, καίτοι ἔπεσθαι δεῖν ᾑρημένον, ἐπείπερ αὐτῷ καὶ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπός. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· τὴν ψυχήν σου ὑπὲρ ἐμοῦ θήσεις; Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ αλέκτωρ φωνήσει, ἕως οὗ ἀπαρνήση με τρίς. Μείζονα μὲν, ἢ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πέτρος ἐπαγγέλλε ται, κἂν ἀξιάγαστον ἔχῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ σπουδήν· τοῦ γε μὴν ἐσομένου χειμώνα; τὸ ἀμειδὲς, καὶ δύσοιστον ** Joan. x1, 11. ibid. 8. * ibid. 16. XIII, 38. Respondit ei Jesus: Animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi, non cantabit gallus donec ter me neges. Majora quidem quam possit Petrus pollicetur, quamvis mirifco animi studio præditus: tempestatis nihilominus acerbitatem, et vim tentationis

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. jam paratus est, a quonam prohibebitur, inquit, quomodo sequendi vehemens studium abjiciel? Ex ferventissimo siquidem Petri studio, et ex abundantia cordis erumpente promissione, maximam ei vim insitam deprehenderis, et rerum ipsarum fuem conjeceris. Verumtamnen considerandum est quod cum Servator noster reditum suum ad coelos supra significet, et nequaquam secuturum se illum dicat, secuturum tamen postea, impleta scilicet sua missione, tempore congruo sanctos in supernam civitatem vocante, ipse ad pericula subeunda paratum se esse denuntiat, alio velut abreptus, nec rectam 758 eorum quæ dicebantur sensum assecutus. Quod quidem arbitror eum dicere, quod cum nondum accurate Domini sermonibus animum applicuisset, eum forsan putabat vel ad efferatiores Judææ pagos transiturum, vel ad alios populos migraturum, qui ejus sermonibus sic exasperandi essent, ut eorum audacia, cæterorum Judæorum audaciæ comparata parva esse videretur, et Pharisæorum furor longe mitissimus appareret. Propterea secuturam se omnino pollicetur, non modo mori non detrectans, sed si moriendum sit, strenue id arri piens. Simile quidpiam et in superioribus videre licet. Christus olim Judæorum vesaniam et iræ impotentiam ac linguæ petulantiam devitans, in Galilza degebat, ibique multa miracula edens admirationi cunctis erat. Mortuo vero Mariæ et Martha fratre Lazaro, id rursus agnovit ut Deus, suisque discipulis dixit: «Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum ". › Ad quod discipuli præ singulari erga eum studio: ‹ modo quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc 4?. lustante vero Christo, et redeunduin esse in Judaam omnino dicente ac jubente, Thomas qui dicebatur Didymus, aliis condiscipulis dixit: c Eamus et nos, ut moriamur cum eo ". Eodem spectare Petri sermonem arbitror. Existimat enim forsan, et jam dixi antea, Jesum, abiturum esse, ut apud alios prædicet, apud quos immineat ei periculum: ideoque ipse totus in charitalem efusus, constans et infractum ad hoc studium allaturum se pollicetur, nibil jam superesse dicens a quo prohiberi possit quominus sequatur, cum ei pro magistro mori propositum sit. κόντων ἀτιθάσσου πλεονεξίας, μέχρι μόνης στήσεται respicit, mors enim adversus eam; qui vero mort τῆς σαρκός· κατ' αὐτῆς γὰρ ὁ θάνατος· ὁ δὲ πρὸς τοῦτο ἑτοίμως ἔχων ἤδη καὶ διεσκευασμένος, ὑπὸ τίνος ἂν διακωλύοιτο, φησὶν, ἀπολέσῃ δὲ πῶς τὸ σύνο τονον φρόνημα περὶ τὸ χρῆναι πάντως ἀκολουθεῖν; Θερμοτάτη μὲν γὰρ ἡ προθυμία τοῦ Πέτρου, καὶ τὸ τῆς ὑποσχέσεως μέτρον πλεονεκτοῦν· οὐ μικρὰν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῶν πραγμάτων ἤλεγξε τὸ τέλος. Πλὴν ἐκεῖνο διασκεπτέον· τοῦ γὰρ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν ἄνω κατασημαίνοντος, καὶ ὅτι μὲν νῦν οὐχ ἔψεται λέγοντος, ἀκολουθήσειν γε μὴν μετὰ ταῦτα, πληρωθείσης αὐτοῦ δηλονότι τῆς ἀποστολῆς, καιροῦ τοῦ πρέποντος ἐπὶ τὴν ἄνω πόλιν τὰς τῶν ἁγίων καλοῦντος κεφαλὰς, ἑτοίμως ἔχειν αὐτὸς, καὶ προκινδυνεύειν ἐπαγγέλλεται, τὴν ἑτέραν ὥσπερ οἷμον ιών, καὶ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν λεγομένων ἐρχόμενος τὴν διάνοιαν. Οἶμαι δὲ δεῖν ἐν λόγοις είν πεῖν, οὔπω τοῖς εἰρημένοις ἀκριβῶς ἐπιστήσας τὸν νοῦν, οίεται τάχα που τὸν Κύριον, ἢ πρός τινας τῶν κατὰ τὴν Ιουδαίαν ἀγριωτέρας διαβήσεσθαι κώμας, ἢ καὶ εἰς ἑτέρους οίχεσθαι λαούς, οι τοσοῦτον ἐξ ἀκρι τοὺς ἀκοῆς ἀποδιακείσονται πρὸς τὰ παρ' αὐτοῦ ῥη θήσεσθαι μέλλοντα, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ πρὸς τὰ τῶν ἄλλων Ἰουδαίων τολμήματα· πολὺ δὲ λίαν ἡμερωτάτην τὴν ἐνοῦσαν τοῖς Φαρισαίοις ἀποδείξαι μανίαν. Διάτοι τοῦτο κατακολουθήσειν ἀπαραποδίστως, ἐπαγ γέλλεται, οὐχὶ οὖν τεθνάναι μόνον, ἀλλ' εἰ καὶ τεθνάκαι δεήσει μὴ κατοκνῶν. Ἔχει δὲ τούτῳ παραπλη. G σίως, καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, καὶ ὅποι πάλιν ἐρῶ. Παραιτούμενος γάρ ποτε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀποπληξίας, καὶ τὸ ἀκρατὲς τοῦ θυμοῦ, καὶ τὸ τῆς γλώττης ἑξήνιον, τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν ἐπεχωρίαζεν ὁ Χριστός, πολλά τε παρ' ἐκείνοις τερατουργῶν ἐθαν μάζετο. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς Μαριὰμ καὶ ὁ τῆς Μάρθας τέθνηκεν ἀδελφός, φημὶ δὴ τὸν Λάζαρον, ἔγνω πάλιν ὡς Θεός, εἶτα λέγει τοῖς μαθηταῖς· ο Λάζαρος 5 φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, ἀλλὰ πορεύομαι ἵνα ἐξυπνίσω αὐτ τόν. • Πρὸς δὲ τοῦτό φασιν ἐξ ἀγάπης οι μαθηταί· • Νῦν ἐζήτουν σε Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ὑπὸ Αγεις ἐκεῖ; ο ᾿Ανισταμένου δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ χρῆναι πάντως ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπονοστήσαι χώραν διακελευομένου τε καὶ λέγοντος, Θωμᾶς ὁ λε γόμενος Δίδυμος τοῖς ἑτέροις ἔφη συμμαθηταῖς· «Αγωμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀποθάνωμεν μετ' αὐτοῦ. ο Γοιοῦτον οἶμαί τι καὶ τὸν τῶν Πέτρου ῥημάτων ὠδίνειν σκοπόν. Οίεται γὰρ ἴσως, καθάπερ ήδη προεί που, ἀποδραμείσθαι που διακηρύξοντα τὸν Ἰησοῦν, καὶ κινδυνεύειν αὐτὸν παρ' ἐκείνοις· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς, ἐπείπερ ἐστὶν ἐξ ἀγάπης ἀκάθεκτος, ἅμαχόν τινα καὶ δυσανταγώνιστον τὴν εἰς τοῦτο προθυμίαν οἴσειν ἐπαγγέλλεται, οὐδὲν ἔτι παντελῶς ὑπολελεῖφθαι λέγων τὸ διακωλύειν ἰσχύον, καίτοι ἔπεσθαι δεῖν ᾑρημένον, ἐπείπερ αὐτῷ καὶ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπός. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· τὴν ψυχήν σου ὑπὲρ ἐμοῦ θήσεις; Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ αλέκτωρ φωνήσει, ἕως οὗ ἀπαρνήση με τρίς. Μείζονα μὲν, ἢ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πέτρος ἐπαγγέλλε ται, κἂν ἀξιάγαστον ἔχῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ σπουδήν· τοῦ γε μὴν ἐσομένου χειμώνα; τὸ ἀμειδὲς, καὶ δύσοιστον ** Joan. x1, 11. ibid. 8. * ibid. 16. XIII, 38. Respondit ei Jesus: Animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi, non cantabit gallus donec ter me neges. Majora quidem quam possit Petrus pollicetur, quamvis mirifco animi studio præditus: tempestatis nihilominus acerbitatem, et vim tentationis

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. jam paratus est, a quonam prohibebitur, inquit, quomodo sequendi vehemens studium abjiciel? Ex ferventissimo siquidem Petri studio, et ex abundantia cordis erumpente promissione, maximam ei vim insitam deprehenderis, et rerum ipsarum fuem conjeceris. Verumtamnen considerandum est quod cum Servator noster reditum suum ad coelos supra significet, et nequaquam secuturum se illum dicat, secuturum tamen postea, impleta scilicet sua missione, tempore congruo sanctos in supernam civitatem vocante, ipse ad pericula subeunda paratum se esse denuntiat, alio velut abreptus, nec rectam 758 eorum quæ dicebantur sensum assecutus. Quod quidem arbitror eum dicere, quod cum nondum accurate Domini sermonibus animum applicuisset, eum forsan putabat vel ad efferatiores Judææ pagos transiturum, vel ad alios populos migraturum, qui ejus sermonibus sic exasperandi essent, ut eorum audacia, cæterorum Judæorum audaciæ comparata parva esse videretur, et Pharisæorum furor longe mitissimus appareret. Propterea secuturam se omnino pollicetur, non modo mori non detrectans, sed si moriendum sit, strenue id arri piens. Simile quidpiam et in superioribus videre licet. Christus olim Judæorum vesaniam et iræ impotentiam ac linguæ petulantiam devitans, in Galilza degebat, ibique multa miracula edens admirationi cunctis erat. Mortuo vero Mariæ et Martha fratre Lazaro, id rursus agnovit ut Deus, suisque discipulis dixit: «Lazarus amicus noster dormit, sed vado ut a somno excitem eum ". › Ad quod discipuli præ singulari erga eum studio: ‹ modo quærebant te Judæi lapidare, et iterum vadis illuc 4?. lustante vero Christo, et redeunduin esse in Judaam omnino dicente ac jubente, Thomas qui dicebatur Didymus, aliis condiscipulis dixit: c Eamus et nos, ut moriamur cum eo ". Eodem spectare Petri sermonem arbitror. Existimat enim forsan, et jam dixi antea, Jesum, abiturum esse, ut apud alios prædicet, apud quos immineat ei periculum: ideoque ipse totus in charitalem efusus, constans et infractum ad hoc studium allaturum se pollicetur, nibil jam superesse dicens a quo prohiberi possit quominus sequatur, cum ei pro magistro mori propositum sit. κόντων ἀτιθάσσου πλεονεξίας, μέχρι μόνης στήσεται respicit, mors enim adversus eam; qui vero mort τῆς σαρκός· κατ' αὐτῆς γὰρ ὁ θάνατος· ὁ δὲ πρὸς τοῦτο ἑτοίμως ἔχων ἤδη καὶ διεσκευασμένος, ὑπὸ τίνος ἂν διακωλύοιτο, φησὶν, ἀπολέσῃ δὲ πῶς τὸ σύνο τονον φρόνημα περὶ τὸ χρῆναι πάντως ἀκολουθεῖν; Θερμοτάτη μὲν γὰρ ἡ προθυμία τοῦ Πέτρου, καὶ τὸ τῆς ὑποσχέσεως μέτρον πλεονεκτοῦν· οὐ μικρὰν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῶν πραγμάτων ἤλεγξε τὸ τέλος. Πλὴν ἐκεῖνο διασκεπτέον· τοῦ γὰρ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν ἄνω κατασημαίνοντος, καὶ ὅτι μὲν νῦν οὐχ ἔψεται λέγοντος, ἀκολουθήσειν γε μὴν μετὰ ταῦτα, πληρωθείσης αὐτοῦ δηλονότι τῆς ἀποστολῆς, καιροῦ τοῦ πρέποντος ἐπὶ τὴν ἄνω πόλιν τὰς τῶν ἁγίων καλοῦντος κεφαλὰς, ἑτοίμως ἔχειν αὐτὸς, καὶ προκινδυνεύειν ἐπαγγέλλεται, τὴν ἑτέραν ὥσπερ οἷμον ιών, καὶ μὴ κατ' εὐθὺ τῶν λεγομένων ἐρχόμενος τὴν διάνοιαν. Οἶμαι δὲ δεῖν ἐν λόγοις είν πεῖν, οὔπω τοῖς εἰρημένοις ἀκριβῶς ἐπιστήσας τὸν νοῦν, οίεται τάχα που τὸν Κύριον, ἢ πρός τινας τῶν κατὰ τὴν Ιουδαίαν ἀγριωτέρας διαβήσεσθαι κώμας, ἢ καὶ εἰς ἑτέρους οίχεσθαι λαούς, οι τοσοῦτον ἐξ ἀκρι τοὺς ἀκοῆς ἀποδιακείσονται πρὸς τὰ παρ' αὐτοῦ ῥη θήσεσθαι μέλλοντα, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ πρὸς τὰ τῶν ἄλλων Ἰουδαίων τολμήματα· πολὺ δὲ λίαν ἡμερωτάτην τὴν ἐνοῦσαν τοῖς Φαρισαίοις ἀποδείξαι μανίαν. Διάτοι τοῦτο κατακολουθήσειν ἀπαραποδίστως, ἐπαγ γέλλεται, οὐχὶ οὖν τεθνάναι μόνον, ἀλλ' εἰ καὶ τεθνάκαι δεήσει μὴ κατοκνῶν. Ἔχει δὲ τούτῳ παραπλη. G σίως, καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, καὶ ὅποι πάλιν ἐρῶ. Παραιτούμενος γάρ ποτε τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀποπληξίας, καὶ τὸ ἀκρατὲς τοῦ θυμοῦ, καὶ τὸ τῆς γλώττης ἑξήνιον, τοῖς κατὰ τὴν Γαλιλαίαν ἐπεχωρίαζεν ὁ Χριστός, πολλά τε παρ' ἐκείνοις τερατουργῶν ἐθαν μάζετο. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τῆς Μαριὰμ καὶ ὁ τῆς Μάρθας τέθνηκεν ἀδελφός, φημὶ δὴ τὸν Λάζαρον, ἔγνω πάλιν ὡς Θεός, εἶτα λέγει τοῖς μαθηταῖς· ο Λάζαρος 5 φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, ἀλλὰ πορεύομαι ἵνα ἐξυπνίσω αὐτ τόν. • Πρὸς δὲ τοῦτό φασιν ἐξ ἀγάπης οι μαθηταί· • Νῦν ἐζήτουν σε Ἰουδαῖοι λιθάσαι, καὶ πάλιν ὑπὸ Αγεις ἐκεῖ; ο ᾿Ανισταμένου δὲ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ χρῆναι πάντως ἐπὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑπονοστήσαι χώραν διακελευομένου τε καὶ λέγοντος, Θωμᾶς ὁ λε γόμενος Δίδυμος τοῖς ἑτέροις ἔφη συμμαθηταῖς· «Αγωμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀποθάνωμεν μετ' αὐτοῦ. ο Γοιοῦτον οἶμαί τι καὶ τὸν τῶν Πέτρου ῥημάτων ὠδίνειν σκοπόν. Οίεται γὰρ ἴσως, καθάπερ ήδη προεί που, ἀποδραμείσθαι που διακηρύξοντα τὸν Ἰησοῦν, καὶ κινδυνεύειν αὐτὸν παρ' ἐκείνοις· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς, ἐπείπερ ἐστὶν ἐξ ἀγάπης ἀκάθεκτος, ἅμαχόν τινα καὶ δυσανταγώνιστον τὴν εἰς τοῦτο προθυμίαν οἴσειν ἐπαγγέλλεται, οὐδὲν ἔτι παντελῶς ὑπολελεῖφθαι λέγων τὸ διακωλύειν ἰσχύον, καίτοι ἔπεσθαι δεῖν ᾑρημένον, ἐπείπερ αὐτῷ καὶ προτεθνάναι τοῦ διδασκάλου σκοπός. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· τὴν ψυχήν σου ὑπὲρ ἐμοῦ θήσεις; Αμὴν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ αλέκτωρ φωνήσει, ἕως οὗ ἀπαρνήση με τρίς. Μείζονα μὲν, ἢ καθ' ἑαυτὸν ὁ Πέτρος ἐπαγγέλλε ται, κἂν ἀξιάγαστον ἔχῃ τὴν ἐπὶ τούτῳ σπουδήν· τοῦ γε μὴν ἐσομένου χειμώνα; τὸ ἀμειδὲς, καὶ δύσοιστον ** Joan. x1, 11. ibid. 8. * ibid. 16. XIII, 38. Respondit ei Jesus: Animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi, non cantabit gallus donec ter me neges. Majora quidem quam possit Petrus pollicetur, quamvis mirifco animi studio præditus: tempestatis nihilominus acerbitatem, et vim tentationis

intolerabilem ac persecutionis magnitudinem Chri- τοῦ πειρασμοῦ, καὶ τοῦ διωγμοῦ τὸ μέγεθος ἐννοήσας stus apud se reputans, caput tantum 759 non ὁ Χριστός, μονονουχί κατασείει τὴν κεφαλὴν, ὅλον δὲ Jumovet, tantumque affectum oculis explicans, ὥσπερ ἐν ὀφθαλμοῖς ἁπλώσας τὸ πάθος, καὶ τῆς Ἰου daicæ dementiæ immanitatem perspiciens, et quæ δαίων ἀνοίας θεωρήσας τὴν ὑπερβολὴν, διασκοπήσας tunc temporis eventura erant prospiciens, tale δὲ τὰ ἐσόμενα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, τάχα τι τοιοῦτον quid forsan inclamat: Animam pro me ponis, ο ἀναφωνεῖ· Τὴν ψυχήν, ὦ Πέτρε, ὑπὲρ ἐμοῦ τίθεις, Petre, et periculi metum pro nihilo habes, ac te καὶ τὸ μηδὲν εἶναι φῆς τὸν ἐπὶ τούτων φόβον· ὅτι τε superaturum illul existimas? Αt nescis gravitatem κρείττων ἔσῃ τῶν ἐσομένων ὑπολαμβάνεις; Αλλά At tentationis, nec enim potestatis in patiendi propo- τοῦ πειρασμοῦ τὸ βάρος οὐκ ἐπίστασαι· οὐ γὰρ ἀρα sito, sed tibi vel nolenti animo defcere contingel, ρότως προκείσεται τὸ παθεῖν, σοὶ δὲ τὸ μικροψυχῆ et negabis me ter, idque nocte una. Hoc Jesum σαι λίαν, καὶ οὐχ έκοντὶ συμβήσεται, καὶ ἀρνήσῃ με dicere velle credendum est. Sed operæ pretium est τρίς, καὶ ἐν νυκτὶ τοῦτο αὐτὸ μιᾷ. Ταυτί πως οίεhic quoque rursus ejus erga nos mirari bonitatem: σθαι λέγειν ὑποτοπητέον τὸν Ἰησοῦν. Θαυμάσαι γε nam cum prius dixisset vehementissimo ejus studio μὴν κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ φιλαν animi vim non responsuram, sed defecturum, ac θρωπίαν ἄξιον· προειρηκώς γάρ, ὅτι τῷ τόνῳ τῆς terga daturum, adeo ut ad solum periculi metum ἐνούσης αὐτῷ προθυμίας, ἡ τῆς ψυχῆς οὐχ έψεται se negaturus sit, nihil interminatus est. Idcirco δύναμις, ὀκλάσει γε μὴν, καὶ ὑπενδώσει τοσοῦτον, nec in divinam iram incursurum ait, neque pœnam ὥστε καὶ πρὸς μόνον ἀπειπεῖν τὸν τοῦ κινδύνου φό quod humanitus eventurum id ei esset, intentat. 6ον, οὐδὲν ἐπηπείλησε, διὰ τοῦτο τυχόν, ὡς οὐδ' ὑπὸ Sciebat enim infirmam adhuc esse naturam, nec θείαν ἔσται κίνησιν λέγει. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν.. mortis minas ferre posse. Nondum enim per ejus resurrectionem abrogata, cunctorum mentem prepebat, soloque metu vel fortissimum quemque et audacissimum frangere potis erat. Natura quippe præter naturam mortem patiens, ei cedit ut victrici, imo vero tunc cedebat. Sed a nostro Servatore perruptis illius vinculis suavis facta est diligentibus Christum, licet acerbe invadat: ejus enim loco æterna vita successit, corruptionis dissolvens imperium. Nemo autem hic rursus existimet Petrum ob Christi dictum negasse, atque animo defecisse; nec enim necessitatem ullam imponit, aut ad hæc suscipienda vi impellit, sed quod ut Deus procul dubio futurum novit, illud discipulo przdicit. Quoniam aulem que veteribus contigerunt, ad posterorum admonitionem scripta sunt**, age nonnihil utilitatis ex hoc capite depromamus. Non existimo temere quiddam debere nos Deo promittere, nec quod vires interdum nostras excedit faciendum recipere, quasi rerumi potestas penes nos sit, cum spe nostra plerumque frustremur. Alioqui superbia carere non arbitror ita dicere, Hoc perficiam, aut illud. In omnibus enim quæ quis agenda 760 sibi proposuerit, illud maxime præmittendum quod dixit sapientissimus discipulus: Si Dominus voluerit, et, si vixerimus. Promptuin quippe bene agendi studium piorum animis inesse debere aio, virtutisque toto animo colendæ voluntatem, viam autem eorum agendorum a divina bonitate petendam, non temere quasi illam in te habeas polliceri. Sic enim veram in omnibus bonis promissionen Deo servabimus, et extra culpan pedem habebimus, ut Graecorum tritum est proverbio. Alioqui satius est non vovere alicui, quam vovere, et non reddere 48 παθόντι δέ τι τῶν ἀνθρωπίνων, οὐκ ἐπανατείνει τὴν κόλασιν. Ηδει γὰρ ἀσθενοῦσαν ἔτι τὴν φύσιν, καὶ οὐ δυναμένην ἐνεγκεῖν τοῦ θανάτου τὴν ἀπειλήν. Οὔπω γὰρ, οὔπω κατηργημένος διὰ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, τῆς ἁπάντων διανοίας καταθρασύνετο, καὶ ἱκανὸς ἦν ἔτι, καὶ μόνῳ συνθραῦσαι τῷ δείματι, καὶ τὸν σφόδρα νεανικὸν, καὶ δεινὸν εἰς εὐτολμίαν. Παθοῦσα γὰρ παρὰ φύσιν ἡ φύσις τὸν θάνατον, ὡς γενι κηκότι παραχωρεί, μᾶλλον δὲ παρεχώρει τότε. Διαρ ρήξαντος δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ ἐκείνου δεσμά, γλυκὺς ἀναπέφανται τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, εἰ καὶ προσίοι πικρῶς· ἀντεισβέθηκε γὰρ ἡ αἰώνιος ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς παραλύουσα κράτος. Οἰέσθω δὲ πάλιν ἐνταῦθα μηδεὶς ὀργῆσθαί τε καὶ ἀτονῆσαι τὸν Πέτ τρον, διὰ τὸ ῥῆμα Χριστοῦ· οὐ γὰρ ἀνάγκην ἐπιτι θεὶς, ἀλλ' οὐδὲ ἐκ βίας ἕλκων εἰς τὸ παθεῖν τὰ τοιαῦτά φησιν· ἀλλ' ὅπερ οἶδεν, ὡς Θεός, πάντως καὶ ἀναμε φιλόγως ἐσόμενον προλέγει τῷ μαθητῇ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις συμβεβηκότα, πρὸς νουθεσίαν τῶν μετ' αὐτοὺς ἀναγέγραπται, φέρε δή τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ἐκ τοῦ κεφαλαίου κεκινη μένοι. Οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν ἐπαγγέλλεσθαί τι προχεί ρως τῷ Θεῷ, οὐδὲ κατορθοῦν ὑπισχνεῖσθαι τὸ ὑπὲρ δύναμιν ἔσθ' ὅτε, ὡς κατεξουσιάζοντας τῶν πραγμά των, καὶ τοῦτό φημι πρὸς τὰ ἐκ τῆς ἀποτυχίας ἐγκλής ματα βλέπων. "Αλλως τε καὶ ὑπεροψίας οὐκ ἀπηλ λάχθαι νομίζω τὸ προαλέστερον εἰπεῖν, ὅτι κατορθώσε τόδε τι τυχὸν, ἢ τόδε τι. Καὶ γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷς ἄν τις δρᾶσαι προέλοιτο καὶ βούληται κατορθούν, ἐκεῖνο μάλιστα δεῖ φωνεῖν, ὅπερ εἴρηκεν ὁ σοφώτατος μαθητής· Ἐὰν ὁ Κύριος θέλῃ, καὶ ζήσωμεν. Προθυ μίαν μὲν γὰρ τὴν ἀγαθουργόν φημι δεῖν ταῖς τῶν φιλοθέων ἐνεῖναι ψυχαῖς, καὶ τὸ κατορθοῦν ἐθέλειν τὴν ἀρετὴν ἐξ ὅλης Ισχύος ἐπείγεσθαι, τὴν δὲ ἐπὶ τούτοις ὁδὸν διὰ τὴν ἄνωθεν ἐξαιτεῖν εὐμένειαν, οὐχ ὡς ἔχοντα προαλῶς ἐπαγγέλλεσθαι. Αψευδή γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ἐπαγγελίαν τηρήσομεν, έξω τε πόδα αἰτίας ἕξομεν, κατὰ τὸν παρ' Έλλησι λόγον. Εστι δὲ καὶ ἑτέρως ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαί τισιν, ἢ εὔξασθαι, καὶ μὴ ἀποδοῦναι. • 1 Cor. 3, 11. 43 Eccle. v, 3,

intolerabilem ac persecutionis magnitudinem Chri- τοῦ πειρασμοῦ, καὶ τοῦ διωγμοῦ τὸ μέγεθος ἐννοήσας stus apud se reputans, caput tantum 759 non ὁ Χριστός, μονονουχί κατασείει τὴν κεφαλὴν, ὅλον δὲ Jumovet, tantumque affectum oculis explicans, ὥσπερ ἐν ὀφθαλμοῖς ἁπλώσας τὸ πάθος, καὶ τῆς Ἰου daicæ dementiæ immanitatem perspiciens, et quæ δαίων ἀνοίας θεωρήσας τὴν ὑπερβολὴν, διασκοπήσας tunc temporis eventura erant prospiciens, tale δὲ τὰ ἐσόμενα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, τάχα τι τοιοῦτον quid forsan inclamat: Animam pro me ponis, ο ἀναφωνεῖ· Τὴν ψυχήν, ὦ Πέτρε, ὑπὲρ ἐμοῦ τίθεις, Petre, et periculi metum pro nihilo habes, ac te καὶ τὸ μηδὲν εἶναι φῆς τὸν ἐπὶ τούτων φόβον· ὅτι τε superaturum illul existimas? Αt nescis gravitatem κρείττων ἔσῃ τῶν ἐσομένων ὑπολαμβάνεις; Αλλά At tentationis, nec enim potestatis in patiendi propo- τοῦ πειρασμοῦ τὸ βάρος οὐκ ἐπίστασαι· οὐ γὰρ ἀρα sito, sed tibi vel nolenti animo defcere contingel, ρότως προκείσεται τὸ παθεῖν, σοὶ δὲ τὸ μικροψυχῆ et negabis me ter, idque nocte una. Hoc Jesum σαι λίαν, καὶ οὐχ έκοντὶ συμβήσεται, καὶ ἀρνήσῃ με dicere velle credendum est. Sed operæ pretium est τρίς, καὶ ἐν νυκτὶ τοῦτο αὐτὸ μιᾷ. Ταυτί πως οίεhic quoque rursus ejus erga nos mirari bonitatem: σθαι λέγειν ὑποτοπητέον τὸν Ἰησοῦν. Θαυμάσαι γε nam cum prius dixisset vehementissimo ejus studio μὴν κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ φιλαν animi vim non responsuram, sed defecturum, ac θρωπίαν ἄξιον· προειρηκώς γάρ, ὅτι τῷ τόνῳ τῆς terga daturum, adeo ut ad solum periculi metum ἐνούσης αὐτῷ προθυμίας, ἡ τῆς ψυχῆς οὐχ έψεται se negaturus sit, nihil interminatus est. Idcirco δύναμις, ὀκλάσει γε μὴν, καὶ ὑπενδώσει τοσοῦτον, nec in divinam iram incursurum ait, neque pœnam ὥστε καὶ πρὸς μόνον ἀπειπεῖν τὸν τοῦ κινδύνου φό quod humanitus eventurum id ei esset, intentat. 6ον, οὐδὲν ἐπηπείλησε, διὰ τοῦτο τυχόν, ὡς οὐδ' ὑπὸ Sciebat enim infirmam adhuc esse naturam, nec θείαν ἔσται κίνησιν λέγει. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν.. mortis minas ferre posse. Nondum enim per ejus resurrectionem abrogata, cunctorum mentem prepebat, soloque metu vel fortissimum quemque et audacissimum frangere potis erat. Natura quippe præter naturam mortem patiens, ei cedit ut victrici, imo vero tunc cedebat. Sed a nostro Servatore perruptis illius vinculis suavis facta est diligentibus Christum, licet acerbe invadat: ejus enim loco æterna vita successit, corruptionis dissolvens imperium. Nemo autem hic rursus existimet Petrum ob Christi dictum negasse, atque animo defecisse; nec enim necessitatem ullam imponit, aut ad hæc suscipienda vi impellit, sed quod ut Deus procul dubio futurum novit, illud discipulo przdicit. Quoniam aulem que veteribus contigerunt, ad posterorum admonitionem scripta sunt**, age nonnihil utilitatis ex hoc capite depromamus. Non existimo temere quiddam debere nos Deo promittere, nec quod vires interdum nostras excedit faciendum recipere, quasi rerumi potestas penes nos sit, cum spe nostra plerumque frustremur. Alioqui superbia carere non arbitror ita dicere, Hoc perficiam, aut illud. In omnibus enim quæ quis agenda 760 sibi proposuerit, illud maxime præmittendum quod dixit sapientissimus discipulus: Si Dominus voluerit, et, si vixerimus. Promptuin quippe bene agendi studium piorum animis inesse debere aio, virtutisque toto animo colendæ voluntatem, viam autem eorum agendorum a divina bonitate petendam, non temere quasi illam in te habeas polliceri. Sic enim veram in omnibus bonis promissionen Deo servabimus, et extra culpan pedem habebimus, ut Graecorum tritum est proverbio. Alioqui satius est non vovere alicui, quam vovere, et non reddere 48 παθόντι δέ τι τῶν ἀνθρωπίνων, οὐκ ἐπανατείνει τὴν κόλασιν. Ηδει γὰρ ἀσθενοῦσαν ἔτι τὴν φύσιν, καὶ οὐ δυναμένην ἐνεγκεῖν τοῦ θανάτου τὴν ἀπειλήν. Οὔπω γὰρ, οὔπω κατηργημένος διὰ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, τῆς ἁπάντων διανοίας καταθρασύνετο, καὶ ἱκανὸς ἦν ἔτι, καὶ μόνῳ συνθραῦσαι τῷ δείματι, καὶ τὸν σφόδρα νεανικὸν, καὶ δεινὸν εἰς εὐτολμίαν. Παθοῦσα γὰρ παρὰ φύσιν ἡ φύσις τὸν θάνατον, ὡς γενι κηκότι παραχωρεί, μᾶλλον δὲ παρεχώρει τότε. Διαρ ρήξαντος δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ ἐκείνου δεσμά, γλυκὺς ἀναπέφανται τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, εἰ καὶ προσίοι πικρῶς· ἀντεισβέθηκε γὰρ ἡ αἰώνιος ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς παραλύουσα κράτος. Οἰέσθω δὲ πάλιν ἐνταῦθα μηδεὶς ὀργῆσθαί τε καὶ ἀτονῆσαι τὸν Πέτ τρον, διὰ τὸ ῥῆμα Χριστοῦ· οὐ γὰρ ἀνάγκην ἐπιτι θεὶς, ἀλλ' οὐδὲ ἐκ βίας ἕλκων εἰς τὸ παθεῖν τὰ τοιαῦτά φησιν· ἀλλ' ὅπερ οἶδεν, ὡς Θεός, πάντως καὶ ἀναμε φιλόγως ἐσόμενον προλέγει τῷ μαθητῇ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις συμβεβηκότα, πρὸς νουθεσίαν τῶν μετ' αὐτοὺς ἀναγέγραπται, φέρε δή τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ἐκ τοῦ κεφαλαίου κεκινη μένοι. Οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν ἐπαγγέλλεσθαί τι προχεί ρως τῷ Θεῷ, οὐδὲ κατορθοῦν ὑπισχνεῖσθαι τὸ ὑπὲρ δύναμιν ἔσθ' ὅτε, ὡς κατεξουσιάζοντας τῶν πραγμά των, καὶ τοῦτό φημι πρὸς τὰ ἐκ τῆς ἀποτυχίας ἐγκλής ματα βλέπων. "Αλλως τε καὶ ὑπεροψίας οὐκ ἀπηλ λάχθαι νομίζω τὸ προαλέστερον εἰπεῖν, ὅτι κατορθώσε τόδε τι τυχὸν, ἢ τόδε τι. Καὶ γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷς ἄν τις δρᾶσαι προέλοιτο καὶ βούληται κατορθούν, ἐκεῖνο μάλιστα δεῖ φωνεῖν, ὅπερ εἴρηκεν ὁ σοφώτατος μαθητής· Ἐὰν ὁ Κύριος θέλῃ, καὶ ζήσωμεν. Προθυ μίαν μὲν γὰρ τὴν ἀγαθουργόν φημι δεῖν ταῖς τῶν φιλοθέων ἐνεῖναι ψυχαῖς, καὶ τὸ κατορθοῦν ἐθέλειν τὴν ἀρετὴν ἐξ ὅλης Ισχύος ἐπείγεσθαι, τὴν δὲ ἐπὶ τούτοις ὁδὸν διὰ τὴν ἄνωθεν ἐξαιτεῖν εὐμένειαν, οὐχ ὡς ἔχοντα προαλῶς ἐπαγγέλλεσθαι. Αψευδή γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ἐπαγγελίαν τηρήσομεν, έξω τε πόδα αἰτίας ἕξομεν, κατὰ τὸν παρ' Έλλησι λόγον. Εστι δὲ καὶ ἑτέρως ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαί τισιν, ἢ εὔξασθαι, καὶ μὴ ἀποδοῦναι. • 1 Cor. 3, 11. 43 Eccle. v, 3,

intolerabilem ac persecutionis magnitudinem Chri- τοῦ πειρασμοῦ, καὶ τοῦ διωγμοῦ τὸ μέγεθος ἐννοήσας stus apud se reputans, caput tantum 759 non ὁ Χριστός, μονονουχί κατασείει τὴν κεφαλὴν, ὅλον δὲ Jumovet, tantumque affectum oculis explicans, ὥσπερ ἐν ὀφθαλμοῖς ἁπλώσας τὸ πάθος, καὶ τῆς Ἰου daicæ dementiæ immanitatem perspiciens, et quæ δαίων ἀνοίας θεωρήσας τὴν ὑπερβολὴν, διασκοπήσας tunc temporis eventura erant prospiciens, tale δὲ τὰ ἐσόμενα κατ' ἐκεῖνο καιροῦ, τάχα τι τοιοῦτον quid forsan inclamat: Animam pro me ponis, ο ἀναφωνεῖ· Τὴν ψυχήν, ὦ Πέτρε, ὑπὲρ ἐμοῦ τίθεις, Petre, et periculi metum pro nihilo habes, ac te καὶ τὸ μηδὲν εἶναι φῆς τὸν ἐπὶ τούτων φόβον· ὅτι τε superaturum illul existimas? Αt nescis gravitatem κρείττων ἔσῃ τῶν ἐσομένων ὑπολαμβάνεις; Αλλά At tentationis, nec enim potestatis in patiendi propo- τοῦ πειρασμοῦ τὸ βάρος οὐκ ἐπίστασαι· οὐ γὰρ ἀρα sito, sed tibi vel nolenti animo defcere contingel, ρότως προκείσεται τὸ παθεῖν, σοὶ δὲ τὸ μικροψυχῆ et negabis me ter, idque nocte una. Hoc Jesum σαι λίαν, καὶ οὐχ έκοντὶ συμβήσεται, καὶ ἀρνήσῃ με dicere velle credendum est. Sed operæ pretium est τρίς, καὶ ἐν νυκτὶ τοῦτο αὐτὸ μιᾷ. Ταυτί πως οίεhic quoque rursus ejus erga nos mirari bonitatem: σθαι λέγειν ὑποτοπητέον τὸν Ἰησοῦν. Θαυμάσαι γε nam cum prius dixisset vehementissimo ejus studio μὴν κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ φιλαν animi vim non responsuram, sed defecturum, ac θρωπίαν ἄξιον· προειρηκώς γάρ, ὅτι τῷ τόνῳ τῆς terga daturum, adeo ut ad solum periculi metum ἐνούσης αὐτῷ προθυμίας, ἡ τῆς ψυχῆς οὐχ έψεται se negaturus sit, nihil interminatus est. Idcirco δύναμις, ὀκλάσει γε μὴν, καὶ ὑπενδώσει τοσοῦτον, nec in divinam iram incursurum ait, neque pœnam ὥστε καὶ πρὸς μόνον ἀπειπεῖν τὸν τοῦ κινδύνου φό quod humanitus eventurum id ei esset, intentat. 6ον, οὐδὲν ἐπηπείλησε, διὰ τοῦτο τυχόν, ὡς οὐδ' ὑπὸ Sciebat enim infirmam adhuc esse naturam, nec θείαν ἔσται κίνησιν λέγει. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν.. mortis minas ferre posse. Nondum enim per ejus resurrectionem abrogata, cunctorum mentem prepebat, soloque metu vel fortissimum quemque et audacissimum frangere potis erat. Natura quippe præter naturam mortem patiens, ei cedit ut victrici, imo vero tunc cedebat. Sed a nostro Servatore perruptis illius vinculis suavis facta est diligentibus Christum, licet acerbe invadat: ejus enim loco æterna vita successit, corruptionis dissolvens imperium. Nemo autem hic rursus existimet Petrum ob Christi dictum negasse, atque animo defecisse; nec enim necessitatem ullam imponit, aut ad hæc suscipienda vi impellit, sed quod ut Deus procul dubio futurum novit, illud discipulo przdicit. Quoniam aulem que veteribus contigerunt, ad posterorum admonitionem scripta sunt**, age nonnihil utilitatis ex hoc capite depromamus. Non existimo temere quiddam debere nos Deo promittere, nec quod vires interdum nostras excedit faciendum recipere, quasi rerumi potestas penes nos sit, cum spe nostra plerumque frustremur. Alioqui superbia carere non arbitror ita dicere, Hoc perficiam, aut illud. In omnibus enim quæ quis agenda 760 sibi proposuerit, illud maxime præmittendum quod dixit sapientissimus discipulus: Si Dominus voluerit, et, si vixerimus. Promptuin quippe bene agendi studium piorum animis inesse debere aio, virtutisque toto animo colendæ voluntatem, viam autem eorum agendorum a divina bonitate petendam, non temere quasi illam in te habeas polliceri. Sic enim veram in omnibus bonis promissionen Deo servabimus, et extra culpan pedem habebimus, ut Graecorum tritum est proverbio. Alioqui satius est non vovere alicui, quam vovere, et non reddere 48 παθόντι δέ τι τῶν ἀνθρωπίνων, οὐκ ἐπανατείνει τὴν κόλασιν. Ηδει γὰρ ἀσθενοῦσαν ἔτι τὴν φύσιν, καὶ οὐ δυναμένην ἐνεγκεῖν τοῦ θανάτου τὴν ἀπειλήν. Οὔπω γὰρ, οὔπω κατηργημένος διὰ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, τῆς ἁπάντων διανοίας καταθρασύνετο, καὶ ἱκανὸς ἦν ἔτι, καὶ μόνῳ συνθραῦσαι τῷ δείματι, καὶ τὸν σφόδρα νεανικὸν, καὶ δεινὸν εἰς εὐτολμίαν. Παθοῦσα γὰρ παρὰ φύσιν ἡ φύσις τὸν θάνατον, ὡς γενι κηκότι παραχωρεί, μᾶλλον δὲ παρεχώρει τότε. Διαρ ρήξαντος δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ ἐκείνου δεσμά, γλυκὺς ἀναπέφανται τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, εἰ καὶ προσίοι πικρῶς· ἀντεισβέθηκε γὰρ ἡ αἰώνιος ζωή, τὸ τῆς φθορᾶς παραλύουσα κράτος. Οἰέσθω δὲ πάλιν ἐνταῦθα μηδεὶς ὀργῆσθαί τε καὶ ἀτονῆσαι τὸν Πέτ τρον, διὰ τὸ ῥῆμα Χριστοῦ· οὐ γὰρ ἀνάγκην ἐπιτι θεὶς, ἀλλ' οὐδὲ ἐκ βίας ἕλκων εἰς τὸ παθεῖν τὰ τοιαῦτά φησιν· ἀλλ' ὅπερ οἶδεν, ὡς Θεός, πάντως καὶ ἀναμε φιλόγως ἐσόμενον προλέγει τῷ μαθητῇ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις συμβεβηκότα, πρὸς νουθεσίαν τῶν μετ' αὐτοὺς ἀναγέγραπται, φέρε δή τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν ἐκ τοῦ κεφαλαίου κεκινη μένοι. Οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν ἐπαγγέλλεσθαί τι προχεί ρως τῷ Θεῷ, οὐδὲ κατορθοῦν ὑπισχνεῖσθαι τὸ ὑπὲρ δύναμιν ἔσθ' ὅτε, ὡς κατεξουσιάζοντας τῶν πραγμά των, καὶ τοῦτό φημι πρὸς τὰ ἐκ τῆς ἀποτυχίας ἐγκλής ματα βλέπων. "Αλλως τε καὶ ὑπεροψίας οὐκ ἀπηλ λάχθαι νομίζω τὸ προαλέστερον εἰπεῖν, ὅτι κατορθώσε τόδε τι τυχὸν, ἢ τόδε τι. Καὶ γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν, οἷς ἄν τις δρᾶσαι προέλοιτο καὶ βούληται κατορθούν, ἐκεῖνο μάλιστα δεῖ φωνεῖν, ὅπερ εἴρηκεν ὁ σοφώτατος μαθητής· Ἐὰν ὁ Κύριος θέλῃ, καὶ ζήσωμεν. Προθυ μίαν μὲν γὰρ τὴν ἀγαθουργόν φημι δεῖν ταῖς τῶν φιλοθέων ἐνεῖναι ψυχαῖς, καὶ τὸ κατορθοῦν ἐθέλειν τὴν ἀρετὴν ἐξ ὅλης Ισχύος ἐπείγεσθαι, τὴν δὲ ἐπὶ τούτοις ὁδὸν διὰ τὴν ἄνωθεν ἐξαιτεῖν εὐμένειαν, οὐχ ὡς ἔχοντα προαλῶς ἐπαγγέλλεσθαι. Αψευδή γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ἐπαγγελίαν τηρήσομεν, έξω τε πόδα αἰτίας ἕξομεν, κατὰ τὸν παρ' Έλλησι λόγον. Εστι δὲ καὶ ἑτέρως ἀγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαί τισιν, ἢ εὔξασθαι, καὶ μὴ ἀποδοῦναι. • 1 Cor. 3, 11. 43 Eccle. v, 3,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Μη ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία. XIV, 1. Non turbetur cor vestrum. Postquam dixit eo infirmitatis casurum Petrum, ut ter negaturus sit, idque una in nocte ei eventurum, vehementissimum periculorum metum propemodum indicavit rei hyperbole, unde jure merito alii statim discipuli apud se cogitare poterant quinam et quantus esset rerum futurarum metus, et quam gravis et expugnatu difficilis tentatio, quæ præcipuum et eximium illum invasura esset, et dejectura non semel, sed in uno spe, eoqu brevi tempore. Quis nostrum igitur deteriore adhuc loco non erit, aut quomodo resistet alius ullus si Petrus concutitur, et casuum gravitati velut ex necessitate succumbit? Frustra igitur in eo sequendo labores pertulimus, et in vanos sudores abeunt nostri conatus, quamvis apud Deum vitam conciliare videantur. Haec apud se discipulos cogitare non abs re dixerim: sed cum labantem animum rursus erigere esset eis operæ pretium, necessarium quodammodo his cogitationibus ac terroribus offert remedium, eosque securitate animi armari jubet dicens: «Non turbetur cor vestrum.» Vide porro ut eis adumbrate infirmitatis remissionem polliceatur. Nec enim aperte ait se veniam daturum etiam infirmis, aut denuo versaturun cum iis a quibus negatus fuerit, aut qui fugerint, në metu supplicii sublato, et offensionis opinione prorsus amandata perfacile eis peccatum redderet, et negationis culpam pro nihilo æstimare doceret. Cum autem dicebat turbari non oportere, inter 761 spem ac metum eos ponebat, ut infirunis iis et humani quiddam patientibus bonitatis spes ad respirandum opitularetur, et raro cadere ofendendi metus eos admoneret, quandoquidem penes eos nondum erat ut cadere non possent, cum nondum virtute superna et ex alto induti essent hoc est Spiritus gratia. Jubet itaque ut non turbentur, non modo quidem decens metu omnino superiores esse debere qui certaturi sunt, et qui pro summa gloria labores sunt inituri. Magnum itaque ad animi virtutem subsidium est mens imperterrita: verum etiam obscurius nec admodum aperte, remissionis tamen spem subiuserens,. licet ex infirmitate humana in timiditatem labi contigerit. Animus enim superna gratia nondum firmatus, timidus est, ac facile concuti, statimque turbari solet. Proindeque Paulus· sapientissimus. bene precans nonnullis scribit: Et pax Christi, quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra 45.» ld enim est, ut non turbetur cor ve- Εἰς τοῦτο μικροψυχίας κατοιχήσεσθαι τὸν Πέτρον εἰπὼν, ὡς ἀρνήσασθαι τρίς, καὶ ἐν μιᾷ τοῦτο πείσε σθαι νυκτί, τῇ τοῦ πράγματος ὑπερβολῇ μονονουχί τὸν ἀκμαιότατον τῶν κινδύνων ὑπέδειξε φόβον· ὅθεν ἦν δή που, καὶ μάλα εἰκότως, τοὺς ἑτέρους παρα χρῆμα διαλογίζεσθαι μαθητάς, τίς ἄρα καὶ πόσος, ποῖον ἕξει τὸ μέγεθος τῶν ἐσομένων ὁ φόβος, δυσκαταμάχητος δὲ οὕτως ὁ πειρασμὸς, ὡς ἐλεῖν μὲν τὸν προύχοντα, καταβαλεῖν δὲ οὐχ ἅπαξ, ἀλλ' ἐν ἑνὶ μὲν πολλάκις, καὶ ἐν ὀλίγῳ καιρῷ. Τίς οὖν ἄρα ἐν ἡμῖν τὸ ἐν τοῖς ἔτι χείροσι γενέσθαι διαφεύξεται, ἢ πῶς ἀνθέξει τις ἕτερος, τοῦ Πέτρου κινουμένου, καὶ τῷ βάρει τῶν συμβεβηκότων, ὡς ἐξ ἀνάγκης, ὑπείκοντος; Μάτην οὖν ἄρα, τοὺς ἐπὶ τῷ χρῆναι κατακολουθεῖν αὐτῷ διηντλήκαμεν πόνους, καὶ εἰς ζημίαν ιδρώτων ἐκτελευτᾷ τὸ ἐπιχείρημα, καίτοι ζωῆς τῆς παρὰ Θεῷ πρόξενον εἶναι δοκοῦν. Ταῦτά τοι καθ᾿ ἑαυτοὺς διενθυμεῖσθαι τοὺς μαθητὲς τὸ ἀπεικὸς οὐδέν· ἐπειδὴ δὲ κεκλιμένην αὐτοῖς τὴν διάνοιαν ἐπανορθοῦν ἔδει πά λιν, ἀναγκαῖον ὥσπερ τοῖς ἐντεῦθεν διαλογισμοίς τε καὶ δείμασιν, ἀντεπάγειν τὸ φάρμακον, ὅπλον τε ποιεῖσθαι τὴν ἀταραξίαν ἐπιτάττει, λέγων· «Μη τα ρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία. ο Ορα γε μήν, ὅπως ἐπεσκιασμένως αὐτοῖς τῆς ἐσομένης αὐτοῖς μικροψυχίας ὑπισχνείται τὴν ἄφεσιν. Ακατακαλύπτως μὲν γὰρ οὐ φησιν, ὅτι Συγγνώσομαι καὶ ἠσθενηκόσιν, ή ὅτι Συνέσομαι πάλιν οὐδὲν ἧττον ἄρνησαμένοις ἢ πε φευγόσιν, ἵνα μὴ τὸν ἐκ τοῦ γελᾶσθαι· φόβον ὁλοτελῶς ἀποστήσας, καὶ τὴν ἐκ τοῦ προσκρούειν ὑπόνοιαν ὁλοτελῶς ἀφελών, λεῖον αὐτοῖς ἀπεργάσηται τὸ πλημμέλημα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ποιεῖσθαι διδάξῃ τὴν ἐκ τῆς ἀρνήσεως μέμψιν. Τὸ δὲ δὴ μὴ χρῆναι ταράττεσθαι λέγων, μέσους αὐτοὺς ἐλπίδος ἐτίθει καὶ δεί ματος, ἵν᾿ ἡσθενηκόσι μὲν καὶ παθοῦσιν αὐτοῖς τὸ ἀνθρώπινον ἡ τῆς ἡμερότητας ἐλπὶς πρὸς τὸ ἀνασφῆλαι συμμαχῇ, ὀλιγάκις δὲ πταίειν ὁ τοῦ προσκρούειν αὐτοὺς ἐπιτρέπῃ φόβος, ἐπείπερ αὐτοῖς οὔπω μετῆν τὸ μὴ δύνασθαι διαπίπτειν ὅλως, οὔπω κατημφιεσμένοις τὴν ἄνωθεν καὶ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος χάριν. Επιτάττει τοιγαροῦν μὴ ταράττεσθαι, ὁμοῦ μὲν διδάσκων, ότιπερ προσήκοι δὴ πάντως ἀμείνους εἶναι δειλίας, τοὺς ἀγωνίζεσθαι μέλλοντας καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς εἰς ἄκρον εὐκλείας εἰσβήσεσθαι πόνους. Μέγα γὰρ εἰς εὐτολμίαν ἐφόδιον ὁ ἀτάραχος νοῦς· ὁμοῦ δὲ αὖ πάλιν ἀμυδρότερον, καὶ οὐ σφόδρα διαφανώς, ὑποσπείρων δ' οὖν ὅμως τῆς ἀφέσεως τὴν ἐλπίδα, καὶ εἰ γένοιτό πως αὐτοῖς τὸ ἐξ ἀνθρωπίνης μικροψυχίας κατολισθεῖν εἰς δειλίαν. Νοῦς γὰρ οὔπω τῇ ἄνωθεν ἱδρυμένος χάριτι, δειλός τε καὶ εὐανάτρεπτος, καὶ εἰς τὸ κλονεῖσθαι ταχύς. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος ἐπευχόμενος τισιν ἐπιστέλλει· «Καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τὰς καρδίας ὑμῶν.» Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μὴ ταράττε σθαι τὴν καρδίαν. Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε. Οπλίτην ἐργάζεται τὸν ἄρτι δειλὸν, καὶ διὰ πραγμάτων ἐκ φόβου τραυμάτων ποιεῖσθαι κελεύει τὸ ἐν "Luc. XXIV 19. ** Philipp. 1, 7. strum. XIV, 1. Credite in Deum, et in me credite. Qui modo timidus erat nunc audacem bellatorem facit, et per opera, ex Limnoris vulneribus ere.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Μη ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία. XIV, 1. Non turbetur cor vestrum. Postquam dixit eo infirmitatis casurum Petrum, ut ter negaturus sit, idque una in nocte ei eventurum, vehementissimum periculorum metum propemodum indicavit rei hyperbole, unde jure merito alii statim discipuli apud se cogitare poterant quinam et quantus esset rerum futurarum metus, et quam gravis et expugnatu difficilis tentatio, quæ præcipuum et eximium illum invasura esset, et dejectura non semel, sed in uno spe, eoqu brevi tempore. Quis nostrum igitur deteriore adhuc loco non erit, aut quomodo resistet alius ullus si Petrus concutitur, et casuum gravitati velut ex necessitate succumbit? Frustra igitur in eo sequendo labores pertulimus, et in vanos sudores abeunt nostri conatus, quamvis apud Deum vitam conciliare videantur. Haec apud se discipulos cogitare non abs re dixerim: sed cum labantem animum rursus erigere esset eis operæ pretium, necessarium quodammodo his cogitationibus ac terroribus offert remedium, eosque securitate animi armari jubet dicens: «Non turbetur cor vestrum.» Vide porro ut eis adumbrate infirmitatis remissionem polliceatur. Nec enim aperte ait se veniam daturum etiam infirmis, aut denuo versaturun cum iis a quibus negatus fuerit, aut qui fugerint, në metu supplicii sublato, et offensionis opinione prorsus amandata perfacile eis peccatum redderet, et negationis culpam pro nihilo æstimare doceret. Cum autem dicebat turbari non oportere, inter 761 spem ac metum eos ponebat, ut infirunis iis et humani quiddam patientibus bonitatis spes ad respirandum opitularetur, et raro cadere ofendendi metus eos admoneret, quandoquidem penes eos nondum erat ut cadere non possent, cum nondum virtute superna et ex alto induti essent hoc est Spiritus gratia. Jubet itaque ut non turbentur, non modo quidem decens metu omnino superiores esse debere qui certaturi sunt, et qui pro summa gloria labores sunt inituri. Magnum itaque ad animi virtutem subsidium est mens imperterrita: verum etiam obscurius nec admodum aperte, remissionis tamen spem subiuserens,. licet ex infirmitate humana in timiditatem labi contigerit. Animus enim superna gratia nondum firmatus, timidus est, ac facile concuti, statimque turbari solet. Proindeque Paulus· sapientissimus. bene precans nonnullis scribit: Et pax Christi, quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra 45.» ld enim est, ut non turbetur cor ve- Εἰς τοῦτο μικροψυχίας κατοιχήσεσθαι τὸν Πέτρον εἰπὼν, ὡς ἀρνήσασθαι τρίς, καὶ ἐν μιᾷ τοῦτο πείσε σθαι νυκτί, τῇ τοῦ πράγματος ὑπερβολῇ μονονουχί τὸν ἀκμαιότατον τῶν κινδύνων ὑπέδειξε φόβον· ὅθεν ἦν δή που, καὶ μάλα εἰκότως, τοὺς ἑτέρους παρα χρῆμα διαλογίζεσθαι μαθητάς, τίς ἄρα καὶ πόσος, ποῖον ἕξει τὸ μέγεθος τῶν ἐσομένων ὁ φόβος, δυσκαταμάχητος δὲ οὕτως ὁ πειρασμὸς, ὡς ἐλεῖν μὲν τὸν προύχοντα, καταβαλεῖν δὲ οὐχ ἅπαξ, ἀλλ' ἐν ἑνὶ μὲν πολλάκις, καὶ ἐν ὀλίγῳ καιρῷ. Τίς οὖν ἄρα ἐν ἡμῖν τὸ ἐν τοῖς ἔτι χείροσι γενέσθαι διαφεύξεται, ἢ πῶς ἀνθέξει τις ἕτερος, τοῦ Πέτρου κινουμένου, καὶ τῷ βάρει τῶν συμβεβηκότων, ὡς ἐξ ἀνάγκης, ὑπείκοντος; Μάτην οὖν ἄρα, τοὺς ἐπὶ τῷ χρῆναι κατακολουθεῖν αὐτῷ διηντλήκαμεν πόνους, καὶ εἰς ζημίαν ιδρώτων ἐκτελευτᾷ τὸ ἐπιχείρημα, καίτοι ζωῆς τῆς παρὰ Θεῷ πρόξενον εἶναι δοκοῦν. Ταῦτά τοι καθ᾿ ἑαυτοὺς διενθυμεῖσθαι τοὺς μαθητὲς τὸ ἀπεικὸς οὐδέν· ἐπειδὴ δὲ κεκλιμένην αὐτοῖς τὴν διάνοιαν ἐπανορθοῦν ἔδει πά λιν, ἀναγκαῖον ὥσπερ τοῖς ἐντεῦθεν διαλογισμοίς τε καὶ δείμασιν, ἀντεπάγειν τὸ φάρμακον, ὅπλον τε ποιεῖσθαι τὴν ἀταραξίαν ἐπιτάττει, λέγων· «Μη τα ρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία. ο Ορα γε μήν, ὅπως ἐπεσκιασμένως αὐτοῖς τῆς ἐσομένης αὐτοῖς μικροψυχίας ὑπισχνείται τὴν ἄφεσιν. Ακατακαλύπτως μὲν γὰρ οὐ φησιν, ὅτι Συγγνώσομαι καὶ ἠσθενηκόσιν, ή ὅτι Συνέσομαι πάλιν οὐδὲν ἧττον ἄρνησαμένοις ἢ πε φευγόσιν, ἵνα μὴ τὸν ἐκ τοῦ γελᾶσθαι· φόβον ὁλοτελῶς ἀποστήσας, καὶ τὴν ἐκ τοῦ προσκρούειν ὑπόνοιαν ὁλοτελῶς ἀφελών, λεῖον αὐτοῖς ἀπεργάσηται τὸ πλημμέλημα, καὶ παρ᾽ οὐδὲν ποιεῖσθαι διδάξῃ τὴν ἐκ τῆς ἀρνήσεως μέμψιν. Τὸ δὲ δὴ μὴ χρῆναι ταράττεσθαι λέγων, μέσους αὐτοὺς ἐλπίδος ἐτίθει καὶ δεί ματος, ἵν᾿ ἡσθενηκόσι μὲν καὶ παθοῦσιν αὐτοῖς τὸ ἀνθρώπινον ἡ τῆς ἡμερότητας ἐλπὶς πρὸς τὸ ἀνασφῆλαι συμμαχῇ, ὀλιγάκις δὲ πταίειν ὁ τοῦ προσκρούειν αὐτοὺς ἐπιτρέπῃ φόβος, ἐπείπερ αὐτοῖς οὔπω μετῆν τὸ μὴ δύνασθαι διαπίπτειν ὅλως, οὔπω κατημφιεσμένοις τὴν ἄνωθεν καὶ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος χάριν. Επιτάττει τοιγαροῦν μὴ ταράττεσθαι, ὁμοῦ μὲν διδάσκων, ότιπερ προσήκοι δὴ πάντως ἀμείνους εἶναι δειλίας, τοὺς ἀγωνίζεσθαι μέλλοντας καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς εἰς ἄκρον εὐκλείας εἰσβήσεσθαι πόνους. Μέγα γὰρ εἰς εὐτολμίαν ἐφόδιον ὁ ἀτάραχος νοῦς· ὁμοῦ δὲ αὖ πάλιν ἀμυδρότερον, καὶ οὐ σφόδρα διαφανώς, ὑποσπείρων δ' οὖν ὅμως τῆς ἀφέσεως τὴν ἐλπίδα, καὶ εἰ γένοιτό πως αὐτοῖς τὸ ἐξ ἀνθρωπίνης μικροψυχίας κατολισθεῖν εἰς δειλίαν. Νοῦς γὰρ οὔπω τῇ ἄνωθεν ἱδρυμένος χάριτι, δειλός τε καὶ εὐανάτρεπτος, καὶ εἰς τὸ κλονεῖσθαι ταχύς. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος ἐπευχόμενος τισιν ἐπιστέλλει· «Καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τὰς καρδίας ὑμῶν.» Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ μὴ ταράττε σθαι τὴν καρδίαν. Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε. Οπλίτην ἐργάζεται τὸν ἄρτι δειλὸν, καὶ διὰ πραγμάτων ἐκ φόβου τραυμάτων ποιεῖσθαι κελεύει τὸ ἐν "Luc. XXIV 19. ** Philipp. 1, 7. strum. XIV, 1. Credite in Deum, et in me credite. Qui modo timidus erat nunc audacem bellatorem facit, et per opera, ex Limnoris vulneribus ere.

ρως, κατ' ἐκεῖνο δή που τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμεν νον ο Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω;» Υπερμαχομένου γὰρ, καὶ ὑπερασπίζοντος ἡμῶν τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ, τίς ἂν ἡμᾶς δύναιτο κακοῦν; Τίς δὲ ἰσχύος εἰς τοῦτο δρα μεῖται τυχόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα ποιῆσαι τοὺς ἐκλει κτούς, καὶ τοῖς τῆς ἑαυτοῦ δυστροπίας ὑποθεῖναι και κοῖς; Ἢ τις ἂν ἔλοιτο, καὶ δορικτήτους ποιήσαιτο τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας παντευχίαν; Οπλον οὖν ἡ πίστις, ἀῤῥαγές τε καὶ πλατύ, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παθείν οἴεσθαί τι τυχὴν ἀποτρέπον δειλίαν, ἄπρακτά τε παντελῶς καὶ ἀνόνητα παντελῶς τοῖς πειράζουσι, τὰ ctum et fortem animum in fde fieri jubet. Sic enim πίστει γοργόν. Σωζόμεθα γὰρ οὕτως, καὶ οὐχ ἐτέsalvamur, ac non aliter, juxta illud quod in Psalmis canitur: «Dominus illuminatio mea et Salvator meus quem timebo? Dominus protector vitæ meæ, a quo trepidabo **? Cunctipotente enim Deo pro nobis pugnante atque nos protegente, quis nobis nocere possit? Quis tantum roboris habiturus est unquam, ut electos sibi subjiciat, et suæ perversitatis obnoxios faciat? Aut quis captivos faciat eos qui divina undique muniti sunt armatura? Fides itaque armatura est infracta et lata, quæ ignaviam ac terrorem avertit, et nequitiæ tela irrita et inutilia prorsus efficit. Cum ergo ſidei ratio ita se habeat, observandum est rursus jussos esse discipulos non in Deum tantum credere, sed τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀποτελοῦν βέλη. Εχοντος δὲ οὔτ et in ipsum Christum, non quod ipse aliud quiddam sic ac diversum a Deo secundum naturam, identitate nimirum substantiæ; sed quia, his dun. taxat credere in Deum, fidei completam esse rationem existimare, Judaicæ quodammodo levitatis proprium 762 est, fide vero in Deum Filii nonren includere, prædicationis evangelicæ præceptumı esse videtur. Quotquot enim recte sentiunt, Denm ac Patrem credere oportet, neque simpliciter in Filium, sed et illum incarnatum, et in sanctum Spiritum. Sancta enim et consubstantialis Trinitas, et nominum differentiis, et personarum qualitatibus ac proprietatibus distinguitur: Pater enim est Pater, ac non Filius, et Filius rursus est Filius, ac non Pater, et Spiritus est Spiritus sanctus divinitatis proprius: et in eamdem substantiæ rationem coalescit, non tres nobis, sed unum Deum exprimens. Distincte itaque nobis edendam esse fidem aio, non simpliciter dicendo: Credimus in Deum, sed confessionem extendendo, et cuique personæ eamdem gloriæ rationem tribuendo. Differentia quippe fidei nulla est in nobis: nec enim major est in nobis fides quæ in Patrem, minor autem quæ in Filium, et sanctum Spiritum: sed una eademque confessionis ratio ac modus per tria hæc nomina æqualiter extenditur, ut ad unitatem naturæ etiam per hæc ipsa coalescere videatur sancta Trinitas, et inculpata prorsus circa ipsam effulgens gloria, atque in animis nostris cernatur in Patrem et Filium fides, etiam postquam factus est homo, et in sanctum Spiritum. Neque sanus, opinor, quispiam a Dei Verbo templum ex Virgine assumptum separaverit quod ad filiationem nimirum attinet: ‹ Unus enim Dominus noster Jesus Christus, ο juxta Pauli vocem 4. Quicunque vero in duos Glios unum illum ac solum dividit, fidem utique negare se prorsus intelligat. Et quidem Paulus diviuus præclare de bis sermonem texens, non nudum ad fidem induxit Unigenitum, sed et nostri similem, id est hominem, qui et mortuus et excitatus est a mortuis: Quid enim, inquit, dicit Scriptura? Prope te est verbum in ore tuo, * Psal. xxvi, 10. "I Cor. VIII, 6. τω τοῦ τῆς πίστεως λόγου, πάλιν ἐκεῖνο διασκεπτέον· διεκελεύσατο γὰρ πιστεύειν αὐτοὺς, οὐκ εἰς μόνον τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν, οὐχ ὡς ἕτερόν τι παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεὸν ὑπάρχων αὐτὸς, ὅσον εἰς οὐτ σίας ταυτότητα λέγω, ἀλλ' ὅτι τὸ εἰς Θεὸν πιστεύω σαι, ἔν τε τούτῳ μόνῳ τῷ ῥήματι, τὸν τῆς πίστεως οἴεσθαι δεῖν συμπεπερᾶσθαι λέγον, Ἰουδαϊκῆς πώς ἐστιν ὑπονοίας ἴδιον, τὸ δὲ τῇ εἰς Θεὸν πίστει συνεισ άγεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, κηρυγμάτων εὐαγγελι κῶν ἐπίταγμα φαίνεται. Δεῖ γὰρ πιστεύειν τοὺς οἴ γε φρονοῦσιν ὀρθῶς, εἴς γε Θεὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἰς Υἱὸν, ἀλλὰ καὶ ἐνανθρωπήσαντα, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Η μὲν γὰρ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς, καὶ ταῖς τῶν ὀνομάτων διαφοραῖς, καὶ τῶν προσώπων ποιότητί τε καὶ ἰδιότησι διαστέλλεται. Πατὴρ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς πάλιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἴδιον τῆς θεότητος· καὶ εἰς τὸν αὐτὸν τῆς οὐσίας ἀνακεφαλαιοῦται λόγον, οὐ τρεῖς ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἕνα θεὸν ἐπιγράφουσα. Πλὴν εὐδιαστόλως φημὶ δεῖν ἡμᾶς ποιεῖσθαι τὴν πίστιν, οὐχ ἁπλῶς λέγοντας Πιστεύομεν εἰς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐξαπλοῦντας τὴν ὁμολο γίαν, καὶ ἑκάστῳ προσώπῳ τὸν αὐτὸν τῆς δόξης ἀνατιθέντας λόγον. Διαφορὰ γὰρ πίστεως οὐδεμία μὲν ἐν ἡμῖν, οὐ γὰρ μείζων μὲν ἐν ἡμῖν ἡ πίστις ἐν Πατρί, ἐλάττων δὲ ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀλλ' εἷς τε καὶ αὐτὸς τῆς ὁμολογίας όρος τε καὶ τρό πος διὰ τριῶν ἐρχόμενος ὀνομάτων ἐν ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἵνα πρὸς ἑνότητα φύσεως καὶ διὰ τούτων Ιοῦσα φαί νηται πάλιν ἡ ἁγία Τριάς, ἀκατηγόρητος το καν τελῶς ἡ περὶ αὐτὴν διαλάμπουσα δόξα, καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις όρῷτο ψυχαῖς εἰς Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, διέλοιτό τις, εἴ γε σωφρονοίη, τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τῆς υἱότητος χρῆμά φημι • Βἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ὁ δὲ διατέμνων εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα καὶ μόνον, ἵστω δὴ πάντως τὴν πίστιν ἀρνούμε νος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸν περὶ τούτων ἄριστά τε καὶ λίαν ὀρθῶς ἐξυφαίνων λόγον, οὐ γυμνὸν εἰς πίστιν εἰσκεκόμικε τὸν Μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ἐν

ρως, κατ' ἐκεῖνο δή που τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμεν νον ο Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω;» Υπερμαχομένου γὰρ, καὶ ὑπερασπίζοντος ἡμῶν τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ, τίς ἂν ἡμᾶς δύναιτο κακοῦν; Τίς δὲ ἰσχύος εἰς τοῦτο δρα μεῖται τυχόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα ποιῆσαι τοὺς ἐκλει κτούς, καὶ τοῖς τῆς ἑαυτοῦ δυστροπίας ὑποθεῖναι και κοῖς; Ἢ τις ἂν ἔλοιτο, καὶ δορικτήτους ποιήσαιτο τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας παντευχίαν; Οπλον οὖν ἡ πίστις, ἀῤῥαγές τε καὶ πλατύ, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παθείν οἴεσθαί τι τυχὴν ἀποτρέπον δειλίαν, ἄπρακτά τε παντελῶς καὶ ἀνόνητα παντελῶς τοῖς πειράζουσι, τὰ ctum et fortem animum in fde fieri jubet. Sic enim πίστει γοργόν. Σωζόμεθα γὰρ οὕτως, καὶ οὐχ ἐτέsalvamur, ac non aliter, juxta illud quod in Psalmis canitur: «Dominus illuminatio mea et Salvator meus quem timebo? Dominus protector vitæ meæ, a quo trepidabo **? Cunctipotente enim Deo pro nobis pugnante atque nos protegente, quis nobis nocere possit? Quis tantum roboris habiturus est unquam, ut electos sibi subjiciat, et suæ perversitatis obnoxios faciat? Aut quis captivos faciat eos qui divina undique muniti sunt armatura? Fides itaque armatura est infracta et lata, quæ ignaviam ac terrorem avertit, et nequitiæ tela irrita et inutilia prorsus efficit. Cum ergo ſidei ratio ita se habeat, observandum est rursus jussos esse discipulos non in Deum tantum credere, sed τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀποτελοῦν βέλη. Εχοντος δὲ οὔτ et in ipsum Christum, non quod ipse aliud quiddam sic ac diversum a Deo secundum naturam, identitate nimirum substantiæ; sed quia, his dun. taxat credere in Deum, fidei completam esse rationem existimare, Judaicæ quodammodo levitatis proprium 762 est, fide vero in Deum Filii nonren includere, prædicationis evangelicæ præceptumı esse videtur. Quotquot enim recte sentiunt, Denm ac Patrem credere oportet, neque simpliciter in Filium, sed et illum incarnatum, et in sanctum Spiritum. Sancta enim et consubstantialis Trinitas, et nominum differentiis, et personarum qualitatibus ac proprietatibus distinguitur: Pater enim est Pater, ac non Filius, et Filius rursus est Filius, ac non Pater, et Spiritus est Spiritus sanctus divinitatis proprius: et in eamdem substantiæ rationem coalescit, non tres nobis, sed unum Deum exprimens. Distincte itaque nobis edendam esse fidem aio, non simpliciter dicendo: Credimus in Deum, sed confessionem extendendo, et cuique personæ eamdem gloriæ rationem tribuendo. Differentia quippe fidei nulla est in nobis: nec enim major est in nobis fides quæ in Patrem, minor autem quæ in Filium, et sanctum Spiritum: sed una eademque confessionis ratio ac modus per tria hæc nomina æqualiter extenditur, ut ad unitatem naturæ etiam per hæc ipsa coalescere videatur sancta Trinitas, et inculpata prorsus circa ipsam effulgens gloria, atque in animis nostris cernatur in Patrem et Filium fides, etiam postquam factus est homo, et in sanctum Spiritum. Neque sanus, opinor, quispiam a Dei Verbo templum ex Virgine assumptum separaverit quod ad filiationem nimirum attinet: ‹ Unus enim Dominus noster Jesus Christus, ο juxta Pauli vocem 4. Quicunque vero in duos Glios unum illum ac solum dividit, fidem utique negare se prorsus intelligat. Et quidem Paulus diviuus præclare de bis sermonem texens, non nudum ad fidem induxit Unigenitum, sed et nostri similem, id est hominem, qui et mortuus et excitatus est a mortuis: Quid enim, inquit, dicit Scriptura? Prope te est verbum in ore tuo, * Psal. xxvi, 10. "I Cor. VIII, 6. τω τοῦ τῆς πίστεως λόγου, πάλιν ἐκεῖνο διασκεπτέον· διεκελεύσατο γὰρ πιστεύειν αὐτοὺς, οὐκ εἰς μόνον τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν, οὐχ ὡς ἕτερόν τι παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεὸν ὑπάρχων αὐτὸς, ὅσον εἰς οὐτ σίας ταυτότητα λέγω, ἀλλ' ὅτι τὸ εἰς Θεὸν πιστεύω σαι, ἔν τε τούτῳ μόνῳ τῷ ῥήματι, τὸν τῆς πίστεως οἴεσθαι δεῖν συμπεπερᾶσθαι λέγον, Ἰουδαϊκῆς πώς ἐστιν ὑπονοίας ἴδιον, τὸ δὲ τῇ εἰς Θεὸν πίστει συνεισ άγεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, κηρυγμάτων εὐαγγελι κῶν ἐπίταγμα φαίνεται. Δεῖ γὰρ πιστεύειν τοὺς οἴ γε φρονοῦσιν ὀρθῶς, εἴς γε Θεὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἰς Υἱὸν, ἀλλὰ καὶ ἐνανθρωπήσαντα, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Η μὲν γὰρ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς, καὶ ταῖς τῶν ὀνομάτων διαφοραῖς, καὶ τῶν προσώπων ποιότητί τε καὶ ἰδιότησι διαστέλλεται. Πατὴρ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς πάλιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἴδιον τῆς θεότητος· καὶ εἰς τὸν αὐτὸν τῆς οὐσίας ἀνακεφαλαιοῦται λόγον, οὐ τρεῖς ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἕνα θεὸν ἐπιγράφουσα. Πλὴν εὐδιαστόλως φημὶ δεῖν ἡμᾶς ποιεῖσθαι τὴν πίστιν, οὐχ ἁπλῶς λέγοντας Πιστεύομεν εἰς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐξαπλοῦντας τὴν ὁμολο γίαν, καὶ ἑκάστῳ προσώπῳ τὸν αὐτὸν τῆς δόξης ἀνατιθέντας λόγον. Διαφορὰ γὰρ πίστεως οὐδεμία μὲν ἐν ἡμῖν, οὐ γὰρ μείζων μὲν ἐν ἡμῖν ἡ πίστις ἐν Πατρί, ἐλάττων δὲ ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀλλ' εἷς τε καὶ αὐτὸς τῆς ὁμολογίας όρος τε καὶ τρό πος διὰ τριῶν ἐρχόμενος ὀνομάτων ἐν ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἵνα πρὸς ἑνότητα φύσεως καὶ διὰ τούτων Ιοῦσα φαί νηται πάλιν ἡ ἁγία Τριάς, ἀκατηγόρητος το καν τελῶς ἡ περὶ αὐτὴν διαλάμπουσα δόξα, καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις όρῷτο ψυχαῖς εἰς Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, διέλοιτό τις, εἴ γε σωφρονοίη, τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τῆς υἱότητος χρῆμά φημι • Βἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ὁ δὲ διατέμνων εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα καὶ μόνον, ἵστω δὴ πάντως τὴν πίστιν ἀρνούμε νος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸν περὶ τούτων ἄριστά τε καὶ λίαν ὀρθῶς ἐξυφαίνων λόγον, οὐ γυμνὸν εἰς πίστιν εἰσκεκόμικε τὸν Μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ἐν

ρως, κατ' ἐκεῖνο δή που τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμεν νον ο Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω;» Υπερμαχομένου γὰρ, καὶ ὑπερασπίζοντος ἡμῶν τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ, τίς ἂν ἡμᾶς δύναιτο κακοῦν; Τίς δὲ ἰσχύος εἰς τοῦτο δρα μεῖται τυχόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα ποιῆσαι τοὺς ἐκλει κτούς, καὶ τοῖς τῆς ἑαυτοῦ δυστροπίας ὑποθεῖναι και κοῖς; Ἢ τις ἂν ἔλοιτο, καὶ δορικτήτους ποιήσαιτο τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας παντευχίαν; Οπλον οὖν ἡ πίστις, ἀῤῥαγές τε καὶ πλατύ, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παθείν οἴεσθαί τι τυχὴν ἀποτρέπον δειλίαν, ἄπρακτά τε παντελῶς καὶ ἀνόνητα παντελῶς τοῖς πειράζουσι, τὰ ctum et fortem animum in fde fieri jubet. Sic enim πίστει γοργόν. Σωζόμεθα γὰρ οὕτως, καὶ οὐχ ἐτέsalvamur, ac non aliter, juxta illud quod in Psalmis canitur: «Dominus illuminatio mea et Salvator meus quem timebo? Dominus protector vitæ meæ, a quo trepidabo **? Cunctipotente enim Deo pro nobis pugnante atque nos protegente, quis nobis nocere possit? Quis tantum roboris habiturus est unquam, ut electos sibi subjiciat, et suæ perversitatis obnoxios faciat? Aut quis captivos faciat eos qui divina undique muniti sunt armatura? Fides itaque armatura est infracta et lata, quæ ignaviam ac terrorem avertit, et nequitiæ tela irrita et inutilia prorsus efficit. Cum ergo ſidei ratio ita se habeat, observandum est rursus jussos esse discipulos non in Deum tantum credere, sed τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀποτελοῦν βέλη. Εχοντος δὲ οὔτ et in ipsum Christum, non quod ipse aliud quiddam sic ac diversum a Deo secundum naturam, identitate nimirum substantiæ; sed quia, his dun. taxat credere in Deum, fidei completam esse rationem existimare, Judaicæ quodammodo levitatis proprium 762 est, fide vero in Deum Filii nonren includere, prædicationis evangelicæ præceptumı esse videtur. Quotquot enim recte sentiunt, Denm ac Patrem credere oportet, neque simpliciter in Filium, sed et illum incarnatum, et in sanctum Spiritum. Sancta enim et consubstantialis Trinitas, et nominum differentiis, et personarum qualitatibus ac proprietatibus distinguitur: Pater enim est Pater, ac non Filius, et Filius rursus est Filius, ac non Pater, et Spiritus est Spiritus sanctus divinitatis proprius: et in eamdem substantiæ rationem coalescit, non tres nobis, sed unum Deum exprimens. Distincte itaque nobis edendam esse fidem aio, non simpliciter dicendo: Credimus in Deum, sed confessionem extendendo, et cuique personæ eamdem gloriæ rationem tribuendo. Differentia quippe fidei nulla est in nobis: nec enim major est in nobis fides quæ in Patrem, minor autem quæ in Filium, et sanctum Spiritum: sed una eademque confessionis ratio ac modus per tria hæc nomina æqualiter extenditur, ut ad unitatem naturæ etiam per hæc ipsa coalescere videatur sancta Trinitas, et inculpata prorsus circa ipsam effulgens gloria, atque in animis nostris cernatur in Patrem et Filium fides, etiam postquam factus est homo, et in sanctum Spiritum. Neque sanus, opinor, quispiam a Dei Verbo templum ex Virgine assumptum separaverit quod ad filiationem nimirum attinet: ‹ Unus enim Dominus noster Jesus Christus, ο juxta Pauli vocem 4. Quicunque vero in duos Glios unum illum ac solum dividit, fidem utique negare se prorsus intelligat. Et quidem Paulus diviuus præclare de bis sermonem texens, non nudum ad fidem induxit Unigenitum, sed et nostri similem, id est hominem, qui et mortuus et excitatus est a mortuis: Quid enim, inquit, dicit Scriptura? Prope te est verbum in ore tuo, * Psal. xxvi, 10. "I Cor. VIII, 6. τω τοῦ τῆς πίστεως λόγου, πάλιν ἐκεῖνο διασκεπτέον· διεκελεύσατο γὰρ πιστεύειν αὐτοὺς, οὐκ εἰς μόνον τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν, οὐχ ὡς ἕτερόν τι παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεὸν ὑπάρχων αὐτὸς, ὅσον εἰς οὐτ σίας ταυτότητα λέγω, ἀλλ' ὅτι τὸ εἰς Θεὸν πιστεύω σαι, ἔν τε τούτῳ μόνῳ τῷ ῥήματι, τὸν τῆς πίστεως οἴεσθαι δεῖν συμπεπερᾶσθαι λέγον, Ἰουδαϊκῆς πώς ἐστιν ὑπονοίας ἴδιον, τὸ δὲ τῇ εἰς Θεὸν πίστει συνεισ άγεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, κηρυγμάτων εὐαγγελι κῶν ἐπίταγμα φαίνεται. Δεῖ γὰρ πιστεύειν τοὺς οἴ γε φρονοῦσιν ὀρθῶς, εἴς γε Θεὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἰς Υἱὸν, ἀλλὰ καὶ ἐνανθρωπήσαντα, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Η μὲν γὰρ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς, καὶ ταῖς τῶν ὀνομάτων διαφοραῖς, καὶ τῶν προσώπων ποιότητί τε καὶ ἰδιότησι διαστέλλεται. Πατὴρ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς πάλιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἴδιον τῆς θεότητος· καὶ εἰς τὸν αὐτὸν τῆς οὐσίας ἀνακεφαλαιοῦται λόγον, οὐ τρεῖς ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἕνα θεὸν ἐπιγράφουσα. Πλὴν εὐδιαστόλως φημὶ δεῖν ἡμᾶς ποιεῖσθαι τὴν πίστιν, οὐχ ἁπλῶς λέγοντας Πιστεύομεν εἰς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐξαπλοῦντας τὴν ὁμολο γίαν, καὶ ἑκάστῳ προσώπῳ τὸν αὐτὸν τῆς δόξης ἀνατιθέντας λόγον. Διαφορὰ γὰρ πίστεως οὐδεμία μὲν ἐν ἡμῖν, οὐ γὰρ μείζων μὲν ἐν ἡμῖν ἡ πίστις ἐν Πατρί, ἐλάττων δὲ ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀλλ' εἷς τε καὶ αὐτὸς τῆς ὁμολογίας όρος τε καὶ τρό πος διὰ τριῶν ἐρχόμενος ὀνομάτων ἐν ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἵνα πρὸς ἑνότητα φύσεως καὶ διὰ τούτων Ιοῦσα φαί νηται πάλιν ἡ ἁγία Τριάς, ἀκατηγόρητος το καν τελῶς ἡ περὶ αὐτὴν διαλάμπουσα δόξα, καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις όρῷτο ψυχαῖς εἰς Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, διέλοιτό τις, εἴ γε σωφρονοίη, τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τῆς υἱότητος χρῆμά φημι • Βἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ὁ δὲ διατέμνων εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα καὶ μόνον, ἵστω δὴ πάντως τὴν πίστιν ἀρνούμε νος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸν περὶ τούτων ἄριστά τε καὶ λίαν ὀρθῶς ἐξυφαίνων λόγον, οὐ γυμνὸν εἰς πίστιν εἰσκεκόμικε τὸν Μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ἐν

ρως, κατ' ἐκεῖνο δή που τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμεν νον ο Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσω;» Υπερμαχομένου γὰρ, καὶ ὑπερασπίζοντος ἡμῶν τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ, τίς ἂν ἡμᾶς δύναιτο κακοῦν; Τίς δὲ ἰσχύος εἰς τοῦτο δρα μεῖται τυχόν, ὡς ὑπὸ χεῖρα ποιῆσαι τοὺς ἐκλει κτούς, καὶ τοῖς τῆς ἑαυτοῦ δυστροπίας ὑποθεῖναι και κοῖς; Ἢ τις ἂν ἔλοιτο, καὶ δορικτήτους ποιήσαιτο τοὺς τὴν θείαν ἔχοντας παντευχίαν; Οπλον οὖν ἡ πίστις, ἀῤῥαγές τε καὶ πλατύ, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παθείν οἴεσθαί τι τυχὴν ἀποτρέπον δειλίαν, ἄπρακτά τε παντελῶς καὶ ἀνόνητα παντελῶς τοῖς πειράζουσι, τὰ ctum et fortem animum in fde fieri jubet. Sic enim πίστει γοργόν. Σωζόμεθα γὰρ οὕτως, καὶ οὐχ ἐτέsalvamur, ac non aliter, juxta illud quod in Psalmis canitur: «Dominus illuminatio mea et Salvator meus quem timebo? Dominus protector vitæ meæ, a quo trepidabo **? Cunctipotente enim Deo pro nobis pugnante atque nos protegente, quis nobis nocere possit? Quis tantum roboris habiturus est unquam, ut electos sibi subjiciat, et suæ perversitatis obnoxios faciat? Aut quis captivos faciat eos qui divina undique muniti sunt armatura? Fides itaque armatura est infracta et lata, quæ ignaviam ac terrorem avertit, et nequitiæ tela irrita et inutilia prorsus efficit. Cum ergo ſidei ratio ita se habeat, observandum est rursus jussos esse discipulos non in Deum tantum credere, sed τῆς πονηρίας αὐτῶν ἀποτελοῦν βέλη. Εχοντος δὲ οὔτ et in ipsum Christum, non quod ipse aliud quiddam sic ac diversum a Deo secundum naturam, identitate nimirum substantiæ; sed quia, his dun. taxat credere in Deum, fidei completam esse rationem existimare, Judaicæ quodammodo levitatis proprium 762 est, fide vero in Deum Filii nonren includere, prædicationis evangelicæ præceptumı esse videtur. Quotquot enim recte sentiunt, Denm ac Patrem credere oportet, neque simpliciter in Filium, sed et illum incarnatum, et in sanctum Spiritum. Sancta enim et consubstantialis Trinitas, et nominum differentiis, et personarum qualitatibus ac proprietatibus distinguitur: Pater enim est Pater, ac non Filius, et Filius rursus est Filius, ac non Pater, et Spiritus est Spiritus sanctus divinitatis proprius: et in eamdem substantiæ rationem coalescit, non tres nobis, sed unum Deum exprimens. Distincte itaque nobis edendam esse fidem aio, non simpliciter dicendo: Credimus in Deum, sed confessionem extendendo, et cuique personæ eamdem gloriæ rationem tribuendo. Differentia quippe fidei nulla est in nobis: nec enim major est in nobis fides quæ in Patrem, minor autem quæ in Filium, et sanctum Spiritum: sed una eademque confessionis ratio ac modus per tria hæc nomina æqualiter extenditur, ut ad unitatem naturæ etiam per hæc ipsa coalescere videatur sancta Trinitas, et inculpata prorsus circa ipsam effulgens gloria, atque in animis nostris cernatur in Patrem et Filium fides, etiam postquam factus est homo, et in sanctum Spiritum. Neque sanus, opinor, quispiam a Dei Verbo templum ex Virgine assumptum separaverit quod ad filiationem nimirum attinet: ‹ Unus enim Dominus noster Jesus Christus, ο juxta Pauli vocem 4. Quicunque vero in duos Glios unum illum ac solum dividit, fidem utique negare se prorsus intelligat. Et quidem Paulus diviuus præclare de bis sermonem texens, non nudum ad fidem induxit Unigenitum, sed et nostri similem, id est hominem, qui et mortuus et excitatus est a mortuis: Quid enim, inquit, dicit Scriptura? Prope te est verbum in ore tuo, * Psal. xxvi, 10. "I Cor. VIII, 6. τω τοῦ τῆς πίστεως λόγου, πάλιν ἐκεῖνο διασκεπτέον· διεκελεύσατο γὰρ πιστεύειν αὐτοὺς, οὐκ εἰς μόνον τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν, οὐχ ὡς ἕτερόν τι παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεὸν ὑπάρχων αὐτὸς, ὅσον εἰς οὐτ σίας ταυτότητα λέγω, ἀλλ' ὅτι τὸ εἰς Θεὸν πιστεύω σαι, ἔν τε τούτῳ μόνῳ τῷ ῥήματι, τὸν τῆς πίστεως οἴεσθαι δεῖν συμπεπερᾶσθαι λέγον, Ἰουδαϊκῆς πώς ἐστιν ὑπονοίας ἴδιον, τὸ δὲ τῇ εἰς Θεὸν πίστει συνεισ άγεσθαι τὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, κηρυγμάτων εὐαγγελι κῶν ἐπίταγμα φαίνεται. Δεῖ γὰρ πιστεύειν τοὺς οἴ γε φρονοῦσιν ὀρθῶς, εἴς γε Θεὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ἁπλῶς εἰς Υἱὸν, ἀλλὰ καὶ ἐνανθρωπήσαντα, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Η μὲν γὰρ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς, καὶ ταῖς τῶν ὀνομάτων διαφοραῖς, καὶ τῶν προσώπων ποιότητί τε καὶ ἰδιότησι διαστέλλεται. Πατὴρ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς πάλιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἴδιον τῆς θεότητος· καὶ εἰς τὸν αὐτὸν τῆς οὐσίας ἀνακεφαλαιοῦται λόγον, οὐ τρεῖς ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἕνα θεὸν ἐπιγράφουσα. Πλὴν εὐδιαστόλως φημὶ δεῖν ἡμᾶς ποιεῖσθαι τὴν πίστιν, οὐχ ἁπλῶς λέγοντας Πιστεύομεν εἰς Θεὸν, ἀλλ᾽ ἐξαπλοῦντας τὴν ὁμολο γίαν, καὶ ἑκάστῳ προσώπῳ τὸν αὐτὸν τῆς δόξης ἀνατιθέντας λόγον. Διαφορὰ γὰρ πίστεως οὐδεμία μὲν ἐν ἡμῖν, οὐ γὰρ μείζων μὲν ἐν ἡμῖν ἡ πίστις ἐν Πατρί, ἐλάττων δὲ ἐν Υἱῷ, ἢ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ἀλλ' εἷς τε καὶ αὐτὸς τῆς ὁμολογίας όρος τε καὶ τρό πος διὰ τριῶν ἐρχόμενος ὀνομάτων ἐν ἴσῳ τῷ μέτρῳ ἵνα πρὸς ἑνότητα φύσεως καὶ διὰ τούτων Ιοῦσα φαί νηται πάλιν ἡ ἁγία Τριάς, ἀκατηγόρητος το καν τελῶς ἡ περὶ αὐτὴν διαλάμπουσα δόξα, καὶ ἐν ταῖς ἡμετέραις όρῷτο ψυχαῖς εἰς Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, διέλοιτό τις, εἴ γε σωφρονοίη, τοῦ Θεοῦ Λόγου τὸν ἐκ Παρθένου ναόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τῆς υἱότητος χρῆμά φημι • Βἷς γὰρ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Ὁ δὲ διατέμνων εἰς υἱῶν δυάδα τὸν ἕνα καὶ μόνον, ἵστω δὴ πάντως τὴν πίστιν ἀρνούμε νος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τὸν περὶ τούτων ἄριστά τε καὶ λίαν ὀρθῶς ἐξυφαίνων λόγον, οὐ γυμνὸν εἰς πίστιν εἰσκεκόμικε τὸν Μονογενῆ, ἀλλὰ καὶ ἐν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τοῖς καθ' ἡμᾶς γεγονότα, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπον ἀπο- et in corde tuo: hoc est verbum fidei, quod prædiθανόντα τε καὶ ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν. «Τί γάρ φησιν; Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, 8 κηρύσσομεν. Διότι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στόματί σου, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Εἰ δὲ πιστεύομεν εἰς Υἱόν, ὡς ἐγηγερμένον, τίς ὁ τεθνεώς, ἵνα καὶ ἀναστῇ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι τεθνάναι νοεῖται κατὰ τὴν σάρω κα. Κατεκλείσθη γὰρ εἰς θάνατον τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ ἀνεβίω πάλιν· σῶμα γὰρ ἦν τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ὅλην τοῦ ἐν αὐτῷ κατοικήσαντος, καὶ ἀῤῥή τως ἡνωμένου τὴν ἰδιότητα φοροῦν, τοῦτ' ἔστιν, ἐνέργειαν τὴν ζωοποιόν. Οταν οὖν τις διέλῃ, καὶ θεὶς ἀνὰ μέρος τήν τε σάρκα καὶ τὸν ἐνοικήσαντα σωματικῶς ἐν αὐτῇ, δύο τολμήσῃ λέγειν υἱούς, γινω σκέτω πιστεύειν εἰς μόνην τὴν σάρκα. Πιστεύειν γὰρ ἡμᾶς αἱ θεῖαι διδάσκουσι Γραφαὶ εἰς τὸν σταυρωθέντα τε καὶ ἀποθανόντα, καὶ ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν, οὐχ ὡς ἕτερον ὄντα παρὰ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λόγον, οὐχ ὅσον εἰς οὐσίας ταυτότητά φημι· σῶμα γὰρ τὸ σῶμα, καὶ οὐ Λόγος, εἰ καὶ σῶμα τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ὅσον εἰς τὸ τῆς ἀληθοῦς υἱότητος χρῆμα. Εἰ δὲ τῷ δοκοίημεν οὐκ ἄριστα λέγειν, ἐπιδεικνύτω παρελθὼν τὸν ἐκ Θεοῦ τεθνεῶτα Λόγον καθὸ νοεῖται Θεός, ὅπερ ἐστὶν ἀδύ νατον, μᾶλλον δὲ καὶ μόνον ἐννοῆσαι δυσσεβές. camus. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem".» Quod si credimus in Filium, ut qui surrexit, quis est ille mortuus, ut et resurgeret? At qui manifestum est secundum carnem mortuum censeri. Conclusum enim est in mortem proprium ejus corpus, atque iterum revisit: corpus quippe erat vitæ secundum naturam, totam ejus qui in eo habitavit, et ineffabiliter 763 est unitus proprie‐ tatem continens, hoc est vim et efficaciam viviflcam. Si quis ergo dividal, et seorsim ponens carnem, et qui habitavit in ea corporaliter, duos dicere filios audeat, sciat se in solam carnem credere. Divinæ quippe Scripturæ credere nos docent in crucifixum, et mortuum, et excitatum ex mortuis, non quasi alius sit a Deo Verbo quod est in ipsa, quod ad substantiæ nimirum identitatem spectat: corpus enim corpus est, non Verbum, licet corpus sit Verbi, sed quantum ad filiationeni spectat. Quod sicut minus recte loqui videamur, Dei Verbum mortuum esse demonstret, quatenus intelligitur Deus: quod est impossibile, imo etiam cogitatu impium. Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν· εἰ δὲ μὴ, εἶπον ἂν ὑμῖν· ὅτι πορεύομαι ἑτοιμάσαι τόπον ὑμῖν. Καὶ ἐὰν πορευθῶ, καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν, πάλιν ἔρχομαι, καὶ παραλή ψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. Αναγκαίως αὐτοῖς τὸ μὴ χρῆναι ταράττεσθαι διειπών, πιστεύειν τε μᾶλλον, καὶ εἰς τε Πατέρα τὸν Θεὸν καὶ ἑαυτὸν ἐπιτάξας, καὶ ἀναφανδόν ἤδη φησὶ μικροψυχοῦντας παραμυθούμενος, ὡς οὐκ ἔξω μετ νοῦσι τῆς ὁσίας αὐλῆς, ἀλλ' ἐνοικισθήσονται μὲν ταῖς ἄνω μοναῖς, ἐν δὲ τῇ τῶν πρωτοτόκων Εκκλησία τὸν μακραίωνα τρίψουσι βίον, καὶ ἐν ἀτελευ τέτοις ἔσονται τοῖς ἀγαθοῖς. Πολλάς γε μήν εἶναι φησι τὰς μονὰς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οἰκίᾳ, πολυχώρητόν τινα διδάσκων εἶναι τὸν οὐρανὸν, καὶ προσθήκης οὐδεμιᾶς δεῖσθαι παντελῶς τὴν παρ' αὐτοῦ γενομένην κτίσιν εἰς τὸ δύνασθαι λαβεῖν τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰκὸς δὲ, ὅτι καὶ τὸ διάφορον τῆς τιμῆς, τῷ πολλὰς εἶναι λέγειν τὰς μονάς, ὑποσημῆναι βούλεται, ἑκάστου τοῦ διαζήν βουλομένου ἐν ἀρετῇ, τόπον ὥσπερ τινὰ τὸν ἴδιον ἀποληψομένου, καὶ τὴν τοῖς αὐτοῦ πρέπουσαν κατορθώμασι δόξαν. Εἰ μὴ πολλαὶ τοιγαροῦν ἦσαν αἱ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μοναὶ, ταύτης ἂν ἕνεκεν τῆς αἰτίας προαποδημήσειν ἔφη, ὡς δηλονότι προετοιμάσαι τὰ τῶν ἁγίων ἐνδιαιτήματα· πολλὰς δὲ οὔσας εἰδὼς προητοιμασμένας ἤδη, καὶ τῶν ἀγαπώντων Θεὸν περιμενούσας τὴν ἄρ εξιν, Οὐχὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀποδημήσων, φησίν, ἀλλὰ τῆς ἀνόδου τῆς πρὸς τὸ ἄνω, μονὴν :a Rom. x, 8-10. XIV, 2, 3. In domo Patris mei mansiones multæ sunt; si quominus, dixissem vobis: quia vado parare vobis locum. Et si abiero, et praparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, et vos silis. Postquam eis præcepit ne turbarentur, sed crederent potius in Patrem Deum, et seipsum, aperte modo eos animo deficientes consolatur, dicens eos neutiquam extra sanctam aulam remansuros, sed in supernas mansiones introducendos, et in primogenitorum Ecclesia perennem vitam acturos, ac in æternis bonis mansuros. Porro multas mansio-: nes in domo Patris esse dicit, longe capacissimum cœlum esse docens, nec accessione prorsus ulla opus esse creaturæ ab ipso conditæ ad suscipiendos qui diligunt ipsum. Cum autem ait multas esse mansiones, credibile est innuere velle honoris excellentiam quo ornandus est quisquis in virtute degere statuit, proprium quemdam veluti locum congruentemque suis factis gloriam recepturus. Nisi multa igitur essent illæ apud Deum et Patrem mansiones, hanc ob causam, inquiebat, prior abirem ad paranda nimirum sanctis habitacula: sed cum noverim multas jam esse præparatas, quæ diligentium Deum adventum præstolantur, Non ob banc causam discedam, inquit, sed ut reditus in supernam viam veluti quamdam et locum vobis præeparaturus, et quod inaccessum olim erat complanaturus. Invium quippe prorsus erat colum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τοῖς καθ' ἡμᾶς γεγονότα, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπον ἀπο- et in corde tuo: hoc est verbum fidei, quod prædiθανόντα τε καὶ ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν. «Τί γάρ φησιν; Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν, ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, 8 κηρύσσομεν. Διότι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στόματί σου, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρε αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Εἰ δὲ πιστεύομεν εἰς Υἱόν, ὡς ἐγηγερμένον, τίς ὁ τεθνεώς, ἵνα καὶ ἀναστῇ; 'Αλλ' ἔστι δῆλον, ὅτι τεθνάναι νοεῖται κατὰ τὴν σάρω κα. Κατεκλείσθη γὰρ εἰς θάνατον τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ ἀνεβίω πάλιν· σῶμα γὰρ ἦν τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, ὅλην τοῦ ἐν αὐτῷ κατοικήσαντος, καὶ ἀῤῥή τως ἡνωμένου τὴν ἰδιότητα φοροῦν, τοῦτ' ἔστιν, ἐνέργειαν τὴν ζωοποιόν. Οταν οὖν τις διέλῃ, καὶ θεὶς ἀνὰ μέρος τήν τε σάρκα καὶ τὸν ἐνοικήσαντα σωματικῶς ἐν αὐτῇ, δύο τολμήσῃ λέγειν υἱούς, γινω σκέτω πιστεύειν εἰς μόνην τὴν σάρκα. Πιστεύειν γὰρ ἡμᾶς αἱ θεῖαι διδάσκουσι Γραφαὶ εἰς τὸν σταυρωθέντα τε καὶ ἀποθανόντα, καὶ ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν, οὐχ ὡς ἕτερον ὄντα παρὰ τὸν ἐν αὐτῇ Θεὸν Λόγον, οὐχ ὅσον εἰς οὐσίας ταυτότητά φημι· σῶμα γὰρ τὸ σῶμα, καὶ οὐ Λόγος, εἰ καὶ σῶμα τοῦ Λόγου, ἀλλ᾽ ὅσον εἰς τὸ τῆς ἀληθοῦς υἱότητος χρῆμα. Εἰ δὲ τῷ δοκοίημεν οὐκ ἄριστα λέγειν, ἐπιδεικνύτω παρελθὼν τὸν ἐκ Θεοῦ τεθνεῶτα Λόγον καθὸ νοεῖται Θεός, ὅπερ ἐστὶν ἀδύ νατον, μᾶλλον δὲ καὶ μόνον ἐννοῆσαι δυσσεβές. camus. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem".» Quod si credimus in Filium, ut qui surrexit, quis est ille mortuus, ut et resurgeret? At qui manifestum est secundum carnem mortuum censeri. Conclusum enim est in mortem proprium ejus corpus, atque iterum revisit: corpus quippe erat vitæ secundum naturam, totam ejus qui in eo habitavit, et ineffabiliter 763 est unitus proprie‐ tatem continens, hoc est vim et efficaciam viviflcam. Si quis ergo dividal, et seorsim ponens carnem, et qui habitavit in ea corporaliter, duos dicere filios audeat, sciat se in solam carnem credere. Divinæ quippe Scripturæ credere nos docent in crucifixum, et mortuum, et excitatum ex mortuis, non quasi alius sit a Deo Verbo quod est in ipsa, quod ad substantiæ nimirum identitatem spectat: corpus enim corpus est, non Verbum, licet corpus sit Verbi, sed quantum ad filiationeni spectat. Quod sicut minus recte loqui videamur, Dei Verbum mortuum esse demonstret, quatenus intelligitur Deus: quod est impossibile, imo etiam cogitatu impium. Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν· εἰ δὲ μὴ, εἶπον ἂν ὑμῖν· ὅτι πορεύομαι ἑτοιμάσαι τόπον ὑμῖν. Καὶ ἐὰν πορευθῶ, καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν, πάλιν ἔρχομαι, καὶ παραλή ψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. Αναγκαίως αὐτοῖς τὸ μὴ χρῆναι ταράττεσθαι διειπών, πιστεύειν τε μᾶλλον, καὶ εἰς τε Πατέρα τὸν Θεὸν καὶ ἑαυτὸν ἐπιτάξας, καὶ ἀναφανδόν ἤδη φησὶ μικροψυχοῦντας παραμυθούμενος, ὡς οὐκ ἔξω μετ νοῦσι τῆς ὁσίας αὐλῆς, ἀλλ' ἐνοικισθήσονται μὲν ταῖς ἄνω μοναῖς, ἐν δὲ τῇ τῶν πρωτοτόκων Εκκλησία τὸν μακραίωνα τρίψουσι βίον, καὶ ἐν ἀτελευ τέτοις ἔσονται τοῖς ἀγαθοῖς. Πολλάς γε μήν εἶναι φησι τὰς μονὰς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οἰκίᾳ, πολυχώρητόν τινα διδάσκων εἶναι τὸν οὐρανὸν, καὶ προσθήκης οὐδεμιᾶς δεῖσθαι παντελῶς τὴν παρ' αὐτοῦ γενομένην κτίσιν εἰς τὸ δύνασθαι λαβεῖν τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Εἰκὸς δὲ, ὅτι καὶ τὸ διάφορον τῆς τιμῆς, τῷ πολλὰς εἶναι λέγειν τὰς μονάς, ὑποσημῆναι βούλεται, ἑκάστου τοῦ διαζήν βουλομένου ἐν ἀρετῇ, τόπον ὥσπερ τινὰ τὸν ἴδιον ἀποληψομένου, καὶ τὴν τοῖς αὐτοῦ πρέπουσαν κατορθώμασι δόξαν. Εἰ μὴ πολλαὶ τοιγαροῦν ἦσαν αἱ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μοναὶ, ταύτης ἂν ἕνεκεν τῆς αἰτίας προαποδημήσειν ἔφη, ὡς δηλονότι προετοιμάσαι τὰ τῶν ἁγίων ἐνδιαιτήματα· πολλὰς δὲ οὔσας εἰδὼς προητοιμασμένας ἤδη, καὶ τῶν ἀγαπώντων Θεὸν περιμενούσας τὴν ἄρ εξιν, Οὐχὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀποδημήσων, φησίν, ἀλλὰ τῆς ἀνόδου τῆς πρὸς τὸ ἄνω, μονὴν :a Rom. x, 8-10. XIV, 2, 3. In domo Patris mei mansiones multæ sunt; si quominus, dixissem vobis: quia vado parare vobis locum. Et si abiero, et praparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego, et vos silis. Postquam eis præcepit ne turbarentur, sed crederent potius in Patrem Deum, et seipsum, aperte modo eos animo deficientes consolatur, dicens eos neutiquam extra sanctam aulam remansuros, sed in supernas mansiones introducendos, et in primogenitorum Ecclesia perennem vitam acturos, ac in æternis bonis mansuros. Porro multas mansio-: nes in domo Patris esse dicit, longe capacissimum cœlum esse docens, nec accessione prorsus ulla opus esse creaturæ ab ipso conditæ ad suscipiendos qui diligunt ipsum. Cum autem ait multas esse mansiones, credibile est innuere velle honoris excellentiam quo ornandus est quisquis in virtute degere statuit, proprium quemdam veluti locum congruentemque suis factis gloriam recepturus. Nisi multa igitur essent illæ apud Deum et Patrem mansiones, hanc ob causam, inquiebat, prior abirem ad paranda nimirum sanctis habitacula: sed cum noverim multas jam esse præparatas, quæ diligentium Deum adventum præstolantur, Non ob banc causam discedam, inquit, sed ut reditus in supernam viam veluti quamdam et locum vobis præeparaturus, et quod inaccessum olim erat complanaturus. Invium quippe prorsus erat colum

hominibus, 764 neque prius unquam caro purum ὥσπερ τινά, καὶ τόπον προευτρεπίσων ὑμῖν, καὶ τὸ illum et sanctissiinun angelorum locum triverat, sed primus ascensum ad illud Christus nobis instauravit, modumque eo ascendendi carni tradidit, primitias veluti quasdam mortuorum, et in terra jacentium seipsum offerens Deo ac Patri, et primus homo manifestatus iis qui in cœlo sunt. Idcirco augustum et magnum illud adventus cum carne mysterium ignorantes coelestes angeli, ascendentem mirabantur attoniti, et novo atque inusitato spectaculo turbati tantum non aiunt: «Quis est iste qui venit de Edom *?, hoc est de terra. Sed ignaram admirabilis Dei ac Patris sapientiæ suipernam illam multitudinem Spiritus non dimisit, quinimo jussit ut ei tanquam regi ac universi Domino coelestes portas aperirent, exclamans: «Τol- β lite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ ". › Innovavit igitur nobis Dominus noster Jesus Christus viam recentem ac vivam, ut Paulus ait ss, non in sancta manufacta, sed in cœlum ipsum ingressus, ut nunc coram vultu Dei pro nobis appareat. Nec enim ascendit Christus, ut seipsum conspectui Dei ac Patris manifestaret erat quippe, et est, eritque semper in Patre, et in oculis sui genitoris: ipse enim est quo semper gaudet; sed ascendit nunc quasi homo insolita quadam et inusitata ratione conspiciendum se praebens Verbum quod olim bumanitate vacuum erat. Idque propter nos, et pro nobis, ut et inventus ut homo *3*, tanquam Filius in virtute, et qui cum carne audiit in solidum: • Sede a dextris ineis ", filiationis gloriam toti humano generi per seipsum adoptione transmitteret. Unus enim est ex nobis, in quantum homo apparuit, a dextris Dei et Patris, licet supra omnem creaturam sit, et consubstantialis suo genitori, quatenus effulsit ex ipso, Deus de Deo, et lumen de vero lumine. Apparuit itaque tanquam homo pro nobis Patri, ut nos qui ab ejus vultu propter veterem prævaricationem repulsi fueramus, rursus coram Patre sisteret; sedit, ut Filius, ut et nos, tanquam filii, per eum nuncuparemur ac Dei filii. Ideoque Paulus qui contendit habere se Christum loquentem in seipso ", communia esse natura humanæ docens ea quæ erga ipsum peculiariter facta sunt ait, quia et c conresuscitavit nos, et consedere fecit in coelestibus in Christo s. Propria namque est 765 Christo, ut secundum naturam Filio, consessus dignitas et gloria, quam ei uni congruenter ac vere tribuendain esse dicimus: sed quía considens nostri similis est, quatenus apparuit homo, Deusque simul de Deo intelligitur, ad nos etiam quodammodo dignitatis illius gratiam transmittit. Etsi enim cum eo Patri consessuri non simus (quomodo enim servus unquam ad æqualem cum domino honorem ascendet?), verumtamen sanctis discipulis sessuros super thronis 80 Isa. LXIII, 1. st Psal. xxill, 7. 52 Hebr. 1x, 12. 3. 55 Ephes. 11, 6. › πάλαι δύσβατον ἐξομαλιῶν. "Αβατος γὰρ ἦν ἀν θρώποις παντελῶς ὁ οὐρανὸς, καὶ οὐ πεπάτηκε πρότερον πώποτε σὰρξ τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο καὶ πάν αγνον τῶν ἀγγέλων χωρίον, ένεκαίνισε δὲ πρῶτος ἡμῖν τὴν εἰς αὐτὸν ἄνοδον ὁ Χριστὸς, καὶ τρόπον ἔδω κεν ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανὸν τῇ σαρκὶ, ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τῶν κεκοιμημένων, καὶ ἐν γῆς χώματι κειμένων, ἑαυτὸν ἀνακομίσας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ πρώτ τος άνθρωπος ὀφθεὶς τοῖς ἐν οὐρανῷ. Τοιγάρτοι καὶ τὸ σεπτὸν καὶ μέγα τῆς ἐπιδημίας τῆς μετὰ σαρκὸς μυστήριον οὐκ εἰδότες οἱ κατ' οὐρανὸν ὄντες ἄγγελος, ἀνιόντα κατετεθήπεσαν, ἐπὶ δὲ τῷ ξένῳ καὶ ἀήθει πράγματι μονονουχί τεθορυβημένοι, φασί· ι Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ; ν τοῦτ' ἔστιν, ἐκ γῆς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀδίδακτον τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξιαγάστου σοφίας, τὴν ἄνω πληθὺν ἀφῆκε τὸ Πνεῦμα, διεκελεύετο δὲ μᾶλλον ὡς βασιλεῖ καὶ τῶν ὅλων Δεσπότῃ τὰς οὐρανίους ἀνοιγνύναι πύλας ἀναφωνοῦν· • Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. ο Ενεκαίνισε τοίνυν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν, ὡς ὁ Παυλός φησιν, οὐκ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσελθὼν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ἐμφανίσων τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀναδέ 6ηκεν ὁ Χριστός· ἦν γὰρ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται διά παντὸς, ἐν Πατρὶ, καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ ἰδίου γεννήτορος· αὐτὸς γάρ ἐστιν, ᾧ προσχαίρει διὰ παντός· ἀν έβη δὲ νῦν, ὡς ἄνθρωπος ἀσυνήθως τε καὶ ξένως εμφανισθῆναι, ὁ πάλαι γυμνὸς ἀνθρωπότητος Αόγος. Δι' ἡμᾶς δὲ τοῦτο, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ ὡς ἄνθρωπος εὑρεθείς, ὡς Υἱὸς ἐν δυνάμει, καὶ μετά σαρκὸς ἀκούσας καθόλου, «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, τῆς υἱοθεσίας τὴν δόξαν, ὅλῳ δι᾿ ἑαυτοῦ παραπέμψη τῷ γένει. Εἷς γὰρ ἐστιν ἡμῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρω πος, ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, εἰ καὶ ὑπὲρ πά σάν ἐστιν τὴν κτίσιν, καὶ ὁμοούσιος τῷ ἰδίῳ γεννήτορι, καθό πέφηνεν ἐξ αὐτοῦ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτὸς κατὰ ἀλήθειαν. Ενεφανίσθη τοίνυν, ὡς ἄνθρωπος ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, ἵνα ἡμᾶς τοὺς ἐκ προσώπου γεγονότας διὰ τὴν ἀρχαίαν παρά βασιν, στήσῃ πάλιν ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Πα τρός· κεκάθικεν, ὡς Υἱός, ἵνα καὶ ἡμεῖς, ὡς υἱοὶ δι᾿ αὐτοῦ χρηματίσωμεν, καὶ τέκνα Θεοῦ. Διά του τοῦτο, καὶ ὁ Παῦλος, ὁ τὸν Χριστὸν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα διατεινόμενος, κοινὰ τῇ φύσει τῇ ἀνθρω πείᾳ τὰ εἰς αὐτὸν ἰδικῶς γεγονότα διδάσκων φησίν, ὅτι καὶ ο Συνήγειρεν ἡμᾶς, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ. • Ιδιον μὲν γὰρ ὡς Υἱῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστῷ τὸ τῆς συνεδρείας ἀξίω μα, καὶ τὴν τοῦ συγκαθῆσθαι δόξαν, αὐτῷ τε πρεπόντως καὶ μόνῳ ἀληθῶς ἀνακεῖσθαι φήσομεν· τὸ δὲ ὅλως καθ' ἡμᾶς ὑπάρχειν τὸν συνεδρεύοντα, καθό πέφηνεν ἄνθρωπος μετὰ τοῦ νοεῖσθαι καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ, παραπέμπει πως καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐκ τοῦ 83 Philipp. 11, 7. sa Psal, cix, 1. > 11 Cor.

hominibus, 764 neque prius unquam caro purum ὥσπερ τινά, καὶ τόπον προευτρεπίσων ὑμῖν, καὶ τὸ illum et sanctissiinun angelorum locum triverat, sed primus ascensum ad illud Christus nobis instauravit, modumque eo ascendendi carni tradidit, primitias veluti quasdam mortuorum, et in terra jacentium seipsum offerens Deo ac Patri, et primus homo manifestatus iis qui in cœlo sunt. Idcirco augustum et magnum illud adventus cum carne mysterium ignorantes coelestes angeli, ascendentem mirabantur attoniti, et novo atque inusitato spectaculo turbati tantum non aiunt: «Quis est iste qui venit de Edom *?, hoc est de terra. Sed ignaram admirabilis Dei ac Patris sapientiæ suipernam illam multitudinem Spiritus non dimisit, quinimo jussit ut ei tanquam regi ac universi Domino coelestes portas aperirent, exclamans: «Τol- β lite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ ". › Innovavit igitur nobis Dominus noster Jesus Christus viam recentem ac vivam, ut Paulus ait ss, non in sancta manufacta, sed in cœlum ipsum ingressus, ut nunc coram vultu Dei pro nobis appareat. Nec enim ascendit Christus, ut seipsum conspectui Dei ac Patris manifestaret erat quippe, et est, eritque semper in Patre, et in oculis sui genitoris: ipse enim est quo semper gaudet; sed ascendit nunc quasi homo insolita quadam et inusitata ratione conspiciendum se praebens Verbum quod olim bumanitate vacuum erat. Idque propter nos, et pro nobis, ut et inventus ut homo *3*, tanquam Filius in virtute, et qui cum carne audiit in solidum: • Sede a dextris ineis ", filiationis gloriam toti humano generi per seipsum adoptione transmitteret. Unus enim est ex nobis, in quantum homo apparuit, a dextris Dei et Patris, licet supra omnem creaturam sit, et consubstantialis suo genitori, quatenus effulsit ex ipso, Deus de Deo, et lumen de vero lumine. Apparuit itaque tanquam homo pro nobis Patri, ut nos qui ab ejus vultu propter veterem prævaricationem repulsi fueramus, rursus coram Patre sisteret; sedit, ut Filius, ut et nos, tanquam filii, per eum nuncuparemur ac Dei filii. Ideoque Paulus qui contendit habere se Christum loquentem in seipso ", communia esse natura humanæ docens ea quæ erga ipsum peculiariter facta sunt ait, quia et c conresuscitavit nos, et consedere fecit in coelestibus in Christo s. Propria namque est 765 Christo, ut secundum naturam Filio, consessus dignitas et gloria, quam ei uni congruenter ac vere tribuendain esse dicimus: sed quía considens nostri similis est, quatenus apparuit homo, Deusque simul de Deo intelligitur, ad nos etiam quodammodo dignitatis illius gratiam transmittit. Etsi enim cum eo Patri consessuri non simus (quomodo enim servus unquam ad æqualem cum domino honorem ascendet?), verumtamen sanctis discipulis sessuros super thronis 80 Isa. LXIII, 1. st Psal. xxill, 7. 52 Hebr. 1x, 12. 3. 55 Ephes. 11, 6. › πάλαι δύσβατον ἐξομαλιῶν. "Αβατος γὰρ ἦν ἀν θρώποις παντελῶς ὁ οὐρανὸς, καὶ οὐ πεπάτηκε πρότερον πώποτε σὰρξ τὸ καθαρὸν ἐκεῖνο καὶ πάν αγνον τῶν ἀγγέλων χωρίον, ένεκαίνισε δὲ πρῶτος ἡμῖν τὴν εἰς αὐτὸν ἄνοδον ὁ Χριστὸς, καὶ τρόπον ἔδω κεν ἀνόδου τῆς εἰς οὐρανὸν τῇ σαρκὶ, ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τῶν κεκοιμημένων, καὶ ἐν γῆς χώματι κειμένων, ἑαυτὸν ἀνακομίσας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ πρώτ τος άνθρωπος ὀφθεὶς τοῖς ἐν οὐρανῷ. Τοιγάρτοι καὶ τὸ σεπτὸν καὶ μέγα τῆς ἐπιδημίας τῆς μετὰ σαρκὸς μυστήριον οὐκ εἰδότες οἱ κατ' οὐρανὸν ὄντες ἄγγελος, ἀνιόντα κατετεθήπεσαν, ἐπὶ δὲ τῷ ξένῳ καὶ ἀήθει πράγματι μονονουχί τεθορυβημένοι, φασί· ι Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Εδώμ; ν τοῦτ' ἔστιν, ἐκ γῆς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἀδίδακτον τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξιαγάστου σοφίας, τὴν ἄνω πληθὺν ἀφῆκε τὸ Πνεῦμα, διεκελεύετο δὲ μᾶλλον ὡς βασιλεῖ καὶ τῶν ὅλων Δεσπότῃ τὰς οὐρανίους ἀνοιγνύναι πύλας ἀναφωνοῦν· • Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. ο Ενεκαίνισε τοίνυν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁδὸν πρόσφατον καὶ ζῶσαν, ὡς ὁ Παυλός φησιν, οὐκ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσελθὼν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. Οὐ γὰρ ἑαυτὸν ἐμφανίσων τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀναδέ 6ηκεν ὁ Χριστός· ἦν γὰρ, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται διά παντὸς, ἐν Πατρὶ, καὶ ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ ἰδίου γεννήτορος· αὐτὸς γάρ ἐστιν, ᾧ προσχαίρει διὰ παντός· ἀν έβη δὲ νῦν, ὡς ἄνθρωπος ἀσυνήθως τε καὶ ξένως εμφανισθῆναι, ὁ πάλαι γυμνὸς ἀνθρωπότητος Αόγος. Δι' ἡμᾶς δὲ τοῦτο, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα καὶ ὡς ἄνθρωπος εὑρεθείς, ὡς Υἱὸς ἐν δυνάμει, καὶ μετά σαρκὸς ἀκούσας καθόλου, «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, τῆς υἱοθεσίας τὴν δόξαν, ὅλῳ δι᾿ ἑαυτοῦ παραπέμψη τῷ γένει. Εἷς γὰρ ἐστιν ἡμῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρω πος, ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, εἰ καὶ ὑπὲρ πά σάν ἐστιν τὴν κτίσιν, καὶ ὁμοούσιος τῷ ἰδίῳ γεννήτορι, καθό πέφηνεν ἐξ αὐτοῦ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ φῶς ἐκ φωτὸς κατὰ ἀλήθειαν. Ενεφανίσθη τοίνυν, ὡς ἄνθρωπος ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, ἵνα ἡμᾶς τοὺς ἐκ προσώπου γεγονότας διὰ τὴν ἀρχαίαν παρά βασιν, στήσῃ πάλιν ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Πα τρός· κεκάθικεν, ὡς Υἱός, ἵνα καὶ ἡμεῖς, ὡς υἱοὶ δι᾿ αὐτοῦ χρηματίσωμεν, καὶ τέκνα Θεοῦ. Διά του τοῦτο, καὶ ὁ Παῦλος, ὁ τὸν Χριστὸν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα διατεινόμενος, κοινὰ τῇ φύσει τῇ ἀνθρω πείᾳ τὰ εἰς αὐτὸν ἰδικῶς γεγονότα διδάσκων φησίν, ὅτι καὶ ο Συνήγειρεν ἡμᾶς, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ. • Ιδιον μὲν γὰρ ὡς Υἱῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχει Χριστῷ τὸ τῆς συνεδρείας ἀξίω μα, καὶ τὴν τοῦ συγκαθῆσθαι δόξαν, αὐτῷ τε πρεπόντως καὶ μόνῳ ἀληθῶς ἀνακεῖσθαι φήσομεν· τὸ δὲ ὅλως καθ' ἡμᾶς ὑπάρχειν τὸν συνεδρεύοντα, καθό πέφηνεν ἄνθρωπος μετὰ τοῦ νοεῖσθαι καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ, παραπέμπει πως καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐκ τοῦ 83 Philipp. 11, 7. sa Psal, cix, 1. > 11 Cor.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀξιώματος χάριν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ αὐτῷ συνεδρεύσομεν promisit.. Quando enim, inquit, Filius lioni86 nis sederit in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super thronos duodecim, judicantes duodecim tribus Israel **.» Igitur discedam, inquit, nequaquam vobis mansiones paraturus: multæ enim sunt, et aliquid novi rebus creatis addere est superfluum, sed præparaturus vobis locum, ut una cum sanctis angelis demum esse possitis, qui propter peccatum quod vos ab eis sejungit, adhuc in terra degitis: nec enim cum tam impuris sancta cœlitum cohors misceatur. Quod cum peregero, et superis inferiora conjunxero, modumque ascensus in supernam civitatem vobis tradidero, circa regenerationis tempus denuo revertar, et assumam vos mecum, c ut ubi sum ego, et vos sitis.. Quod τῷ Πατρὶ (πῶς γὰρ τὸ δοῦλον, εἰς τὴν ἴσην τῷ δε σπότῃ τιμὴν ἀνίας ποτέ;), ἀλλ᾽ οὖν γε, τὴν ἐπὶ θρόνων κάθισιν τοῖς ἁγίοις ἐπηγγείλατο μαθηταῖς. • Όταν γάρ, φησὶν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθίσῃ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ ὑμεῖς καθίσεσθε ἐπὶ δώ δεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσο ραήλ.» Οὐκοῦν ἀνοιχήσομαι, φησίν, οὐ μονὰς ὑμῖν ἑτοιμάσων (εἰσὶ γὰρ ἤδη πολλαί), καὶ τὸ ἐπικαινοτο μεῖσθαι τῇ κτίσει περιττόν, προευτρεπίσων δὲ τόπον ὑμῖν τοῦ εἶναι δύνασθαι λοιπὸν ἀναμίξ τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἁμαρτίαν· οὐ γὰρ ἂν ἐμίχθη τοῖς οὕτω βεβή λοις ἡ ἁγία τῶν ἄνω πληθύς. Κατορθώσας δὲ τοῦτο, καὶ συνάψας τοῖς ἄνω τὰ κάτω, τόπον δὲ δοὺς ἀν όδου τῆς εἰς τὴν ἄνω πόλιν ὑμῖν, πάλιν ἐπανήξω, β cum nosset Paulus, in suis Epistolis sic scribit: κατὰ τὸν τῆς παλιγγενεσίας καιρὸν, καὶ παραλήψο • Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos, qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præveniemus eos qui dormierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui qui in Christo sunt resurgent primi. Deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus $7., μαι ὑμᾶς μεθ' ἑαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. ο “Ο καὶ συνεὶς ὁ Παῦλος ἐν οἰκείαις Επιστολαῖς, οὕτω φησί· «Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσομεν τοὺς κοιμηθέντας. Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φω νῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον. Ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα τὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδόν οι δατε. Προαποδημήσω μὲν ἔγωγε, φησὶν, ἑτοιμάσων ὑμῖν τῆς ἀνόδου τόπον τῆς εἰς οὐρανούς· ἀλλ᾽ εἰ βούλεσθε, καὶ φίλον ὑμῖν τὸ ἐν ἐκείναις καταλῦσαι ταῖς μοναῖς, καὶ περὶ πολλοῦ πεποίησθε τὸ εἰς τὴν ἄνω γενέσθαι πόλιν, καὶ τοῖς ἁγίοις συναυλισθῆναι πνεύμασιν, οἴδατε τὴν ὁδὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἐμέ. Δι' ἐμοῦ γὰρ πάντως, καὶ οὐ δι' ἑτέρου τινός, τὴν οὕτως ἀξιάγαστον ἀποκερδανεῖτε χάριν· οὐ γὰρ ἕτερος ὑμῖν ἀνοίξει τοὺς οὐρανούς, οὐδὲ βατὸν ἀποδείξει ποτὲ τὸ παντελῶς ἀστιδές τε καὶ ἄηθες τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς χωρίον, εἰ μὴ μόνος ἐγώ, καὶ ἀληθῆς ὁ Λόγος. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὁ προφήτης Ιερεμίας ἐν Πνεύ ματι, ταύτην ἡμᾶς τὴν ὁδὸν ὅτι μάλιστα ζητεῖν παρ εκελεύετο, λέγων· «Στῆτε ἐπὶ ταῖς ὁδοῖς, καὶ ἐρωτή σατε τρίβους Κυρίου αἰωνίους, καὶ ἴδετε ποία ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀγαθὴ, καὶ βαδίζετε ἐν αὐτῇ, καὶ εὑρήσετε ἁγνισμὸν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οδοὶ μὲν γὰρ Κυρίου καὶ τρίβοι, κατὰ τὸν προφήτην, τὰ σωτήρια τῶν ἁγίων προφητῶν συγγράμματα· ἀλλ᾽ εἴ τις αὐτοῖς τὸν νοῦν ἐπιστήσεις, τὴν ὁδὸν εὑρήσει τὴν ἀγαθήν, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, δι' οὗ καὶ ὁ τέλειος ἁγνισμός ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐγγίνεται. Δικαιούμεθα γὰρ διὰ τῆς πίστεως, καὶ θείας ἀναδεικνύμεθα φύσεως κοινωνοὶ τῇ μεθέξει τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας οὕτως ἡμῖν τὸν Χριστὸν διεκήρυττε, λέγων· ο Εσται ἐκεῖ ὁδὸς καθαρά, καὶ ὁδὸς ἁγία κληθήσεται. ο Ἐκεῖ δὲ ποῦ φησιν, ἐν τοῖς χρόνοις δηλονότι τῆς μετά XIV 4. Et quo ego vado, scitis, et viam scitis. Discedam ego quidem primus, nquit, ut præparem vobis locum ascensus in cœlos: sed si in illis mansionibus morari vos juvat, et in supernam civitatem ingredi plurimi ducitis, ac una cum san· ctis spiritibus diversari, viam, id est me, nostis. Per me enim utique, ac non per alium ullum tam admirabilem gratiam consequemini: nec enim alius vobis coelos aperiet, aut inaccessum et invium plane terrenis locum, accessu facilem reddet, nisi 766 ego solum ac verum Verbum, ideoque propheta Jeremias in Spiritu hanc nos maxime viam quærere jubebat, dicens: • State super vias, el videte, et interrogate semitas Domini quæ a sæcu1o: et ridete qualis est via bona, et ambulate in ea, et invenietis purificationem animabus vestris 58. Viæ siquidem ac semite Domini, secundum prophetan, sunt salutares prophetarum libri: sed si quis eis animum applicuerit, viam inveniet bonam, id est Christum, per quem et perfecta sanctificatio animabus nostris inditur. Justificamur enim per fidem, et divinæ consortes naturæ reddimur ", participatione sancti Spiritus. Sed et ipse magna voce clamans Isaias propheta hoc modo nobis Christum prædicabat: Erit ibi via nunda, et via sancta vocabitur ".» Ibi vero pro aliquando sumit, temporibus nimirum incarnationis Unigeniti. Via eniin nobis facta est pura et sancta, per quam qui incedunt, sanctorum splendidam civitatem ac liberam ** Matth. xtx, 28. 5 | Thess. I, 15-16. * Jerem. vi, 16. 39 || Petr. 1, 4. “Isa. xxxv, 8.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀξιώματος χάριν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ αὐτῷ συνεδρεύσομεν promisit.. Quando enim, inquit, Filius lioni86 nis sederit in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super thronos duodecim, judicantes duodecim tribus Israel **.» Igitur discedam, inquit, nequaquam vobis mansiones paraturus: multæ enim sunt, et aliquid novi rebus creatis addere est superfluum, sed præparaturus vobis locum, ut una cum sanctis angelis demum esse possitis, qui propter peccatum quod vos ab eis sejungit, adhuc in terra degitis: nec enim cum tam impuris sancta cœlitum cohors misceatur. Quod cum peregero, et superis inferiora conjunxero, modumque ascensus in supernam civitatem vobis tradidero, circa regenerationis tempus denuo revertar, et assumam vos mecum, c ut ubi sum ego, et vos sitis.. Quod τῷ Πατρὶ (πῶς γὰρ τὸ δοῦλον, εἰς τὴν ἴσην τῷ δε σπότῃ τιμὴν ἀνίας ποτέ;), ἀλλ᾽ οὖν γε, τὴν ἐπὶ θρόνων κάθισιν τοῖς ἁγίοις ἐπηγγείλατο μαθηταῖς. • Όταν γάρ, φησὶν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθίσῃ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ ὑμεῖς καθίσεσθε ἐπὶ δώ δεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσο ραήλ.» Οὐκοῦν ἀνοιχήσομαι, φησίν, οὐ μονὰς ὑμῖν ἑτοιμάσων (εἰσὶ γὰρ ἤδη πολλαί), καὶ τὸ ἐπικαινοτο μεῖσθαι τῇ κτίσει περιττόν, προευτρεπίσων δὲ τόπον ὑμῖν τοῦ εἶναι δύνασθαι λοιπὸν ἀναμίξ τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἁμαρτίαν· οὐ γὰρ ἂν ἐμίχθη τοῖς οὕτω βεβή λοις ἡ ἁγία τῶν ἄνω πληθύς. Κατορθώσας δὲ τοῦτο, καὶ συνάψας τοῖς ἄνω τὰ κάτω, τόπον δὲ δοὺς ἀν όδου τῆς εἰς τὴν ἄνω πόλιν ὑμῖν, πάλιν ἐπανήξω, β cum nosset Paulus, in suis Epistolis sic scribit: κατὰ τὸν τῆς παλιγγενεσίας καιρὸν, καὶ παραλήψο • Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos, qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præveniemus eos qui dormierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui qui in Christo sunt resurgent primi. Deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus $7., μαι ὑμᾶς μεθ' ἑαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. ο “Ο καὶ συνεὶς ὁ Παῦλος ἐν οἰκείαις Επιστολαῖς, οὕτω φησί· «Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσομεν τοὺς κοιμηθέντας. Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φω νῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον. Ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα τὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδόν οι δατε. Προαποδημήσω μὲν ἔγωγε, φησὶν, ἑτοιμάσων ὑμῖν τῆς ἀνόδου τόπον τῆς εἰς οὐρανούς· ἀλλ᾽ εἰ βούλεσθε, καὶ φίλον ὑμῖν τὸ ἐν ἐκείναις καταλῦσαι ταῖς μοναῖς, καὶ περὶ πολλοῦ πεποίησθε τὸ εἰς τὴν ἄνω γενέσθαι πόλιν, καὶ τοῖς ἁγίοις συναυλισθῆναι πνεύμασιν, οἴδατε τὴν ὁδὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἐμέ. Δι' ἐμοῦ γὰρ πάντως, καὶ οὐ δι' ἑτέρου τινός, τὴν οὕτως ἀξιάγαστον ἀποκερδανεῖτε χάριν· οὐ γὰρ ἕτερος ὑμῖν ἀνοίξει τοὺς οὐρανούς, οὐδὲ βατὸν ἀποδείξει ποτὲ τὸ παντελῶς ἀστιδές τε καὶ ἄηθες τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς χωρίον, εἰ μὴ μόνος ἐγώ, καὶ ἀληθῆς ὁ Λόγος. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὁ προφήτης Ιερεμίας ἐν Πνεύ ματι, ταύτην ἡμᾶς τὴν ὁδὸν ὅτι μάλιστα ζητεῖν παρ εκελεύετο, λέγων· «Στῆτε ἐπὶ ταῖς ὁδοῖς, καὶ ἐρωτή σατε τρίβους Κυρίου αἰωνίους, καὶ ἴδετε ποία ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀγαθὴ, καὶ βαδίζετε ἐν αὐτῇ, καὶ εὑρήσετε ἁγνισμὸν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οδοὶ μὲν γὰρ Κυρίου καὶ τρίβοι, κατὰ τὸν προφήτην, τὰ σωτήρια τῶν ἁγίων προφητῶν συγγράμματα· ἀλλ᾽ εἴ τις αὐτοῖς τὸν νοῦν ἐπιστήσεις, τὴν ὁδὸν εὑρήσει τὴν ἀγαθήν, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, δι' οὗ καὶ ὁ τέλειος ἁγνισμός ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐγγίνεται. Δικαιούμεθα γὰρ διὰ τῆς πίστεως, καὶ θείας ἀναδεικνύμεθα φύσεως κοινωνοὶ τῇ μεθέξει τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας οὕτως ἡμῖν τὸν Χριστὸν διεκήρυττε, λέγων· ο Εσται ἐκεῖ ὁδὸς καθαρά, καὶ ὁδὸς ἁγία κληθήσεται. ο Ἐκεῖ δὲ ποῦ φησιν, ἐν τοῖς χρόνοις δηλονότι τῆς μετά XIV 4. Et quo ego vado, scitis, et viam scitis. Discedam ego quidem primus, nquit, ut præparem vobis locum ascensus in cœlos: sed si in illis mansionibus morari vos juvat, et in supernam civitatem ingredi plurimi ducitis, ac una cum san· ctis spiritibus diversari, viam, id est me, nostis. Per me enim utique, ac non per alium ullum tam admirabilem gratiam consequemini: nec enim alius vobis coelos aperiet, aut inaccessum et invium plane terrenis locum, accessu facilem reddet, nisi 766 ego solum ac verum Verbum, ideoque propheta Jeremias in Spiritu hanc nos maxime viam quærere jubebat, dicens: • State super vias, el videte, et interrogate semitas Domini quæ a sæcu1o: et ridete qualis est via bona, et ambulate in ea, et invenietis purificationem animabus vestris 58. Viæ siquidem ac semite Domini, secundum prophetan, sunt salutares prophetarum libri: sed si quis eis animum applicuerit, viam inveniet bonam, id est Christum, per quem et perfecta sanctificatio animabus nostris inditur. Justificamur enim per fidem, et divinæ consortes naturæ reddimur ", participatione sancti Spiritus. Sed et ipse magna voce clamans Isaias propheta hoc modo nobis Christum prædicabat: Erit ibi via nunda, et via sancta vocabitur ".» Ibi vero pro aliquando sumit, temporibus nimirum incarnationis Unigeniti. Via eniin nobis facta est pura et sancta, per quam qui incedunt, sanctorum splendidam civitatem ac liberam ** Matth. xtx, 28. 5 | Thess. I, 15-16. * Jerem. vi, 16. 39 || Petr. 1, 4. “Isa. xxxv, 8.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀξιώματος χάριν. Εἰ γὰρ καὶ μὴ αὐτῷ συνεδρεύσομεν promisit.. Quando enim, inquit, Filius lioni86 nis sederit in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super thronos duodecim, judicantes duodecim tribus Israel **.» Igitur discedam, inquit, nequaquam vobis mansiones paraturus: multæ enim sunt, et aliquid novi rebus creatis addere est superfluum, sed præparaturus vobis locum, ut una cum sanctis angelis demum esse possitis, qui propter peccatum quod vos ab eis sejungit, adhuc in terra degitis: nec enim cum tam impuris sancta cœlitum cohors misceatur. Quod cum peregero, et superis inferiora conjunxero, modumque ascensus in supernam civitatem vobis tradidero, circa regenerationis tempus denuo revertar, et assumam vos mecum, c ut ubi sum ego, et vos sitis.. Quod τῷ Πατρὶ (πῶς γὰρ τὸ δοῦλον, εἰς τὴν ἴσην τῷ δε σπότῃ τιμὴν ἀνίας ποτέ;), ἀλλ᾽ οὖν γε, τὴν ἐπὶ θρόνων κάθισιν τοῖς ἁγίοις ἐπηγγείλατο μαθηταῖς. • Όταν γάρ, φησὶν, ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθίσῃ ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ ὑμεῖς καθίσεσθε ἐπὶ δώ δεκα θρόνους, κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσο ραήλ.» Οὐκοῦν ἀνοιχήσομαι, φησίν, οὐ μονὰς ὑμῖν ἑτοιμάσων (εἰσὶ γὰρ ἤδη πολλαί), καὶ τὸ ἐπικαινοτο μεῖσθαι τῇ κτίσει περιττόν, προευτρεπίσων δὲ τόπον ὑμῖν τοῦ εἶναι δύνασθαι λοιπὸν ἀναμίξ τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἁμαρτίαν· οὐ γὰρ ἂν ἐμίχθη τοῖς οὕτω βεβή λοις ἡ ἁγία τῶν ἄνω πληθύς. Κατορθώσας δὲ τοῦτο, καὶ συνάψας τοῖς ἄνω τὰ κάτω, τόπον δὲ δοὺς ἀν όδου τῆς εἰς τὴν ἄνω πόλιν ὑμῖν, πάλιν ἐπανήξω, β cum nosset Paulus, in suis Epistolis sic scribit: κατὰ τὸν τῆς παλιγγενεσίας καιρὸν, καὶ παραλήψο • Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos, qui vivimus, qui residui sumus in adventum Domini, non præveniemus eos qui dormierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui qui in Christo sunt resurgent primi. Deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus $7., μαι ὑμᾶς μεθ' ἑαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. ο “Ο καὶ συνεὶς ὁ Παῦλος ἐν οἰκείαις Επιστολαῖς, οὕτω φησί· «Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσομεν τοὺς κοιμηθέντας. Οτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φω νῇ ἀρχαγγέλου, καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον. Ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα τὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Καὶ ὅπου ἐγὼ ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὀδόν οι δατε. Προαποδημήσω μὲν ἔγωγε, φησὶν, ἑτοιμάσων ὑμῖν τῆς ἀνόδου τόπον τῆς εἰς οὐρανούς· ἀλλ᾽ εἰ βούλεσθε, καὶ φίλον ὑμῖν τὸ ἐν ἐκείναις καταλῦσαι ταῖς μοναῖς, καὶ περὶ πολλοῦ πεποίησθε τὸ εἰς τὴν ἄνω γενέσθαι πόλιν, καὶ τοῖς ἁγίοις συναυλισθῆναι πνεύμασιν, οἴδατε τὴν ὁδὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἐμέ. Δι' ἐμοῦ γὰρ πάντως, καὶ οὐ δι' ἑτέρου τινός, τὴν οὕτως ἀξιάγαστον ἀποκερδανεῖτε χάριν· οὐ γὰρ ἕτερος ὑμῖν ἀνοίξει τοὺς οὐρανούς, οὐδὲ βατὸν ἀποδείξει ποτὲ τὸ παντελῶς ἀστιδές τε καὶ ἄηθες τοῖς ἀπὸ τῆς γῆς χωρίον, εἰ μὴ μόνος ἐγώ, καὶ ἀληθῆς ὁ Λόγος. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ὁ προφήτης Ιερεμίας ἐν Πνεύ ματι, ταύτην ἡμᾶς τὴν ὁδὸν ὅτι μάλιστα ζητεῖν παρ εκελεύετο, λέγων· «Στῆτε ἐπὶ ταῖς ὁδοῖς, καὶ ἐρωτή σατε τρίβους Κυρίου αἰωνίους, καὶ ἴδετε ποία ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀγαθὴ, καὶ βαδίζετε ἐν αὐτῇ, καὶ εὑρήσετε ἁγνισμὸν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οδοὶ μὲν γὰρ Κυρίου καὶ τρίβοι, κατὰ τὸν προφήτην, τὰ σωτήρια τῶν ἁγίων προφητῶν συγγράμματα· ἀλλ᾽ εἴ τις αὐτοῖς τὸν νοῦν ἐπιστήσεις, τὴν ὁδὸν εὑρήσει τὴν ἀγαθήν, τοῦτ' ἔστι Χριστὸν, δι' οὗ καὶ ὁ τέλειος ἁγνισμός ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐγγίνεται. Δικαιούμεθα γὰρ διὰ τῆς πίστεως, καὶ θείας ἀναδεικνύμεθα φύσεως κοινωνοὶ τῇ μεθέξει τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας οὕτως ἡμῖν τὸν Χριστὸν διεκήρυττε, λέγων· ο Εσται ἐκεῖ ὁδὸς καθαρά, καὶ ὁδὸς ἁγία κληθήσεται. ο Ἐκεῖ δὲ ποῦ φησιν, ἐν τοῖς χρόνοις δηλονότι τῆς μετά XIV 4. Et quo ego vado, scitis, et viam scitis. Discedam ego quidem primus, nquit, ut præparem vobis locum ascensus in cœlos: sed si in illis mansionibus morari vos juvat, et in supernam civitatem ingredi plurimi ducitis, ac una cum san· ctis spiritibus diversari, viam, id est me, nostis. Per me enim utique, ac non per alium ullum tam admirabilem gratiam consequemini: nec enim alius vobis coelos aperiet, aut inaccessum et invium plane terrenis locum, accessu facilem reddet, nisi 766 ego solum ac verum Verbum, ideoque propheta Jeremias in Spiritu hanc nos maxime viam quærere jubebat, dicens: • State super vias, el videte, et interrogate semitas Domini quæ a sæcu1o: et ridete qualis est via bona, et ambulate in ea, et invenietis purificationem animabus vestris 58. Viæ siquidem ac semite Domini, secundum prophetan, sunt salutares prophetarum libri: sed si quis eis animum applicuerit, viam inveniet bonam, id est Christum, per quem et perfecta sanctificatio animabus nostris inditur. Justificamur enim per fidem, et divinæ consortes naturæ reddimur ", participatione sancti Spiritus. Sed et ipse magna voce clamans Isaias propheta hoc modo nobis Christum prædicabat: Erit ibi via nunda, et via sancta vocabitur ".» Ibi vero pro aliquando sumit, temporibus nimirum incarnationis Unigeniti. Via eniin nobis facta est pura et sancta, per quam qui incedunt, sanctorum splendidam civitatem ac liberam ** Matth. xtx, 28. 5 | Thess. I, 15-16. * Jerem. vi, 16. 39 || Petr. 1, 4. “Isa. xxxv, 8.

Jerusalem definitis visuri sunt temporibus. Quin σαρκὸς οἰκονομίας τοῦ Μονογενούς. Οδὸς γὰρ ἡμῖν et ipse rursus divinus Psalmista tanquam ad Deum Patrem ait: «Legem pone mihi, Domine, in via tua "., Cupit enim Christi legibus erudiri, non ignorans ad supernam civitatem se ascensurum si per evangelicam doctrinam recta per omne bonum feratur. Difficile non est alia quoque multa ex prophetis in medium afferre testimonia, per quæ licet agnoscere viam sanctam Jesum esse nuncupatum: sed non est necesse, ut puto, de rebus adeo perspicuis multum laborare. Scitis ergo viam, per quam ascenderis, inquit, et ipsi ad supernas mansiones, nihil aliud indicans quam plurima esse eaque præclara apud Deum ac Patrem domicilia, et prius ascendam locum, viam vobis paraturus quo libere et intrepide versari in illis regionibus possitis. Scitis vero, inquit, neminem per alium quam per me unum eo ascendere unquam posse. Quare, si quis ab amore Christi deturbatus, aut profanis vocum novitatibus ", et peregrinorum vocabulorum impuritatibus sycophantias paranti adhærens, ineffabilem et incomprehensibilem ejus naturam inter servos collocet, aut liberum et ex 767 Patris substantia genitum Verbum creaturis adnumeret, aut alio quovis modo violet, intelligat se viam ad superna tendentem perdidisse, et ab arvi sulcis aberrasse, ut a quodam scriptum est, et pœnas in inferis degentibus debitas luiturum esse. Quocirca sapientissimus Paulus eos qui præ vecordia nolunt in Christo vivere, sed ad legales umbras redeunt, alienos factos esse et a Christi gratia excidisse ait ex eo quod volunt justificari ex lege. Quemadmodum enim is qui a trita et recta via excidit, erroris omnino damna passurus est: sic qui repudiata Christi justitia evangelica conversationis doctrinam nihil faciunt, supernam civitatem non videbunt, neque porro etiam cum sanctis vivent. Via enim quæ illuc ducit, Christus unus est. γέγονε καθαρὰ καὶ ἁγία, δι' ἧς οἱ βαδίζοντες τὴν λαμπράν τῶν ἁγίων καλλίπολιν καὶ τὴν ἐλευθέραν Ἱερουσαλὴμ ἐν τοῖς ὡρισμένοις ὄψονται χρόνοις. Καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελωδός, ὡς πρὸς Θεὸν Πατέρα φησι· ο Νομοθέτησόν με, Κύριε, ἐν τῇ ὁδῷ σου. • Επιθυμεῖ γὰρ τοῖς διὰ Χριστοῦ παιδεύε σθαι νόμοις, οὐκ ἀγνόησας τις ὅτι καὶ πρὸς τὴν ἄνω βαδιεῖται πόλιν, διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως, κατ᾽ εὐθὺ παντὸς ἐρχόμενος ἀγαθοῦ. Καὶ παρενεγκεῖν μὲν οὐ χαλεπὸν, καὶ ἑτέρας ἔτι πολλὰς ἐκ προφητῶν μαρτυρίας, δι' ὧν ἂν εἰδείημεν ὁδὸν τὴν ἁγίαν ἀπο κεκλημένον τὸν Ἰησοῦν, ἀλλ᾽ οὐδὲν, οἶμαι, τὸ ἀναγο καῖον τοῖς οὕτω σαφῶς ἐγκειμένοις, εἰς ὄνησιν ἐπ αγωνίζεσθαι σφόδρα. Ιστε τοίνυν τὴν ὁδὸν, δι' ἧς ἂν ἴοιτε, φησὶ, καὶ αὐτοὶ πρὸς τὰς ἄνω μονὰς (ήδη τοῦτο παραδηλῶν, καὶ ἕτερον οὐδὲν, ἢ ὅτι πολλὰ μὲν λίαν, καὶ εὐπρεπῆ τὰ παρὰ θεῷ καὶ Πατρὶ καταλύματα), καὶ τόπον ὑμῖν παῤῥησίας τοῦ καὶ ἐν ἐκείνοις γενέσθαι τοῖς χωρίοις ἑτοιμάσων προαναβήσομαι. Πλὴν ἴστε, φησὶν, ὡς οὐκ ἄν τις δι ἑτέρου τινὸς τὸ ἐκεῖσε γενέσθαι λάβοι, πλὴν δι' ἐμοῦ καὶ μόνου. Οὐ κοῦν εἴ τις ἐκπέσοι τοῦ ἀγαπᾶσθαι παρὰ Χριστοῦ, ἡ βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀλλοκότων ῥημάτων ἀκα θαρσίαις προσέχων συκοφαντεῖν ἑλομένῳ, τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ ἀπερινόητον φύσιν ὡς ἐν δούλοις κατατάτ τεί, καὶ τοῖς γενομένοις καταριθμεῖ τὸν ἐλεύθερον καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα Λόγον, ήγουν καθ' έτερόν τινα λυπήσεις τρόπον, γινωσκέτω λοιπὸν τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας τὴν ὁδὸν ἀπολέσας, καὶ πεπλανημένος μὲν τοῦ ἰδίου γεωργίου τοὺς ἄξονας, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπό τινος, ὑφέξων δὲ πάντως τὴν τοῖς κάτω μένουσι πρέπουσαν δίκην. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος τοὺς ἀρνησαμένους ἐκ φρενοβλα βείας τὸ ἐν Χριστῷ πολιτεύεσθαι, παλινδρομούντας δὲ πρὸς τὰς ἐκ νόμου σκιάς, ἀπηλλοτριῶσθαί φησιν ἀπὸ Χριστοῦ καὶ τῆς χάριτος ἐκπεσεῖν, διὰ τοῦ δικαιοῦσθαι φιλεῖν ἐκ νόμου. "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ τῆς τετριμμένης τε καὶ εὐθείας ἐκπίπτων ὁδοῦ, τὰ ἐκ οἶμαι, καὶ οὐχ ἑτέρως, οἱ τὴν ἐν Χριστῷ δικαιοσύνην παίδευσιν ἐν τῷ μηδενὶ τεθεικότες, τὴν ἄνω πόλιν τοῦ πλανᾶσθαι πάντως ὑποστήσεται βλάβη· οὕτως, παρωσάμενοι, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὴν οὐκ ὄψονται, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς ἁγίοις συνδιαιτήσονται. Οδὸς γὰρ ἡ πρὸς τοῦτο κομίζουσα, μόνος ἐστὶν ὁ Χριστός. XIV, 5, 6. Dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo radis, et quomodo possumus viam scire? Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vila: et neno venit ad Patrem, nisi per me. Christum suis discipulis nondum aperte dicere volentem ad coelos se ascensurum, et ad Patrem migraturum, sed ænigmatice adhuc et multa cum emphasi rem significantem Thomas discipulus sciscitatur, et argumentatur quodammodo tantum non etiam cogens invitum dicere quonam demum sit abiturus, et quo tendat illius discessus iter. Nec cnim scimus, inquit, quo vadis: et quomodo viam £civerimus? Et vero nimiam curiositatem discipuli σε Psul. xxvi, 11. • | Tim. vi, 20. • Galat. v, *. Λέγει αὐτῷ Θωμᾶς· Οὐκ οἴδαμεν ποῦ ὑπάγεις, καὶ πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν; Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. Ούπω διαῤῥήδην εἰπεῖν ἐθελήσαντι τῷ Χριστῷ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅτι βαδιεῖται πρὸς τὴν ἄνω, καὶ ἀποδημήσει πρὸς τὸν Πατέρα, αἰνιγματωδῶς γε μὴν ἔτι καὶ διὰ πολλῶν ἐμφάσεων τὸ πρᾶγμα σημαίνοντι, προσεκόμισε τὴν πεῦσιν ὁ μαθητής Θωμᾶς δὲ ἦν οὗτος· καὶ συναναπλέκει τινὰ λογισμόν, μονονουχὶ καὶ οὐχ ἑκόντα λέγειν ἐκβιαζόμενος, καὶ ὅποι ποτὲ πορεύσεται, καὶ οὗ τῆς ἀποδημίας ἡ ὁδὸς συντείνεται. Οὐ γὰρ ἴσμεν, ἔφη, ποῦ ὑπάγεις, εἶτα

Jerusalem definitis visuri sunt temporibus. Quin σαρκὸς οἰκονομίας τοῦ Μονογενούς. Οδὸς γὰρ ἡμῖν et ipse rursus divinus Psalmista tanquam ad Deum Patrem ait: «Legem pone mihi, Domine, in via tua "., Cupit enim Christi legibus erudiri, non ignorans ad supernam civitatem se ascensurum si per evangelicam doctrinam recta per omne bonum feratur. Difficile non est alia quoque multa ex prophetis in medium afferre testimonia, per quæ licet agnoscere viam sanctam Jesum esse nuncupatum: sed non est necesse, ut puto, de rebus adeo perspicuis multum laborare. Scitis ergo viam, per quam ascenderis, inquit, et ipsi ad supernas mansiones, nihil aliud indicans quam plurima esse eaque præclara apud Deum ac Patrem domicilia, et prius ascendam locum, viam vobis paraturus quo libere et intrepide versari in illis regionibus possitis. Scitis vero, inquit, neminem per alium quam per me unum eo ascendere unquam posse. Quare, si quis ab amore Christi deturbatus, aut profanis vocum novitatibus ", et peregrinorum vocabulorum impuritatibus sycophantias paranti adhærens, ineffabilem et incomprehensibilem ejus naturam inter servos collocet, aut liberum et ex 767 Patris substantia genitum Verbum creaturis adnumeret, aut alio quovis modo violet, intelligat se viam ad superna tendentem perdidisse, et ab arvi sulcis aberrasse, ut a quodam scriptum est, et pœnas in inferis degentibus debitas luiturum esse. Quocirca sapientissimus Paulus eos qui præ vecordia nolunt in Christo vivere, sed ad legales umbras redeunt, alienos factos esse et a Christi gratia excidisse ait ex eo quod volunt justificari ex lege. Quemadmodum enim is qui a trita et recta via excidit, erroris omnino damna passurus est: sic qui repudiata Christi justitia evangelica conversationis doctrinam nihil faciunt, supernam civitatem non videbunt, neque porro etiam cum sanctis vivent. Via enim quæ illuc ducit, Christus unus est. γέγονε καθαρὰ καὶ ἁγία, δι' ἧς οἱ βαδίζοντες τὴν λαμπράν τῶν ἁγίων καλλίπολιν καὶ τὴν ἐλευθέραν Ἱερουσαλὴμ ἐν τοῖς ὡρισμένοις ὄψονται χρόνοις. Καὶ αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελωδός, ὡς πρὸς Θεὸν Πατέρα φησι· ο Νομοθέτησόν με, Κύριε, ἐν τῇ ὁδῷ σου. • Επιθυμεῖ γὰρ τοῖς διὰ Χριστοῦ παιδεύε σθαι νόμοις, οὐκ ἀγνόησας τις ὅτι καὶ πρὸς τὴν ἄνω βαδιεῖται πόλιν, διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως, κατ᾽ εὐθὺ παντὸς ἐρχόμενος ἀγαθοῦ. Καὶ παρενεγκεῖν μὲν οὐ χαλεπὸν, καὶ ἑτέρας ἔτι πολλὰς ἐκ προφητῶν μαρτυρίας, δι' ὧν ἂν εἰδείημεν ὁδὸν τὴν ἁγίαν ἀπο κεκλημένον τὸν Ἰησοῦν, ἀλλ᾽ οὐδὲν, οἶμαι, τὸ ἀναγο καῖον τοῖς οὕτω σαφῶς ἐγκειμένοις, εἰς ὄνησιν ἐπ αγωνίζεσθαι σφόδρα. Ιστε τοίνυν τὴν ὁδὸν, δι' ἧς ἂν ἴοιτε, φησὶ, καὶ αὐτοὶ πρὸς τὰς ἄνω μονὰς (ήδη τοῦτο παραδηλῶν, καὶ ἕτερον οὐδὲν, ἢ ὅτι πολλὰ μὲν λίαν, καὶ εὐπρεπῆ τὰ παρὰ θεῷ καὶ Πατρὶ καταλύματα), καὶ τόπον ὑμῖν παῤῥησίας τοῦ καὶ ἐν ἐκείνοις γενέσθαι τοῖς χωρίοις ἑτοιμάσων προαναβήσομαι. Πλὴν ἴστε, φησὶν, ὡς οὐκ ἄν τις δι ἑτέρου τινὸς τὸ ἐκεῖσε γενέσθαι λάβοι, πλὴν δι' ἐμοῦ καὶ μόνου. Οὐ κοῦν εἴ τις ἐκπέσοι τοῦ ἀγαπᾶσθαι παρὰ Χριστοῦ, ἡ βεβήλοις κενοφωνίαις, καὶ ἀλλοκότων ῥημάτων ἀκα θαρσίαις προσέχων συκοφαντεῖν ἑλομένῳ, τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ ἀπερινόητον φύσιν ὡς ἐν δούλοις κατατάτ τεί, καὶ τοῖς γενομένοις καταριθμεῖ τὸν ἐλεύθερον καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα Λόγον, ήγουν καθ' έτερόν τινα λυπήσεις τρόπον, γινωσκέτω λοιπὸν τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας τὴν ὁδὸν ἀπολέσας, καὶ πεπλανημένος μὲν τοῦ ἰδίου γεωργίου τοὺς ἄξονας, κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπό τινος, ὑφέξων δὲ πάντως τὴν τοῖς κάτω μένουσι πρέπουσαν δίκην. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος τοὺς ἀρνησαμένους ἐκ φρενοβλα βείας τὸ ἐν Χριστῷ πολιτεύεσθαι, παλινδρομούντας δὲ πρὸς τὰς ἐκ νόμου σκιάς, ἀπηλλοτριῶσθαί φησιν ἀπὸ Χριστοῦ καὶ τῆς χάριτος ἐκπεσεῖν, διὰ τοῦ δικαιοῦσθαι φιλεῖν ἐκ νόμου. "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ τῆς τετριμμένης τε καὶ εὐθείας ἐκπίπτων ὁδοῦ, τὰ ἐκ οἶμαι, καὶ οὐχ ἑτέρως, οἱ τὴν ἐν Χριστῷ δικαιοσύνην παίδευσιν ἐν τῷ μηδενὶ τεθεικότες, τὴν ἄνω πόλιν τοῦ πλανᾶσθαι πάντως ὑποστήσεται βλάβη· οὕτως, παρωσάμενοι, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὴν οὐκ ὄψονται, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς ἁγίοις συνδιαιτήσονται. Οδὸς γὰρ ἡ πρὸς τοῦτο κομίζουσα, μόνος ἐστὶν ὁ Χριστός. XIV, 5, 6. Dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo radis, et quomodo possumus viam scire? Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vila: et neno venit ad Patrem, nisi per me. Christum suis discipulis nondum aperte dicere volentem ad coelos se ascensurum, et ad Patrem migraturum, sed ænigmatice adhuc et multa cum emphasi rem significantem Thomas discipulus sciscitatur, et argumentatur quodammodo tantum non etiam cogens invitum dicere quonam demum sit abiturus, et quo tendat illius discessus iter. Nec cnim scimus, inquit, quo vadis: et quomodo viam £civerimus? Et vero nimiam curiositatem discipuli σε Psul. xxvi, 11. • | Tim. vi, 20. • Galat. v, *. Λέγει αὐτῷ Θωμᾶς· Οὐκ οἴδαμεν ποῦ ὑπάγεις, καὶ πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν; Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. Ούπω διαῤῥήδην εἰπεῖν ἐθελήσαντι τῷ Χριστῷ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅτι βαδιεῖται πρὸς τὴν ἄνω, καὶ ἀποδημήσει πρὸς τὸν Πατέρα, αἰνιγματωδῶς γε μὴν ἔτι καὶ διὰ πολλῶν ἐμφάσεων τὸ πρᾶγμα σημαίνοντι, προσεκόμισε τὴν πεῦσιν ὁ μαθητής Θωμᾶς δὲ ἦν οὗτος· καὶ συναναπλέκει τινὰ λογισμόν, μονονουχὶ καὶ οὐχ ἑκόντα λέγειν ἐκβιαζόμενος, καὶ ὅποι ποτὲ πορεύσεται, καὶ οὗ τῆς ἀποδημίας ἡ ὁδὸς συντείνεται. Οὐ γὰρ ἴσμεν, ἔφη, ποῦ ὑπάγεις, εἶτα

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. libitum, sed illud suæ cognitioni reservans, quinimo tempori opportuniori tribuens, percommode exponit id quod ad disciplinam est necessarium. Ego igitur, inquit, sum via, ego veritas, ego vita. Quæ quidem vere de seipso Dominum dicere, nemo, ut reor, sanus in dubium unquam revocaverit. Quærendum nihilominus studiose arbitror, quam ob causam, cum lux, et sapientia, et virtus, aliisque istiusmodi nominibus apud Scripturas divinas sit nuncupatus, eximiis nunc veluti quibusdam ac præcipuis utatur, seipsum viam, et veritatem, ac vitam nominans. Alias enim, ut arbitror, nec multum explicatu facilis est sermonis istius sensus et ratio: 768 nihilo tamen minus ad illumn est agπῶς ἂν εἰδείημεν τὴν ὁδόν; Καὶ τὸ μὲν σφόδρα Christus amolitur: nec enim respondet ad ejus περίεργον τοῦ μαθητοῦ παρελαύνει Χριστός· οὐ γὰρ ἀποκρίνεται τι πρὸς ὅπερ ἤθελεν αὐτὸς, ἀλλ' ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ γνώσει τηρήσας, καὶ καιρῷ μᾶλλον ἀναθεὶς τῷ πρεπωδεστέρῳ διεκκαλύπτει χρησίμως, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἀναγκαῖον εἰς μάθησιν. Ἐγὼ τοίνυν εἰμί, φησίν, ἡ ὁδὸς, ἐγὼ ἡ ἀλήθεια, ἐγὼ ἡ ζωή. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆς περὶ ἑαυτοῦ ταῦτα λέγων ὁ Κύριος, οὐδεὶς ἄν, οἶμαι, τῶν εὐφρονούντων ἐνδοιάσῃ πώποτε. Πλὴν ἐκεῖνο δεῖν ὑπολαμβάνω ζητῆσαι φιλομαθῶς· τοῦ γὰρ δὴ χάριν, καίτοι φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, καὶ ἑτέροις δὲ ὅσοις ονόμασι παρὰ ταῖς θεοπνεύστους ὠνομασμένος Γραφαῖς, ἐξειλεγμένοις ὥσπερ τισὶ, καὶ πολύ λίαν ἔχουσιν ὄντα λόγον, χρῆται πρὸς τὸ παρὸν, ὁδὸν ἑαυτὸν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν Βαθεῖα γὰρ ὡς ἐγᾦμαι, καὶ οὐ λίαν εὐκάτοπτος ή grediendum. Dicam enim quod mihi venit in menτοῦ λόγου δύναμις· οὐκ ὀκνητέον δ' οὖν ὅμως πρὸς τὴν ἐγχείρησιν. Ἐρῶ γὰρ ὅπερ εἰς ἐμὴν ἀναβαίνει διάνοιαν, ἐφιεὶς δηλονότι τὰ ἀμείνω νοεῖν τοῖς θεω ρεῖν εἰωθόσιν ὀξυωπέστερον. Διὰ τριῶν τοιγαροῦν πραγμάτων ταῖς ἄνω καὶ θείαις προσβαλοῦσιν [γρ. προσβαλοῦμεν] αὐλαῖς, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν ἀναβησόμεθα· διὰ πράξεως δή φημι, τῆς κατὰ ποικίλην ἀρετὴν, καὶ πίστεως τῆς ἐν ὀρθότητι, καὶ ἐλπίδος τῆς ἐν ζωή. Αρ' οὖν ἕτερος ἡμῖν τοῦ δύνασθαι τοιαῦτα ὁρᾷν γενήσεται χορηγός, ἢ πρόξε νος, η αιτία, ή πρόφασις παρὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν; Οὐ μὲν οὖν. Μὴ γάρ τοι νομί σῃς. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν νενομοτέθηκε τὰ ὑπὲρ νόμον, αὐτὸς ὑπέδειξε τὴν ὁδὸν, ἣν ἂν, οἶμαι, τις καλῶς εἰς τὴν κατ' ἐνέργειαν ἀρετὴν ἐκδέξαιτο, καὶ τὸ ἐν πράξεσι ταῖς κατὰ Χριστὸν, διαβατικόν τε καὶ πρόθυμον. Οὐκοῦν αὐτός ἐστιν ἡ ἀλήθεια, αὐτός ἐστιν ἡ ὁδὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀληθὴς τῆς πίστεως όρος, καὶ ὁ τῆς ἁπλανοῦς περὶ Θεοῦ διαλήψεως κανών τε καὶ στάθμη. Πιστεύοντας γὰρ εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐ νόθον, οὐ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ οὐδὲ κτίσμα, Η ποίημα, τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως περικεισόμεθα καύχημα. Ο γὰρ εἰς Υἱὸν παραδεξάμενος τὸν Υἱόν, διωμολόγηκε πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, καὶ Πατέρα τὸν Θεὸν οἶδέ τε καὶ δέξεται. Αὐτὸς τοιγαρο οὖν ἡ ἀλήθειά ἐστιν, αὐτός ἐστιν ἡ ζωή· οὐ γὰρ ἔτε ρος ἡμῖν ἀποκαταστήσει τὴν ἐν ἐλπίσι ζωὴν, τὴν ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ μακαριότητι, καὶ ἁγιασμῷ· αὐτὸς γὰρ ἡμᾶς ἐγείρει, καὶ νεκρούς γεγονότας, διὰ τὴν ἀρχαίαν ἀρὰν, ἀνακομίσει πάλιν εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς. Απαντα τοίνυν ἡμῖν ἐν αὐτῷ, καὶ δι' αυτ τοῦ τὰ κάλλιστά τε καὶ ἐξαίρετα πέφηνέ τε ήδη καὶ γενήσεται. Καὶ δρα μοι πάλιν, ὅτι τῇ τῶν προκειμέν των θεωρία πολὺ δὴ πρέπων ἐστὶν ὁ περὶ τούτων λόγος. Ενδοιάζοντάς τε γὰρ ἔτι τοῦ μαθητοῦ, καὶ φάσκοντος, ο Πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν;» διὰ βραχέων ἔδειξεν, ὡς ἐπείπερ εἰδεῖεν τῶν εἰς τὸ ἄνω διακομί ζειν ἐθελόντων ἀγαθῶν αἰτιόν τε καὶ χορηγόν, καὶ πρύτανιν ὑπάρχειν αὐτὸν, οὐδενὸς αὐτοῖς ἔτι δεήσει πρὸς τὸ εἰδέναι την οδόν. Ἐπειδὴ δὲ τούτῳ συνήπτε τὸ, ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ, ὁ φέρε δή τι καὶ πρὸς αὐτὸ λέγωμεν, τῶν ῥης • Levit, x1x, Lema, cogitanda nimirum meliora relinquens iis quibus acutior vis est ingenii. Tribus igitur rebus ad supernas ac divinas mansiones enitemur, et in primogenitorum congregationem ascendemus: per actionem scilicet virtutis variam, per fidem rectam, et spem vitæ. At quis alius nobis eorum faciendorum largitor, seu pararius, sive causa fuerit, quamı Dominus noster Jesus Christus? Nemo sane. Cave id existimes. Ipse quippe nobis leges posuit quæ sunt supra legem, ipse viam monstravit, quam probe actionem virtutis, et incitatum ac promptum in actionibus quæ sunt secundum Christum studium intelligere possumus. Igitur ipse est veritas, ipse via, loc est, vera fdei regula, et inculpatas de Deo sententia canon et amussis. Nam si vere credimus in Filium, id est in eum qui ex Dei ac Patris genitus est substantia, non spurium, non falso nominatum, sed neque creaturam aut factaram veræ fidei gloria ornabimus. Nam qui Filium in vero significatu ceperit, fatetur utique et eum ex quo est, Patremque Deum agnoscit et credit. Ipse itaque, veritas est, ipse est vita: nemo enim vitam quam speramus incorruptione nimirum et beatitudine ac sanctificatione constantem nobis præter eum restituet: ipse enim nos suscitat, et qni mortui sumus propter vetus maledictum, ad id quod initio eramus, denuo revocabit. Omnia igitur nobis in ipso, et per ipsum præclara atque eximia et exstiterunt jam, et porro exstabunt. Sed observa, quæso, quam apte ad propositum ista perti neant. Ambigente quippe etiamnum discipulo, ac dicente, ‹ Quomodo possumus viam scire? › paucis ostendit, quod si scirent bonorum quæ ad cœlos perducunt auctorem se et largitorem atque distributorem esse, nibil jam eis ad viæ cognitionem deesset. Quia vero huic subjunxit, ο Nemo venit ad Patrem, nisi per me:» agedum et ad illud eorum quæ dici debent quiddam afferamus, prius inquirentes quomodo ad Patrem quis vadat. Duobus igitur modis ad eum pervenimus: aut enim sancti effecti quantum fert naturæ humanæ mediocritas, tanquam sancto Deo conglutinamur: ‹ Sancti enim eritis, inquit, quia ego sanctus “;»

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. libitum, sed illud suæ cognitioni reservans, quinimo tempori opportuniori tribuens, percommode exponit id quod ad disciplinam est necessarium. Ego igitur, inquit, sum via, ego veritas, ego vita. Quæ quidem vere de seipso Dominum dicere, nemo, ut reor, sanus in dubium unquam revocaverit. Quærendum nihilominus studiose arbitror, quam ob causam, cum lux, et sapientia, et virtus, aliisque istiusmodi nominibus apud Scripturas divinas sit nuncupatus, eximiis nunc veluti quibusdam ac præcipuis utatur, seipsum viam, et veritatem, ac vitam nominans. Alias enim, ut arbitror, nec multum explicatu facilis est sermonis istius sensus et ratio: 768 nihilo tamen minus ad illumn est agπῶς ἂν εἰδείημεν τὴν ὁδόν; Καὶ τὸ μὲν σφόδρα Christus amolitur: nec enim respondet ad ejus περίεργον τοῦ μαθητοῦ παρελαύνει Χριστός· οὐ γὰρ ἀποκρίνεται τι πρὸς ὅπερ ἤθελεν αὐτὸς, ἀλλ' ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ γνώσει τηρήσας, καὶ καιρῷ μᾶλλον ἀναθεὶς τῷ πρεπωδεστέρῳ διεκκαλύπτει χρησίμως, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἀναγκαῖον εἰς μάθησιν. Ἐγὼ τοίνυν εἰμί, φησίν, ἡ ὁδὸς, ἐγὼ ἡ ἀλήθεια, ἐγὼ ἡ ζωή. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆς περὶ ἑαυτοῦ ταῦτα λέγων ὁ Κύριος, οὐδεὶς ἄν, οἶμαι, τῶν εὐφρονούντων ἐνδοιάσῃ πώποτε. Πλὴν ἐκεῖνο δεῖν ὑπολαμβάνω ζητῆσαι φιλομαθῶς· τοῦ γὰρ δὴ χάριν, καίτοι φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, καὶ ἑτέροις δὲ ὅσοις ονόμασι παρὰ ταῖς θεοπνεύστους ὠνομασμένος Γραφαῖς, ἐξειλεγμένοις ὥσπερ τισὶ, καὶ πολύ λίαν ἔχουσιν ὄντα λόγον, χρῆται πρὸς τὸ παρὸν, ὁδὸν ἑαυτὸν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν Βαθεῖα γὰρ ὡς ἐγᾦμαι, καὶ οὐ λίαν εὐκάτοπτος ή grediendum. Dicam enim quod mihi venit in menτοῦ λόγου δύναμις· οὐκ ὀκνητέον δ' οὖν ὅμως πρὸς τὴν ἐγχείρησιν. Ἐρῶ γὰρ ὅπερ εἰς ἐμὴν ἀναβαίνει διάνοιαν, ἐφιεὶς δηλονότι τὰ ἀμείνω νοεῖν τοῖς θεω ρεῖν εἰωθόσιν ὀξυωπέστερον. Διὰ τριῶν τοιγαροῦν πραγμάτων ταῖς ἄνω καὶ θείαις προσβαλοῦσιν [γρ. προσβαλοῦμεν] αὐλαῖς, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν ἀναβησόμεθα· διὰ πράξεως δή φημι, τῆς κατὰ ποικίλην ἀρετὴν, καὶ πίστεως τῆς ἐν ὀρθότητι, καὶ ἐλπίδος τῆς ἐν ζωή. Αρ' οὖν ἕτερος ἡμῖν τοῦ δύνασθαι τοιαῦτα ὁρᾷν γενήσεται χορηγός, ἢ πρόξε νος, η αιτία, ή πρόφασις παρὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν; Οὐ μὲν οὖν. Μὴ γάρ τοι νομί σῃς. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν νενομοτέθηκε τὰ ὑπὲρ νόμον, αὐτὸς ὑπέδειξε τὴν ὁδὸν, ἣν ἂν, οἶμαι, τις καλῶς εἰς τὴν κατ' ἐνέργειαν ἀρετὴν ἐκδέξαιτο, καὶ τὸ ἐν πράξεσι ταῖς κατὰ Χριστὸν, διαβατικόν τε καὶ πρόθυμον. Οὐκοῦν αὐτός ἐστιν ἡ ἀλήθεια, αὐτός ἐστιν ἡ ὁδὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀληθὴς τῆς πίστεως όρος, καὶ ὁ τῆς ἁπλανοῦς περὶ Θεοῦ διαλήψεως κανών τε καὶ στάθμη. Πιστεύοντας γὰρ εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐ νόθον, οὐ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ οὐδὲ κτίσμα, Η ποίημα, τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως περικεισόμεθα καύχημα. Ο γὰρ εἰς Υἱὸν παραδεξάμενος τὸν Υἱόν, διωμολόγηκε πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, καὶ Πατέρα τὸν Θεὸν οἶδέ τε καὶ δέξεται. Αὐτὸς τοιγαρο οὖν ἡ ἀλήθειά ἐστιν, αὐτός ἐστιν ἡ ζωή· οὐ γὰρ ἔτε ρος ἡμῖν ἀποκαταστήσει τὴν ἐν ἐλπίσι ζωὴν, τὴν ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ μακαριότητι, καὶ ἁγιασμῷ· αὐτὸς γὰρ ἡμᾶς ἐγείρει, καὶ νεκρούς γεγονότας, διὰ τὴν ἀρχαίαν ἀρὰν, ἀνακομίσει πάλιν εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς. Απαντα τοίνυν ἡμῖν ἐν αὐτῷ, καὶ δι' αυτ τοῦ τὰ κάλλιστά τε καὶ ἐξαίρετα πέφηνέ τε ήδη καὶ γενήσεται. Καὶ δρα μοι πάλιν, ὅτι τῇ τῶν προκειμέν των θεωρία πολὺ δὴ πρέπων ἐστὶν ὁ περὶ τούτων λόγος. Ενδοιάζοντάς τε γὰρ ἔτι τοῦ μαθητοῦ, καὶ φάσκοντος, ο Πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν;» διὰ βραχέων ἔδειξεν, ὡς ἐπείπερ εἰδεῖεν τῶν εἰς τὸ ἄνω διακομί ζειν ἐθελόντων ἀγαθῶν αἰτιόν τε καὶ χορηγόν, καὶ πρύτανιν ὑπάρχειν αὐτὸν, οὐδενὸς αὐτοῖς ἔτι δεήσει πρὸς τὸ εἰδέναι την οδόν. Ἐπειδὴ δὲ τούτῳ συνήπτε τὸ, ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ, ὁ φέρε δή τι καὶ πρὸς αὐτὸ λέγωμεν, τῶν ῥης • Levit, x1x, Lema, cogitanda nimirum meliora relinquens iis quibus acutior vis est ingenii. Tribus igitur rebus ad supernas ac divinas mansiones enitemur, et in primogenitorum congregationem ascendemus: per actionem scilicet virtutis variam, per fidem rectam, et spem vitæ. At quis alius nobis eorum faciendorum largitor, seu pararius, sive causa fuerit, quamı Dominus noster Jesus Christus? Nemo sane. Cave id existimes. Ipse quippe nobis leges posuit quæ sunt supra legem, ipse viam monstravit, quam probe actionem virtutis, et incitatum ac promptum in actionibus quæ sunt secundum Christum studium intelligere possumus. Igitur ipse est veritas, ipse via, loc est, vera fdei regula, et inculpatas de Deo sententia canon et amussis. Nam si vere credimus in Filium, id est in eum qui ex Dei ac Patris genitus est substantia, non spurium, non falso nominatum, sed neque creaturam aut factaram veræ fidei gloria ornabimus. Nam qui Filium in vero significatu ceperit, fatetur utique et eum ex quo est, Patremque Deum agnoscit et credit. Ipse itaque, veritas est, ipse est vita: nemo enim vitam quam speramus incorruptione nimirum et beatitudine ac sanctificatione constantem nobis præter eum restituet: ipse enim nos suscitat, et qni mortui sumus propter vetus maledictum, ad id quod initio eramus, denuo revocabit. Omnia igitur nobis in ipso, et per ipsum præclara atque eximia et exstiterunt jam, et porro exstabunt. Sed observa, quæso, quam apte ad propositum ista perti neant. Ambigente quippe etiamnum discipulo, ac dicente, ‹ Quomodo possumus viam scire? › paucis ostendit, quod si scirent bonorum quæ ad cœlos perducunt auctorem se et largitorem atque distributorem esse, nibil jam eis ad viæ cognitionem deesset. Quia vero huic subjunxit, ο Nemo venit ad Patrem, nisi per me:» agedum et ad illud eorum quæ dici debent quiddam afferamus, prius inquirentes quomodo ad Patrem quis vadat. Duobus igitur modis ad eum pervenimus: aut enim sancti effecti quantum fert naturæ humanæ mediocritas, tanquam sancto Deo conglutinamur: ‹ Sancti enim eritis, inquit, quia ego sanctus “;»

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. libitum, sed illud suæ cognitioni reservans, quinimo tempori opportuniori tribuens, percommode exponit id quod ad disciplinam est necessarium. Ego igitur, inquit, sum via, ego veritas, ego vita. Quæ quidem vere de seipso Dominum dicere, nemo, ut reor, sanus in dubium unquam revocaverit. Quærendum nihilominus studiose arbitror, quam ob causam, cum lux, et sapientia, et virtus, aliisque istiusmodi nominibus apud Scripturas divinas sit nuncupatus, eximiis nunc veluti quibusdam ac præcipuis utatur, seipsum viam, et veritatem, ac vitam nominans. Alias enim, ut arbitror, nec multum explicatu facilis est sermonis istius sensus et ratio: 768 nihilo tamen minus ad illumn est agπῶς ἂν εἰδείημεν τὴν ὁδόν; Καὶ τὸ μὲν σφόδρα Christus amolitur: nec enim respondet ad ejus περίεργον τοῦ μαθητοῦ παρελαύνει Χριστός· οὐ γὰρ ἀποκρίνεται τι πρὸς ὅπερ ἤθελεν αὐτὸς, ἀλλ' ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ γνώσει τηρήσας, καὶ καιρῷ μᾶλλον ἀναθεὶς τῷ πρεπωδεστέρῳ διεκκαλύπτει χρησίμως, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἀναγκαῖον εἰς μάθησιν. Ἐγὼ τοίνυν εἰμί, φησίν, ἡ ὁδὸς, ἐγὼ ἡ ἀλήθεια, ἐγὼ ἡ ζωή. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆς περὶ ἑαυτοῦ ταῦτα λέγων ὁ Κύριος, οὐδεὶς ἄν, οἶμαι, τῶν εὐφρονούντων ἐνδοιάσῃ πώποτε. Πλὴν ἐκεῖνο δεῖν ὑπολαμβάνω ζητῆσαι φιλομαθῶς· τοῦ γὰρ δὴ χάριν, καίτοι φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, καὶ ἑτέροις δὲ ὅσοις ονόμασι παρὰ ταῖς θεοπνεύστους ὠνομασμένος Γραφαῖς, ἐξειλεγμένοις ὥσπερ τισὶ, καὶ πολύ λίαν ἔχουσιν ὄντα λόγον, χρῆται πρὸς τὸ παρὸν, ὁδὸν ἑαυτὸν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν Βαθεῖα γὰρ ὡς ἐγᾦμαι, καὶ οὐ λίαν εὐκάτοπτος ή grediendum. Dicam enim quod mihi venit in menτοῦ λόγου δύναμις· οὐκ ὀκνητέον δ' οὖν ὅμως πρὸς τὴν ἐγχείρησιν. Ἐρῶ γὰρ ὅπερ εἰς ἐμὴν ἀναβαίνει διάνοιαν, ἐφιεὶς δηλονότι τὰ ἀμείνω νοεῖν τοῖς θεω ρεῖν εἰωθόσιν ὀξυωπέστερον. Διὰ τριῶν τοιγαροῦν πραγμάτων ταῖς ἄνω καὶ θείαις προσβαλοῦσιν [γρ. προσβαλοῦμεν] αὐλαῖς, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν ἀναβησόμεθα· διὰ πράξεως δή φημι, τῆς κατὰ ποικίλην ἀρετὴν, καὶ πίστεως τῆς ἐν ὀρθότητι, καὶ ἐλπίδος τῆς ἐν ζωή. Αρ' οὖν ἕτερος ἡμῖν τοῦ δύνασθαι τοιαῦτα ὁρᾷν γενήσεται χορηγός, ἢ πρόξε νος, η αιτία, ή πρόφασις παρὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν; Οὐ μὲν οὖν. Μὴ γάρ τοι νομί σῃς. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν νενομοτέθηκε τὰ ὑπὲρ νόμον, αὐτὸς ὑπέδειξε τὴν ὁδὸν, ἣν ἂν, οἶμαι, τις καλῶς εἰς τὴν κατ' ἐνέργειαν ἀρετὴν ἐκδέξαιτο, καὶ τὸ ἐν πράξεσι ταῖς κατὰ Χριστὸν, διαβατικόν τε καὶ πρόθυμον. Οὐκοῦν αὐτός ἐστιν ἡ ἀλήθεια, αὐτός ἐστιν ἡ ὁδὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀληθὴς τῆς πίστεως όρος, καὶ ὁ τῆς ἁπλανοῦς περὶ Θεοῦ διαλήψεως κανών τε καὶ στάθμη. Πιστεύοντας γὰρ εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐ νόθον, οὐ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ οὐδὲ κτίσμα, Η ποίημα, τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως περικεισόμεθα καύχημα. Ο γὰρ εἰς Υἱὸν παραδεξάμενος τὸν Υἱόν, διωμολόγηκε πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, καὶ Πατέρα τὸν Θεὸν οἶδέ τε καὶ δέξεται. Αὐτὸς τοιγαρο οὖν ἡ ἀλήθειά ἐστιν, αὐτός ἐστιν ἡ ζωή· οὐ γὰρ ἔτε ρος ἡμῖν ἀποκαταστήσει τὴν ἐν ἐλπίσι ζωὴν, τὴν ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ μακαριότητι, καὶ ἁγιασμῷ· αὐτὸς γὰρ ἡμᾶς ἐγείρει, καὶ νεκρούς γεγονότας, διὰ τὴν ἀρχαίαν ἀρὰν, ἀνακομίσει πάλιν εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς. Απαντα τοίνυν ἡμῖν ἐν αὐτῷ, καὶ δι' αυτ τοῦ τὰ κάλλιστά τε καὶ ἐξαίρετα πέφηνέ τε ήδη καὶ γενήσεται. Καὶ δρα μοι πάλιν, ὅτι τῇ τῶν προκειμέν των θεωρία πολὺ δὴ πρέπων ἐστὶν ὁ περὶ τούτων λόγος. Ενδοιάζοντάς τε γὰρ ἔτι τοῦ μαθητοῦ, καὶ φάσκοντος, ο Πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν;» διὰ βραχέων ἔδειξεν, ὡς ἐπείπερ εἰδεῖεν τῶν εἰς τὸ ἄνω διακομί ζειν ἐθελόντων ἀγαθῶν αἰτιόν τε καὶ χορηγόν, καὶ πρύτανιν ὑπάρχειν αὐτὸν, οὐδενὸς αὐτοῖς ἔτι δεήσει πρὸς τὸ εἰδέναι την οδόν. Ἐπειδὴ δὲ τούτῳ συνήπτε τὸ, ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ, ὁ φέρε δή τι καὶ πρὸς αὐτὸ λέγωμεν, τῶν ῥης • Levit, x1x, Lema, cogitanda nimirum meliora relinquens iis quibus acutior vis est ingenii. Tribus igitur rebus ad supernas ac divinas mansiones enitemur, et in primogenitorum congregationem ascendemus: per actionem scilicet virtutis variam, per fidem rectam, et spem vitæ. At quis alius nobis eorum faciendorum largitor, seu pararius, sive causa fuerit, quamı Dominus noster Jesus Christus? Nemo sane. Cave id existimes. Ipse quippe nobis leges posuit quæ sunt supra legem, ipse viam monstravit, quam probe actionem virtutis, et incitatum ac promptum in actionibus quæ sunt secundum Christum studium intelligere possumus. Igitur ipse est veritas, ipse via, loc est, vera fdei regula, et inculpatas de Deo sententia canon et amussis. Nam si vere credimus in Filium, id est in eum qui ex Dei ac Patris genitus est substantia, non spurium, non falso nominatum, sed neque creaturam aut factaram veræ fidei gloria ornabimus. Nam qui Filium in vero significatu ceperit, fatetur utique et eum ex quo est, Patremque Deum agnoscit et credit. Ipse itaque, veritas est, ipse est vita: nemo enim vitam quam speramus incorruptione nimirum et beatitudine ac sanctificatione constantem nobis præter eum restituet: ipse enim nos suscitat, et qni mortui sumus propter vetus maledictum, ad id quod initio eramus, denuo revocabit. Omnia igitur nobis in ipso, et per ipsum præclara atque eximia et exstiterunt jam, et porro exstabunt. Sed observa, quæso, quam apte ad propositum ista perti neant. Ambigente quippe etiamnum discipulo, ac dicente, ‹ Quomodo possumus viam scire? › paucis ostendit, quod si scirent bonorum quæ ad cœlos perducunt auctorem se et largitorem atque distributorem esse, nibil jam eis ad viæ cognitionem deesset. Quia vero huic subjunxit, ο Nemo venit ad Patrem, nisi per me:» agedum et ad illud eorum quæ dici debent quiddam afferamus, prius inquirentes quomodo ad Patrem quis vadat. Duobus igitur modis ad eum pervenimus: aut enim sancti effecti quantum fert naturæ humanæ mediocritas, tanquam sancto Deo conglutinamur: ‹ Sancti enim eritis, inquit, quia ego sanctus “;»

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. libitum, sed illud suæ cognitioni reservans, quinimo tempori opportuniori tribuens, percommode exponit id quod ad disciplinam est necessarium. Ego igitur, inquit, sum via, ego veritas, ego vita. Quæ quidem vere de seipso Dominum dicere, nemo, ut reor, sanus in dubium unquam revocaverit. Quærendum nihilominus studiose arbitror, quam ob causam, cum lux, et sapientia, et virtus, aliisque istiusmodi nominibus apud Scripturas divinas sit nuncupatus, eximiis nunc veluti quibusdam ac præcipuis utatur, seipsum viam, et veritatem, ac vitam nominans. Alias enim, ut arbitror, nec multum explicatu facilis est sermonis istius sensus et ratio: 768 nihilo tamen minus ad illumn est agπῶς ἂν εἰδείημεν τὴν ὁδόν; Καὶ τὸ μὲν σφόδρα Christus amolitur: nec enim respondet ad ejus περίεργον τοῦ μαθητοῦ παρελαύνει Χριστός· οὐ γὰρ ἀποκρίνεται τι πρὸς ὅπερ ἤθελεν αὐτὸς, ἀλλ' ἐκεῖνο τῇ ἰδίᾳ γνώσει τηρήσας, καὶ καιρῷ μᾶλλον ἀναθεὶς τῷ πρεπωδεστέρῳ διεκκαλύπτει χρησίμως, ὅπερ ἦν αὐτοῖς ἀναγκαῖον εἰς μάθησιν. Ἐγὼ τοίνυν εἰμί, φησίν, ἡ ὁδὸς, ἐγὼ ἡ ἀλήθεια, ἐγὼ ἡ ζωή. Καὶ ὅτι μὲν ἀληθῆς περὶ ἑαυτοῦ ταῦτα λέγων ὁ Κύριος, οὐδεὶς ἄν, οἶμαι, τῶν εὐφρονούντων ἐνδοιάσῃ πώποτε. Πλὴν ἐκεῖνο δεῖν ὑπολαμβάνω ζητῆσαι φιλομαθῶς· τοῦ γὰρ δὴ χάριν, καίτοι φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, καὶ ἑτέροις δὲ ὅσοις ονόμασι παρὰ ταῖς θεοπνεύστους ὠνομασμένος Γραφαῖς, ἐξειλεγμένοις ὥσπερ τισὶ, καὶ πολύ λίαν ἔχουσιν ὄντα λόγον, χρῆται πρὸς τὸ παρὸν, ὁδὸν ἑαυτὸν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ ζωὴν ἀποκαλῶν Βαθεῖα γὰρ ὡς ἐγᾦμαι, καὶ οὐ λίαν εὐκάτοπτος ή grediendum. Dicam enim quod mihi venit in menτοῦ λόγου δύναμις· οὐκ ὀκνητέον δ' οὖν ὅμως πρὸς τὴν ἐγχείρησιν. Ἐρῶ γὰρ ὅπερ εἰς ἐμὴν ἀναβαίνει διάνοιαν, ἐφιεὶς δηλονότι τὰ ἀμείνω νοεῖν τοῖς θεω ρεῖν εἰωθόσιν ὀξυωπέστερον. Διὰ τριῶν τοιγαροῦν πραγμάτων ταῖς ἄνω καὶ θείαις προσβαλοῦσιν [γρ. προσβαλοῦμεν] αὐλαῖς, καὶ εἰς τὴν τῶν πρωτοτόκων Ἐκκλησίαν ἀναβησόμεθα· διὰ πράξεως δή φημι, τῆς κατὰ ποικίλην ἀρετὴν, καὶ πίστεως τῆς ἐν ὀρθότητι, καὶ ἐλπίδος τῆς ἐν ζωή. Αρ' οὖν ἕτερος ἡμῖν τοῦ δύνασθαι τοιαῦτα ὁρᾷν γενήσεται χορηγός, ἢ πρόξε νος, η αιτία, ή πρόφασις παρὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν; Οὐ μὲν οὖν. Μὴ γάρ τοι νομί σῃς. Αὐτὸς γὰρ ἡμῖν νενομοτέθηκε τὰ ὑπὲρ νόμον, αὐτὸς ὑπέδειξε τὴν ὁδὸν, ἣν ἂν, οἶμαι, τις καλῶς εἰς τὴν κατ' ἐνέργειαν ἀρετὴν ἐκδέξαιτο, καὶ τὸ ἐν πράξεσι ταῖς κατὰ Χριστὸν, διαβατικόν τε καὶ πρόθυμον. Οὐκοῦν αὐτός ἐστιν ἡ ἀλήθεια, αὐτός ἐστιν ἡ ὁδὸς, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀληθὴς τῆς πίστεως όρος, καὶ ὁ τῆς ἁπλανοῦς περὶ Θεοῦ διαλήψεως κανών τε καὶ στάθμη. Πιστεύοντας γὰρ εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, τοῦτ' ἔστιν, ἐξ αὐτῆς γεννηθέντα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐ νόθον, οὐ ψευδώνυμον, ἀλλ᾽ οὐδὲ κτίσμα, Η ποίημα, τὸ τῆς ἀληθοῦς πίστεως περικεισόμεθα καύχημα. Ο γὰρ εἰς Υἱὸν παραδεξάμενος τὸν Υἱόν, διωμολόγηκε πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, καὶ Πατέρα τὸν Θεὸν οἶδέ τε καὶ δέξεται. Αὐτὸς τοιγαρο οὖν ἡ ἀλήθειά ἐστιν, αὐτός ἐστιν ἡ ζωή· οὐ γὰρ ἔτε ρος ἡμῖν ἀποκαταστήσει τὴν ἐν ἐλπίσι ζωὴν, τὴν ἐν ἀφθαρσία δηλονότι, καὶ μακαριότητι, καὶ ἁγιασμῷ· αὐτὸς γὰρ ἡμᾶς ἐγείρει, καὶ νεκρούς γεγονότας, διὰ τὴν ἀρχαίαν ἀρὰν, ἀνακομίσει πάλιν εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς. Απαντα τοίνυν ἡμῖν ἐν αὐτῷ, καὶ δι' αυτ τοῦ τὰ κάλλιστά τε καὶ ἐξαίρετα πέφηνέ τε ήδη καὶ γενήσεται. Καὶ δρα μοι πάλιν, ὅτι τῇ τῶν προκειμέν των θεωρία πολὺ δὴ πρέπων ἐστὶν ὁ περὶ τούτων λόγος. Ενδοιάζοντάς τε γὰρ ἔτι τοῦ μαθητοῦ, καὶ φάσκοντος, ο Πῶς οἴδαμεν τὴν ὁδόν;» διὰ βραχέων ἔδειξεν, ὡς ἐπείπερ εἰδεῖεν τῶν εἰς τὸ ἄνω διακομί ζειν ἐθελόντων ἀγαθῶν αἰτιόν τε καὶ χορηγόν, καὶ πρύτανιν ὑπάρχειν αὐτὸν, οὐδενὸς αὐτοῖς ἔτι δεήσει πρὸς τὸ εἰδέναι την οδόν. Ἐπειδὴ δὲ τούτῳ συνήπτε τὸ, ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ, ὁ φέρε δή τι καὶ πρὸς αὐτὸ λέγωμεν, τῶν ῥης • Levit, x1x, Lema, cogitanda nimirum meliora relinquens iis quibus acutior vis est ingenii. Tribus igitur rebus ad supernas ac divinas mansiones enitemur, et in primogenitorum congregationem ascendemus: per actionem scilicet virtutis variam, per fidem rectam, et spem vitæ. At quis alius nobis eorum faciendorum largitor, seu pararius, sive causa fuerit, quamı Dominus noster Jesus Christus? Nemo sane. Cave id existimes. Ipse quippe nobis leges posuit quæ sunt supra legem, ipse viam monstravit, quam probe actionem virtutis, et incitatum ac promptum in actionibus quæ sunt secundum Christum studium intelligere possumus. Igitur ipse est veritas, ipse via, loc est, vera fdei regula, et inculpatas de Deo sententia canon et amussis. Nam si vere credimus in Filium, id est in eum qui ex Dei ac Patris genitus est substantia, non spurium, non falso nominatum, sed neque creaturam aut factaram veræ fidei gloria ornabimus. Nam qui Filium in vero significatu ceperit, fatetur utique et eum ex quo est, Patremque Deum agnoscit et credit. Ipse itaque, veritas est, ipse est vita: nemo enim vitam quam speramus incorruptione nimirum et beatitudine ac sanctificatione constantem nobis præter eum restituet: ipse enim nos suscitat, et qni mortui sumus propter vetus maledictum, ad id quod initio eramus, denuo revocabit. Omnia igitur nobis in ipso, et per ipsum præclara atque eximia et exstiterunt jam, et porro exstabunt. Sed observa, quæso, quam apte ad propositum ista perti neant. Ambigente quippe etiamnum discipulo, ac dicente, ‹ Quomodo possumus viam scire? › paucis ostendit, quod si scirent bonorum quæ ad cœlos perducunt auctorem se et largitorem atque distributorem esse, nibil jam eis ad viæ cognitionem deesset. Quia vero huic subjunxit, ο Nemo venit ad Patrem, nisi per me:» agedum et ad illud eorum quæ dici debent quiddam afferamus, prius inquirentes quomodo ad Patrem quis vadat. Duobus igitur modis ad eum pervenimus: aut enim sancti effecti quantum fert naturæ humanæ mediocritas, tanquam sancto Deo conglutinamur: ‹ Sancti enim eritis, inquit, quia ego sanctus “;»

πῶς ἄν τις ἴοι πρὸς τὸν Πατέρα. Ερχόμεθα τοίτη κατὰ δύο τρόπους· ἡ γὰρ ἅγιοι γεγονότες κατά τ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον, ὡς ἁγίῳ Θεῷ καλ. λώμεθα· «Αγιοι γὰρ ἔσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ ἅγιος ἤγουν ἐπὶ τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν τὴν ὡς ἂν πίσω καὶ θεωρία βαδίζομεν, τῇ ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίν. ματι, καθὰ γέγραπται. Αλλ' οὐκ ἂν τις ἅγιος εἶν ποτέ, καὶ διὰ πολιτείας ἥξει τῆς κατ' ἀρετὴν, με οὐχὶ ποδηγοῦντος αὐτὸν εἰς ἅπαντα τοῦ Χριστοῦ, ο ἂν αὐτῷ συνάπτοιτο τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, μὴ οὐχ πάντως μεσιτεύοντος τοῦ Χριστοῦ· μεσίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, δι᾿ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ συν άπτων τὴν ἀνθρωπότητα τῷ Θεῷ. Ως μὲν γὰρ ἐπ πεφυχῶς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, η Λίγα aut ad Patris cognitionem quæ fide et contem- θήσεσθαι μελλόντων, ἐκεῖνο προερευνήσαντες, τ platione 769 constat vadimus, quæ velut in speculo est et ænigmate, sicut scriptum est *. Sed nec sanctus quis unquam fuerit, nisi eum prorsus deducente Christo, nec ipsi Deo ac Patri conjungetur, nisi mediante Christo: mediator enim est Dei et hominum per seipsuni, et in seipso'humanitatem Deo conjungens. Ut enim editus ex substantia Dei ac Patris, quatenus Verbum est, ac splen - dor, et character ", unum est cum Patre totus exsistens in seipso, et ipsum habens in seipso quatenus autem factus est homo sicuti nos exsors tamen peccati hominibus conjungitur, et interliminium veluti quoddam factum est, continens in seipso quæ ad unitatem et amicitiam concurrunt. Nemo igitur ad Patrem veniet, hoc est ἐστὶ, καὶ ἀπαύγασμα, καὶ χαρακτήρ, ἔν ἐστι τρίς τὸν Πατέρα, ὅλος ὢν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἔχων αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ· ἡ δὲ γέγονεν ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς, δίχα τής ἡμῶν ἁμαρτίας συνάπτεται τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, κα μεθόριον ὥσπερ τι γέγονε, συνέχων ἐν ἑαυτῷ τὰ πα ἑνότητα καὶ φιλίαν συνδεδραμηκότα. Οὐδεὶς αν ἥξει πρὸς τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, θείας ἀναδειχθήσε ται φύσεως κοινωνός, εἰ μὴ διὰ Χριστοῦ μόνου. μὴ γὰρ ἐμεσίτευσε γενόμενος άνθρωπος, οὐκ ἂν εἰς τοῦτο μακαριότητος προὔδη τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἴοι πρὸς τὸν Πατέρα διὰ θεωρίας, τῆς ἐν πίστει φημί, καὶ γνώσει τῇ κατ' εὐσέβειαν, δι' αὐτοῦ πόλη ἥξει τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ὅπερ γὰρ ἔτην ἀρτίως, ἐρῶ δὴ πάλιν, οὐχ ἑτέρως ἔχοντος τοῦ λόγου divinæ consors fict naturæ ", nisi per solum Christum. Nisi enim factus homo mediatorem se præ. buisset, nunquam eo felicitatis provecti essemus, sed et si quis ad Patrem, per contemplationem fidei videlicet, et piam cognitionem venerit, per ipsum itidem Servatorem nostrum Christum veniet. Quod enim modo dicebam, repetam denuo, cum alia non sit philosophandi ratio. Si quis enim Filium ut vere Filium suscipit, is ad cognitionem Dei ac Patris ascendit. Nec enim exsistere Filius intelligitur, nisi omnino simul intelligatur is a quo est genitus. Cognitio siquidem Filii cum Patris cogniLione concurrit, Patris vero cognitio cum cognitione Filii. Quocirca vere loquitur Dominus, cum ait: G οἶμον. Προσδεξάμενος γάρ τις τὸν Υἱὸν εἰς Υιόν αλη Nemo venit ad Patrem, nisi per me,› quia naturalis θῶς, ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀφίξεται γνώσιν. et substantialis imago Dei ac Patris est Filius", non Οὐδὲ γὰρ Υἱὸς ὑπάρχειν νοοῖτο, μὴ οὐχὶ πάντως autem ut visum est nonnullis ascititiis digrationibus συνεισδεχθέντος αὐτῷ τοῦ τεκόντος αὐτόν. Συνειστρέ conformatus est ad eum, cum aliquid aliud ab χει γὰρ Υἱῷ μὲν ἡ περὶ Πατρὸς γνῶσις, Πατρὶ δὲ co secundum substantiam intelligatur et sit. αὖ πάλιν ἡ περὶ Υἱοῦ. Οὐκοῦν ἀληθῆς ὁ Κύριος λέγων· «Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ, ὅτι φυσικὴ καὶ ουσιώδης εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ καθάπερ ἔδοξέ τισιν, ἐπακτοῖς ἀξιώμασι μεμόρφωται πρὸς αὐτὸν ἕτερόν τι κατ' οὐσίαν ὑπάρχων, καὶ νοούμενος. XIV. 7. Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis. Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. Αὐτὸν δὴ καθ᾿ ἑαυτοῦ φαίη τις ἂν ἴσως καὶ οἰκ θείη τυχὸν διαλέγεσθαι τὸν Υἱόν. Ἔχει δὲ οὐχ ούτως. Οὐ γὰρ ἄν τι τῶν εἰκαίων ἐφθέγξατο καὶ περι Existimabit forsan aliquis ipsum contra se Filium disserere. Sed non ita res est. Nec enim vanum aliquid aut supervacaneum unquam protu- .erit, tametsi ex eo quod non admodum possint τῶν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα διὰ τὸ μὴ σφόδρα δύνασθαί nonnulli quæ dicuntur assequi, utilissime quandoque repetit. Et quidem non parum nos hic juvat, dum hæc prioribus adjungit. Nam quia Thomas sciscitabatur quonam abiturus esset, aut quomodo cognituri essent viam, ignorantes quonam esset abiturus, necessario subjecit:. Ego sum via, et vila, et veritas.» Et: • Nemo venit ad Patrem, 770 nisi per me;, hinc ostendens, si quis velit nosse viam per quam eat ad vitam æternam, Christi cognitionem ei cumprimis cordi esse debere. Sed quia nonnulli Judaicum potius quam evangelicum sequentes institutum sibi persuasuri erant sufficere ad rectam fidem unum uui6 | Cor. 3111, 12. 6 II Tim. 11, 5. "7 Hebr. 1, 1, 4.” II Cor. iv, 1. τινας τοῖς λεγομένοις ἀκολουθεῖν, χρησιμωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιεῖται τὴν ἐπανάληψιν. Πλὴν ἔν γε τῷ πάροντι πολὺ δὴ λίαν ὀνίνησιν ἡμᾶς, ταυτὶ τοῖς πρὸ τοις προσενεγκών. Ἐπειδὴ γὰρ διεπυνθάνετο ὁ θα μᾶς, Ποῦ γὰρ ἀπελεύσῃ, λέγων, ἡ πῶς ἂν ἡμεῖς εἰδείημεν τὴν ὁδὸν, τὸ ὅποι ποτὲ βαδιῇ μὴ γινώσκον τες, ἀναγκαίως ἔφασκεν· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ζωή, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅτι ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ· ο δειχνύς ἐντεῦθεν, ὡς εἴπερ τις βούλοιτο τὴν ὁδὸν εἰδέναι, δι' ἧς ἂν η πρὸς ζωὴν τὴν αἰώνιον, φιλονεικήσει δὴ πάντως είν δέναι Χριστόν. Ἐπειδὴ δὲ ἦν τινας εἰκὸς Ἰουδαϊκήν τινα μᾶλλον, ήγουν εὐαγγελικὴν ἐπιτηδεύοντας παί ** Joan. xiv, 11. 69 Philipp. r, 7. το 11 Petr

πῶς ἄν τις ἴοι πρὸς τὸν Πατέρα. Ερχόμεθα τοίτη κατὰ δύο τρόπους· ἡ γὰρ ἅγιοι γεγονότες κατά τ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον, ὡς ἁγίῳ Θεῷ καλ. λώμεθα· «Αγιοι γὰρ ἔσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ ἅγιος ἤγουν ἐπὶ τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν τὴν ὡς ἂν πίσω καὶ θεωρία βαδίζομεν, τῇ ὡς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίν. ματι, καθὰ γέγραπται. Αλλ' οὐκ ἂν τις ἅγιος εἶν ποτέ, καὶ διὰ πολιτείας ἥξει τῆς κατ' ἀρετὴν, με οὐχὶ ποδηγοῦντος αὐτὸν εἰς ἅπαντα τοῦ Χριστοῦ, ο ἂν αὐτῷ συνάπτοιτο τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, μὴ οὐχ πάντως μεσιτεύοντος τοῦ Χριστοῦ· μεσίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, δι᾿ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ συν άπτων τὴν ἀνθρωπότητα τῷ Θεῷ. Ως μὲν γὰρ ἐπ πεφυχῶς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, η Λίγα aut ad Patris cognitionem quæ fide et contem- θήσεσθαι μελλόντων, ἐκεῖνο προερευνήσαντες, τ platione 769 constat vadimus, quæ velut in speculo est et ænigmate, sicut scriptum est *. Sed nec sanctus quis unquam fuerit, nisi eum prorsus deducente Christo, nec ipsi Deo ac Patri conjungetur, nisi mediante Christo: mediator enim est Dei et hominum per seipsuni, et in seipso'humanitatem Deo conjungens. Ut enim editus ex substantia Dei ac Patris, quatenus Verbum est, ac splen - dor, et character ", unum est cum Patre totus exsistens in seipso, et ipsum habens in seipso quatenus autem factus est homo sicuti nos exsors tamen peccati hominibus conjungitur, et interliminium veluti quoddam factum est, continens in seipso quæ ad unitatem et amicitiam concurrunt. Nemo igitur ad Patrem veniet, hoc est ἐστὶ, καὶ ἀπαύγασμα, καὶ χαρακτήρ, ἔν ἐστι τρίς τὸν Πατέρα, ὅλος ὢν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἔχων αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ· ἡ δὲ γέγονεν ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς, δίχα τής ἡμῶν ἁμαρτίας συνάπτεται τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, κα μεθόριον ὥσπερ τι γέγονε, συνέχων ἐν ἑαυτῷ τὰ πα ἑνότητα καὶ φιλίαν συνδεδραμηκότα. Οὐδεὶς αν ἥξει πρὸς τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, θείας ἀναδειχθήσε ται φύσεως κοινωνός, εἰ μὴ διὰ Χριστοῦ μόνου. μὴ γὰρ ἐμεσίτευσε γενόμενος άνθρωπος, οὐκ ἂν εἰς τοῦτο μακαριότητος προὔδη τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἴ τις ἴοι πρὸς τὸν Πατέρα διὰ θεωρίας, τῆς ἐν πίστει φημί, καὶ γνώσει τῇ κατ' εὐσέβειαν, δι' αὐτοῦ πόλη ἥξει τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ὅπερ γὰρ ἔτην ἀρτίως, ἐρῶ δὴ πάλιν, οὐχ ἑτέρως ἔχοντος τοῦ λόγου divinæ consors fict naturæ ", nisi per solum Christum. Nisi enim factus homo mediatorem se præ. buisset, nunquam eo felicitatis provecti essemus, sed et si quis ad Patrem, per contemplationem fidei videlicet, et piam cognitionem venerit, per ipsum itidem Servatorem nostrum Christum veniet. Quod enim modo dicebam, repetam denuo, cum alia non sit philosophandi ratio. Si quis enim Filium ut vere Filium suscipit, is ad cognitionem Dei ac Patris ascendit. Nec enim exsistere Filius intelligitur, nisi omnino simul intelligatur is a quo est genitus. Cognitio siquidem Filii cum Patris cogniLione concurrit, Patris vero cognitio cum cognitione Filii. Quocirca vere loquitur Dominus, cum ait: G οἶμον. Προσδεξάμενος γάρ τις τὸν Υἱὸν εἰς Υιόν αλη Nemo venit ad Patrem, nisi per me,› quia naturalis θῶς, ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀφίξεται γνώσιν. et substantialis imago Dei ac Patris est Filius", non Οὐδὲ γὰρ Υἱὸς ὑπάρχειν νοοῖτο, μὴ οὐχὶ πάντως autem ut visum est nonnullis ascititiis digrationibus συνεισδεχθέντος αὐτῷ τοῦ τεκόντος αὐτόν. Συνειστρέ conformatus est ad eum, cum aliquid aliud ab χει γὰρ Υἱῷ μὲν ἡ περὶ Πατρὸς γνῶσις, Πατρὶ δὲ co secundum substantiam intelligatur et sit. αὖ πάλιν ἡ περὶ Υἱοῦ. Οὐκοῦν ἀληθῆς ὁ Κύριος λέγων· «Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ, ὅτι φυσικὴ καὶ ουσιώδης εἰκὼν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ καθάπερ ἔδοξέ τισιν, ἐπακτοῖς ἀξιώμασι μεμόρφωται πρὸς αὐτὸν ἕτερόν τι κατ' οὐσίαν ὑπάρχων, καὶ νοούμενος. XIV. 7. Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis. Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. Αὐτὸν δὴ καθ᾿ ἑαυτοῦ φαίη τις ἂν ἴσως καὶ οἰκ θείη τυχὸν διαλέγεσθαι τὸν Υἱόν. Ἔχει δὲ οὐχ ούτως. Οὐ γὰρ ἄν τι τῶν εἰκαίων ἐφθέγξατο καὶ περι Existimabit forsan aliquis ipsum contra se Filium disserere. Sed non ita res est. Nec enim vanum aliquid aut supervacaneum unquam protu- .erit, tametsi ex eo quod non admodum possint τῶν, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα διὰ τὸ μὴ σφόδρα δύνασθαί nonnulli quæ dicuntur assequi, utilissime quandoque repetit. Et quidem non parum nos hic juvat, dum hæc prioribus adjungit. Nam quia Thomas sciscitabatur quonam abiturus esset, aut quomodo cognituri essent viam, ignorantes quonam esset abiturus, necessario subjecit:. Ego sum via, et vila, et veritas.» Et: • Nemo venit ad Patrem, 770 nisi per me;, hinc ostendens, si quis velit nosse viam per quam eat ad vitam æternam, Christi cognitionem ei cumprimis cordi esse debere. Sed quia nonnulli Judaicum potius quam evangelicum sequentes institutum sibi persuasuri erant sufficere ad rectam fidem unum uui6 | Cor. 3111, 12. 6 II Tim. 11, 5. "7 Hebr. 1, 1, 4.” II Cor. iv, 1. τινας τοῖς λεγομένοις ἀκολουθεῖν, χρησιμωτάτην ἔσθ' ὅτε ποιεῖται τὴν ἐπανάληψιν. Πλὴν ἔν γε τῷ πάροντι πολὺ δὴ λίαν ὀνίνησιν ἡμᾶς, ταυτὶ τοῖς πρὸ τοις προσενεγκών. Ἐπειδὴ γὰρ διεπυνθάνετο ὁ θα μᾶς, Ποῦ γὰρ ἀπελεύσῃ, λέγων, ἡ πῶς ἂν ἡμεῖς εἰδείημεν τὴν ὁδὸν, τὸ ὅποι ποτὲ βαδιῇ μὴ γινώσκον τες, ἀναγκαίως ἔφασκεν· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ζωή, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅτι ο Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ· ο δειχνύς ἐντεῦθεν, ὡς εἴπερ τις βούλοιτο τὴν ὁδὸν εἰδέναι, δι' ἧς ἂν η πρὸς ζωὴν τὴν αἰώνιον, φιλονεικήσει δὴ πάντως είν δέναι Χριστόν. Ἐπειδὴ δὲ ἦν τινας εἰκὸς Ἰουδαϊκήν τινα μᾶλλον, ήγουν εὐαγγελικὴν ἐπιτηδεύοντας παί ** Joan. xiv, 11. 69 Philipp. r, 7. το 11 Petr

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. δεισιν, ἐξαρχεῖν οἴεσθαι πρὸς τὸ πιστεύειν ὀρθῶς τὴν versi Deum confteri, cumque agnoscere, neque εἰς ἕνα τῶν ὅλων Θεὸν ὁμολογίαν τε καὶ γνῶσιν, μή μὴν ἐπείγεσθαι μαθεῖν τὸν περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμος ουσίου Τριάδος λόγον, ἀναγκαίως ἀποκλείει τρόπον τινὰ Χριστὸς καὶ τοῖς οὕτω δοξάζουσι τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸν βούλοιντο παραδέχεσθαι. Διὰ γὰρ Υἱοῦ προσιτέον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. ᾿Αναλόγως γὰρ τῇ τοῦ γεννήματος θεωρίᾳ, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἥξομεν τὸν Γεννήτορα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀμφιβαλεῖν, ὅτι τὸν Υἱόν τις ύφεστάναι πιστεύων οὕτως ὡς Υἱὸν, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας φημὶ τοῦ γεννή σαντος, εἴσεται δὴ πάντως καὶ τὸν Πατέρα. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἁπλουστέραν καὶ ἀπερίεργον γνῶσιν, οὕτως ἄν τις οιηθείη τυχὸν λαλῆσαι· εἰ δέ τῳ δοκοίη porro de sancta et consubstantiali Trinitate doclriuam esse curandam, necessario quodammodo Christus etiam his qui sic sentirent Dei cognitionem intercludit, nisi et se suscipere velint. Per Filium quippe ad Deum et Patrem est accedendum. Filii namque cognitione et contemplatione etiam ad ipsum Patrem simili ratione veniemus. Nec enim profecto dubitandum est, quicunque Filium subsistere credit, ut vere Filium, ex genitoris nempe substantia, omnino cogniturum et Patrem. Et hæc quidem de simpliciori nec exquisita cognitione dictum putes: quod si quis subtilem sensum inquirere, et res ipsas penitius scrutari velit, Fiκαὶ διὰ λεπτῶν ἔρχεσθαι νοημάτων, ὡς καὶ ἐπ' αὐτὴν lium vere loqui rursus comperiet. Natura quippe τῶν πραγμάτων ἐλάσαι τὴν βάσανον, ἀληθεύοντα πάλιν εὑρήσει τὸν Υἱόν. Διανοίᾳ μὲν γὰρ ἁπάσῃ παντελῶς ἀχώρητος ἡ θεία φύσις ἐστὶ, καὶ τί κατ' οὐσίαν ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργός τολμᾶν ὅλως περι εργάζεσθαι, φρενοβλαβείας ἁπάσης ἀπόδειξιν ἔχει. Πλὴν ἔστι πως ἡμᾶς τινα, ὡς ἐν σκιαῖς καὶ αἰνίγμασιν, ἐρανίζεσθαι γνῶσιν, κάτοπτρον ὥσπερ τι παρατιθέντας τῷ νοὶ τῶν ἐνόντων πλεονεκτημάτων τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει τὸν κατάλογον. Ἐξ ὧν γάρ ἐστιν αὐτὸς, καὶ ἐξ ὧν εργασαι [γρ. είργασται] γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀναλόγως ἄν τις ἐπὶ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν θεωρίαν ἀνίοι λοι πόν. "Ορα γάρ μοι τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δόξαν τε καὶ δύνα μιν· βλέπε τὴν ἐφ' ἅπασιν ἀπαραπόδιστον ἐξουσίαν. Τί γάρ, είπέ μοι, καὶ τῶν ὑπὲρ λόγον οὐκ ἐλευθέροις νεύμασι κατορθώσας ὁρᾶται, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκός; Αλλ' ὁ τοσοῦτος ἡμῖν δι' αὐτῶν ὀφθεὶς πραγμάτων, «Εγώ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Ιτέον οὖν ἄρα κατὰ τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ἀπὸ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, καὶ ἀπὸ τοῦ χαρακτῆρος ἐπ' ἐκεῖνον δὴ πάντως οὗ καὶ ἔστι χαρακτήρ, καὶ οὐ, κατά τινας τῶν ἑτεροδοξεῖν εἰωθότων, ἐπακτοῖς τισι καὶ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασι σχηματίζεσθαί φαμεν τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα, οὐδὲ, καθάπερ τοῖς πλανωμένοις δοκεῖ, εἰκὼν εἶναι λέγεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὡς ἔχων αὐτοῦ τὴν δόξαν, τὴν δύναμιν, τὴν σοφίαν, φύσεώς γε μὴν ἑτέρας ὑπάρχων. Ταῦτα γὰρ ἐκείνων τὰ ληρήματα, καὶ ἡ κεκομψευμένη φλυαρία, μᾶλλον δὲ δυσσέβεια, πρὸς ἀνατροπὴν ἐπινοηθεῖσα καὶ καθαίρεσιν τῆς ὁμοουσιότητος τοῦ Υἱοῦ, κατά γε τον ἐν αὐτοῖς ἀνόσιόν τε καὶ θεομάχον σκοπόν. 'Αλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθῶς, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀποῤῥήτως καὶ ἀπερινοήτως γεννηθείς, χαρακτήρ ἐστιν αὐτοῦ, καὶ εἰκὼν, καὶ ἀπαύγασμα, φέρων ἐν οἰκεία φύσει τῆς τοῦ τεχόντος αὐτὸν οὐσίας τὸ ἴδιον, καὶ τῶν φυσικῶν πλεονεκτημάτων τὸ κάλλος. Οὐ γὰρ ἀπόπληκτοι κατ' ἐκείνους ἐσόμεθα, καὶ εἰς τοῦτο δυσβουλίας τὸν οἰκεῖον κατωθήσομεν νοῦν, ὡς τῷ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα λέγειν θεῷ ὅμοιον, μήτε μὴν ἐκ τῆς οὐσίας γεννηθέντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν τοῦ Θεοῦ χαρίσασθαι δόξαν, ἢ καὶ φάναι δύνασθαί ποτε τὸ 18 Joan. x, 30. το Joan. siv, 9. divina nullius ingenio prorsus comprehendi potest, et quid secundum substantiam sit rerum omnium auctor scrutari plane audere, extremæ signum est dementiæ. Verumtamen cognitionem quamdam tanquam in umbris et ænigmatis comparare possumus, speculum veluti quoddam menti opponentes eas quæ Filii naturæ insunt, prærogativas. Ex en enim quod est ipse, et ex iis quæ ipse operatus est, postquam factus homo est, et ante incarnationem, ad notitiam et contemplationem Patris simili ratione demum ascendes. Vide enim mihi, quæso, gloriam ejus ac virtutem: vide supremam in omnibus rebus potestatem. Quid enim, amabo te, tam supra orationem omnem est positum, quod libero nutu fecisse non cernatur, et ante carnem, et cum carne? At qui tantum se esse ipsis operibus docuit: «Ego, inquit, et Paler unuin sumus”; qui videt me, videt et Patrem”. Eundum itaque, si loci hujus vim spectemus, ab imagine ad archetypum, et a charactere ad illum cujus et est character; neque tamen ex quorumdam hæreticorum sententia adventitiis nonnullis et extrinsecus assumptis dignitatibus Filium ad Patrem conformari dicimus, neque, ut hæretici putant, imago Dei ac Patris esse dicitur, tanquam qui habeat ejus gloriam, virtutem, sapientiam, sed alterius tamen sit naturæ. Ilæ sunt enim elegantes illorum nugæ, imo vero impietas ad evertendamı 771 convellendamque Filii consubstantialitatem inventa, quod unum est eorum impium et Deo repugnans propositum. Sed ut vere Filius, ex Dei ac Patris substantia ineffabili et incomprehensibili ratione genitus, character est ejus, et imago, et splendor, proprietatem substantia ejus qui genuit ipsum, et naturalium praerogativarum decus in sua ferens natura. Nec enim ut illi, tam stupidi erimus, aut en furoris delabemur, ut eum qui non similis sit Deo secundum naturam, quippe nou sit ex Dei ac Patris substantia genitus, Dei gloria praeditum esse dicamus, aut cum qui factus sit, et e nibilo ad esse productus, divinam in se virtutem et sapientiam simili per omnia modo habe-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. δεισιν, ἐξαρχεῖν οἴεσθαι πρὸς τὸ πιστεύειν ὀρθῶς τὴν versi Deum confteri, cumque agnoscere, neque εἰς ἕνα τῶν ὅλων Θεὸν ὁμολογίαν τε καὶ γνῶσιν, μή μὴν ἐπείγεσθαι μαθεῖν τὸν περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμος ουσίου Τριάδος λόγον, ἀναγκαίως ἀποκλείει τρόπον τινὰ Χριστὸς καὶ τοῖς οὕτω δοξάζουσι τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸν βούλοιντο παραδέχεσθαι. Διὰ γὰρ Υἱοῦ προσιτέον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. ᾿Αναλόγως γὰρ τῇ τοῦ γεννήματος θεωρίᾳ, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἥξομεν τὸν Γεννήτορα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀμφιβαλεῖν, ὅτι τὸν Υἱόν τις ύφεστάναι πιστεύων οὕτως ὡς Υἱὸν, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας φημὶ τοῦ γεννή σαντος, εἴσεται δὴ πάντως καὶ τὸν Πατέρα. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἁπλουστέραν καὶ ἀπερίεργον γνῶσιν, οὕτως ἄν τις οιηθείη τυχὸν λαλῆσαι· εἰ δέ τῳ δοκοίη porro de sancta et consubstantiali Trinitate doclriuam esse curandam, necessario quodammodo Christus etiam his qui sic sentirent Dei cognitionem intercludit, nisi et se suscipere velint. Per Filium quippe ad Deum et Patrem est accedendum. Filii namque cognitione et contemplatione etiam ad ipsum Patrem simili ratione veniemus. Nec enim profecto dubitandum est, quicunque Filium subsistere credit, ut vere Filium, ex genitoris nempe substantia, omnino cogniturum et Patrem. Et hæc quidem de simpliciori nec exquisita cognitione dictum putes: quod si quis subtilem sensum inquirere, et res ipsas penitius scrutari velit, Fiκαὶ διὰ λεπτῶν ἔρχεσθαι νοημάτων, ὡς καὶ ἐπ' αὐτὴν lium vere loqui rursus comperiet. Natura quippe τῶν πραγμάτων ἐλάσαι τὴν βάσανον, ἀληθεύοντα πάλιν εὑρήσει τὸν Υἱόν. Διανοίᾳ μὲν γὰρ ἁπάσῃ παντελῶς ἀχώρητος ἡ θεία φύσις ἐστὶ, καὶ τί κατ' οὐσίαν ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργός τολμᾶν ὅλως περι εργάζεσθαι, φρενοβλαβείας ἁπάσης ἀπόδειξιν ἔχει. Πλὴν ἔστι πως ἡμᾶς τινα, ὡς ἐν σκιαῖς καὶ αἰνίγμασιν, ἐρανίζεσθαι γνῶσιν, κάτοπτρον ὥσπερ τι παρατιθέντας τῷ νοὶ τῶν ἐνόντων πλεονεκτημάτων τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει τὸν κατάλογον. Ἐξ ὧν γάρ ἐστιν αὐτὸς, καὶ ἐξ ὧν εργασαι [γρ. είργασται] γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀναλόγως ἄν τις ἐπὶ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν θεωρίαν ἀνίοι λοι πόν. "Ορα γάρ μοι τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δόξαν τε καὶ δύνα μιν· βλέπε τὴν ἐφ' ἅπασιν ἀπαραπόδιστον ἐξουσίαν. Τί γάρ, είπέ μοι, καὶ τῶν ὑπὲρ λόγον οὐκ ἐλευθέροις νεύμασι κατορθώσας ὁρᾶται, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκός; Αλλ' ὁ τοσοῦτος ἡμῖν δι' αὐτῶν ὀφθεὶς πραγμάτων, «Εγώ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Ιτέον οὖν ἄρα κατὰ τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ἀπὸ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, καὶ ἀπὸ τοῦ χαρακτῆρος ἐπ' ἐκεῖνον δὴ πάντως οὗ καὶ ἔστι χαρακτήρ, καὶ οὐ, κατά τινας τῶν ἑτεροδοξεῖν εἰωθότων, ἐπακτοῖς τισι καὶ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασι σχηματίζεσθαί φαμεν τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα, οὐδὲ, καθάπερ τοῖς πλανωμένοις δοκεῖ, εἰκὼν εἶναι λέγεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὡς ἔχων αὐτοῦ τὴν δόξαν, τὴν δύναμιν, τὴν σοφίαν, φύσεώς γε μὴν ἑτέρας ὑπάρχων. Ταῦτα γὰρ ἐκείνων τὰ ληρήματα, καὶ ἡ κεκομψευμένη φλυαρία, μᾶλλον δὲ δυσσέβεια, πρὸς ἀνατροπὴν ἐπινοηθεῖσα καὶ καθαίρεσιν τῆς ὁμοουσιότητος τοῦ Υἱοῦ, κατά γε τον ἐν αὐτοῖς ἀνόσιόν τε καὶ θεομάχον σκοπόν. 'Αλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθῶς, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀποῤῥήτως καὶ ἀπερινοήτως γεννηθείς, χαρακτήρ ἐστιν αὐτοῦ, καὶ εἰκὼν, καὶ ἀπαύγασμα, φέρων ἐν οἰκεία φύσει τῆς τοῦ τεχόντος αὐτὸν οὐσίας τὸ ἴδιον, καὶ τῶν φυσικῶν πλεονεκτημάτων τὸ κάλλος. Οὐ γὰρ ἀπόπληκτοι κατ' ἐκείνους ἐσόμεθα, καὶ εἰς τοῦτο δυσβουλίας τὸν οἰκεῖον κατωθήσομεν νοῦν, ὡς τῷ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα λέγειν θεῷ ὅμοιον, μήτε μὴν ἐκ τῆς οὐσίας γεννηθέντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν τοῦ Θεοῦ χαρίσασθαι δόξαν, ἢ καὶ φάναι δύνασθαί ποτε τὸ 18 Joan. x, 30. το Joan. siv, 9. divina nullius ingenio prorsus comprehendi potest, et quid secundum substantiam sit rerum omnium auctor scrutari plane audere, extremæ signum est dementiæ. Verumtamen cognitionem quamdam tanquam in umbris et ænigmatis comparare possumus, speculum veluti quoddam menti opponentes eas quæ Filii naturæ insunt, prærogativas. Ex en enim quod est ipse, et ex iis quæ ipse operatus est, postquam factus homo est, et ante incarnationem, ad notitiam et contemplationem Patris simili ratione demum ascendes. Vide enim mihi, quæso, gloriam ejus ac virtutem: vide supremam in omnibus rebus potestatem. Quid enim, amabo te, tam supra orationem omnem est positum, quod libero nutu fecisse non cernatur, et ante carnem, et cum carne? At qui tantum se esse ipsis operibus docuit: «Ego, inquit, et Paler unuin sumus”; qui videt me, videt et Patrem”. Eundum itaque, si loci hujus vim spectemus, ab imagine ad archetypum, et a charactere ad illum cujus et est character; neque tamen ex quorumdam hæreticorum sententia adventitiis nonnullis et extrinsecus assumptis dignitatibus Filium ad Patrem conformari dicimus, neque, ut hæretici putant, imago Dei ac Patris esse dicitur, tanquam qui habeat ejus gloriam, virtutem, sapientiam, sed alterius tamen sit naturæ. Ilæ sunt enim elegantes illorum nugæ, imo vero impietas ad evertendamı 771 convellendamque Filii consubstantialitatem inventa, quod unum est eorum impium et Deo repugnans propositum. Sed ut vere Filius, ex Dei ac Patris substantia ineffabili et incomprehensibili ratione genitus, character est ejus, et imago, et splendor, proprietatem substantia ejus qui genuit ipsum, et naturalium praerogativarum decus in sua ferens natura. Nec enim ut illi, tam stupidi erimus, aut en furoris delabemur, ut eum qui non similis sit Deo secundum naturam, quippe nou sit ex Dei ac Patris substantia genitus, Dei gloria praeditum esse dicamus, aut cum qui factus sit, et e nibilo ad esse productus, divinam in se virtutem et sapientiam simili per omnia modo habe-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. δεισιν, ἐξαρχεῖν οἴεσθαι πρὸς τὸ πιστεύειν ὀρθῶς τὴν versi Deum confteri, cumque agnoscere, neque εἰς ἕνα τῶν ὅλων Θεὸν ὁμολογίαν τε καὶ γνῶσιν, μή μὴν ἐπείγεσθαι μαθεῖν τὸν περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμος ουσίου Τριάδος λόγον, ἀναγκαίως ἀποκλείει τρόπον τινὰ Χριστὸς καὶ τοῖς οὕτω δοξάζουσι τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, εἰ μὴ καὶ αὐτὸν βούλοιντο παραδέχεσθαι. Διὰ γὰρ Υἱοῦ προσιτέον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. ᾿Αναλόγως γὰρ τῇ τοῦ γεννήματος θεωρίᾳ, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἥξομεν τὸν Γεννήτορα. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν ἀμφιβαλεῖν, ὅτι τὸν Υἱόν τις ύφεστάναι πιστεύων οὕτως ὡς Υἱὸν, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας φημὶ τοῦ γεννή σαντος, εἴσεται δὴ πάντως καὶ τὸν Πατέρα. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἁπλουστέραν καὶ ἀπερίεργον γνῶσιν, οὕτως ἄν τις οιηθείη τυχὸν λαλῆσαι· εἰ δέ τῳ δοκοίη porro de sancta et consubstantiali Trinitate doclriuam esse curandam, necessario quodammodo Christus etiam his qui sic sentirent Dei cognitionem intercludit, nisi et se suscipere velint. Per Filium quippe ad Deum et Patrem est accedendum. Filii namque cognitione et contemplatione etiam ad ipsum Patrem simili ratione veniemus. Nec enim profecto dubitandum est, quicunque Filium subsistere credit, ut vere Filium, ex genitoris nempe substantia, omnino cogniturum et Patrem. Et hæc quidem de simpliciori nec exquisita cognitione dictum putes: quod si quis subtilem sensum inquirere, et res ipsas penitius scrutari velit, Fiκαὶ διὰ λεπτῶν ἔρχεσθαι νοημάτων, ὡς καὶ ἐπ' αὐτὴν lium vere loqui rursus comperiet. Natura quippe τῶν πραγμάτων ἐλάσαι τὴν βάσανον, ἀληθεύοντα πάλιν εὑρήσει τὸν Υἱόν. Διανοίᾳ μὲν γὰρ ἁπάσῃ παντελῶς ἀχώρητος ἡ θεία φύσις ἐστὶ, καὶ τί κατ' οὐσίαν ὁ τῶν ὅλων Γενεσιουργός τολμᾶν ὅλως περι εργάζεσθαι, φρενοβλαβείας ἁπάσης ἀπόδειξιν ἔχει. Πλὴν ἔστι πως ἡμᾶς τινα, ὡς ἐν σκιαῖς καὶ αἰνίγμασιν, ἐρανίζεσθαι γνῶσιν, κάτοπτρον ὥσπερ τι παρατιθέντας τῷ νοὶ τῶν ἐνόντων πλεονεκτημάτων τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει τὸν κατάλογον. Ἐξ ὧν γάρ ἐστιν αὐτὸς, καὶ ἐξ ὧν εργασαι [γρ. είργασται] γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως, ἀναλόγως ἄν τις ἐπὶ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸν θεωρίαν ἀνίοι λοι πόν. "Ορα γάρ μοι τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δόξαν τε καὶ δύνα μιν· βλέπε τὴν ἐφ' ἅπασιν ἀπαραπόδιστον ἐξουσίαν. Τί γάρ, είπέ μοι, καὶ τῶν ὑπὲρ λόγον οὐκ ἐλευθέροις νεύμασι κατορθώσας ὁρᾶται, καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ σαρκός; Αλλ' ὁ τοσοῦτος ἡμῖν δι' αὐτῶν ὀφθεὶς πραγμάτων, «Εγώ, φησί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα.» Ιτέον οὖν ἄρα κατὰ τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ἀπὸ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, καὶ ἀπὸ τοῦ χαρακτῆρος ἐπ' ἐκεῖνον δὴ πάντως οὗ καὶ ἔστι χαρακτήρ, καὶ οὐ, κατά τινας τῶν ἑτεροδοξεῖν εἰωθότων, ἐπακτοῖς τισι καὶ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασι σχηματίζεσθαί φαμεν τὸν Υἱὸν πρὸς τὸν Πατέρα, οὐδὲ, καθάπερ τοῖς πλανωμένοις δοκεῖ, εἰκὼν εἶναι λέγεται τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ὡς ἔχων αὐτοῦ τὴν δόξαν, τὴν δύναμιν, τὴν σοφίαν, φύσεώς γε μὴν ἑτέρας ὑπάρχων. Ταῦτα γὰρ ἐκείνων τὰ ληρήματα, καὶ ἡ κεκομψευμένη φλυαρία, μᾶλλον δὲ δυσσέβεια, πρὸς ἀνατροπὴν ἐπινοηθεῖσα καὶ καθαίρεσιν τῆς ὁμοουσιότητος τοῦ Υἱοῦ, κατά γε τον ἐν αὐτοῖς ἀνόσιόν τε καὶ θεομάχον σκοπόν. 'Αλλ' ὡς Υἱὸς ἀληθῶς, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀποῤῥήτως καὶ ἀπερινοήτως γεννηθείς, χαρακτήρ ἐστιν αὐτοῦ, καὶ εἰκὼν, καὶ ἀπαύγασμα, φέρων ἐν οἰκεία φύσει τῆς τοῦ τεχόντος αὐτὸν οὐσίας τὸ ἴδιον, καὶ τῶν φυσικῶν πλεονεκτημάτων τὸ κάλλος. Οὐ γὰρ ἀπόπληκτοι κατ' ἐκείνους ἐσόμεθα, καὶ εἰς τοῦτο δυσβουλίας τὸν οἰκεῖον κατωθήσομεν νοῦν, ὡς τῷ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα λέγειν θεῷ ὅμοιον, μήτε μὴν ἐκ τῆς οὐσίας γεννηθέντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὴν τοῦ Θεοῦ χαρίσασθαι δόξαν, ἢ καὶ φάναι δύνασθαί ποτε τὸ 18 Joan. x, 30. το Joan. siv, 9. divina nullius ingenio prorsus comprehendi potest, et quid secundum substantiam sit rerum omnium auctor scrutari plane audere, extremæ signum est dementiæ. Verumtamen cognitionem quamdam tanquam in umbris et ænigmatis comparare possumus, speculum veluti quoddam menti opponentes eas quæ Filii naturæ insunt, prærogativas. Ex en enim quod est ipse, et ex iis quæ ipse operatus est, postquam factus homo est, et ante incarnationem, ad notitiam et contemplationem Patris simili ratione demum ascendes. Vide enim mihi, quæso, gloriam ejus ac virtutem: vide supremam in omnibus rebus potestatem. Quid enim, amabo te, tam supra orationem omnem est positum, quod libero nutu fecisse non cernatur, et ante carnem, et cum carne? At qui tantum se esse ipsis operibus docuit: «Ego, inquit, et Paler unuin sumus”; qui videt me, videt et Patrem”. Eundum itaque, si loci hujus vim spectemus, ab imagine ad archetypum, et a charactere ad illum cujus et est character; neque tamen ex quorumdam hæreticorum sententia adventitiis nonnullis et extrinsecus assumptis dignitatibus Filium ad Patrem conformari dicimus, neque, ut hæretici putant, imago Dei ac Patris esse dicitur, tanquam qui habeat ejus gloriam, virtutem, sapientiam, sed alterius tamen sit naturæ. Ilæ sunt enim elegantes illorum nugæ, imo vero impietas ad evertendamı 771 convellendamque Filii consubstantialitatem inventa, quod unum est eorum impium et Deo repugnans propositum. Sed ut vere Filius, ex Dei ac Patris substantia ineffabili et incomprehensibili ratione genitus, character est ejus, et imago, et splendor, proprietatem substantia ejus qui genuit ipsum, et naturalium praerogativarum decus in sua ferens natura. Nec enim ut illi, tam stupidi erimus, aut en furoris delabemur, ut eum qui non similis sit Deo secundum naturam, quippe nou sit ex Dei ac Patris substantia genitus, Dei gloria praeditum esse dicamus, aut cum qui factus sit, et e nibilo ad esse productus, divinam in se virtutem et sapientiam simili per omnia modo habe-

| παρενεχθέν, τὴν θείαν ἀπαραλλάκτως φορέσαι δε ναμιν, καὶ σοφίαν, ἔχειν δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος τοῦ Θεοῦ Πατρὸς φύσις. Τ γὰρ ἂν εἴη τὸ παραλλάττον ἔτι ποιητοῦ καὶ ποιήματ τος; ἢ τί τὸ μεσολαβοῦν καὶ διακόψαι δυνάμενον της ταυτότητος τῆς ἐν οὐσίᾳ φημί, τὸ γεγονὸς τοῦ κτι σαντος; Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τήν τε δόξαν καὶ τὴν δύ να μιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τί τὸ μεῖζον ἐν αὐτῷ, τί δὲ τὸ πλέον ἕξει παρ' ἡμᾶς, ἤτοι τὴν κτίσιν, ἐγὼ μὲν εἰ πεῖν οὐκ ἂν ἔχοιμι παντελῶς, ἀπορήσειν δὲ ὑπολαμ βάνω κἀκείνους. Οὐκοῦν οὐ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασινό Υἱὸς ἡμῖν εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἰσότητα σχηματίζεται, καὶ οὐ καθάπερ τις ἐν πίνακος γραφῇ, μόναις ἡμῖν re, talemque esse, qualis divina et ineftabilis Dei πεποιημένον ὅλως, καὶ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶνα: Patris natura censeatur. Quid enim creaturam ultra ab opifice distingueret, aut quid separare posset identitate substantiæ creaturam ab opifice? Nam si gloriam ac virtutem, ejusque sapientiam eodem omnino modo quo Deus ac Pater habet, quid majus sit in Patre, aut quid plus habiturus quam nos aut creatura, ego quidem dicere prorsus nequeo, sed hic basuros etiam illos suspicor. Quapropter non externis dignitatibus Filius nobis ad Patris æqualitatem formatur, neque velut in tabula quapiam regis speciem ac formam mentitur sola colorum varietate depictus, sed character et imago revera genitoris est, in propriis ac naturalibus bonis Patris naturam manifestans. Idcirco enim fieri non posse ait ut quidam agnoscaul Patrem, ταῖς τῶν χρωμάτων ἰδέαις καταποικίλλεται, τὴν τοῦ qui se, id est Filium, non ante cognoverint. βασιλέως πλαττόμενός τε καὶ ψευδόμενος μορφή», ἀλλ' ἔστι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ἀληθῶς τοῦ τεκόντος αὐτὸν, ἐν ἰδίοις καὶ φυσικοῖς ἀγαθοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐμφανῆ καθιστάς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀμήχανον εἶναί φησιν ἐπιγνῶναί τισι τὸν Πατέρα, οὐχὶ πρότε ρον ἐπεγνωκόσιν αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. XIV, 1. Εt amodo cognoscitis eum, et vidistis cum. Operæ pretium est hujus quoque sermonis ordinem et ineſſabilem dispositionem mirari. Postquam enim dixit: • Si cognovissetis mne, et Patrem meum utique cognovissetis, › cum rerum tam necessariarum ignorantiam exprobrare discipulis crederetur, remedium statim attulit dicens: • Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum.» Nam quia Ecclesiarum per universum orbem futuri erant praepositi, cum ab eo audissent illud: «Euntes docete omnes gentes ",, hanc, opinor, potissimum ob causam, cum utiliter 772 prius ostendisset, ac generalem de omnibus quodammodo sermonein fecisset, nempe quod si quis nosset Filium, et eum utique ex quo est Patrem ac Deum agniturus sit, snis discipulis cognitionem tribuit, utiliter quidem, non ad gratiam: nec enim aliquid falsi usquam dixerit; sed ut qui sciant reipsa atque cognoscant. Illos enim etiam credidisse Dominum vere esse Dei Filium, nequaquam dubium rst recte sentientibus. Alioqui quomodo Nathanael ille Israelita simul ac audisset: «Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te; › fidei confessionen statim intulit, dicens: «Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel 15.. Quinetiam mirabili et inusitata ratione mari pacato, quomodo eum adorabant qui in scapha erant, dicentes: • Vere Filius Dei es ". An ergo ignorantium ipsum esse Deum, et ex Deo Patre genitum hunc sermonem quisquam esse dicet? At quomodo non insanus ille deprehendetur? Qui circa partes Casare Philippi interrogati sunt ab ipso Christo: • Quem dicunt homines esse Filium hominis ", nunquid primum quidem aliorum conjecturas proferebant? Alii enim, inquiunt, Ellam esse putant, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis. Quem ** Matth. XXVII, 19. ** Juan. 1, 48, 49. > Καὶ ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ έωράκατε αὐτόν. "Αξιον οἶμαι θαυμάσαι, καὶ [Ισ. κάν] τούτῳ τὴν ἐνοῦσαν τῷ λόγῳ διασκευὴν, καὶ ἀπόῤῥητον οίκονο μίαν. Εἰρηκὼς γὰρ, ὅτι ο Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα ἂν ᾔδειτε, ν καὶ νομισθεὶς ἐγκαλεῖν τοῖς μαθηταῖς τῶν οὕτως ἀναγκαίων τὴν ἄγνοιαν, τεθε ράπευκεν εὐθὺς - Απάρτι, λέγω [γρ. λέγων), γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλλον τῶν ἀπανταχόσε κειμένων Ἐκκλησιῶν ἡγε μόνες ἔσεσθαι, παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἀκούσαντες, τό, «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, κ διὰ ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, μάλιστα τὴν αἰτίαν προαπο δείξας χρησίμως, καὶ κοινὸν ὥσπερ εἰς ἅπαντας ποιησάμενος λόγον, ὡς εἴ τις εἰδείη τὸν Υἱόν, είσεται δήπου πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα και Θεόν, ἐπιμαρτυρεῖ χρησίμως τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταί, τὴν ἐπίγνωσιν οὐ κεχαρισμένως· οὐ γὰρ ἂν φθέγξαι τό τι τῶν οὐκ ἀληθῶν· ἀλλ᾽ ὄντως εἰδόσι τε καὶ ἐπεγνωκόσιν. Ὅτι γὰρ Υἱὸν ἀληθῶς εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Κύριον, καὶ πεπιστεύκεισαν, οὐδαμόθεν ἐστὶ τοῖς εὖ φρονοῦσιν ἀμφίβολον. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρό τον Ναθαναὴλ ὁ Ἰσραηλίτης ἀκούσας· ο Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον καλέσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συχὴν εἶδόν σε, παραχρῆμα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν εἰσκεκόμισε λέγων· Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βα σιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ μὴν καὶ θαλάσσης τε παραδόξως καὶ ἀσυνήθως κατηυνασμένης, πῶς αὐτ τὸν προσεκύνουν οἱ ἐν τῷ σκάψει λέγοντες· «Αλη θῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Αρ' οὖν, οὐκ εἰδότων ὅτιπερ ὑπάρχοι Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ γεγέννηται Πατρός, ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα; Εἶτα πῶς οὐκ ἀμαθαίνων ὁ τοιοῦτος ἁλώσεται; Περὶ τὰ μέρη τῆς Φιλίππου Καισαρείας παρ' αὐτοῦ διερωτώμενοι τοῦ Χριστοῦ, «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; › οὐχὶ πρῶτον μὲν ἔφασκον τὰς ἑτέρων ὑπονοίας; Οἱ μὲν γάρ, φησὶν, Ἠλίαν εἶναι νομίζουσιν, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, 7. Matth. XIV, ” Matth. xvi, 13.

| παρενεχθέν, τὴν θείαν ἀπαραλλάκτως φορέσαι δε ναμιν, καὶ σοφίαν, ἔχειν δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος τοῦ Θεοῦ Πατρὸς φύσις. Τ γὰρ ἂν εἴη τὸ παραλλάττον ἔτι ποιητοῦ καὶ ποιήματ τος; ἢ τί τὸ μεσολαβοῦν καὶ διακόψαι δυνάμενον της ταυτότητος τῆς ἐν οὐσίᾳ φημί, τὸ γεγονὸς τοῦ κτι σαντος; Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τήν τε δόξαν καὶ τὴν δύ να μιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τί τὸ μεῖζον ἐν αὐτῷ, τί δὲ τὸ πλέον ἕξει παρ' ἡμᾶς, ἤτοι τὴν κτίσιν, ἐγὼ μὲν εἰ πεῖν οὐκ ἂν ἔχοιμι παντελῶς, ἀπορήσειν δὲ ὑπολαμ βάνω κἀκείνους. Οὐκοῦν οὐ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασινό Υἱὸς ἡμῖν εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἰσότητα σχηματίζεται, καὶ οὐ καθάπερ τις ἐν πίνακος γραφῇ, μόναις ἡμῖν re, talemque esse, qualis divina et ineftabilis Dei πεποιημένον ὅλως, καὶ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶνα: Patris natura censeatur. Quid enim creaturam ultra ab opifice distingueret, aut quid separare posset identitate substantiæ creaturam ab opifice? Nam si gloriam ac virtutem, ejusque sapientiam eodem omnino modo quo Deus ac Pater habet, quid majus sit in Patre, aut quid plus habiturus quam nos aut creatura, ego quidem dicere prorsus nequeo, sed hic basuros etiam illos suspicor. Quapropter non externis dignitatibus Filius nobis ad Patris æqualitatem formatur, neque velut in tabula quapiam regis speciem ac formam mentitur sola colorum varietate depictus, sed character et imago revera genitoris est, in propriis ac naturalibus bonis Patris naturam manifestans. Idcirco enim fieri non posse ait ut quidam agnoscaul Patrem, ταῖς τῶν χρωμάτων ἰδέαις καταποικίλλεται, τὴν τοῦ qui se, id est Filium, non ante cognoverint. βασιλέως πλαττόμενός τε καὶ ψευδόμενος μορφή», ἀλλ' ἔστι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ἀληθῶς τοῦ τεκόντος αὐτὸν, ἐν ἰδίοις καὶ φυσικοῖς ἀγαθοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐμφανῆ καθιστάς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀμήχανον εἶναί φησιν ἐπιγνῶναί τισι τὸν Πατέρα, οὐχὶ πρότε ρον ἐπεγνωκόσιν αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. XIV, 1. Εt amodo cognoscitis eum, et vidistis cum. Operæ pretium est hujus quoque sermonis ordinem et ineſſabilem dispositionem mirari. Postquam enim dixit: • Si cognovissetis mne, et Patrem meum utique cognovissetis, › cum rerum tam necessariarum ignorantiam exprobrare discipulis crederetur, remedium statim attulit dicens: • Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum.» Nam quia Ecclesiarum per universum orbem futuri erant praepositi, cum ab eo audissent illud: «Euntes docete omnes gentes ",, hanc, opinor, potissimum ob causam, cum utiliter 772 prius ostendisset, ac generalem de omnibus quodammodo sermonein fecisset, nempe quod si quis nosset Filium, et eum utique ex quo est Patrem ac Deum agniturus sit, snis discipulis cognitionem tribuit, utiliter quidem, non ad gratiam: nec enim aliquid falsi usquam dixerit; sed ut qui sciant reipsa atque cognoscant. Illos enim etiam credidisse Dominum vere esse Dei Filium, nequaquam dubium rst recte sentientibus. Alioqui quomodo Nathanael ille Israelita simul ac audisset: «Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te; › fidei confessionen statim intulit, dicens: «Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel 15.. Quinetiam mirabili et inusitata ratione mari pacato, quomodo eum adorabant qui in scapha erant, dicentes: • Vere Filius Dei es ". An ergo ignorantium ipsum esse Deum, et ex Deo Patre genitum hunc sermonem quisquam esse dicet? At quomodo non insanus ille deprehendetur? Qui circa partes Casare Philippi interrogati sunt ab ipso Christo: • Quem dicunt homines esse Filium hominis ", nunquid primum quidem aliorum conjecturas proferebant? Alii enim, inquiunt, Ellam esse putant, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis. Quem ** Matth. XXVII, 19. ** Juan. 1, 48, 49. > Καὶ ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ έωράκατε αὐτόν. "Αξιον οἶμαι θαυμάσαι, καὶ [Ισ. κάν] τούτῳ τὴν ἐνοῦσαν τῷ λόγῳ διασκευὴν, καὶ ἀπόῤῥητον οίκονο μίαν. Εἰρηκὼς γὰρ, ὅτι ο Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα ἂν ᾔδειτε, ν καὶ νομισθεὶς ἐγκαλεῖν τοῖς μαθηταῖς τῶν οὕτως ἀναγκαίων τὴν ἄγνοιαν, τεθε ράπευκεν εὐθὺς - Απάρτι, λέγω [γρ. λέγων), γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλλον τῶν ἀπανταχόσε κειμένων Ἐκκλησιῶν ἡγε μόνες ἔσεσθαι, παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἀκούσαντες, τό, «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, κ διὰ ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, μάλιστα τὴν αἰτίαν προαπο δείξας χρησίμως, καὶ κοινὸν ὥσπερ εἰς ἅπαντας ποιησάμενος λόγον, ὡς εἴ τις εἰδείη τὸν Υἱόν, είσεται δήπου πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα και Θεόν, ἐπιμαρτυρεῖ χρησίμως τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταί, τὴν ἐπίγνωσιν οὐ κεχαρισμένως· οὐ γὰρ ἂν φθέγξαι τό τι τῶν οὐκ ἀληθῶν· ἀλλ᾽ ὄντως εἰδόσι τε καὶ ἐπεγνωκόσιν. Ὅτι γὰρ Υἱὸν ἀληθῶς εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Κύριον, καὶ πεπιστεύκεισαν, οὐδαμόθεν ἐστὶ τοῖς εὖ φρονοῦσιν ἀμφίβολον. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρό τον Ναθαναὴλ ὁ Ἰσραηλίτης ἀκούσας· ο Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον καλέσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συχὴν εἶδόν σε, παραχρῆμα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν εἰσκεκόμισε λέγων· Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βα σιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ μὴν καὶ θαλάσσης τε παραδόξως καὶ ἀσυνήθως κατηυνασμένης, πῶς αὐτ τὸν προσεκύνουν οἱ ἐν τῷ σκάψει λέγοντες· «Αλη θῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Αρ' οὖν, οὐκ εἰδότων ὅτιπερ ὑπάρχοι Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ γεγέννηται Πατρός, ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα; Εἶτα πῶς οὐκ ἀμαθαίνων ὁ τοιοῦτος ἁλώσεται; Περὶ τὰ μέρη τῆς Φιλίππου Καισαρείας παρ' αὐτοῦ διερωτώμενοι τοῦ Χριστοῦ, «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; › οὐχὶ πρῶτον μὲν ἔφασκον τὰς ἑτέρων ὑπονοίας; Οἱ μὲν γάρ, φησὶν, Ἠλίαν εἶναι νομίζουσιν, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, 7. Matth. XIV, ” Matth. xvi, 13.

| παρενεχθέν, τὴν θείαν ἀπαραλλάκτως φορέσαι δε ναμιν, καὶ σοφίαν, ἔχειν δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος τοῦ Θεοῦ Πατρὸς φύσις. Τ γὰρ ἂν εἴη τὸ παραλλάττον ἔτι ποιητοῦ καὶ ποιήματ τος; ἢ τί τὸ μεσολαβοῦν καὶ διακόψαι δυνάμενον της ταυτότητος τῆς ἐν οὐσίᾳ φημί, τὸ γεγονὸς τοῦ κτι σαντος; Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τήν τε δόξαν καὶ τὴν δύ να μιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τί τὸ μεῖζον ἐν αὐτῷ, τί δὲ τὸ πλέον ἕξει παρ' ἡμᾶς, ἤτοι τὴν κτίσιν, ἐγὼ μὲν εἰ πεῖν οὐκ ἂν ἔχοιμι παντελῶς, ἀπορήσειν δὲ ὑπολαμ βάνω κἀκείνους. Οὐκοῦν οὐ τοῖς ἔξωθεν ἀξιώμασινό Υἱὸς ἡμῖν εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς ἰσότητα σχηματίζεται, καὶ οὐ καθάπερ τις ἐν πίνακος γραφῇ, μόναις ἡμῖν re, talemque esse, qualis divina et ineftabilis Dei πεποιημένον ὅλως, καὶ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶνα: Patris natura censeatur. Quid enim creaturam ultra ab opifice distingueret, aut quid separare posset identitate substantiæ creaturam ab opifice? Nam si gloriam ac virtutem, ejusque sapientiam eodem omnino modo quo Deus ac Pater habet, quid majus sit in Patre, aut quid plus habiturus quam nos aut creatura, ego quidem dicere prorsus nequeo, sed hic basuros etiam illos suspicor. Quapropter non externis dignitatibus Filius nobis ad Patris æqualitatem formatur, neque velut in tabula quapiam regis speciem ac formam mentitur sola colorum varietate depictus, sed character et imago revera genitoris est, in propriis ac naturalibus bonis Patris naturam manifestans. Idcirco enim fieri non posse ait ut quidam agnoscaul Patrem, ταῖς τῶν χρωμάτων ἰδέαις καταποικίλλεται, τὴν τοῦ qui se, id est Filium, non ante cognoverint. βασιλέως πλαττόμενός τε καὶ ψευδόμενος μορφή», ἀλλ' ἔστι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ἀληθῶς τοῦ τεκόντος αὐτὸν, ἐν ἰδίοις καὶ φυσικοῖς ἀγαθοῖς τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐμφανῆ καθιστάς. Διὰ τοῦτο γὰρ ἀμήχανον εἶναί φησιν ἐπιγνῶναί τισι τὸν Πατέρα, οὐχὶ πρότε ρον ἐπεγνωκόσιν αὐτὸν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν. XIV, 1. Εt amodo cognoscitis eum, et vidistis cum. Operæ pretium est hujus quoque sermonis ordinem et ineſſabilem dispositionem mirari. Postquam enim dixit: • Si cognovissetis mne, et Patrem meum utique cognovissetis, › cum rerum tam necessariarum ignorantiam exprobrare discipulis crederetur, remedium statim attulit dicens: • Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum.» Nam quia Ecclesiarum per universum orbem futuri erant praepositi, cum ab eo audissent illud: «Euntes docete omnes gentes ",, hanc, opinor, potissimum ob causam, cum utiliter 772 prius ostendisset, ac generalem de omnibus quodammodo sermonein fecisset, nempe quod si quis nosset Filium, et eum utique ex quo est Patrem ac Deum agniturus sit, snis discipulis cognitionem tribuit, utiliter quidem, non ad gratiam: nec enim aliquid falsi usquam dixerit; sed ut qui sciant reipsa atque cognoscant. Illos enim etiam credidisse Dominum vere esse Dei Filium, nequaquam dubium rst recte sentientibus. Alioqui quomodo Nathanael ille Israelita simul ac audisset: «Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te; › fidei confessionen statim intulit, dicens: «Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel 15.. Quinetiam mirabili et inusitata ratione mari pacato, quomodo eum adorabant qui in scapha erant, dicentes: • Vere Filius Dei es ". An ergo ignorantium ipsum esse Deum, et ex Deo Patre genitum hunc sermonem quisquam esse dicet? At quomodo non insanus ille deprehendetur? Qui circa partes Casare Philippi interrogati sunt ab ipso Christo: • Quem dicunt homines esse Filium hominis ", nunquid primum quidem aliorum conjecturas proferebant? Alii enim, inquiunt, Ellam esse putant, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis. Quem ** Matth. XXVII, 19. ** Juan. 1, 48, 49. > Καὶ ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ έωράκατε αὐτόν. "Αξιον οἶμαι θαυμάσαι, καὶ [Ισ. κάν] τούτῳ τὴν ἐνοῦσαν τῷ λόγῳ διασκευὴν, καὶ ἀπόῤῥητον οίκονο μίαν. Εἰρηκὼς γὰρ, ὅτι ο Εἰ ἐγνώκειτέ με, καὶ τὸν Πατέρα ἂν ᾔδειτε, ν καὶ νομισθεὶς ἐγκαλεῖν τοῖς μαθηταῖς τῶν οὕτως ἀναγκαίων τὴν ἄγνοιαν, τεθε ράπευκεν εὐθὺς - Απάρτι, λέγω [γρ. λέγων), γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλλον τῶν ἀπανταχόσε κειμένων Ἐκκλησιῶν ἡγε μόνες ἔσεσθαι, παρ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἀκούσαντες, τό, «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, κ διὰ ταύτην, ὡς ἐγᾦμαι, μάλιστα τὴν αἰτίαν προαπο δείξας χρησίμως, καὶ κοινὸν ὥσπερ εἰς ἅπαντας ποιησάμενος λόγον, ὡς εἴ τις εἰδείη τὸν Υἱόν, είσεται δήπου πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα και Θεόν, ἐπιμαρτυρεῖ χρησίμως τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταί, τὴν ἐπίγνωσιν οὐ κεχαρισμένως· οὐ γὰρ ἂν φθέγξαι τό τι τῶν οὐκ ἀληθῶν· ἀλλ᾽ ὄντως εἰδόσι τε καὶ ἐπεγνωκόσιν. Ὅτι γὰρ Υἱὸν ἀληθῶς εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸν Κύριον, καὶ πεπιστεύκεισαν, οὐδαμόθεν ἐστὶ τοῖς εὖ φρονοῦσιν ἀμφίβολον. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρό τον Ναθαναὴλ ὁ Ἰσραηλίτης ἀκούσας· ο Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον καλέσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συχὴν εἶδόν σε, παραχρῆμα τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν εἰσκεκόμισε λέγων· Ραβδί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ βα σιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.» Καὶ μὴν καὶ θαλάσσης τε παραδόξως καὶ ἀσυνήθως κατηυνασμένης, πῶς αὐτ τὸν προσεκύνουν οἱ ἐν τῷ σκάψει λέγοντες· «Αλη θῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Αρ' οὖν, οὐκ εἰδότων ὅτιπερ ὑπάρχοι Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ γεγέννηται Πατρός, ἐρεῖ τις τὸ ῥῆμα; Εἶτα πῶς οὐκ ἀμαθαίνων ὁ τοιοῦτος ἁλώσεται; Περὶ τὰ μέρη τῆς Φιλίππου Καισαρείας παρ' αὐτοῦ διερωτώμενοι τοῦ Χριστοῦ, «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου; › οὐχὶ πρῶτον μὲν ἔφασκον τὰς ἑτέρων ὑπονοίας; Οἱ μὲν γάρ, φησὶν, Ἠλίαν εἶναι νομίζουσιν, οἱ δὲ Ἱερεμίαν, 7. Matth. XIV, ” Matth. xvi, 13.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. veriti, per unum omnes eumque præcellentem, Petrum nimirum, non dubitanter dixerunt: ‹ Tu es Christus Filius Dei viventis”. › Itaque, cuni dixit Christus: ‹ Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis, › dictum id esse discipulis ipsi omnino putare noli, sed in personis sanctorum apostolorum generaliter id omnibus dictum existima. Adverte enim eos non ignorasse Deum esse, Deique Filium. Sed cum Deus seipsum viam esse dixerit, quod ænigmatice dignum videbatur haud multum intellexerunt, et in hoc solo eorum ignoratio versatur. Idcirco enim postquam paucis ostendit nequaquam percepturos quod oblique dictum sit eis, deinde generaliter id omnibus dictum significavit, ac manifeste docuit ipsum Patris cognitione orbatum iri qui Filium ignoraverit, quasi jam fidem professis discipulis cognitionem attribuit dicens: ‹ Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. › Amodo autem dicit, non utique ex illa hora, sive die qua de his ad eos verba fecit, sed 773 amodo ait, apponens veteri ac primo recens ac novuin ejus adventus tempus, quo manifestior fuit per universum terrarum orbem Patris cognitio per Filium. Idcirco enim et in libro Psalmorum tanquam ad Deum et Patrem ait: «Mirificata est scientia tua ex me". › Filium quippe miraculis omnem orationem excedentibus splendentem conspicati, et cum potestate Deo convenienti facile quodcunque vellet facientem, mirati sumus hinc Patris cognitionem aliter eam se non habere putantes, quam quomodo se habet cognitio procedentis ex ipso Filii. • Amodo igitur cognoscitis eum, et vidistis eum.» Agnovimus enim in Filio, ut nunc aiebam, quis fit Pater, neque solum agnovimus, sed et contemplati sumus, seu vidimus. Cognito enim intellectus contemplationem significat, quam de divina et ineffabili natura.quis forsan ceperit, quæ supra onines, et per omnes, et in omnibus est. Vidisse porro certam fidem miraculis factam significat, Non enim solum agnovimus Patrem vitam esse secundum naturam, nec in nudis ac meris cogitationibus istius rei notitiam in nobis habuimus: in Filio qui vivificat mortuos, et ad esse corruptos denuo reducit, non solum agnovimus Deum ac Patrem universam pedibus suis subjectam habere creaturam ®, omnibusque a se factis imperare, adeo ut omnia opera timeant ipsum, atque tremiscant, ut scriptum est ". At videmus talem et in Filio exsistere cum mare et ventos increpans, magna cum potestate dicebat: ‹ Tace, obmutesce". › Quoniam ergo dicturus erat non solum cognovistis Patrem, sed et vidistis, premittendum necessario putavit illud, amodo, quam vero ob causam? Lex enim Mosaica filiis Israel inclamabat: • Dominus Deus tuus, Dominus unus est ª³,» neque veteribus de Filio mentionem ἡ ἕνα τῶν προφητῶν. Τίνα δὲ λέγουσιν αὐτοὶ διαῤῥή- autem eum esse dicant ipsi, aperte profiteri non δὴν εἰπεῖν οὐ παραιτούμενοι δι᾿ ἑνὸς οἱ πάντες τοῦ προύχοντος, Πέτρος δὲ αὐτὸς ἦν, οὐκ ἐνδοιαστῶς ἔφασαν·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶν τος.» Οὐκοῦν, ὅταν λέγῃ Χριστός·. Εἰ ἐγνώκατέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου αν δειτε, ο μὴ πάντως αυτ τοῖς τοῖς μαθηταῖς ὑπολάβης εἰρῆσθαι τὸ ῥῆμα, ἀλλ᾽ ὅρον ὥσπερ τινὰ γενικὸν τοῖς ἁπανταχόσε ποιεῖται, τὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων πρόσωπον παραθείς. Επιτήρει γὰρ ὅπως εὑρήσομεν οὐκ ἠγνοηκότας αὐτοὺς, ὅτι θεός τέ ἐστι, καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ὁδὸν ἑαυ τὸν εἶναι φήσαντος τοῦ Θεοῦ, τὸ αἰνιγματωδῶς εἰρῆσθαι δοκοῦν οὐ σφόδρα συνῆκαν, καὶ περὶ τοῦτο μόνον αὐτοῖς τὸ τῆς ἀγνοίας αιτίαμα στήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο διελέγξας ἐν ὀλίγοις, ὡς οὐ δυνήσονται συνιέναι τὸ πλαγίως εἰρημένον αὐτοῖς, εἶτα κοινὸν ἅπασι προθεὶς ἐντεῦθεν λόγον, διδάξας τε σαφῶς, ώς καὶ αὐτὸν ἴσ. αὐτὸς] ζημιωθήσεται τὴν εἰς τὸν Πατέρα γνῶσιν, ὃς ἂν ἀγνοήσῃ τὸν Υἱόν, ὡς ἤδη διωμολογηκόσι τὴν πίστιν τοῖς μαθηταῖς, εἰκότως τὴν γνῶσιν ἐπιμαρτυρεῖ λέγων· Ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Τὸ δὲ ἀπάρει φησί, οὐχὶ δήπου πάντως ἐξ ἐκείνης τῆς ὥρας, ἤτοι τῆς ἡμέρας, καθ᾽ ἤνπερ αὐτοῖς τοὺς περὶ τῶν τοιούτων ἐποιεῖτο λόγους· τὸ δὲ ἀπάρτι φησὶν, ἀντιπαρεξάγων τῷ ἀρχαίῳ, καὶ πρώτῳ, τὸν ἀρτιφανῆ καὶ νέον τῆς αὐτ τοῦ παρουσίας καιρὸν, καθ' δν λαμπροτέρα γέγονε τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ή περὶ Πατρὸς γνῶσις διὰ τοῦ Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἐν βίω βλῳ Ψαλμῶν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα φησίν • Ἐθαυμαστώθη ἡ γνωσίς σου ἐξ ἐμοῦ.» Εωρακότες γὰρ τοῖς ὑπὲρ λόγον θαυματουργήμασι διαπρέποντα τὸν Υἱόν, καὶ μετὰ θεοπρεποῦς ἐξουσίας κατορθοῦντα ῥᾳδίως ὅπερ ἂν βούλοιτο, τεθαυμάκα μεν ἐντεῦθεν τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν, οὐχ ἑτέρως ἔχουσαν ἐννοοῦντες αὐτὴν, ἢ ὥσπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἐξ αὐτοῦ προελθόντος Υἱοῦ. • Απάρτι τοίνυν γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Έγνώκαμεν γὰρ ἐν Υἱῷ, καθάπερ ἔφην αρτίως, τίς ὁ Πατήρ, καὶ οὐ μόνον ἐπεγνώκαμεν, ἀλλὰ καὶ ἐθεασάμεθα, ήτοι ἑωράκαμεν. Η μὲν γὰρ γνῶσις τὴν διὰ τῶν ἐνα νοιῶν θεωρίαν ὑποδηλοί, ἣν ἄν τις λάβοι τυχόν περί τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, τῆς ἐπὶ πάντ τας φημί, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσι. Τό γε μὴν ἰδεῖν, τὴν διὰ τῶν τερατουργημάτων πληροφορίαν σημαίνει. Οὐ γὰρ μόνον εγνώκαμεν ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, οὐδὲ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις ἐν νοίαις τὴν τοῦ πράγματος εἴδησιν ἐν ἑαυτοῖς ἐσχήχαμεν· ἐν Υἱῷ ζωοποιοῦντι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἀνακομίζοντι τους κατεφθαρμένους, οὐ μόνον εγνώκαμεν, ὅτι πᾶσαν ὑπὸ πόδας ἔχει τὴν κτίσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ γεν γονότων κατεξουσιάζει βασιλικῶς, ὡς πάντα τὰ έργα σείεσθαί τε δι' αὐτὸν, καὶ τρέμειν, κατὰ γεγραμμένον· ἀλλ' είδομεν ὄντα τοιοῦτον καὶ ἐν Υἱῷ, ὅτε θαλάττῃ καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμῶν, μετὰ πολλῆς ἔφη τῆς ἐξουσίας· ο Σιώπα, πεφίμωσο.» Επειδή τοί- ** Matth. xvi, 16. "Psal. cxxxvII, 6. ** Ephes. 1, 22. Job, xxνι, 11. ** Marc. ¡v; 39. "Deut., YI, A.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. veriti, per unum omnes eumque præcellentem, Petrum nimirum, non dubitanter dixerunt: ‹ Tu es Christus Filius Dei viventis”. › Itaque, cuni dixit Christus: ‹ Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis, › dictum id esse discipulis ipsi omnino putare noli, sed in personis sanctorum apostolorum generaliter id omnibus dictum existima. Adverte enim eos non ignorasse Deum esse, Deique Filium. Sed cum Deus seipsum viam esse dixerit, quod ænigmatice dignum videbatur haud multum intellexerunt, et in hoc solo eorum ignoratio versatur. Idcirco enim postquam paucis ostendit nequaquam percepturos quod oblique dictum sit eis, deinde generaliter id omnibus dictum significavit, ac manifeste docuit ipsum Patris cognitione orbatum iri qui Filium ignoraverit, quasi jam fidem professis discipulis cognitionem attribuit dicens: ‹ Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. › Amodo autem dicit, non utique ex illa hora, sive die qua de his ad eos verba fecit, sed 773 amodo ait, apponens veteri ac primo recens ac novuin ejus adventus tempus, quo manifestior fuit per universum terrarum orbem Patris cognitio per Filium. Idcirco enim et in libro Psalmorum tanquam ad Deum et Patrem ait: «Mirificata est scientia tua ex me". › Filium quippe miraculis omnem orationem excedentibus splendentem conspicati, et cum potestate Deo convenienti facile quodcunque vellet facientem, mirati sumus hinc Patris cognitionem aliter eam se non habere putantes, quam quomodo se habet cognitio procedentis ex ipso Filii. • Amodo igitur cognoscitis eum, et vidistis eum.» Agnovimus enim in Filio, ut nunc aiebam, quis fit Pater, neque solum agnovimus, sed et contemplati sumus, seu vidimus. Cognito enim intellectus contemplationem significat, quam de divina et ineffabili natura.quis forsan ceperit, quæ supra onines, et per omnes, et in omnibus est. Vidisse porro certam fidem miraculis factam significat, Non enim solum agnovimus Patrem vitam esse secundum naturam, nec in nudis ac meris cogitationibus istius rei notitiam in nobis habuimus: in Filio qui vivificat mortuos, et ad esse corruptos denuo reducit, non solum agnovimus Deum ac Patrem universam pedibus suis subjectam habere creaturam ®, omnibusque a se factis imperare, adeo ut omnia opera timeant ipsum, atque tremiscant, ut scriptum est ". At videmus talem et in Filio exsistere cum mare et ventos increpans, magna cum potestate dicebat: ‹ Tace, obmutesce". › Quoniam ergo dicturus erat non solum cognovistis Patrem, sed et vidistis, premittendum necessario putavit illud, amodo, quam vero ob causam? Lex enim Mosaica filiis Israel inclamabat: • Dominus Deus tuus, Dominus unus est ª³,» neque veteribus de Filio mentionem ἡ ἕνα τῶν προφητῶν. Τίνα δὲ λέγουσιν αὐτοὶ διαῤῥή- autem eum esse dicant ipsi, aperte profiteri non δὴν εἰπεῖν οὐ παραιτούμενοι δι᾿ ἑνὸς οἱ πάντες τοῦ προύχοντος, Πέτρος δὲ αὐτὸς ἦν, οὐκ ἐνδοιαστῶς ἔφασαν·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶν τος.» Οὐκοῦν, ὅταν λέγῃ Χριστός·. Εἰ ἐγνώκατέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου αν δειτε, ο μὴ πάντως αυτ τοῖς τοῖς μαθηταῖς ὑπολάβης εἰρῆσθαι τὸ ῥῆμα, ἀλλ᾽ ὅρον ὥσπερ τινὰ γενικὸν τοῖς ἁπανταχόσε ποιεῖται, τὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων πρόσωπον παραθείς. Επιτήρει γὰρ ὅπως εὑρήσομεν οὐκ ἠγνοηκότας αὐτοὺς, ὅτι θεός τέ ἐστι, καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ὁδὸν ἑαυ τὸν εἶναι φήσαντος τοῦ Θεοῦ, τὸ αἰνιγματωδῶς εἰρῆσθαι δοκοῦν οὐ σφόδρα συνῆκαν, καὶ περὶ τοῦτο μόνον αὐτοῖς τὸ τῆς ἀγνοίας αιτίαμα στήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο διελέγξας ἐν ὀλίγοις, ὡς οὐ δυνήσονται συνιέναι τὸ πλαγίως εἰρημένον αὐτοῖς, εἶτα κοινὸν ἅπασι προθεὶς ἐντεῦθεν λόγον, διδάξας τε σαφῶς, ώς καὶ αὐτὸν ἴσ. αὐτὸς] ζημιωθήσεται τὴν εἰς τὸν Πατέρα γνῶσιν, ὃς ἂν ἀγνοήσῃ τὸν Υἱόν, ὡς ἤδη διωμολογηκόσι τὴν πίστιν τοῖς μαθηταῖς, εἰκότως τὴν γνῶσιν ἐπιμαρτυρεῖ λέγων· Ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Τὸ δὲ ἀπάρει φησί, οὐχὶ δήπου πάντως ἐξ ἐκείνης τῆς ὥρας, ἤτοι τῆς ἡμέρας, καθ᾽ ἤνπερ αὐτοῖς τοὺς περὶ τῶν τοιούτων ἐποιεῖτο λόγους· τὸ δὲ ἀπάρτι φησὶν, ἀντιπαρεξάγων τῷ ἀρχαίῳ, καὶ πρώτῳ, τὸν ἀρτιφανῆ καὶ νέον τῆς αὐτ τοῦ παρουσίας καιρὸν, καθ' δν λαμπροτέρα γέγονε τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ή περὶ Πατρὸς γνῶσις διὰ τοῦ Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἐν βίω βλῳ Ψαλμῶν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα φησίν • Ἐθαυμαστώθη ἡ γνωσίς σου ἐξ ἐμοῦ.» Εωρακότες γὰρ τοῖς ὑπὲρ λόγον θαυματουργήμασι διαπρέποντα τὸν Υἱόν, καὶ μετὰ θεοπρεποῦς ἐξουσίας κατορθοῦντα ῥᾳδίως ὅπερ ἂν βούλοιτο, τεθαυμάκα μεν ἐντεῦθεν τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν, οὐχ ἑτέρως ἔχουσαν ἐννοοῦντες αὐτὴν, ἢ ὥσπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἐξ αὐτοῦ προελθόντος Υἱοῦ. • Απάρτι τοίνυν γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Έγνώκαμεν γὰρ ἐν Υἱῷ, καθάπερ ἔφην αρτίως, τίς ὁ Πατήρ, καὶ οὐ μόνον ἐπεγνώκαμεν, ἀλλὰ καὶ ἐθεασάμεθα, ήτοι ἑωράκαμεν. Η μὲν γὰρ γνῶσις τὴν διὰ τῶν ἐνα νοιῶν θεωρίαν ὑποδηλοί, ἣν ἄν τις λάβοι τυχόν περί τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, τῆς ἐπὶ πάντ τας φημί, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσι. Τό γε μὴν ἰδεῖν, τὴν διὰ τῶν τερατουργημάτων πληροφορίαν σημαίνει. Οὐ γὰρ μόνον εγνώκαμεν ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, οὐδὲ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις ἐν νοίαις τὴν τοῦ πράγματος εἴδησιν ἐν ἑαυτοῖς ἐσχήχαμεν· ἐν Υἱῷ ζωοποιοῦντι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἀνακομίζοντι τους κατεφθαρμένους, οὐ μόνον εγνώκαμεν, ὅτι πᾶσαν ὑπὸ πόδας ἔχει τὴν κτίσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ γεν γονότων κατεξουσιάζει βασιλικῶς, ὡς πάντα τὰ έργα σείεσθαί τε δι' αὐτὸν, καὶ τρέμειν, κατὰ γεγραμμένον· ἀλλ' είδομεν ὄντα τοιοῦτον καὶ ἐν Υἱῷ, ὅτε θαλάττῃ καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμῶν, μετὰ πολλῆς ἔφη τῆς ἐξουσίας· ο Σιώπα, πεφίμωσο.» Επειδή τοί- ** Matth. xvi, 16. "Psal. cxxxvII, 6. ** Ephes. 1, 22. Job, xxνι, 11. ** Marc. ¡v; 39. "Deut., YI, A.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. veriti, per unum omnes eumque præcellentem, Petrum nimirum, non dubitanter dixerunt: ‹ Tu es Christus Filius Dei viventis”. › Itaque, cuni dixit Christus: ‹ Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis, › dictum id esse discipulis ipsi omnino putare noli, sed in personis sanctorum apostolorum generaliter id omnibus dictum existima. Adverte enim eos non ignorasse Deum esse, Deique Filium. Sed cum Deus seipsum viam esse dixerit, quod ænigmatice dignum videbatur haud multum intellexerunt, et in hoc solo eorum ignoratio versatur. Idcirco enim postquam paucis ostendit nequaquam percepturos quod oblique dictum sit eis, deinde generaliter id omnibus dictum significavit, ac manifeste docuit ipsum Patris cognitione orbatum iri qui Filium ignoraverit, quasi jam fidem professis discipulis cognitionem attribuit dicens: ‹ Amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. › Amodo autem dicit, non utique ex illa hora, sive die qua de his ad eos verba fecit, sed 773 amodo ait, apponens veteri ac primo recens ac novuin ejus adventus tempus, quo manifestior fuit per universum terrarum orbem Patris cognitio per Filium. Idcirco enim et in libro Psalmorum tanquam ad Deum et Patrem ait: «Mirificata est scientia tua ex me". › Filium quippe miraculis omnem orationem excedentibus splendentem conspicati, et cum potestate Deo convenienti facile quodcunque vellet facientem, mirati sumus hinc Patris cognitionem aliter eam se non habere putantes, quam quomodo se habet cognitio procedentis ex ipso Filii. • Amodo igitur cognoscitis eum, et vidistis eum.» Agnovimus enim in Filio, ut nunc aiebam, quis fit Pater, neque solum agnovimus, sed et contemplati sumus, seu vidimus. Cognito enim intellectus contemplationem significat, quam de divina et ineffabili natura.quis forsan ceperit, quæ supra onines, et per omnes, et in omnibus est. Vidisse porro certam fidem miraculis factam significat, Non enim solum agnovimus Patrem vitam esse secundum naturam, nec in nudis ac meris cogitationibus istius rei notitiam in nobis habuimus: in Filio qui vivificat mortuos, et ad esse corruptos denuo reducit, non solum agnovimus Deum ac Patrem universam pedibus suis subjectam habere creaturam ®, omnibusque a se factis imperare, adeo ut omnia opera timeant ipsum, atque tremiscant, ut scriptum est ". At videmus talem et in Filio exsistere cum mare et ventos increpans, magna cum potestate dicebat: ‹ Tace, obmutesce". › Quoniam ergo dicturus erat non solum cognovistis Patrem, sed et vidistis, premittendum necessario putavit illud, amodo, quam vero ob causam? Lex enim Mosaica filiis Israel inclamabat: • Dominus Deus tuus, Dominus unus est ª³,» neque veteribus de Filio mentionem ἡ ἕνα τῶν προφητῶν. Τίνα δὲ λέγουσιν αὐτοὶ διαῤῥή- autem eum esse dicant ipsi, aperte profiteri non δὴν εἰπεῖν οὐ παραιτούμενοι δι᾿ ἑνὸς οἱ πάντες τοῦ προύχοντος, Πέτρος δὲ αὐτὸς ἦν, οὐκ ἐνδοιαστῶς ἔφασαν·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶν τος.» Οὐκοῦν, ὅταν λέγῃ Χριστός·. Εἰ ἐγνώκατέ με, καὶ τὸν Πατέρα μου αν δειτε, ο μὴ πάντως αυτ τοῖς τοῖς μαθηταῖς ὑπολάβης εἰρῆσθαι τὸ ῥῆμα, ἀλλ᾽ ὅρον ὥσπερ τινὰ γενικὸν τοῖς ἁπανταχόσε ποιεῖται, τὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων πρόσωπον παραθείς. Επιτήρει γὰρ ὅπως εὑρήσομεν οὐκ ἠγνοηκότας αὐτοὺς, ὅτι θεός τέ ἐστι, καὶ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ὁδὸν ἑαυ τὸν εἶναι φήσαντος τοῦ Θεοῦ, τὸ αἰνιγματωδῶς εἰρῆσθαι δοκοῦν οὐ σφόδρα συνῆκαν, καὶ περὶ τοῦτο μόνον αὐτοῖς τὸ τῆς ἀγνοίας αιτίαμα στήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο διελέγξας ἐν ὀλίγοις, ὡς οὐ δυνήσονται συνιέναι τὸ πλαγίως εἰρημένον αὐτοῖς, εἶτα κοινὸν ἅπασι προθεὶς ἐντεῦθεν λόγον, διδάξας τε σαφῶς, ώς καὶ αὐτὸν ἴσ. αὐτὸς] ζημιωθήσεται τὴν εἰς τὸν Πατέρα γνῶσιν, ὃς ἂν ἀγνοήσῃ τὸν Υἱόν, ὡς ἤδη διωμολογηκόσι τὴν πίστιν τοῖς μαθηταῖς, εἰκότως τὴν γνῶσιν ἐπιμαρτυρεῖ λέγων· Ἀπάρτι γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Τὸ δὲ ἀπάρει φησί, οὐχὶ δήπου πάντως ἐξ ἐκείνης τῆς ὥρας, ἤτοι τῆς ἡμέρας, καθ᾽ ἤνπερ αὐτοῖς τοὺς περὶ τῶν τοιούτων ἐποιεῖτο λόγους· τὸ δὲ ἀπάρτι φησὶν, ἀντιπαρεξάγων τῷ ἀρχαίῳ, καὶ πρώτῳ, τὸν ἀρτιφανῆ καὶ νέον τῆς αὐτ τοῦ παρουσίας καιρὸν, καθ' δν λαμπροτέρα γέγονε τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, ή περὶ Πατρὸς γνῶσις διὰ τοῦ Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, καὶ ἐν βίω βλῳ Ψαλμῶν, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα φησίν • Ἐθαυμαστώθη ἡ γνωσίς σου ἐξ ἐμοῦ.» Εωρακότες γὰρ τοῖς ὑπὲρ λόγον θαυματουργήμασι διαπρέποντα τὸν Υἱόν, καὶ μετὰ θεοπρεποῦς ἐξουσίας κατορθοῦντα ῥᾳδίως ὅπερ ἂν βούλοιτο, τεθαυμάκα μεν ἐντεῦθεν τὴν τοῦ Πατρὸς γνῶσιν, οὐχ ἑτέρως ἔχουσαν ἐννοοῦντες αὐτὴν, ἢ ὥσπερ ἐστὶν ἡ τοῦ ἐξ αὐτοῦ προελθόντος Υἱοῦ. • Απάρτι τοίνυν γινώσκετε αὐτὸν, καὶ ἑωράκατε αὐτόν.» Έγνώκαμεν γὰρ ἐν Υἱῷ, καθάπερ ἔφην αρτίως, τίς ὁ Πατήρ, καὶ οὐ μόνον ἐπεγνώκαμεν, ἀλλὰ καὶ ἐθεασάμεθα, ήτοι ἑωράκαμεν. Η μὲν γὰρ γνῶσις τὴν διὰ τῶν ἐνα νοιῶν θεωρίαν ὑποδηλοί, ἣν ἄν τις λάβοι τυχόν περί τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, τῆς ἐπὶ πάντ τας φημί, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσι. Τό γε μὴν ἰδεῖν, τὴν διὰ τῶν τερατουργημάτων πληροφορίαν σημαίνει. Οὐ γὰρ μόνον εγνώκαμεν ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατήρ, οὐδὲ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις ἐν νοίαις τὴν τοῦ πράγματος εἴδησιν ἐν ἑαυτοῖς ἐσχήχαμεν· ἐν Υἱῷ ζωοποιοῦντι τοὺς νεκροὺς, καὶ εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἀνακομίζοντι τους κατεφθαρμένους, οὐ μόνον εγνώκαμεν, ὅτι πᾶσαν ὑπὸ πόδας ἔχει τὴν κτίσιν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ γεν γονότων κατεξουσιάζει βασιλικῶς, ὡς πάντα τὰ έργα σείεσθαί τε δι' αὐτὸν, καὶ τρέμειν, κατὰ γεγραμμένον· ἀλλ' είδομεν ὄντα τοιοῦτον καὶ ἐν Υἱῷ, ὅτε θαλάττῃ καὶ πνεύμασιν ἐπιτιμῶν, μετὰ πολλῆς ἔφη τῆς ἐξουσίας· ο Σιώπα, πεφίμωσο.» Επειδή τοί- ** Matth. xvi, 16. "Psal. cxxxvII, 6. ** Ephes. 1, 22. Job, xxνι, 11. ** Marc. ¡v; 39. "Deut., YI, A.

faciebat, sed a multorum deorumn cultu eos dun- νυν ἔμελλεν ἐρεῖν, ὅτι οὐ μόνον ἐγνώκατε τὸν Πατέρα, taxat abstractos, ad unius adorationem vocabat. Dominus autemn noster Jesus Christus, cum homo factus est, per multa signa et opera manifestavit nobis per seipsum Patrem, unamque ostendit deitatis naturam in sancta Trinitate vere subsistentem. Recte itaque illud amodo ait propter imperfectionem cognitionis eorum qui disciplinam legis observant, et qui illorum sequuntur institutum. Notandum vero quod, cum seipsum loco Patris conspectum esse dicit, non negat vere 774 et in propria bypostasi eum ex quo est, Deum ac Patrem exsistere. Sed neque seipsum Patrem esse ait, quantum ad personæ significationem attinet: sed quia est Patri consubstantialis, cerni ait in seipso Patrem. non secus ac hominis cujusdam flius sui patris volens significare naturam, seipsum ostendens ait sciscitanti, Meum in me vidisti patrem. Sed Deus, ut semel dicamus, omnium exemplorum vim et rationem excedit. ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ἑωράκατε, προτάξαι δεῖν ἀναγκαίον ᾠήθη τὸν ἀπάρτι, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ὁ διὰ Μωσέως προσεφώνει τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- • Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι, ο καὶ τὸν μὲν περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγον οὐ παρετίθει τοῖς πάλαι, μόνης δὲ τῆς πολυθείας ἐξελὼν αὐτοὺς, εἰς τὴν τοῦ ἑνὸς ἐκάλει προσκύνησιν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ πολλῶν σημείων καὶ ἐνεργημάτων ἐγνώρισεν ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ τὸν Πα τέρα καὶ τὴν ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι νοουμένην τε καὶ ὑφεστῶσαν ἀληθῶς μίαν ἔδειξε θεότητος φύσιν. Καλῶς οὖν ἄρα τὸ ἀπάρτι φησί, διὰ τὸ ἀτελὲς ἐν γνώσει τῶν κατὰ νόμον, καὶ τῶν κατ' ἐκείνους που λιτευομένων. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ Πατρὸς ἑωρᾶσθαι λέγων, οὐκ ἀνατρέπει τὸ ὑπάρχειν ἀληθῶς τε καὶ ἰδιοσυστάτως, τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατέρα καὶ Θεόν. 'Αλλ' οὐδὲ ἑαυτὸν εἶναί φησι τὸν Πατέρα, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς προσώπου δήλωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ἐωρᾶσθαι φησιν ἐν αὐτῷ τὸν γεννήσαντα, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἀνθρώπου τινὸς υἱὸς τὴν ἰδίου πατρὸς ἐθελήσας κατασημάνει φύσιν, ἑαυτὸν ἐπιδείξας λέγει τῷ τοῦτο μαθεῖν ἐθέλοντι τυχὸν, τὸν ἐμὸν ἐν ἐμοὶ τεθέασαι πατέρα. Θεὸς δὲ πάλιν τὴν τοῦ παραδείγματος ὑπεραλεῖται δύναμιν. XIV. 8. Dicit ei Philippus: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Discendi quidem cupidus erat Philippus, sed in comprehendendis divinis speculationibus haud satis acutus. Nec enim sibi persuasisset unquam corporis oculis divinam a se naturam comprehendi non posse, licet aperte Deo dicente: «Non videbit homo faciem meam, et vivet "., Quamvis enim sanctis aliquando visus sit, ut divinitus inspirata Scriptura prædicat, nemo tamen unquam, ut reor, putaverit manifestatam fuisse naturam divinam eo modo quo se habet in seipsa, sed pro ratione temporis varia sub forma visain esse. Quippe vario modo prophetæ eam conspicati sunt, deque ea varius apud illos sermo reperitur. Isaias enim uno modo: Ezechiel vero non eadem ac ille ratione. Decebat itaque Philippum intelligere fieri omnino non posse ut divinam substantiam per carnem, sive cum earne quis perspiciat. Alioqui prudentis et sagacis non erat, cum imago et perfectissimus character Dei ac Patris ei adesset ", ipsum requirere archetypum nondum adesset et ea qua par erat ratione demonstratum esset. Ad exhibendam enim ac repræsentandam Dei ac Patris substantiam plus satis sufficit contemplatio Christi, qui optatissimum illud decus regalis unde genitus est substantiæ recte et accurate exprimit. fructu enim arbor cognoscitur, juxta ipsius Servatoris vocem. Cum igitur Filii contemplatio cordato sufficiat ad demonstrandum et exacte docendum quidnam sit secundum naturam et ejus genitor, supervacaneus forsan discipuli serno videri potest: suinma tamen laude non carebit. Nec enim mediocriter admirandum esse puto, 8 Exod. XXXII, 20. 3: 11 Cor. 1, cum ait: Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. Φιλομαθὴς μὲν ὁ Φίλιππος, πλὴν οὐ λίαν ὀξὺς εἰς σύνεσιν τὴν ταῖς θεοπτίαις πρεπωδεστέραν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη ποτὲ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς τὴν θείαν ἰσχῦσαι καταθεάσασθαι φύσιν, καίτοι διαρρήδην λέ γοντος τοῦ Θεοῦ·· Οὐδεὶς ἔψεται τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται.» Εἰ γὰρ καὶ ὤφθη ποτὲ τοῖς ἁγίοις, ὡς ἡ θεόπνευστος Εφη Γραφή, ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τις ὑποτοπήσαι ποτὲ ἐμφανῆ τὴν θείαν γενέσθαι φύσιν, οὕτως, ὡς ἔχει καθ' ἑαυτὴν, πλάττεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς τὸ τῷ καιρῷ πρεπωδέστερον σχῆμα. Καὶ γοῦν οἱ προφῆται διαφόρως αὐτὸν τεθέανται, καὶ ποικίλος το περὶ Θεοῦ παρ' ἐκείνοις ὁ λόγος. Ὁ μὲν γὰρ Ησαΐας ἑτέρως· Ἰεζεχιήλ δὲ πάλιν οὐχ ὁμοίως τῷ παρ' ἐκείνῳ θαύματι [Ισ. θεάματι]. Έδει τοίνυν συνιέναι τὸν Φίλιππον, ὡς ἦν τε τῶν ἀμηχάνων παντελῶς, τὴν θείαν δύνασθαι κατιδεῖν οὐσίαν, καὶ τοῦτο διὰ σαρκός, καὶ οὐ μετὰ σαρκός, ὅτε καὶ οὐ σφόδρα νουνεχές, παρούσης αὐτῷ τῆς εἰκόνος, καὶ ἀκριβούς χαρακτῆρος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐπ' αὐτὸ ζητεῖν ἰέναι τὸ ἀρχέτυπον, ὡς οὔπω παρὸν, καὶ καθ᾽ ἂν έδει λόγον ἐπιδειχθέν. Ἱκανωτάτη γὰρ λίαν εἰς παράστασιν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ Χριστοῦ θεωρία, καλῶς τε καὶ ἀκριβῶς ἐξυφαίνον τος τὸ ἀξιέραστον κάλλος, τῆς ὅθεν ἐξέφυ βασιλικῆς οὐσίας. Ἀπὸ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐπιγινώσκε ται, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εξαρχού σης τοιγαροῦν τῷ γε ἅπαξ συνετῷ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεω ρίας εἰς παράστασίν τε καὶ ἀκριβῆ πληροφορίαν, τίς ἂν εἴη κατὰ φύσιν καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· περιττός μὲν ἴσως ὁ τοῦ μαθητοῦ φαίνεται λόγος, πλὴν οὐκ ἔξω κείσεται τῶν εἰς ἄκρον ἐπαίνων ηκόντων. Αὐτὸν γὰρ οἶμαι δεῖν οὐ μετρίως ἀποθαυμάσαι λέγοντα - 66 Matth. XII, 33.

faciebat, sed a multorum deorumn cultu eos dun- νυν ἔμελλεν ἐρεῖν, ὅτι οὐ μόνον ἐγνώκατε τὸν Πατέρα, taxat abstractos, ad unius adorationem vocabat. Dominus autemn noster Jesus Christus, cum homo factus est, per multa signa et opera manifestavit nobis per seipsum Patrem, unamque ostendit deitatis naturam in sancta Trinitate vere subsistentem. Recte itaque illud amodo ait propter imperfectionem cognitionis eorum qui disciplinam legis observant, et qui illorum sequuntur institutum. Notandum vero quod, cum seipsum loco Patris conspectum esse dicit, non negat vere 774 et in propria bypostasi eum ex quo est, Deum ac Patrem exsistere. Sed neque seipsum Patrem esse ait, quantum ad personæ significationem attinet: sed quia est Patri consubstantialis, cerni ait in seipso Patrem. non secus ac hominis cujusdam flius sui patris volens significare naturam, seipsum ostendens ait sciscitanti, Meum in me vidisti patrem. Sed Deus, ut semel dicamus, omnium exemplorum vim et rationem excedit. ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ἑωράκατε, προτάξαι δεῖν ἀναγκαίον ᾠήθη τὸν ἀπάρτι, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ὁ διὰ Μωσέως προσεφώνει τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- • Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι, ο καὶ τὸν μὲν περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγον οὐ παρετίθει τοῖς πάλαι, μόνης δὲ τῆς πολυθείας ἐξελὼν αὐτοὺς, εἰς τὴν τοῦ ἑνὸς ἐκάλει προσκύνησιν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ πολλῶν σημείων καὶ ἐνεργημάτων ἐγνώρισεν ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ τὸν Πα τέρα καὶ τὴν ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι νοουμένην τε καὶ ὑφεστῶσαν ἀληθῶς μίαν ἔδειξε θεότητος φύσιν. Καλῶς οὖν ἄρα τὸ ἀπάρτι φησί, διὰ τὸ ἀτελὲς ἐν γνώσει τῶν κατὰ νόμον, καὶ τῶν κατ' ἐκείνους που λιτευομένων. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ Πατρὸς ἑωρᾶσθαι λέγων, οὐκ ἀνατρέπει τὸ ὑπάρχειν ἀληθῶς τε καὶ ἰδιοσυστάτως, τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατέρα καὶ Θεόν. 'Αλλ' οὐδὲ ἑαυτὸν εἶναί φησι τὸν Πατέρα, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς προσώπου δήλωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ἐωρᾶσθαι φησιν ἐν αὐτῷ τὸν γεννήσαντα, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἀνθρώπου τινὸς υἱὸς τὴν ἰδίου πατρὸς ἐθελήσας κατασημάνει φύσιν, ἑαυτὸν ἐπιδείξας λέγει τῷ τοῦτο μαθεῖν ἐθέλοντι τυχὸν, τὸν ἐμὸν ἐν ἐμοὶ τεθέασαι πατέρα. Θεὸς δὲ πάλιν τὴν τοῦ παραδείγματος ὑπεραλεῖται δύναμιν. XIV. 8. Dicit ei Philippus: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Discendi quidem cupidus erat Philippus, sed in comprehendendis divinis speculationibus haud satis acutus. Nec enim sibi persuasisset unquam corporis oculis divinam a se naturam comprehendi non posse, licet aperte Deo dicente: «Non videbit homo faciem meam, et vivet "., Quamvis enim sanctis aliquando visus sit, ut divinitus inspirata Scriptura prædicat, nemo tamen unquam, ut reor, putaverit manifestatam fuisse naturam divinam eo modo quo se habet in seipsa, sed pro ratione temporis varia sub forma visain esse. Quippe vario modo prophetæ eam conspicati sunt, deque ea varius apud illos sermo reperitur. Isaias enim uno modo: Ezechiel vero non eadem ac ille ratione. Decebat itaque Philippum intelligere fieri omnino non posse ut divinam substantiam per carnem, sive cum earne quis perspiciat. Alioqui prudentis et sagacis non erat, cum imago et perfectissimus character Dei ac Patris ei adesset ", ipsum requirere archetypum nondum adesset et ea qua par erat ratione demonstratum esset. Ad exhibendam enim ac repræsentandam Dei ac Patris substantiam plus satis sufficit contemplatio Christi, qui optatissimum illud decus regalis unde genitus est substantiæ recte et accurate exprimit. fructu enim arbor cognoscitur, juxta ipsius Servatoris vocem. Cum igitur Filii contemplatio cordato sufficiat ad demonstrandum et exacte docendum quidnam sit secundum naturam et ejus genitor, supervacaneus forsan discipuli serno videri potest: suinma tamen laude non carebit. Nec enim mediocriter admirandum esse puto, 8 Exod. XXXII, 20. 3: 11 Cor. 1, cum ait: Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. Φιλομαθὴς μὲν ὁ Φίλιππος, πλὴν οὐ λίαν ὀξὺς εἰς σύνεσιν τὴν ταῖς θεοπτίαις πρεπωδεστέραν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη ποτὲ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς τὴν θείαν ἰσχῦσαι καταθεάσασθαι φύσιν, καίτοι διαρρήδην λέ γοντος τοῦ Θεοῦ·· Οὐδεὶς ἔψεται τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται.» Εἰ γὰρ καὶ ὤφθη ποτὲ τοῖς ἁγίοις, ὡς ἡ θεόπνευστος Εφη Γραφή, ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τις ὑποτοπήσαι ποτὲ ἐμφανῆ τὴν θείαν γενέσθαι φύσιν, οὕτως, ὡς ἔχει καθ' ἑαυτὴν, πλάττεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς τὸ τῷ καιρῷ πρεπωδέστερον σχῆμα. Καὶ γοῦν οἱ προφῆται διαφόρως αὐτὸν τεθέανται, καὶ ποικίλος το περὶ Θεοῦ παρ' ἐκείνοις ὁ λόγος. Ὁ μὲν γὰρ Ησαΐας ἑτέρως· Ἰεζεχιήλ δὲ πάλιν οὐχ ὁμοίως τῷ παρ' ἐκείνῳ θαύματι [Ισ. θεάματι]. Έδει τοίνυν συνιέναι τὸν Φίλιππον, ὡς ἦν τε τῶν ἀμηχάνων παντελῶς, τὴν θείαν δύνασθαι κατιδεῖν οὐσίαν, καὶ τοῦτο διὰ σαρκός, καὶ οὐ μετὰ σαρκός, ὅτε καὶ οὐ σφόδρα νουνεχές, παρούσης αὐτῷ τῆς εἰκόνος, καὶ ἀκριβούς χαρακτῆρος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐπ' αὐτὸ ζητεῖν ἰέναι τὸ ἀρχέτυπον, ὡς οὔπω παρὸν, καὶ καθ᾽ ἂν έδει λόγον ἐπιδειχθέν. Ἱκανωτάτη γὰρ λίαν εἰς παράστασιν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ Χριστοῦ θεωρία, καλῶς τε καὶ ἀκριβῶς ἐξυφαίνον τος τὸ ἀξιέραστον κάλλος, τῆς ὅθεν ἐξέφυ βασιλικῆς οὐσίας. Ἀπὸ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐπιγινώσκε ται, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εξαρχού σης τοιγαροῦν τῷ γε ἅπαξ συνετῷ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεω ρίας εἰς παράστασίν τε καὶ ἀκριβῆ πληροφορίαν, τίς ἂν εἴη κατὰ φύσιν καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· περιττός μὲν ἴσως ὁ τοῦ μαθητοῦ φαίνεται λόγος, πλὴν οὐκ ἔξω κείσεται τῶν εἰς ἄκρον ἐπαίνων ηκόντων. Αὐτὸν γὰρ οἶμαι δεῖν οὐ μετρίως ἀποθαυμάσαι λέγοντα - 66 Matth. XII, 33.

faciebat, sed a multorum deorumn cultu eos dun- νυν ἔμελλεν ἐρεῖν, ὅτι οὐ μόνον ἐγνώκατε τὸν Πατέρα, taxat abstractos, ad unius adorationem vocabat. Dominus autemn noster Jesus Christus, cum homo factus est, per multa signa et opera manifestavit nobis per seipsum Patrem, unamque ostendit deitatis naturam in sancta Trinitate vere subsistentem. Recte itaque illud amodo ait propter imperfectionem cognitionis eorum qui disciplinam legis observant, et qui illorum sequuntur institutum. Notandum vero quod, cum seipsum loco Patris conspectum esse dicit, non negat vere 774 et in propria bypostasi eum ex quo est, Deum ac Patrem exsistere. Sed neque seipsum Patrem esse ait, quantum ad personæ significationem attinet: sed quia est Patri consubstantialis, cerni ait in seipso Patrem. non secus ac hominis cujusdam flius sui patris volens significare naturam, seipsum ostendens ait sciscitanti, Meum in me vidisti patrem. Sed Deus, ut semel dicamus, omnium exemplorum vim et rationem excedit. ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ἑωράκατε, προτάξαι δεῖν ἀναγκαίον ᾠήθη τὸν ἀπάρτι, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Ὁ μὲν γὰρ νόμος ὁ διὰ Μωσέως προσεφώνει τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ- • Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι, ο καὶ τὸν μὲν περὶ τοῦ Υἱοῦ λόγον οὐ παρετίθει τοῖς πάλαι, μόνης δὲ τῆς πολυθείας ἐξελὼν αὐτοὺς, εἰς τὴν τοῦ ἑνὸς ἐκάλει προσκύνησιν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, διὰ πολλῶν σημείων καὶ ἐνεργημάτων ἐγνώρισεν ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ τὸν Πα τέρα καὶ τὴν ἐν τῇ ἁγίᾳ Τριάδι νοουμένην τε καὶ ὑφεστῶσαν ἀληθῶς μίαν ἔδειξε θεότητος φύσιν. Καλῶς οὖν ἄρα τὸ ἀπάρτι φησί, διὰ τὸ ἀτελὲς ἐν γνώσει τῶν κατὰ νόμον, καὶ τῶν κατ' ἐκείνους που λιτευομένων. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ Πατρὸς ἑωρᾶσθαι λέγων, οὐκ ἀνατρέπει τὸ ὑπάρχειν ἀληθῶς τε καὶ ἰδιοσυστάτως, τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι Πατέρα καὶ Θεόν. 'Αλλ' οὐδὲ ἑαυτὸν εἶναί φησι τὸν Πατέρα, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς προσώπου δήλωσιν· ἀλλ' ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, ἐωρᾶσθαι φησιν ἐν αὐτῷ τὸν γεννήσαντα, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἀνθρώπου τινὸς υἱὸς τὴν ἰδίου πατρὸς ἐθελήσας κατασημάνει φύσιν, ἑαυτὸν ἐπιδείξας λέγει τῷ τοῦτο μαθεῖν ἐθέλοντι τυχὸν, τὸν ἐμὸν ἐν ἐμοὶ τεθέασαι πατέρα. Θεὸς δὲ πάλιν τὴν τοῦ παραδείγματος ὑπεραλεῖται δύναμιν. XIV. 8. Dicit ei Philippus: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Discendi quidem cupidus erat Philippus, sed in comprehendendis divinis speculationibus haud satis acutus. Nec enim sibi persuasisset unquam corporis oculis divinam a se naturam comprehendi non posse, licet aperte Deo dicente: «Non videbit homo faciem meam, et vivet "., Quamvis enim sanctis aliquando visus sit, ut divinitus inspirata Scriptura prædicat, nemo tamen unquam, ut reor, putaverit manifestatam fuisse naturam divinam eo modo quo se habet in seipsa, sed pro ratione temporis varia sub forma visain esse. Quippe vario modo prophetæ eam conspicati sunt, deque ea varius apud illos sermo reperitur. Isaias enim uno modo: Ezechiel vero non eadem ac ille ratione. Decebat itaque Philippum intelligere fieri omnino non posse ut divinam substantiam per carnem, sive cum earne quis perspiciat. Alioqui prudentis et sagacis non erat, cum imago et perfectissimus character Dei ac Patris ei adesset ", ipsum requirere archetypum nondum adesset et ea qua par erat ratione demonstratum esset. Ad exhibendam enim ac repræsentandam Dei ac Patris substantiam plus satis sufficit contemplatio Christi, qui optatissimum illud decus regalis unde genitus est substantiæ recte et accurate exprimit. fructu enim arbor cognoscitur, juxta ipsius Servatoris vocem. Cum igitur Filii contemplatio cordato sufficiat ad demonstrandum et exacte docendum quidnam sit secundum naturam et ejus genitor, supervacaneus forsan discipuli serno videri potest: suinma tamen laude non carebit. Nec enim mediocriter admirandum esse puto, 8 Exod. XXXII, 20. 3: 11 Cor. 1, cum ait: Λέγει αὐτῷ Φίλιππος· Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. Φιλομαθὴς μὲν ὁ Φίλιππος, πλὴν οὐ λίαν ὀξὺς εἰς σύνεσιν τὴν ταῖς θεοπτίαις πρεπωδεστέραν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη ποτὲ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς τὴν θείαν ἰσχῦσαι καταθεάσασθαι φύσιν, καίτοι διαρρήδην λέ γοντος τοῦ Θεοῦ·· Οὐδεὶς ἔψεται τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται.» Εἰ γὰρ καὶ ὤφθη ποτὲ τοῖς ἁγίοις, ὡς ἡ θεόπνευστος Εφη Γραφή, ἀλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τις ὑποτοπήσαι ποτὲ ἐμφανῆ τὴν θείαν γενέσθαι φύσιν, οὕτως, ὡς ἔχει καθ' ἑαυτὴν, πλάττεσθαι δὲ μᾶλλον εἰς τὸ τῷ καιρῷ πρεπωδέστερον σχῆμα. Καὶ γοῦν οἱ προφῆται διαφόρως αὐτὸν τεθέανται, καὶ ποικίλος το περὶ Θεοῦ παρ' ἐκείνοις ὁ λόγος. Ὁ μὲν γὰρ Ησαΐας ἑτέρως· Ἰεζεχιήλ δὲ πάλιν οὐχ ὁμοίως τῷ παρ' ἐκείνῳ θαύματι [Ισ. θεάματι]. Έδει τοίνυν συνιέναι τὸν Φίλιππον, ὡς ἦν τε τῶν ἀμηχάνων παντελῶς, τὴν θείαν δύνασθαι κατιδεῖν οὐσίαν, καὶ τοῦτο διὰ σαρκός, καὶ οὐ μετὰ σαρκός, ὅτε καὶ οὐ σφόδρα νουνεχές, παρούσης αὐτῷ τῆς εἰκόνος, καὶ ἀκριβούς χαρακτῆρος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐπ' αὐτὸ ζητεῖν ἰέναι τὸ ἀρχέτυπον, ὡς οὔπω παρὸν, καὶ καθ᾽ ἂν έδει λόγον ἐπιδειχθέν. Ἱκανωτάτη γὰρ λίαν εἰς παράστασιν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ Χριστοῦ θεωρία, καλῶς τε καὶ ἀκριβῶς ἐξυφαίνον τος τὸ ἀξιέραστον κάλλος, τῆς ὅθεν ἐξέφυ βασιλικῆς οὐσίας. Ἀπὸ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐπιγινώσκε ται, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Εξαρχού σης τοιγαροῦν τῷ γε ἅπαξ συνετῷ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεω ρίας εἰς παράστασίν τε καὶ ἀκριβῆ πληροφορίαν, τίς ἂν εἴη κατὰ φύσιν καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· περιττός μὲν ἴσως ὁ τοῦ μαθητοῦ φαίνεται λόγος, πλὴν οὐκ ἔξω κείσεται τῶν εἰς ἄκρον ἐπαίνων ηκόντων. Αὐτὸν γὰρ οἶμαι δεῖν οὐ μετρίως ἀποθαυμάσαι λέγοντα - 66 Matth. XII, 33.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. enim est ac si forsan diceret: Omni gaudii genere nos cumulatos fatebimur, nec ad felicitatem aliquid ultra requiremus, si Dei ac Patris optatissima 775 visione frui licuerit. Αt qui Patris visionem bonis omnibus ac rebus quæ ad felicitatem conducere videntur anteponit, an non omni admiratione dignus prædicetur? Hic quidem est propositi loci planus et simplex sensus. Verum si abstrusius et curiosius quiddam afferendum est, tale quid Philippum dixisse et cogitasse putabimus. Judæorum præpositi, et Scribæ atque Pharisæi, Servatoris miraculis pungebantur, et innumeris signis non secus ac lapidibus petiti invidia rumpebantur, sciebantque se nullo modo posse adversus eum quid- • Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Ομοιον • Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Idem γὰρ ὡς εἰ ἔφη τυχόν· Πάσης ἂν εἴτω γενέσθαι τῆς θυμηδίας ὁμολογήσαιμεν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι μακαρίως οὐδέν ἐστι [γρ. ἔτι] τὸ λεἶπον ζητήσαιμεν, εἰ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξιωθείημεν πολυεύκτου θέας · καὶ αὐτοί. 'Ο δὲ παντός προθεὶς ἀγαθοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος εἰς εὐθυμίαν συντελεῖν, τὴν τοῦ Πατρός θέαν, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογοῖτο παντὸς ὑπάρχειν ἄξιος θαύματος; Οὕτω μὲν οὖν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ διαληψόμεθα, καθάπερ οἶμαι, κατὰ τὴν εὐστιβῆ τε καὶ ἁπλουστέραν τοῖς πολλοῖς θεωρίαν. Εἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον ἰδεῖν, καὶ τάχα τι τῶν κεκρυμμένων εἰπεῖν, οἰησόμεθά τι τὸν Φίλιππον φράσαι τε ὁμοῦ καὶ νοῆσαι τοιοῦτον. Κατεδάκνοντο γάρ, ἐπὶ τοῖς τοῦ Σωτῆρος θαύμασιν, οἱ τῶν Ἰουδαίων προεστηκή. τες, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι Γραμματεῖς τε καὶ Φαρι- quam agere, aut eum a miraculis edendis prohiσαῖοι, καὶ ταῖς ἀμετρήτοις θεοσημείαις, καθάπερ τισὶ λίθοις εἰς καρδίαν βαλλόμενοι, καὶ ἐῤῥήγνυντο τῷ φθόνῳ, καὶ ὁρᾶται μέν τι πρὸς ταῦτα, καὶ τερατουργοῦντα διακωλύειν δι᾽ οὐδενὸς ἰσχύειν ᾔδεσαν. τρόπου· διασύροντες δὲ οὕτω τὰ παραδόξως γεγενημένα, καὶ τοῖς ἐξ ἀπάτης κατασμικρύνοντες λόγοις τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν τῶν Ἰουδαίων διαθέοντες χώραν, αυτήν τε τήν Ἱερουσαλήμ, ποτὲ μὲν ἔφασκον ἐν Βεελζεβούλ αὐτὸν ἐργάζεσθαι τὰ σημεῖα· ποτὲ δὲ πάλιν εἰς ἀκάθεκτον μανίαν ἐξοιστρούμενοι, δαιμονᾷν μὲν ἔφασκον, οὐκ εἰδέναι δὲ & φησιν. Ἐπετίμων γὰρ τοῖς ὄχλοις λέγοντες· • Δαιμόνιον ἔχει, καὶ μαίνεται τί αὐτοῦ ἀκούετε;» Αλλ' bere sed stupendis illis et insolitis operibus detrahentes, ac versutis sermonibus ejus gloriam elevantes, huc illucque Judæorum regionem ipsamque Jerusalem obeuntes, modo quidem aiebant in Beelzebul eum signa facere 87; modo effrenati furoris œstro perciti dæmonium habere dicebant, et nescire quæ loqueretur. Increpabant enim turbas, dicentes: «Damonium habet, et insanit: quid eum auditis 88? › Quæ vero causa exstiterit cur ejus glorie tantopere resisterent, necessario dicam. Persuadebant turbis, sicuti modo demonstravimus, doctrinai Servatoris nostri non admittere, sed ab ea recedere ut legi contraria, ac longissime fugere, præceptisque Mosaicis potius adhærere. Cur ita? Aiebant nimirum magnum illum Mosen populos eduxisse in occursum Deo, ut scriptum est, et ad montem Sina statuisse, eisque Deum in monte ostendisse, et effecisse ut sermones ejus audirent, clareque demonstrasse Dei ore legem editam; hunc autem istorum nibil plane fecisse. Hæc illos identidem inculcasse, hinc accipies. Videbis enim eos cæcum illum a nativitate, quem Servator ineffabili virtute curavit, his verbis compellantes: ‹ Tu discipulus illius sis: nos autem Moysi discipuli sumus. Nos enim scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc vero nescimus unde sit ºº. › Quicunque ergo Judaicis placitis astipulabantur, invictam et inexpugnabilem hanc rationem esse putabant, εὐκλείαις ἀφορήτως ἀνεγειρόμενος, τίς δὲ οὗτος ἦν, ἀναγκαίως ἐρῶ. Ανέπειθον γὰρ τους δήμους, καθά περ ἀρτίως εδείξαμεν, τὸν μὲν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ προσίεσθαι λόγον, ἀποφοιτἂν δὲ, ὡς διδάσκον τος παρὰ τὸν νόμον, καὶ ὡς πορρωτάτω φεύγειν ἐπείγεσθαι, προσκεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Εφασκον γὰρ ὅτι Μωσῆς μὲν ὁ μέγας τους πάλαι λαοὺς ἐξήνεγκεν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ παρέστησεν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἔδειξέ τε αὐτοῖς ἐν τῷ ὄρει τὸν Θεὸν, καὶ ἀκοῦσαι παρεσκεύασε τῶν λόγων αὐτοῦ, πεπληροφόρηκέ τε καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι Θεὸς ἐλάλει τοὺς νόμους· ὁ δὲ τούτων οὐδὲν ἔδειξε παντελῶς. Οτι δὲ οὗτος ἦν πολὺς παρ' ἐκείνοις ὁ p turbabantque, ut credibile est, 776 atque hoc λόγος, ἐντεῦθεν μαθήσῃ. Θεωρήσεις γὰρ λέγοντας πρὸς τὸν ἐκ γενετής τυφλόν, ὃν ἀῤῥήτῳ δυνάμει του θεράπευκεν ὁ Σωτήρ. • Συμμαθητής εἶ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως εσμέν μαθηταί. Ἡμεῖς γὰρ οἴδαμεν ότι Μωσῇ λελάληκεν ὁ Θεός· τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. › Ενόμιζον τοίνυν οἱ τοῖς Ἰου δαϊκοῖς συναγορεύοντες δόγμασι, δυσανταγώνιστον τινα τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖσθαι λόγον, καὶ οὐκ εὐανάτρεπτον τοῖς πολλοῖς, ἐθορύβουν δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ὑπεσκέλιζον διὰ τούτου πολλούς. Τοῦτο καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας ὁ Φίλιππος, ὡς λυθησομένης ἁπάσης τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀντιλογίας, εἰ καὶ αὐτὸς δείξειεν δ modo multos dejiciebant. Hoc apud se Philippus revolvens, quasi omnis illa Judæorum objectio funditus ruitura esset, si et ipse Christus credentibus in ipsum Patrem ostenderet, his eum verbis compellat: • Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Finge enim hæc eum loqui: Omnia, inquit, o Domine, tua potestate peraguntur quæ nos ad fidem inducunt; innumeris miraculis Judaicæ procacitatis intemperiem coercere licet. Nihil autem nobis plane defuerit si et ipse nobis Patrem ac Deum ostenderis: sufficiet enim istud tuis discipulis, ut eorum qui hæc proferunt ser90 Joan. ix, 28, 29. * Luc. x1, 15. ** Joan. x, 20. 89 Exod. xix. 17. PATROI.. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. enim est ac si forsan diceret: Omni gaudii genere nos cumulatos fatebimur, nec ad felicitatem aliquid ultra requiremus, si Dei ac Patris optatissima 775 visione frui licuerit. Αt qui Patris visionem bonis omnibus ac rebus quæ ad felicitatem conducere videntur anteponit, an non omni admiratione dignus prædicetur? Hic quidem est propositi loci planus et simplex sensus. Verum si abstrusius et curiosius quiddam afferendum est, tale quid Philippum dixisse et cogitasse putabimus. Judæorum præpositi, et Scribæ atque Pharisæi, Servatoris miraculis pungebantur, et innumeris signis non secus ac lapidibus petiti invidia rumpebantur, sciebantque se nullo modo posse adversus eum quid- • Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Ομοιον • Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Idem γὰρ ὡς εἰ ἔφη τυχόν· Πάσης ἂν εἴτω γενέσθαι τῆς θυμηδίας ὁμολογήσαιμεν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι μακαρίως οὐδέν ἐστι [γρ. ἔτι] τὸ λεἶπον ζητήσαιμεν, εἰ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξιωθείημεν πολυεύκτου θέας · καὶ αὐτοί. 'Ο δὲ παντός προθεὶς ἀγαθοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος εἰς εὐθυμίαν συντελεῖν, τὴν τοῦ Πατρός θέαν, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογοῖτο παντὸς ὑπάρχειν ἄξιος θαύματος; Οὕτω μὲν οὖν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ διαληψόμεθα, καθάπερ οἶμαι, κατὰ τὴν εὐστιβῆ τε καὶ ἁπλουστέραν τοῖς πολλοῖς θεωρίαν. Εἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον ἰδεῖν, καὶ τάχα τι τῶν κεκρυμμένων εἰπεῖν, οἰησόμεθά τι τὸν Φίλιππον φράσαι τε ὁμοῦ καὶ νοῆσαι τοιοῦτον. Κατεδάκνοντο γάρ, ἐπὶ τοῖς τοῦ Σωτῆρος θαύμασιν, οἱ τῶν Ἰουδαίων προεστηκή. τες, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι Γραμματεῖς τε καὶ Φαρι- quam agere, aut eum a miraculis edendis prohiσαῖοι, καὶ ταῖς ἀμετρήτοις θεοσημείαις, καθάπερ τισὶ λίθοις εἰς καρδίαν βαλλόμενοι, καὶ ἐῤῥήγνυντο τῷ φθόνῳ, καὶ ὁρᾶται μέν τι πρὸς ταῦτα, καὶ τερατουργοῦντα διακωλύειν δι᾽ οὐδενὸς ἰσχύειν ᾔδεσαν. τρόπου· διασύροντες δὲ οὕτω τὰ παραδόξως γεγενημένα, καὶ τοῖς ἐξ ἀπάτης κατασμικρύνοντες λόγοις τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν τῶν Ἰουδαίων διαθέοντες χώραν, αυτήν τε τήν Ἱερουσαλήμ, ποτὲ μὲν ἔφασκον ἐν Βεελζεβούλ αὐτὸν ἐργάζεσθαι τὰ σημεῖα· ποτὲ δὲ πάλιν εἰς ἀκάθεκτον μανίαν ἐξοιστρούμενοι, δαιμονᾷν μὲν ἔφασκον, οὐκ εἰδέναι δὲ & φησιν. Ἐπετίμων γὰρ τοῖς ὄχλοις λέγοντες· • Δαιμόνιον ἔχει, καὶ μαίνεται τί αὐτοῦ ἀκούετε;» Αλλ' bere sed stupendis illis et insolitis operibus detrahentes, ac versutis sermonibus ejus gloriam elevantes, huc illucque Judæorum regionem ipsamque Jerusalem obeuntes, modo quidem aiebant in Beelzebul eum signa facere 87; modo effrenati furoris œstro perciti dæmonium habere dicebant, et nescire quæ loqueretur. Increpabant enim turbas, dicentes: «Damonium habet, et insanit: quid eum auditis 88? › Quæ vero causa exstiterit cur ejus glorie tantopere resisterent, necessario dicam. Persuadebant turbis, sicuti modo demonstravimus, doctrinai Servatoris nostri non admittere, sed ab ea recedere ut legi contraria, ac longissime fugere, præceptisque Mosaicis potius adhærere. Cur ita? Aiebant nimirum magnum illum Mosen populos eduxisse in occursum Deo, ut scriptum est, et ad montem Sina statuisse, eisque Deum in monte ostendisse, et effecisse ut sermones ejus audirent, clareque demonstrasse Dei ore legem editam; hunc autem istorum nibil plane fecisse. Hæc illos identidem inculcasse, hinc accipies. Videbis enim eos cæcum illum a nativitate, quem Servator ineffabili virtute curavit, his verbis compellantes: ‹ Tu discipulus illius sis: nos autem Moysi discipuli sumus. Nos enim scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc vero nescimus unde sit ºº. › Quicunque ergo Judaicis placitis astipulabantur, invictam et inexpugnabilem hanc rationem esse putabant, εὐκλείαις ἀφορήτως ἀνεγειρόμενος, τίς δὲ οὗτος ἦν, ἀναγκαίως ἐρῶ. Ανέπειθον γὰρ τους δήμους, καθά περ ἀρτίως εδείξαμεν, τὸν μὲν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ προσίεσθαι λόγον, ἀποφοιτἂν δὲ, ὡς διδάσκον τος παρὰ τὸν νόμον, καὶ ὡς πορρωτάτω φεύγειν ἐπείγεσθαι, προσκεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Εφασκον γὰρ ὅτι Μωσῆς μὲν ὁ μέγας τους πάλαι λαοὺς ἐξήνεγκεν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ παρέστησεν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἔδειξέ τε αὐτοῖς ἐν τῷ ὄρει τὸν Θεὸν, καὶ ἀκοῦσαι παρεσκεύασε τῶν λόγων αὐτοῦ, πεπληροφόρηκέ τε καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι Θεὸς ἐλάλει τοὺς νόμους· ὁ δὲ τούτων οὐδὲν ἔδειξε παντελῶς. Οτι δὲ οὗτος ἦν πολὺς παρ' ἐκείνοις ὁ p turbabantque, ut credibile est, 776 atque hoc λόγος, ἐντεῦθεν μαθήσῃ. Θεωρήσεις γὰρ λέγοντας πρὸς τὸν ἐκ γενετής τυφλόν, ὃν ἀῤῥήτῳ δυνάμει του θεράπευκεν ὁ Σωτήρ. • Συμμαθητής εἶ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως εσμέν μαθηταί. Ἡμεῖς γὰρ οἴδαμεν ότι Μωσῇ λελάληκεν ὁ Θεός· τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. › Ενόμιζον τοίνυν οἱ τοῖς Ἰου δαϊκοῖς συναγορεύοντες δόγμασι, δυσανταγώνιστον τινα τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖσθαι λόγον, καὶ οὐκ εὐανάτρεπτον τοῖς πολλοῖς, ἐθορύβουν δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ὑπεσκέλιζον διὰ τούτου πολλούς. Τοῦτο καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας ὁ Φίλιππος, ὡς λυθησομένης ἁπάσης τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀντιλογίας, εἰ καὶ αὐτὸς δείξειεν δ modo multos dejiciebant. Hoc apud se Philippus revolvens, quasi omnis illa Judæorum objectio funditus ruitura esset, si et ipse Christus credentibus in ipsum Patrem ostenderet, his eum verbis compellat: • Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Finge enim hæc eum loqui: Omnia, inquit, o Domine, tua potestate peraguntur quæ nos ad fidem inducunt; innumeris miraculis Judaicæ procacitatis intemperiem coercere licet. Nihil autem nobis plane defuerit si et ipse nobis Patrem ac Deum ostenderis: sufficiet enim istud tuis discipulis, ut eorum qui hæc proferunt ser90 Joan. ix, 28, 29. * Luc. x1, 15. ** Joan. x, 20. 89 Exod. xix. 17. PATROI.. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. enim est ac si forsan diceret: Omni gaudii genere nos cumulatos fatebimur, nec ad felicitatem aliquid ultra requiremus, si Dei ac Patris optatissima 775 visione frui licuerit. Αt qui Patris visionem bonis omnibus ac rebus quæ ad felicitatem conducere videntur anteponit, an non omni admiratione dignus prædicetur? Hic quidem est propositi loci planus et simplex sensus. Verum si abstrusius et curiosius quiddam afferendum est, tale quid Philippum dixisse et cogitasse putabimus. Judæorum præpositi, et Scribæ atque Pharisæi, Servatoris miraculis pungebantur, et innumeris signis non secus ac lapidibus petiti invidia rumpebantur, sciebantque se nullo modo posse adversus eum quid- • Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Ομοιον • Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Idem γὰρ ὡς εἰ ἔφη τυχόν· Πάσης ἂν εἴτω γενέσθαι τῆς θυμηδίας ὁμολογήσαιμεν, καὶ πρὸς τὸ εἶναι μακαρίως οὐδέν ἐστι [γρ. ἔτι] τὸ λεἶπον ζητήσαιμεν, εἰ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξιωθείημεν πολυεύκτου θέας · καὶ αὐτοί. 'Ο δὲ παντός προθεὶς ἀγαθοῦ, καὶ τοῦ δοκοῦντος εἰς εὐθυμίαν συντελεῖν, τὴν τοῦ Πατρός θέαν, πῶς οὐκ ἂν ὁμολογοῖτο παντὸς ὑπάρχειν ἄξιος θαύματος; Οὕτω μὲν οὖν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ διαληψόμεθα, καθάπερ οἶμαι, κατὰ τὴν εὐστιβῆ τε καὶ ἁπλουστέραν τοῖς πολλοῖς θεωρίαν. Εἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον ἰδεῖν, καὶ τάχα τι τῶν κεκρυμμένων εἰπεῖν, οἰησόμεθά τι τὸν Φίλιππον φράσαι τε ὁμοῦ καὶ νοῆσαι τοιοῦτον. Κατεδάκνοντο γάρ, ἐπὶ τοῖς τοῦ Σωτῆρος θαύμασιν, οἱ τῶν Ἰουδαίων προεστηκή. τες, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι Γραμματεῖς τε καὶ Φαρι- quam agere, aut eum a miraculis edendis prohiσαῖοι, καὶ ταῖς ἀμετρήτοις θεοσημείαις, καθάπερ τισὶ λίθοις εἰς καρδίαν βαλλόμενοι, καὶ ἐῤῥήγνυντο τῷ φθόνῳ, καὶ ὁρᾶται μέν τι πρὸς ταῦτα, καὶ τερατουργοῦντα διακωλύειν δι᾽ οὐδενὸς ἰσχύειν ᾔδεσαν. τρόπου· διασύροντες δὲ οὕτω τὰ παραδόξως γεγενημένα, καὶ τοῖς ἐξ ἀπάτης κατασμικρύνοντες λόγοις τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἄνω τε καὶ κάτω τὴν τῶν Ἰουδαίων διαθέοντες χώραν, αυτήν τε τήν Ἱερουσαλήμ, ποτὲ μὲν ἔφασκον ἐν Βεελζεβούλ αὐτὸν ἐργάζεσθαι τὰ σημεῖα· ποτὲ δὲ πάλιν εἰς ἀκάθεκτον μανίαν ἐξοιστρούμενοι, δαιμονᾷν μὲν ἔφασκον, οὐκ εἰδέναι δὲ & φησιν. Ἐπετίμων γὰρ τοῖς ὄχλοις λέγοντες· • Δαιμόνιον ἔχει, καὶ μαίνεται τί αὐτοῦ ἀκούετε;» Αλλ' bere sed stupendis illis et insolitis operibus detrahentes, ac versutis sermonibus ejus gloriam elevantes, huc illucque Judæorum regionem ipsamque Jerusalem obeuntes, modo quidem aiebant in Beelzebul eum signa facere 87; modo effrenati furoris œstro perciti dæmonium habere dicebant, et nescire quæ loqueretur. Increpabant enim turbas, dicentes: «Damonium habet, et insanit: quid eum auditis 88? › Quæ vero causa exstiterit cur ejus glorie tantopere resisterent, necessario dicam. Persuadebant turbis, sicuti modo demonstravimus, doctrinai Servatoris nostri non admittere, sed ab ea recedere ut legi contraria, ac longissime fugere, præceptisque Mosaicis potius adhærere. Cur ita? Aiebant nimirum magnum illum Mosen populos eduxisse in occursum Deo, ut scriptum est, et ad montem Sina statuisse, eisque Deum in monte ostendisse, et effecisse ut sermones ejus audirent, clareque demonstrasse Dei ore legem editam; hunc autem istorum nibil plane fecisse. Hæc illos identidem inculcasse, hinc accipies. Videbis enim eos cæcum illum a nativitate, quem Servator ineffabili virtute curavit, his verbis compellantes: ‹ Tu discipulus illius sis: nos autem Moysi discipuli sumus. Nos enim scimus quia Moysi locutus est Deus, hunc vero nescimus unde sit ºº. › Quicunque ergo Judaicis placitis astipulabantur, invictam et inexpugnabilem hanc rationem esse putabant, εὐκλείαις ἀφορήτως ἀνεγειρόμενος, τίς δὲ οὗτος ἦν, ἀναγκαίως ἐρῶ. Ανέπειθον γὰρ τους δήμους, καθά περ ἀρτίως εδείξαμεν, τὸν μὲν παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μὴ προσίεσθαι λόγον, ἀποφοιτἂν δὲ, ὡς διδάσκον τος παρὰ τὸν νόμον, καὶ ὡς πορρωτάτω φεύγειν ἐπείγεσθαι, προσκεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοῖς διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Εφασκον γὰρ ὅτι Μωσῆς μὲν ὁ μέγας τους πάλαι λαοὺς ἐξήνεγκεν εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ παρέστησεν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ, ἔδειξέ τε αὐτοῖς ἐν τῷ ὄρει τὸν Θεὸν, καὶ ἀκοῦσαι παρεσκεύασε τῶν λόγων αὐτοῦ, πεπληροφόρηκέ τε καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι Θεὸς ἐλάλει τοὺς νόμους· ὁ δὲ τούτων οὐδὲν ἔδειξε παντελῶς. Οτι δὲ οὗτος ἦν πολὺς παρ' ἐκείνοις ὁ p turbabantque, ut credibile est, 776 atque hoc λόγος, ἐντεῦθεν μαθήσῃ. Θεωρήσεις γὰρ λέγοντας πρὸς τὸν ἐκ γενετής τυφλόν, ὃν ἀῤῥήτῳ δυνάμει του θεράπευκεν ὁ Σωτήρ. • Συμμαθητής εἶ ἐκείνου, ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως εσμέν μαθηταί. Ἡμεῖς γὰρ οἴδαμεν ότι Μωσῇ λελάληκεν ὁ Θεός· τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν. › Ενόμιζον τοίνυν οἱ τοῖς Ἰου δαϊκοῖς συναγορεύοντες δόγμασι, δυσανταγώνιστον τινα τὸν ἐπὶ τούτοις ποιεῖσθαι λόγον, καὶ οὐκ εὐανάτρεπτον τοῖς πολλοῖς, ἐθορύβουν δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ ὑπεσκέλιζον διὰ τούτου πολλούς. Τοῦτο καθ' ἑαυτὸν ἐννοήσας ὁ Φίλιππος, ὡς λυθησομένης ἁπάσης τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀντιλογίας, εἰ καὶ αὐτὸς δείξειεν δ modo multos dejiciebant. Hoc apud se Philippus revolvens, quasi omnis illa Judæorum objectio funditus ruitura esset, si et ipse Christus credentibus in ipsum Patrem ostenderet, his eum verbis compellat: • Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.» Finge enim hæc eum loqui: Omnia, inquit, o Domine, tua potestate peraguntur quæ nos ad fidem inducunt; innumeris miraculis Judaicæ procacitatis intemperiem coercere licet. Nihil autem nobis plane defuerit si et ipse nobis Patrem ac Deum ostenderis: sufficiet enim istud tuis discipulis, ut eorum qui hæc proferunt ser90 Joan. ix, 28, 29. * Luc. x1, 15. ** Joan. x, 20. 89 Exod. xix. 17. PATROI.. GR. LXXIV.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIȚIEP. mones relundere possint. Istiusmodi sensum loci Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὸν Πατέρα, πρόσο hujus afferentes, a recta ratione neutiquam deerrabimus. Ut enim hoc modo intelligamus, ipse nος Philippus adigil, dicens. Sufficit nobis videre Patrem et Deum, quasi hoc solum credentibus desit; ipse quoque Christus quodammodo persuadet, cum in sequentibus ait: «Verba quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera”. › Quod quomodo sit intelligendum, non impræsentiarum, sed magis idoneo et proximo dicetur loco. εισι λέγων· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Εννόει γὰρ λέγοντα· Πάντα, φησίν, ᾧ Δέσποτα, εἰς πίστιν ἐπαγωγὰ διὰ τῆς σῆς ἐξουσίας τελεῖται, διὰ μυρίων θαυμάτων δυσωπήσειεν ἄν τις τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας τὸ ἀκρατές. Επι λείψῃ δ' ἂν ἡμῖν εἰς τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἐπιδείξεις τὸν Πατέρα καὶ Θεόν· ἀρκέσει γὰρ τοῦτο τοῖς σοῖς μαθηταῖς, εἰς τὸ δύνασθαι λοιπὸν, καὶ μάλα καλῶς, τοῖς τῶν ἐκεῖνα προτεινόντων καθοπλί ζεσθαι λόγοις. Τοιαύτην τινὰ θεωρίαν τοῖς προκει μένοις ἐποίσαντες, οὐκ ἂν, οἶμαι, τοῦ πρέποντος λόγου διαμαρτήσαιμεν. Καλεῖ γὰρ ἡμᾶς πρὸς τὸ οὕτω νοεῖν καὶ αὐτὸς ὁ Φίλιππος, λέγων· Αρκεῖ ἡμῖν τὸ ἰδεῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὡσανεὶ τούτου καὶ μόνου τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλλελοιπότος, ὑποτιθεῖ δέ πως, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, ἐν τοῖς ἐφεξῆς εἰπών· «Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Τὸ δὲ ὅπως προσήκει καὶ τοῦτο νοεῖν, οὐκ ἐν τῷ παρόντι μᾶλλον, ἀλλ᾽ ἐν τῷ πρεπωδεστέρῳ καὶ γεί τους λελέξεται τόπῳ. XIV, 9. Dicit ei Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, el non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et patrem. Inexcusabilem esse discipulo ignorantiam ostendit. Dificillima enim contemplationes, et quæ subtilissimam ingenii aciem ut percipiantur requirunt, tametsi haud exiguo forsan tempore, longo tamen spatio comprehendi queunt, si modo studium adsit: in quibus vero nihil est ambigui, sed quæ recta cognitione constant, nullo negotio percipiuntur. Quid ergo, inquit, ο Philippe, impedimento fuerit quominus perfecte me agnosceres, edissere, quæso. Licet enim tam longumn tempus effluxerit, quo sum vobiscum, et ad certam fidem sufficiat eorum quæ te discere oportebat, dubitas tamen adhuc, imo vero ignorare convinceris quis ego sim secundum naturam, et unde, quamvis me tot miracula edidisse comperias. Quomodo vero non agnovisti, inquit, quod qui vidit me,vidit et Patrem? Enimvero priscos illos Judæos 777 naturam divinam in monte Sina perspexisse putas, ejusque vocem audisse cum rerum agendarum leges poneret. Tu vero nondum tibi persuasisti Patrem te vidisse per me et in me. • Qui enim vidit me, et vidit Patrem. › Jam vero ut ostendatur nullam nobis a Christo visionem corpoream significari, longa oratione non est opus. Nemo enim sanus dixerit Dei naturam corporeo visu percipi, sed neque carnis oculis comprebendi, quod tanquam in speculo ac ne quidem percipitur: videmus enim tanquam in speculo et in ænigmate”; et jejune admodum sapere de Deo arbitror eum qui vel magnam sibi cognitionem illius venditet. Illud tamen veritatis hostibus qui linguam suam in nos, imo vero adversus ipsam Unigeniti substantiam acuunt, rursus dicam. Si non est ex ipsa Dei ac Patris substantia Filius, per generationem exsistens id quod est, Deus nimirum, et secundum naturam ac vere, sed externa tantummodo specie coruscans, et adventitia gloria, » Joaɲ. xiv, 10. "1 Cor. xiii, 12. G η Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Τοσούτω χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ᾿Απροφάσιστον τῷ μαθητῇ τὴν ἀμαθίαν ἐπιδεικνυει. Τὰ μὲν γὰρ δυσεφικτότερα τῶν θεωρημάτων καὶ πρὸς κατάληψιν τὴν ἐν νοήσει, φημί, λεπτοτέραν ἐν ἑαυτοῖς έξαιτοῦνται [ γρ. ἐξαιτοῦντα] τὴν βάσανον, εἰ καὶ μὴ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐν μακραίς παρα τάσεσι τῶν καιρῶν ἔσται δὴ πάντως ἁλώσιμα τοῖς φιλομαθέσι, καὶ καταφανή γενήσεται· οἷς δὲ οὐκ ἔνεστι τὸ περισκελές, ἀλλ᾽ εὐθεῖαν ἔχει τὴν εἴδησιν, τούτοις ἄν τις προσβάλοι, καὶ λίαν ἀκονιτί. Τί τοίνυν, φησὶν, ὦ Φίλιππε, πρὸς τὴν ὑπ' ἐμοὶ σύνεσιν ἀκριβῆ τὸ παραποδίσαν, ειπέ. Καίτοι γὰρ οὕτω μακροῦ δι ελάσαντος χρόνου, καθ᾿ ἂν εἰμὶ μεθ᾽ ὑμῶν, καὶ ἀρ κοῦντος εἰς πληροφορίαν, ὧν ἔδει σε μαθεῖν, ἐνδοιά ζεις ἔτι, μᾶλλον δὲ ἥλως ἡγνοηκώς, τίς μὲν ἐγὼ κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ πόθεν, καίτοι τῶν ὅτι μάλιστα παρὰ σοὶ θαυμαζομένων ευρίσκων ὄντα δημιουργόν. Πῶς δὲ οὐκ ἔγνως, φησίν, ὅτι ὁ θεωρήσας ἐμὲ, τεθέαται τὸν Πατέρα; ἀλλ᾽ Ἰουδαίους μὲν οἴει τοὺς πάλαι τὴν θείαν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τεθεᾶσθαι φύσιν, ἀκηκοέναι τε λαλούσης αὐτῆς, ὅτε τοὺς ἐπὶ τοῖς πρακτέοις ετίθει νόμους. Σὺ δὲ οὔπω διετέθης, ὅτι τὸν Πατέρα τεθέα σαι, δι᾿ ἐμοῦ τε καὶ ἐν ἐμοί. «Ο γὰρ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ ὅτι μὲν οὐ σωματικήν τινα θεωρίαν ἡμῖν κατασημαίνει Χριστός, οὐ μακρῶν οἶμαι δεδεῆσθαι λόγων τοὺς ἀκροωμένους. Οὐ γὰρ ἄν τις εἶποι τῶν νοῦν ἐχόντων, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν θεωρίαις ὑποκεῖσθα: σωματικαῖς, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοῖς κατίδοι τις ἂν τὸ ὡς καὶ μόλις ἐν ἐσόπτρῳ καταληπτόν βλέπομεν γάρ, ὡς ἐν αἰνίγε ματι· καὶ μικρὰ φρονεῖν οἶμαι περὶ Θεοῦ καὶ τὸν λίαν μεγάλῃ ἐπαυχοῦντα γνώσει. Πλὴν ἐκεῖνο δὴ πάλιν τοῖς τῆς ἀληθείας ἐροῦμεν ἐχθροῖς, οἱ πλατείαν ἔχουσι καθ᾿ ἡμῶν τὴν γλῶτταν, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτ τῆς τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς. Εἰ γὰρ μὴ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, γεν νητῶς ὑπάρχων τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, Θεὸς δηλονότι, και κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθῶς, μόνοις δὲ τοῖς ἔξωθεν

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIȚIEP. mones relundere possint. Istiusmodi sensum loci Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὸν Πατέρα, πρόσο hujus afferentes, a recta ratione neutiquam deerrabimus. Ut enim hoc modo intelligamus, ipse nος Philippus adigil, dicens. Sufficit nobis videre Patrem et Deum, quasi hoc solum credentibus desit; ipse quoque Christus quodammodo persuadet, cum in sequentibus ait: «Verba quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera”. › Quod quomodo sit intelligendum, non impræsentiarum, sed magis idoneo et proximo dicetur loco. εισι λέγων· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Εννόει γὰρ λέγοντα· Πάντα, φησίν, ᾧ Δέσποτα, εἰς πίστιν ἐπαγωγὰ διὰ τῆς σῆς ἐξουσίας τελεῖται, διὰ μυρίων θαυμάτων δυσωπήσειεν ἄν τις τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας τὸ ἀκρατές. Επι λείψῃ δ' ἂν ἡμῖν εἰς τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἐπιδείξεις τὸν Πατέρα καὶ Θεόν· ἀρκέσει γὰρ τοῦτο τοῖς σοῖς μαθηταῖς, εἰς τὸ δύνασθαι λοιπὸν, καὶ μάλα καλῶς, τοῖς τῶν ἐκεῖνα προτεινόντων καθοπλί ζεσθαι λόγοις. Τοιαύτην τινὰ θεωρίαν τοῖς προκει μένοις ἐποίσαντες, οὐκ ἂν, οἶμαι, τοῦ πρέποντος λόγου διαμαρτήσαιμεν. Καλεῖ γὰρ ἡμᾶς πρὸς τὸ οὕτω νοεῖν καὶ αὐτὸς ὁ Φίλιππος, λέγων· Αρκεῖ ἡμῖν τὸ ἰδεῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὡσανεὶ τούτου καὶ μόνου τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλλελοιπότος, ὑποτιθεῖ δέ πως, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, ἐν τοῖς ἐφεξῆς εἰπών· «Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Τὸ δὲ ὅπως προσήκει καὶ τοῦτο νοεῖν, οὐκ ἐν τῷ παρόντι μᾶλλον, ἀλλ᾽ ἐν τῷ πρεπωδεστέρῳ καὶ γεί τους λελέξεται τόπῳ. XIV, 9. Dicit ei Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, el non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et patrem. Inexcusabilem esse discipulo ignorantiam ostendit. Dificillima enim contemplationes, et quæ subtilissimam ingenii aciem ut percipiantur requirunt, tametsi haud exiguo forsan tempore, longo tamen spatio comprehendi queunt, si modo studium adsit: in quibus vero nihil est ambigui, sed quæ recta cognitione constant, nullo negotio percipiuntur. Quid ergo, inquit, ο Philippe, impedimento fuerit quominus perfecte me agnosceres, edissere, quæso. Licet enim tam longumn tempus effluxerit, quo sum vobiscum, et ad certam fidem sufficiat eorum quæ te discere oportebat, dubitas tamen adhuc, imo vero ignorare convinceris quis ego sim secundum naturam, et unde, quamvis me tot miracula edidisse comperias. Quomodo vero non agnovisti, inquit, quod qui vidit me,vidit et Patrem? Enimvero priscos illos Judæos 777 naturam divinam in monte Sina perspexisse putas, ejusque vocem audisse cum rerum agendarum leges poneret. Tu vero nondum tibi persuasisti Patrem te vidisse per me et in me. • Qui enim vidit me, et vidit Patrem. › Jam vero ut ostendatur nullam nobis a Christo visionem corpoream significari, longa oratione non est opus. Nemo enim sanus dixerit Dei naturam corporeo visu percipi, sed neque carnis oculis comprebendi, quod tanquam in speculo ac ne quidem percipitur: videmus enim tanquam in speculo et in ænigmate”; et jejune admodum sapere de Deo arbitror eum qui vel magnam sibi cognitionem illius venditet. Illud tamen veritatis hostibus qui linguam suam in nos, imo vero adversus ipsam Unigeniti substantiam acuunt, rursus dicam. Si non est ex ipsa Dei ac Patris substantia Filius, per generationem exsistens id quod est, Deus nimirum, et secundum naturam ac vere, sed externa tantummodo specie coruscans, et adventitia gloria, » Joaɲ. xiv, 10. "1 Cor. xiii, 12. G η Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Τοσούτω χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ᾿Απροφάσιστον τῷ μαθητῇ τὴν ἀμαθίαν ἐπιδεικνυει. Τὰ μὲν γὰρ δυσεφικτότερα τῶν θεωρημάτων καὶ πρὸς κατάληψιν τὴν ἐν νοήσει, φημί, λεπτοτέραν ἐν ἑαυτοῖς έξαιτοῦνται [ γρ. ἐξαιτοῦντα] τὴν βάσανον, εἰ καὶ μὴ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐν μακραίς παρα τάσεσι τῶν καιρῶν ἔσται δὴ πάντως ἁλώσιμα τοῖς φιλομαθέσι, καὶ καταφανή γενήσεται· οἷς δὲ οὐκ ἔνεστι τὸ περισκελές, ἀλλ᾽ εὐθεῖαν ἔχει τὴν εἴδησιν, τούτοις ἄν τις προσβάλοι, καὶ λίαν ἀκονιτί. Τί τοίνυν, φησὶν, ὦ Φίλιππε, πρὸς τὴν ὑπ' ἐμοὶ σύνεσιν ἀκριβῆ τὸ παραποδίσαν, ειπέ. Καίτοι γὰρ οὕτω μακροῦ δι ελάσαντος χρόνου, καθ᾿ ἂν εἰμὶ μεθ᾽ ὑμῶν, καὶ ἀρ κοῦντος εἰς πληροφορίαν, ὧν ἔδει σε μαθεῖν, ἐνδοιά ζεις ἔτι, μᾶλλον δὲ ἥλως ἡγνοηκώς, τίς μὲν ἐγὼ κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ πόθεν, καίτοι τῶν ὅτι μάλιστα παρὰ σοὶ θαυμαζομένων ευρίσκων ὄντα δημιουργόν. Πῶς δὲ οὐκ ἔγνως, φησίν, ὅτι ὁ θεωρήσας ἐμὲ, τεθέαται τὸν Πατέρα; ἀλλ᾽ Ἰουδαίους μὲν οἴει τοὺς πάλαι τὴν θείαν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τεθεᾶσθαι φύσιν, ἀκηκοέναι τε λαλούσης αὐτῆς, ὅτε τοὺς ἐπὶ τοῖς πρακτέοις ετίθει νόμους. Σὺ δὲ οὔπω διετέθης, ὅτι τὸν Πατέρα τεθέα σαι, δι᾿ ἐμοῦ τε καὶ ἐν ἐμοί. «Ο γὰρ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ ὅτι μὲν οὐ σωματικήν τινα θεωρίαν ἡμῖν κατασημαίνει Χριστός, οὐ μακρῶν οἶμαι δεδεῆσθαι λόγων τοὺς ἀκροωμένους. Οὐ γὰρ ἄν τις εἶποι τῶν νοῦν ἐχόντων, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν θεωρίαις ὑποκεῖσθα: σωματικαῖς, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοῖς κατίδοι τις ἂν τὸ ὡς καὶ μόλις ἐν ἐσόπτρῳ καταληπτόν βλέπομεν γάρ, ὡς ἐν αἰνίγε ματι· καὶ μικρὰ φρονεῖν οἶμαι περὶ Θεοῦ καὶ τὸν λίαν μεγάλῃ ἐπαυχοῦντα γνώσει. Πλὴν ἐκεῖνο δὴ πάλιν τοῖς τῆς ἀληθείας ἐροῦμεν ἐχθροῖς, οἱ πλατείαν ἔχουσι καθ᾿ ἡμῶν τὴν γλῶτταν, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτ τῆς τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς. Εἰ γὰρ μὴ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, γεν νητῶς ὑπάρχων τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, Θεὸς δηλονότι, και κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθῶς, μόνοις δὲ τοῖς ἔξωθεν

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCIȚIEP. mones relundere possint. Istiusmodi sensum loci Χριστὸς τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσι τὸν Πατέρα, πρόσο hujus afferentes, a recta ratione neutiquam deerrabimus. Ut enim hoc modo intelligamus, ipse nος Philippus adigil, dicens. Sufficit nobis videre Patrem et Deum, quasi hoc solum credentibus desit; ipse quoque Christus quodammodo persuadet, cum in sequentibus ait: «Verba quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera”. › Quod quomodo sit intelligendum, non impræsentiarum, sed magis idoneo et proximo dicetur loco. εισι λέγων· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.» Εννόει γὰρ λέγοντα· Πάντα, φησίν, ᾧ Δέσποτα, εἰς πίστιν ἐπαγωγὰ διὰ τῆς σῆς ἐξουσίας τελεῖται, διὰ μυρίων θαυμάτων δυσωπήσειεν ἄν τις τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας τὸ ἀκρατές. Επι λείψῃ δ' ἂν ἡμῖν εἰς τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἐπιδείξεις τὸν Πατέρα καὶ Θεόν· ἀρκέσει γὰρ τοῦτο τοῖς σοῖς μαθηταῖς, εἰς τὸ δύνασθαι λοιπὸν, καὶ μάλα καλῶς, τοῖς τῶν ἐκεῖνα προτεινόντων καθοπλί ζεσθαι λόγοις. Τοιαύτην τινὰ θεωρίαν τοῖς προκει μένοις ἐποίσαντες, οὐκ ἂν, οἶμαι, τοῦ πρέποντος λόγου διαμαρτήσαιμεν. Καλεῖ γὰρ ἡμᾶς πρὸς τὸ οὕτω νοεῖν καὶ αὐτὸς ὁ Φίλιππος, λέγων· Αρκεῖ ἡμῖν τὸ ἰδεῖν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ὡσανεὶ τούτου καὶ μόνου τοῖς πεπιστευκόσιν ἐλλελοιπότος, ὑποτιθεῖ δέ πως, καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, ἐν τοῖς ἐφεξῆς εἰπών· «Τὰ ῥήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Τὸ δὲ ὅπως προσήκει καὶ τοῦτο νοεῖν, οὐκ ἐν τῷ παρόντι μᾶλλον, ἀλλ᾽ ἐν τῷ πρεπωδεστέρῳ καὶ γεί τους λελέξεται τόπῳ. XIV, 9. Dicit ei Jesus: Tanto tempore vobiscum sum, el non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et patrem. Inexcusabilem esse discipulo ignorantiam ostendit. Dificillima enim contemplationes, et quæ subtilissimam ingenii aciem ut percipiantur requirunt, tametsi haud exiguo forsan tempore, longo tamen spatio comprehendi queunt, si modo studium adsit: in quibus vero nihil est ambigui, sed quæ recta cognitione constant, nullo negotio percipiuntur. Quid ergo, inquit, ο Philippe, impedimento fuerit quominus perfecte me agnosceres, edissere, quæso. Licet enim tam longumn tempus effluxerit, quo sum vobiscum, et ad certam fidem sufficiat eorum quæ te discere oportebat, dubitas tamen adhuc, imo vero ignorare convinceris quis ego sim secundum naturam, et unde, quamvis me tot miracula edidisse comperias. Quomodo vero non agnovisti, inquit, quod qui vidit me,vidit et Patrem? Enimvero priscos illos Judæos 777 naturam divinam in monte Sina perspexisse putas, ejusque vocem audisse cum rerum agendarum leges poneret. Tu vero nondum tibi persuasisti Patrem te vidisse per me et in me. • Qui enim vidit me, et vidit Patrem. › Jam vero ut ostendatur nullam nobis a Christo visionem corpoream significari, longa oratione non est opus. Nemo enim sanus dixerit Dei naturam corporeo visu percipi, sed neque carnis oculis comprebendi, quod tanquam in speculo ac ne quidem percipitur: videmus enim tanquam in speculo et in ænigmate”; et jejune admodum sapere de Deo arbitror eum qui vel magnam sibi cognitionem illius venditet. Illud tamen veritatis hostibus qui linguam suam in nos, imo vero adversus ipsam Unigeniti substantiam acuunt, rursus dicam. Si non est ex ipsa Dei ac Patris substantia Filius, per generationem exsistens id quod est, Deus nimirum, et secundum naturam ac vere, sed externa tantummodo specie coruscans, et adventitia gloria, » Joaɲ. xiv, 10. "1 Cor. xiii, 12. G η Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Τοσούτω χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. ᾿Απροφάσιστον τῷ μαθητῇ τὴν ἀμαθίαν ἐπιδεικνυει. Τὰ μὲν γὰρ δυσεφικτότερα τῶν θεωρημάτων καὶ πρὸς κατάληψιν τὴν ἐν νοήσει, φημί, λεπτοτέραν ἐν ἑαυτοῖς έξαιτοῦνται [ γρ. ἐξαιτοῦντα] τὴν βάσανον, εἰ καὶ μὴ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τυχόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐν μακραίς παρα τάσεσι τῶν καιρῶν ἔσται δὴ πάντως ἁλώσιμα τοῖς φιλομαθέσι, καὶ καταφανή γενήσεται· οἷς δὲ οὐκ ἔνεστι τὸ περισκελές, ἀλλ᾽ εὐθεῖαν ἔχει τὴν εἴδησιν, τούτοις ἄν τις προσβάλοι, καὶ λίαν ἀκονιτί. Τί τοίνυν, φησὶν, ὦ Φίλιππε, πρὸς τὴν ὑπ' ἐμοὶ σύνεσιν ἀκριβῆ τὸ παραποδίσαν, ειπέ. Καίτοι γὰρ οὕτω μακροῦ δι ελάσαντος χρόνου, καθ᾿ ἂν εἰμὶ μεθ᾽ ὑμῶν, καὶ ἀρ κοῦντος εἰς πληροφορίαν, ὧν ἔδει σε μαθεῖν, ἐνδοιά ζεις ἔτι, μᾶλλον δὲ ἥλως ἡγνοηκώς, τίς μὲν ἐγὼ κατὰ φύσιν εἰμὶ, καὶ πόθεν, καίτοι τῶν ὅτι μάλιστα παρὰ σοὶ θαυμαζομένων ευρίσκων ὄντα δημιουργόν. Πῶς δὲ οὐκ ἔγνως, φησίν, ὅτι ὁ θεωρήσας ἐμὲ, τεθέαται τὸν Πατέρα; ἀλλ᾽ Ἰουδαίους μὲν οἴει τοὺς πάλαι τὴν θείαν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ τεθεᾶσθαι φύσιν, ἀκηκοέναι τε λαλούσης αὐτῆς, ὅτε τοὺς ἐπὶ τοῖς πρακτέοις ετίθει νόμους. Σὺ δὲ οὔπω διετέθης, ὅτι τὸν Πατέρα τεθέα σαι, δι᾿ ἐμοῦ τε καὶ ἐν ἐμοί. «Ο γὰρ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Καὶ ὅτι μὲν οὐ σωματικήν τινα θεωρίαν ἡμῖν κατασημαίνει Χριστός, οὐ μακρῶν οἶμαι δεδεῆσθαι λόγων τοὺς ἀκροωμένους. Οὐ γὰρ ἄν τις εἶποι τῶν νοῦν ἐχόντων, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν θεωρίαις ὑποκεῖσθα: σωματικαῖς, ἀλλ' οὐδὲ τοῖς τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοῖς κατίδοι τις ἂν τὸ ὡς καὶ μόλις ἐν ἐσόπτρῳ καταληπτόν βλέπομεν γάρ, ὡς ἐν αἰνίγε ματι· καὶ μικρὰ φρονεῖν οἶμαι περὶ Θεοῦ καὶ τὸν λίαν μεγάλῃ ἐπαυχοῦντα γνώσει. Πλὴν ἐκεῖνο δὴ πάλιν τοῖς τῆς ἀληθείας ἐροῦμεν ἐχθροῖς, οἱ πλατείαν ἔχουσι καθ᾿ ἡμῶν τὴν γλῶτταν, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτ τῆς τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς. Εἰ γὰρ μὴ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, γεν νητῶς ὑπάρχων τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, Θεὸς δηλονότι, και κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθῶς, μόνοις δὲ τοῖς ἔξωθεν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀγλαϊζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἐπεισάκτοις λελαμ- non autern naturalibus dignationibus conspicuus, πρυσμένος εὐκλείαις, οὐ φυσικοῖς διαπρέπων ἀξιώ sed in seipso Patrem exprimit, et perfectissima est Dei imago ", primum quidem non erit secundum naturam filius, neque vere genitura, sed creatura potius, sicuti nos, aut aliquid aliud istiusmodi. Quo admisso atque credito, vere asscremus Patrem non esse Patrem actu et natura, sed voluntate potius et opinione, sicuti Pater noster nuncupatus est. Quid vero inde sequitur? Necessario admittendus erit deorum ternio: quippe non amplius Trinitatem crederemus, cum alius in alio substantialiter non insit, sed unusquisque ut nomine, ita peculiaris naturæ ratione ab alio prorsus sejunctas sit: cogit enim nos vis et ratio contemplationis crassius de bis disserere. Quod si verum esse atque ita se habere concedemus, et a Dei ac Patris substantia alienum esse prorsus Filium fatebimur, quomodo non mentietur cum ait: «Qui vidit me, vidit et Patrem?. Nam cum Pater secundum naturam Deus sit, quomodo Filius, licet non sit Deus secundum naturam, ut illi docent, in seipso Patrem ostendet? Quomodo enim in eo quod creatum non est id quod creatum est spectabimus, aut in eo qui aliquando non erat, quatenus est creatus, is qui sem - per est 778 videbitur? Ne mibi quisquam enim eorum qui ista deblaterant vim veritatis adulterans dicat, idcirco esse ejus imaginem, quia gloriam Dei ac Patris habet, ac virtutem, et sapientiam ejus, atque bonitatem, et omnipotentiam, et ea quæ nusquam sunt in ortum educendi potestatem: sed prius ostendat utrum secundum naturam videatur, tantaque per omnia similitudine, ut nihil perfectissimam illam imaginis labefactare possit ad archetypum similitudinem. Quod cum ostendere, vel si maxime velit, nequeat, iterum rogabimus ut dicat qua ratione, cum Deus non sit secundum naturam, ut eorum detestanda fert sententia, deitatis tamen opera possit exsequi. Hoc enim est ferre Patris imaginem. Nam si potestatem ad hoc sufficientem a seipso non habens Filius eɔm a Patre mutuatur, ab eoque sapientiam et robur accipit, ut peragere possit quæ et soli convenire Patris naturæ dicemus, imaginem hoc pacto et similitudinem mentietur. Sin autem eum nequaquam mentiri concedemus, qui ita se habeat, ut diximus, sed tanquam vera dicenti astipulabimur, ipsam Dei ac Patris gloriam violare deprehendemur: quo pacto, dicam. Aut enim necesse est dicere eum Dei ac Patris ementiri imaginem, cum a seipso sufficientem operibus vim non habeat, sed ab altero illam accipiat: nec enim id de archetypo dici potest. Aut si vere loquitur cum ait in seipso videri Patrem, nihilque plane esse quod eum separet, vel interjectum sit, vel omnimodam similitudinem adulteret, necesse est ut vel nolens dicat ipsum quoque Patrem adventitiam et ab altero acceptam babere virtutem. Sic enim · μασιν, ἐν ἑαυτῷ δὲ μορφοὶ τὸν Πατέρα, καὶ εἰκών ἐστιν ἀπαράλλακτος τοῦ Θεοῦ, πρῶτον μὲν οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς, ἀλλ' οὐδὲ γέννημα κατ' ἀλή θειαν, ποίημα δὲ καθ' ἡμᾶς, ή τι τῶν τοιούτων ἕτε ρον. Οὗ παραδεχθέντος, οὕτω τε ἔχειν πεπιστευμένου, παντελῶς δήπου κἀκεῖνο φήσομεν ἀληθῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη Πατὴρ ὁ Πατὴρ ἐνεργείᾳ καὶ φύσει, θελήσει δὲ μᾶλλον καὶ δοκήσει τυχόν, καθάπερ οὖν καὶ ἡμῶν ὠνόμασται Πατήρ. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Συνομολογηθήσεται, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀνατελεῖ τριάς· οὐκ ἔτι γὰρ ἡμῖν ἡ ἁγία πιστεύεται κατά τινα δή τρόπον, τρεῖς δὲ μᾶλλον, ὡς ἐν ἀλλήλοις, οὐκ ἐνυπάρχοντος οὐσιωδῶς, ἑκάστου τε ὥσπερ τῶν ὀνομάτων εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἰδίας φύσεως αναχωρούντος, διακεκομμένου τε τοῦ ἑτέρου παντελῶς· ἐκβιάζεται γάρ πως ἡμᾶς ἡ τοῦ θεωρήματος δύναμις, καὶ παχύτερον περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ εἰ τοῦτο δώσομεν ὑπάρχειν άληθὲς, οὕτως τε ἔχειν ἐροῦμεν, καὶ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλλότριον παντελώς παραδεξόμεθα τὸν Υἱόν, πῶς οὐ διαψεύσεται, λέγων· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα;» Θεοῦ γὰρ ὑπάρχοντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν ἡμῖν ὁ Υἱὸς, καίτοι μη ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, δείξει ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Πῶς γὰρ ἐν τῷ γεγονότι τὸ μὴ γεγονὸς θεωρήσομεν, ἐν δὲ τῷ μὴ ὄντι ποτέ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, πῶς ἂν τις ἴδοι τὸν ὄντα διὰ παντός; Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις τῶν ἐκεῖνα δεδυσφημηκότων, τὴν τῆς ἀληθείας κατασυριζόμενος δύναμιν, ὡς ἐπείπερ ἔχει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τήν τε δύναμιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀγαθότητα, καὶ τὸ παντουργικὸν, καὶ τὸ δύνασθαι παράγειν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, διὰ τοῦτο, καὶ εἰκὼν ἐστιν αὐτοῦ· ἀλλὰ δεικνύτω πρότερον, εύθέως κατὰ φύσιν φαίνεται, καὶ οὕτως ἀπαραλλάκτως, ὡς μηδὲν εἶναι τὸ ἀδικοῦν τὴν εἰσάπαν καὶ ὁλοτελῶς Εμφέρειαν τῆς εἰκόνος πρὸς τὸ ἀρχέτυπον. Απορή σαντα δὲ καὶ τοῦτο δεικνύειν οὐχ ἑκόντα, δεύτερον αἰτήσομεν εἰπεῖν, ποῖος ἂν ἐπιτρέψῃ λόγος, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα Θεόν, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τοῖς βδελυρίαν, τὰ τῆς θεότητος έργα δύνασθαι πληροῦν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν τὸ φέρειν τὴν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Εἰ μὲν γὰρ οἴκοθεν οὐκ ἔχων τὴν ἀρκοῦσαν εἰς τοῦτο δύναμιν ὁ Υἱός δανείζεται τὴν παρὰ Πατρὸς, καὶ χορηγείται παρ' αὐτοῦ καὶ σοφίαν, καὶ ἰσχύν, ἵνα δύνηται κατορθοῦν & καὶ μόνῃ πρέπειν ἐροῦμεν τῇ τοῦ Πατρὸς φύσει, διαψεύσεται οὕτω καὶ τὴν εἰδ κόνα καὶ τὴν ὁμοίωσιν. Εἰ δὲ ψεύδεσθαι μὲν οὐ δώσομεν αὐτὸν, οὕτως ἔχοντα καθάπερ εἰρήκαμεν, ὡς δὲ ἀληθεύοντι συναινέσομεν, αὐτὴν ἁλωσόμεθα τὴν δόξαν ἀδικοῦντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψεύδεται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οἴκοθεν μὲν οὐκ ἔχων τὴν τοῖς ἔρ γοις ἐξαρκοῦσαν ἰσχύν, παρ' ἑτέρου δὲ ταύτην χορηγούμενος· οὐ γὰρ οὕτω τὸ ἀρχέτυπον· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῆς ἐν ἑαυτῷ λέγων ὁρᾶσθαι τὸν Πατέρα, καὶ es 1 Cor. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀγλαϊζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἐπεισάκτοις λελαμ- non autern naturalibus dignationibus conspicuus, πρυσμένος εὐκλείαις, οὐ φυσικοῖς διαπρέπων ἀξιώ sed in seipso Patrem exprimit, et perfectissima est Dei imago ", primum quidem non erit secundum naturam filius, neque vere genitura, sed creatura potius, sicuti nos, aut aliquid aliud istiusmodi. Quo admisso atque credito, vere asscremus Patrem non esse Patrem actu et natura, sed voluntate potius et opinione, sicuti Pater noster nuncupatus est. Quid vero inde sequitur? Necessario admittendus erit deorum ternio: quippe non amplius Trinitatem crederemus, cum alius in alio substantialiter non insit, sed unusquisque ut nomine, ita peculiaris naturæ ratione ab alio prorsus sejunctas sit: cogit enim nos vis et ratio contemplationis crassius de bis disserere. Quod si verum esse atque ita se habere concedemus, et a Dei ac Patris substantia alienum esse prorsus Filium fatebimur, quomodo non mentietur cum ait: «Qui vidit me, vidit et Patrem?. Nam cum Pater secundum naturam Deus sit, quomodo Filius, licet non sit Deus secundum naturam, ut illi docent, in seipso Patrem ostendet? Quomodo enim in eo quod creatum non est id quod creatum est spectabimus, aut in eo qui aliquando non erat, quatenus est creatus, is qui sem - per est 778 videbitur? Ne mibi quisquam enim eorum qui ista deblaterant vim veritatis adulterans dicat, idcirco esse ejus imaginem, quia gloriam Dei ac Patris habet, ac virtutem, et sapientiam ejus, atque bonitatem, et omnipotentiam, et ea quæ nusquam sunt in ortum educendi potestatem: sed prius ostendat utrum secundum naturam videatur, tantaque per omnia similitudine, ut nihil perfectissimam illam imaginis labefactare possit ad archetypum similitudinem. Quod cum ostendere, vel si maxime velit, nequeat, iterum rogabimus ut dicat qua ratione, cum Deus non sit secundum naturam, ut eorum detestanda fert sententia, deitatis tamen opera possit exsequi. Hoc enim est ferre Patris imaginem. Nam si potestatem ad hoc sufficientem a seipso non habens Filius eɔm a Patre mutuatur, ab eoque sapientiam et robur accipit, ut peragere possit quæ et soli convenire Patris naturæ dicemus, imaginem hoc pacto et similitudinem mentietur. Sin autem eum nequaquam mentiri concedemus, qui ita se habeat, ut diximus, sed tanquam vera dicenti astipulabimur, ipsam Dei ac Patris gloriam violare deprehendemur: quo pacto, dicam. Aut enim necesse est dicere eum Dei ac Patris ementiri imaginem, cum a seipso sufficientem operibus vim non habeat, sed ab altero illam accipiat: nec enim id de archetypo dici potest. Aut si vere loquitur cum ait in seipso videri Patrem, nihilque plane esse quod eum separet, vel interjectum sit, vel omnimodam similitudinem adulteret, necesse est ut vel nolens dicat ipsum quoque Patrem adventitiam et ab altero acceptam babere virtutem. Sic enim · μασιν, ἐν ἑαυτῷ δὲ μορφοὶ τὸν Πατέρα, καὶ εἰκών ἐστιν ἀπαράλλακτος τοῦ Θεοῦ, πρῶτον μὲν οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς, ἀλλ' οὐδὲ γέννημα κατ' ἀλή θειαν, ποίημα δὲ καθ' ἡμᾶς, ή τι τῶν τοιούτων ἕτε ρον. Οὗ παραδεχθέντος, οὕτω τε ἔχειν πεπιστευμένου, παντελῶς δήπου κἀκεῖνο φήσομεν ἀληθῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη Πατὴρ ὁ Πατὴρ ἐνεργείᾳ καὶ φύσει, θελήσει δὲ μᾶλλον καὶ δοκήσει τυχόν, καθάπερ οὖν καὶ ἡμῶν ὠνόμασται Πατήρ. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Συνομολογηθήσεται, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀνατελεῖ τριάς· οὐκ ἔτι γὰρ ἡμῖν ἡ ἁγία πιστεύεται κατά τινα δή τρόπον, τρεῖς δὲ μᾶλλον, ὡς ἐν ἀλλήλοις, οὐκ ἐνυπάρχοντος οὐσιωδῶς, ἑκάστου τε ὥσπερ τῶν ὀνομάτων εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἰδίας φύσεως αναχωρούντος, διακεκομμένου τε τοῦ ἑτέρου παντελῶς· ἐκβιάζεται γάρ πως ἡμᾶς ἡ τοῦ θεωρήματος δύναμις, καὶ παχύτερον περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ εἰ τοῦτο δώσομεν ὑπάρχειν άληθὲς, οὕτως τε ἔχειν ἐροῦμεν, καὶ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλλότριον παντελώς παραδεξόμεθα τὸν Υἱόν, πῶς οὐ διαψεύσεται, λέγων· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα;» Θεοῦ γὰρ ὑπάρχοντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν ἡμῖν ὁ Υἱὸς, καίτοι μη ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, δείξει ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Πῶς γὰρ ἐν τῷ γεγονότι τὸ μὴ γεγονὸς θεωρήσομεν, ἐν δὲ τῷ μὴ ὄντι ποτέ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, πῶς ἂν τις ἴδοι τὸν ὄντα διὰ παντός; Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις τῶν ἐκεῖνα δεδυσφημηκότων, τὴν τῆς ἀληθείας κατασυριζόμενος δύναμιν, ὡς ἐπείπερ ἔχει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τήν τε δύναμιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀγαθότητα, καὶ τὸ παντουργικὸν, καὶ τὸ δύνασθαι παράγειν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, διὰ τοῦτο, καὶ εἰκὼν ἐστιν αὐτοῦ· ἀλλὰ δεικνύτω πρότερον, εύθέως κατὰ φύσιν φαίνεται, καὶ οὕτως ἀπαραλλάκτως, ὡς μηδὲν εἶναι τὸ ἀδικοῦν τὴν εἰσάπαν καὶ ὁλοτελῶς Εμφέρειαν τῆς εἰκόνος πρὸς τὸ ἀρχέτυπον. Απορή σαντα δὲ καὶ τοῦτο δεικνύειν οὐχ ἑκόντα, δεύτερον αἰτήσομεν εἰπεῖν, ποῖος ἂν ἐπιτρέψῃ λόγος, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα Θεόν, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τοῖς βδελυρίαν, τὰ τῆς θεότητος έργα δύνασθαι πληροῦν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν τὸ φέρειν τὴν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Εἰ μὲν γὰρ οἴκοθεν οὐκ ἔχων τὴν ἀρκοῦσαν εἰς τοῦτο δύναμιν ὁ Υἱός δανείζεται τὴν παρὰ Πατρὸς, καὶ χορηγείται παρ' αὐτοῦ καὶ σοφίαν, καὶ ἰσχύν, ἵνα δύνηται κατορθοῦν & καὶ μόνῃ πρέπειν ἐροῦμεν τῇ τοῦ Πατρὸς φύσει, διαψεύσεται οὕτω καὶ τὴν εἰδ κόνα καὶ τὴν ὁμοίωσιν. Εἰ δὲ ψεύδεσθαι μὲν οὐ δώσομεν αὐτὸν, οὕτως ἔχοντα καθάπερ εἰρήκαμεν, ὡς δὲ ἀληθεύοντι συναινέσομεν, αὐτὴν ἁλωσόμεθα τὴν δόξαν ἀδικοῦντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψεύδεται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οἴκοθεν μὲν οὐκ ἔχων τὴν τοῖς ἔρ γοις ἐξαρκοῦσαν ἰσχύν, παρ' ἑτέρου δὲ ταύτην χορηγούμενος· οὐ γὰρ οὕτω τὸ ἀρχέτυπον· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῆς ἐν ἑαυτῷ λέγων ὁρᾶσθαι τὸν Πατέρα, καὶ es 1 Cor. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἀγλαϊζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἐπεισάκτοις λελαμ- non autern naturalibus dignationibus conspicuus, πρυσμένος εὐκλείαις, οὐ φυσικοῖς διαπρέπων ἀξιώ sed in seipso Patrem exprimit, et perfectissima est Dei imago ", primum quidem non erit secundum naturam filius, neque vere genitura, sed creatura potius, sicuti nos, aut aliquid aliud istiusmodi. Quo admisso atque credito, vere asscremus Patrem non esse Patrem actu et natura, sed voluntate potius et opinione, sicuti Pater noster nuncupatus est. Quid vero inde sequitur? Necessario admittendus erit deorum ternio: quippe non amplius Trinitatem crederemus, cum alius in alio substantialiter non insit, sed unusquisque ut nomine, ita peculiaris naturæ ratione ab alio prorsus sejunctas sit: cogit enim nos vis et ratio contemplationis crassius de bis disserere. Quod si verum esse atque ita se habere concedemus, et a Dei ac Patris substantia alienum esse prorsus Filium fatebimur, quomodo non mentietur cum ait: «Qui vidit me, vidit et Patrem?. Nam cum Pater secundum naturam Deus sit, quomodo Filius, licet non sit Deus secundum naturam, ut illi docent, in seipso Patrem ostendet? Quomodo enim in eo quod creatum non est id quod creatum est spectabimus, aut in eo qui aliquando non erat, quatenus est creatus, is qui sem - per est 778 videbitur? Ne mibi quisquam enim eorum qui ista deblaterant vim veritatis adulterans dicat, idcirco esse ejus imaginem, quia gloriam Dei ac Patris habet, ac virtutem, et sapientiam ejus, atque bonitatem, et omnipotentiam, et ea quæ nusquam sunt in ortum educendi potestatem: sed prius ostendat utrum secundum naturam videatur, tantaque per omnia similitudine, ut nihil perfectissimam illam imaginis labefactare possit ad archetypum similitudinem. Quod cum ostendere, vel si maxime velit, nequeat, iterum rogabimus ut dicat qua ratione, cum Deus non sit secundum naturam, ut eorum detestanda fert sententia, deitatis tamen opera possit exsequi. Hoc enim est ferre Patris imaginem. Nam si potestatem ad hoc sufficientem a seipso non habens Filius eɔm a Patre mutuatur, ab eoque sapientiam et robur accipit, ut peragere possit quæ et soli convenire Patris naturæ dicemus, imaginem hoc pacto et similitudinem mentietur. Sin autem eum nequaquam mentiri concedemus, qui ita se habeat, ut diximus, sed tanquam vera dicenti astipulabimur, ipsam Dei ac Patris gloriam violare deprehendemur: quo pacto, dicam. Aut enim necesse est dicere eum Dei ac Patris ementiri imaginem, cum a seipso sufficientem operibus vim non habeat, sed ab altero illam accipiat: nec enim id de archetypo dici potest. Aut si vere loquitur cum ait in seipso videri Patrem, nihilque plane esse quod eum separet, vel interjectum sit, vel omnimodam similitudinem adulteret, necesse est ut vel nolens dicat ipsum quoque Patrem adventitiam et ab altero acceptam babere virtutem. Sic enim · μασιν, ἐν ἑαυτῷ δὲ μορφοὶ τὸν Πατέρα, καὶ εἰκών ἐστιν ἀπαράλλακτος τοῦ Θεοῦ, πρῶτον μὲν οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Υἱὸς, ἀλλ' οὐδὲ γέννημα κατ' ἀλή θειαν, ποίημα δὲ καθ' ἡμᾶς, ή τι τῶν τοιούτων ἕτε ρον. Οὗ παραδεχθέντος, οὕτω τε ἔχειν πεπιστευμένου, παντελῶς δήπου κἀκεῖνο φήσομεν ἀληθῶς, ὡς οὐκ ἂν εἴη Πατὴρ ὁ Πατὴρ ἐνεργείᾳ καὶ φύσει, θελήσει δὲ μᾶλλον καὶ δοκήσει τυχόν, καθάπερ οὖν καὶ ἡμῶν ὠνόμασται Πατήρ. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Συνομολογηθήσεται, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀνατελεῖ τριάς· οὐκ ἔτι γὰρ ἡμῖν ἡ ἁγία πιστεύεται κατά τινα δή τρόπον, τρεῖς δὲ μᾶλλον, ὡς ἐν ἀλλήλοις, οὐκ ἐνυπάρχοντος οὐσιωδῶς, ἑκάστου τε ὥσπερ τῶν ὀνομάτων εἰς τὸν οἰκεῖον τῆς ἰδίας φύσεως αναχωρούντος, διακεκομμένου τε τοῦ ἑτέρου παντελῶς· ἐκβιάζεται γάρ πως ἡμᾶς ἡ τοῦ θεωρήματος δύναμις, καὶ παχύτερον περὶ τούτων εἰπεῖν. Καὶ εἰ τοῦτο δώσομεν ὑπάρχειν άληθὲς, οὕτως τε ἔχειν ἐροῦμεν, καὶ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀλλότριον παντελώς παραδεξόμεθα τὸν Υἱόν, πῶς οὐ διαψεύσεται, λέγων· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα;» Θεοῦ γὰρ ὑπάρχοντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, πῶς ἂν ἡμῖν ὁ Υἱὸς, καίτοι μη ὑπάρχων Θεὸς κατὰ φύσιν κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, δείξει ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Πῶς γὰρ ἐν τῷ γεγονότι τὸ μὴ γεγονὸς θεωρήσομεν, ἐν δὲ τῷ μὴ ὄντι ποτέ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, πῶς ἂν τις ἴδοι τὸν ὄντα διὰ παντός; Μὴ γάρ μοι λεγέτω τις τῶν ἐκεῖνα δεδυσφημηκότων, τὴν τῆς ἀληθείας κατασυριζόμενος δύναμιν, ὡς ἐπείπερ ἔχει τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τήν τε δύναμιν, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀγαθότητα, καὶ τὸ παντουργικὸν, καὶ τὸ δύνασθαι παράγειν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, διὰ τοῦτο, καὶ εἰκὼν ἐστιν αὐτοῦ· ἀλλὰ δεικνύτω πρότερον, εύθέως κατὰ φύσιν φαίνεται, καὶ οὕτως ἀπαραλλάκτως, ὡς μηδὲν εἶναι τὸ ἀδικοῦν τὴν εἰσάπαν καὶ ὁλοτελῶς Εμφέρειαν τῆς εἰκόνος πρὸς τὸ ἀρχέτυπον. Απορή σαντα δὲ καὶ τοῦτο δεικνύειν οὐχ ἑκόντα, δεύτερον αἰτήσομεν εἰπεῖν, ποῖος ἂν ἐπιτρέψῃ λόγος, καίτοι κατὰ φύσιν οὐκ ὄντα Θεόν, κατά γε τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τοῖς βδελυρίαν, τὰ τῆς θεότητος έργα δύνασθαι πληροῦν. Τοῦτο γὰρ ἐστιν τὸ φέρειν τὴν εἰκόνα τοῦ Πατρός. Εἰ μὲν γὰρ οἴκοθεν οὐκ ἔχων τὴν ἀρκοῦσαν εἰς τοῦτο δύναμιν ὁ Υἱός δανείζεται τὴν παρὰ Πατρὸς, καὶ χορηγείται παρ' αὐτοῦ καὶ σοφίαν, καὶ ἰσχύν, ἵνα δύνηται κατορθοῦν & καὶ μόνῃ πρέπειν ἐροῦμεν τῇ τοῦ Πατρὸς φύσει, διαψεύσεται οὕτω καὶ τὴν εἰδ κόνα καὶ τὴν ὁμοίωσιν. Εἰ δὲ ψεύδεσθαι μὲν οὐ δώσομεν αὐτὸν, οὕτως ἔχοντα καθάπερ εἰρήκαμεν, ὡς δὲ ἀληθεύοντι συναινέσομεν, αὐτὴν ἁλωσόμεθα τὴν δόξαν ἀδικοῦντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ὅπως, ἐρῶ. Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψεύδεται τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οἴκοθεν μὲν οὐκ ἔχων τὴν τοῖς ἔρ γοις ἐξαρκοῦσαν ἰσχύν, παρ' ἑτέρου δὲ ταύτην χορηγούμενος· οὐ γὰρ οὕτω τὸ ἀρχέτυπον· ἡ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῆς ἐν ἑαυτῷ λέγων ὁρᾶσθαι τὸν Πατέρα, καὶ es 1 Cor. 1,

seipsum nobis in imagine suæ naturæ sive glorie οὐδὲν ὅλως εἶναι τὸ διαλλάττον ἐν τῷ μεταξύ, ἢ παρα voluit ostendere. Nunquid ergo videtis, inquiet ad illos aliquis, quonam a recta via sermo defleclat, et quantum in barathrum talia sentientes præcipitet? Enimvero, inquiunt, potest, quamvis creatus sit Filius, naturæ divinæ opera facere, cum Deo ac Patri ita visum sit. At quid hoc magis impium dici potest? Nihil enim majus sive plus erit in Deo deinceps quam creatura, licet ei divinitatis gloriam ac virtutem tribuamus. Nemo enim sibi mentis inopia persuadeat admirabile se quiddam et magnum de Filio sentire, ac dicere quod creatura quidem sit, sed non ut una creaturarum, sed ejus gloriam non mediocriter se violare intelligat. Nec enim quærendum 779 utrum eximiam præ cæteris creaturis habeat naturam, sed utrum omnino creatus sit. Quomodo enim creatura non erit, si creaturarum sit præstantissima? At violata Filii majestate in eo quod ipsum factum esse dicunt, quid frustra ei remedium veluti quoddam adhibent, quod nimirum locum teneat reliquorum omnium præstantissimum? Injuriam itaque Dei ac Patris substantiæ faciemus, aut horum agendorum potestatem Filio affingemus, qui et ipse creatus est, ut stulte illi philosophantur. Sed non feremus ens dicentes Filium, cum secundum naturam creatura sit, deitatis tamen opera facere, cum ita placitum sit Deo ac Patri. Nam si ex Scriptura divina ostendere id possunt, quod possunt proferant, et incorruptas nobis sanctorum voces conservent. Sin autem ex suo sensu rationes comminiscuntur, scite dicemus: ‹ Væ qui prophetant de corde suo”, › Illa enim Patrem semper velle concedemus, quæ divinam ejus gloriam sinceram et inviolatam servare queunt, et dogmatum quæ de eo sunt rectain rationem tuentur. Quocirca, illorum insania valere jussa, ad rectam de eo doctrinam convertamur, credentes ex substantia Dei ac Patris genitum esse Filium vere, et Deum de Deo secundum naturam. Cum sit enim character et similitudo Dei ac Patris, vere loquitur, cum ait: • Qui vidit me, vidit et Patrem: quomodo ergo dicis: Ostende nobis Patrem?, Licet quippe tibi, χαράττον τὴν εἰς ἅπαν ἐμφέρειαν, ἀνάγκη λοιπόν, καὶ οὐχ ἑκόντα εἰπεῖν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐπακτὴν ἔχειν [σ. ἔχει] καὶ παρ' ἑτέρου τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ἑαυτὸν ἐν τῇ εἰκόνι τῆς ἰδίας φύσεως, ήτο: τῆς δόξης, ἠβουλήθη δεικνύειν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁρᾶτε, φήσειεν ἄν τις πρὸς ἐκείνους λοιπὸν, ὅποι ποτὲ βα διεῖται τῆς εὐθείας ὁδοῦ διεκπίπτων ὁ λόγος, καὶ εἰς οἷον ἀποκομίζει βάραθρον τοὺς ἐκεῖνα πεφρονηκότας: ᾿Αλλὰ καὶ, δύναται, φησί, καίτοι γενητὸς ὑπο ἄρχων ὁ Υἱὸς, τὰ τῆς φύσεως ἔργα πληροῦν, δόξαν οὕτω τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἶτα τί τούτου φανεῖται τὸ δυσσεβέστερον; Οὐδὲν γὰρ ἔτι τὸ μεῖζον, ἤτοι τὸ πλέον ἐν Θεῷ παρὰ τὴν κτίσιν, εἰ καὶ τὴν τῆς θεότη τος δόξαν τε καὶ δύναμιν αὐτῇ περιθήσομεν. Μη γάρ τίς ἐκ φρενοβλαβείας οιέσθω πολλῆς ἀξιαγαστόν τι καὶ μέγα περὶ Υἱοῦ φρονεῖν τε καὶ λέγειν, ὅτι κτίσμα μὲν ἐστιν, οὐχ ὡς ἔν δὲ των κτισμάτων· ἴστω δὲ οὐ μικρῶς ἀδικῶν τὴν δόξαν αὐτοῦ. Οὐ γὰρ εἰ ἐξαίρετον ἔχει τὴν φύσιν παρὰ τὰ ἄλλα κτίσματα ζητη τέον, ἀλλ᾽ εἰ γέγονεν ὅλως. Τὸ γὰρ εἶναι κτίσμα πως ἂν διαφύγοι, εἰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν κτισμάτων τὸ κάλλιστον; Αδικουμένης δὲ τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ γενέσθαι λέγειν αὐτὸν, τί μάτην ἐπάγουσι, καθάπερ τι φάρμακον αὐτῷ, τὸ ἐν τῷ καλλίστῳ τῶν ἄλλων ὑπὸ ἄρχειν τόπῳ; Υβριοῦμεν τοιγαροῦν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν, ἢ ταῦτα δύνασθαι κατορθούν περιθήσομεν τῷ Υἱῷ, γενητῷ καὶ αὐτῷ τυγχάνοντι, κατὰ τὸν ἐκείνων ἀμαθῆ καὶ ἀσύνετον λογισμόν. Οὐκ ἀνεξόμεθα δὲ λεγόντων αὐτῶν, ὅτι τὰ τῆς θεότητος ἔργα κατορθοί, κτίσμα κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, οὕτω δόξαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἰ μὲν γὰρ ἔχουσε δεικνύειν τοῦτο ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς, παρακομισ ζόντων & βούλονται, καὶ ἀκαπηλεύτους ἡμῖν τὰς τῶν ἁγίων τηρούντων φωνάς. Εἰ δὲ γνώμης ἰδίας εὑρήματα, καὶ τοὺς ἐπὶ τούτῳ πεποίηνται λογισμούς, χαριέντως ἐροῦμεν·· Οὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν!» Ἐκεῖνα γὰρ δώσομεν ἐθέλειν ἀεὶ τὸν Πατέρα, ἃ τὴν θείαν αὐτοῦ δόξαν ἀπαραχάρακτον οἶδε τηρεῖν, καὶ τῶν περὶ αὐτοῦ δογμάτων διασώζει τὴν ὀρθότητα. Οὐκοῦν ταῖς ἐκείνων ἀσυνεσίαις τὸ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, ἐπὶ τὸν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ χωρή. σωμεν λόγον, ἐκ τῆς οὐσίας γεννηθῆναι πιστεύοντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸν ἀληθῶς, καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ inquit, Philippe, Patris in me contemplari natu- κατὰ φύσιν. Αληθεύει γὰρ οὕτως ὑπάρχων καὶ χα ram, et ex eo quod sun ipse, genitorem percipere. Exstiti enim et sum vere substantiæ ejus character, per omnia similis et imago perfectissima”, totam in meipso Dei ac Patris naturam exprimens. Quem demum visionis divinæ modum alium quæsieris, si tibi sana mens esse potest, aut quod, quaeso, visionis genus rogas? Nuuquid præstantiorem et magis exquisitam veteribus datam esse existimas, cum in montem Sina in specie ignis descendi we? Ob hoc enim Judæi potissimum gloriari solent. Hæc a Christo forsan dicta quidem esse putabimus: cæterum ad Dei et Patris ** Ezech. xili, 3. * II Cor. iv, 4; Hebr, 1, 3. ρακτήρ, καὶ ὁμοίωσις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, λέγων· «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· πῶς οὖν λέγεις· Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα;» Εξὸν γὰρ δή σοι, φησίν, ὦ Φίλιππε, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐν ἐμοὶ καταθεάσασθαι φύσιν, καὶ ἐξ ὧν αὐτός είμι διασκέπτεσθαι τὸν γεννήτορα. Πέφηνά τε γὰρ καὶ εἰμὶ κατ' ἀλήθειαν, καὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ χαρακτήρ ἀπαράλλακτος, καὶ εἰκὼν ἐμφερής, ὅλην ἐν ἐμαυτῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐγχαράττων φύσιν. Ποῖον ἔτι τῆς θεοπτίας ἐπιζητήσεις ἂν τρόπον ἕτερον, εἴ γέ σοι προσὸν ὁρῷτε τὸ τὰ εἰκότα δύνασθαι φρονεῖν, ἢ ποίαν, εἰπέ μοι, θεωρίαν αἰτεῖς; Δρα μὴ κρείττονα καὶ ἀκριβεστέρας 90 Exod. xix,

seipsum nobis in imagine suæ naturæ sive glorie οὐδὲν ὅλως εἶναι τὸ διαλλάττον ἐν τῷ μεταξύ, ἢ παρα voluit ostendere. Nunquid ergo videtis, inquiet ad illos aliquis, quonam a recta via sermo defleclat, et quantum in barathrum talia sentientes præcipitet? Enimvero, inquiunt, potest, quamvis creatus sit Filius, naturæ divinæ opera facere, cum Deo ac Patri ita visum sit. At quid hoc magis impium dici potest? Nihil enim majus sive plus erit in Deo deinceps quam creatura, licet ei divinitatis gloriam ac virtutem tribuamus. Nemo enim sibi mentis inopia persuadeat admirabile se quiddam et magnum de Filio sentire, ac dicere quod creatura quidem sit, sed non ut una creaturarum, sed ejus gloriam non mediocriter se violare intelligat. Nec enim quærendum 779 utrum eximiam præ cæteris creaturis habeat naturam, sed utrum omnino creatus sit. Quomodo enim creatura non erit, si creaturarum sit præstantissima? At violata Filii majestate in eo quod ipsum factum esse dicunt, quid frustra ei remedium veluti quoddam adhibent, quod nimirum locum teneat reliquorum omnium præstantissimum? Injuriam itaque Dei ac Patris substantiæ faciemus, aut horum agendorum potestatem Filio affingemus, qui et ipse creatus est, ut stulte illi philosophantur. Sed non feremus ens dicentes Filium, cum secundum naturam creatura sit, deitatis tamen opera facere, cum ita placitum sit Deo ac Patri. Nam si ex Scriptura divina ostendere id possunt, quod possunt proferant, et incorruptas nobis sanctorum voces conservent. Sin autem ex suo sensu rationes comminiscuntur, scite dicemus: ‹ Væ qui prophetant de corde suo”, › Illa enim Patrem semper velle concedemus, quæ divinam ejus gloriam sinceram et inviolatam servare queunt, et dogmatum quæ de eo sunt rectain rationem tuentur. Quocirca, illorum insania valere jussa, ad rectam de eo doctrinam convertamur, credentes ex substantia Dei ac Patris genitum esse Filium vere, et Deum de Deo secundum naturam. Cum sit enim character et similitudo Dei ac Patris, vere loquitur, cum ait: • Qui vidit me, vidit et Patrem: quomodo ergo dicis: Ostende nobis Patrem?, Licet quippe tibi, χαράττον τὴν εἰς ἅπαν ἐμφέρειαν, ἀνάγκη λοιπόν, καὶ οὐχ ἑκόντα εἰπεῖν, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἐπακτὴν ἔχειν [σ. ἔχει] καὶ παρ' ἑτέρου τὴν δύναμιν. Οὕτω γὰρ ἡμῖν ἑαυτὸν ἐν τῇ εἰκόνι τῆς ἰδίας φύσεως, ήτο: τῆς δόξης, ἠβουλήθη δεικνύειν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁρᾶτε, φήσειεν ἄν τις πρὸς ἐκείνους λοιπὸν, ὅποι ποτὲ βα διεῖται τῆς εὐθείας ὁδοῦ διεκπίπτων ὁ λόγος, καὶ εἰς οἷον ἀποκομίζει βάραθρον τοὺς ἐκεῖνα πεφρονηκότας: ᾿Αλλὰ καὶ, δύναται, φησί, καίτοι γενητὸς ὑπο ἄρχων ὁ Υἱὸς, τὰ τῆς φύσεως ἔργα πληροῦν, δόξαν οὕτω τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἶτα τί τούτου φανεῖται τὸ δυσσεβέστερον; Οὐδὲν γὰρ ἔτι τὸ μεῖζον, ἤτοι τὸ πλέον ἐν Θεῷ παρὰ τὴν κτίσιν, εἰ καὶ τὴν τῆς θεότη τος δόξαν τε καὶ δύναμιν αὐτῇ περιθήσομεν. Μη γάρ τίς ἐκ φρενοβλαβείας οιέσθω πολλῆς ἀξιαγαστόν τι καὶ μέγα περὶ Υἱοῦ φρονεῖν τε καὶ λέγειν, ὅτι κτίσμα μὲν ἐστιν, οὐχ ὡς ἔν δὲ των κτισμάτων· ἴστω δὲ οὐ μικρῶς ἀδικῶν τὴν δόξαν αὐτοῦ. Οὐ γὰρ εἰ ἐξαίρετον ἔχει τὴν φύσιν παρὰ τὰ ἄλλα κτίσματα ζητη τέον, ἀλλ᾽ εἰ γέγονεν ὅλως. Τὸ γὰρ εἶναι κτίσμα πως ἂν διαφύγοι, εἰ καὶ πάντων ἐστὶ τῶν κτισμάτων τὸ κάλλιστον; Αδικουμένης δὲ τῆς δόξης τοῦ Υἱοῦ ἐν τῷ γενέσθαι λέγειν αὐτὸν, τί μάτην ἐπάγουσι, καθάπερ τι φάρμακον αὐτῷ, τὸ ἐν τῷ καλλίστῳ τῶν ἄλλων ὑπὸ ἄρχειν τόπῳ; Υβριοῦμεν τοιγαροῦν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν, ἢ ταῦτα δύνασθαι κατορθούν περιθήσομεν τῷ Υἱῷ, γενητῷ καὶ αὐτῷ τυγχάνοντι, κατὰ τὸν ἐκείνων ἀμαθῆ καὶ ἀσύνετον λογισμόν. Οὐκ ἀνεξόμεθα δὲ λεγόντων αὐτῶν, ὅτι τὰ τῆς θεότητος ἔργα κατορθοί, κτίσμα κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, οὕτω δόξαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Εἰ μὲν γὰρ ἔχουσε δεικνύειν τοῦτο ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς, παρακομισ ζόντων & βούλονται, καὶ ἀκαπηλεύτους ἡμῖν τὰς τῶν ἁγίων τηρούντων φωνάς. Εἰ δὲ γνώμης ἰδίας εὑρήματα, καὶ τοὺς ἐπὶ τούτῳ πεποίηνται λογισμούς, χαριέντως ἐροῦμεν·· Οὐαὶ τοῖς προφητεύουσιν ἀπὸ καρδίας αὐτῶν!» Ἐκεῖνα γὰρ δώσομεν ἐθέλειν ἀεὶ τὸν Πατέρα, ἃ τὴν θείαν αὐτοῦ δόξαν ἀπαραχάρακτον οἶδε τηρεῖν, καὶ τῶν περὶ αὐτοῦ δογμάτων διασώζει τὴν ὀρθότητα. Οὐκοῦν ταῖς ἐκείνων ἀσυνεσίαις τὸ ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, ἐπὶ τὸν ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ χωρή. σωμεν λόγον, ἐκ τῆς οὐσίας γεννηθῆναι πιστεύοντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Υἱὸν ἀληθῶς, καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ inquit, Philippe, Patris in me contemplari natu- κατὰ φύσιν. Αληθεύει γὰρ οὕτως ὑπάρχων καὶ χα ram, et ex eo quod sun ipse, genitorem percipere. Exstiti enim et sum vere substantiæ ejus character, per omnia similis et imago perfectissima”, totam in meipso Dei ac Patris naturam exprimens. Quem demum visionis divinæ modum alium quæsieris, si tibi sana mens esse potest, aut quod, quaeso, visionis genus rogas? Nuuquid præstantiorem et magis exquisitam veteribus datam esse existimas, cum in montem Sina in specie ignis descendi we? Ob hoc enim Judæi potissimum gloriari solent. Hæc a Christo forsan dicta quidem esse putabimus: cæterum ad Dei et Patris ** Ezech. xili, 3. * II Cor. iv, 4; Hebr, 1, 3. ρακτήρ, καὶ ὁμοίωσις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, λέγων· «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· πῶς οὖν λέγεις· Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα;» Εξὸν γὰρ δή σοι, φησίν, ὦ Φίλιππε, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐν ἐμοὶ καταθεάσασθαι φύσιν, καὶ ἐξ ὧν αὐτός είμι διασκέπτεσθαι τὸν γεννήτορα. Πέφηνά τε γὰρ καὶ εἰμὶ κατ' ἀλήθειαν, καὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ χαρακτήρ ἀπαράλλακτος, καὶ εἰκὼν ἐμφερής, ὅλην ἐν ἐμαυτῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐγχαράττων φύσιν. Ποῖον ἔτι τῆς θεοπτίας ἐπιζητήσεις ἂν τρόπον ἕτερον, εἴ γέ σοι προσὸν ὁρῷτε τὸ τὰ εἰκότα δύνασθαι φρονεῖν, ἢ ποίαν, εἰπέ μοι, θεωρίαν αἰτεῖς; Δρα μὴ κρείττονα καὶ ἀκριβεστέρας 90 Exod. xix,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. grd cognitionem potiora esse Christi Servatoris nostri Πiracula, quam quæ in monte Sina edita fuerunt, fmpire: quoque nunc nobis exponendum arbitror. Landinique videbis non necesse fuisse Philippo ut, cum er were adesset imago, diversamı visionem 780 Dei ait Patris peteret, quæ et veteribus data est ad montem Sius. Descendit enim illuc Dominus in specie ignis, ut scription ast, spectantibus nimirum Israelitis. Sed nema; reor, per hoc ad veras de Deo notiones pervenerit; aut ad opinionem deitati congruentem ascenderit: quomodo enim, quæso, per ignem velut ab ima gine quadam veniemus ad archetypum, id est Patrem ao Deum? Bonus siquidem Deus est natura, ac præterea opifex, qui in ortum educit quæ aliquando non erant, eaque in esse continet et vivifcat, ipsemet sapientia et virtus, bonus, clemeus et misericors. Horum autem nihil est prorsus in igne. Nemo enim sanus ignem bonum et misericordem esse sibi persuaserit, nec creandi vi pollere, sapientiamque et vitam largiri. Quomodo igitur, quæso, per ignem de vera divinitate notitiam collegeris? aut quomodo in speculo et ænigmate " aliquid eorum quæ illi natura insunt, spectaveris? Quænam ergo ratio, inquit, aut quæ causa Deum impulit, ut in monte Sina formam ignis assumpserit? Respondemus quod, cum Israelitæ eo maxime tempore ad pietatem institui cœpissent, vitæque suæ regulam legein a qua dirigerentur assumpturi essent, decebat tunc maxime Deum severum vindicem ac terribilem iis cerni, ut scire possent prævaricatores sibi cum igne radionem esse. Idcirco enim inagnus ille quoque Moyses Israelitas alloquebatur, dicens: • Deus noster, ignis consumens est ".» Neque vero dixerimus hominem tanta sapientia præditum Deum igni similem facere, quasi per ignem Dei naturam intelligat, sed ita Deum nuncupasse, quod præ immenso mali odio instar ignis omnivori consumere et perdere non vereatur sui contemptores. Igitur non ex eo quod est natura, ex igne Deus cognoscitur, sed quod ita nuncupatus ac visus sit, ad utilitatem auditorum assumptum est. Eamus igitur ad veram et accuratissimam Patris contemplatio. id est Filium. Eum enim genitoris imaginem esse videbimus, si ad ejus prærogativas mentis oculum intendamus. Bonus itaque Deus ac Pater seeundum naturam talem esse et Filium comperiemus. Qui enim bonus non sit, qui tantum pro nobis se demisit, et in mundum venit, ut peccatores salvos faceret, suamque animam pro iis poneret”? 781 Polens est Pater: similiter et Filius. Quid enim esse potest eo potentius qui elementis ipsis imperat, qui mare ac ventos increpat, qui rerum naturas in quodcunque velit transformat, qui leproso ut mundetur jubet, ac potestate Deo conve - nienti cæcis officium videndi restituit? Vita secunοἴει δεδόσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις, ὅτε κατέδην ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ; Πολὺ γὰρ αὐχεῖν ἐπὶ. τούτῳ δὴ μάλιστα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει. Ταυτί μὲν ἴσως ὑπονοήσαιμεν ἂν τυχόν διειλέχθαι Χριστόν· ὅτι δ' οὖν ἀμείνων εἰς γνῶσιν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ τῶν παραδόξων ἐπίδειξις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χρι στοῦ, τῆς ἐν τῷ ὄρει Σινά, χρῆναι δεῖν ὑπολαμβάνω καὶ νῦν ἡμᾶς ἀοκνότατα λέγειν. Ὄψει γὰρ οὕτω τὸν Φίλιππον, παρακειμένης αὐτῷ τῆς ἀληθοῦς εἰκόνος, οὐκ ἀναγκαίως αἰτήσαντα τὴν ἑτερότροπον θεωρίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ καὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδόθη κατὰ τὸ ὄρος Σινά. Κατέβη μὲν γὰρ ἐκεῖ Κύριος ἐν εἴδει πυρός, καθὰ γέγραπται, θεωρούντων δηλονότι τῶν ἐξ Ισραήλ. Αλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς διὰ τούτου εἰς ἐννοίας ἀληθεῖς ἐλάσαι ποτὲ τὰς περὶ Θεοῦ, ἤγουν εἰς τὴν τῇ θεότητι πρέπουσαν ἀναπηδήσαι διάληψιν· πῶς γὰρ ὅλως διὰ πυρὸς, καθάπερ ἀπό τινος εἰκόνος, ἴοιμεν ἂν ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; 'Αγαθὸς μὲν γὰρ ὁ Θεὸς τῇ φύσει, καὶ πρός γε τούτῳ δημιουργὸς, τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ καλῶν εἰς γένεσιν, καὶ συνέχων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα καὶ ζωογονῶν, αὐτὸς σοφία, καὶ δύναμις, χρηστὸς, καὶ οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων. Τούτων δὲ τὸ παράπαν ούτ δὲν ἐν πυρί. Οὐ γὰρ ἂν οἴοιτό τις, εἴ γε νοῦν ἔχει, χρηστὸν, καὶ φιλάνθρωπον εἶναι τὸ πῦρ, οὐδὲ ἐρεῖ τις σωφρονῶν, ὡς εἴη μὲν δημιουργικόν, σοφόν τε καὶ ζωογόνον. Εἶτα πῶς ἄν τις, εἰπέ μοι, διὰ πυρὸς τὰς περὶ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ἐννοίας συλλέξειεν; ἢ πῶς ἂν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι θεωρήσειέ τι τῶν ἐμπεφυκότων αὐτῇ; Τίς οὖν ἄρα, φησὶν, ὁ λόγος, c ἢ ποία γέγονε πρόφασις εἰς πῦρ ἀναπείθουσα χρηματίζεσθαι [γρ. σχηματίζεσθαι ] τὸν Θεὸν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ; Ἐροῦμεν ὅτι ἀρχομένων τῶν ἐξ Ἰσραήλ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, τῆς εἰς εὐσέβειαν παιδ αγωγίας, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα ποιεῖσθαι μελλόντων τῆς οἰκείας ζωῆς τὸν διορθώσεσθαι μέλλοντα νόμον, ἔδει τότε δὴ μάλιστα κολαστήν τινα καὶ φοβερὸν αὐτοῖς φαίνεσθαι τὸν Θεὸν, ἵνα εἰδέναι ἔχοιεν οἱ παραβαίνοντες, ὅτι πρὸς πῦρ ὁ λόγος αὐτοῖς. Διά γάρ του τοῦτο καὶ ὁ μέγας Μωσῆς τοῖς ἐξ Ισραήλ προσεφώνει λέγων· «Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί. ο Καὶ οὐ δή που φαίημεν ἂν ὅτι, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ἐξηγούμενος, πυρὶ παρείκαζεν αὐτὸν ὁ οὕτω σοφώ τατος, ὠνόμαζε δὲ οὕτω τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ πολλῆς ἄγαν μισοπονηρίας, πυρὸς δίκην τοῦ παμφάγου δαπανάν τε καὶ ἀναλίσκειν οὐ παραιτουμένου τους κατα φρονοῦντας αὐτοῦ. Οὐκ ἐξ ὧν ἐστὶ κατὰ φύσιν, Θεὸς διὰ πυρὸς γνωρίζεται· τὸ δὲ οὕτως ὠνομάσθαι καὶ ὤφθαι τότε πρὸς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις ἐλήφθη λυσι τελές. Ιωμεν δὴ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀκριβε στάτην τοῦ Πατρὸς θεωρίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν, Εἰκόνα γὰρ αὐτὸν ἀψόμεθα τοῦ γεννήσαντος, τοῖς ἐνα οῦσιν αὐτῷ πλεονεκτήμασι τὸν τῆς διανοίας ενερεί σαντες ὀφθαλμόν. Αγαθὸς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ κατὰ φύσιν· τοιοῦτον ὄντα καὶ τὸν Υἱὸν εὑρή συμεν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀγαθὸς, ὁ τοσαύτην δι' ἡμᾶς απομείνας ταπείνωσιν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρ 6. 1 Cor. 1111, 12. 28 Deut. iv, 24. 93 [ Joan. 111, nem, 16; 1 Tim. 1, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. grd cognitionem potiora esse Christi Servatoris nostri Πiracula, quam quæ in monte Sina edita fuerunt, fmpire: quoque nunc nobis exponendum arbitror. Landinique videbis non necesse fuisse Philippo ut, cum er were adesset imago, diversamı visionem 780 Dei ait Patris peteret, quæ et veteribus data est ad montem Sius. Descendit enim illuc Dominus in specie ignis, ut scription ast, spectantibus nimirum Israelitis. Sed nema; reor, per hoc ad veras de Deo notiones pervenerit; aut ad opinionem deitati congruentem ascenderit: quomodo enim, quæso, per ignem velut ab ima gine quadam veniemus ad archetypum, id est Patrem ao Deum? Bonus siquidem Deus est natura, ac præterea opifex, qui in ortum educit quæ aliquando non erant, eaque in esse continet et vivifcat, ipsemet sapientia et virtus, bonus, clemeus et misericors. Horum autem nihil est prorsus in igne. Nemo enim sanus ignem bonum et misericordem esse sibi persuaserit, nec creandi vi pollere, sapientiamque et vitam largiri. Quomodo igitur, quæso, per ignem de vera divinitate notitiam collegeris? aut quomodo in speculo et ænigmate " aliquid eorum quæ illi natura insunt, spectaveris? Quænam ergo ratio, inquit, aut quæ causa Deum impulit, ut in monte Sina formam ignis assumpserit? Respondemus quod, cum Israelitæ eo maxime tempore ad pietatem institui cœpissent, vitæque suæ regulam legein a qua dirigerentur assumpturi essent, decebat tunc maxime Deum severum vindicem ac terribilem iis cerni, ut scire possent prævaricatores sibi cum igne radionem esse. Idcirco enim inagnus ille quoque Moyses Israelitas alloquebatur, dicens: • Deus noster, ignis consumens est ".» Neque vero dixerimus hominem tanta sapientia præditum Deum igni similem facere, quasi per ignem Dei naturam intelligat, sed ita Deum nuncupasse, quod præ immenso mali odio instar ignis omnivori consumere et perdere non vereatur sui contemptores. Igitur non ex eo quod est natura, ex igne Deus cognoscitur, sed quod ita nuncupatus ac visus sit, ad utilitatem auditorum assumptum est. Eamus igitur ad veram et accuratissimam Patris contemplatio. id est Filium. Eum enim genitoris imaginem esse videbimus, si ad ejus prærogativas mentis oculum intendamus. Bonus itaque Deus ac Pater seeundum naturam talem esse et Filium comperiemus. Qui enim bonus non sit, qui tantum pro nobis se demisit, et in mundum venit, ut peccatores salvos faceret, suamque animam pro iis poneret”? 781 Polens est Pater: similiter et Filius. Quid enim esse potest eo potentius qui elementis ipsis imperat, qui mare ac ventos increpat, qui rerum naturas in quodcunque velit transformat, qui leproso ut mundetur jubet, ac potestate Deo conve - nienti cæcis officium videndi restituit? Vita secunοἴει δεδόσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις, ὅτε κατέδην ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ; Πολὺ γὰρ αὐχεῖν ἐπὶ. τούτῳ δὴ μάλιστα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει. Ταυτί μὲν ἴσως ὑπονοήσαιμεν ἂν τυχόν διειλέχθαι Χριστόν· ὅτι δ' οὖν ἀμείνων εἰς γνῶσιν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ τῶν παραδόξων ἐπίδειξις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χρι στοῦ, τῆς ἐν τῷ ὄρει Σινά, χρῆναι δεῖν ὑπολαμβάνω καὶ νῦν ἡμᾶς ἀοκνότατα λέγειν. Ὄψει γὰρ οὕτω τὸν Φίλιππον, παρακειμένης αὐτῷ τῆς ἀληθοῦς εἰκόνος, οὐκ ἀναγκαίως αἰτήσαντα τὴν ἑτερότροπον θεωρίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ καὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδόθη κατὰ τὸ ὄρος Σινά. Κατέβη μὲν γὰρ ἐκεῖ Κύριος ἐν εἴδει πυρός, καθὰ γέγραπται, θεωρούντων δηλονότι τῶν ἐξ Ισραήλ. Αλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς διὰ τούτου εἰς ἐννοίας ἀληθεῖς ἐλάσαι ποτὲ τὰς περὶ Θεοῦ, ἤγουν εἰς τὴν τῇ θεότητι πρέπουσαν ἀναπηδήσαι διάληψιν· πῶς γὰρ ὅλως διὰ πυρὸς, καθάπερ ἀπό τινος εἰκόνος, ἴοιμεν ἂν ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; 'Αγαθὸς μὲν γὰρ ὁ Θεὸς τῇ φύσει, καὶ πρός γε τούτῳ δημιουργὸς, τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ καλῶν εἰς γένεσιν, καὶ συνέχων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα καὶ ζωογονῶν, αὐτὸς σοφία, καὶ δύναμις, χρηστὸς, καὶ οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων. Τούτων δὲ τὸ παράπαν ούτ δὲν ἐν πυρί. Οὐ γὰρ ἂν οἴοιτό τις, εἴ γε νοῦν ἔχει, χρηστὸν, καὶ φιλάνθρωπον εἶναι τὸ πῦρ, οὐδὲ ἐρεῖ τις σωφρονῶν, ὡς εἴη μὲν δημιουργικόν, σοφόν τε καὶ ζωογόνον. Εἶτα πῶς ἄν τις, εἰπέ μοι, διὰ πυρὸς τὰς περὶ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ἐννοίας συλλέξειεν; ἢ πῶς ἂν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι θεωρήσειέ τι τῶν ἐμπεφυκότων αὐτῇ; Τίς οὖν ἄρα, φησὶν, ὁ λόγος, c ἢ ποία γέγονε πρόφασις εἰς πῦρ ἀναπείθουσα χρηματίζεσθαι [γρ. σχηματίζεσθαι ] τὸν Θεὸν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ; Ἐροῦμεν ὅτι ἀρχομένων τῶν ἐξ Ἰσραήλ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, τῆς εἰς εὐσέβειαν παιδ αγωγίας, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα ποιεῖσθαι μελλόντων τῆς οἰκείας ζωῆς τὸν διορθώσεσθαι μέλλοντα νόμον, ἔδει τότε δὴ μάλιστα κολαστήν τινα καὶ φοβερὸν αὐτοῖς φαίνεσθαι τὸν Θεὸν, ἵνα εἰδέναι ἔχοιεν οἱ παραβαίνοντες, ὅτι πρὸς πῦρ ὁ λόγος αὐτοῖς. Διά γάρ του τοῦτο καὶ ὁ μέγας Μωσῆς τοῖς ἐξ Ισραήλ προσεφώνει λέγων· «Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί. ο Καὶ οὐ δή που φαίημεν ἂν ὅτι, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ἐξηγούμενος, πυρὶ παρείκαζεν αὐτὸν ὁ οὕτω σοφώ τατος, ὠνόμαζε δὲ οὕτω τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ πολλῆς ἄγαν μισοπονηρίας, πυρὸς δίκην τοῦ παμφάγου δαπανάν τε καὶ ἀναλίσκειν οὐ παραιτουμένου τους κατα φρονοῦντας αὐτοῦ. Οὐκ ἐξ ὧν ἐστὶ κατὰ φύσιν, Θεὸς διὰ πυρὸς γνωρίζεται· τὸ δὲ οὕτως ὠνομάσθαι καὶ ὤφθαι τότε πρὸς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις ἐλήφθη λυσι τελές. Ιωμεν δὴ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀκριβε στάτην τοῦ Πατρὸς θεωρίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν, Εἰκόνα γὰρ αὐτὸν ἀψόμεθα τοῦ γεννήσαντος, τοῖς ἐνα οῦσιν αὐτῷ πλεονεκτήμασι τὸν τῆς διανοίας ενερεί σαντες ὀφθαλμόν. Αγαθὸς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ κατὰ φύσιν· τοιοῦτον ὄντα καὶ τὸν Υἱὸν εὑρή συμεν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀγαθὸς, ὁ τοσαύτην δι' ἡμᾶς απομείνας ταπείνωσιν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρ 6. 1 Cor. 1111, 12. 28 Deut. iv, 24. 93 [ Joan. 111, nem, 16; 1 Tim. 1, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. grd cognitionem potiora esse Christi Servatoris nostri Πiracula, quam quæ in monte Sina edita fuerunt, fmpire: quoque nunc nobis exponendum arbitror. Landinique videbis non necesse fuisse Philippo ut, cum er were adesset imago, diversamı visionem 780 Dei ait Patris peteret, quæ et veteribus data est ad montem Sius. Descendit enim illuc Dominus in specie ignis, ut scription ast, spectantibus nimirum Israelitis. Sed nema; reor, per hoc ad veras de Deo notiones pervenerit; aut ad opinionem deitati congruentem ascenderit: quomodo enim, quæso, per ignem velut ab ima gine quadam veniemus ad archetypum, id est Patrem ao Deum? Bonus siquidem Deus est natura, ac præterea opifex, qui in ortum educit quæ aliquando non erant, eaque in esse continet et vivifcat, ipsemet sapientia et virtus, bonus, clemeus et misericors. Horum autem nihil est prorsus in igne. Nemo enim sanus ignem bonum et misericordem esse sibi persuaserit, nec creandi vi pollere, sapientiamque et vitam largiri. Quomodo igitur, quæso, per ignem de vera divinitate notitiam collegeris? aut quomodo in speculo et ænigmate " aliquid eorum quæ illi natura insunt, spectaveris? Quænam ergo ratio, inquit, aut quæ causa Deum impulit, ut in monte Sina formam ignis assumpserit? Respondemus quod, cum Israelitæ eo maxime tempore ad pietatem institui cœpissent, vitæque suæ regulam legein a qua dirigerentur assumpturi essent, decebat tunc maxime Deum severum vindicem ac terribilem iis cerni, ut scire possent prævaricatores sibi cum igne radionem esse. Idcirco enim inagnus ille quoque Moyses Israelitas alloquebatur, dicens: • Deus noster, ignis consumens est ".» Neque vero dixerimus hominem tanta sapientia præditum Deum igni similem facere, quasi per ignem Dei naturam intelligat, sed ita Deum nuncupasse, quod præ immenso mali odio instar ignis omnivori consumere et perdere non vereatur sui contemptores. Igitur non ex eo quod est natura, ex igne Deus cognoscitur, sed quod ita nuncupatus ac visus sit, ad utilitatem auditorum assumptum est. Eamus igitur ad veram et accuratissimam Patris contemplatio. id est Filium. Eum enim genitoris imaginem esse videbimus, si ad ejus prærogativas mentis oculum intendamus. Bonus itaque Deus ac Pater seeundum naturam talem esse et Filium comperiemus. Qui enim bonus non sit, qui tantum pro nobis se demisit, et in mundum venit, ut peccatores salvos faceret, suamque animam pro iis poneret”? 781 Polens est Pater: similiter et Filius. Quid enim esse potest eo potentius qui elementis ipsis imperat, qui mare ac ventos increpat, qui rerum naturas in quodcunque velit transformat, qui leproso ut mundetur jubet, ac potestate Deo conve - nienti cæcis officium videndi restituit? Vita secunοἴει δεδόσθαι τοῖς ἀρχαιοτέροις, ὅτε κατέδην ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ; Πολὺ γὰρ αὐχεῖν ἐπὶ. τούτῳ δὴ μάλιστα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει. Ταυτί μὲν ἴσως ὑπονοήσαιμεν ἂν τυχόν διειλέχθαι Χριστόν· ὅτι δ' οὖν ἀμείνων εἰς γνῶσιν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἡ τῶν παραδόξων ἐπίδειξις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χρι στοῦ, τῆς ἐν τῷ ὄρει Σινά, χρῆναι δεῖν ὑπολαμβάνω καὶ νῦν ἡμᾶς ἀοκνότατα λέγειν. Ὄψει γὰρ οὕτω τὸν Φίλιππον, παρακειμένης αὐτῷ τῆς ἀληθοῦς εἰκόνος, οὐκ ἀναγκαίως αἰτήσαντα τὴν ἑτερότροπον θεωρίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἢ καὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις ἐδόθη κατὰ τὸ ὄρος Σινά. Κατέβη μὲν γὰρ ἐκεῖ Κύριος ἐν εἴδει πυρός, καθὰ γέγραπται, θεωρούντων δηλονότι τῶν ἐξ Ισραήλ. Αλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς διὰ τούτου εἰς ἐννοίας ἀληθεῖς ἐλάσαι ποτὲ τὰς περὶ Θεοῦ, ἤγουν εἰς τὴν τῇ θεότητι πρέπουσαν ἀναπηδήσαι διάληψιν· πῶς γὰρ ὅλως διὰ πυρὸς, καθάπερ ἀπό τινος εἰκόνος, ἴοιμεν ἂν ἐπὶ τὸ ἀρχέτυπον, τοῦτ᾽ ἔστι, τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; 'Αγαθὸς μὲν γὰρ ὁ Θεὸς τῇ φύσει, καὶ πρός γε τούτῳ δημιουργὸς, τὰ οὐκ ὄντα ποτὲ καλῶν εἰς γένεσιν, καὶ συνέχων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα καὶ ζωογονῶν, αὐτὸς σοφία, καὶ δύναμις, χρηστὸς, καὶ οἰκτίρμων, καὶ ἐλεήμων. Τούτων δὲ τὸ παράπαν ούτ δὲν ἐν πυρί. Οὐ γὰρ ἂν οἴοιτό τις, εἴ γε νοῦν ἔχει, χρηστὸν, καὶ φιλάνθρωπον εἶναι τὸ πῦρ, οὐδὲ ἐρεῖ τις σωφρονῶν, ὡς εἴη μὲν δημιουργικόν, σοφόν τε καὶ ζωογόνον. Εἶτα πῶς ἄν τις, εἰπέ μοι, διὰ πυρὸς τὰς περὶ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ἐννοίας συλλέξειεν; ἢ πῶς ἂν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι θεωρήσειέ τι τῶν ἐμπεφυκότων αὐτῇ; Τίς οὖν ἄρα, φησὶν, ὁ λόγος, c ἢ ποία γέγονε πρόφασις εἰς πῦρ ἀναπείθουσα χρηματίζεσθαι [γρ. σχηματίζεσθαι ] τὸν Θεὸν ἐν τῷ ὄρει Σινᾷ; Ἐροῦμεν ὅτι ἀρχομένων τῶν ἐξ Ἰσραήλ, κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ, τῆς εἰς εὐσέβειαν παιδ αγωγίας, καὶ ὥσπερ τινὰ κανόνα ποιεῖσθαι μελλόντων τῆς οἰκείας ζωῆς τὸν διορθώσεσθαι μέλλοντα νόμον, ἔδει τότε δὴ μάλιστα κολαστήν τινα καὶ φοβερὸν αὐτοῖς φαίνεσθαι τὸν Θεὸν, ἵνα εἰδέναι ἔχοιεν οἱ παραβαίνοντες, ὅτι πρὸς πῦρ ὁ λόγος αὐτοῖς. Διά γάρ του τοῦτο καὶ ὁ μέγας Μωσῆς τοῖς ἐξ Ισραήλ προσεφώνει λέγων· «Ο Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί. ο Καὶ οὐ δή που φαίημεν ἂν ὅτι, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ἐξηγούμενος, πυρὶ παρείκαζεν αὐτὸν ὁ οὕτω σοφώ τατος, ὠνόμαζε δὲ οὕτω τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ πολλῆς ἄγαν μισοπονηρίας, πυρὸς δίκην τοῦ παμφάγου δαπανάν τε καὶ ἀναλίσκειν οὐ παραιτουμένου τους κατα φρονοῦντας αὐτοῦ. Οὐκ ἐξ ὧν ἐστὶ κατὰ φύσιν, Θεὸς διὰ πυρὸς γνωρίζεται· τὸ δὲ οὕτως ὠνομάσθαι καὶ ὤφθαι τότε πρὸς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις ἐλήφθη λυσι τελές. Ιωμεν δὴ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀκριβε στάτην τοῦ Πατρὸς θεωρίαν, τοῦτ' ἔστι, τὸν Υἱόν, Εἰκόνα γὰρ αὐτὸν ἀψόμεθα τοῦ γεννήσαντος, τοῖς ἐνα οῦσιν αὐτῷ πλεονεκτήμασι τὸν τῆς διανοίας ενερεί σαντες ὀφθαλμόν. Αγαθὸς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ κατὰ φύσιν· τοιοῦτον ὄντα καὶ τὸν Υἱὸν εὑρή συμεν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀγαθὸς, ὁ τοσαύτην δι' ἡμᾶς απομείνας ταπείνωσιν, καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρ 6. 1 Cor. 1111, 12. 28 Deut. iv, 24. 93 [ Joan. 111, nem, 16; 1 Tim. 1, 15.

dum naturam est Pater: vita itidem et Filius, qui 4.τωλοὺς σῶσαι, καὶ θεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ αὐτῶν; corruptos vivifcat, et mortis destruit imperium, Αυνατὸς ὁμοίως ὁ Πατὴρ, οὕτως ἔχει καὶ ὁ Υἱός. Τί et mortuos exsuscitat. Jure igitur ad Paulo "γὰρ ἂν εἴη τὸ δυνατώτερον τοῦ καὶ αὐτοῖς ἐπιτάττον ait: Qui vidit me, vidit et Patschn. Nam cum τος τοῖς στοιχείοις, καὶ θαλάττῃ μὲν ἐπιτιμῶντος, καὶ tibi contemplari liceat in me res me Genitorem, πνεύμασιν, ἀναστοιχειοῦντος δὲ πρὸς ὅπερ ἂν βού quem alium divinæ visionis modum postulas, cum λοιτο τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις, καὶ καθαρισθῆναι potiorem sortu się quam quæ data est veteribus, μὲν ἐπιτάττοντος τῷ λεπρῷ, τὸ δὲ βλέπειν διδόντος et verissimam haginem, me nimirum, nactus sis? τοῖς τυφλοῖς, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Ζωὴ κατὰ φύσιν ·· «Πατήρ ζωὴ πάλιν ἐστὶ καὶ ὁ Υἱὸς, ζωοποιῶν τοὺς κατεφθαρμένους, καὶ τὸ τοῦ θανάτου καταστρέφων κράτος, διάτε τοὺς νεκροὺς ἀνιστάς. Εἰκότως οὖν ἄρα φησὶ πρὸς Φίλιππον· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα.» Εξὸν γάρ σοι, φησὶν, εὖ μάλα περιαθρεῖν ἐν ἐμοί τε καὶ ἐξ ἐμοῦ τὸν γεννήσαντα, τίνα τρόπον ἕτερον τῆς θεοπτίας αἰτεῖς, καίτοι τῆς δοθείσης ἀρχαιοτέροις τὴν ἀμείνω λαχών, καὶ ἀληθεστάτη περιτυχὼν εἰκόνι, τοῦτ' ἔστιν ἐμοί; XIV, 10. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego quidem, inquit, ο Philippe, qui Genitoris in meipso naturam exprimo, imago sum substantiæ ejus, conformatus nimirum ad illum, non, ut sibi nonnulli Angunt, externa gloria, seu peregrinis et ascititiis dotibus conspicuus, sed in propria natura quae propria sunt Genitoris ferens, idque oxsistens vero quod ille, identitatis, inquam, substantialis ratione. Tu vero ad hæc rursus dices, tibi nondum esse persuasum quod ego quidem ia Patre et Pater in mo sit. Atqui vel nolentem, inquit, coget te demum vis et ratio dictorum, ut huic rei consentias. Quapropter quæcunque dixero, ea utique sunt Patris, et quæcunque ſecero, Pater facit. Hæc autem ait Christus, non tanquam alterius forsan verbis utens, neque adeo tanquam propheta supernas et a Patre acceptas voces euantians: illi enim loquebantur omnino quæ sua non erant, sed ejus qui dabat et inspirabat eis Dei. Rursus autem miracula Patri suo attribuit, non quasi adventitia potestate ea patret, ut illi videlicet qui dicebant: Nolite nobis attendere, quasi nostra virtute aut pietate ægrotum sanaverimus³. Sancti enim in miraculis edendis non utique sux, sed Dei virtute solent uti, ministri enim divinorum sermonum et operum esse comperiuntur. Quoniam vero 782 consubstantialis est Patri Filius, nullo modo ab eo distinctus aut diversus, sua verba Patris verba esse dicit, non quod Pater aliis verbis utatur quam quibus Filius, sed et in majestate operum idipsum intelliges. Quasi enim nihil aliud Pater facere natura sua possit quam quod possit et faciat Filius, ejus opera esse ait. Finge enim tibi hunc in modum manifestius loquentem: Sum genitori per omnia similis, et imago substantia ejus ª‚.non externa tantum specie et majestate insignis, sed totum) in meipso genitorem habens per identitatem substantiæ. Οἱ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ μὲν, φησίν, ὦ Φίλιππε, τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἐν ἐμαυτῷ καταγράφων, εἰκών εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, μεμορφωμένος δηλονότι κατ' ἐκεῖνον, οὐχ ὡς ἂν οἴοιτό τις, ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' οὐδὲ ξένοις ἢ ἐπακτοῖς λελαμπρυσμένος πλεονεκτήμασιν· ἀλλ' ἐν ἰδίᾳ φύσει φορῶν τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια, καὶ τοῦτο ὑπάρχων ἀληθῶς, ὅπερ ἂν εἴη κἀκεῖνος, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, τῇ κατ' ουσίαν φημί. Σὺ γὰρ δὴ πάλιν πρὸς ταῦτα ἐρεῖς· οὐ γὰρ διετέθης ἄρα λοιπόν, ὡς ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὁ Πατὴρ δὲ αὖ πάλιν ἐστὶν ἐν ἐμοί. Καίτοι, καὶ οὐχ εκόντα, φησὶν, ἐκβιάσεται σε λοιπὸν ἡ τῶν εἰρημένων δύναμις εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συναίνεσιν. Οὐκοῦν, ἅπερ ἂν φαίην ἐγώ, ταῦτα δὴ πάντως ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ άπερ ἂν ἐργασαίμην ἐγώ, ὁ Πατὴρ ἐργάζεται. Φησὶ δὲ ταῦτα ὁ Χριστὸς, οὐχ ὡς τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἀποκεχρημένος βήμασιν, οὔτε μὴν ὡς ἐν προφήτου τά ξει καὶ μέτρῳ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς διαπορθμεύων φωνάς· ἐλάλουν γὰρ οὐ τὰ ἑαυτῶν ἐκεῖ ναι πάντως, ἀλλὰ τοῦ διδόντος τε καὶ ἐμπνέοντος αὐτ τοῖς Θεοῦ. ᾿Απονέμει δὲ πάλιν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ τῶν παραδόξων τὴν ἔκβασιν, οὐχ ὡς ἐπακτῷ δυνάμει θαυματουργών, κατ' ἐκείνους δηλονότι τοὺς λέγοντας, ὅτι ἡμῖν μὴ προσέχετε ὡς ἰδίᾳ δυνάμει, ἢ εὐσεβείᾳ τεθεραπευκόσι, δηλονότι τὸν κάμνοντα. Κεχρῆσθαι γὰρ τοῖς ἁγίοις ἔθος οὐκ ἰδίᾳ πάντως ἰσχύϊ πρὸς τὰ παράδοξα, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ· διάκονοι γὰρ καὶ ὑπουργοί λόγων τε ὁμοῦ τῶν θείων καὶ ἐνεργημάτων εὑρίσκονται. Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ ὁ Υιός, κατ' οὐδένα τρόπον διαλλάττων, ήγουν, ὡς ἑτεροίως ἔχων ὡς πρὸς αὐτὸν, λόγους εἶναί φησι τοὺς ἰδίους τοῦ Πατρός, ὡς οὐχ ἑτέροις ἂν τοῦ Πατ τρὸς χρησαμένου λόγοις, ἢ οἷσπερ ἂν ὁ Υἱός. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ τῶν ἔργων μεγαλειότητι νοήσεις ὡσαύτως. ὡς γὰρ οὐδὲν ἔτερον ἐνεργεῖν πεφυκότος τε καὶ ἰσχύοντος τοῦ Πατρὸς ἢ ὅπερ ἂνεἰδείη τε καὶ ἐνεργοίτ τυχὸν ὁ Υἱός, αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν. Εννόει γὰρ λέγοντα φανότερον οὕτως· Εἰμὶ τῷ γεγεννηκότι κατὰ πᾶν ὅ τι οὖν ἐμφερής, καὶ εἰκὼν τῆς οὐσίας αὐτοῦ, οὐ μόνοις ὡραῖζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' ὅλον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν φύσαντα διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. XIV, 10. Verba quæ ego loquor, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. ” Τὰ ῥήματα α εγώ λαλῶ, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλών άλλὰ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ Έργα. ' Act. III, 12. › Hebr. 1, 3.

dum naturam est Pater: vita itidem et Filius, qui 4.τωλοὺς σῶσαι, καὶ θεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ αὐτῶν; corruptos vivifcat, et mortis destruit imperium, Αυνατὸς ὁμοίως ὁ Πατὴρ, οὕτως ἔχει καὶ ὁ Υἱός. Τί et mortuos exsuscitat. Jure igitur ad Paulo "γὰρ ἂν εἴη τὸ δυνατώτερον τοῦ καὶ αὐτοῖς ἐπιτάττον ait: Qui vidit me, vidit et Patschn. Nam cum τος τοῖς στοιχείοις, καὶ θαλάττῃ μὲν ἐπιτιμῶντος, καὶ tibi contemplari liceat in me res me Genitorem, πνεύμασιν, ἀναστοιχειοῦντος δὲ πρὸς ὅπερ ἂν βού quem alium divinæ visionis modum postulas, cum λοιτο τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις, καὶ καθαρισθῆναι potiorem sortu się quam quæ data est veteribus, μὲν ἐπιτάττοντος τῷ λεπρῷ, τὸ δὲ βλέπειν διδόντος et verissimam haginem, me nimirum, nactus sis? τοῖς τυφλοῖς, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Ζωὴ κατὰ φύσιν ·· «Πατήρ ζωὴ πάλιν ἐστὶ καὶ ὁ Υἱὸς, ζωοποιῶν τοὺς κατεφθαρμένους, καὶ τὸ τοῦ θανάτου καταστρέφων κράτος, διάτε τοὺς νεκροὺς ἀνιστάς. Εἰκότως οὖν ἄρα φησὶ πρὸς Φίλιππον· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα.» Εξὸν γάρ σοι, φησὶν, εὖ μάλα περιαθρεῖν ἐν ἐμοί τε καὶ ἐξ ἐμοῦ τὸν γεννήσαντα, τίνα τρόπον ἕτερον τῆς θεοπτίας αἰτεῖς, καίτοι τῆς δοθείσης ἀρχαιοτέροις τὴν ἀμείνω λαχών, καὶ ἀληθεστάτη περιτυχὼν εἰκόνι, τοῦτ' ἔστιν ἐμοί; XIV, 10. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego quidem, inquit, ο Philippe, qui Genitoris in meipso naturam exprimo, imago sum substantiæ ejus, conformatus nimirum ad illum, non, ut sibi nonnulli Angunt, externa gloria, seu peregrinis et ascititiis dotibus conspicuus, sed in propria natura quae propria sunt Genitoris ferens, idque oxsistens vero quod ille, identitatis, inquam, substantialis ratione. Tu vero ad hæc rursus dices, tibi nondum esse persuasum quod ego quidem ia Patre et Pater in mo sit. Atqui vel nolentem, inquit, coget te demum vis et ratio dictorum, ut huic rei consentias. Quapropter quæcunque dixero, ea utique sunt Patris, et quæcunque ſecero, Pater facit. Hæc autem ait Christus, non tanquam alterius forsan verbis utens, neque adeo tanquam propheta supernas et a Patre acceptas voces euantians: illi enim loquebantur omnino quæ sua non erant, sed ejus qui dabat et inspirabat eis Dei. Rursus autem miracula Patri suo attribuit, non quasi adventitia potestate ea patret, ut illi videlicet qui dicebant: Nolite nobis attendere, quasi nostra virtute aut pietate ægrotum sanaverimus³. Sancti enim in miraculis edendis non utique sux, sed Dei virtute solent uti, ministri enim divinorum sermonum et operum esse comperiuntur. Quoniam vero 782 consubstantialis est Patri Filius, nullo modo ab eo distinctus aut diversus, sua verba Patris verba esse dicit, non quod Pater aliis verbis utatur quam quibus Filius, sed et in majestate operum idipsum intelliges. Quasi enim nihil aliud Pater facere natura sua possit quam quod possit et faciat Filius, ejus opera esse ait. Finge enim tibi hunc in modum manifestius loquentem: Sum genitori per omnia similis, et imago substantia ejus ª‚.non externa tantum specie et majestate insignis, sed totum) in meipso genitorem habens per identitatem substantiæ. Οἱ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ μὲν, φησίν, ὦ Φίλιππε, τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἐν ἐμαυτῷ καταγράφων, εἰκών εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, μεμορφωμένος δηλονότι κατ' ἐκεῖνον, οὐχ ὡς ἂν οἴοιτό τις, ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' οὐδὲ ξένοις ἢ ἐπακτοῖς λελαμπρυσμένος πλεονεκτήμασιν· ἀλλ' ἐν ἰδίᾳ φύσει φορῶν τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια, καὶ τοῦτο ὑπάρχων ἀληθῶς, ὅπερ ἂν εἴη κἀκεῖνος, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, τῇ κατ' ουσίαν φημί. Σὺ γὰρ δὴ πάλιν πρὸς ταῦτα ἐρεῖς· οὐ γὰρ διετέθης ἄρα λοιπόν, ὡς ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὁ Πατὴρ δὲ αὖ πάλιν ἐστὶν ἐν ἐμοί. Καίτοι, καὶ οὐχ εκόντα, φησὶν, ἐκβιάσεται σε λοιπὸν ἡ τῶν εἰρημένων δύναμις εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συναίνεσιν. Οὐκοῦν, ἅπερ ἂν φαίην ἐγώ, ταῦτα δὴ πάντως ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ άπερ ἂν ἐργασαίμην ἐγώ, ὁ Πατὴρ ἐργάζεται. Φησὶ δὲ ταῦτα ὁ Χριστὸς, οὐχ ὡς τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἀποκεχρημένος βήμασιν, οὔτε μὴν ὡς ἐν προφήτου τά ξει καὶ μέτρῳ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς διαπορθμεύων φωνάς· ἐλάλουν γὰρ οὐ τὰ ἑαυτῶν ἐκεῖ ναι πάντως, ἀλλὰ τοῦ διδόντος τε καὶ ἐμπνέοντος αὐτ τοῖς Θεοῦ. ᾿Απονέμει δὲ πάλιν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ τῶν παραδόξων τὴν ἔκβασιν, οὐχ ὡς ἐπακτῷ δυνάμει θαυματουργών, κατ' ἐκείνους δηλονότι τοὺς λέγοντας, ὅτι ἡμῖν μὴ προσέχετε ὡς ἰδίᾳ δυνάμει, ἢ εὐσεβείᾳ τεθεραπευκόσι, δηλονότι τὸν κάμνοντα. Κεχρῆσθαι γὰρ τοῖς ἁγίοις ἔθος οὐκ ἰδίᾳ πάντως ἰσχύϊ πρὸς τὰ παράδοξα, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ· διάκονοι γὰρ καὶ ὑπουργοί λόγων τε ὁμοῦ τῶν θείων καὶ ἐνεργημάτων εὑρίσκονται. Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ ὁ Υιός, κατ' οὐδένα τρόπον διαλλάττων, ήγουν, ὡς ἑτεροίως ἔχων ὡς πρὸς αὐτὸν, λόγους εἶναί φησι τοὺς ἰδίους τοῦ Πατρός, ὡς οὐχ ἑτέροις ἂν τοῦ Πατ τρὸς χρησαμένου λόγοις, ἢ οἷσπερ ἂν ὁ Υἱός. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ τῶν ἔργων μεγαλειότητι νοήσεις ὡσαύτως. ὡς γὰρ οὐδὲν ἔτερον ἐνεργεῖν πεφυκότος τε καὶ ἰσχύοντος τοῦ Πατρὸς ἢ ὅπερ ἂνεἰδείη τε καὶ ἐνεργοίτ τυχὸν ὁ Υἱός, αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν. Εννόει γὰρ λέγοντα φανότερον οὕτως· Εἰμὶ τῷ γεγεννηκότι κατὰ πᾶν ὅ τι οὖν ἐμφερής, καὶ εἰκὼν τῆς οὐσίας αὐτοῦ, οὐ μόνοις ὡραῖζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' ὅλον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν φύσαντα διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. XIV, 10. Verba quæ ego loquor, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. ” Τὰ ῥήματα α εγώ λαλῶ, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλών άλλὰ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ Έργα. ' Act. III, 12. › Hebr. 1, 3.

dum naturam est Pater: vita itidem et Filius, qui 4.τωλοὺς σῶσαι, καὶ θεὶς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ αὐτῶν; corruptos vivifcat, et mortis destruit imperium, Αυνατὸς ὁμοίως ὁ Πατὴρ, οὕτως ἔχει καὶ ὁ Υἱός. Τί et mortuos exsuscitat. Jure igitur ad Paulo "γὰρ ἂν εἴη τὸ δυνατώτερον τοῦ καὶ αὐτοῖς ἐπιτάττον ait: Qui vidit me, vidit et Patschn. Nam cum τος τοῖς στοιχείοις, καὶ θαλάττῃ μὲν ἐπιτιμῶντος, καὶ tibi contemplari liceat in me res me Genitorem, πνεύμασιν, ἀναστοιχειοῦντος δὲ πρὸς ὅπερ ἂν βού quem alium divinæ visionis modum postulas, cum λοιτο τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις, καὶ καθαρισθῆναι potiorem sortu się quam quæ data est veteribus, μὲν ἐπιτάττοντος τῷ λεπρῷ, τὸ δὲ βλέπειν διδόντος et verissimam haginem, me nimirum, nactus sis? τοῖς τυφλοῖς, ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Ζωὴ κατὰ φύσιν ·· «Πατήρ ζωὴ πάλιν ἐστὶ καὶ ὁ Υἱὸς, ζωοποιῶν τοὺς κατεφθαρμένους, καὶ τὸ τοῦ θανάτου καταστρέφων κράτος, διάτε τοὺς νεκροὺς ἀνιστάς. Εἰκότως οὖν ἄρα φησὶ πρὸς Φίλιππον· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα.» Εξὸν γάρ σοι, φησὶν, εὖ μάλα περιαθρεῖν ἐν ἐμοί τε καὶ ἐξ ἐμοῦ τὸν γεννήσαντα, τίνα τρόπον ἕτερον τῆς θεοπτίας αἰτεῖς, καίτοι τῆς δοθείσης ἀρχαιοτέροις τὴν ἀμείνω λαχών, καὶ ἀληθεστάτη περιτυχὼν εἰκόνι, τοῦτ' ἔστιν ἐμοί; XIV, 10. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego quidem, inquit, ο Philippe, qui Genitoris in meipso naturam exprimo, imago sum substantiæ ejus, conformatus nimirum ad illum, non, ut sibi nonnulli Angunt, externa gloria, seu peregrinis et ascititiis dotibus conspicuus, sed in propria natura quae propria sunt Genitoris ferens, idque oxsistens vero quod ille, identitatis, inquam, substantialis ratione. Tu vero ad hæc rursus dices, tibi nondum esse persuasum quod ego quidem ia Patre et Pater in mo sit. Atqui vel nolentem, inquit, coget te demum vis et ratio dictorum, ut huic rei consentias. Quapropter quæcunque dixero, ea utique sunt Patris, et quæcunque ſecero, Pater facit. Hæc autem ait Christus, non tanquam alterius forsan verbis utens, neque adeo tanquam propheta supernas et a Patre acceptas voces euantians: illi enim loquebantur omnino quæ sua non erant, sed ejus qui dabat et inspirabat eis Dei. Rursus autem miracula Patri suo attribuit, non quasi adventitia potestate ea patret, ut illi videlicet qui dicebant: Nolite nobis attendere, quasi nostra virtute aut pietate ægrotum sanaverimus³. Sancti enim in miraculis edendis non utique sux, sed Dei virtute solent uti, ministri enim divinorum sermonum et operum esse comperiuntur. Quoniam vero 782 consubstantialis est Patri Filius, nullo modo ab eo distinctus aut diversus, sua verba Patris verba esse dicit, non quod Pater aliis verbis utatur quam quibus Filius, sed et in majestate operum idipsum intelliges. Quasi enim nihil aliud Pater facere natura sua possit quam quod possit et faciat Filius, ejus opera esse ait. Finge enim tibi hunc in modum manifestius loquentem: Sum genitori per omnia similis, et imago substantia ejus ª‚.non externa tantum specie et majestate insignis, sed totum) in meipso genitorem habens per identitatem substantiæ. Οἱ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ μὲν, φησίν, ὦ Φίλιππε, τὴν τοῦ γεννήσαντος φύσιν ἐν ἐμαυτῷ καταγράφων, εἰκών εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, μεμορφωμένος δηλονότι κατ' ἐκεῖνον, οὐχ ὡς ἂν οἴοιτό τις, ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' οὐδὲ ξένοις ἢ ἐπακτοῖς λελαμπρυσμένος πλεονεκτήμασιν· ἀλλ' ἐν ἰδίᾳ φύσει φορῶν τὰ τοῦ γεννήσαντος ίδια, καὶ τοῦτο ὑπάρχων ἀληθῶς, ὅπερ ἂν εἴη κἀκεῖνος, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, τῇ κατ' ουσίαν φημί. Σὺ γὰρ δὴ πάλιν πρὸς ταῦτα ἐρεῖς· οὐ γὰρ διετέθης ἄρα λοιπόν, ὡς ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὁ Πατὴρ δὲ αὖ πάλιν ἐστὶν ἐν ἐμοί. Καίτοι, καὶ οὐχ εκόντα, φησὶν, ἐκβιάσεται σε λοιπὸν ἡ τῶν εἰρημένων δύναμις εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συναίνεσιν. Οὐκοῦν, ἅπερ ἂν φαίην ἐγώ, ταῦτα δὴ πάντως ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ άπερ ἂν ἐργασαίμην ἐγώ, ὁ Πατὴρ ἐργάζεται. Φησὶ δὲ ταῦτα ὁ Χριστὸς, οὐχ ὡς τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἀποκεχρημένος βήμασιν, οὔτε μὴν ὡς ἐν προφήτου τά ξει καὶ μέτρῳ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς διαπορθμεύων φωνάς· ἐλάλουν γὰρ οὐ τὰ ἑαυτῶν ἐκεῖ ναι πάντως, ἀλλὰ τοῦ διδόντος τε καὶ ἐμπνέοντος αὐτ τοῖς Θεοῦ. ᾿Απονέμει δὲ πάλιν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ τῶν παραδόξων τὴν ἔκβασιν, οὐχ ὡς ἐπακτῷ δυνάμει θαυματουργών, κατ' ἐκείνους δηλονότι τοὺς λέγοντας, ὅτι ἡμῖν μὴ προσέχετε ὡς ἰδίᾳ δυνάμει, ἢ εὐσεβείᾳ τεθεραπευκόσι, δηλονότι τὸν κάμνοντα. Κεχρῆσθαι γὰρ τοῖς ἁγίοις ἔθος οὐκ ἰδίᾳ πάντως ἰσχύϊ πρὸς τὰ παράδοξα, μᾶλλον δὲ τῇ τοῦ Θεοῦ· διάκονοι γὰρ καὶ ὑπουργοί λόγων τε ὁμοῦ τῶν θείων καὶ ἐνεργημάτων εὑρίσκονται. Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ ὁ Υιός, κατ' οὐδένα τρόπον διαλλάττων, ήγουν, ὡς ἑτεροίως ἔχων ὡς πρὸς αὐτὸν, λόγους εἶναί φησι τοὺς ἰδίους τοῦ Πατρός, ὡς οὐχ ἑτέροις ἂν τοῦ Πατ τρὸς χρησαμένου λόγοις, ἢ οἷσπερ ἂν ὁ Υἱός. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῇ τῶν ἔργων μεγαλειότητι νοήσεις ὡσαύτως. ὡς γὰρ οὐδὲν ἔτερον ἐνεργεῖν πεφυκότος τε καὶ ἰσχύοντος τοῦ Πατρὸς ἢ ὅπερ ἂνεἰδείη τε καὶ ἐνεργοίτ τυχὸν ὁ Υἱός, αὐτοῦ τὰ ἔργα φησίν. Εννόει γὰρ λέγοντα φανότερον οὕτως· Εἰμὶ τῷ γεγεννηκότι κατὰ πᾶν ὅ τι οὖν ἐμφερής, καὶ εἰκὼν τῆς οὐσίας αὐτοῦ, οὐ μόνοις ὡραῖζόμενος σχήμασι, καὶ ταῖς ἔξωθεν δόξαις, ἀλλ' ὅλον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν φύσαντα διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα. XIV, 10. Verba quæ ego loquor, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. ” Τὰ ῥήματα α εγώ λαλῶ, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλών άλλὰ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ Έργα. ' Act. III, 12. › Hebr. 1, 3.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Si enim ad vos, inquit, locutus esset Pater aliquid, iisdem ipsis quibus ego nunc, non aliis usus verbis esset. Tantum quippe habeo eum co similitudinis substantialis, ut meæ voces ejus sint, et quæ facio ego, hæc ejus facta credantur: in mne enim manens, propter identitatem substantiæ, ipse facit opera. Nam cum una sit in Patre et Filio el Spiritu deitas, omnis sermo Patris utique est per Filium in Spiritu; et omne opus, sive miraculum, per Filium in Spiritu, agitur tamen tanquam a Patre. Nec enim extra Genitoris substantiani est Filius, neque adeo Spiritus sanctus, sed qui in eo est Umgenitus, quique habet rursus in seipso Genitorem, ipsum ait operari. Efficax enim est Patris natura, in Filio præclare emicans. Alius præterea sensus afferri potest, quem incarnationis ratio commode suppeditat. c meipso, inquit, non loquor, › pro eo quod est, non seorsim, neque contra Dei ac Patris placitum. Quia enim in humana forma videntibus apparuit, idcirco deitatis naturæ verba sua tribuit, tanquam in persona Patris, quinetiam et opera, ac tantum non ait: Ne Εἰ γὰρ πρὸς ὑμᾶς τι, φησὶν, ἐλάλησεν ὁ Πατήρ, τούτοις αὐτοῖς, ὥσπερ ἐγὼ νυνὶ, οὐκ ἂν ἑτέροις ἐχρήσατο λόγοις. Τοσαύτην γὰρ ἔχω πρὸς αὐτὸν οὐσιώδη τὴν ἐμφέρειαν, ὡς αὐτοῦ τὰς ἐμὰς εἶναι φωνάς, καὶ ἅπερ ἂν δρῴην ἐγώ, ταῦτα αὐτοῦ πιστεύε σθαι κατορθώματα· ἐν ἐμοὶ γὰρ μένων, διὰ τὸ ἀπαράλλακτον ἐν οὐσίᾳ, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Ἐπεὶ καὶ μιᾶς ούσης τῆς θεότητος ἔν τε Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Πνεύματι νοουμένης, ἅπας μὲν λόγος ὁ παρὰ Πατρός, πάντως ἐστὶ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· καὶ πᾶν ἔργον, ἤτοι παράδοξον, δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πράττεταί γε μήν, ὡς παρὰ Πατρός. Οὐ γὰρ ἔξω τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὔτε μὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν αὐτῷ δὲ ὧν ὁ Μονογενής, ἔχων δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν τεκόντα, αὐτόν φησιν ἐνεργεῖν· ἐνεργής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσα. Φαίη δ' ἄν τις ἐπὶ τούτοις ἑτέραν διάνοιαν, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας καλῶς αὐτῷ χορηγούσης τὰς ἀφορμάς. ο 'Απ' ἐμαυτοῦ γὰρ, φησὶν, οὐ λαλῶ, ὁ ἀντὶ τοῦ, οὐ μεμερισμένως, οὐδὲ ἀποδόντως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ἀγω θρωπεία μορφῇ τοῖς ὁρῶσιν ἐφαίνετο, ἀνατίθησι τῇ τῆς θεότητος φύσει τοὺς ἑαυτοῦ λόγους, ὡς ἐν προσπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν καὶ τὰ ἔργα· μόνον δὲ οὐχί φησι· Μὴ τὸ σχῆμα τουτὶ τὸ ἀνθρώπινον, τὴν ἐμοὶ πρέπουσαν και χρεωστουμένην παραιρείσθω διάληψιν, μηδὲ ἀνθρώπου ψιλοῦ, καὶ ἑνὸς τῶν καθ' ὑμᾶς εἶναι τοὺς ἐμοὺς λόγους υπολάβητε, ἀλλὰ θείους ἀληθῶς, καὶ αὐτῷ πρέποντας τῷ Πατρὶ, οὕτως ὡς ἐμοί. Ενεργεῖ δὲ ἐν ἐμοὶ μένων· εἰμὶ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἐμοί. Μὴ τοίνυν, φησίν, ὡς μέγα τι καὶ ὑπερφυὲς τοῖς ἀρχαιοτέροις δεδόσθαι πιστεύετε, καὶ τὸ ἰδεῖν μὲν ὡς ἐν εἴδει πυρὸς τὸν Θεὸν, ἀκοῦσαι δὲ καὶ φωνῆς λαλούσης αὐτοῖς. Ὑμεῖς γὰρ ὄντως τεθέασθε δι' ἐμοῦ καὶ ἐν ἐμοὶ τὸν Πατέρα, εἰ καὶ πέφηνα καθ' ὑμᾶς, Θεὸς ὢν κατά φύσιν, ἦλθον ἐμφανῶς, κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Ιστέον δὲ ὅτι τῶν ἡμε τέρων ἀκούσαντες λόγων, τῶν ὑπὸ Πατρὸς ἠκούσατε. Θεωροὶ δὲ γεγόνατε καὶ τῶν ἔργων, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Δι' ἐμοῦ γὰρ λαλεῖ μὲν, ὡς διὰ Λόγου τοῦ ἰδίου, κατορθοῖ δὲ καὶ ἐνεργεῖ τὰ θαύματος άξια, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν τῆς ἑαυτοῦ. Ὅτι δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας οὐδεὶς ἂν εἶμαι, λόγος ἀποτεμοι ποτέ τόν τε λόγον, καὶ τὴν δύναμιν αὐτῆς, ἐνυπάρχειν δὲ, καὶ ἐμπεφυκέναι κατὰ φύσιν αὐτῇ πᾶς τις οὖν ὁμολογήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον, εἰ μή τις άρα εἴη παραπλῆς τὴν διάνοιαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ MONON. 'Οτι διὰ τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ὁ Υἱὸς μὲν ἐν τῷ Πατρὶ ἐστιν, ὁ Πατὴρ δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Υιῷ ἐστιν. Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Αναφανδόν ήδη φησίν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπιτάττει λοιπόν, ὅτι προσήκοι φρονεῖν οὐχ ἑτέρως ἡμᾶς, ἡ ὥσπερ αὐτὸς ὁ τῆς ἀληθείας βούλοιτο Λόγος. Όμο ούσιος γάρ ἐστι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, μεσολαβοῦντος παντελῶς οὐδενὸς, ἢ κατά τι γοῦν διακόπτοντος εἰς • Psal. xlix, 3. bæc formna humana existimationem mihi convenientem ac debitam eripiat, neque nudi vobis similis unius alicujus hominis meos sermones esse putetis, sed vere divinos, ipsique convenientes Patri, perinde ac mihi. Operatur autem in me ma-' nens: quippe sum in ipso, et ipse in me. Nolite ergo credere veteribus tanquam eximium quid 783 et magnum datum esse ut in specie ignis Deum viderent, et vocem eis loquentem audirent. Vos enim revera spectastis per me et in me Patrom, tametsi vestri similis apparui, Deus exsistens secundum naturam, veni manifeste, juxta Psalmistæ vocem. Sciendum vero quod, cum verba mea audiveritis, verba etiam Patris audistis. Sed et spectatores operum et virtutis ejus fuistis. Per me enim loquitur, ut per suum Verbum; peragit vero et edit miracula, ut per suam rursus virtutem. Quod autem nulla ratio a substantia Patris Verbum, ejusque virtutem sejungere possit, sed in ea exsistere, et a natura inesse quilibet nisi mentis forsan emotæ confessurus sit, dubitandum non est. CAPUT UNICUM. Quod propter identitatem naturæ Filius sit in Patre et Pater rursus in Filio. XIV, 11. Non creditis quia ego in Patre, et Paler in me est? Aperte jam ait, imo vero jubet non aliter sentire quam quomodo velit Verbum veritatis. Consubstantiale enim est suo Genitori, nulla re penitus interjecta, aut quæ alterum ab altero diversitate naturali separet. Unum enim est cum eo, ita ut in

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Si enim ad vos, inquit, locutus esset Pater aliquid, iisdem ipsis quibus ego nunc, non aliis usus verbis esset. Tantum quippe habeo eum co similitudinis substantialis, ut meæ voces ejus sint, et quæ facio ego, hæc ejus facta credantur: in mne enim manens, propter identitatem substantiæ, ipse facit opera. Nam cum una sit in Patre et Filio el Spiritu deitas, omnis sermo Patris utique est per Filium in Spiritu; et omne opus, sive miraculum, per Filium in Spiritu, agitur tamen tanquam a Patre. Nec enim extra Genitoris substantiani est Filius, neque adeo Spiritus sanctus, sed qui in eo est Umgenitus, quique habet rursus in seipso Genitorem, ipsum ait operari. Efficax enim est Patris natura, in Filio præclare emicans. Alius præterea sensus afferri potest, quem incarnationis ratio commode suppeditat. c meipso, inquit, non loquor, › pro eo quod est, non seorsim, neque contra Dei ac Patris placitum. Quia enim in humana forma videntibus apparuit, idcirco deitatis naturæ verba sua tribuit, tanquam in persona Patris, quinetiam et opera, ac tantum non ait: Ne Εἰ γὰρ πρὸς ὑμᾶς τι, φησὶν, ἐλάλησεν ὁ Πατήρ, τούτοις αὐτοῖς, ὥσπερ ἐγὼ νυνὶ, οὐκ ἂν ἑτέροις ἐχρήσατο λόγοις. Τοσαύτην γὰρ ἔχω πρὸς αὐτὸν οὐσιώδη τὴν ἐμφέρειαν, ὡς αὐτοῦ τὰς ἐμὰς εἶναι φωνάς, καὶ ἅπερ ἂν δρῴην ἐγώ, ταῦτα αὐτοῦ πιστεύε σθαι κατορθώματα· ἐν ἐμοὶ γὰρ μένων, διὰ τὸ ἀπαράλλακτον ἐν οὐσίᾳ, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Ἐπεὶ καὶ μιᾶς ούσης τῆς θεότητος ἔν τε Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Πνεύματι νοουμένης, ἅπας μὲν λόγος ὁ παρὰ Πατρός, πάντως ἐστὶ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· καὶ πᾶν ἔργον, ἤτοι παράδοξον, δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πράττεταί γε μήν, ὡς παρὰ Πατρός. Οὐ γὰρ ἔξω τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὔτε μὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν αὐτῷ δὲ ὧν ὁ Μονογενής, ἔχων δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν τεκόντα, αὐτόν φησιν ἐνεργεῖν· ἐνεργής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσα. Φαίη δ' ἄν τις ἐπὶ τούτοις ἑτέραν διάνοιαν, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας καλῶς αὐτῷ χορηγούσης τὰς ἀφορμάς. ο 'Απ' ἐμαυτοῦ γὰρ, φησὶν, οὐ λαλῶ, ὁ ἀντὶ τοῦ, οὐ μεμερισμένως, οὐδὲ ἀποδόντως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ἀγω θρωπεία μορφῇ τοῖς ὁρῶσιν ἐφαίνετο, ἀνατίθησι τῇ τῆς θεότητος φύσει τοὺς ἑαυτοῦ λόγους, ὡς ἐν προσπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν καὶ τὰ ἔργα· μόνον δὲ οὐχί φησι· Μὴ τὸ σχῆμα τουτὶ τὸ ἀνθρώπινον, τὴν ἐμοὶ πρέπουσαν και χρεωστουμένην παραιρείσθω διάληψιν, μηδὲ ἀνθρώπου ψιλοῦ, καὶ ἑνὸς τῶν καθ' ὑμᾶς εἶναι τοὺς ἐμοὺς λόγους υπολάβητε, ἀλλὰ θείους ἀληθῶς, καὶ αὐτῷ πρέποντας τῷ Πατρὶ, οὕτως ὡς ἐμοί. Ενεργεῖ δὲ ἐν ἐμοὶ μένων· εἰμὶ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἐμοί. Μὴ τοίνυν, φησίν, ὡς μέγα τι καὶ ὑπερφυὲς τοῖς ἀρχαιοτέροις δεδόσθαι πιστεύετε, καὶ τὸ ἰδεῖν μὲν ὡς ἐν εἴδει πυρὸς τὸν Θεὸν, ἀκοῦσαι δὲ καὶ φωνῆς λαλούσης αὐτοῖς. Ὑμεῖς γὰρ ὄντως τεθέασθε δι' ἐμοῦ καὶ ἐν ἐμοὶ τὸν Πατέρα, εἰ καὶ πέφηνα καθ' ὑμᾶς, Θεὸς ὢν κατά φύσιν, ἦλθον ἐμφανῶς, κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Ιστέον δὲ ὅτι τῶν ἡμε τέρων ἀκούσαντες λόγων, τῶν ὑπὸ Πατρὸς ἠκούσατε. Θεωροὶ δὲ γεγόνατε καὶ τῶν ἔργων, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Δι' ἐμοῦ γὰρ λαλεῖ μὲν, ὡς διὰ Λόγου τοῦ ἰδίου, κατορθοῖ δὲ καὶ ἐνεργεῖ τὰ θαύματος άξια, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν τῆς ἑαυτοῦ. Ὅτι δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας οὐδεὶς ἂν εἶμαι, λόγος ἀποτεμοι ποτέ τόν τε λόγον, καὶ τὴν δύναμιν αὐτῆς, ἐνυπάρχειν δὲ, καὶ ἐμπεφυκέναι κατὰ φύσιν αὐτῇ πᾶς τις οὖν ὁμολογήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον, εἰ μή τις άρα εἴη παραπλῆς τὴν διάνοιαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ MONON. 'Οτι διὰ τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ὁ Υἱὸς μὲν ἐν τῷ Πατρὶ ἐστιν, ὁ Πατὴρ δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Υιῷ ἐστιν. Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Αναφανδόν ήδη φησίν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπιτάττει λοιπόν, ὅτι προσήκοι φρονεῖν οὐχ ἑτέρως ἡμᾶς, ἡ ὥσπερ αὐτὸς ὁ τῆς ἀληθείας βούλοιτο Λόγος. Όμο ούσιος γάρ ἐστι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, μεσολαβοῦντος παντελῶς οὐδενὸς, ἢ κατά τι γοῦν διακόπτοντος εἰς • Psal. xlix, 3. bæc formna humana existimationem mihi convenientem ac debitam eripiat, neque nudi vobis similis unius alicujus hominis meos sermones esse putetis, sed vere divinos, ipsique convenientes Patri, perinde ac mihi. Operatur autem in me ma-' nens: quippe sum in ipso, et ipse in me. Nolite ergo credere veteribus tanquam eximium quid 783 et magnum datum esse ut in specie ignis Deum viderent, et vocem eis loquentem audirent. Vos enim revera spectastis per me et in me Patrom, tametsi vestri similis apparui, Deus exsistens secundum naturam, veni manifeste, juxta Psalmistæ vocem. Sciendum vero quod, cum verba mea audiveritis, verba etiam Patris audistis. Sed et spectatores operum et virtutis ejus fuistis. Per me enim loquitur, ut per suum Verbum; peragit vero et edit miracula, ut per suam rursus virtutem. Quod autem nulla ratio a substantia Patris Verbum, ejusque virtutem sejungere possit, sed in ea exsistere, et a natura inesse quilibet nisi mentis forsan emotæ confessurus sit, dubitandum non est. CAPUT UNICUM. Quod propter identitatem naturæ Filius sit in Patre et Pater rursus in Filio. XIV, 11. Non creditis quia ego in Patre, et Paler in me est? Aperte jam ait, imo vero jubet non aliter sentire quam quomodo velit Verbum veritatis. Consubstantiale enim est suo Genitori, nulla re penitus interjecta, aut quæ alterum ab altero diversitate naturali separet. Unum enim est cum eo, ita ut in

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Si enim ad vos, inquit, locutus esset Pater aliquid, iisdem ipsis quibus ego nunc, non aliis usus verbis esset. Tantum quippe habeo eum co similitudinis substantialis, ut meæ voces ejus sint, et quæ facio ego, hæc ejus facta credantur: in mne enim manens, propter identitatem substantiæ, ipse facit opera. Nam cum una sit in Patre et Filio el Spiritu deitas, omnis sermo Patris utique est per Filium in Spiritu; et omne opus, sive miraculum, per Filium in Spiritu, agitur tamen tanquam a Patre. Nec enim extra Genitoris substantiani est Filius, neque adeo Spiritus sanctus, sed qui in eo est Umgenitus, quique habet rursus in seipso Genitorem, ipsum ait operari. Efficax enim est Patris natura, in Filio præclare emicans. Alius præterea sensus afferri potest, quem incarnationis ratio commode suppeditat. c meipso, inquit, non loquor, › pro eo quod est, non seorsim, neque contra Dei ac Patris placitum. Quia enim in humana forma videntibus apparuit, idcirco deitatis naturæ verba sua tribuit, tanquam in persona Patris, quinetiam et opera, ac tantum non ait: Ne Εἰ γὰρ πρὸς ὑμᾶς τι, φησὶν, ἐλάλησεν ὁ Πατήρ, τούτοις αὐτοῖς, ὥσπερ ἐγὼ νυνὶ, οὐκ ἂν ἑτέροις ἐχρήσατο λόγοις. Τοσαύτην γὰρ ἔχω πρὸς αὐτὸν οὐσιώδη τὴν ἐμφέρειαν, ὡς αὐτοῦ τὰς ἐμὰς εἶναι φωνάς, καὶ ἅπερ ἂν δρῴην ἐγώ, ταῦτα αὐτοῦ πιστεύε σθαι κατορθώματα· ἐν ἐμοὶ γὰρ μένων, διὰ τὸ ἀπαράλλακτον ἐν οὐσίᾳ, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. Ἐπεὶ καὶ μιᾶς ούσης τῆς θεότητος ἔν τε Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Πνεύματι νοουμένης, ἅπας μὲν λόγος ὁ παρὰ Πατρός, πάντως ἐστὶ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι· καὶ πᾶν ἔργον, ἤτοι παράδοξον, δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πράττεταί γε μήν, ὡς παρὰ Πατρός. Οὐ γὰρ ἔξω τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἐστὶν ὁ Υἱὸς, οὔτε μὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν αὐτῷ δὲ ὧν ὁ Μονογενής, ἔχων δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν τεκόντα, αὐτόν φησιν ἐνεργεῖν· ἐνεργής γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς φύσις, καλῶς ἐν Υἱῷ διαλάμπουσα. Φαίη δ' ἄν τις ἐπὶ τούτοις ἑτέραν διάνοιαν, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας καλῶς αὐτῷ χορηγούσης τὰς ἀφορμάς. ο 'Απ' ἐμαυτοῦ γὰρ, φησὶν, οὐ λαλῶ, ὁ ἀντὶ τοῦ, οὐ μεμερισμένως, οὐδὲ ἀποδόντως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν ἀγω θρωπεία μορφῇ τοῖς ὁρῶσιν ἐφαίνετο, ἀνατίθησι τῇ τῆς θεότητος φύσει τοὺς ἑαυτοῦ λόγους, ὡς ἐν προσπῳ τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν καὶ τὰ ἔργα· μόνον δὲ οὐχί φησι· Μὴ τὸ σχῆμα τουτὶ τὸ ἀνθρώπινον, τὴν ἐμοὶ πρέπουσαν και χρεωστουμένην παραιρείσθω διάληψιν, μηδὲ ἀνθρώπου ψιλοῦ, καὶ ἑνὸς τῶν καθ' ὑμᾶς εἶναι τοὺς ἐμοὺς λόγους υπολάβητε, ἀλλὰ θείους ἀληθῶς, καὶ αὐτῷ πρέποντας τῷ Πατρὶ, οὕτως ὡς ἐμοί. Ενεργεῖ δὲ ἐν ἐμοὶ μένων· εἰμὶ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἐμοί. Μὴ τοίνυν, φησίν, ὡς μέγα τι καὶ ὑπερφυὲς τοῖς ἀρχαιοτέροις δεδόσθαι πιστεύετε, καὶ τὸ ἰδεῖν μὲν ὡς ἐν εἴδει πυρὸς τὸν Θεὸν, ἀκοῦσαι δὲ καὶ φωνῆς λαλούσης αὐτοῖς. Ὑμεῖς γὰρ ὄντως τεθέασθε δι' ἐμοῦ καὶ ἐν ἐμοὶ τὸν Πατέρα, εἰ καὶ πέφηνα καθ' ὑμᾶς, Θεὸς ὢν κατά φύσιν, ἦλθον ἐμφανῶς, κατὰ τὴν τοῦ ψάλλοντος φωνήν. Ιστέον δὲ ὅτι τῶν ἡμε τέρων ἀκούσαντες λόγων, τῶν ὑπὸ Πατρὸς ἠκούσατε. Θεωροὶ δὲ γεγόνατε καὶ τῶν ἔργων, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Δι' ἐμοῦ γὰρ λαλεῖ μὲν, ὡς διὰ Λόγου τοῦ ἰδίου, κατορθοῖ δὲ καὶ ἐνεργεῖ τὰ θαύματος άξια, ὡς διὰ δυνάμεως πάλιν τῆς ἑαυτοῦ. Ὅτι δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας οὐδεὶς ἂν εἶμαι, λόγος ἀποτεμοι ποτέ τόν τε λόγον, καὶ τὴν δύναμιν αὐτῆς, ἐνυπάρχειν δὲ, καὶ ἐμπεφυκέναι κατὰ φύσιν αὐτῇ πᾶς τις οὖν ὁμολογήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον, εἰ μή τις άρα εἴη παραπλῆς τὴν διάνοιαν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ MONON. 'Οτι διὰ τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ὁ Υἱὸς μὲν ἐν τῷ Πατρὶ ἐστιν, ὁ Πατὴρ δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Υιῷ ἐστιν. Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Αναφανδόν ήδη φησίν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπιτάττει λοιπόν, ὅτι προσήκοι φρονεῖν οὐχ ἑτέρως ἡμᾶς, ἡ ὥσπερ αὐτὸς ὁ τῆς ἀληθείας βούλοιτο Λόγος. Όμο ούσιος γάρ ἐστι τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, μεσολαβοῦντος παντελῶς οὐδενὸς, ἢ κατά τι γοῦν διακόπτοντος εἰς • Psal. xlix, 3. bæc formna humana existimationem mihi convenientem ac debitam eripiat, neque nudi vobis similis unius alicujus hominis meos sermones esse putetis, sed vere divinos, ipsique convenientes Patri, perinde ac mihi. Operatur autem in me ma-' nens: quippe sum in ipso, et ipse in me. Nolite ergo credere veteribus tanquam eximium quid 783 et magnum datum esse ut in specie ignis Deum viderent, et vocem eis loquentem audirent. Vos enim revera spectastis per me et in me Patrom, tametsi vestri similis apparui, Deus exsistens secundum naturam, veni manifeste, juxta Psalmistæ vocem. Sciendum vero quod, cum verba mea audiveritis, verba etiam Patris audistis. Sed et spectatores operum et virtutis ejus fuistis. Per me enim loquitur, ut per suum Verbum; peragit vero et edit miracula, ut per suam rursus virtutem. Quod autem nulla ratio a substantia Patris Verbum, ejusque virtutem sejungere possit, sed in ea exsistere, et a natura inesse quilibet nisi mentis forsan emotæ confessurus sit, dubitandum non est. CAPUT UNICUM. Quod propter identitatem naturæ Filius sit in Patre et Pater rursus in Filio. XIV, 11. Non creditis quia ego in Patre, et Paler in me est? Aperte jam ait, imo vero jubet non aliter sentire quam quomodo velit Verbum veritatis. Consubstantiale enim est suo Genitori, nulla re penitus interjecta, aut quæ alterum ab altero diversitate naturali separet. Unum enim est cum eo, ita ut in

Genitoris substantia natura Filii cernatur, atque έτερότητα φυσικήν, θατέρου τὸ ἕτερον. effulgeat, quemadmodum et in nobis videre licet. Nec enim alii sumus natura a nostris liberis, nec diversitate naturali ab iis disjungimur, licet alia aliis sint ac diversa corpora: unde fit ut qui Abrahami filium viderit, beatum ipsum Abrahamum videat. Quanquam in hominibus quidem magnum forte est discrimen, cum unusquisque contrahatur quodammodo et ad singularitatem se recipiat, nec alius in alio cernatur, nec alter alteri insit corporaliter, licet communis omnibus cernatur ratio substantiæ. At de Deo secundum naturam nequaquam ita censueris. Proprie enim ac peculiariter Pater est Pater, ac non Filius: Filius item qui ex eo est, Filius, et non Pater: 784 et Spiritus, proprie Spiritus. Sed in unam deitatis naturam contracta et collecta sancta Trinitate, unus Deus nobis est, nec alterum ab altero in totum sic recedere ullus dixerit, ut separati sint ab invicem; sed unumquen que esse id quod est ac indigitatur hypostatice crediinus. Ex Patre vero esse Filiumn, id est ex ejus substantia, ex eoque ineſſabiliter procedere, et in eo manere censemus. Eodem modo et de Spiritu sancto. Est enim ex Deo secundum naturam vere, sed nullatenus ab ejus substantia sejunctus, imo vero ex eo procedens, et in eo semper manens, quique per Christum sanctis traditur. Omnia quippe per Filium in Spiritu sancto. Hanc nos dogmatum rectam rationem ac veritatem docuit sanctorum Patrum sapientia, G perque sacras Scripturas edocti sumus ita sentire et loqui. Quod autem ad inculpatam hanc fidem recte procedimus, fiduciam et animum Dominus addit, inquiens: ι Credite quia ego in Patre, et Pater in me. › ἕτερον. Εις γάρ ἐστι πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐν τῇ τοῦ τεχόντος οὐσία τὴν τοῦ Υἱοῦ διαφαίνεσθαι φύσιν, καὶ ἐν τῇ τοῦ γεννήματος οὐσίᾳ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐρα σθαί τε καὶ διαπρέπειν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς θεωρήσαι τις ἄν. Οὐ γὰρ ἕτεροι κατά φύσιν ἐσμὲν πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν γεννήματα, οὔτε μήν εἰς ἀλλοτριότητα μεριζόμεθα φυσικήν, εἰ καὶ τῇ τῶν σωμάτων ἑτερότητι διεστήκαμεν· διόπερ ἴδοι τις ἂν τὸν μακάριον 'Αβραὰμ ὁ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα υἱὸν ἑωρακώς. Ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν ἀνθρώπων τυχὸν πολλή τίς ἐστιν ἡ διακοπή, συστελλομένου τρόπον τινὰ καὶ ἀναχωροῦντος μεμορφωμένως ἑκάστου πρὸς τὸ ἰδίως ἔχειν, καὶ φαίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐμπεφυκότος τῷ ἑτέρῳ σωματικῶς, εἰ καὶ κοινὸς ἅπασιν ὁ τῆς οὐσίας ὁρῶτο λόγος. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ἐννοήσεις οὐχ οὕτως. Ιδιαζόντως μὲν γὰρ Πατήρ ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ οὐχ Υἱός· καὶ πάλιν ὁμοίως Υἱὸς ὁ ἐξ αὐ τοῦ, καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα ἰδίως. Αλλ' εἰς μίαν θεότητος φύσιν συνιούσης τε καὶ συνειλεγμένης τῆς ἁγίας Τριάδος, εἷς Θεὸς ἐν ἡμῖν, καὶ οὐχ ὁλόκληρον ἑκάστῳ τῶν σημαινομένων δοίη τις ἂν τὴν ἐκ τοῦ ἑτέρου τυχὸν ἀποφοίτησιν, οὐδ' ἀναχωρήσει παντελῶς, εἰς τὸ εἶναι μεμερισμέ νως· ἀλλ᾽ εἶναι μὲν ἕκαστον τοῦθ᾽ ὅπερ ἔστι καὶ κατωνόμασται παρ' ἡμῖν ἰδιοσυστάτως πιστεύομεν. Ἐκ δὲ τοῦ Πατρὸς ὄντα τὸν Υἱὸν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἐξ αὐτοῦ τε προελθεῖν ἀῤῥήτως, ἐν αὐτῷ τε μένειν ἐννοοῦμεν. Τὸν δὲ αὐτὸν τρόπον καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἔστι μὲν γὰρ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ἀληθῶς, ἀλλ' οὐδαμόθεν μεμερισμέ νον τῆς οὐσίας αὐτοῦ, προϊὸν δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ μένον ἀεὶ, χορηγούμενον δὲ τοῖς ἁγίοις διὰ Χριστοῦ· πάντα γὰρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ταύτην ἡμᾶς τὴν τῶν δογμάτων ὀρθότητα καὶ ἀλή πεπαιδεύμεθα λαλεῖν τε καὶ φρονεῖν καὶ δι' αὐτῶν θειαν ἐδίδαξεν ἡ τῶν ἁγίων Πατέρων σύνεσις· οὕτω τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. "Οτι δὲ λίαν ὀρθῶς ἐπὶ ταύτην ἔμεν τὴν ἀλοιδόρητον πίστιν, παραθαρσύνει λέγων ὁ Κύριος·. Πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, κ XIV, 11. Alioqui, propter opera ipsa mihi credite. Aperte his verbis ait non se facturum unquam fuisse quæ naturæ divinæ tantummodo conveniunt, nisi secundum naturam Deus esset, et ex ipsa. Vide porro quanta cum certitudine et veritate hæc dicat. Nec enim ex iis quæ dicit tantum sibi fidei haberi vult, licet mentiri nesciat, quantum ex iis quæ facit. Quam ob causam, dicam. Sermonibus enim ac verbis Deo convenientibus uti, ac temere nonnulla effundere, furioso, exempli gratia, ac dementi non est difficile opere vero ac potestate Deo convenienti quis utetur unquam? aut cuinam creaturæ suam gloriam Pater tribuet? Numquid enim Dei gloriam esse dicimus cuncta faciendi potentiam ac virtutem, quæ in nulla omnino creatura sit? Quocirca, volens Christus necessariis et invictis argumentis ac demonstrationibus se probari, ex operibus ipsis credi jubet ipsum quidem esse in Patre, et rursus in seipso habere Patrem, hoc est Patris naturam in propria ferre exsistenΕἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι. Διαρρήδην γὰρ ἐν τούτοις φησὶν, ὡς οὐδ' ἂν ἐργά σαιτο, οὐδ' ἂν ἐξανύσαι πώποτε τὰ μόνῃ τῇ θείᾳ πρέποντα φύσει, μὴ οὐχὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, καὶ ἐξ αὐτῆς. Καὶ ὄρα μεθ' ὅσης ἀσφαλείας τε ὁμοῦ καὶ ἀληθείας τὰ τοιαῦτά φησιν. Οὐ γὰρ ἐξ ὧν ἂν λέγοι τοσοῦτον· ἀξιοῖ πιστεύεσθαι, καίτοι ψεύδεσθαι μὴ εἰδὼς, ὅσον ἐξ ὧν ἐνεργῇ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἐρῶ. Λόγοις μὲν γὰρ καὶ ῥήμασι τοῖς θεοπρεπέσιν ἀποκεχρῆσθαι τυχόν, καί τι τῶν ῥιψοκινδύνων εἰπεῖν, ἀνδρὶ μαινομένῳ καὶ παραπαίοντι χαλεπὸν οὐδέν· ἔργῳ γε μὴν καὶ δυνάμει τῇ θεοπρεπεί, τις ἂν χρή σαιτό ποτε; χαριεῖται δὲ τίνι τῶν γεννητῶν τὴν ἰδίαν δόξαν ὁ Πατήρ; Η γὰρ οὐχὶ Θεοῦ δόξαν εἶναί φαμεν τὸ πάντα δύνασθαι δρᾷν, καὶ παντουργικὴν ἔχειν ἰσχύν, οὐδενί γε μὴν ἑτέρῳ προσεῖναι, τῷ τε ὅλως εναριθμουμένῳ τοῖς κτίσμασιν; Οὐκοῦν ἐξ ἀναγκαίων τε ὁμοῦ καὶ ἀναντιῤῥήτων ἀποδείξεων τὰ καθ᾿ ἑαυ τὸν δοκιμάζεσθαι βουλόμενος ὁ Χριστὸς, ἐξ αὐτῶν κελεύει πιστεύεσθαι τῶν ἔργων, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν

Genitoris substantia natura Filii cernatur, atque έτερότητα φυσικήν, θατέρου τὸ ἕτερον. effulgeat, quemadmodum et in nobis videre licet. Nec enim alii sumus natura a nostris liberis, nec diversitate naturali ab iis disjungimur, licet alia aliis sint ac diversa corpora: unde fit ut qui Abrahami filium viderit, beatum ipsum Abrahamum videat. Quanquam in hominibus quidem magnum forte est discrimen, cum unusquisque contrahatur quodammodo et ad singularitatem se recipiat, nec alius in alio cernatur, nec alter alteri insit corporaliter, licet communis omnibus cernatur ratio substantiæ. At de Deo secundum naturam nequaquam ita censueris. Proprie enim ac peculiariter Pater est Pater, ac non Filius: Filius item qui ex eo est, Filius, et non Pater: 784 et Spiritus, proprie Spiritus. Sed in unam deitatis naturam contracta et collecta sancta Trinitate, unus Deus nobis est, nec alterum ab altero in totum sic recedere ullus dixerit, ut separati sint ab invicem; sed unumquen que esse id quod est ac indigitatur hypostatice crediinus. Ex Patre vero esse Filiumn, id est ex ejus substantia, ex eoque ineſſabiliter procedere, et in eo manere censemus. Eodem modo et de Spiritu sancto. Est enim ex Deo secundum naturam vere, sed nullatenus ab ejus substantia sejunctus, imo vero ex eo procedens, et in eo semper manens, quique per Christum sanctis traditur. Omnia quippe per Filium in Spiritu sancto. Hanc nos dogmatum rectam rationem ac veritatem docuit sanctorum Patrum sapientia, G perque sacras Scripturas edocti sumus ita sentire et loqui. Quod autem ad inculpatam hanc fidem recte procedimus, fiduciam et animum Dominus addit, inquiens: ι Credite quia ego in Patre, et Pater in me. › ἕτερον. Εις γάρ ἐστι πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐν τῇ τοῦ τεχόντος οὐσία τὴν τοῦ Υἱοῦ διαφαίνεσθαι φύσιν, καὶ ἐν τῇ τοῦ γεννήματος οὐσίᾳ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐρα σθαί τε καὶ διαπρέπειν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς θεωρήσαι τις ἄν. Οὐ γὰρ ἕτεροι κατά φύσιν ἐσμὲν πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν γεννήματα, οὔτε μήν εἰς ἀλλοτριότητα μεριζόμεθα φυσικήν, εἰ καὶ τῇ τῶν σωμάτων ἑτερότητι διεστήκαμεν· διόπερ ἴδοι τις ἂν τὸν μακάριον 'Αβραὰμ ὁ τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα υἱὸν ἑωρακώς. Ἀλλ᾽ ἐπὶ μὲν ἀνθρώπων τυχὸν πολλή τίς ἐστιν ἡ διακοπή, συστελλομένου τρόπον τινὰ καὶ ἀναχωροῦντος μεμορφωμένως ἑκάστου πρὸς τὸ ἰδίως ἔχειν, καὶ φαίνεσθαι, καὶ οὐκ ἐμπεφυκότος τῷ ἑτέρῳ σωματικῶς, εἰ καὶ κοινὸς ἅπασιν ὁ τῆς οὐσίας ὁρῶτο λόγος. Ἐπὶ δὲ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ἐννοήσεις οὐχ οὕτως. Ιδιαζόντως μὲν γὰρ Πατήρ ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ οὐχ Υἱός· καὶ πάλιν ὁμοίως Υἱὸς ὁ ἐξ αὐ τοῦ, καὶ οὐ Πατήρ, καὶ Πνεῦμα τὸ Πνεῦμα ἰδίως. Αλλ' εἰς μίαν θεότητος φύσιν συνιούσης τε καὶ συνειλεγμένης τῆς ἁγίας Τριάδος, εἷς Θεὸς ἐν ἡμῖν, καὶ οὐχ ὁλόκληρον ἑκάστῳ τῶν σημαινομένων δοίη τις ἂν τὴν ἐκ τοῦ ἑτέρου τυχὸν ἀποφοίτησιν, οὐδ' ἀναχωρήσει παντελῶς, εἰς τὸ εἶναι μεμερισμέ νως· ἀλλ᾽ εἶναι μὲν ἕκαστον τοῦθ᾽ ὅπερ ἔστι καὶ κατωνόμασται παρ' ἡμῖν ἰδιοσυστάτως πιστεύομεν. Ἐκ δὲ τοῦ Πατρὸς ὄντα τὸν Υἱὸν, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἐξ αὐτοῦ τε προελθεῖν ἀῤῥήτως, ἐν αὐτῷ τε μένειν ἐννοοῦμεν. Τὸν δὲ αὐτὸν τρόπον καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἔστι μὲν γὰρ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ἀληθῶς, ἀλλ' οὐδαμόθεν μεμερισμέ νον τῆς οὐσίας αὐτοῦ, προϊὸν δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ μένον ἀεὶ, χορηγούμενον δὲ τοῖς ἁγίοις διὰ Χριστοῦ· πάντα γὰρ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ταύτην ἡμᾶς τὴν τῶν δογμάτων ὀρθότητα καὶ ἀλή πεπαιδεύμεθα λαλεῖν τε καὶ φρονεῖν καὶ δι' αὐτῶν θειαν ἐδίδαξεν ἡ τῶν ἁγίων Πατέρων σύνεσις· οὕτω τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. "Οτι δὲ λίαν ὀρθῶς ἐπὶ ταύτην ἔμεν τὴν ἀλοιδόρητον πίστιν, παραθαρσύνει λέγων ὁ Κύριος·. Πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί, κ XIV, 11. Alioqui, propter opera ipsa mihi credite. Aperte his verbis ait non se facturum unquam fuisse quæ naturæ divinæ tantummodo conveniunt, nisi secundum naturam Deus esset, et ex ipsa. Vide porro quanta cum certitudine et veritate hæc dicat. Nec enim ex iis quæ dicit tantum sibi fidei haberi vult, licet mentiri nesciat, quantum ex iis quæ facit. Quam ob causam, dicam. Sermonibus enim ac verbis Deo convenientibus uti, ac temere nonnulla effundere, furioso, exempli gratia, ac dementi non est difficile opere vero ac potestate Deo convenienti quis utetur unquam? aut cuinam creaturæ suam gloriam Pater tribuet? Numquid enim Dei gloriam esse dicimus cuncta faciendi potentiam ac virtutem, quæ in nulla omnino creatura sit? Quocirca, volens Christus necessariis et invictis argumentis ac demonstrationibus se probari, ex operibus ipsis credi jubet ipsum quidem esse in Patre, et rursus in seipso habere Patrem, hoc est Patris naturam in propria ferre exsistenΕἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι. Διαρρήδην γὰρ ἐν τούτοις φησὶν, ὡς οὐδ' ἂν ἐργά σαιτο, οὐδ' ἂν ἐξανύσαι πώποτε τὰ μόνῃ τῇ θείᾳ πρέποντα φύσει, μὴ οὐχὶ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, καὶ ἐξ αὐτῆς. Καὶ ὄρα μεθ' ὅσης ἀσφαλείας τε ὁμοῦ καὶ ἀληθείας τὰ τοιαῦτά φησιν. Οὐ γὰρ ἐξ ὧν ἂν λέγοι τοσοῦτον· ἀξιοῖ πιστεύεσθαι, καίτοι ψεύδεσθαι μὴ εἰδὼς, ὅσον ἐξ ὧν ἐνεργῇ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, ἐρῶ. Λόγοις μὲν γὰρ καὶ ῥήμασι τοῖς θεοπρεπέσιν ἀποκεχρῆσθαι τυχόν, καί τι τῶν ῥιψοκινδύνων εἰπεῖν, ἀνδρὶ μαινομένῳ καὶ παραπαίοντι χαλεπὸν οὐδέν· ἔργῳ γε μὴν καὶ δυνάμει τῇ θεοπρεπεί, τις ἂν χρή σαιτό ποτε; χαριεῖται δὲ τίνι τῶν γεννητῶν τὴν ἰδίαν δόξαν ὁ Πατήρ; Η γὰρ οὐχὶ Θεοῦ δόξαν εἶναί φαμεν τὸ πάντα δύνασθαι δρᾷν, καὶ παντουργικὴν ἔχειν ἰσχύν, οὐδενί γε μὴν ἑτέρῳ προσεῖναι, τῷ τε ὅλως εναριθμουμένῳ τοῖς κτίσμασιν; Οὐκοῦν ἐξ ἀναγκαίων τε ὁμοῦ καὶ ἀναντιῤῥήτων ἀποδείξεων τὰ καθ᾿ ἑαυ τὸν δοκιμάζεσθαι βουλόμενος ὁ Χριστὸς, ἐξ αὐτῶν κελεύει πιστεύεσθαι τῶν ἔργων, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. vere, ut Filius ex Patre naturaliter editus. Seg Christi quidem Ecclesia quæ dogmatum 785 rectitudine imprimis gloriatur, talem de Unigenito sententiam habet: Dei autem hostes hæretici contraria sentiunt et instillant perniciosa su doctrinæ discipulis. Conviciis enim adversus Christum in rabiem acti magno studio in id incumbunt miseri, aliusque alium acuit, non ut ad pietatein se provocent, sed ut alter alterum impietate siperare et aliquid proferre videatur absurdius. Nam cum vinum, Sodomorum ipsi bibant, alque acerbam uvam Gomorrhæ vindemient * (nec enim ex divino Spiritu accipiunt quæ de eo docent, nec ex revelatione Patris, sed ex capite draconis), nihil quidem sani sentiunt, sed ea loquntur quæ miserabiles auditorum animas reddunt, eas ad inferos et infimum barathrum detrudentia. Quæ et libris mandare ausi sunt, et nequitiam suam tanquam in cippo ad immortalitatem sculpserunt. Et decebat quidem nos expositis in hunc locum quæcunque lectoribus ad recte sentiendum de Filio conducere videbantur, nullam hæreticorum dogmatum facere mentionem. Sed cum miseris eorum sermonibus simpliciores nonnulli abripiantur,necessarium duxi veritatis dogmatis noxias illorum nugas repellere, et calumnias quas affingere volunt Filio, imo, ut verius dicam, toti naturæ divinæ, inanes ac ſutiles ostendere Πατρί, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, τοῦτ' tia, ut qui sit vera ac legitima proles, ut fructus ἔστι, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ φορεῖ, ὡς γνήσιον γέννημα, ὡς καρπὸς ἀληθῶς, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρὸς πεφηνώς φυσικώς. Αλλ' ἡ μὲν Ἐκκλη σία τοῦ Χριστοῦ, καίτοι λίαν ἐπαυχοῦσα τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι, τοιαύτην ἔχει τὴν δόξαν περὶ τοῦ Μονογενοῦς· τοῖς γε μὴν θεομάχοις αἱρετικοῖς ἑτεροία παρέστη φρονεῖν, ἀναπείθειν τοὺς τοῖς ὀλεθρίοις αὐτῶν προσιόντας τε καὶ προσέχοντας λόγοις. Επιλυττῶντες γὰρ ταῖς κατὰ Χριστοῦ λοιδορίαις, φιλονεικοῦσιν οἱ δείλαιοι, καὶ κατανοοῦσιν [ἱσ. κατα κονῶσιν] ἀλλήλους, οὐκ εἰς παροξυσμὸν εὐσεβείας, ἀλλ᾽ ἵν' ἀσεβέστερος ἑτέρου ὁρῷτο δεῖν ἕτερος, καὶ φθέγξαιτό τι τῶν ἀπηχεστέρων. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν ἐκ Σοδόμων πίνουσιν οἶνον, καὶ πικρὰν ἐκ Γομόῤῥας τρυγῶσι σταφυλὴν (οὐ γὰρ ἐκ θείου δέχονται Πνεύ- " ματος τὰ ἐπ' αὐτῷ θεωρήματα, οὐδὲ ἐξ ἀποκαλύ ψεως τῆς τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ δράκοντος κεφαλῆς), οὐδὲν μὲν φρονοῦσι τῶν ἐχόντων ὑγιῶς, ἐκεῖνα δὲ λέγουσιν, ἃ τὰς τῶν ἀκροωμένων ταλαι πώρους ἀποφαίνει ψυχάς, πρὸς ᾅδην αὐτὰς κατα κομίζοντα, καὶ εἰς τὸ κάτω βάραθρον. Ταῦτα καὶ βιβλίοις ἐνθεῖναι τολμήσαντες, ἀθάνατον ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀνεστήλωσαν πονηρίαν. Εδει μὲν οὖν ἡμᾶς διαρκῶς εἰρηκότας εἰς τὸ προκείμενον, ἅπερ ἦν εἰκὸς ὠφελεῖν δύνασθαι τοὺς ἐντευξο μένους, ὀρθοτάτην ἔχοντα τὴν ἐπὶ τῷ Υἱῷ διάληψιν, μηδεμίαν τῶν παρ' ἐκείνοις ποιήσασθαι μνήμην. Ἐπειδὴ δὲ ἀπεικὸς οὐδὲν τοῖς ἀθλίοις ἐκείνων περιτυχόντας ρήμασι συναρπαγήναι τῶν ἁπλουστέρων εἰς σύνεσίν τινας, ἀναγκαῖον ᾠήθην τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασι τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων φλυαρίας διακρούσασθαι βλάβη, εὐανατρεπτόν τε ἐπιδεῖξαι τὴν συκοφαντίαν, ἣν ἐπιτειχίζειν βούλονται τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ ὅλῃ τῇ θείᾳ φύσει· τοῦτο γὰρ εἰπεῖν ἀληθέστερον. Τοιγαροῦν ἐνέτυχον βιβλίῳ τῶν δι᾿ ἐναντίας· εἶτα τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ διερευνώμενος, εύρισκον ἐπὶ λέξεως αὐτῆς, οὕτω λέγοντα μεθ᾿ ἕτερά τινα Ο τοίνυν Υἱὸς οὐσιωδῶς περιεχόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, τὸν Πατέρα ἐν ἑαυτῷ ἔχει, τὰ ῥήματα φθεγγό μενον καὶ τὰ σημεῖα ἐπιτελοῦντα· ὅπερ ἑρμηνεύει, λέγων· «ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Ταυτὶ τῆς ἐκείνου τερθρείας τὰ ῥήματα· ἐπειδὴ δὲ χρὴ καὶ ἡμᾶς εἰπεῖν τὸ τοῖς εἰρημένοις ἀντιστατοῦν, καὶ ἀδόκιμον ὄντα τὸν νοῦν διελέγχειν δυνάμενον, ἐκεῖνό φημι· Τὸ μὲν οὖν οὐσιωδῶς περιέχεσθαι λέο γειν τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὅ τίποτε ἄρα ἐστὶν, ἢ τί ἄρα δηλοί, οὐ σφόδρα συνίημι χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν· τοσαύτην ἔχει τὴν ἀσάφειαν. Ερυθριᾷ γὰρ ὥσπερ, καὶ συστέλλεται πως πρὸς τὸ ἀφανέστερον παῤῥησίαν οὐκ ἔχον τὸ θεώρημα. Ωσπερ γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· οὕτω πᾶς λόγος, ὁ τὰ φαῦλα δηλῶν, διὰ σκοτεινῶν ἐννοιῶν ἔρχεσθαι φιλεῖ, καὶ πρὸς τὸ σαφηνείας οὐχ ἥξει φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τῆς ἐνα ούσης αὐτῷ σαθρότητας ἡ εὐτέλεια. Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ οὐσιωδῶς περιέχεσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρός; Ιη με γὰρ δὴ δι' ἐννοίας ἁπάσης, οἷσπερ ἂν δύνωμαι Dent. ΧΑΣΗ, • Joan. 1ll, In manus itaque mihi venit adversariorum liber; cumque loci propositi sensum perscrutarer, inveni post alia quædam ita scriptum ad verbum: Filius ergo substantialiter contentus a Patre, Patrem in seipso continet, verba loquentem et signa peragentem: quod interpretatur dicens: 4 Quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor, sed Pater in me manens, ipse facit opera. › Hæc illi nugantur; verum quia necesse est nos illis resistere, nec verum ac germanum esse illum sensum ostendere, primum dico me, ut vere loquar, haud satis capere quid sibi velit quod aiunt contineri a Patre Filium, tantum in se obscuritatis habet. Erubescit enim, ac tenebris quodammodo offunditur propositio libertate vacua. Quemadmodum enim qui male agit, odit lucem, 786 nec venit ad lucem, ne redarguatur, juxta Servatoris vocean: sic omnis oratio quæ mala designat, per tenebrosos animi conceptus ire solet, nec ad explanationis lucem prodibit, ne illius caries ac debilitas arguatur. Quid ergo est substantialiter contineri a Patre Filium? Cuncta enim perscrutari juvat, et quibus possum rationibus explicare quod obscure dictum est, quodque forsan erubescit ne animo comprehensum, ejus a quo editum est insaniam relegat.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. vere, ut Filius ex Patre naturaliter editus. Seg Christi quidem Ecclesia quæ dogmatum 785 rectitudine imprimis gloriatur, talem de Unigenito sententiam habet: Dei autem hostes hæretici contraria sentiunt et instillant perniciosa su doctrinæ discipulis. Conviciis enim adversus Christum in rabiem acti magno studio in id incumbunt miseri, aliusque alium acuit, non ut ad pietatein se provocent, sed ut alter alterum impietate siperare et aliquid proferre videatur absurdius. Nam cum vinum, Sodomorum ipsi bibant, alque acerbam uvam Gomorrhæ vindemient * (nec enim ex divino Spiritu accipiunt quæ de eo docent, nec ex revelatione Patris, sed ex capite draconis), nihil quidem sani sentiunt, sed ea loquntur quæ miserabiles auditorum animas reddunt, eas ad inferos et infimum barathrum detrudentia. Quæ et libris mandare ausi sunt, et nequitiam suam tanquam in cippo ad immortalitatem sculpserunt. Et decebat quidem nos expositis in hunc locum quæcunque lectoribus ad recte sentiendum de Filio conducere videbantur, nullam hæreticorum dogmatum facere mentionem. Sed cum miseris eorum sermonibus simpliciores nonnulli abripiantur,necessarium duxi veritatis dogmatis noxias illorum nugas repellere, et calumnias quas affingere volunt Filio, imo, ut verius dicam, toti naturæ divinæ, inanes ac ſutiles ostendere Πατρί, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, τοῦτ' tia, ut qui sit vera ac legitima proles, ut fructus ἔστι, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ φορεῖ, ὡς γνήσιον γέννημα, ὡς καρπὸς ἀληθῶς, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρὸς πεφηνώς φυσικώς. Αλλ' ἡ μὲν Ἐκκλη σία τοῦ Χριστοῦ, καίτοι λίαν ἐπαυχοῦσα τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι, τοιαύτην ἔχει τὴν δόξαν περὶ τοῦ Μονογενοῦς· τοῖς γε μὴν θεομάχοις αἱρετικοῖς ἑτεροία παρέστη φρονεῖν, ἀναπείθειν τοὺς τοῖς ὀλεθρίοις αὐτῶν προσιόντας τε καὶ προσέχοντας λόγοις. Επιλυττῶντες γὰρ ταῖς κατὰ Χριστοῦ λοιδορίαις, φιλονεικοῦσιν οἱ δείλαιοι, καὶ κατανοοῦσιν [ἱσ. κατα κονῶσιν] ἀλλήλους, οὐκ εἰς παροξυσμὸν εὐσεβείας, ἀλλ᾽ ἵν' ἀσεβέστερος ἑτέρου ὁρῷτο δεῖν ἕτερος, καὶ φθέγξαιτό τι τῶν ἀπηχεστέρων. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν ἐκ Σοδόμων πίνουσιν οἶνον, καὶ πικρὰν ἐκ Γομόῤῥας τρυγῶσι σταφυλὴν (οὐ γὰρ ἐκ θείου δέχονται Πνεύ- " ματος τὰ ἐπ' αὐτῷ θεωρήματα, οὐδὲ ἐξ ἀποκαλύ ψεως τῆς τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ δράκοντος κεφαλῆς), οὐδὲν μὲν φρονοῦσι τῶν ἐχόντων ὑγιῶς, ἐκεῖνα δὲ λέγουσιν, ἃ τὰς τῶν ἀκροωμένων ταλαι πώρους ἀποφαίνει ψυχάς, πρὸς ᾅδην αὐτὰς κατα κομίζοντα, καὶ εἰς τὸ κάτω βάραθρον. Ταῦτα καὶ βιβλίοις ἐνθεῖναι τολμήσαντες, ἀθάνατον ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀνεστήλωσαν πονηρίαν. Εδει μὲν οὖν ἡμᾶς διαρκῶς εἰρηκότας εἰς τὸ προκείμενον, ἅπερ ἦν εἰκὸς ὠφελεῖν δύνασθαι τοὺς ἐντευξο μένους, ὀρθοτάτην ἔχοντα τὴν ἐπὶ τῷ Υἱῷ διάληψιν, μηδεμίαν τῶν παρ' ἐκείνοις ποιήσασθαι μνήμην. Ἐπειδὴ δὲ ἀπεικὸς οὐδὲν τοῖς ἀθλίοις ἐκείνων περιτυχόντας ρήμασι συναρπαγήναι τῶν ἁπλουστέρων εἰς σύνεσίν τινας, ἀναγκαῖον ᾠήθην τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασι τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων φλυαρίας διακρούσασθαι βλάβη, εὐανατρεπτόν τε ἐπιδεῖξαι τὴν συκοφαντίαν, ἣν ἐπιτειχίζειν βούλονται τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ ὅλῃ τῇ θείᾳ φύσει· τοῦτο γὰρ εἰπεῖν ἀληθέστερον. Τοιγαροῦν ἐνέτυχον βιβλίῳ τῶν δι᾿ ἐναντίας· εἶτα τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ διερευνώμενος, εύρισκον ἐπὶ λέξεως αὐτῆς, οὕτω λέγοντα μεθ᾿ ἕτερά τινα Ο τοίνυν Υἱὸς οὐσιωδῶς περιεχόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, τὸν Πατέρα ἐν ἑαυτῷ ἔχει, τὰ ῥήματα φθεγγό μενον καὶ τὰ σημεῖα ἐπιτελοῦντα· ὅπερ ἑρμηνεύει, λέγων· «ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Ταυτὶ τῆς ἐκείνου τερθρείας τὰ ῥήματα· ἐπειδὴ δὲ χρὴ καὶ ἡμᾶς εἰπεῖν τὸ τοῖς εἰρημένοις ἀντιστατοῦν, καὶ ἀδόκιμον ὄντα τὸν νοῦν διελέγχειν δυνάμενον, ἐκεῖνό φημι· Τὸ μὲν οὖν οὐσιωδῶς περιέχεσθαι λέο γειν τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὅ τίποτε ἄρα ἐστὶν, ἢ τί ἄρα δηλοί, οὐ σφόδρα συνίημι χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν· τοσαύτην ἔχει τὴν ἀσάφειαν. Ερυθριᾷ γὰρ ὥσπερ, καὶ συστέλλεται πως πρὸς τὸ ἀφανέστερον παῤῥησίαν οὐκ ἔχον τὸ θεώρημα. Ωσπερ γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· οὕτω πᾶς λόγος, ὁ τὰ φαῦλα δηλῶν, διὰ σκοτεινῶν ἐννοιῶν ἔρχεσθαι φιλεῖ, καὶ πρὸς τὸ σαφηνείας οὐχ ἥξει φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τῆς ἐνα ούσης αὐτῷ σαθρότητας ἡ εὐτέλεια. Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ οὐσιωδῶς περιέχεσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρός; Ιη με γὰρ δὴ δι' ἐννοίας ἁπάσης, οἷσπερ ἂν δύνωμαι Dent. ΧΑΣΗ, • Joan. 1ll, In manus itaque mihi venit adversariorum liber; cumque loci propositi sensum perscrutarer, inveni post alia quædam ita scriptum ad verbum: Filius ergo substantialiter contentus a Patre, Patrem in seipso continet, verba loquentem et signa peragentem: quod interpretatur dicens: 4 Quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor, sed Pater in me manens, ipse facit opera. › Hæc illi nugantur; verum quia necesse est nos illis resistere, nec verum ac germanum esse illum sensum ostendere, primum dico me, ut vere loquar, haud satis capere quid sibi velit quod aiunt contineri a Patre Filium, tantum in se obscuritatis habet. Erubescit enim, ac tenebris quodammodo offunditur propositio libertate vacua. Quemadmodum enim qui male agit, odit lucem, 786 nec venit ad lucem, ne redarguatur, juxta Servatoris vocean: sic omnis oratio quæ mala designat, per tenebrosos animi conceptus ire solet, nec ad explanationis lucem prodibit, ne illius caries ac debilitas arguatur. Quid ergo est substantialiter contineri a Patre Filium? Cuncta enim perscrutari juvat, et quibus possum rationibus explicare quod obscure dictum est, quodque forsan erubescit ne animo comprehensum, ejus a quo editum est insaniam relegat.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. vere, ut Filius ex Patre naturaliter editus. Seg Christi quidem Ecclesia quæ dogmatum 785 rectitudine imprimis gloriatur, talem de Unigenito sententiam habet: Dei autem hostes hæretici contraria sentiunt et instillant perniciosa su doctrinæ discipulis. Conviciis enim adversus Christum in rabiem acti magno studio in id incumbunt miseri, aliusque alium acuit, non ut ad pietatein se provocent, sed ut alter alterum impietate siperare et aliquid proferre videatur absurdius. Nam cum vinum, Sodomorum ipsi bibant, alque acerbam uvam Gomorrhæ vindemient * (nec enim ex divino Spiritu accipiunt quæ de eo docent, nec ex revelatione Patris, sed ex capite draconis), nihil quidem sani sentiunt, sed ea loquntur quæ miserabiles auditorum animas reddunt, eas ad inferos et infimum barathrum detrudentia. Quæ et libris mandare ausi sunt, et nequitiam suam tanquam in cippo ad immortalitatem sculpserunt. Et decebat quidem nos expositis in hunc locum quæcunque lectoribus ad recte sentiendum de Filio conducere videbantur, nullam hæreticorum dogmatum facere mentionem. Sed cum miseris eorum sermonibus simpliciores nonnulli abripiantur,necessarium duxi veritatis dogmatis noxias illorum nugas repellere, et calumnias quas affingere volunt Filio, imo, ut verius dicam, toti naturæ divinæ, inanes ac ſutiles ostendere Πατρί, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, τοῦτ' tia, ut qui sit vera ac legitima proles, ut fructus ἔστι, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ φορεῖ, ὡς γνήσιον γέννημα, ὡς καρπὸς ἀληθῶς, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρὸς πεφηνώς φυσικώς. Αλλ' ἡ μὲν Ἐκκλη σία τοῦ Χριστοῦ, καίτοι λίαν ἐπαυχοῦσα τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι, τοιαύτην ἔχει τὴν δόξαν περὶ τοῦ Μονογενοῦς· τοῖς γε μὴν θεομάχοις αἱρετικοῖς ἑτεροία παρέστη φρονεῖν, ἀναπείθειν τοὺς τοῖς ὀλεθρίοις αὐτῶν προσιόντας τε καὶ προσέχοντας λόγοις. Επιλυττῶντες γὰρ ταῖς κατὰ Χριστοῦ λοιδορίαις, φιλονεικοῦσιν οἱ δείλαιοι, καὶ κατανοοῦσιν [ἱσ. κατα κονῶσιν] ἀλλήλους, οὐκ εἰς παροξυσμὸν εὐσεβείας, ἀλλ᾽ ἵν' ἀσεβέστερος ἑτέρου ὁρῷτο δεῖν ἕτερος, καὶ φθέγξαιτό τι τῶν ἀπηχεστέρων. Ἐπειδὴ γὰρ τὸν ἐκ Σοδόμων πίνουσιν οἶνον, καὶ πικρὰν ἐκ Γομόῤῥας τρυγῶσι σταφυλὴν (οὐ γὰρ ἐκ θείου δέχονται Πνεύ- " ματος τὰ ἐπ' αὐτῷ θεωρήματα, οὐδὲ ἐξ ἀποκαλύ ψεως τῆς τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ δράκοντος κεφαλῆς), οὐδὲν μὲν φρονοῦσι τῶν ἐχόντων ὑγιῶς, ἐκεῖνα δὲ λέγουσιν, ἃ τὰς τῶν ἀκροωμένων ταλαι πώρους ἀποφαίνει ψυχάς, πρὸς ᾅδην αὐτὰς κατα κομίζοντα, καὶ εἰς τὸ κάτω βάραθρον. Ταῦτα καὶ βιβλίοις ἐνθεῖναι τολμήσαντες, ἀθάνατον ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς ἀνεστήλωσαν πονηρίαν. Εδει μὲν οὖν ἡμᾶς διαρκῶς εἰρηκότας εἰς τὸ προκείμενον, ἅπερ ἦν εἰκὸς ὠφελεῖν δύνασθαι τοὺς ἐντευξο μένους, ὀρθοτάτην ἔχοντα τὴν ἐπὶ τῷ Υἱῷ διάληψιν, μηδεμίαν τῶν παρ' ἐκείνοις ποιήσασθαι μνήμην. Ἐπειδὴ δὲ ἀπεικὸς οὐδὲν τοῖς ἀθλίοις ἐκείνων περιτυχόντας ρήμασι συναρπαγήναι τῶν ἁπλουστέρων εἰς σύνεσίν τινας, ἀναγκαῖον ᾠήθην τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασι τὰ ἐκ τῆς ἐκείνων φλυαρίας διακρούσασθαι βλάβη, εὐανατρεπτόν τε ἐπιδεῖξαι τὴν συκοφαντίαν, ἣν ἐπιτειχίζειν βούλονται τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ ὅλῃ τῇ θείᾳ φύσει· τοῦτο γὰρ εἰπεῖν ἀληθέστερον. Τοιγαροῦν ἐνέτυχον βιβλίῳ τῶν δι᾿ ἐναντίας· εἶτα τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ῥητῷ διερευνώμενος, εύρισκον ἐπὶ λέξεως αὐτῆς, οὕτω λέγοντα μεθ᾿ ἕτερά τινα Ο τοίνυν Υἱὸς οὐσιωδῶς περιεχόμενος ὑπὸ τοῦ Πατρός, τὸν Πατέρα ἐν ἑαυτῷ ἔχει, τὰ ῥήματα φθεγγό μενον καὶ τὰ σημεῖα ἐπιτελοῦντα· ὅπερ ἑρμηνεύει, λέγων· «ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. ο Ταυτὶ τῆς ἐκείνου τερθρείας τὰ ῥήματα· ἐπειδὴ δὲ χρὴ καὶ ἡμᾶς εἰπεῖν τὸ τοῖς εἰρημένοις ἀντιστατοῦν, καὶ ἀδόκιμον ὄντα τὸν νοῦν διελέγχειν δυνάμενον, ἐκεῖνό φημι· Τὸ μὲν οὖν οὐσιωδῶς περιέχεσθαι λέο γειν τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὅ τίποτε ἄρα ἐστὶν, ἢ τί ἄρα δηλοί, οὐ σφόδρα συνίημι χρῆναι γὰρ οἶμαι τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν· τοσαύτην ἔχει τὴν ἀσάφειαν. Ερυθριᾷ γὰρ ὥσπερ, καὶ συστέλλεται πως πρὸς τὸ ἀφανέστερον παῤῥησίαν οὐκ ἔχον τὸ θεώρημα. Ωσπερ γὰρ ὁ τὰ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· οὕτω πᾶς λόγος, ὁ τὰ φαῦλα δηλῶν, διὰ σκοτεινῶν ἐννοιῶν ἔρχεσθαι φιλεῖ, καὶ πρὸς τὸ σαφηνείας οὐχ ἥξει φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τῆς ἐνα ούσης αὐτῷ σαθρότητας ἡ εὐτέλεια. Τί οὖν ἄρα ἐστὶ τὸ οὐσιωδῶς περιέχεσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ Πατρός; Ιη με γὰρ δὴ δι' ἐννοίας ἁπάσης, οἷσπερ ἂν δύνωμαι Dent. ΧΑΣΗ, • Joan. 1ll, In manus itaque mihi venit adversariorum liber; cumque loci propositi sensum perscrutarer, inveni post alia quædam ita scriptum ad verbum: Filius ergo substantialiter contentus a Patre, Patrem in seipso continet, verba loquentem et signa peragentem: quod interpretatur dicens: 4 Quæ ego loquor vobis, a meipso non loquor, sed Pater in me manens, ipse facit opera. › Hæc illi nugantur; verum quia necesse est nos illis resistere, nec verum ac germanum esse illum sensum ostendere, primum dico me, ut vere loquar, haud satis capere quid sibi velit quod aiunt contineri a Patre Filium, tantum in se obscuritatis habet. Erubescit enim, ac tenebris quodammodo offunditur propositio libertate vacua. Quemadmodum enim qui male agit, odit lucem, 786 nec venit ad lucem, ne redarguatur, juxta Servatoris vocean: sic omnis oratio quæ mala designat, per tenebrosos animi conceptus ire solet, nec ad explanationis lucem prodibit, ne illius caries ac debilitas arguatur. Quid ergo est substantialiter contineri a Patre Filium? Cuncta enim perscrutari juvat, et quibus possum rationibus explicare quod obscure dictum est, quodque forsan erubescit ne animo comprehensum, ejus a quo editum est insaniam relegat.

' Si ergo significat Filium in Patris substantia, tan- Η διαπτύσσων λόγοις τὸ ἀμυδρῶς εἰρημένον, καὶ δυσ quam ei consubstantialem, habere et in seipso Patrem in Filii natura præfulgentem, nos ei quoque expositioni astipulabimur: quod tamen contineri Filius dicitur, non mediocriter forsan nos offenderit. Sin autem istud non ait (nec enim ex Patre genitum esse Filium unquam admittet, qui tantam in eum blasphemiam evomuit, sed Filii naturam veluti corpus quoddam finitum a Patris natura esse comprehensam, asserit), quomodo non aperta uti blasphemia summæque dementiæ plenus esse arguetur? Nam cum iidem ipsi Deum esse dicant Filium, proprietates tamen corporum ei præter rationem affingere conantur: quod enim mensura aut spatio et intervallo circumscribitur, ita ut a principio quodam inchoatum alicubi desinat, utique et esse in loco, et quantitate, et forma, et figura suscipiet. At quomodo ista non sunt corporum propria? quomodo non nobiscum, utpote nostri similis, qui supra nos est, censebitur? aut quomodo alteri creaturæ germanus non erit, qui nihilo plus habet quam illa, quatenus nimirum est finita? Cum autem ita se habeat, ut stulte adversarii sibi persuadent, cur frustra nos terrebat dicens: • Vos de deorsum estis, ego ex supernis sum; s et rursus: • Vos de hoc mundo estis: ego non sum de hoc mundo?, Nam cum ex supernis seipsum esse diceret, non simpliciter significabat ex cœlis: quid enim prærogativæ plus baberet quam sancti angeli, siquidem et ex supernis illos esse comperimus, si ratione loci id accipiatur? sed significat ex superna, et quæ supra universa evecta est, substantia genitum. Quomodo ergo vere demum loqui videtur, si proprietates corporum cum creaturis aliis communes habet, et perinde ac ea quæ e nihilo producta sunt in ortum a Patre continetur? Siquidem extra eum nihil 787 esse fatebimur. Et ipse quidem Psaltes divinus vera onnino et abstrusa mysteria loquens in Spiritu, Filium nulli loco deesse ait, per hoc testidcans incorporeum et incircumscriptum eum esse, nec loco comprehendi, utpote Deum. ‹ Quo enim ¡bo a Spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades; si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris: nam et ibi manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua'. › Hi autem projecta audacia suam sententiam Spiritus vocibus opponentes, Unigenitum loco circumscribi ac terminari volunt, cum hinc potius necessario secum reputare deberent, quod si cœlos et terræ extrema repleat, hoc est inferos, qui non absurdissimum sit comprehensionis nomen ei affingere, cum neque apud se cogitent, quod si facies ejus, id est Spiritus (faciem quippe Filii Spiritum vocat), implet omnia, quomodo ipse continebitur, licet a Deo et Patre contineri dicatur? Nec enim " Joan. viii, 23. ' Psal. cxxxviii, 7-10. @ ωπούμενον τάχα μὴ καὶ ἄρα νοηθὲν ἀποκαλύψῃ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸ δυσβουλίαν. Εἰ μὲν οὖν τοῦτο βού λεται δηλοῦν, ὡς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ φαινόμενος ὁ Υἱὸς, ὡς ὁμοούσιος αὐτῷ, ἔχει καὶ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ἐν τῇ τοῦ γεννήματος φύσει καλῶς διαλάμποντα, συναινέσομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν· οὐ μετρίως δ᾽ ἂν ἀδικήσαι τυχὸν τὸ τῆς περιοχῆς ὄνομα κείμενον ἐφ' Υἱῷ. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐ φησιν (οὐ γὰρ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γε γεννῆσθαί ποτε παραδέξεται τὸν Υἱὸν ὁ τοιαύτην ἐμέσας κατ' αὐτοῦ δυσφημίαν, ὥσπερ δέ τι σῶμα πεπερασμένον τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ἐμπεριειλήφθαι τῇ τοῦ Πατρὸς διισχυρίζεται), πῶς οὐκ ἂν ἀναφαν δὲν δυσφήσας [δυσφημήσας] ἁλώσεται, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης φρενοβλαβείας ἀνάπλεως ὤν; Καὶ αὐτοὶ γὰρ Θεὸν εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν, τὰ σωμά των ίδια προσάπτειν αὐτῷ παραλόγως ἐπιχειροῦσι· τὸ γὰρ ὅλως περιορισμῷ τινι καὶ μέτρῳ περισχοινίζεσθαι τῷ νοουμένῳ κατὰ διάστασιν, ὡς καὶ ἀπό τις νος ἀρχῆς καταλήγειν εἰς πέρας, πάντως ἐπιδέξαιτο καὶ τὸ εἶναι τυχὸν ἐν τόπῳ, καὶ ποσῷ, καὶ εἴδει, καὶ σχήματι. Εἶτα πῶς οὐ σωμάτων ἴδια ταυτί; πῶς δὲ οὐ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς καθ' ἡμᾶς, ὁ ὑπὲρ ἡμᾶς νοηθήσεται; ή πῶς οὐκ ἀδελφὸς τῇ ἑτέρᾳ κτίσει, λοιπὸν οὐδὲν ἔχων παρ' αὐτὴν τὸ πλέον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ είναι πεπερασμένως; Εχων δὲ οὕτω κατά γε την ἀμαθῆ τῶν δι' ἐναντίας ὑπόνοιαν, τί μάτην ἡμᾶς προσεκτύπει λέγων·. Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστὲ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί;» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ· ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.» Ανωθεν γὰρ ἑαυτὸν εἶναι λέγων, οὐχ ἁπλῶς ἐδήλου τὸ ἐξ οὐρανῶν· τί γὰρ ἂν ἔχοι τὸ πλεῖον παρὰ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, εἴπερ ἄνωθεν κἀκείνους ὄντας εὑρήσομεν, τοπικῶς ἐκληφθέντος τοῦ σημαινομένου; σημαίνει δὲ ὅτι τῆς ἄνωθεν καὶ τῆς τοῖς ὅλοις ἐποχουμένης ουσίας ἐξέφυ. Πῶς οὖν ἀληθὴς ἀναφαίνεται λοιπὸν, εἰ κοινὰ πρὸς τὴν ἑτέραν ἔχει κτίσιν τὰ σωμάτων ίδια, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι περιεχόμενός εστιν ὑπὸ τοῦ Πατρός; εἴπερ οὐδὲν ἔξω κεῖσθαι δώσομεν αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν θεσπέσιος Μελῳδὸς, ἀληθῆ που πάντως καὶ κεκρυμμένα μυστήρια λαλῶν ἐν Πνεύ ματι, οὐδενὸς μὲν παντελῶς ἀπολιμπάνεσθαι τόπου φησὶ τὸν Υἱόν, τὸ ἀσώματόν τε καὶ ἀπεριόριστον αὐτῷ διὰ τούτου προσμαρτυρῶν, καὶ ὅτι μὴ τόπῳ περι ληπτός, ὡς Θεός. • Ποῦ γὰρ πορευθώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ εἶ ἐκεῖ, ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ πορευθῶ εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με, καὶ καθέξει με ή δεξιά σου. ο Ριψοκινδύνως δὲ οὗτοι, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος φωναῖς τὴν ἑαυτῶν ἀντεξάγοντες γνώμην, ὁρισμῷ καὶ περιγραφαῖς ὑπου βάλλουσι τὸν Μονογενῆ, καίτοι λογισμὸν ὀφείλοντες ἐπὶ τούτῳ λαβεῖν ἀναγκαῖόν τε καὶ χρήσιμον. Εἰ γὰρ

' Si ergo significat Filium in Patris substantia, tan- Η διαπτύσσων λόγοις τὸ ἀμυδρῶς εἰρημένον, καὶ δυσ quam ei consubstantialem, habere et in seipso Patrem in Filii natura præfulgentem, nos ei quoque expositioni astipulabimur: quod tamen contineri Filius dicitur, non mediocriter forsan nos offenderit. Sin autem istud non ait (nec enim ex Patre genitum esse Filium unquam admittet, qui tantam in eum blasphemiam evomuit, sed Filii naturam veluti corpus quoddam finitum a Patris natura esse comprehensam, asserit), quomodo non aperta uti blasphemia summæque dementiæ plenus esse arguetur? Nam cum iidem ipsi Deum esse dicant Filium, proprietates tamen corporum ei præter rationem affingere conantur: quod enim mensura aut spatio et intervallo circumscribitur, ita ut a principio quodam inchoatum alicubi desinat, utique et esse in loco, et quantitate, et forma, et figura suscipiet. At quomodo ista non sunt corporum propria? quomodo non nobiscum, utpote nostri similis, qui supra nos est, censebitur? aut quomodo alteri creaturæ germanus non erit, qui nihilo plus habet quam illa, quatenus nimirum est finita? Cum autem ita se habeat, ut stulte adversarii sibi persuadent, cur frustra nos terrebat dicens: • Vos de deorsum estis, ego ex supernis sum; s et rursus: • Vos de hoc mundo estis: ego non sum de hoc mundo?, Nam cum ex supernis seipsum esse diceret, non simpliciter significabat ex cœlis: quid enim prærogativæ plus baberet quam sancti angeli, siquidem et ex supernis illos esse comperimus, si ratione loci id accipiatur? sed significat ex superna, et quæ supra universa evecta est, substantia genitum. Quomodo ergo vere demum loqui videtur, si proprietates corporum cum creaturis aliis communes habet, et perinde ac ea quæ e nihilo producta sunt in ortum a Patre continetur? Siquidem extra eum nihil 787 esse fatebimur. Et ipse quidem Psaltes divinus vera onnino et abstrusa mysteria loquens in Spiritu, Filium nulli loco deesse ait, per hoc testidcans incorporeum et incircumscriptum eum esse, nec loco comprehendi, utpote Deum. ‹ Quo enim ¡bo a Spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades; si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris: nam et ibi manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua'. › Hi autem projecta audacia suam sententiam Spiritus vocibus opponentes, Unigenitum loco circumscribi ac terminari volunt, cum hinc potius necessario secum reputare deberent, quod si cœlos et terræ extrema repleat, hoc est inferos, qui non absurdissimum sit comprehensionis nomen ei affingere, cum neque apud se cogitent, quod si facies ejus, id est Spiritus (faciem quippe Filii Spiritum vocat), implet omnia, quomodo ipse continebitur, licet a Deo et Patre contineri dicatur? Nec enim " Joan. viii, 23. ' Psal. cxxxviii, 7-10. @ ωπούμενον τάχα μὴ καὶ ἄρα νοηθὲν ἀποκαλύψῃ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸ δυσβουλίαν. Εἰ μὲν οὖν τοῦτο βού λεται δηλοῦν, ὡς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ φαινόμενος ὁ Υἱὸς, ὡς ὁμοούσιος αὐτῷ, ἔχει καὶ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ἐν τῇ τοῦ γεννήματος φύσει καλῶς διαλάμποντα, συναινέσομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν· οὐ μετρίως δ᾽ ἂν ἀδικήσαι τυχὸν τὸ τῆς περιοχῆς ὄνομα κείμενον ἐφ' Υἱῷ. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐ φησιν (οὐ γὰρ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γε γεννῆσθαί ποτε παραδέξεται τὸν Υἱὸν ὁ τοιαύτην ἐμέσας κατ' αὐτοῦ δυσφημίαν, ὥσπερ δέ τι σῶμα πεπερασμένον τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ἐμπεριειλήφθαι τῇ τοῦ Πατρὸς διισχυρίζεται), πῶς οὐκ ἂν ἀναφαν δὲν δυσφήσας [δυσφημήσας] ἁλώσεται, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης φρενοβλαβείας ἀνάπλεως ὤν; Καὶ αὐτοὶ γὰρ Θεὸν εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν, τὰ σωμά των ίδια προσάπτειν αὐτῷ παραλόγως ἐπιχειροῦσι· τὸ γὰρ ὅλως περιορισμῷ τινι καὶ μέτρῳ περισχοινίζεσθαι τῷ νοουμένῳ κατὰ διάστασιν, ὡς καὶ ἀπό τις νος ἀρχῆς καταλήγειν εἰς πέρας, πάντως ἐπιδέξαιτο καὶ τὸ εἶναι τυχὸν ἐν τόπῳ, καὶ ποσῷ, καὶ εἴδει, καὶ σχήματι. Εἶτα πῶς οὐ σωμάτων ἴδια ταυτί; πῶς δὲ οὐ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς καθ' ἡμᾶς, ὁ ὑπὲρ ἡμᾶς νοηθήσεται; ή πῶς οὐκ ἀδελφὸς τῇ ἑτέρᾳ κτίσει, λοιπὸν οὐδὲν ἔχων παρ' αὐτὴν τὸ πλέον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ είναι πεπερασμένως; Εχων δὲ οὕτω κατά γε την ἀμαθῆ τῶν δι' ἐναντίας ὑπόνοιαν, τί μάτην ἡμᾶς προσεκτύπει λέγων·. Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστὲ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί;» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ· ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.» Ανωθεν γὰρ ἑαυτὸν εἶναι λέγων, οὐχ ἁπλῶς ἐδήλου τὸ ἐξ οὐρανῶν· τί γὰρ ἂν ἔχοι τὸ πλεῖον παρὰ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, εἴπερ ἄνωθεν κἀκείνους ὄντας εὑρήσομεν, τοπικῶς ἐκληφθέντος τοῦ σημαινομένου; σημαίνει δὲ ὅτι τῆς ἄνωθεν καὶ τῆς τοῖς ὅλοις ἐποχουμένης ουσίας ἐξέφυ. Πῶς οὖν ἀληθὴς ἀναφαίνεται λοιπὸν, εἰ κοινὰ πρὸς τὴν ἑτέραν ἔχει κτίσιν τὰ σωμάτων ίδια, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι περιεχόμενός εστιν ὑπὸ τοῦ Πατρός; εἴπερ οὐδὲν ἔξω κεῖσθαι δώσομεν αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν θεσπέσιος Μελῳδὸς, ἀληθῆ που πάντως καὶ κεκρυμμένα μυστήρια λαλῶν ἐν Πνεύ ματι, οὐδενὸς μὲν παντελῶς ἀπολιμπάνεσθαι τόπου φησὶ τὸν Υἱόν, τὸ ἀσώματόν τε καὶ ἀπεριόριστον αὐτῷ διὰ τούτου προσμαρτυρῶν, καὶ ὅτι μὴ τόπῳ περι ληπτός, ὡς Θεός. • Ποῦ γὰρ πορευθώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ εἶ ἐκεῖ, ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ πορευθῶ εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με, καὶ καθέξει με ή δεξιά σου. ο Ριψοκινδύνως δὲ οὗτοι, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος φωναῖς τὴν ἑαυτῶν ἀντεξάγοντες γνώμην, ὁρισμῷ καὶ περιγραφαῖς ὑπου βάλλουσι τὸν Μονογενῆ, καίτοι λογισμὸν ὀφείλοντες ἐπὶ τούτῳ λαβεῖν ἀναγκαῖόν τε καὶ χρήσιμον. Εἰ γὰρ

' Si ergo significat Filium in Patris substantia, tan- Η διαπτύσσων λόγοις τὸ ἀμυδρῶς εἰρημένον, καὶ δυσ quam ei consubstantialem, habere et in seipso Patrem in Filii natura præfulgentem, nos ei quoque expositioni astipulabimur: quod tamen contineri Filius dicitur, non mediocriter forsan nos offenderit. Sin autem istud non ait (nec enim ex Patre genitum esse Filium unquam admittet, qui tantam in eum blasphemiam evomuit, sed Filii naturam veluti corpus quoddam finitum a Patris natura esse comprehensam, asserit), quomodo non aperta uti blasphemia summæque dementiæ plenus esse arguetur? Nam cum iidem ipsi Deum esse dicant Filium, proprietates tamen corporum ei præter rationem affingere conantur: quod enim mensura aut spatio et intervallo circumscribitur, ita ut a principio quodam inchoatum alicubi desinat, utique et esse in loco, et quantitate, et forma, et figura suscipiet. At quomodo ista non sunt corporum propria? quomodo non nobiscum, utpote nostri similis, qui supra nos est, censebitur? aut quomodo alteri creaturæ germanus non erit, qui nihilo plus habet quam illa, quatenus nimirum est finita? Cum autem ita se habeat, ut stulte adversarii sibi persuadent, cur frustra nos terrebat dicens: • Vos de deorsum estis, ego ex supernis sum; s et rursus: • Vos de hoc mundo estis: ego non sum de hoc mundo?, Nam cum ex supernis seipsum esse diceret, non simpliciter significabat ex cœlis: quid enim prærogativæ plus baberet quam sancti angeli, siquidem et ex supernis illos esse comperimus, si ratione loci id accipiatur? sed significat ex superna, et quæ supra universa evecta est, substantia genitum. Quomodo ergo vere demum loqui videtur, si proprietates corporum cum creaturis aliis communes habet, et perinde ac ea quæ e nihilo producta sunt in ortum a Patre continetur? Siquidem extra eum nihil 787 esse fatebimur. Et ipse quidem Psaltes divinus vera onnino et abstrusa mysteria loquens in Spiritu, Filium nulli loco deesse ait, per hoc testidcans incorporeum et incircumscriptum eum esse, nec loco comprehendi, utpote Deum. ‹ Quo enim ¡bo a Spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades; si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris: nam et ibi manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua'. › Hi autem projecta audacia suam sententiam Spiritus vocibus opponentes, Unigenitum loco circumscribi ac terminari volunt, cum hinc potius necessario secum reputare deberent, quod si cœlos et terræ extrema repleat, hoc est inferos, qui non absurdissimum sit comprehensionis nomen ei affingere, cum neque apud se cogitent, quod si facies ejus, id est Spiritus (faciem quippe Filii Spiritum vocat), implet omnia, quomodo ipse continebitur, licet a Deo et Patre contineri dicatur? Nec enim " Joan. viii, 23. ' Psal. cxxxviii, 7-10. @ ωπούμενον τάχα μὴ καὶ ἄρα νοηθὲν ἀποκαλύψῃ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸ δυσβουλίαν. Εἰ μὲν οὖν τοῦτο βού λεται δηλοῦν, ὡς ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ φαινόμενος ὁ Υἱὸς, ὡς ὁμοούσιος αὐτῷ, ἔχει καὶ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ἐν τῇ τοῦ γεννήματος φύσει καλῶς διαλάμποντα, συναινέσομεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν τοῦ θεωρήματος δύναμιν· οὐ μετρίως δ᾽ ἂν ἀδικήσαι τυχὸν τὸ τῆς περιοχῆς ὄνομα κείμενον ἐφ' Υἱῷ. Εἰ δὲ τοῦτο μὲν οὐ φησιν (οὐ γὰρ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γε γεννῆσθαί ποτε παραδέξεται τὸν Υἱὸν ὁ τοιαύτην ἐμέσας κατ' αὐτοῦ δυσφημίαν, ὥσπερ δέ τι σῶμα πεπερασμένον τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ἐμπεριειλήφθαι τῇ τοῦ Πατρὸς διισχυρίζεται), πῶς οὐκ ἂν ἀναφαν δὲν δυσφήσας [δυσφημήσας] ἁλώσεται, καὶ τῆς εἰς ἄκρον ἠκούσης φρενοβλαβείας ἀνάπλεως ὤν; Καὶ αὐτοὶ γὰρ Θεὸν εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν, τὰ σωμά των ίδια προσάπτειν αὐτῷ παραλόγως ἐπιχειροῦσι· τὸ γὰρ ὅλως περιορισμῷ τινι καὶ μέτρῳ περισχοινίζεσθαι τῷ νοουμένῳ κατὰ διάστασιν, ὡς καὶ ἀπό τις νος ἀρχῆς καταλήγειν εἰς πέρας, πάντως ἐπιδέξαιτο καὶ τὸ εἶναι τυχὸν ἐν τόπῳ, καὶ ποσῷ, καὶ εἴδει, καὶ σχήματι. Εἶτα πῶς οὐ σωμάτων ἴδια ταυτί; πῶς δὲ οὐ μεθ᾿ ἡμῶν, ὡς καθ' ἡμᾶς, ὁ ὑπὲρ ἡμᾶς νοηθήσεται; ή πῶς οὐκ ἀδελφὸς τῇ ἑτέρᾳ κτίσει, λοιπὸν οὐδὲν ἔχων παρ' αὐτὴν τὸ πλέον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ είναι πεπερασμένως; Εχων δὲ οὕτω κατά γε την ἀμαθῆ τῶν δι' ἐναντίας ὑπόνοιαν, τί μάτην ἡμᾶς προσεκτύπει λέγων·. Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστὲ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί;» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ· ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.» Ανωθεν γὰρ ἑαυτὸν εἶναι λέγων, οὐχ ἁπλῶς ἐδήλου τὸ ἐξ οὐρανῶν· τί γὰρ ἂν ἔχοι τὸ πλεῖον παρὰ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, εἴπερ ἄνωθεν κἀκείνους ὄντας εὑρήσομεν, τοπικῶς ἐκληφθέντος τοῦ σημαινομένου; σημαίνει δὲ ὅτι τῆς ἄνωθεν καὶ τῆς τοῖς ὅλοις ἐποχουμένης ουσίας ἐξέφυ. Πῶς οὖν ἀληθὴς ἀναφαίνεται λοιπὸν, εἰ κοινὰ πρὸς τὴν ἑτέραν ἔχει κτίσιν τὰ σωμάτων ίδια, καὶ ὁμοῦ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι περιεχόμενός εστιν ὑπὸ τοῦ Πατρός; εἴπερ οὐδὲν ἔξω κεῖσθαι δώσομεν αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν θεσπέσιος Μελῳδὸς, ἀληθῆ που πάντως καὶ κεκρυμμένα μυστήρια λαλῶν ἐν Πνεύ ματι, οὐδενὸς μὲν παντελῶς ἀπολιμπάνεσθαι τόπου φησὶ τὸν Υἱόν, τὸ ἀσώματόν τε καὶ ἀπεριόριστον αὐτῷ διὰ τούτου προσμαρτυρῶν, καὶ ὅτι μὴ τόπῳ περι ληπτός, ὡς Θεός. • Ποῦ γὰρ πορευθώ, φησὶν, ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, σὺ εἶ ἐκεῖ, ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει· ἐὰν ἀναλάβω τὰς πτέρυγάς μου κατ' ὄρθρον, καὶ πορευθῶ εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου οδηγήσει με, καὶ καθέξει με ή δεξιά σου. ο Ριψοκινδύνως δὲ οὗτοι, καὶ ταῖς τοῦ Πνεύματος φωναῖς τὴν ἑαυτῶν ἀντεξάγοντες γνώμην, ὁρισμῷ καὶ περιγραφαῖς ὑπου βάλλουσι τὸν Μονογενῆ, καίτοι λογισμὸν ὀφείλοντες ἐπὶ τούτῳ λαβεῖν ἀναγκαῖόν τε καὶ χρήσιμον. Εἰ γὰρ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πεπλήρωκε μὲν οὐρανοὺς, καὶ τὰ ἔσχατα τῆς γῆς, & minus erit incommodi si dicat circumscribi incorτοῦτ' ἔστι, τὰ εἰς τὸν ᾄδην· πῶς οὐ σφόδρα παραλογώτατον τὸ περιοχής όνομα προσάπτειν αὐτῷ, μηδὲ ἐκεῖνο λογισαμένους, ὅτι εἰ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα (πρόσωπον γὰρ τοῦ Υἱοῦ καλεῖ τὸ Πνεῦμα) τὰ πάντα πληροί, πῶς ἂν αὐτὸς εἴσω γέν νοιτο περιοχῆς, κἂν λέγῃ, ὅτι περιοχῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; Αλλ' οὐδὲν ἧττον ὑβριεῖ περιγράψας τὸ ἀσώματον, καὶ μέτρῳ περιτιθεὶς τὸ οὐκ ἂν πεπερασμένως. Τὸ γὰρ οὐσιωδῶς αὐτὸν περιέχεσθαι λέγειν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τί ἑτερόν ἐστι δηλοῦν, ἢ ὅτι πεπερασμένην ἔχει τὴν οὐσίαν, ὥσπερ οὖν ἀμέ λει καὶ ἓν ἕκαστον τῶν παρ' αὐτοῦ γεγονότων, ἃ καὶ ἀκινδύνως τε καὶ ἀληθῶς περιέχεσθαι δώσομεν. Σώματα γὰρ, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα τυχὸν, ὁποῖα τὰ ἡμέ τερα. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐννοεῖν. Εἰ γὰρ ἀναγκαῖον εἶναί φαμεν τὸ ὑπό του περιειλημμένον, εἴσω δὴ κεῖσθαι πάντως τοῦ περιέχειν αὐτὸ λεγομένου, πῶς οὐκ ἀναμφιλόγως έψεται τὸ ἐν ἐλάττοσιν εἶναι νοεῖν τοῦ περιέχοντος τὸ περιεχόμενον, καὶ πεπερατῶσθαι λέγειν αὐτὸ, κατακλειόμενον ὥστ περ τῇ τοῦ μείζονος περιοχή; Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐρεῖς; Ἰδοὺ γὰρ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν παραθείς, καὶ διαρρήδην εἰπών • Ο έωραχώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα,» καὶ πάλιν ἐπήνεγκεν εὐθύς· «Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν.» Εἰ γὰρ τοῦτό φησι καθ᾽ ὑμᾶς, ὅτι Καίτοι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ὑπάρχων τοῦ γεγεννηκότος, οὐσιωδῶς ὑπ' αὐτοῦ περιέχομαι, πῶς οὐχ ἅπασιν ἀναμφίλογον, ότι τοιαύτας ἡμᾶς ἐννοίας ἔχειν περὶ τοῦ Πατρὸς βούλεται, ὁποίανπερ ἂν λάβοιμεν καὶ ἐπ' αὐτῷ; Πεπερατῶσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη καὶ τὸν Πατέρα· ἔστι γὰρ ἐν Υἱῷ. Καὶ ζητείτω λοιπὸν ὁ αἱρε τικός, τίς ὁ μείζων αὐτοῦ· ἐμοὶ γὰρ οὐ θέμις εἰπεῖν ἢ νοεῖν. Οὐ γὰρ ἀνὰ μέρος μὲν εἰκὼν ἔσται τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἀνὰ μέρος δὲ οὐκέτι. Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τι τὸ παραλλάττον καὶ μεσολαβοῦν τὴν εἰσάπαν ὁμοίωσιν, μέρος ἂν εἴη λοιπόν, οὐχ ὁλόκληρος εἰκών. ᾿Αλλὰ ποῦ τοῦτο δείξαις ἂν τὴν ἁγίαν λέγουσαν Γραφήν; οὐ γὰρ δήπου τοῖς σοῖς ἀναπεπεισμένοι λόγοις, τὴν τῶν ἱερῶν δογμάτων ὀρθότητα παρωσόμεθα. Θαν μάζω δὲ όπως οὐ κατέδεισαν ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν· Καθάπερ ὁ Παῦλος τὸν Χριστὸν εἶχεν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα καὶ ἐνεργοῦντα τὰς δυνάμεις, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα λαλοῦντα, καὶ τὰ σημεία ποιοῦντα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ. Διό φησι·. Πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτά πιστεύετέ μοι.» Εἶτα τίς ἔτι Χριστιανὸν προσερεῖ τὸν οὕτω διεσκεμμένον καὶ πεφρονηκότα περὶ Χριστοῦ; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοῦ, καὶ μάλα σαφῶς, Θεὸν μὲν αὐτὸν οὐκέτι φησὶν ἀληθῶς· ῥιψοκινδύνως δὲ περιθεὶς τὸ πρέπον τοῖς κτίσμασι μέτρον αὐτῷ, θεοφόρον τινὰ καὶ Θεοῦ μέτοχον, ήγουν ἐκ Θεοῦ γεννηθέντα Θεὸν κηρύττει. Σκοπὸς γὰρ αὐτ τῷ διὰ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τρόπου καὶ λόγου τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παντελῶς ἀπείργειν αὐτὸν, καὶ εἰσάπαν ἀποτεμεῖν τῆς φυσικῆς καὶ οὐ • Jerem. 1x, poreum, et mensuræ subjiciat quod caret termino. Dicere enim substantialiter ipsum a Deo et Patre contineri, quid sibi vult aliud, quam terminatam habere substantiam, non secus ac unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, quæ tuto ac vere contineri fatebimur? Corpora enim sunt, licet non talia forsan qualia nostra sunt. Sed et illud mihi præterea subit. Quod si necesse dicamus ut quod ab aliquo continetur, omnino intra illud sit a quo contineri dicitur, quomodo non manifeste sequetur ut continens minus esse contento putemus, ipsumque terminatom esse majoris quodammodo complexione dicamus? Quid ergo rursus dices, o bone? Ecce enim, cum se Dei ac Patris exhibeat imaginem, et aperte dicat: c Qui videt me, videt et Patrem, o statim rursus subjungit:. Ego in Palre, et Pater in me est.. Nam si, ut vultis, ait se, quamvis character et imago sit Patris, substantialiter tamen ab eo contineri, nunquid manifestum et indubitatum est omnibus, velle ut alia de Patre qualia et de ipso sentiamus? Finitum igitur esse quoque 788 Patrem oportet: est enim in Filio. Quærat itaque demum hæreticus quis major eo sit: non enim cogitare aut dicere fas mihi est, nec enim partim quidem Patris erit imago Filius, partim vero non erit. Nam si omnino habet aliquid quod perfectissimam similitudinem dirimat, non erit perfecta et solida imago. At ubinam id in sacris Litteris reperies? nec enim tuis sermonibus persuasi rectain sacrorum dogmatum rationem rejiciemus. Illud mirari subit, quomodo subjicere ausi sint: Quemadmodum Paulus Christum habebat in seipso loquentem et virtutes operantem, eodem modo et Filius Patrem loquentem et signa edentem habebat in seipso. Unde ait: ‹Credite quia ego in Patre, et Pater in me est, alioqui proper opera ipsa credite.» Verum quis Christianum nuncupabit illum qui talia de Christo sentiat ac loquatur? Ecce enim, ecce non jam ipsum vere Deum dicit, sed præcipiti audacia affingens ei quod creaturis convenit, deiferum quemdam Deique participem, sive ex Deo procreatum Deum prædicat. Ei quippe propositum est omni ratione ac modo a Dei ac Patris substantia prorsus eum excludere, et a naturali atque substantiali proprietate quam cum suo Patre ac Deo habet, prorsus resecare. At quid, quæsu, his stupidius esse potest? aut quomodo non velut mortuis jam ac perditis illacrymaveris, qui tam efrenato cursu in impietatem præcipitant, et opportune admodum dices: • Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocle?» Ob horum enim contumaciam non imme rito quis magnam lacrymarum vim profuderit. Sed quoniam veritatis dogmatis illorum calumnias, propter simpliciorum utilitatem, retundendas ar-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πεπλήρωκε μὲν οὐρανοὺς, καὶ τὰ ἔσχατα τῆς γῆς, & minus erit incommodi si dicat circumscribi incorτοῦτ' ἔστι, τὰ εἰς τὸν ᾄδην· πῶς οὐ σφόδρα παραλογώτατον τὸ περιοχής όνομα προσάπτειν αὐτῷ, μηδὲ ἐκεῖνο λογισαμένους, ὅτι εἰ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα (πρόσωπον γὰρ τοῦ Υἱοῦ καλεῖ τὸ Πνεῦμα) τὰ πάντα πληροί, πῶς ἂν αὐτὸς εἴσω γέν νοιτο περιοχῆς, κἂν λέγῃ, ὅτι περιοχῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; Αλλ' οὐδὲν ἧττον ὑβριεῖ περιγράψας τὸ ἀσώματον, καὶ μέτρῳ περιτιθεὶς τὸ οὐκ ἂν πεπερασμένως. Τὸ γὰρ οὐσιωδῶς αὐτὸν περιέχεσθαι λέγειν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τί ἑτερόν ἐστι δηλοῦν, ἢ ὅτι πεπερασμένην ἔχει τὴν οὐσίαν, ὥσπερ οὖν ἀμέ λει καὶ ἓν ἕκαστον τῶν παρ' αὐτοῦ γεγονότων, ἃ καὶ ἀκινδύνως τε καὶ ἀληθῶς περιέχεσθαι δώσομεν. Σώματα γὰρ, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα τυχὸν, ὁποῖα τὰ ἡμέ τερα. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐννοεῖν. Εἰ γὰρ ἀναγκαῖον εἶναί φαμεν τὸ ὑπό του περιειλημμένον, εἴσω δὴ κεῖσθαι πάντως τοῦ περιέχειν αὐτὸ λεγομένου, πῶς οὐκ ἀναμφιλόγως έψεται τὸ ἐν ἐλάττοσιν εἶναι νοεῖν τοῦ περιέχοντος τὸ περιεχόμενον, καὶ πεπερατῶσθαι λέγειν αὐτὸ, κατακλειόμενον ὥστ περ τῇ τοῦ μείζονος περιοχή; Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐρεῖς; Ἰδοὺ γὰρ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν παραθείς, καὶ διαρρήδην εἰπών • Ο έωραχώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα,» καὶ πάλιν ἐπήνεγκεν εὐθύς· «Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν.» Εἰ γὰρ τοῦτό φησι καθ᾽ ὑμᾶς, ὅτι Καίτοι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ὑπάρχων τοῦ γεγεννηκότος, οὐσιωδῶς ὑπ' αὐτοῦ περιέχομαι, πῶς οὐχ ἅπασιν ἀναμφίλογον, ότι τοιαύτας ἡμᾶς ἐννοίας ἔχειν περὶ τοῦ Πατρὸς βούλεται, ὁποίανπερ ἂν λάβοιμεν καὶ ἐπ' αὐτῷ; Πεπερατῶσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη καὶ τὸν Πατέρα· ἔστι γὰρ ἐν Υἱῷ. Καὶ ζητείτω λοιπὸν ὁ αἱρε τικός, τίς ὁ μείζων αὐτοῦ· ἐμοὶ γὰρ οὐ θέμις εἰπεῖν ἢ νοεῖν. Οὐ γὰρ ἀνὰ μέρος μὲν εἰκὼν ἔσται τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἀνὰ μέρος δὲ οὐκέτι. Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τι τὸ παραλλάττον καὶ μεσολαβοῦν τὴν εἰσάπαν ὁμοίωσιν, μέρος ἂν εἴη λοιπόν, οὐχ ὁλόκληρος εἰκών. ᾿Αλλὰ ποῦ τοῦτο δείξαις ἂν τὴν ἁγίαν λέγουσαν Γραφήν; οὐ γὰρ δήπου τοῖς σοῖς ἀναπεπεισμένοι λόγοις, τὴν τῶν ἱερῶν δογμάτων ὀρθότητα παρωσόμεθα. Θαν μάζω δὲ όπως οὐ κατέδεισαν ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν· Καθάπερ ὁ Παῦλος τὸν Χριστὸν εἶχεν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα καὶ ἐνεργοῦντα τὰς δυνάμεις, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα λαλοῦντα, καὶ τὰ σημεία ποιοῦντα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ. Διό φησι·. Πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτά πιστεύετέ μοι.» Εἶτα τίς ἔτι Χριστιανὸν προσερεῖ τὸν οὕτω διεσκεμμένον καὶ πεφρονηκότα περὶ Χριστοῦ; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοῦ, καὶ μάλα σαφῶς, Θεὸν μὲν αὐτὸν οὐκέτι φησὶν ἀληθῶς· ῥιψοκινδύνως δὲ περιθεὶς τὸ πρέπον τοῖς κτίσμασι μέτρον αὐτῷ, θεοφόρον τινὰ καὶ Θεοῦ μέτοχον, ήγουν ἐκ Θεοῦ γεννηθέντα Θεὸν κηρύττει. Σκοπὸς γὰρ αὐτ τῷ διὰ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τρόπου καὶ λόγου τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παντελῶς ἀπείργειν αὐτὸν, καὶ εἰσάπαν ἀποτεμεῖν τῆς φυσικῆς καὶ οὐ • Jerem. 1x, poreum, et mensuræ subjiciat quod caret termino. Dicere enim substantialiter ipsum a Deo et Patre contineri, quid sibi vult aliud, quam terminatam habere substantiam, non secus ac unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, quæ tuto ac vere contineri fatebimur? Corpora enim sunt, licet non talia forsan qualia nostra sunt. Sed et illud mihi præterea subit. Quod si necesse dicamus ut quod ab aliquo continetur, omnino intra illud sit a quo contineri dicitur, quomodo non manifeste sequetur ut continens minus esse contento putemus, ipsumque terminatom esse majoris quodammodo complexione dicamus? Quid ergo rursus dices, o bone? Ecce enim, cum se Dei ac Patris exhibeat imaginem, et aperte dicat: c Qui videt me, videt et Patrem, o statim rursus subjungit:. Ego in Palre, et Pater in me est.. Nam si, ut vultis, ait se, quamvis character et imago sit Patris, substantialiter tamen ab eo contineri, nunquid manifestum et indubitatum est omnibus, velle ut alia de Patre qualia et de ipso sentiamus? Finitum igitur esse quoque 788 Patrem oportet: est enim in Filio. Quærat itaque demum hæreticus quis major eo sit: non enim cogitare aut dicere fas mihi est, nec enim partim quidem Patris erit imago Filius, partim vero non erit. Nam si omnino habet aliquid quod perfectissimam similitudinem dirimat, non erit perfecta et solida imago. At ubinam id in sacris Litteris reperies? nec enim tuis sermonibus persuasi rectain sacrorum dogmatum rationem rejiciemus. Illud mirari subit, quomodo subjicere ausi sint: Quemadmodum Paulus Christum habebat in seipso loquentem et virtutes operantem, eodem modo et Filius Patrem loquentem et signa edentem habebat in seipso. Unde ait: ‹Credite quia ego in Patre, et Pater in me est, alioqui proper opera ipsa credite.» Verum quis Christianum nuncupabit illum qui talia de Christo sentiat ac loquatur? Ecce enim, ecce non jam ipsum vere Deum dicit, sed præcipiti audacia affingens ei quod creaturis convenit, deiferum quemdam Deique participem, sive ex Deo procreatum Deum prædicat. Ei quippe propositum est omni ratione ac modo a Dei ac Patris substantia prorsus eum excludere, et a naturali atque substantiali proprietate quam cum suo Patre ac Deo habet, prorsus resecare. At quid, quæsu, his stupidius esse potest? aut quomodo non velut mortuis jam ac perditis illacrymaveris, qui tam efrenato cursu in impietatem præcipitant, et opportune admodum dices: • Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocle?» Ob horum enim contumaciam non imme rito quis magnam lacrymarum vim profuderit. Sed quoniam veritatis dogmatis illorum calumnias, propter simpliciorum utilitatem, retundendas ar-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πεπλήρωκε μὲν οὐρανοὺς, καὶ τὰ ἔσχατα τῆς γῆς, & minus erit incommodi si dicat circumscribi incorτοῦτ' ἔστι, τὰ εἰς τὸν ᾄδην· πῶς οὐ σφόδρα παραλογώτατον τὸ περιοχής όνομα προσάπτειν αὐτῷ, μηδὲ ἐκεῖνο λογισαμένους, ὅτι εἰ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα (πρόσωπον γὰρ τοῦ Υἱοῦ καλεῖ τὸ Πνεῦμα) τὰ πάντα πληροί, πῶς ἂν αὐτὸς εἴσω γέν νοιτο περιοχῆς, κἂν λέγῃ, ὅτι περιοχῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; Αλλ' οὐδὲν ἧττον ὑβριεῖ περιγράψας τὸ ἀσώματον, καὶ μέτρῳ περιτιθεὶς τὸ οὐκ ἂν πεπερασμένως. Τὸ γὰρ οὐσιωδῶς αὐτὸν περιέχεσθαι λέγειν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τί ἑτερόν ἐστι δηλοῦν, ἢ ὅτι πεπερασμένην ἔχει τὴν οὐσίαν, ὥσπερ οὖν ἀμέ λει καὶ ἓν ἕκαστον τῶν παρ' αὐτοῦ γεγονότων, ἃ καὶ ἀκινδύνως τε καὶ ἀληθῶς περιέχεσθαι δώσομεν. Σώματα γὰρ, εἰ καὶ μὴ τοιαῦτα τυχὸν, ὁποῖα τὰ ἡμέ τερα. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐννοεῖν. Εἰ γὰρ ἀναγκαῖον εἶναί φαμεν τὸ ὑπό του περιειλημμένον, εἴσω δὴ κεῖσθαι πάντως τοῦ περιέχειν αὐτὸ λεγομένου, πῶς οὐκ ἀναμφιλόγως έψεται τὸ ἐν ἐλάττοσιν εἶναι νοεῖν τοῦ περιέχοντος τὸ περιεχόμενον, καὶ πεπερατῶσθαι λέγειν αὐτὸ, κατακλειόμενον ὥστ περ τῇ τοῦ μείζονος περιοχή; Τί οὖν, ὦ βέλτιστε, πάλιν ἐρεῖς; Ἰδοὺ γὰρ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑαυτὸν παραθείς, καὶ διαρρήδην εἰπών • Ο έωραχώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα,» καὶ πάλιν ἐπήνεγκεν εὐθύς· «Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν.» Εἰ γὰρ τοῦτό φησι καθ᾽ ὑμᾶς, ὅτι Καίτοι χαρακτὴρ καὶ εἰκὼν ὑπάρχων τοῦ γεγεννηκότος, οὐσιωδῶς ὑπ' αὐτοῦ περιέχομαι, πῶς οὐχ ἅπασιν ἀναμφίλογον, ότι τοιαύτας ἡμᾶς ἐννοίας ἔχειν περὶ τοῦ Πατρὸς βούλεται, ὁποίανπερ ἂν λάβοιμεν καὶ ἐπ' αὐτῷ; Πεπερατῶσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη καὶ τὸν Πατέρα· ἔστι γὰρ ἐν Υἱῷ. Καὶ ζητείτω λοιπὸν ὁ αἱρε τικός, τίς ὁ μείζων αὐτοῦ· ἐμοὶ γὰρ οὐ θέμις εἰπεῖν ἢ νοεῖν. Οὐ γὰρ ἀνὰ μέρος μὲν εἰκὼν ἔσται τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ἀνὰ μέρος δὲ οὐκέτι. Εἰ γὰρ ὅλως ἔχει τι τὸ παραλλάττον καὶ μεσολαβοῦν τὴν εἰσάπαν ὁμοίωσιν, μέρος ἂν εἴη λοιπόν, οὐχ ὁλόκληρος εἰκών. ᾿Αλλὰ ποῦ τοῦτο δείξαις ἂν τὴν ἁγίαν λέγουσαν Γραφήν; οὐ γὰρ δήπου τοῖς σοῖς ἀναπεπεισμένοι λόγοις, τὴν τῶν ἱερῶν δογμάτων ὀρθότητα παρωσόμεθα. Θαν μάζω δὲ όπως οὐ κατέδεισαν ἐπὶ τούτοις εἰπεῖν· Καθάπερ ὁ Παῦλος τὸν Χριστὸν εἶχεν ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα καὶ ἐνεργοῦντα τὰς δυνάμεις, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα λαλοῦντα, καὶ τὰ σημεία ποιοῦντα εἶχεν ἐν ἑαυτῷ. Διό φησι·. Πιστεύετε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί. Εἰ δὲ μὴ, διὰ τὰ ἔργα αὐτά πιστεύετέ μοι.» Εἶτα τίς ἔτι Χριστιανὸν προσερεῖ τὸν οὕτω διεσκεμμένον καὶ πεφρονηκότα περὶ Χριστοῦ; Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοῦ, καὶ μάλα σαφῶς, Θεὸν μὲν αὐτὸν οὐκέτι φησὶν ἀληθῶς· ῥιψοκινδύνως δὲ περιθεὶς τὸ πρέπον τοῖς κτίσμασι μέτρον αὐτῷ, θεοφόρον τινὰ καὶ Θεοῦ μέτοχον, ήγουν ἐκ Θεοῦ γεννηθέντα Θεὸν κηρύττει. Σκοπὸς γὰρ αὐτ τῷ διὰ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τρόπου καὶ λόγου τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παντελῶς ἀπείργειν αὐτὸν, καὶ εἰσάπαν ἀποτεμεῖν τῆς φυσικῆς καὶ οὐ • Jerem. 1x, poreum, et mensuræ subjiciat quod caret termino. Dicere enim substantialiter ipsum a Deo et Patre contineri, quid sibi vult aliud, quam terminatam habere substantiam, non secus ac unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, quæ tuto ac vere contineri fatebimur? Corpora enim sunt, licet non talia forsan qualia nostra sunt. Sed et illud mihi præterea subit. Quod si necesse dicamus ut quod ab aliquo continetur, omnino intra illud sit a quo contineri dicitur, quomodo non manifeste sequetur ut continens minus esse contento putemus, ipsumque terminatom esse majoris quodammodo complexione dicamus? Quid ergo rursus dices, o bone? Ecce enim, cum se Dei ac Patris exhibeat imaginem, et aperte dicat: c Qui videt me, videt et Patrem, o statim rursus subjungit:. Ego in Palre, et Pater in me est.. Nam si, ut vultis, ait se, quamvis character et imago sit Patris, substantialiter tamen ab eo contineri, nunquid manifestum et indubitatum est omnibus, velle ut alia de Patre qualia et de ipso sentiamus? Finitum igitur esse quoque 788 Patrem oportet: est enim in Filio. Quærat itaque demum hæreticus quis major eo sit: non enim cogitare aut dicere fas mihi est, nec enim partim quidem Patris erit imago Filius, partim vero non erit. Nam si omnino habet aliquid quod perfectissimam similitudinem dirimat, non erit perfecta et solida imago. At ubinam id in sacris Litteris reperies? nec enim tuis sermonibus persuasi rectain sacrorum dogmatum rationem rejiciemus. Illud mirari subit, quomodo subjicere ausi sint: Quemadmodum Paulus Christum habebat in seipso loquentem et virtutes operantem, eodem modo et Filius Patrem loquentem et signa edentem habebat in seipso. Unde ait: ‹Credite quia ego in Patre, et Pater in me est, alioqui proper opera ipsa credite.» Verum quis Christianum nuncupabit illum qui talia de Christo sentiat ac loquatur? Ecce enim, ecce non jam ipsum vere Deum dicit, sed præcipiti audacia affingens ei quod creaturis convenit, deiferum quemdam Deique participem, sive ex Deo procreatum Deum prædicat. Ei quippe propositum est omni ratione ac modo a Dei ac Patris substantia prorsus eum excludere, et a naturali atque substantiali proprietate quam cum suo Patre ac Deo habet, prorsus resecare. At quid, quæsu, his stupidius esse potest? aut quomodo non velut mortuis jam ac perditis illacrymaveris, qui tam efrenato cursu in impietatem præcipitant, et opportune admodum dices: • Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocle?» Ob horum enim contumaciam non imme rito quis magnam lacrymarum vim profuderit. Sed quoniam veritatis dogmatis illorum calumnias, propter simpliciorum utilitatem, retundendas ar-

bitror, age, rursus illud eis dicamus nos zelo ze- σιώδους οικειότητος ἧς ἔχει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα lasse Domino. καὶ Θεόν. Εἶτα τι ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων τὸ ὑπερ τεροῦν εἰς ἀποπληξίαν; ἢ πῶς οὐκ ἄν τις, ὡσεὶ νεκροῖς ἤδη καὶ ἀπολωλόσι, τὸ ἐκ τῆς ἀγάπης ἀποστάξαι δάκρυον, ἀχαλίνως οὕτω τετραμμένοις εἰς ἀσέβειαν, ἐρεῖ δὲ καὶ λίαν εὐκαίρως· «Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; Ἐπὶ γὰρ τοῖς τὰ τοιαῦτα φρονεῖν ἑλομένοις ἀκρατὲς ἄν τις εἰκότως ἐπιστάξαι δάκρυον. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασιν ἀποκρούεσθαι δεῖν τὰς παρ' ἐκείνων συκοφαντίας προσήκειν ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ τοῖς ἁπλουστέροις λυσιτελές, φέρε πάλιν αὐτοῖς ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι ζηλοῦντες ἐξηλώκαμεν τῷ Κυρίῳ. Divinus enim Paulus, et quivis sanctorum alius, cum Christum in suis mentibus inhabitantem haberent per Spiritum, faciebant quæ Christo placerent, et miracula edebant. At constat, vel tua ipsius confessione, quod cum homines essent natura, et aliud quiddam substantia quam sanctus Christi Spiritus qui in eis habitabat, religiosi tamen et pietate conspicui erant 789 per datam eis a Christo gratiam. Sed nobiscum utique fateberis, aliquando gratia fuisse destitutos, verumtamen eo fuisse vocatos, cum ita visum esset omnia recle gubernanti Deo. Fieri ergo poterat ut vitio aliquo vel peccato beatus Paulus, aut alter ei similis, Deum offendens, data sibi gratia privaretur, et in eam demissionem unde emerserat denuo detruderetur atque rediret. Quod enim aliunde asciscitur et accidit, facile amitti potest atque auferri, utpote datum. An igitur, o bone (juvat enim iterum te compellare), si quemadmodum erat in Paulo Christus loquens et miracula faciens, juxta tuam stultam et impiam sen- ἐπακτὸν ῥᾳδίως ἂν ἀποπτύοιτο καὶ ἀναφαίρετόν tentiam, ita Patrem in Filio quis esse concesserit, nunquid clarum et indubitatum est Deum nequaquam fore secundum naturam, sed aliud quiddam ab inhabitante Patre, qui vere Deus? Sic enim erat. in Paulo Christus. Instrumentum igitur ac vas veluti quoddam est Unigenitus in gloriam præparatum, nec a tibia forsan aut lyra distabit, illud resonans quod inspiratu nimirum aut plectro jussum erit: et ad miracula edenda Pater eo utetur, quo pacto fabri lignarii serra vel ascia. At quid hoc absurdius? Nam cum ejus sit naturæ, ut illi dicunt, a Deo ac Patre prorsus alienus erit, ea ratione qua natura Deus est in nobis, et nemo alius ab ipso. Quod si a Patris substantia ita Filius excluditur ut non sit natura Deus, quomodo non Ο γάρ τοι θεσπέσιος Παῦλος, ὦ οὗτοι, ἢ και τις ἕτερος τῶν ἁγίων, τὸν Χριστὸν ἔχοντες ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις ἐνοικισθέντα διὰ τοῦ Πνεύματος, έδρων εὖ μάλα τὰ δοκοῦντα Θεῷ, καὶ δημιουργοὶ τῶν παρα· δόξων ἐφαίνοντο. Οὐκοῦν ἄραρεν, ὅ τι δοίης δ' ἐν καὶ αὐτὸς ὑπάρχειν ἀληθὲς, ὡς ἄνθρωποί τε τὴν φύσιν ὑπάρχοντες, καὶ ἕτερόν τι κατὰ τὴν οὐσίαν παρὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα Χριστού, θεοφόβοι τινὲς ἦσαν καὶ λαμπροὶ διὰ τῆς δοθείσης αὐτοῖς παρὰ Χριστοῦ χάριτος. Συνερεῖς δὲ πάντως ἡμῖν, ὡς ἔρημοι μὲν τοῦ χαρίσματος ἦσαν ποτε, κέκληνταί γε μὴν εἰς αὐτὸ, δόξαν οὕτω καλῶς ἔχειν τῷ πάντα καλῶς διθύνοντε Θεῷ· ἦν οὖν ἄρα τῶν ἐνδεχομένων καὶ διά τινος τῶν ἀτόπων ἢ καὶ ὀρθῶς οὐκ εἰργασμένων προσκεκρουκότα τῷ Θεῷ τὸν ματ κάριον Παῦλον, ἤγουν τινὰ τῶν κατ' ἐκεῖνον ἕτερο ἔρημον μὲν τῆς δοθείσης αὐτῷ χάριτος ὀφθῆναι δύο νασθαι, κατωθεῖσθαι δὲ αὖθις καὶ ὑπονοστεῖν εἰς τὴν ὅθεν ἀνέβη ταπείνωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως έξωθεν καὶ vere dicimus eum inter creaturas collocatum connumeratum esse, atque instrumenti loco assumptum, et pro Domino ministrum tandem videri Filium, qui Deo ac Patri assidet, imo ne vere quidem esse Filium? Nec enim quod instrumenti loco ponitur pro Filio quis accipiet. Instrumentum itaque suæ artis aut sapientiæ Pater genuit, et aliquid aliud quam quod ipse sit genuisse videtur. At quomodo fieri illud potest, aut quomodo istiusmodi quiddam in animum sibi reducere, non est stultissimum? Nisi ergo Filium instrumentum aut ministrum existimare cessaveris, eumque veram genitura esse non admittens, ineffabilem ejus generationem, ex substantia Dei ac Patris nimirum, negaveris, in ipsam Genitoris gloriam contume- [ἰσ. ἐναφαίρετόν ] ἐστιν, ὡς δοτόν. "Αρ' οὖν, ὦ βέλ τιστε (τετράψεται γὰρ πρὸς σὲ ὁ λόγος πάλιν ), εἰ κατὰ τὴν πρὸς σὲ ἀπαιδευσίαν καὶ ἀσεβεστάτην ὑπόληψιν, καθάπερ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός λαλῶν καὶ τερατουργῶν, οὕτως εἶναι δοίη τις ἂν ἐν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἀμφίλογον ὡς Θεὸς μὲν ἔσται κατὰ φύσιν οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι παρὰ τὸν ἐνοικοῦντα Πατέρα, Θεὸν ὄντα κατὰ ἀλήθειαν; Οὕτω γὰρ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός. Οργανον οὖν ἄρα καὶ ὥσπερ τι σκεῦός ἐστιν, εἰς δόξαν κατηρτισμένον ὁ Μονογενής, καὶ διοίσει μὲν οὐδὲν αὐλοῦ καὶ λύρας, ἐκεῖνο φωνῶν, ὅπερ ἂν ἐμπνέηται τυχόν, ήγουν εὐρύθη μως ἀναμελῳδεῖν τῷ πλήκτρῳ κελεύηται· ἔσται δ οὕτω παράδεκτος εἰς θαυματουργίαν τῷ Πατρὶ ὡς ἂν νοοῖτο τυχὸν πρίων, ἢ σκέπαρνον τοῖς εἰδόσι τὸ ξυλουργεῖν. Εἶτα τί τούτου παραλογώτερον; Ούτω γὰρ ἔχων φύσεως, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλότριος ἔσται παντελῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὅσον ἐστὶ τὸ εἶναι φύσει Θεὸς ἐν ἡμῖν, καὶ ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδείς. Εἰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱὸς ἀπ σχοινίζεται, κατά γε τὸ εἶναι φύσει Θεός, πῶς οὐκ ἀληθῶς ἤδη φαμέν, ὅτι τῇ κτίσει συντέτακται καὶ συνηρίθμηται τοῖς ποιήμασι, καὶ ἐν ὀργάνου παρ ελήφθη χρεία, καὶ ὑπουργὸς ἡμῖν ἀντὶ δεσπότου πέφηνεν ἤδη λοιπὸν ὁ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνεδρεύων Υἱός, μᾶλλον δὲ οὐδὲ Υἱός ἐστι κατὰ ἀλήθειαν; Οὐ γὰρ τὸ ἐν ὀργάνου τάξει τεθὲν εἰς Υἱόν τις νοήσαι καὶ παραδέξαιτο. Ἐργαλεῖον οὖν ἄρα τῆς ἐνούσης αὐτῷ τέχνης ἤτοι σοφίας ἔτεκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἔτε ρόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς ἀποκυήσας ὁρᾶται.

bitror, age, rursus illud eis dicamus nos zelo ze- σιώδους οικειότητος ἧς ἔχει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα lasse Domino. καὶ Θεόν. Εἶτα τι ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων τὸ ὑπερ τεροῦν εἰς ἀποπληξίαν; ἢ πῶς οὐκ ἄν τις, ὡσεὶ νεκροῖς ἤδη καὶ ἀπολωλόσι, τὸ ἐκ τῆς ἀγάπης ἀποστάξαι δάκρυον, ἀχαλίνως οὕτω τετραμμένοις εἰς ἀσέβειαν, ἐρεῖ δὲ καὶ λίαν εὐκαίρως· «Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; Ἐπὶ γὰρ τοῖς τὰ τοιαῦτα φρονεῖν ἑλομένοις ἀκρατὲς ἄν τις εἰκότως ἐπιστάξαι δάκρυον. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασιν ἀποκρούεσθαι δεῖν τὰς παρ' ἐκείνων συκοφαντίας προσήκειν ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ τοῖς ἁπλουστέροις λυσιτελές, φέρε πάλιν αὐτοῖς ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι ζηλοῦντες ἐξηλώκαμεν τῷ Κυρίῳ. Divinus enim Paulus, et quivis sanctorum alius, cum Christum in suis mentibus inhabitantem haberent per Spiritum, faciebant quæ Christo placerent, et miracula edebant. At constat, vel tua ipsius confessione, quod cum homines essent natura, et aliud quiddam substantia quam sanctus Christi Spiritus qui in eis habitabat, religiosi tamen et pietate conspicui erant 789 per datam eis a Christo gratiam. Sed nobiscum utique fateberis, aliquando gratia fuisse destitutos, verumtamen eo fuisse vocatos, cum ita visum esset omnia recle gubernanti Deo. Fieri ergo poterat ut vitio aliquo vel peccato beatus Paulus, aut alter ei similis, Deum offendens, data sibi gratia privaretur, et in eam demissionem unde emerserat denuo detruderetur atque rediret. Quod enim aliunde asciscitur et accidit, facile amitti potest atque auferri, utpote datum. An igitur, o bone (juvat enim iterum te compellare), si quemadmodum erat in Paulo Christus loquens et miracula faciens, juxta tuam stultam et impiam sen- ἐπακτὸν ῥᾳδίως ἂν ἀποπτύοιτο καὶ ἀναφαίρετόν tentiam, ita Patrem in Filio quis esse concesserit, nunquid clarum et indubitatum est Deum nequaquam fore secundum naturam, sed aliud quiddam ab inhabitante Patre, qui vere Deus? Sic enim erat. in Paulo Christus. Instrumentum igitur ac vas veluti quoddam est Unigenitus in gloriam præparatum, nec a tibia forsan aut lyra distabit, illud resonans quod inspiratu nimirum aut plectro jussum erit: et ad miracula edenda Pater eo utetur, quo pacto fabri lignarii serra vel ascia. At quid hoc absurdius? Nam cum ejus sit naturæ, ut illi dicunt, a Deo ac Patre prorsus alienus erit, ea ratione qua natura Deus est in nobis, et nemo alius ab ipso. Quod si a Patris substantia ita Filius excluditur ut non sit natura Deus, quomodo non Ο γάρ τοι θεσπέσιος Παῦλος, ὦ οὗτοι, ἢ και τις ἕτερος τῶν ἁγίων, τὸν Χριστὸν ἔχοντες ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις ἐνοικισθέντα διὰ τοῦ Πνεύματος, έδρων εὖ μάλα τὰ δοκοῦντα Θεῷ, καὶ δημιουργοὶ τῶν παρα· δόξων ἐφαίνοντο. Οὐκοῦν ἄραρεν, ὅ τι δοίης δ' ἐν καὶ αὐτὸς ὑπάρχειν ἀληθὲς, ὡς ἄνθρωποί τε τὴν φύσιν ὑπάρχοντες, καὶ ἕτερόν τι κατὰ τὴν οὐσίαν παρὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα Χριστού, θεοφόβοι τινὲς ἦσαν καὶ λαμπροὶ διὰ τῆς δοθείσης αὐτοῖς παρὰ Χριστοῦ χάριτος. Συνερεῖς δὲ πάντως ἡμῖν, ὡς ἔρημοι μὲν τοῦ χαρίσματος ἦσαν ποτε, κέκληνταί γε μὴν εἰς αὐτὸ, δόξαν οὕτω καλῶς ἔχειν τῷ πάντα καλῶς διθύνοντε Θεῷ· ἦν οὖν ἄρα τῶν ἐνδεχομένων καὶ διά τινος τῶν ἀτόπων ἢ καὶ ὀρθῶς οὐκ εἰργασμένων προσκεκρουκότα τῷ Θεῷ τὸν ματ κάριον Παῦλον, ἤγουν τινὰ τῶν κατ' ἐκεῖνον ἕτερο ἔρημον μὲν τῆς δοθείσης αὐτῷ χάριτος ὀφθῆναι δύο νασθαι, κατωθεῖσθαι δὲ αὖθις καὶ ὑπονοστεῖν εἰς τὴν ὅθεν ἀνέβη ταπείνωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως έξωθεν καὶ vere dicimus eum inter creaturas collocatum connumeratum esse, atque instrumenti loco assumptum, et pro Domino ministrum tandem videri Filium, qui Deo ac Patri assidet, imo ne vere quidem esse Filium? Nec enim quod instrumenti loco ponitur pro Filio quis accipiet. Instrumentum itaque suæ artis aut sapientiæ Pater genuit, et aliquid aliud quam quod ipse sit genuisse videtur. At quomodo fieri illud potest, aut quomodo istiusmodi quiddam in animum sibi reducere, non est stultissimum? Nisi ergo Filium instrumentum aut ministrum existimare cessaveris, eumque veram genitura esse non admittens, ineffabilem ejus generationem, ex substantia Dei ac Patris nimirum, negaveris, in ipsam Genitoris gloriam contume- [ἰσ. ἐναφαίρετόν ] ἐστιν, ὡς δοτόν. "Αρ' οὖν, ὦ βέλ τιστε (τετράψεται γὰρ πρὸς σὲ ὁ λόγος πάλιν ), εἰ κατὰ τὴν πρὸς σὲ ἀπαιδευσίαν καὶ ἀσεβεστάτην ὑπόληψιν, καθάπερ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός λαλῶν καὶ τερατουργῶν, οὕτως εἶναι δοίη τις ἂν ἐν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἀμφίλογον ὡς Θεὸς μὲν ἔσται κατὰ φύσιν οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι παρὰ τὸν ἐνοικοῦντα Πατέρα, Θεὸν ὄντα κατὰ ἀλήθειαν; Οὕτω γὰρ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός. Οργανον οὖν ἄρα καὶ ὥσπερ τι σκεῦός ἐστιν, εἰς δόξαν κατηρτισμένον ὁ Μονογενής, καὶ διοίσει μὲν οὐδὲν αὐλοῦ καὶ λύρας, ἐκεῖνο φωνῶν, ὅπερ ἂν ἐμπνέηται τυχόν, ήγουν εὐρύθη μως ἀναμελῳδεῖν τῷ πλήκτρῳ κελεύηται· ἔσται δ οὕτω παράδεκτος εἰς θαυματουργίαν τῷ Πατρὶ ὡς ἂν νοοῖτο τυχὸν πρίων, ἢ σκέπαρνον τοῖς εἰδόσι τὸ ξυλουργεῖν. Εἶτα τί τούτου παραλογώτερον; Ούτω γὰρ ἔχων φύσεως, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλότριος ἔσται παντελῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὅσον ἐστὶ τὸ εἶναι φύσει Θεὸς ἐν ἡμῖν, καὶ ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδείς. Εἰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱὸς ἀπ σχοινίζεται, κατά γε τὸ εἶναι φύσει Θεός, πῶς οὐκ ἀληθῶς ἤδη φαμέν, ὅτι τῇ κτίσει συντέτακται καὶ συνηρίθμηται τοῖς ποιήμασι, καὶ ἐν ὀργάνου παρ ελήφθη χρεία, καὶ ὑπουργὸς ἡμῖν ἀντὶ δεσπότου πέφηνεν ἤδη λοιπὸν ὁ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνεδρεύων Υἱός, μᾶλλον δὲ οὐδὲ Υἱός ἐστι κατὰ ἀλήθειαν; Οὐ γὰρ τὸ ἐν ὀργάνου τάξει τεθὲν εἰς Υἱόν τις νοήσαι καὶ παραδέξαιτο. Ἐργαλεῖον οὖν ἄρα τῆς ἐνούσης αὐτῷ τέχνης ἤτοι σοφίας ἔτεκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἔτε ρόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς ἀποκυήσας ὁρᾶται.

bitror, age, rursus illud eis dicamus nos zelo ze- σιώδους οικειότητος ἧς ἔχει πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα lasse Domino. καὶ Θεόν. Εἶτα τι ἂν γένοιτο τῶν τοιούτων τὸ ὑπερ τεροῦν εἰς ἀποπληξίαν; ἢ πῶς οὐκ ἄν τις, ὡσεὶ νεκροῖς ἤδη καὶ ἀπολωλόσι, τὸ ἐκ τῆς ἀγάπης ἀποστάξαι δάκρυον, ἀχαλίνως οὕτω τετραμμένοις εἰς ἀσέβειαν, ἐρεῖ δὲ καὶ λίαν εὐκαίρως· «Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; Ἐπὶ γὰρ τοῖς τὰ τοιαῦτα φρονεῖν ἑλομένοις ἀκρατὲς ἄν τις εἰκότως ἐπιστάξαι δάκρυον. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ἐξ ἀληθείας δόγμασιν ἀποκρούεσθαι δεῖν τὰς παρ' ἐκείνων συκοφαντίας προσήκειν ὑπολαμβάνω, διὰ τὸ τοῖς ἁπλουστέροις λυσιτελές, φέρε πάλιν αὐτοῖς ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι ζηλοῦντες ἐξηλώκαμεν τῷ Κυρίῳ. Divinus enim Paulus, et quivis sanctorum alius, cum Christum in suis mentibus inhabitantem haberent per Spiritum, faciebant quæ Christo placerent, et miracula edebant. At constat, vel tua ipsius confessione, quod cum homines essent natura, et aliud quiddam substantia quam sanctus Christi Spiritus qui in eis habitabat, religiosi tamen et pietate conspicui erant 789 per datam eis a Christo gratiam. Sed nobiscum utique fateberis, aliquando gratia fuisse destitutos, verumtamen eo fuisse vocatos, cum ita visum esset omnia recle gubernanti Deo. Fieri ergo poterat ut vitio aliquo vel peccato beatus Paulus, aut alter ei similis, Deum offendens, data sibi gratia privaretur, et in eam demissionem unde emerserat denuo detruderetur atque rediret. Quod enim aliunde asciscitur et accidit, facile amitti potest atque auferri, utpote datum. An igitur, o bone (juvat enim iterum te compellare), si quemadmodum erat in Paulo Christus loquens et miracula faciens, juxta tuam stultam et impiam sen- ἐπακτὸν ῥᾳδίως ἂν ἀποπτύοιτο καὶ ἀναφαίρετόν tentiam, ita Patrem in Filio quis esse concesserit, nunquid clarum et indubitatum est Deum nequaquam fore secundum naturam, sed aliud quiddam ab inhabitante Patre, qui vere Deus? Sic enim erat. in Paulo Christus. Instrumentum igitur ac vas veluti quoddam est Unigenitus in gloriam præparatum, nec a tibia forsan aut lyra distabit, illud resonans quod inspiratu nimirum aut plectro jussum erit: et ad miracula edenda Pater eo utetur, quo pacto fabri lignarii serra vel ascia. At quid hoc absurdius? Nam cum ejus sit naturæ, ut illi dicunt, a Deo ac Patre prorsus alienus erit, ea ratione qua natura Deus est in nobis, et nemo alius ab ipso. Quod si a Patris substantia ita Filius excluditur ut non sit natura Deus, quomodo non Ο γάρ τοι θεσπέσιος Παῦλος, ὦ οὗτοι, ἢ και τις ἕτερος τῶν ἁγίων, τὸν Χριστὸν ἔχοντες ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις ἐνοικισθέντα διὰ τοῦ Πνεύματος, έδρων εὖ μάλα τὰ δοκοῦντα Θεῷ, καὶ δημιουργοὶ τῶν παρα· δόξων ἐφαίνοντο. Οὐκοῦν ἄραρεν, ὅ τι δοίης δ' ἐν καὶ αὐτὸς ὑπάρχειν ἀληθὲς, ὡς ἄνθρωποί τε τὴν φύσιν ὑπάρχοντες, καὶ ἕτερόν τι κατὰ τὴν οὐσίαν παρὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῖς ἅγιον Πνεῦμα Χριστού, θεοφόβοι τινὲς ἦσαν καὶ λαμπροὶ διὰ τῆς δοθείσης αὐτοῖς παρὰ Χριστοῦ χάριτος. Συνερεῖς δὲ πάντως ἡμῖν, ὡς ἔρημοι μὲν τοῦ χαρίσματος ἦσαν ποτε, κέκληνταί γε μὴν εἰς αὐτὸ, δόξαν οὕτω καλῶς ἔχειν τῷ πάντα καλῶς διθύνοντε Θεῷ· ἦν οὖν ἄρα τῶν ἐνδεχομένων καὶ διά τινος τῶν ἀτόπων ἢ καὶ ὀρθῶς οὐκ εἰργασμένων προσκεκρουκότα τῷ Θεῷ τὸν ματ κάριον Παῦλον, ἤγουν τινὰ τῶν κατ' ἐκεῖνον ἕτερο ἔρημον μὲν τῆς δοθείσης αὐτῷ χάριτος ὀφθῆναι δύο νασθαι, κατωθεῖσθαι δὲ αὖθις καὶ ὑπονοστεῖν εἰς τὴν ὅθεν ἀνέβη ταπείνωσιν. Τὸ γὰρ ὅλως έξωθεν καὶ vere dicimus eum inter creaturas collocatum connumeratum esse, atque instrumenti loco assumptum, et pro Domino ministrum tandem videri Filium, qui Deo ac Patri assidet, imo ne vere quidem esse Filium? Nec enim quod instrumenti loco ponitur pro Filio quis accipiet. Instrumentum itaque suæ artis aut sapientiæ Pater genuit, et aliquid aliud quam quod ipse sit genuisse videtur. At quomodo fieri illud potest, aut quomodo istiusmodi quiddam in animum sibi reducere, non est stultissimum? Nisi ergo Filium instrumentum aut ministrum existimare cessaveris, eumque veram genitura esse non admittens, ineffabilem ejus generationem, ex substantia Dei ac Patris nimirum, negaveris, in ipsam Genitoris gloriam contume- [ἰσ. ἐναφαίρετόν ] ἐστιν, ὡς δοτόν. "Αρ' οὖν, ὦ βέλ τιστε (τετράψεται γὰρ πρὸς σὲ ὁ λόγος πάλιν ), εἰ κατὰ τὴν πρὸς σὲ ἀπαιδευσίαν καὶ ἀσεβεστάτην ὑπόληψιν, καθάπερ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός λαλῶν καὶ τερατουργῶν, οὕτως εἶναι δοίη τις ἂν ἐν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἀμφίλογον ὡς Θεὸς μὲν ἔσται κατὰ φύσιν οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι παρὰ τὸν ἐνοικοῦντα Πατέρα, Θεὸν ὄντα κατὰ ἀλήθειαν; Οὕτω γὰρ ἦν ἐν τῷ Παύλῳ Χριστός. Οργανον οὖν ἄρα καὶ ὥσπερ τι σκεῦός ἐστιν, εἰς δόξαν κατηρτισμένον ὁ Μονογενής, καὶ διοίσει μὲν οὐδὲν αὐλοῦ καὶ λύρας, ἐκεῖνο φωνῶν, ὅπερ ἂν ἐμπνέηται τυχόν, ήγουν εὐρύθη μως ἀναμελῳδεῖν τῷ πλήκτρῳ κελεύηται· ἔσται δ οὕτω παράδεκτος εἰς θαυματουργίαν τῷ Πατρὶ ὡς ἂν νοοῖτο τυχὸν πρίων, ἢ σκέπαρνον τοῖς εἰδόσι τὸ ξυλουργεῖν. Εἶτα τί τούτου παραλογώτερον; Ούτω γὰρ ἔχων φύσεως, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἀλλότριος ἔσται παντελῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὅσον ἐστὶ τὸ εἶναι φύσει Θεὸς ἐν ἡμῖν, καὶ ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδείς. Εἰ δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱὸς ἀπ σχοινίζεται, κατά γε τὸ εἶναι φύσει Θεός, πῶς οὐκ ἀληθῶς ἤδη φαμέν, ὅτι τῇ κτίσει συντέτακται καὶ συνηρίθμηται τοῖς ποιήμασι, καὶ ἐν ὀργάνου παρ ελήφθη χρεία, καὶ ὑπουργὸς ἡμῖν ἀντὶ δεσπότου πέφηνεν ἤδη λοιπὸν ὁ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνεδρεύων Υἱός, μᾶλλον δὲ οὐδὲ Υἱός ἐστι κατὰ ἀλήθειαν; Οὐ γὰρ τὸ ἐν ὀργάνου τάξει τεθὲν εἰς Υἱόν τις νοήσαι καὶ παραδέξαιτο. Ἐργαλεῖον οὖν ἄρα τῆς ἐνούσης αὐτῷ τέχνης ἤτοι σοφίας ἔτεκεν ὁ Πατήρ, καὶ ἔτε ρόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς ἀποκυήσας ὁρᾶται.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Καὶ πῶς ἂν ἐνδέχοιτο; πῶς δὲ οὐκ εύηθες παντελῶς liosus eris. Nec enim ultra Pater 790 vere Pater futurus est. Nam qui omnino ex seipso non genuit, cujusnam secundum naturam pater erit? Falso itaque sancta Trinitas prorsus nominatur, si neque Pater sit ex rei veritate Pater, neque porro Filius sit secundum naturam Filius: et consequenter piaculum istud erit quoque adversus Spiritum. Quocirca decepti sumus, et frustra est fides: quin et Scriptura· sancta mentitur, quæ Patrem vocat Deum et, si non est secundum naturam Deus Filius, ut ex Deo et Patre genitus, nos quidem fallimur, et una cum hominibus superna illa civitas et sanctorum angelorum purissima cohors decipitur, quæ Deum secundum naturam nobiscum glorificat et adorat, ac nescio quomodo inducta est ut deiſerum quoddam vas et creaturarum unam, juxta stultam hæreticorum sententiam, glorificet. Quod si Pater unquam ab illa conjunctione et inhabitatione cum Filio recedere velit, nihil utique distabit ab iis qui exciderunt suo principatu, nihil proprium habens, nec in sua natura Genitorem ferens, sed in omnibus nostri similis exsistens, et sola divina roboratus gratia, adde et filiationis nomine nobiscum ornatus. Quidni igitur, quæso, etiam is nobiscum suam confitetur naturam? aut cur nos in sæculo perimus, ipse vero sæculo insidet? quam ob causam nos famuli, ipse vero Dominus? Elsi enim filii nuncupemur Dei, nihilominus naturam nostram agnoscentes, gloriam non erubescimus. Ipse vero si nobis est similis, nec ullo modo creaturis superior, in quantum non est natura Deus (hoc enim imperiti sentiunt), quidni servitutem nobiscum profitetur? Sed convenientem proprie naturæ divinæ honorem et gloriam sibi vindicans, suis discipulis dicere reperitur: e Vos vocatis ine, Ma gister et Domine; et bene dicitis: sum etenim ‘*. › Atque hæc quidem Salvator: sed boni illi dogmatum hæreticorum interpretes laudant quidem eum asserentem ac dicentem se vere prorsus vocari Dominum, sed a naturali dominatione eum excludentes ex eo quod nolunt eum Deum de Deo secundum naturam confiteri, non tamen propterea sibi persuadent se piaculi sui prodere fœditatem. Nam quod nec in famulorum ordine, nec in creaτὸ νοεῖν τι τοιοῦτον; Οὐκ ἀπαλλάξας τοίνυν ὀργα νικῆς τε καὶ οἰκετικῆς ὑπολήψεως τὸν Υἱόν, γέννημα δὲ κατὰ ἀλήθειαν ὁμολογῶν αὐτὸν οὐδαμῶς, ἀρνού μενος δὲ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν, τὴν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φημι, αὐτὴν ἀδικήσεις τοῦ τεχόντος τὴν δόξαν. Οὐκ ἔτι γὰρ ἔσται Πατὴρ κατ' ἀλήθειαν ὁ Πατήρ. Ο γὰρ μὴ γεννήσας όλως ἐξ ἑαυτοῦ, τίνος ἂν εἴη κατὰ φύσιν πατήρ; Ψευδ ώνυμος οὖν ἄρα παντελῶς ἡ ἁγία Τριάς, μήτε τοῦ Πατρὸς ὄντος κατὰ ἀλήθειαν Πατρὸς, μήτε μὴν Υἱοῦ κατὰ φύσιν τοῦ Υἱοῦ· ἀκολουθήσει δὲ ἀναλόγως τῷ θεωρήματι καὶ ἡ κατὰ τοῦ Πνεύματος δυσφημία. Οὐκοῦν ἀπατήμεθα, καὶ διέψευσται μὲν ἡ πίστις· ψευδομυθεῖ δὲ ἡ ἁγία Γραφή, Πατέρα καλοῦσα τὸν Θεόν· καὶ εἰ μή ἐστι κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γεννηθείς, πεπλανήμεθα μὲν ἡμεῖς, συμπεπλάνηται δὲ τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἡ ἄνω πόλις, καὶ ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καθαρωτάτη πληθὺς, τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ συνδοξάζουσά τε καὶ συμπροσκυ νοῦσα, καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως δοξολογεῖν ἀναπεπεισμένη Θεοφόρον τι σκεῦος, καὶ τῶν ποιημάτων ἓν, κατά γε τὴν ἐκείνων ἀβελτηρίαν, φημί. Εἰ δὲ βούλοιτό ποτε τῆς εἰς τὸν Υἱὸν σχέσεως καὶ τῆς ἐνοικήσεως ἀνα χωρεῖν ὁ Πατὴρ, οὐδὲν διοίσει τάχα τῶν διωλισθηκότων τῆς ἰδίας ἀρχῆς, ἴδιον μὲν ἔχων οὐδὲν, οὔτε μὴν ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεννήσαντα φέρων, πάντα δὲ μᾶλλον ὑπάρχων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ μόνῃ τῇ θείᾳ νευρούμενος χάριτι, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς υἱότητος ὀνό ματι μεθ' ἡμῶν τετιμημένος. Τί οὖν, εἰπέ μοι, μή καὶ αὐτὸς σὺν ἡμῖν τὴν οἰκείαν ὁμολογεῖ φύσιν; διατί δὲ ἡμεῖς ἀπολλύμενοι τὸν αἰῶνα, καὶ αὐτὸς καθήμενος τὸν αἰῶνα; τοῦ δὲ δὴ χάριν ἡμεῖς μὲν οἰκέται, κύριος δὲ αὐτός; Εἰ γὰρ καὶ υἱοὶ κεκλήμεθα Θεοῦ, τὴν ἰδίαν φύσιν οὐδὲν ἧττον ἐπιγινώσκοντες, οὐκ αίσχυνόμεθα τὴν δόξαν· αὐτὸς δὲ, εἰπέ μοι, διὰ ποίαν αἰτίαν, εἴπερ ἐστὶ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ κατ' οὐδὲν τῶν κτισμάτων ἐν ἀμείνοσι, κατά γε τὸ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸς τοῦτο γὰρ τοῖς ἀπαιδεύτοις δοκεῖ), τί μὴ μεθ' ἡμῶν ὁμολογεῖ τὴν δουλείαν; Τὴν δὲ πρέπουσαν καὶ ἀνακειμένην ἰδικῶς τῇ θείᾳ φύσει τιμήν τε καὶ δόξαν ἑαυτῷ περιθεὶς, τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς εὑρίσκεται λέγων·. Ὑμεῖς καλεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ.» Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Σωτήρ· οἱ δὲ καλοί τε καὶ turarum numero collocari velit, sed ad liberta- – tem potius spectet sibi a natura insitam, etiam cum factus est in forma servi ", 791 vel hinc intelliges. Profectus est in Capharnaum, sicut in Evangeliis legimus: exactores autem didrachmi Petrum adeuntes sic eum compellarunt: ‹ Magister vesler non solvit didrachma 19?, Hoc ubi Christus rescivil, quid ad Petrum responderit, vio dere est opera pretium: «Reges terra, a quibus accipiunt censum, aut tributa? a aliis suis, an ab alienis "?> Petro autem sapienter et prudenter confitente legibus ac tributis eum obnoxium esse debere, qui regno nec genere nec alio modo sit ↳ Matth. xvII, 23. 18 ibidl. 24. ἀγαθοὶ τῶν κατ' αὐτοῦ δογμάτων εἰσηγηταὶ ἐπαινοῦσι μὲν λέγοντα καὶ διατεινόμενον, ὡς εἴη παν αληθῶς καλούμενος Κύριος, τῆς δὲ κατὰ φύσιν αυριότητος ἐξωθοῦντες αὐτὸν διὰ τοῦ μὴ βούλεσθαι Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν, καὶ τῆς ἑαυτῶν βδελυρίας τὰ πάντων αίσχιστα κατηγορεῖν οὐ πιστεύ ουσιν. Ὅτι γὰρ οὐκ ἐν τοῖς τὴν δουλικὴν ἔχουσι τάξιν, οὐδὲ τοῖς τῶν γεγονότων καταλόγοις ἐνα αρίθμιος εἶναι βούλεται, βλέπει δὲ μᾶλλον εἰς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐλευθερίαν, καὶ ὅτε γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, καὶ διὰ τούτου συνήσεις. Αφίκετο μὲν γὰρ ἐν Καφαρ10 Joan. XIII, 13. ¹¹ Philipp. 11, 6-8. • 1 Joan. 111, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Καὶ πῶς ἂν ἐνδέχοιτο; πῶς δὲ οὐκ εύηθες παντελῶς liosus eris. Nec enim ultra Pater 790 vere Pater futurus est. Nam qui omnino ex seipso non genuit, cujusnam secundum naturam pater erit? Falso itaque sancta Trinitas prorsus nominatur, si neque Pater sit ex rei veritate Pater, neque porro Filius sit secundum naturam Filius: et consequenter piaculum istud erit quoque adversus Spiritum. Quocirca decepti sumus, et frustra est fides: quin et Scriptura· sancta mentitur, quæ Patrem vocat Deum et, si non est secundum naturam Deus Filius, ut ex Deo et Patre genitus, nos quidem fallimur, et una cum hominibus superna illa civitas et sanctorum angelorum purissima cohors decipitur, quæ Deum secundum naturam nobiscum glorificat et adorat, ac nescio quomodo inducta est ut deiſerum quoddam vas et creaturarum unam, juxta stultam hæreticorum sententiam, glorificet. Quod si Pater unquam ab illa conjunctione et inhabitatione cum Filio recedere velit, nihil utique distabit ab iis qui exciderunt suo principatu, nihil proprium habens, nec in sua natura Genitorem ferens, sed in omnibus nostri similis exsistens, et sola divina roboratus gratia, adde et filiationis nomine nobiscum ornatus. Quidni igitur, quæso, etiam is nobiscum suam confitetur naturam? aut cur nos in sæculo perimus, ipse vero sæculo insidet? quam ob causam nos famuli, ipse vero Dominus? Elsi enim filii nuncupemur Dei, nihilominus naturam nostram agnoscentes, gloriam non erubescimus. Ipse vero si nobis est similis, nec ullo modo creaturis superior, in quantum non est natura Deus (hoc enim imperiti sentiunt), quidni servitutem nobiscum profitetur? Sed convenientem proprie naturæ divinæ honorem et gloriam sibi vindicans, suis discipulis dicere reperitur: e Vos vocatis ine, Ma gister et Domine; et bene dicitis: sum etenim ‘*. › Atque hæc quidem Salvator: sed boni illi dogmatum hæreticorum interpretes laudant quidem eum asserentem ac dicentem se vere prorsus vocari Dominum, sed a naturali dominatione eum excludentes ex eo quod nolunt eum Deum de Deo secundum naturam confiteri, non tamen propterea sibi persuadent se piaculi sui prodere fœditatem. Nam quod nec in famulorum ordine, nec in creaτὸ νοεῖν τι τοιοῦτον; Οὐκ ἀπαλλάξας τοίνυν ὀργα νικῆς τε καὶ οἰκετικῆς ὑπολήψεως τὸν Υἱόν, γέννημα δὲ κατὰ ἀλήθειαν ὁμολογῶν αὐτὸν οὐδαμῶς, ἀρνού μενος δὲ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν, τὴν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός φημι, αὐτὴν ἀδικήσεις τοῦ τεχόντος τὴν δόξαν. Οὐκ ἔτι γὰρ ἔσται Πατὴρ κατ' ἀλήθειαν ὁ Πατήρ. Ο γὰρ μὴ γεννήσας όλως ἐξ ἑαυτοῦ, τίνος ἂν εἴη κατὰ φύσιν πατήρ; Ψευδ ώνυμος οὖν ἄρα παντελῶς ἡ ἁγία Τριάς, μήτε τοῦ Πατρὸς ὄντος κατὰ ἀλήθειαν Πατρὸς, μήτε μὴν Υἱοῦ κατὰ φύσιν τοῦ Υἱοῦ· ἀκολουθήσει δὲ ἀναλόγως τῷ θεωρήματι καὶ ἡ κατὰ τοῦ Πνεύματος δυσφημία. Οὐκοῦν ἀπατήμεθα, καὶ διέψευσται μὲν ἡ πίστις· ψευδομυθεῖ δὲ ἡ ἁγία Γραφή, Πατέρα καλοῦσα τὸν Θεόν· καὶ εἰ μή ἐστι κατὰ φύσιν Θεὸς ὁ Υἱὸς, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς γεννηθείς, πεπλανήμεθα μὲν ἡμεῖς, συμπεπλάνηται δὲ τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἡ ἄνω πόλις, καὶ ἡ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καθαρωτάτη πληθὺς, τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ συνδοξάζουσά τε καὶ συμπροσκυ νοῦσα, καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως δοξολογεῖν ἀναπεπεισμένη Θεοφόρον τι σκεῦος, καὶ τῶν ποιημάτων ἓν, κατά γε τὴν ἐκείνων ἀβελτηρίαν, φημί. Εἰ δὲ βούλοιτό ποτε τῆς εἰς τὸν Υἱὸν σχέσεως καὶ τῆς ἐνοικήσεως ἀνα χωρεῖν ὁ Πατὴρ, οὐδὲν διοίσει τάχα τῶν διωλισθηκότων τῆς ἰδίας ἀρχῆς, ἴδιον μὲν ἔχων οὐδὲν, οὔτε μὴν ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεννήσαντα φέρων, πάντα δὲ μᾶλλον ὑπάρχων τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ μόνῃ τῇ θείᾳ νευρούμενος χάριτι, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς υἱότητος ὀνό ματι μεθ' ἡμῶν τετιμημένος. Τί οὖν, εἰπέ μοι, μή καὶ αὐτὸς σὺν ἡμῖν τὴν οἰκείαν ὁμολογεῖ φύσιν; διατί δὲ ἡμεῖς ἀπολλύμενοι τὸν αἰῶνα, καὶ αὐτὸς καθήμενος τὸν αἰῶνα; τοῦ δὲ δὴ χάριν ἡμεῖς μὲν οἰκέται, κύριος δὲ αὐτός; Εἰ γὰρ καὶ υἱοὶ κεκλήμεθα Θεοῦ, τὴν ἰδίαν φύσιν οὐδὲν ἧττον ἐπιγινώσκοντες, οὐκ αίσχυνόμεθα τὴν δόξαν· αὐτὸς δὲ, εἰπέ μοι, διὰ ποίαν αἰτίαν, εἴπερ ἐστὶ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ κατ' οὐδὲν τῶν κτισμάτων ἐν ἀμείνοσι, κατά γε τὸ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸς τοῦτο γὰρ τοῖς ἀπαιδεύτοις δοκεῖ), τί μὴ μεθ' ἡμῶν ὁμολογεῖ τὴν δουλείαν; Τὴν δὲ πρέπουσαν καὶ ἀνακειμένην ἰδικῶς τῇ θείᾳ φύσει τιμήν τε καὶ δόξαν ἑαυτῷ περιθεὶς, τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς εὑρίσκεται λέγων·. Ὑμεῖς καλεῖτέ με, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γάρ.» Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Σωτήρ· οἱ δὲ καλοί τε καὶ turarum numero collocari velit, sed ad liberta- – tem potius spectet sibi a natura insitam, etiam cum factus est in forma servi ", 791 vel hinc intelliges. Profectus est in Capharnaum, sicut in Evangeliis legimus: exactores autem didrachmi Petrum adeuntes sic eum compellarunt: ‹ Magister vesler non solvit didrachma 19?, Hoc ubi Christus rescivil, quid ad Petrum responderit, vio dere est opera pretium: «Reges terra, a quibus accipiunt censum, aut tributa? a aliis suis, an ab alienis "?> Petro autem sapienter et prudenter confitente legibus ac tributis eum obnoxium esse debere, qui regno nec genere nec alio modo sit ↳ Matth. xvII, 23. 18 ibidl. 24. ἀγαθοὶ τῶν κατ' αὐτοῦ δογμάτων εἰσηγηταὶ ἐπαινοῦσι μὲν λέγοντα καὶ διατεινόμενον, ὡς εἴη παν αληθῶς καλούμενος Κύριος, τῆς δὲ κατὰ φύσιν αυριότητος ἐξωθοῦντες αὐτὸν διὰ τοῦ μὴ βούλεσθαι Θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὁμολογεῖν, καὶ τῆς ἑαυτῶν βδελυρίας τὰ πάντων αίσχιστα κατηγορεῖν οὐ πιστεύ ουσιν. Ὅτι γὰρ οὐκ ἐν τοῖς τὴν δουλικὴν ἔχουσι τάξιν, οὐδὲ τοῖς τῶν γεγονότων καταλόγοις ἐνα αρίθμιος εἶναι βούλεται, βλέπει δὲ μᾶλλον εἰς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐλευθερίαν, καὶ ὅτε γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, καὶ διὰ τούτου συνήσεις. Αφίκετο μὲν γὰρ ἐν Καφαρ10 Joan. XIII, 13. ¹¹ Philipp. 11, 6-8. • 1 Joan. 111, 1.

cur proximus, statim subjunxit Christus, Deo conve- ναούμ, καθάπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνέγνωμεν· οἱ niens testimonium sibi tribuens: • Ergo liberi sunt filii “. › Quod si conservus est, ac non Filius vere ex Patris substantia genitus, neque naturalem habens cum Patre conjunctionem, alios onines tributis obnoxios faciens, ut qui alieni non sint natura ab exactore tributi et in servorum loco positi, sibi uni libertatem vindicavit? Abusive etenim de nobis dicuntur quæ proprie ac vere deitati congruunt eique revera insunt, ita ut si quis creaturarum naturam accurate consideret, servitutis utique nomen ac rem ei convenire imprimis comperiat. Sin autem nostrum aliqui libertatis gloria decorati sunt, abusive habent quod Deo soli debetur. Porro libenter id ex eis sciscitari velim, num deiferum Paulum dicturi sint, quod Christus inhabitet in eo per suun Spiritum: an et hoc nugantes inficiaturi sint. Nam si revera deiferum non esse dicent, utique istud sufficiet ut omnibus persuadeant rejiciendas eorum esse nugas et summo odio habendas, ut qui nihil absurdi sit quod proferre recusent. Sin autem hoc fugientes ad verum dicendum convertantur, ac vere deiſerum eum fatebuntur, propterea quod Deus in ipso habitet, quomodo non summa cum impietate dicere arguentur a Dei ac Patris substantia alienum esse Filium? Non jam. enim deifer est Paulus, si non Deus secundum naturam δὲ τοῦ κατὰ νόμον διδράχμου πράκτορες, Πέτρο προσιόντες ἔφασκον· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὸ δίδραχμον; › Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο Χριστός διεπύθετο, τί πρὸς τὸν Πέτρον ἀπεκρίνατο, δίκαιον οὖν ἰδεῖν. «Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κήνσον ἡ τέλη; ἀπὸ τῶν υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων;» Τοῦ δὲ Πέτρου σοφῶς τε καὶ νουνεχῶς τὸν τῆς βασιλείας άλλότριον, ὅσον εἰς γένος καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς νοουμένην ἀγχιστείαν, ὑποκεῖσθαι δεῖν τοῖς θεσμοῖς ἢ τοῖς τέλεσιν ὁμολογήσαντος, εὐθὺς ἐπήγαγεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτῷ τὴν θεοπρεπή μαρτυρίαν ὡς ἀληθῶς ἐνοῦσαν προσνέμων «Αρα γε ἐλεύθεροι εἰσιν οἱ υἱοί.» Εἰ δὲ ἦν ὁμόδουλος, καὶ οὐχ Υἱὸς ἀληθῶς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεγεννημένος, οὐδὲ φυσικὴν ἔχων πρὸς τὸν τεκόντα τὴν οἰκειότητα, τί τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοῖς τέλεσιν ὑποθεὶς, ὡς οὐκ ἀλλοτρίους ὄντας κατὰ τὴν φύσιν τοῦ δασμολογεῖν ὀφείλοντος, καὶ ἐν οἰκετῶν τάξει κειμένους, μόνῳ τὴν ἐλευθερίαν μεμαρτύρη κεν ἑαυτῷ; Καταχρηστικῶς μὲν γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς μόνῃ πρέποντα τῇ θεότητε φέρεται, ἐνυπάρχει δὲ αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν, ὥστε τὴν τῶν γενητῶν εἴ τις ἀκριβῶς διασκέπτοιτο φύσιν θεωρήσαι πάντως αὐτῇ τὸ τῆς δουλείας όνομά τε καὶ πρᾶγμα πρεπωδέστατον. Ει δέ τινες τῶν ἐν ἡμῖν τῇ τῆς ἐλευθερίας τετίμηνται δόξῃ, καταχρηστικώς ἔχουσι τὸ μόνῳ Θεῷ χρεωστούμενον. Ηδέως δ' ἂν σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐροίμην αὐτούς· ἆρα Θεοφόρον ἐροῦσι τὸν Παῦλον, Χριστοῦ κατοικοῦντος διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος· ἡ καὶ τοῦτο ληροῦντες ἀρνήσονται. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι θεοφόρον οὐκ εἶναι κατ' ἀλήθειαν, ἀρκέσει δὴ τοῦτο πρὸς τὸ πάντας ἀναπεῖσαι λοιπὸν παρ' αὐτῶν ἀποτείεσθαι φλυαρίας καὶ μισεῖν εἰς ἄκρον, ὡς οὐδὲν εἰπεῖν τῶν ἀτόπων παραιτουμένους. Εἰ δέ γε τοῦτο φεύγοντες πρός γε τὸ χρῆναι λέγειν τραπήσονται τἀληθὲς, καὶ θεοφόρον ἀληθῶς ὁμολογήσουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ κατοικεῖν, πῶς οὐ σφόδρα δυσσεβῶς ἀλώσονται τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀλλότριον εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν; Οὐκέτι γὰρ θεοφόρος ὁ Παῦλος, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός· ἀλλ' ἐρυθριῶντες ἔσθ' ὅτε (πρόσεστι γὰρ καὶ τὸ πανοῦργον αὐτοῖς καὶ κακόηθες εἰς λόγους), Θεὸν μὲν ἐροῦσιν ἀληθῶς τὸν Υἱόν, μὴ μὴν ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι κατὰ φύσιν· καὶ ὅτι μὲν ἀπαστισοῦν αὐτῶν καν τούτῳ καταβοήσειεν, οὐκ ἀμφίλογον. Πῶς γὰρ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Πλὴν ἐκεῖνο λέγομεν· Θεὸν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Υἱόν; Πῶς οὖν ἂν εἴη θεοφόρος ήγουν Θεοῦ μέτοχος, ὁ κατὰ φύσιν Θεός; οὐδὲ γὰρ ἂν ἑαυτοῦ μετάσχοι ποτέ· εἰς τί γὰρ οἰκήσει Θεὸς ἐν Θεῷ, ὡς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ; Εἰ γὰρ τοῦτ' ἔστι κατὰ φύσιν τὸ δεχόμενον ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ τὸ ἐνοικοῦν, ποία οὖν λοιπὸν ἡ τῆς μετοχῆς γέν νοιτο χρεία; Εἰ δὲ ὥσπερ αὐτὸς ἐνῴκησε τῷ Παύλω, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, πῶς οὐ θεοφόρος ἔσται κατὰ τὸν Παῦλον, τὸ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδαμόθεν ἔχων ἔτι, διὰ τὸ κρείττονος δεηθῆναι τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ; sit Filius; sed erubescentes quandoque (sumnia etenim vaſrities et malignitas in iis est), Beum quidem vere dicent Filium, non tamen ex Deo secundum naturam esse genitum, nec dubium est quin vel hic in eos quivis insurgat. Quomodo enim esset Deus is, qui non est ex Deo secundum naturam genitus? Verumtamen illud dicimus: 792 Deum esse ais secundum naturam Filium. Quomodo ergo deifer erit, aut certe Dei particeps, qui secundum naturam est Deus? nec enim sui ipsius particeps fuerit unquam ad quid enim habitabit Deus in Deo, ut alter in altero? Si enim idem est natura quod suscipit cum eo quod inhabitat, quid demum participatione opus erit? Sin autem quemadmodum ipse inhabitavit in Paulo, ita et Pater est in eo, quomodo non deifer perinde ac Paulus erit, quippe qui nulla_ex parte jam habeat ut sit secundum naturam Deus, cum potiore qui inhabitet Deo ei opus sit? Porro strenuus bic Dei hostis aliquid insuper excogitat, et per multas, ut sibi fingit, demonstrationes suam doctrinam in vulgus spargere conaur. Operæ pretium enim arbitror omnia ejus 16 Matth. xvII, 25, Εἶτα πάλιν ἐπὶ τούτοις ὁ γεννάδας ἡμῖν οὐτοσ προσεπινοεῖ, καὶ διὰ πολλῶν ἀποδείξεων, ὡς ὑπε: ληφεν αὐτὸς, τὸν οἰκεῖον θρυλλοῦν πειρᾶται λόγον. Αξιον γὰρ οἶμαι διὰ πάντων αὐτοῦ τῶν ῥημάτων

cur proximus, statim subjunxit Christus, Deo conve- ναούμ, καθάπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνέγνωμεν· οἱ niens testimonium sibi tribuens: • Ergo liberi sunt filii “. › Quod si conservus est, ac non Filius vere ex Patris substantia genitus, neque naturalem habens cum Patre conjunctionem, alios onines tributis obnoxios faciens, ut qui alieni non sint natura ab exactore tributi et in servorum loco positi, sibi uni libertatem vindicavit? Abusive etenim de nobis dicuntur quæ proprie ac vere deitati congruunt eique revera insunt, ita ut si quis creaturarum naturam accurate consideret, servitutis utique nomen ac rem ei convenire imprimis comperiat. Sin autem nostrum aliqui libertatis gloria decorati sunt, abusive habent quod Deo soli debetur. Porro libenter id ex eis sciscitari velim, num deiferum Paulum dicturi sint, quod Christus inhabitet in eo per suun Spiritum: an et hoc nugantes inficiaturi sint. Nam si revera deiferum non esse dicent, utique istud sufficiet ut omnibus persuadeant rejiciendas eorum esse nugas et summo odio habendas, ut qui nihil absurdi sit quod proferre recusent. Sin autem hoc fugientes ad verum dicendum convertantur, ac vere deiſerum eum fatebuntur, propterea quod Deus in ipso habitet, quomodo non summa cum impietate dicere arguentur a Dei ac Patris substantia alienum esse Filium? Non jam. enim deifer est Paulus, si non Deus secundum naturam δὲ τοῦ κατὰ νόμον διδράχμου πράκτορες, Πέτρο προσιόντες ἔφασκον· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὸ δίδραχμον; › Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο Χριστός διεπύθετο, τί πρὸς τὸν Πέτρον ἀπεκρίνατο, δίκαιον οὖν ἰδεῖν. «Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κήνσον ἡ τέλη; ἀπὸ τῶν υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων;» Τοῦ δὲ Πέτρου σοφῶς τε καὶ νουνεχῶς τὸν τῆς βασιλείας άλλότριον, ὅσον εἰς γένος καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς νοουμένην ἀγχιστείαν, ὑποκεῖσθαι δεῖν τοῖς θεσμοῖς ἢ τοῖς τέλεσιν ὁμολογήσαντος, εὐθὺς ἐπήγαγεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτῷ τὴν θεοπρεπή μαρτυρίαν ὡς ἀληθῶς ἐνοῦσαν προσνέμων «Αρα γε ἐλεύθεροι εἰσιν οἱ υἱοί.» Εἰ δὲ ἦν ὁμόδουλος, καὶ οὐχ Υἱὸς ἀληθῶς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεγεννημένος, οὐδὲ φυσικὴν ἔχων πρὸς τὸν τεκόντα τὴν οἰκειότητα, τί τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοῖς τέλεσιν ὑποθεὶς, ὡς οὐκ ἀλλοτρίους ὄντας κατὰ τὴν φύσιν τοῦ δασμολογεῖν ὀφείλοντος, καὶ ἐν οἰκετῶν τάξει κειμένους, μόνῳ τὴν ἐλευθερίαν μεμαρτύρη κεν ἑαυτῷ; Καταχρηστικῶς μὲν γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς μόνῃ πρέποντα τῇ θεότητε φέρεται, ἐνυπάρχει δὲ αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν, ὥστε τὴν τῶν γενητῶν εἴ τις ἀκριβῶς διασκέπτοιτο φύσιν θεωρήσαι πάντως αὐτῇ τὸ τῆς δουλείας όνομά τε καὶ πρᾶγμα πρεπωδέστατον. Ει δέ τινες τῶν ἐν ἡμῖν τῇ τῆς ἐλευθερίας τετίμηνται δόξῃ, καταχρηστικώς ἔχουσι τὸ μόνῳ Θεῷ χρεωστούμενον. Ηδέως δ' ἂν σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐροίμην αὐτούς· ἆρα Θεοφόρον ἐροῦσι τὸν Παῦλον, Χριστοῦ κατοικοῦντος διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος· ἡ καὶ τοῦτο ληροῦντες ἀρνήσονται. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι θεοφόρον οὐκ εἶναι κατ' ἀλήθειαν, ἀρκέσει δὴ τοῦτο πρὸς τὸ πάντας ἀναπεῖσαι λοιπὸν παρ' αὐτῶν ἀποτείεσθαι φλυαρίας καὶ μισεῖν εἰς ἄκρον, ὡς οὐδὲν εἰπεῖν τῶν ἀτόπων παραιτουμένους. Εἰ δέ γε τοῦτο φεύγοντες πρός γε τὸ χρῆναι λέγειν τραπήσονται τἀληθὲς, καὶ θεοφόρον ἀληθῶς ὁμολογήσουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ κατοικεῖν, πῶς οὐ σφόδρα δυσσεβῶς ἀλώσονται τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀλλότριον εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν; Οὐκέτι γὰρ θεοφόρος ὁ Παῦλος, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός· ἀλλ' ἐρυθριῶντες ἔσθ' ὅτε (πρόσεστι γὰρ καὶ τὸ πανοῦργον αὐτοῖς καὶ κακόηθες εἰς λόγους), Θεὸν μὲν ἐροῦσιν ἀληθῶς τὸν Υἱόν, μὴ μὴν ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι κατὰ φύσιν· καὶ ὅτι μὲν ἀπαστισοῦν αὐτῶν καν τούτῳ καταβοήσειεν, οὐκ ἀμφίλογον. Πῶς γὰρ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Πλὴν ἐκεῖνο λέγομεν· Θεὸν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Υἱόν; Πῶς οὖν ἂν εἴη θεοφόρος ήγουν Θεοῦ μέτοχος, ὁ κατὰ φύσιν Θεός; οὐδὲ γὰρ ἂν ἑαυτοῦ μετάσχοι ποτέ· εἰς τί γὰρ οἰκήσει Θεὸς ἐν Θεῷ, ὡς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ; Εἰ γὰρ τοῦτ' ἔστι κατὰ φύσιν τὸ δεχόμενον ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ τὸ ἐνοικοῦν, ποία οὖν λοιπὸν ἡ τῆς μετοχῆς γέν νοιτο χρεία; Εἰ δὲ ὥσπερ αὐτὸς ἐνῴκησε τῷ Παύλω, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, πῶς οὐ θεοφόρος ἔσται κατὰ τὸν Παῦλον, τὸ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδαμόθεν ἔχων ἔτι, διὰ τὸ κρείττονος δεηθῆναι τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ; sit Filius; sed erubescentes quandoque (sumnia etenim vaſrities et malignitas in iis est), Beum quidem vere dicent Filium, non tamen ex Deo secundum naturam esse genitum, nec dubium est quin vel hic in eos quivis insurgat. Quomodo enim esset Deus is, qui non est ex Deo secundum naturam genitus? Verumtamen illud dicimus: 792 Deum esse ais secundum naturam Filium. Quomodo ergo deifer erit, aut certe Dei particeps, qui secundum naturam est Deus? nec enim sui ipsius particeps fuerit unquam ad quid enim habitabit Deus in Deo, ut alter in altero? Si enim idem est natura quod suscipit cum eo quod inhabitat, quid demum participatione opus erit? Sin autem quemadmodum ipse inhabitavit in Paulo, ita et Pater est in eo, quomodo non deifer perinde ac Paulus erit, quippe qui nulla_ex parte jam habeat ut sit secundum naturam Deus, cum potiore qui inhabitet Deo ei opus sit? Porro strenuus bic Dei hostis aliquid insuper excogitat, et per multas, ut sibi fingit, demonstrationes suam doctrinam in vulgus spargere conaur. Operæ pretium enim arbitror omnia ejus 16 Matth. xvII, 25, Εἶτα πάλιν ἐπὶ τούτοις ὁ γεννάδας ἡμῖν οὐτοσ προσεπινοεῖ, καὶ διὰ πολλῶν ἀποδείξεων, ὡς ὑπε: ληφεν αὐτὸς, τὸν οἰκεῖον θρυλλοῦν πειρᾶται λόγον. Αξιον γὰρ οἶμαι διὰ πάντων αὐτοῦ τῶν ῥημάτων

cur proximus, statim subjunxit Christus, Deo conve- ναούμ, καθάπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνέγνωμεν· οἱ niens testimonium sibi tribuens: • Ergo liberi sunt filii “. › Quod si conservus est, ac non Filius vere ex Patris substantia genitus, neque naturalem habens cum Patre conjunctionem, alios onines tributis obnoxios faciens, ut qui alieni non sint natura ab exactore tributi et in servorum loco positi, sibi uni libertatem vindicavit? Abusive etenim de nobis dicuntur quæ proprie ac vere deitati congruunt eique revera insunt, ita ut si quis creaturarum naturam accurate consideret, servitutis utique nomen ac rem ei convenire imprimis comperiat. Sin autem nostrum aliqui libertatis gloria decorati sunt, abusive habent quod Deo soli debetur. Porro libenter id ex eis sciscitari velim, num deiferum Paulum dicturi sint, quod Christus inhabitet in eo per suun Spiritum: an et hoc nugantes inficiaturi sint. Nam si revera deiferum non esse dicent, utique istud sufficiet ut omnibus persuadeant rejiciendas eorum esse nugas et summo odio habendas, ut qui nihil absurdi sit quod proferre recusent. Sin autem hoc fugientes ad verum dicendum convertantur, ac vere deiſerum eum fatebuntur, propterea quod Deus in ipso habitet, quomodo non summa cum impietate dicere arguentur a Dei ac Patris substantia alienum esse Filium? Non jam. enim deifer est Paulus, si non Deus secundum naturam δὲ τοῦ κατὰ νόμον διδράχμου πράκτορες, Πέτρο προσιόντες ἔφασκον· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὸ δίδραχμον; › Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο Χριστός διεπύθετο, τί πρὸς τὸν Πέτρον ἀπεκρίνατο, δίκαιον οὖν ἰδεῖν. «Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κήνσον ἡ τέλη; ἀπὸ τῶν υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων;» Τοῦ δὲ Πέτρου σοφῶς τε καὶ νουνεχῶς τὸν τῆς βασιλείας άλλότριον, ὅσον εἰς γένος καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς νοουμένην ἀγχιστείαν, ὑποκεῖσθαι δεῖν τοῖς θεσμοῖς ἢ τοῖς τέλεσιν ὁμολογήσαντος, εὐθὺς ἐπήγαγεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτῷ τὴν θεοπρεπή μαρτυρίαν ὡς ἀληθῶς ἐνοῦσαν προσνέμων «Αρα γε ἐλεύθεροι εἰσιν οἱ υἱοί.» Εἰ δὲ ἦν ὁμόδουλος, καὶ οὐχ Υἱὸς ἀληθῶς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεγεννημένος, οὐδὲ φυσικὴν ἔχων πρὸς τὸν τεκόντα τὴν οἰκειότητα, τί τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοῖς τέλεσιν ὑποθεὶς, ὡς οὐκ ἀλλοτρίους ὄντας κατὰ τὴν φύσιν τοῦ δασμολογεῖν ὀφείλοντος, καὶ ἐν οἰκετῶν τάξει κειμένους, μόνῳ τὴν ἐλευθερίαν μεμαρτύρη κεν ἑαυτῷ; Καταχρηστικῶς μὲν γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς μόνῃ πρέποντα τῇ θεότητε φέρεται, ἐνυπάρχει δὲ αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν, ὥστε τὴν τῶν γενητῶν εἴ τις ἀκριβῶς διασκέπτοιτο φύσιν θεωρήσαι πάντως αὐτῇ τὸ τῆς δουλείας όνομά τε καὶ πρᾶγμα πρεπωδέστατον. Ει δέ τινες τῶν ἐν ἡμῖν τῇ τῆς ἐλευθερίας τετίμηνται δόξῃ, καταχρηστικώς ἔχουσι τὸ μόνῳ Θεῷ χρεωστούμενον. Ηδέως δ' ἂν σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐροίμην αὐτούς· ἆρα Θεοφόρον ἐροῦσι τὸν Παῦλον, Χριστοῦ κατοικοῦντος διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος· ἡ καὶ τοῦτο ληροῦντες ἀρνήσονται. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι θεοφόρον οὐκ εἶναι κατ' ἀλήθειαν, ἀρκέσει δὴ τοῦτο πρὸς τὸ πάντας ἀναπεῖσαι λοιπὸν παρ' αὐτῶν ἀποτείεσθαι φλυαρίας καὶ μισεῖν εἰς ἄκρον, ὡς οὐδὲν εἰπεῖν τῶν ἀτόπων παραιτουμένους. Εἰ δέ γε τοῦτο φεύγοντες πρός γε τὸ χρῆναι λέγειν τραπήσονται τἀληθὲς, καὶ θεοφόρον ἀληθῶς ὁμολογήσουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ κατοικεῖν, πῶς οὐ σφόδρα δυσσεβῶς ἀλώσονται τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀλλότριον εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν; Οὐκέτι γὰρ θεοφόρος ὁ Παῦλος, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός· ἀλλ' ἐρυθριῶντες ἔσθ' ὅτε (πρόσεστι γὰρ καὶ τὸ πανοῦργον αὐτοῖς καὶ κακόηθες εἰς λόγους), Θεὸν μὲν ἐροῦσιν ἀληθῶς τὸν Υἱόν, μὴ μὴν ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι κατὰ φύσιν· καὶ ὅτι μὲν ἀπαστισοῦν αὐτῶν καν τούτῳ καταβοήσειεν, οὐκ ἀμφίλογον. Πῶς γὰρ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Πλὴν ἐκεῖνο λέγομεν· Θεὸν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Υἱόν; Πῶς οὖν ἂν εἴη θεοφόρος ήγουν Θεοῦ μέτοχος, ὁ κατὰ φύσιν Θεός; οὐδὲ γὰρ ἂν ἑαυτοῦ μετάσχοι ποτέ· εἰς τί γὰρ οἰκήσει Θεὸς ἐν Θεῷ, ὡς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ; Εἰ γὰρ τοῦτ' ἔστι κατὰ φύσιν τὸ δεχόμενον ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ τὸ ἐνοικοῦν, ποία οὖν λοιπὸν ἡ τῆς μετοχῆς γέν νοιτο χρεία; Εἰ δὲ ὥσπερ αὐτὸς ἐνῴκησε τῷ Παύλω, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, πῶς οὐ θεοφόρος ἔσται κατὰ τὸν Παῦλον, τὸ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδαμόθεν ἔχων ἔτι, διὰ τὸ κρείττονος δεηθῆναι τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ; sit Filius; sed erubescentes quandoque (sumnia etenim vaſrities et malignitas in iis est), Beum quidem vere dicent Filium, non tamen ex Deo secundum naturam esse genitum, nec dubium est quin vel hic in eos quivis insurgat. Quomodo enim esset Deus is, qui non est ex Deo secundum naturam genitus? Verumtamen illud dicimus: 792 Deum esse ais secundum naturam Filium. Quomodo ergo deifer erit, aut certe Dei particeps, qui secundum naturam est Deus? nec enim sui ipsius particeps fuerit unquam ad quid enim habitabit Deus in Deo, ut alter in altero? Si enim idem est natura quod suscipit cum eo quod inhabitat, quid demum participatione opus erit? Sin autem quemadmodum ipse inhabitavit in Paulo, ita et Pater est in eo, quomodo non deifer perinde ac Paulus erit, quippe qui nulla_ex parte jam habeat ut sit secundum naturam Deus, cum potiore qui inhabitet Deo ei opus sit? Porro strenuus bic Dei hostis aliquid insuper excogitat, et per multas, ut sibi fingit, demonstrationes suam doctrinam in vulgus spargere conaur. Operæ pretium enim arbitror omnia ejus 16 Matth. xvII, 25, Εἶτα πάλιν ἐπὶ τούτοις ὁ γεννάδας ἡμῖν οὐτοσ προσεπινοεῖ, καὶ διὰ πολλῶν ἀποδείξεων, ὡς ὑπε: ληφεν αὐτὸς, τὸν οἰκεῖον θρυλλοῦν πειρᾶται λόγον. Αξιον γὰρ οἶμαι διὰ πάντων αὐτοῦ τῶν ῥημάτων

cur proximus, statim subjunxit Christus, Deo conve- ναούμ, καθάπερ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἀνέγνωμεν· οἱ niens testimonium sibi tribuens: • Ergo liberi sunt filii “. › Quod si conservus est, ac non Filius vere ex Patris substantia genitus, neque naturalem habens cum Patre conjunctionem, alios onines tributis obnoxios faciens, ut qui alieni non sint natura ab exactore tributi et in servorum loco positi, sibi uni libertatem vindicavit? Abusive etenim de nobis dicuntur quæ proprie ac vere deitati congruunt eique revera insunt, ita ut si quis creaturarum naturam accurate consideret, servitutis utique nomen ac rem ei convenire imprimis comperiat. Sin autem nostrum aliqui libertatis gloria decorati sunt, abusive habent quod Deo soli debetur. Porro libenter id ex eis sciscitari velim, num deiferum Paulum dicturi sint, quod Christus inhabitet in eo per suun Spiritum: an et hoc nugantes inficiaturi sint. Nam si revera deiferum non esse dicent, utique istud sufficiet ut omnibus persuadeant rejiciendas eorum esse nugas et summo odio habendas, ut qui nihil absurdi sit quod proferre recusent. Sin autem hoc fugientes ad verum dicendum convertantur, ac vere deiſerum eum fatebuntur, propterea quod Deus in ipso habitet, quomodo non summa cum impietate dicere arguentur a Dei ac Patris substantia alienum esse Filium? Non jam. enim deifer est Paulus, si non Deus secundum naturam δὲ τοῦ κατὰ νόμον διδράχμου πράκτορες, Πέτρο προσιόντες ἔφασκον· «Ο διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὸ δίδραχμον; › Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο Χριστός διεπύθετο, τί πρὸς τὸν Πέτρον ἀπεκρίνατο, δίκαιον οὖν ἰδεῖν. «Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι κήνσον ἡ τέλη; ἀπὸ τῶν υἱῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων;» Τοῦ δὲ Πέτρου σοφῶς τε καὶ νουνεχῶς τὸν τῆς βασιλείας άλλότριον, ὅσον εἰς γένος καὶ τὴν καθ' ἡμᾶς νοουμένην ἀγχιστείαν, ὑποκεῖσθαι δεῖν τοῖς θεσμοῖς ἢ τοῖς τέλεσιν ὁμολογήσαντος, εὐθὺς ἐπήγαγεν ὁ Χριστὸς, ἑαυτῷ τὴν θεοπρεπή μαρτυρίαν ὡς ἀληθῶς ἐνοῦσαν προσνέμων «Αρα γε ἐλεύθεροι εἰσιν οἱ υἱοί.» Εἰ δὲ ἦν ὁμόδουλος, καὶ οὐχ Υἱὸς ἀληθῶς ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας γεγεννημένος, οὐδὲ φυσικὴν ἔχων πρὸς τὸν τεκόντα τὴν οἰκειότητα, τί τοὺς ἄλλους ἅπαντας τοῖς τέλεσιν ὑποθεὶς, ὡς οὐκ ἀλλοτρίους ὄντας κατὰ τὴν φύσιν τοῦ δασμολογεῖν ὀφείλοντος, καὶ ἐν οἰκετῶν τάξει κειμένους, μόνῳ τὴν ἐλευθερίαν μεμαρτύρη κεν ἑαυτῷ; Καταχρηστικῶς μὲν γὰρ ἐφ' ἡμῖν τὰ κυρίως τε καὶ ἀληθῶς μόνῃ πρέποντα τῇ θεότητε φέρεται, ἐνυπάρχει δὲ αὐτῷ κατὰ ἀλήθειαν, ὥστε τὴν τῶν γενητῶν εἴ τις ἀκριβῶς διασκέπτοιτο φύσιν θεωρήσαι πάντως αὐτῇ τὸ τῆς δουλείας όνομά τε καὶ πρᾶγμα πρεπωδέστατον. Ει δέ τινες τῶν ἐν ἡμῖν τῇ τῆς ἐλευθερίας τετίμηνται δόξῃ, καταχρηστικώς ἔχουσι τὸ μόνῳ Θεῷ χρεωστούμενον. Ηδέως δ' ἂν σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτοις ἐροίμην αὐτούς· ἆρα Θεοφόρον ἐροῦσι τὸν Παῦλον, Χριστοῦ κατοικοῦντος διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος· ἡ καὶ τοῦτο ληροῦντες ἀρνήσονται. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι θεοφόρον οὐκ εἶναι κατ' ἀλήθειαν, ἀρκέσει δὴ τοῦτο πρὸς τὸ πάντας ἀναπεῖσαι λοιπὸν παρ' αὐτῶν ἀποτείεσθαι φλυαρίας καὶ μισεῖν εἰς ἄκρον, ὡς οὐδὲν εἰπεῖν τῶν ἀτόπων παραιτουμένους. Εἰ δέ γε τοῦτο φεύγοντες πρός γε τὸ χρῆναι λέγειν τραπήσονται τἀληθὲς, καὶ θεοφόρον ἀληθῶς ὁμολογήσουσιν αὐτὸν, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἐν αὐτῷ κατοικεῖν, πῶς οὐ σφόδρα δυσσεβῶς ἀλώσονται τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀλλότριον εἶναι λέγοντες τὸν Υἱόν; Οὐκέτι γὰρ θεοφόρος ὁ Παῦλος, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός· ἀλλ' ἐρυθριῶντες ἔσθ' ὅτε (πρόσεστι γὰρ καὶ τὸ πανοῦργον αὐτοῖς καὶ κακόηθες εἰς λόγους), Θεὸν μὲν ἐροῦσιν ἀληθῶς τὸν Υἱόν, μὴ μὴν ἐκ Θεοῦ γεγεννῆσθαι κατὰ φύσιν· καὶ ὅτι μὲν ἀπαστισοῦν αὐτῶν καν τούτῳ καταβοήσειεν, οὐκ ἀμφίλογον. Πῶς γὰρ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ μὴ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Πλὴν ἐκεῖνο λέγομεν· Θεὸν εἶναι φῆς κατὰ φύσιν τὸν Υἱόν; Πῶς οὖν ἂν εἴη θεοφόρος ήγουν Θεοῦ μέτοχος, ὁ κατὰ φύσιν Θεός; οὐδὲ γὰρ ἂν ἑαυτοῦ μετάσχοι ποτέ· εἰς τί γὰρ οἰκήσει Θεὸς ἐν Θεῷ, ὡς ἕτερος ἐν ἑτέρῳ; Εἰ γὰρ τοῦτ' ἔστι κατὰ φύσιν τὸ δεχόμενον ὅπερ ἂν νοοῖτο καὶ τὸ ἐνοικοῦν, ποία οὖν λοιπὸν ἡ τῆς μετοχῆς γέν νοιτο χρεία; Εἰ δὲ ὥσπερ αὐτὸς ἐνῴκησε τῷ Παύλω, τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, πῶς οὐ θεοφόρος ἔσται κατὰ τὸν Παῦλον, τὸ εἶναι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδαμόθεν ἔχων ἔτι, διὰ τὸ κρείττονος δεηθῆναι τοῦ ἐνοικοῦντος Θεοῦ; sit Filius; sed erubescentes quandoque (sumnia etenim vaſrities et malignitas in iis est), Beum quidem vere dicent Filium, non tamen ex Deo secundum naturam esse genitum, nec dubium est quin vel hic in eos quivis insurgat. Quomodo enim esset Deus is, qui non est ex Deo secundum naturam genitus? Verumtamen illud dicimus: 792 Deum esse ais secundum naturam Filium. Quomodo ergo deifer erit, aut certe Dei particeps, qui secundum naturam est Deus? nec enim sui ipsius particeps fuerit unquam ad quid enim habitabit Deus in Deo, ut alter in altero? Si enim idem est natura quod suscipit cum eo quod inhabitat, quid demum participatione opus erit? Sin autem quemadmodum ipse inhabitavit in Paulo, ita et Pater est in eo, quomodo non deifer perinde ac Paulus erit, quippe qui nulla_ex parte jam habeat ut sit secundum naturam Deus, cum potiore qui inhabitet Deo ei opus sit? Porro strenuus bic Dei hostis aliquid insuper excogitat, et per multas, ut sibi fingit, demonstrationes suam doctrinam in vulgus spargere conaur. Operæ pretium enim arbitror omnia ejus 16 Matth. xvII, 25, Εἶτα πάλιν ἐπὶ τούτοις ὁ γεννάδας ἡμῖν οὐτοσ προσεπινοεῖ, καὶ διὰ πολλῶν ἀποδείξεων, ὡς ὑπε: ληφεν αὐτὸς, τὸν οἰκεῖον θρυλλοῦν πειρᾶται λόγον. Αξιον γὰρ οἶμαι διὰ πάντων αὐτοῦ τῶν ῥημάτων

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἐλθεῖν, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θεομάχου βουλῆς verba percurrere, et ejus impiam ac Deo inimicam ἁπλῶσαι τὴν πεῦσιν, ἵνα διελέγχεται σαφῶς ὅτι τοῖς ποιήμασιν ἐναρίθμιον τίθεται τὸν Μονογενή, καὶ κεκομψευμέναις ἀπάταις τὴν εἰς αὐτὸν ἀσέβειαν καταχώσας ὁ δείλαιος, Θεὸν μὲν εἶναι συνομολογεῖ, τῆς γε μὴν ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν θεότητος ἐκπέμ των αὐτὸν, οἶεται πως δύνασθαι λαθεῖν τοὺς εἰς αὐτὴν βλέποντας τὴν ἀλήθειαν. Γράφει τοίνυν ὠδί 'Αλλ᾿ ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ εἶναι λεγόμενοι, φησίν, ἀμιγῆ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ τυγχάνων διακεκρι μένην τοῦ ἀγεννήτου ἔχει τὴν χάριν. Φεῦ γε τοῦ τολμήματος! ὡς δεινὸς ὁ λόγος, καὶ μεστὸς ἀπο νοίας, μᾶλλον δὲ δυσβουλίας ἁπάσης καὶ ἀποπληξίας! Ἐμωράνθησαν ὄντως φάσκοντες εἶναι σοφοί καὶ φρονοῦντες οὕτω περὶ τοῦ Μονογενοῦς· τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην ηρνήσαντο, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ μὲν γὰρ ἄνθρωπον εἶναί φασι καὶ ἕνα τῶν καθ' ἡμᾶς τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον εἰπεῖν οὕτως ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν Θεῷ καθάπερ ἡμεῖς· εἰ δὲ Θεὸν εἶναι πιστεύουσι, καὶ ὡς τοῦτο κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι προσκυνεῖν ἐγνώκασι, τί μὴ μᾶλλον ἀπονέμουσιν αὐτῷ τὸ θεοπρεπῶς ἐνυπάρχειν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, ἔχειν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ; τοῦτο γὰρ οἶμαι φρονεῖν τε καὶ λέγειν τοῖς ὄντως θεοφι λέσι πρεπωδέστερον. Εἰ δὲ, άθραυστον ἡμῖν ἐπιτηδεύοντες τὴν ἀναισχυντίαν, ἐμμένουσιν οἷς εἰρήκα σιν, οὕτω τέ φασιν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὥσπερ ἂν εἴη τυχὸν καὶ ἡμῶν ἕκαστος τῶν ἐξ οὐκ ὄντων καὶ ἀπὸ γῆς δι' αὐτοῦ γεγονότων, τί μὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἐφεῖκαι λοιπὸν ἀκινδύνως εἰπεῖν· «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, κἀγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; ο 'Αλλ', οἶμαι, μωρίας τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης αλοίη τις ἂν ἐπὶ τούτῳ γραφῇ, καὶ μάλα εἰκότως. Απηχές τε γὰρ, καὶ κατ' οὐδενὸς τῶν ἁγίων ἠνέχθη ποτὲ τοιαύτη φωνή, παρὰ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ παραχωροῦσι δὲ πάντως τῷ κατὰ φύσιν Κυρίῳ καὶ Θεῷ τῷ μονογενεῖ, τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἀσυγκρίτως ὑπεροχήν, καὶ δὴ καὶ κεκράγασι λέγοντες· «Τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; › Πῶς οὖν ἔτι καθ᾿ ἡμᾶς ὁ Μονογενής, εἴπερ οὐδεὶς ἴσος τε καὶ ὅμοιος αὐτῷ, κατὰ τὴν τῶν ἁγίων φωνήν; Εἰ δὲ οὕτως ἐστὶν ἐν Θεῷ καθάπερ ἡμεῖς, πῶς οὐκ ἀνάγκη λοιπόν ψευδομυθῆται μὲν λέγειν mentem perscrutari, ut clare arguatur in creaturarum numero Unigenitum collocare, et eleganti fraude suam in eum impietatem celando, Deum quidem esse nobiscum fateri, de vera tamen et naturali deitate eum ita excludere, ut latere se posse putet eos qui in ipsam veritatem respiciunt. Sic ergo scribit: Verum quemadmodum uos qui in eo esse dicimur, inquit, nullatenus cum eo mistam hypostasim habemus: ita et Filius cum sit in Patre, distinctam habet ab ingenito gratiam. Proh facinus audax! o voces nefarias et impietatis, stultitiæ ac stuporis plenissimas! Stulti facti sunt profecto dicentes se sapientes ", atque ita de Unigenito sentientes: Dominum qui redemit eos abnegarunt, sicut scriptumn est. Nam si hominem esse dicunt et unum e nobis Dei Verbum, nihil jam prohibet dicere eum ita in Deo esse sicuti nos; quod si Deum esse credunt, eumque tanquam natura id exsistentem adorandum statuunt, quidni potius concedunt eum Deo convenienter in suo Patre exsistere, eumque in seipso habere? id enim sentire ac dicere veros Dei cultores decere magis arbitror. Sin autem præfracta impudentia perstant in iis quæ dixerunt, atque ita in Patre Filium esse dicunt sicuti unusquisque nostrum qui ex nihilo et de terra per eum facti sumus: quidni licebit unicuique nostrum secura dicere: • Qui videt me videt et Patrem;, et: Ego in Patre, et Pater in me est?» Sed extremiæ, opinor, dementiæ nemo non id esse jure dixerit. 793 Absurdum est quippe, nec de sanctorum ullo in sacris Litteris ejusmodi vox reperitur,sed omnino naturali Domino et Deo Unigenito, incomparabilem supra omnes bonos eminentiam tribuunt, adeoque exclamant: • Quis similis erit Domino inter filios Dei "?. Quomodo ergo similis nobis est Unigenitus, si nullus ei æqualis est aut similis, juxta sanctorum vocem? Quod si eo modo est in Deo quo nos, numquid necesse est ut dicamus sanctorum chorum mentiri, nullainque prærogativam naturali Filio tribuere, per quam præstare adoptivis videatur? Apage tam detestandum scelus, o bone; nequaquam nos ita sentimus, absit! sed τὸν τῶν ἁγίων χορόν, οὐδὲν δὲ τὸ πλεῖον ἀπονεῖμαι sanctorum Patrum opinionem sequentes, gloriam τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, δι' οὗπερ ἂν φαίνοιτο τοῖς κατὰ θέσιν οὐκ ἐσοστατῶν; Απαγε τῆς βδελυρίας, ἄν θρωπε! φρονήσομεν γὰρ οὐχ οὕτως ἡμεῖς, μὴ γέ νοιτο, ταῖς δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων ἑπόμενοι δόξαις, εὐδοκιμήσειν παρὰ Θεῷ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς ἀπόδειξιν ὧν φρονοῦσι καὶ λέγουσιν ἐκεῖνο παρήγαγον τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Παύλου, ὅτι «Ἐν Θεῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, ο τὸ ἐν Πατρὶ λέγε σθαι τὸν Υἱὸν δεικνύντες εἰκαῖον ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, φέρε ταῖς καθηκούσαις ἐρεύναις τὸ ῥηθὲν ὑποβάλ λοντες διελέγχωμεν αὐτοὺς καὶ τὸν τῶν ἁγίων ἀποστόλων συκοφαντεῖν ἐθέλοντα (γρ. ἐθέλοντας] νοῦν, so Rom. 1, apud Deum nos consecuturos credimus. Sed quoniam ad demonstrationem eorum quæ dicunt ac sentiunt illud Pauli dictum attulerunt: ‹ In Deo vivimus, movemur et sumus 18,» illud quod dicitur, Filium in Patre, stendentes vanum esse ex nobis, age dictum illud convenienter scrutantes, demonstremus eos et sanctorum apostolorum mentem calumniari, et in sententiam suam quæ recte admodum dicta sunt stultissime detorquere. Nam cum Athenis esset beatus Paulus populumque videret, quamvis sapientiæ nomine celebrem, deorum tamen falsa religione teneri, piis rationibus eos a veteri 22 “ª Act. 111, 15, 14. 17 Pgal. LxxxvII, 8. 18 Act. xvu, 28.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. ἐλθεῖν, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ θεομάχου βουλῆς verba percurrere, et ejus impiam ac Deo inimicam ἁπλῶσαι τὴν πεῦσιν, ἵνα διελέγχεται σαφῶς ὅτι τοῖς ποιήμασιν ἐναρίθμιον τίθεται τὸν Μονογενή, καὶ κεκομψευμέναις ἀπάταις τὴν εἰς αὐτὸν ἀσέβειαν καταχώσας ὁ δείλαιος, Θεὸν μὲν εἶναι συνομολογεῖ, τῆς γε μὴν ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν θεότητος ἐκπέμ των αὐτὸν, οἶεται πως δύνασθαι λαθεῖν τοὺς εἰς αὐτὴν βλέποντας τὴν ἀλήθειαν. Γράφει τοίνυν ὠδί 'Αλλ᾿ ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ εἶναι λεγόμενοι, φησίν, ἀμιγῆ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ τυγχάνων διακεκρι μένην τοῦ ἀγεννήτου ἔχει τὴν χάριν. Φεῦ γε τοῦ τολμήματος! ὡς δεινὸς ὁ λόγος, καὶ μεστὸς ἀπο νοίας, μᾶλλον δὲ δυσβουλίας ἁπάσης καὶ ἀποπληξίας! Ἐμωράνθησαν ὄντως φάσκοντες εἶναι σοφοί καὶ φρονοῦντες οὕτω περὶ τοῦ Μονογενοῦς· τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην ηρνήσαντο, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ μὲν γὰρ ἄνθρωπον εἶναί φασι καὶ ἕνα τῶν καθ' ἡμᾶς τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὐδὲν ἔτι τὸ κωλύον εἰπεῖν οὕτως ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν Θεῷ καθάπερ ἡμεῖς· εἰ δὲ Θεὸν εἶναι πιστεύουσι, καὶ ὡς τοῦτο κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι προσκυνεῖν ἐγνώκασι, τί μὴ μᾶλλον ἀπονέμουσιν αὐτῷ τὸ θεοπρεπῶς ἐνυπάρχειν τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, ἔχειν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ; τοῦτο γὰρ οἶμαι φρονεῖν τε καὶ λέγειν τοῖς ὄντως θεοφι λέσι πρεπωδέστερον. Εἰ δὲ, άθραυστον ἡμῖν ἐπιτηδεύοντες τὴν ἀναισχυντίαν, ἐμμένουσιν οἷς εἰρήκα σιν, οὕτω τέ φασιν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὥσπερ ἂν εἴη τυχὸν καὶ ἡμῶν ἕκαστος τῶν ἐξ οὐκ ὄντων καὶ ἀπὸ γῆς δι' αὐτοῦ γεγονότων, τί μὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἐφεῖκαι λοιπὸν ἀκινδύνως εἰπεῖν· «Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα, κἀγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; ο 'Αλλ', οἶμαι, μωρίας τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης αλοίη τις ἂν ἐπὶ τούτῳ γραφῇ, καὶ μάλα εἰκότως. Απηχές τε γὰρ, καὶ κατ' οὐδενὸς τῶν ἁγίων ἠνέχθη ποτὲ τοιαύτη φωνή, παρὰ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ παραχωροῦσι δὲ πάντως τῷ κατὰ φύσιν Κυρίῳ καὶ Θεῷ τῷ μονογενεῖ, τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἀσυγκρίτως ὑπεροχήν, καὶ δὴ καὶ κεκράγασι λέγοντες· «Τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ; › Πῶς οὖν ἔτι καθ᾿ ἡμᾶς ὁ Μονογενής, εἴπερ οὐδεὶς ἴσος τε καὶ ὅμοιος αὐτῷ, κατὰ τὴν τῶν ἁγίων φωνήν; Εἰ δὲ οὕτως ἐστὶν ἐν Θεῷ καθάπερ ἡμεῖς, πῶς οὐκ ἀνάγκη λοιπόν ψευδομυθῆται μὲν λέγειν mentem perscrutari, ut clare arguatur in creaturarum numero Unigenitum collocare, et eleganti fraude suam in eum impietatem celando, Deum quidem esse nobiscum fateri, de vera tamen et naturali deitate eum ita excludere, ut latere se posse putet eos qui in ipsam veritatem respiciunt. Sic ergo scribit: Verum quemadmodum uos qui in eo esse dicimur, inquit, nullatenus cum eo mistam hypostasim habemus: ita et Filius cum sit in Patre, distinctam habet ab ingenito gratiam. Proh facinus audax! o voces nefarias et impietatis, stultitiæ ac stuporis plenissimas! Stulti facti sunt profecto dicentes se sapientes ", atque ita de Unigenito sentientes: Dominum qui redemit eos abnegarunt, sicut scriptumn est. Nam si hominem esse dicunt et unum e nobis Dei Verbum, nihil jam prohibet dicere eum ita in Deo esse sicuti nos; quod si Deum esse credunt, eumque tanquam natura id exsistentem adorandum statuunt, quidni potius concedunt eum Deo convenienter in suo Patre exsistere, eumque in seipso habere? id enim sentire ac dicere veros Dei cultores decere magis arbitror. Sin autem præfracta impudentia perstant in iis quæ dixerunt, atque ita in Patre Filium esse dicunt sicuti unusquisque nostrum qui ex nihilo et de terra per eum facti sumus: quidni licebit unicuique nostrum secura dicere: • Qui videt me videt et Patrem;, et: Ego in Patre, et Pater in me est?» Sed extremiæ, opinor, dementiæ nemo non id esse jure dixerit. 793 Absurdum est quippe, nec de sanctorum ullo in sacris Litteris ejusmodi vox reperitur,sed omnino naturali Domino et Deo Unigenito, incomparabilem supra omnes bonos eminentiam tribuunt, adeoque exclamant: • Quis similis erit Domino inter filios Dei "?. Quomodo ergo similis nobis est Unigenitus, si nullus ei æqualis est aut similis, juxta sanctorum vocem? Quod si eo modo est in Deo quo nos, numquid necesse est ut dicamus sanctorum chorum mentiri, nullainque prærogativam naturali Filio tribuere, per quam præstare adoptivis videatur? Apage tam detestandum scelus, o bone; nequaquam nos ita sentimus, absit! sed τὸν τῶν ἁγίων χορόν, οὐδὲν δὲ τὸ πλεῖον ἀπονεῖμαι sanctorum Patrum opinionem sequentes, gloriam τῷ κατὰ φύσιν Υἱῷ, δι' οὗπερ ἂν φαίνοιτο τοῖς κατὰ θέσιν οὐκ ἐσοστατῶν; Απαγε τῆς βδελυρίας, ἄν θρωπε! φρονήσομεν γὰρ οὐχ οὕτως ἡμεῖς, μὴ γέ νοιτο, ταῖς δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων ἑπόμενοι δόξαις, εὐδοκιμήσειν παρὰ Θεῷ πιστεύομεν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς ἀπόδειξιν ὧν φρονοῦσι καὶ λέγουσιν ἐκεῖνο παρήγαγον τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ Παύλου, ὅτι «Ἐν Θεῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, ο τὸ ἐν Πατρὶ λέγε σθαι τὸν Υἱὸν δεικνύντες εἰκαῖον ἐκ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, φέρε ταῖς καθηκούσαις ἐρεύναις τὸ ῥηθὲν ὑποβάλ λοντες διελέγχωμεν αὐτοὺς καὶ τὸν τῶν ἁγίων ἀποστόλων συκοφαντεῖν ἐθέλοντα (γρ. ἐθέλοντας] νοῦν, so Rom. 1, apud Deum nos consecuturos credimus. Sed quoniam ad demonstrationem eorum quæ dicunt ac sentiunt illud Pauli dictum attulerunt: ‹ In Deo vivimus, movemur et sumus 18,» illud quod dicitur, Filium in Patre, stendentes vanum esse ex nobis, age dictum illud convenienter scrutantes, demonstremus eos et sanctorum apostolorum mentem calumniari, et in sententiam suam quæ recte admodum dicta sunt stultissime detorquere. Nam cum Athenis esset beatus Paulus populumque videret, quamvis sapientiæ nomine celebrem, deorum tamen falsa religione teneri, piis rationibus eos a veteri 22 “ª Act. 111, 15, 14. 17 Pgal. LxxxvII, 8. 18 Act. xvu, 28.

fraude ad unius ac veri Dei agnitionem revocare καὶ εἰς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀβουλότατα παρατρέ που της conabatur, qui creaturis suis vitam et esse largitur. Cuncta quippe vivificat, vita cum sit secundum naturam, universorum opifex, suæ proprietatis vim eis ineffabiliter infundens. Nec enim aliter conservari possent in esse suo quæ ortum e nihilo ceperunt: alioqui enim ad suam naturam redirent, id est in nihilum, nisi conjunctione et relatione ad eum qui est sui ortus infirmitatem superarent. Recte itaque divinus Paulus aiebat, ostendens Deum universorum vitam esse, nos in eo vivere, et moveri, et esse: non ulique significans illud, quod ipsi qui sacrarum Litterarum rectam rationem corrumpentes ad suum scopum finxerunt, sed quod verum erat et Dei cognitione nuper imbutis utilissimum. Atque, ut apertius loquamur, non jam significare voluit nos, cum natura homines simus, in substantia Patris esse positos et 794 quasi in ipso exsistere, sed nos vivere, et in Deo esse, sive subsistere. Observa enim non simpliciter et absolute dicere, nos solum in Deo esse, propter tuani, ut credibile est, imperitiam, o bone; sed vario modo quod dicere voluit explicando, præmisso illo, vivimus, deinde addito, movemur, ad extremum intulisse, sumus, ut præcedentium sensum exprimeret. Equidem existimo Dei hostem hisce rationibus forsan confusum iri; sed si rursus insultet, et illud, in Deo, ad libitum suum detorqueat, divinitus inspirata doctrina consuetudinem ostendemus. Solet \ enim illa quandoque pro eo quod est, per Deum, 'dicere, in Deo. Alioqui respondeat quomodo in Psalmis clamaverit David: • In Deo faciemus virtutem": ;, item ad ipsum Deum sermone converso: ‹ In te inimicos nostros ventilabimus cornu ".» Nec enim id ab eo dici quisquam existimaverit, quasi in substantia Dei virtutem quamdam se facturum recipiat, nec in ipsa qui suos inimicos offenderint eos ventilaturos cornu Psalmista dicat, sed in Deo ait, pro eo quod est, per Deum, et illud in te, rursus, pro eo quod est, per te. Jam vero cur beatus Paulus Corinthiis scribens aiebat: ‹ Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu"?, Et rursus: Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio., Nunquid enim, inquiet prudenter forsan aliquis, traditam colitus Corinthiis gratiam in ipsa Christi substantia datam ait Apostolus, aut aliquid aliud huic simile intelligit? At quomodo non istud nugari sit? Cur itaque sacrarum Litterarum consuetudinem evertens et heati Pauli mentem cavillans, esse nos in Deo, boc est in substantia Patris, ais, cum audis eum Athenis prædicantemn: • Quia in ipso vivimus, movemur et suinus?» Atenim, inquit perniciosorum dogmatum magister, quandoquidem tibi videtur illud, in Deo esse, recte intelligi pro eo quod est, 40 Psal. Lix, 14. " *ª Psal. XLIII, G. "I Cor. 1, τὰ λίαν ὀρθῶς εἰρημένα. 'Αθήνησι μὲν γὰρ γεγονώς ὁ μακάριος Παῦλος, εἶτα πολὺ λίαν εἰς πολύθεν πλάνην ἀνεπτοημένους ὁρῶν, καίτοι σοφοὺς εἶναι πεπιστευμένους τοὺς ἐκεῖσε λαούς, παρακομίζειν αὐτοὺς ἐπειρᾶτο τῆς ἀρχαίας ἀπάτης, τοῖς εἰς εὐτέ βειαν λογισμοῖς μεταθεὶς εὐφυῶς εἰς τὸ χρῆναι λο πὸν ἕνα τε καὶ μόνον εἰδέναι Θεόν, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καὶ τὸ κινεῖσθαι καὶ ζῆν καὶ εἶναι δωρού. μενον. Ζωογονεῖ γὰρ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ πάντων Δημιουργός, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθεὶς ἀῤῥήτως αὐτοῖς τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἦν ἐτέρως διασώζεσθαι πρὸς τὸ εἶναι διακρατούμενα τὰ ἐκ τοῦ μὴ ὄντως (γρ. ὄντος] λαχόντα τὴν γένεσιν· ἡ γὰρ ἂν εὐθὺς εἰς τὴν οἰκείαν ὑπενόστησε φύσιν, φημί δ πρὸς τὸ μὴ εἶναι πάλιν, εἰ μὴ τῇ πρὸς τὸν είναι σχέσει τῆς οἰκείας γενέσεως ἐνίκησε τὴν ἀσθένειαν. Εφη τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ὀρθῶς τὸ καὶ μάλα καλῶς, ζωὴν τῶν ὅλων ἐπιδεικνὺς τὸν Θεὸν, ὡς ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν· οὐχ ἐκεῖνο πάντως δηλῶν, ὅπερ᾽ αὐτοὶ τὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ὀρθότητα παραφθείροντες διεπλάσαντο κατ' οἰκεῖον σκοπόν, ἀλλ' ὅπερ ἦν ἀληθὲς καὶ τοῖς ἄρτι παιδαγωγουμένοις εἰς θεογνωσίαν ὠφελιμώτα τον. Καὶ εἰ δεῖ σαφέστερον εἰπεῖν, οὐκ ἔτι σημήνα βεβούληται ὅτι ἄνθρωποι τὴν φύσιν τυγχάνοντες, ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς κείμεθά τε καὶ ὡς ὄντες ἐν αὐτῷ φαινόμεθα, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ζῶμεν, καὶ κινού μεθα, καὶ ἐσμὲν ἐν Θεῷ, ἤτοι συνεστήκαμεν. Σύνες γὰρ ὡς οὐχ ἁπλῶς τε καὶ ἀνειμένως ἔφη τὸ, ὅτι μα νον ἐσμὲν ἐν Θεῷ, διὰ τὴν σὴν, ὡς εἰκὸς, αμαθίαν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ διαφόρως, ὅπερ ἠθέλησεν εἰπεῖν ἑρμη νεύων, καὶ τὸ ζῶμεν προτάξας, ἐπαγαγὼν δὲ τούτῳ καὶ τὸ κινούμεθα, τρίτον επήγαγε τὸ ἐσμεν, τῇ τῶν προλαβόντων διανοίᾳ καὶ αὐτὸ χαριζόμενος. Καὶ οἶ μαι μὲν ὅτι δυσωπήσει τάχα που τὸν θεομάχον όρο θῶς ἔχων ἡμῖν ὁ περὶ τούτου λόγος· ἐνισταμένῳ δὲ πάλιν, καὶ τὸ ἐν τῷ Θεῷ περιέλκοντες (γρ. περιέ κοντι] πρὸς τὸ αὐτῷ καὶ μόνῳ δοκοῦν, τῆς θεοπνεύ στον Γραφῆς τὴν συνήθειαν ἐπιδείξομεν. Εθος μέρ αὐτῇ λέγειν ἔσθ' ὅτε ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ, τὸ ἐν θεῷ. Ἐπεὶ λεγέτω γὰρ ἐκεῖνος ἡμῖν, πῶς ἐν Ψαλμοῖς ἀνα κέκραγε λέγων τις·ι Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύνα μιν· ο καὶ πάλιν ὡς πρὸς αὐτόν· «Ἐν ποὺ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν. Οὐ γὰρ δή τις οἰησε ται τοῦτο λέγειν αὐτὸν, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ δύναμίν τινα δημιουργήσειν ἐπαγγέλλεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν αὐτῇ τοὺς ἰδίους ἐχθροὺς εὑρίσκοντας κερατιεῖν αὐτοὺς ὁ ψάλλων φησίν, ἀλλ' ἐν Θεῷ φησιν, ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ· καὶ τὸ ἐν σοὶ πάλιν, ἀντὶ τοῦ διὰ σοῦ. Τί δὲ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος Κορινθίοις ἐπι στέλλων ἔλεγεν; «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου περὶ πάν των ὑμῶν ἐπὶ τῇ δοθείσῃ ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ χάριτι.» Καὶ πάλιν·. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὑμεῖς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις Δρα γὰρ, ἐρεῖ τις νουνεχῶς, ὅτι τὴν ἀπονεμηθείσαν ἄνω ss ibid. 30.

fraude ad unius ac veri Dei agnitionem revocare καὶ εἰς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀβουλότατα παρατρέ που της conabatur, qui creaturis suis vitam et esse largitur. Cuncta quippe vivificat, vita cum sit secundum naturam, universorum opifex, suæ proprietatis vim eis ineffabiliter infundens. Nec enim aliter conservari possent in esse suo quæ ortum e nihilo ceperunt: alioqui enim ad suam naturam redirent, id est in nihilum, nisi conjunctione et relatione ad eum qui est sui ortus infirmitatem superarent. Recte itaque divinus Paulus aiebat, ostendens Deum universorum vitam esse, nos in eo vivere, et moveri, et esse: non ulique significans illud, quod ipsi qui sacrarum Litterarum rectam rationem corrumpentes ad suum scopum finxerunt, sed quod verum erat et Dei cognitione nuper imbutis utilissimum. Atque, ut apertius loquamur, non jam significare voluit nos, cum natura homines simus, in substantia Patris esse positos et 794 quasi in ipso exsistere, sed nos vivere, et in Deo esse, sive subsistere. Observa enim non simpliciter et absolute dicere, nos solum in Deo esse, propter tuani, ut credibile est, imperitiam, o bone; sed vario modo quod dicere voluit explicando, præmisso illo, vivimus, deinde addito, movemur, ad extremum intulisse, sumus, ut præcedentium sensum exprimeret. Equidem existimo Dei hostem hisce rationibus forsan confusum iri; sed si rursus insultet, et illud, in Deo, ad libitum suum detorqueat, divinitus inspirata doctrina consuetudinem ostendemus. Solet \ enim illa quandoque pro eo quod est, per Deum, 'dicere, in Deo. Alioqui respondeat quomodo in Psalmis clamaverit David: • In Deo faciemus virtutem": ;, item ad ipsum Deum sermone converso: ‹ In te inimicos nostros ventilabimus cornu ".» Nec enim id ab eo dici quisquam existimaverit, quasi in substantia Dei virtutem quamdam se facturum recipiat, nec in ipsa qui suos inimicos offenderint eos ventilaturos cornu Psalmista dicat, sed in Deo ait, pro eo quod est, per Deum, et illud in te, rursus, pro eo quod est, per te. Jam vero cur beatus Paulus Corinthiis scribens aiebat: ‹ Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu"?, Et rursus: Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio., Nunquid enim, inquiet prudenter forsan aliquis, traditam colitus Corinthiis gratiam in ipsa Christi substantia datam ait Apostolus, aut aliquid aliud huic simile intelligit? At quomodo non istud nugari sit? Cur itaque sacrarum Litterarum consuetudinem evertens et heati Pauli mentem cavillans, esse nos in Deo, boc est in substantia Patris, ais, cum audis eum Athenis prædicantemn: • Quia in ipso vivimus, movemur et suinus?» Atenim, inquit perniciosorum dogmatum magister, quandoquidem tibi videtur illud, in Deo esse, recte intelligi pro eo quod est, 40 Psal. Lix, 14. " *ª Psal. XLIII, G. "I Cor. 1, τὰ λίαν ὀρθῶς εἰρημένα. 'Αθήνησι μὲν γὰρ γεγονώς ὁ μακάριος Παῦλος, εἶτα πολὺ λίαν εἰς πολύθεν πλάνην ἀνεπτοημένους ὁρῶν, καίτοι σοφοὺς εἶναι πεπιστευμένους τοὺς ἐκεῖσε λαούς, παρακομίζειν αὐτοὺς ἐπειρᾶτο τῆς ἀρχαίας ἀπάτης, τοῖς εἰς εὐτέ βειαν λογισμοῖς μεταθεὶς εὐφυῶς εἰς τὸ χρῆναι λο πὸν ἕνα τε καὶ μόνον εἰδέναι Θεόν, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καὶ τὸ κινεῖσθαι καὶ ζῆν καὶ εἶναι δωρού. μενον. Ζωογονεῖ γὰρ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ πάντων Δημιουργός, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθεὶς ἀῤῥήτως αὐτοῖς τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἦν ἐτέρως διασώζεσθαι πρὸς τὸ εἶναι διακρατούμενα τὰ ἐκ τοῦ μὴ ὄντως (γρ. ὄντος] λαχόντα τὴν γένεσιν· ἡ γὰρ ἂν εὐθὺς εἰς τὴν οἰκείαν ὑπενόστησε φύσιν, φημί δ πρὸς τὸ μὴ εἶναι πάλιν, εἰ μὴ τῇ πρὸς τὸν είναι σχέσει τῆς οἰκείας γενέσεως ἐνίκησε τὴν ἀσθένειαν. Εφη τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ὀρθῶς τὸ καὶ μάλα καλῶς, ζωὴν τῶν ὅλων ἐπιδεικνὺς τὸν Θεὸν, ὡς ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν· οὐχ ἐκεῖνο πάντως δηλῶν, ὅπερ᾽ αὐτοὶ τὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ὀρθότητα παραφθείροντες διεπλάσαντο κατ' οἰκεῖον σκοπόν, ἀλλ' ὅπερ ἦν ἀληθὲς καὶ τοῖς ἄρτι παιδαγωγουμένοις εἰς θεογνωσίαν ὠφελιμώτα τον. Καὶ εἰ δεῖ σαφέστερον εἰπεῖν, οὐκ ἔτι σημήνα βεβούληται ὅτι ἄνθρωποι τὴν φύσιν τυγχάνοντες, ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς κείμεθά τε καὶ ὡς ὄντες ἐν αὐτῷ φαινόμεθα, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ζῶμεν, καὶ κινού μεθα, καὶ ἐσμὲν ἐν Θεῷ, ἤτοι συνεστήκαμεν. Σύνες γὰρ ὡς οὐχ ἁπλῶς τε καὶ ἀνειμένως ἔφη τὸ, ὅτι μα νον ἐσμὲν ἐν Θεῷ, διὰ τὴν σὴν, ὡς εἰκὸς, αμαθίαν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ διαφόρως, ὅπερ ἠθέλησεν εἰπεῖν ἑρμη νεύων, καὶ τὸ ζῶμεν προτάξας, ἐπαγαγὼν δὲ τούτῳ καὶ τὸ κινούμεθα, τρίτον επήγαγε τὸ ἐσμεν, τῇ τῶν προλαβόντων διανοίᾳ καὶ αὐτὸ χαριζόμενος. Καὶ οἶ μαι μὲν ὅτι δυσωπήσει τάχα που τὸν θεομάχον όρο θῶς ἔχων ἡμῖν ὁ περὶ τούτου λόγος· ἐνισταμένῳ δὲ πάλιν, καὶ τὸ ἐν τῷ Θεῷ περιέλκοντες (γρ. περιέ κοντι] πρὸς τὸ αὐτῷ καὶ μόνῳ δοκοῦν, τῆς θεοπνεύ στον Γραφῆς τὴν συνήθειαν ἐπιδείξομεν. Εθος μέρ αὐτῇ λέγειν ἔσθ' ὅτε ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ, τὸ ἐν θεῷ. Ἐπεὶ λεγέτω γὰρ ἐκεῖνος ἡμῖν, πῶς ἐν Ψαλμοῖς ἀνα κέκραγε λέγων τις·ι Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύνα μιν· ο καὶ πάλιν ὡς πρὸς αὐτόν· «Ἐν ποὺ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν. Οὐ γὰρ δή τις οἰησε ται τοῦτο λέγειν αὐτὸν, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ δύναμίν τινα δημιουργήσειν ἐπαγγέλλεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν αὐτῇ τοὺς ἰδίους ἐχθροὺς εὑρίσκοντας κερατιεῖν αὐτοὺς ὁ ψάλλων φησίν, ἀλλ' ἐν Θεῷ φησιν, ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ· καὶ τὸ ἐν σοὶ πάλιν, ἀντὶ τοῦ διὰ σοῦ. Τί δὲ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος Κορινθίοις ἐπι στέλλων ἔλεγεν; «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου περὶ πάν των ὑμῶν ἐπὶ τῇ δοθείσῃ ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ χάριτι.» Καὶ πάλιν·. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὑμεῖς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις Δρα γὰρ, ἐρεῖ τις νουνεχῶς, ὅτι τὴν ἀπονεμηθείσαν ἄνω ss ibid. 30.

fraude ad unius ac veri Dei agnitionem revocare καὶ εἰς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀβουλότατα παρατρέ που της conabatur, qui creaturis suis vitam et esse largitur. Cuncta quippe vivificat, vita cum sit secundum naturam, universorum opifex, suæ proprietatis vim eis ineffabiliter infundens. Nec enim aliter conservari possent in esse suo quæ ortum e nihilo ceperunt: alioqui enim ad suam naturam redirent, id est in nihilum, nisi conjunctione et relatione ad eum qui est sui ortus infirmitatem superarent. Recte itaque divinus Paulus aiebat, ostendens Deum universorum vitam esse, nos in eo vivere, et moveri, et esse: non ulique significans illud, quod ipsi qui sacrarum Litterarum rectam rationem corrumpentes ad suum scopum finxerunt, sed quod verum erat et Dei cognitione nuper imbutis utilissimum. Atque, ut apertius loquamur, non jam significare voluit nos, cum natura homines simus, in substantia Patris esse positos et 794 quasi in ipso exsistere, sed nos vivere, et in Deo esse, sive subsistere. Observa enim non simpliciter et absolute dicere, nos solum in Deo esse, propter tuani, ut credibile est, imperitiam, o bone; sed vario modo quod dicere voluit explicando, præmisso illo, vivimus, deinde addito, movemur, ad extremum intulisse, sumus, ut præcedentium sensum exprimeret. Equidem existimo Dei hostem hisce rationibus forsan confusum iri; sed si rursus insultet, et illud, in Deo, ad libitum suum detorqueat, divinitus inspirata doctrina consuetudinem ostendemus. Solet \ enim illa quandoque pro eo quod est, per Deum, 'dicere, in Deo. Alioqui respondeat quomodo in Psalmis clamaverit David: • In Deo faciemus virtutem": ;, item ad ipsum Deum sermone converso: ‹ In te inimicos nostros ventilabimus cornu ".» Nec enim id ab eo dici quisquam existimaverit, quasi in substantia Dei virtutem quamdam se facturum recipiat, nec in ipsa qui suos inimicos offenderint eos ventilaturos cornu Psalmista dicat, sed in Deo ait, pro eo quod est, per Deum, et illud in te, rursus, pro eo quod est, per te. Jam vero cur beatus Paulus Corinthiis scribens aiebat: ‹ Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu"?, Et rursus: Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio., Nunquid enim, inquiet prudenter forsan aliquis, traditam colitus Corinthiis gratiam in ipsa Christi substantia datam ait Apostolus, aut aliquid aliud huic simile intelligit? At quomodo non istud nugari sit? Cur itaque sacrarum Litterarum consuetudinem evertens et heati Pauli mentem cavillans, esse nos in Deo, boc est in substantia Patris, ais, cum audis eum Athenis prædicantemn: • Quia in ipso vivimus, movemur et suinus?» Atenim, inquit perniciosorum dogmatum magister, quandoquidem tibi videtur illud, in Deo esse, recte intelligi pro eo quod est, 40 Psal. Lix, 14. " *ª Psal. XLIII, G. "I Cor. 1, τὰ λίαν ὀρθῶς εἰρημένα. 'Αθήνησι μὲν γὰρ γεγονώς ὁ μακάριος Παῦλος, εἶτα πολὺ λίαν εἰς πολύθεν πλάνην ἀνεπτοημένους ὁρῶν, καίτοι σοφοὺς εἶναι πεπιστευμένους τοὺς ἐκεῖσε λαούς, παρακομίζειν αὐτοὺς ἐπειρᾶτο τῆς ἀρχαίας ἀπάτης, τοῖς εἰς εὐτέ βειαν λογισμοῖς μεταθεὶς εὐφυῶς εἰς τὸ χρῆναι λο πὸν ἕνα τε καὶ μόνον εἰδέναι Θεόν, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καὶ τὸ κινεῖσθαι καὶ ζῆν καὶ εἶναι δωρού. μενον. Ζωογονεῖ γὰρ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ πάντων Δημιουργός, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθεὶς ἀῤῥήτως αὐτοῖς τὴν δύναμιν. Οὐ γὰρ ἦν ἐτέρως διασώζεσθαι πρὸς τὸ εἶναι διακρατούμενα τὰ ἐκ τοῦ μὴ ὄντως (γρ. ὄντος] λαχόντα τὴν γένεσιν· ἡ γὰρ ἂν εὐθὺς εἰς τὴν οἰκείαν ὑπενόστησε φύσιν, φημί δ πρὸς τὸ μὴ εἶναι πάλιν, εἰ μὴ τῇ πρὸς τὸν είναι σχέσει τῆς οἰκείας γενέσεως ἐνίκησε τὴν ἀσθένειαν. Εφη τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ὀρθῶς τὸ καὶ μάλα καλῶς, ζωὴν τῶν ὅλων ἐπιδεικνὺς τὸν Θεὸν, ὡς ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν· οὐχ ἐκεῖνο πάντως δηλῶν, ὅπερ᾽ αὐτοὶ τὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ὀρθότητα παραφθείροντες διεπλάσαντο κατ' οἰκεῖον σκοπόν, ἀλλ' ὅπερ ἦν ἀληθὲς καὶ τοῖς ἄρτι παιδαγωγουμένοις εἰς θεογνωσίαν ὠφελιμώτα τον. Καὶ εἰ δεῖ σαφέστερον εἰπεῖν, οὐκ ἔτι σημήνα βεβούληται ὅτι ἄνθρωποι τὴν φύσιν τυγχάνοντες, ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς κείμεθά τε καὶ ὡς ὄντες ἐν αὐτῷ φαινόμεθα, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ ζῶμεν, καὶ κινού μεθα, καὶ ἐσμὲν ἐν Θεῷ, ἤτοι συνεστήκαμεν. Σύνες γὰρ ὡς οὐχ ἁπλῶς τε καὶ ἀνειμένως ἔφη τὸ, ὅτι μα νον ἐσμὲν ἐν Θεῷ, διὰ τὴν σὴν, ὡς εἰκὸς, αμαθίαν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ διαφόρως, ὅπερ ἠθέλησεν εἰπεῖν ἑρμη νεύων, καὶ τὸ ζῶμεν προτάξας, ἐπαγαγὼν δὲ τούτῳ καὶ τὸ κινούμεθα, τρίτον επήγαγε τὸ ἐσμεν, τῇ τῶν προλαβόντων διανοίᾳ καὶ αὐτὸ χαριζόμενος. Καὶ οἶ μαι μὲν ὅτι δυσωπήσει τάχα που τὸν θεομάχον όρο θῶς ἔχων ἡμῖν ὁ περὶ τούτου λόγος· ἐνισταμένῳ δὲ πάλιν, καὶ τὸ ἐν τῷ Θεῷ περιέλκοντες (γρ. περιέ κοντι] πρὸς τὸ αὐτῷ καὶ μόνῳ δοκοῦν, τῆς θεοπνεύ στον Γραφῆς τὴν συνήθειαν ἐπιδείξομεν. Εθος μέρ αὐτῇ λέγειν ἔσθ' ὅτε ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ, τὸ ἐν θεῷ. Ἐπεὶ λεγέτω γὰρ ἐκεῖνος ἡμῖν, πῶς ἐν Ψαλμοῖς ἀνα κέκραγε λέγων τις·ι Ἐν τῷ Θεῷ ποιήσομεν δύνα μιν· ο καὶ πάλιν ὡς πρὸς αὐτόν· «Ἐν ποὺ τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κερατιοῦμεν. Οὐ γὰρ δή τις οἰησε ται τοῦτο λέγειν αὐτὸν, ὡς ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ δύναμίν τινα δημιουργήσειν ἐπαγγέλλεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν αὐτῇ τοὺς ἰδίους ἐχθροὺς εὑρίσκοντας κερατιεῖν αὐτοὺς ὁ ψάλλων φησίν, ἀλλ' ἐν Θεῷ φησιν, ἀντὶ τοῦ διὰ Θεοῦ· καὶ τὸ ἐν σοὶ πάλιν, ἀντὶ τοῦ διὰ σοῦ. Τί δὲ καὶ ὁ μακάριος Παῦλος Κορινθίοις ἐπι στέλλων ἔλεγεν; «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου περὶ πάν των ὑμῶν ἐπὶ τῇ δοθείσῃ ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ χάριτι.» Καὶ πάλιν·. Ἐξ αὐτοῦ δὲ ὑμεῖς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐγενήθη ἡμῖν σοφία ἀπὸ Θεοῦ, δικαιοσύνη τε καὶ ἁγιασμὸς, καὶ ἀπολύτρωσις Δρα γὰρ, ἐρεῖ τις νουνεχῶς, ὅτι τὴν ἀπονεμηθείσαν ἄνω ss ibid. 30.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. miæ nos accusas, cum factum esse per Patrem Filium contendimus? Ecce enim ipse ait: Quia ego in Patre, id est per Patrem, juxta tuam sententiam et modo nobis allatam sacraruin Scripturarum consuetudinein. Ego vero denuo his respondendum arbitror, eorumque 795 ΠΙΑ litiam relegendam. Miror enim quomodo, tamets audierint divinæ Scripturæ morem esse ut in Deo dicat pro eo quod est per Deum, atque ad Unigeniti gloriam tantummodo cavillaudam assenserint, ac dictionem illam arripuerint, non tamen se vanos et inanes esse animadvertant, quantumvis sapientes se et acutos venditent. Nam si solis adversariis permittitur sacræ Scripturæ consuetudinem firmare semper Unigeniti substantia, atque idcirco eum a Patre factum esse dicere, quia in Deo se quidem esse dicit, in Deo vero significare per Deum concessimus, ratione aliqua niti eorumi scelus forte videretur. Sin autem nihil prohibet etiam nos quibus propositum est deductione ad majorem absurditatem putida eorum dogmata convellere, ad ipsum quoque Patrem vim et rationem ejus quod significatur convertere, clareque dicere, quod, cum ait, «Pater in me est, intelligendum sit quasi dicat per me, ut et ipse demum Pater sit creatus, quomodo stultis admodum rationibus confisi, non summæ damnabuntur insania? Quemadmodum Filius seipsum in Patre esse dicit, sic et Patrem in seipso esse dixit: quod si illud, in Pas tre, per Patrem significat, quid prohibet dicere illud, in Filio, esse intelligendum quasi per Filium significet? Sed absit ut in tantam una cum iis prolabamur insaniam! Nec enim per Patrem factum esse Filium dicemus, neque adeo per Fi. lium factum esse eum ex quo sunt omnia, Patrem ac Deum: sed divinitus inspiratæ Scripturæ morem unicuique tempori, personæ, ac rei potius aplantes, purum et inculpatum de omnibus rebus necessariis sermonem texemus. Rebus enim e nililo productis ac per Deum factis, quomodo non maxime conveniet dici a nobis ac censeri esse eas in Deo, id est per Deum? In naturali vero Filium, Dominum ac Deum, et universorum opificem, neuliquam istud, opinor, proprie ac vere quadraverit, sed esse naturaliter in Patre, in eoque exsistere. eumque in seipso habere, propter identitatem substantia, nihilque habere prorsus interjectum aut quod eum a Patre naturali diversitate distinguat. θε, τοῖς Κορινθίοις χάριν ἐν αὐτῇ τῇ ουσίᾳ τοῦ Χρι- per Deum, quid frustra nugaris, aut cur blaspheστοῦ δεδόσθαι φησὶν ὁ πνευματοφόρος, ήγουν ἀκολούθως τούτῳ τὸ ἕτερον ἐκλήψεται; Καὶ πῶς οὐκ ἂν ὁρῶτο ληρῶν; Τί τοίνυν καὶ αὐτὸ τὸ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παραλύων ἔθος, καὶ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου βουλὴν συκοφαντήσας, ὑπάρχειν ἡμᾶς ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς, λέγεις, ὅταν ἀκούσῃς τοῖς ἐν ᾿Αθήνησι διειπόντος. "Οτι ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἑσμέν;» Ἀλλὰ ναί, φησὶν ὁ τῶν ὀλεθρίων δογμάτων προεστηκώς, ἐπεί σοι δοκεῖ καὶ ὀρθῶς ἔχειν φαίνεται τὸ ἐν Θεῷ εἶναι, καὶ νοεῖσθαι διὰ Θεοῦ, τί μάτην καταφλυα ρεῖς; τί δὲ τοῖς δυσφημίας εγκλήμασιν ὑποτίθης, ὅταν πεποιῆσθαι διὰ τοῦ Πατρὸς διατεινώμεθα τὸν Υιόν; Ἰδοὺ γὰρ αὐτός φησιν·. Ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, › ἀντὶ τοῦ διὰ τοῦ Πατρός, κατά γε τὸν σὸν, ὦ οὗτος, λόγον καὶ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παρενεχθεῖσαν συνήθειαν. Ἐγὼ δὲ πρὸς τοῦτό φημι δεῖν ἀπολογήσασθαι πάλιν, καὶ τὰς ἐκείνων κακουργίας ἀπογυμνώσαι καὶ βλάβη. Θαυ μάζω γὰρ ὅπως ἀσμένως ἀκούσαντες ὅτι ἐν θεῷ, διὰ Θεοῦ λέγειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ διὰ μόνον τὸ δύνασθαι κατειπεῖν τι τῆς δόξης του Μονογενοῦς, συναινέσαντές τε καὶ τὴν λέξιν παραδεξάμενοι, ληροῦντες ὅτι πάλιν οὐδὲν ἧττον ἁλώσονται διεγνώκασιν οὐδαμῶς, καίτοι φάσκοντες εἶναι σοφοί τε καὶ δριμεῖς. Εἰ μὲν γὰρ μόνοις ἐφεῖται τοῖς δι' ἐναντίας τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀεὶ τειχίζειν ἔθος τῇ οὐσίᾳ τοῦ Μονογενούς, καὶ διὰ τοῦτο πεποιῆσθαι λέγειν αὐτὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ εἶναι μὲν ἐν Θεῷ φησιν, τὸ δὲ ἐν Θεῷ, διὰ Θεοῦ νοεῖσθαι δεδώκαμεν, ἔδοξεν ἂν, κατά γε τὸ εἰκὸς, λόγον ἔχειν αὐτοῖς οὐχὶ λίαν ἀμαθῆ τὸ κακούργημα. Εἰ δὲ τὸ κωλύον οὐδὲν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς μείζονος ἀτοπίας ἀνατρέπειν ἐθέλοντας τὴν τῶν παρ' αὐτοῖς δογμάτων σαθρότητα, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀναφέρειν τὸν Πατέρα του σημαινομένου την δύναμιν, εἰπεῖν τε σαφῶς, ὡς ἐπείπερ καὶ τοῦτό φησιν ότι ο Ο Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι, ο προσήκει νοεῖν, ἀντὶ τοῦ δι' ἐμοῦ, ἕνα λοιπόν γενητὸς γένηται καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, πῶς οὐ λίαν ἀσυνέτοις ἐπιθαρσήσαντες λογισμοῖς, τὴν ἐπ' ἀκράτῳ μωρίᾳ ψῆφον ἀποίσονται; Ωσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἐν τῷ Πατρὶ, οὕτως ἔφη καὶ τὸν Πατέρα εἶναι ἐν ἑαυτῷ· εἰ δὲ τῷ [γρ. τὸ ] ἐν Πατρὶ, διὰ τοῦ Πατρὸς νοεῖσθαι βούλεται, τί τὸ ἀπεῖργον εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸ ἐν Υἱῷ, δι' Υἱοῦ νοηθή σεται; Αλλ' οὐκ εἰς τοῦτο μωρίας σὺν ἐκείνοις κατολισθεῖν ἀνεξόμεθα πάλιν· οὔτε γὰρ διὰ τοῦ Πατρὸς ἐροῦμεν πεποιῆσθαι τὸν Υἱόν, οὔτε μὴν δι' Υἱοῦ γενέσθαι τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, Πατέρα καὶ Θεόν· ἔθος δὲ μᾶλλον τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἑκάστῳ πρεπόντως ἐπιῤῥιπτοῦντες καιρῷ, καὶ προσα ώπῳ, καὶ πράγματι, καθαρόν τε καὶ ἀνυπαίτιον τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀναγκαίοις ἐξυφανοῦμεν λόγον. Τοῖς μὲν γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι καὶ γεγονόσι διὰ Θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν μάλιστα πρέποι τὸ νοεῖσθαί τε καὶ λέγεσθαι παρ' ἡμῶν ὡς εἰσὶν ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστι διὰ Θεοῦ; Τῷ γε μὴν κατά φύσιν Υἱῷ καὶ Κυρίῳ καὶ Θεῷ, καὶ δημιουργῷ τῶν ὅλων, οὐκ ἄν, οἶμαι, τοῦτο κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἀρμόσειεν, εἶναι δὲ φυσικῶς ἐν Πατρὶ, καὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ, ἔχειν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ ἐν οὐσίας ταυτότητι φαίνεσθαι, καὶ μηδὲν ἔχειν παντελῶς τὸ μεσολαβοῦν καὶ διατέμνον εἰς ἑτερότητα φυσικήν. – Καὶ ὅτι μὲν ἴσως τοῖς εὐμαθεστέροις, ὥς γέ μοι Hæc recte quidem a me dicta esse studiosi, ut PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. miæ nos accusas, cum factum esse per Patrem Filium contendimus? Ecce enim ipse ait: Quia ego in Patre, id est per Patrem, juxta tuam sententiam et modo nobis allatam sacraruin Scripturarum consuetudinein. Ego vero denuo his respondendum arbitror, eorumque 795 ΠΙΑ litiam relegendam. Miror enim quomodo, tamets audierint divinæ Scripturæ morem esse ut in Deo dicat pro eo quod est per Deum, atque ad Unigeniti gloriam tantummodo cavillaudam assenserint, ac dictionem illam arripuerint, non tamen se vanos et inanes esse animadvertant, quantumvis sapientes se et acutos venditent. Nam si solis adversariis permittitur sacræ Scripturæ consuetudinem firmare semper Unigeniti substantia, atque idcirco eum a Patre factum esse dicere, quia in Deo se quidem esse dicit, in Deo vero significare per Deum concessimus, ratione aliqua niti eorumi scelus forte videretur. Sin autem nihil prohibet etiam nos quibus propositum est deductione ad majorem absurditatem putida eorum dogmata convellere, ad ipsum quoque Patrem vim et rationem ejus quod significatur convertere, clareque dicere, quod, cum ait, «Pater in me est, intelligendum sit quasi dicat per me, ut et ipse demum Pater sit creatus, quomodo stultis admodum rationibus confisi, non summæ damnabuntur insania? Quemadmodum Filius seipsum in Patre esse dicit, sic et Patrem in seipso esse dixit: quod si illud, in Pas tre, per Patrem significat, quid prohibet dicere illud, in Filio, esse intelligendum quasi per Filium significet? Sed absit ut in tantam una cum iis prolabamur insaniam! Nec enim per Patrem factum esse Filium dicemus, neque adeo per Fi. lium factum esse eum ex quo sunt omnia, Patrem ac Deum: sed divinitus inspiratæ Scripturæ morem unicuique tempori, personæ, ac rei potius aplantes, purum et inculpatum de omnibus rebus necessariis sermonem texemus. Rebus enim e nililo productis ac per Deum factis, quomodo non maxime conveniet dici a nobis ac censeri esse eas in Deo, id est per Deum? In naturali vero Filium, Dominum ac Deum, et universorum opificem, neuliquam istud, opinor, proprie ac vere quadraverit, sed esse naturaliter in Patre, in eoque exsistere. eumque in seipso habere, propter identitatem substantia, nihilque habere prorsus interjectum aut quod eum a Patre naturali diversitate distinguat. θε, τοῖς Κορινθίοις χάριν ἐν αὐτῇ τῇ ουσίᾳ τοῦ Χρι- per Deum, quid frustra nugaris, aut cur blaspheστοῦ δεδόσθαι φησὶν ὁ πνευματοφόρος, ήγουν ἀκολούθως τούτῳ τὸ ἕτερον ἐκλήψεται; Καὶ πῶς οὐκ ἂν ὁρῶτο ληρῶν; Τί τοίνυν καὶ αὐτὸ τὸ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παραλύων ἔθος, καὶ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου βουλὴν συκοφαντήσας, ὑπάρχειν ἡμᾶς ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς, λέγεις, ὅταν ἀκούσῃς τοῖς ἐν ᾿Αθήνησι διειπόντος. "Οτι ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἑσμέν;» Ἀλλὰ ναί, φησὶν ὁ τῶν ὀλεθρίων δογμάτων προεστηκώς, ἐπεί σοι δοκεῖ καὶ ὀρθῶς ἔχειν φαίνεται τὸ ἐν Θεῷ εἶναι, καὶ νοεῖσθαι διὰ Θεοῦ, τί μάτην καταφλυα ρεῖς; τί δὲ τοῖς δυσφημίας εγκλήμασιν ὑποτίθης, ὅταν πεποιῆσθαι διὰ τοῦ Πατρὸς διατεινώμεθα τὸν Υιόν; Ἰδοὺ γὰρ αὐτός φησιν·. Ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, › ἀντὶ τοῦ διὰ τοῦ Πατρός, κατά γε τὸν σὸν, ὦ οὗτος, λόγον καὶ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παρενεχθεῖσαν συνήθειαν. Ἐγὼ δὲ πρὸς τοῦτό φημι δεῖν ἀπολογήσασθαι πάλιν, καὶ τὰς ἐκείνων κακουργίας ἀπογυμνώσαι καὶ βλάβη. Θαυ μάζω γὰρ ὅπως ἀσμένως ἀκούσαντες ὅτι ἐν θεῷ, διὰ Θεοῦ λέγειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ διὰ μόνον τὸ δύνασθαι κατειπεῖν τι τῆς δόξης του Μονογενοῦς, συναινέσαντές τε καὶ τὴν λέξιν παραδεξάμενοι, ληροῦντες ὅτι πάλιν οὐδὲν ἧττον ἁλώσονται διεγνώκασιν οὐδαμῶς, καίτοι φάσκοντες εἶναι σοφοί τε καὶ δριμεῖς. Εἰ μὲν γὰρ μόνοις ἐφεῖται τοῖς δι' ἐναντίας τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀεὶ τειχίζειν ἔθος τῇ οὐσίᾳ τοῦ Μονογενούς, καὶ διὰ τοῦτο πεποιῆσθαι λέγειν αὐτὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ εἶναι μὲν ἐν Θεῷ φησιν, τὸ δὲ ἐν Θεῷ, διὰ Θεοῦ νοεῖσθαι δεδώκαμεν, ἔδοξεν ἂν, κατά γε τὸ εἰκὸς, λόγον ἔχειν αὐτοῖς οὐχὶ λίαν ἀμαθῆ τὸ κακούργημα. Εἰ δὲ τὸ κωλύον οὐδὲν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς μείζονος ἀτοπίας ἀνατρέπειν ἐθέλοντας τὴν τῶν παρ' αὐτοῖς δογμάτων σαθρότητα, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀναφέρειν τὸν Πατέρα του σημαινομένου την δύναμιν, εἰπεῖν τε σαφῶς, ὡς ἐπείπερ καὶ τοῦτό φησιν ότι ο Ο Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι, ο προσήκει νοεῖν, ἀντὶ τοῦ δι' ἐμοῦ, ἕνα λοιπόν γενητὸς γένηται καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, πῶς οὐ λίαν ἀσυνέτοις ἐπιθαρσήσαντες λογισμοῖς, τὴν ἐπ' ἀκράτῳ μωρίᾳ ψῆφον ἀποίσονται; Ωσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἐν τῷ Πατρὶ, οὕτως ἔφη καὶ τὸν Πατέρα εἶναι ἐν ἑαυτῷ· εἰ δὲ τῷ [γρ. τὸ ] ἐν Πατρὶ, διὰ τοῦ Πατρὸς νοεῖσθαι βούλεται, τί τὸ ἀπεῖργον εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸ ἐν Υἱῷ, δι' Υἱοῦ νοηθή σεται; Αλλ' οὐκ εἰς τοῦτο μωρίας σὺν ἐκείνοις κατολισθεῖν ἀνεξόμεθα πάλιν· οὔτε γὰρ διὰ τοῦ Πατρὸς ἐροῦμεν πεποιῆσθαι τὸν Υἱόν, οὔτε μὴν δι' Υἱοῦ γενέσθαι τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, Πατέρα καὶ Θεόν· ἔθος δὲ μᾶλλον τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἑκάστῳ πρεπόντως ἐπιῤῥιπτοῦντες καιρῷ, καὶ προσα ώπῳ, καὶ πράγματι, καθαρόν τε καὶ ἀνυπαίτιον τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀναγκαίοις ἐξυφανοῦμεν λόγον. Τοῖς μὲν γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι καὶ γεγονόσι διὰ Θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν μάλιστα πρέποι τὸ νοεῖσθαί τε καὶ λέγεσθαι παρ' ἡμῶν ὡς εἰσὶν ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστι διὰ Θεοῦ; Τῷ γε μὴν κατά φύσιν Υἱῷ καὶ Κυρίῳ καὶ Θεῷ, καὶ δημιουργῷ τῶν ὅλων, οὐκ ἄν, οἶμαι, τοῦτο κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἀρμόσειεν, εἶναι δὲ φυσικῶς ἐν Πατρὶ, καὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ, ἔχειν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ ἐν οὐσίας ταυτότητι φαίνεσθαι, καὶ μηδὲν ἔχειν παντελῶς τὸ μεσολαβοῦν καὶ διατέμνον εἰς ἑτερότητα φυσικήν. – Καὶ ὅτι μὲν ἴσως τοῖς εὐμαθεστέροις, ὥς γέ μοι Hæc recte quidem a me dicta esse studiosi, ut PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. miæ nos accusas, cum factum esse per Patrem Filium contendimus? Ecce enim ipse ait: Quia ego in Patre, id est per Patrem, juxta tuam sententiam et modo nobis allatam sacraruin Scripturarum consuetudinein. Ego vero denuo his respondendum arbitror, eorumque 795 ΠΙΑ litiam relegendam. Miror enim quomodo, tamets audierint divinæ Scripturæ morem esse ut in Deo dicat pro eo quod est per Deum, atque ad Unigeniti gloriam tantummodo cavillaudam assenserint, ac dictionem illam arripuerint, non tamen se vanos et inanes esse animadvertant, quantumvis sapientes se et acutos venditent. Nam si solis adversariis permittitur sacræ Scripturæ consuetudinem firmare semper Unigeniti substantia, atque idcirco eum a Patre factum esse dicere, quia in Deo se quidem esse dicit, in Deo vero significare per Deum concessimus, ratione aliqua niti eorumi scelus forte videretur. Sin autem nihil prohibet etiam nos quibus propositum est deductione ad majorem absurditatem putida eorum dogmata convellere, ad ipsum quoque Patrem vim et rationem ejus quod significatur convertere, clareque dicere, quod, cum ait, «Pater in me est, intelligendum sit quasi dicat per me, ut et ipse demum Pater sit creatus, quomodo stultis admodum rationibus confisi, non summæ damnabuntur insania? Quemadmodum Filius seipsum in Patre esse dicit, sic et Patrem in seipso esse dixit: quod si illud, in Pas tre, per Patrem significat, quid prohibet dicere illud, in Filio, esse intelligendum quasi per Filium significet? Sed absit ut in tantam una cum iis prolabamur insaniam! Nec enim per Patrem factum esse Filium dicemus, neque adeo per Fi. lium factum esse eum ex quo sunt omnia, Patrem ac Deum: sed divinitus inspiratæ Scripturæ morem unicuique tempori, personæ, ac rei potius aplantes, purum et inculpatum de omnibus rebus necessariis sermonem texemus. Rebus enim e nililo productis ac per Deum factis, quomodo non maxime conveniet dici a nobis ac censeri esse eas in Deo, id est per Deum? In naturali vero Filium, Dominum ac Deum, et universorum opificem, neuliquam istud, opinor, proprie ac vere quadraverit, sed esse naturaliter in Patre, in eoque exsistere. eumque in seipso habere, propter identitatem substantia, nihilque habere prorsus interjectum aut quod eum a Patre naturali diversitate distinguat. θε, τοῖς Κορινθίοις χάριν ἐν αὐτῇ τῇ ουσίᾳ τοῦ Χρι- per Deum, quid frustra nugaris, aut cur blaspheστοῦ δεδόσθαι φησὶν ὁ πνευματοφόρος, ήγουν ἀκολούθως τούτῳ τὸ ἕτερον ἐκλήψεται; Καὶ πῶς οὐκ ἂν ὁρῶτο ληρῶν; Τί τοίνυν καὶ αὐτὸ τὸ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παραλύων ἔθος, καὶ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου βουλὴν συκοφαντήσας, ὑπάρχειν ἡμᾶς ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρὸς, λέγεις, ὅταν ἀκούσῃς τοῖς ἐν ᾿Αθήνησι διειπόντος. "Οτι ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἑσμέν;» Ἀλλὰ ναί, φησὶν ὁ τῶν ὀλεθρίων δογμάτων προεστηκώς, ἐπεί σοι δοκεῖ καὶ ὀρθῶς ἔχειν φαίνεται τὸ ἐν Θεῷ εἶναι, καὶ νοεῖσθαι διὰ Θεοῦ, τί μάτην καταφλυα ρεῖς; τί δὲ τοῖς δυσφημίας εγκλήμασιν ὑποτίθης, ὅταν πεποιῆσθαι διὰ τοῦ Πατρὸς διατεινώμεθα τὸν Υιόν; Ἰδοὺ γὰρ αὐτός φησιν·. Ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, › ἀντὶ τοῦ διὰ τοῦ Πατρός, κατά γε τὸν σὸν, ὦ οὗτος, λόγον καὶ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων παρενεχθεῖσαν συνήθειαν. Ἐγὼ δὲ πρὸς τοῦτό φημι δεῖν ἀπολογήσασθαι πάλιν, καὶ τὰς ἐκείνων κακουργίας ἀπογυμνώσαι καὶ βλάβη. Θαυ μάζω γὰρ ὅπως ἀσμένως ἀκούσαντες ὅτι ἐν θεῷ, διὰ Θεοῦ λέγειν ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ, καὶ διὰ μόνον τὸ δύνασθαι κατειπεῖν τι τῆς δόξης του Μονογενοῦς, συναινέσαντές τε καὶ τὴν λέξιν παραδεξάμενοι, ληροῦντες ὅτι πάλιν οὐδὲν ἧττον ἁλώσονται διεγνώκασιν οὐδαμῶς, καίτοι φάσκοντες εἶναι σοφοί τε καὶ δριμεῖς. Εἰ μὲν γὰρ μόνοις ἐφεῖται τοῖς δι' ἐναντίας τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀεὶ τειχίζειν ἔθος τῇ οὐσίᾳ τοῦ Μονογενούς, καὶ διὰ τοῦτο πεποιῆσθαι λέγειν αὐτὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἐπείπερ εἶναι μὲν ἐν Θεῷ φησιν, τὸ δὲ ἐν Θεῷ, διὰ Θεοῦ νοεῖσθαι δεδώκαμεν, ἔδοξεν ἂν, κατά γε τὸ εἰκὸς, λόγον ἔχειν αὐτοῖς οὐχὶ λίαν ἀμαθῆ τὸ κακούργημα. Εἰ δὲ τὸ κωλύον οὐδὲν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς μείζονος ἀτοπίας ἀνατρέπειν ἐθέλοντας τὴν τῶν παρ' αὐτοῖς δογμάτων σαθρότητα, καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀναφέρειν τὸν Πατέρα του σημαινομένου την δύναμιν, εἰπεῖν τε σαφῶς, ὡς ἐπείπερ καὶ τοῦτό φησιν ότι ο Ο Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι, ο προσήκει νοεῖν, ἀντὶ τοῦ δι' ἐμοῦ, ἕνα λοιπόν γενητὸς γένηται καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, πῶς οὐ λίαν ἀσυνέτοις ἐπιθαρσήσαντες λογισμοῖς, τὴν ἐπ' ἀκράτῳ μωρίᾳ ψῆφον ἀποίσονται; Ωσπερ γὰρ ὁ Υἱὸς ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἐν τῷ Πατρὶ, οὕτως ἔφη καὶ τὸν Πατέρα εἶναι ἐν ἑαυτῷ· εἰ δὲ τῷ [γρ. τὸ ] ἐν Πατρὶ, διὰ τοῦ Πατρὸς νοεῖσθαι βούλεται, τί τὸ ἀπεῖργον εἰπεῖν, ὅτι καὶ τὸ ἐν Υἱῷ, δι' Υἱοῦ νοηθή σεται; Αλλ' οὐκ εἰς τοῦτο μωρίας σὺν ἐκείνοις κατολισθεῖν ἀνεξόμεθα πάλιν· οὔτε γὰρ διὰ τοῦ Πατρὸς ἐροῦμεν πεποιῆσθαι τὸν Υἱόν, οὔτε μὴν δι' Υἱοῦ γενέσθαι τὸν ἐξ οὗ τὰ πάντα, Πατέρα καὶ Θεόν· ἔθος δὲ μᾶλλον τὸ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἑκάστῳ πρεπόντως ἐπιῤῥιπτοῦντες καιρῷ, καὶ προσα ώπῳ, καὶ πράγματι, καθαρόν τε καὶ ἀνυπαίτιον τὸν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀναγκαίοις ἐξυφανοῦμεν λόγον. Τοῖς μὲν γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθεῖσι καὶ γεγονόσι διὰ Θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν μάλιστα πρέποι τὸ νοεῖσθαί τε καὶ λέγεσθαι παρ' ἡμῶν ὡς εἰσὶν ἐν Θεῷ, τοῦτ' ἔστι διὰ Θεοῦ; Τῷ γε μὴν κατά φύσιν Υἱῷ καὶ Κυρίῳ καὶ Θεῷ, καὶ δημιουργῷ τῶν ὅλων, οὐκ ἄν, οἶμαι, τοῦτο κυρίως τε καὶ ἀληθῶς ἀρμόσειεν, εἶναι δὲ φυσικῶς ἐν Πατρὶ, καὶ ἐνυπάρχειν αὐτῷ, ἔχειν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ, διὰ τὸ ἐν οὐσίας ταυτότητι φαίνεσθαι, καὶ μηδὲν ἔχειν παντελῶς τὸ μεσολαβοῦν καὶ διατέμνον εἰς ἑτερότητα φυσικήν. – Καὶ ὅτι μὲν ἴσως τοῖς εὐμαθεστέροις, ὥς γέ μοι Hæc recte quidem a me dicta esse studiosi, ut PATROL. GR. LXXIV.

reor, putaverint, nequaquam tamen assentietur φαίνεται, καλῶς διείρηται δόξειεν ἂν, συναινέσει γε adversarius, sed repetitis iis quæ principio 796 attulit, dicet ita Patrem esse in Filio, sicuti nos in ipso. Quid ergo (sic enim te qui tam putida et juvenilia sentis ae dicis compellare juvat)? tum sic esse Filium in Patre dicis, quemadmodum nos in ipso? Præclare. At quidni eisdem nos gloriari sermonibus, quibus et ipse Christus, naturæ nostræ ratio patitur? Ipse enim quia est in Patre, et habet in seipso Patrem, quippe qui ejus imago et character sit per omnia idcirco similis: Qui vidit me, inquit, vidit et Patremn. Ego et Pater unum sumus.» Nos autem, amabo te, si sic sumus in eo et ipse in nobis est, ut ipse nimirum in Patre et Pater in ipso, quidni erecta cervice ac vultu, palam ac secure dicimus: Ego in Christo, et Christus in me est? Qui vidit me, vidit et Christum. 'Ego et Christus unum sumus. Quid porro hinc sequetur? Nemo, ut opinor, idipsum de patre dicere verebitur, e Ego et pater unum sumus. Nam si unum est pater cum filio, quomodo non æqualis erit ipsi Patri, cum per omnia similis imago sit nulla ex parte evariantis imaginis, id est Filii? Quis ergo eo vecordiæ labetur unquam, ut dicere audeat: Qui viderit me, viderit et Christum? Ego et Christus unum sumus? Nam si per habitudinem ac non per naturam Filium esse in Patre concedis, et in seipso habere Patrem, similique modo nos in Christo, et Christus in nobis est: primum quidem eodem quo nos ordine Filius censebitur; deinde nihil vetabit quoninus etiam ipsum, si velimus, prætergressi Filium, ut qui interjectus sit, ad ipsum Patrem recta quodammodo tendamus, eique nos tam perfecte et exacte assimilatos esse dicamus, ut nihil inter nos et illum appareat discrimi- »is. Unum quippe esse quiddam cum aliquo, hanc vim et significationem habet. Numquid ergo videtis quantam in stultitiam et impietatem eorum mentes ceciderint, et quanta se nobis absurdarum rationum turba ingesserit? Quænam igitur causa sit cur haec dicant atque contendant, tamque frivolis sermonibus innatent, exponam rursus. μὴν ὁ δι' ἐναντίας οὐδαμῶς· ἐρεῖ δὲ δὴ πάλιν, τὸν ἐν ἀρχαῖς εἰσκεκομισμένον ἀναμασώμενος λόγον ότι οὕτως ἐστὶν ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. Τί οὖν ἄρα; (φήσαιμεν ἂν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγ χοντες, σαθρά τε καὶ μειρακιώδη φρονοῦντά τε καὶ λέγοντα) οὕτως εἶναι φῆς τὸν Υἱὸν ἐν Πατρί, καθάπερ ἡμᾶς ἐν αὐτῷ; Καλῶς. Εἶτα τί δή, πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν, μὴ τοῖς ἴσοις ἡμᾶς ἐπισεμνύνεσθαι λόγοις τὸ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐφίησι μέτρον, οἷσπερ ἂν ὁρῶτο καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός; Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπείπερ ἐστὶν ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἅτε δὴ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτὴρ ἀπαράλλακτος διὰ τοῦτο ὑπάρχων·. Ο ἑωρακώς ἐμὲ, φησίν, ἑώρακε τὸν Πατέρα· ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν.. Ἡμεῖς δὲ, εἰπέ μοι, εἰ οὕτως ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτὸς ἐν Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, διατί μὴ μακρὸν ἀνατείνοντες τὸν αὐχένα καὶ ὑψηλὸν τοῖς ὑπαντῶσι δει κνύντες τὸ πρόσωπον, μετὰ παρρησίας φαμέν Ἐγὼ ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ὁ Χριστὸς ἐν ἐμοὶ· Ο έω ραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χρισ στὸς ἔν ἐσμεν; Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Οὐκ ἂν, οίμαι, τὶς καταδείσειεν ὀρθῶς, οὐδ᾽ ἂν κατοκνήσαι πρεπόν τως τοῦτο αὐτὸ φάναι τολμήσας καὶ περὶ αὐτοῦ λοιπὸν εἰπεῖν τοῦ Πατρός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν.» Εἰ γὰρ ἔν ἐστιν ὁ Πατὴρ πρὸς τὸν Υἱόν, πῶς οὐκ αὐτῷ λοιπὸν ἰσομοιρήσει τῷ Πατρὶ, εἰκὼν απαράλλακτος ἀπαραλλάκτου γεγονώς εἰκόνος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ; Τίς οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μανίας κατοιχήσεταί ποτε, ώς τολμῆσαι λέγειν· Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χριστὸς ἕν ἐσμεν; Εἰ γὰρ σχετικῶς καὶ οὐ κατὰ φύσιν ἀπονέμεις τῷ Υἱῷ τὸ εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ, ἔχειν τε ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν Χριστῷ, καὶ Χρισ στὸς ἐν ἡμῖν· πρῶτον μὲν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς ὁ Υἱός, εἶτα τὸ κωλύον οὐδὲν παρελάσαντας καὶ αὐτὸν, εἰ βουλοίμεθα, τὸν Υἱὸν, ὡς διὰ μέσου κείμενον, ἐπ' αὐτὸν ὥσπερ εὐθυδρομεῖν τὸν Πατέρα, καὶ αὐτῷ προσωμοιῶσθαι λέγειν ἡμᾶς οὕτως ἀκριβῶς, ὡς μηδὲν ὁρᾶσθαι τὸ διαλλάττον. Τὸ γὰρ ἂν εἶναι προς τι λέγεσθαι, τοιαύτην ἂν ἔχοι τὴν δύναμιν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁρᾶτε εἰς ὅσην αὐτοῖς ἀσυνεσίαν τε ὁμοῦ καὶ ἀσέβειαν κατώλισθε τὰ φρονήματα, καὶ ὅσων ἡμῖν λογισμῶν ἀτόπων εἰσπεπήδηκε θόρυβος; Τίς οὖν ἡ πρόφασις τοῦ ταῦτα λέγειν καὶ διατείνεσθαι, καὶ τοῖς οὕτως ἑώλοις ἐπινήχεσθαι λόγοις αὐτοὺς, ἐρῶ δὴ πάλιν. Unus eis scopus propositus est, Filium a Patris substantia prorsus excludere. Hæc enim a nobis vere dici, ex sequentibus et iis quæ prioribus ejus 797 blasphemiis subjuncta sunt agnoscemus. Subdit enim: Verum quemadmodum nos, inquit, qui sumus in ipso, impermistam tamen cum eo habemus hypostasim: ita et Filius, cum sit in Patre, distinctam tamen habet ab ingenito Deo substantiam. Quid ais, demens? apertam hoc modo fecisti tuam in Filium blasphemiam. Numquid ergo quivis fatebitur nos nou frustra vanum ac futile cavillum in hæreticorum caput retorquere? Ecce enim patet eos nihil plus Filio tribuere quam terrenis hominibus, et creaturis ab Σκοπός εἷς αὐτοῖς, ἀλλότριόν τε καὶ ἔκφυλον παντελῶς τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀποφῆναι τὸν Υἱόν. Οτι γὰρ ἀληθεύοντες τὰ τοιαῦτά φαμεν, ἐκ τῶν ἐφεξῆς καὶ παρεζευγμένων ταῖς προτέραις αὐτοῦ δυσφημίαις εἰσόμεθα. Επάγει γάρ οὕτως· Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, φησὶν, ἐν αὐτῷ ὄντες, ἀμιγῆ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς, ἐν τῷ Πατρὶ τυγχάνων, διακεκριμένην τοῦ ἀγεννήτου Θεοῦ ἔχει τὴν οὐσίαν. Τί φής, εμβρόντητε; γυμνὴν οὕτω τὴν εἰς τὸν Υἱὸν πεποίησαι δυσφημίαν. 'Αρ' οὖν μὴ διάκενον ἐρεῖ τις συκοφαντίαν καταχείν ἡμᾶς ἐπείγεσθαι τῆς τῶν θεομάχων κεφαλῆ;; Ἰδου γὰρ σαφῶς, οὐδὲν ὅλως τὸ πλεῖον ἀπονέμουσιν αὐτῷ τῶν ἀπὸ γῆς γεγονότων, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς τὸ εἶναι

reor, putaverint, nequaquam tamen assentietur φαίνεται, καλῶς διείρηται δόξειεν ἂν, συναινέσει γε adversarius, sed repetitis iis quæ principio 796 attulit, dicet ita Patrem esse in Filio, sicuti nos in ipso. Quid ergo (sic enim te qui tam putida et juvenilia sentis ae dicis compellare juvat)? tum sic esse Filium in Patre dicis, quemadmodum nos in ipso? Præclare. At quidni eisdem nos gloriari sermonibus, quibus et ipse Christus, naturæ nostræ ratio patitur? Ipse enim quia est in Patre, et habet in seipso Patrem, quippe qui ejus imago et character sit per omnia idcirco similis: Qui vidit me, inquit, vidit et Patremn. Ego et Pater unum sumus.» Nos autem, amabo te, si sic sumus in eo et ipse in nobis est, ut ipse nimirum in Patre et Pater in ipso, quidni erecta cervice ac vultu, palam ac secure dicimus: Ego in Christo, et Christus in me est? Qui vidit me, vidit et Christum. 'Ego et Christus unum sumus. Quid porro hinc sequetur? Nemo, ut opinor, idipsum de patre dicere verebitur, e Ego et pater unum sumus. Nam si unum est pater cum filio, quomodo non æqualis erit ipsi Patri, cum per omnia similis imago sit nulla ex parte evariantis imaginis, id est Filii? Quis ergo eo vecordiæ labetur unquam, ut dicere audeat: Qui viderit me, viderit et Christum? Ego et Christus unum sumus? Nam si per habitudinem ac non per naturam Filium esse in Patre concedis, et in seipso habere Patrem, similique modo nos in Christo, et Christus in nobis est: primum quidem eodem quo nos ordine Filius censebitur; deinde nihil vetabit quoninus etiam ipsum, si velimus, prætergressi Filium, ut qui interjectus sit, ad ipsum Patrem recta quodammodo tendamus, eique nos tam perfecte et exacte assimilatos esse dicamus, ut nihil inter nos et illum appareat discrimi- »is. Unum quippe esse quiddam cum aliquo, hanc vim et significationem habet. Numquid ergo videtis quantam in stultitiam et impietatem eorum mentes ceciderint, et quanta se nobis absurdarum rationum turba ingesserit? Quænam igitur causa sit cur haec dicant atque contendant, tamque frivolis sermonibus innatent, exponam rursus. μὴν ὁ δι' ἐναντίας οὐδαμῶς· ἐρεῖ δὲ δὴ πάλιν, τὸν ἐν ἀρχαῖς εἰσκεκομισμένον ἀναμασώμενος λόγον ότι οὕτως ἐστὶν ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. Τί οὖν ἄρα; (φήσαιμεν ἂν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγ χοντες, σαθρά τε καὶ μειρακιώδη φρονοῦντά τε καὶ λέγοντα) οὕτως εἶναι φῆς τὸν Υἱὸν ἐν Πατρί, καθάπερ ἡμᾶς ἐν αὐτῷ; Καλῶς. Εἶτα τί δή, πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν, μὴ τοῖς ἴσοις ἡμᾶς ἐπισεμνύνεσθαι λόγοις τὸ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐφίησι μέτρον, οἷσπερ ἂν ὁρῶτο καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός; Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπείπερ ἐστὶν ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἅτε δὴ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτὴρ ἀπαράλλακτος διὰ τοῦτο ὑπάρχων·. Ο ἑωρακώς ἐμὲ, φησίν, ἑώρακε τὸν Πατέρα· ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν.. Ἡμεῖς δὲ, εἰπέ μοι, εἰ οὕτως ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτὸς ἐν Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, διατί μὴ μακρὸν ἀνατείνοντες τὸν αὐχένα καὶ ὑψηλὸν τοῖς ὑπαντῶσι δει κνύντες τὸ πρόσωπον, μετὰ παρρησίας φαμέν Ἐγὼ ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ὁ Χριστὸς ἐν ἐμοὶ· Ο έω ραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χρισ στὸς ἔν ἐσμεν; Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Οὐκ ἂν, οίμαι, τὶς καταδείσειεν ὀρθῶς, οὐδ᾽ ἂν κατοκνήσαι πρεπόν τως τοῦτο αὐτὸ φάναι τολμήσας καὶ περὶ αὐτοῦ λοιπὸν εἰπεῖν τοῦ Πατρός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν.» Εἰ γὰρ ἔν ἐστιν ὁ Πατὴρ πρὸς τὸν Υἱόν, πῶς οὐκ αὐτῷ λοιπὸν ἰσομοιρήσει τῷ Πατρὶ, εἰκὼν απαράλλακτος ἀπαραλλάκτου γεγονώς εἰκόνος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ; Τίς οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μανίας κατοιχήσεταί ποτε, ώς τολμῆσαι λέγειν· Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χριστὸς ἕν ἐσμεν; Εἰ γὰρ σχετικῶς καὶ οὐ κατὰ φύσιν ἀπονέμεις τῷ Υἱῷ τὸ εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ, ἔχειν τε ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν Χριστῷ, καὶ Χρισ στὸς ἐν ἡμῖν· πρῶτον μὲν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς ὁ Υἱός, εἶτα τὸ κωλύον οὐδὲν παρελάσαντας καὶ αὐτὸν, εἰ βουλοίμεθα, τὸν Υἱὸν, ὡς διὰ μέσου κείμενον, ἐπ' αὐτὸν ὥσπερ εὐθυδρομεῖν τὸν Πατέρα, καὶ αὐτῷ προσωμοιῶσθαι λέγειν ἡμᾶς οὕτως ἀκριβῶς, ὡς μηδὲν ὁρᾶσθαι τὸ διαλλάττον. Τὸ γὰρ ἂν εἶναι προς τι λέγεσθαι, τοιαύτην ἂν ἔχοι τὴν δύναμιν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁρᾶτε εἰς ὅσην αὐτοῖς ἀσυνεσίαν τε ὁμοῦ καὶ ἀσέβειαν κατώλισθε τὰ φρονήματα, καὶ ὅσων ἡμῖν λογισμῶν ἀτόπων εἰσπεπήδηκε θόρυβος; Τίς οὖν ἡ πρόφασις τοῦ ταῦτα λέγειν καὶ διατείνεσθαι, καὶ τοῖς οὕτως ἑώλοις ἐπινήχεσθαι λόγοις αὐτοὺς, ἐρῶ δὴ πάλιν. Unus eis scopus propositus est, Filium a Patris substantia prorsus excludere. Hæc enim a nobis vere dici, ex sequentibus et iis quæ prioribus ejus 797 blasphemiis subjuncta sunt agnoscemus. Subdit enim: Verum quemadmodum nos, inquit, qui sumus in ipso, impermistam tamen cum eo habemus hypostasim: ita et Filius, cum sit in Patre, distinctam tamen habet ab ingenito Deo substantiam. Quid ais, demens? apertam hoc modo fecisti tuam in Filium blasphemiam. Numquid ergo quivis fatebitur nos nou frustra vanum ac futile cavillum in hæreticorum caput retorquere? Ecce enim patet eos nihil plus Filio tribuere quam terrenis hominibus, et creaturis ab Σκοπός εἷς αὐτοῖς, ἀλλότριόν τε καὶ ἔκφυλον παντελῶς τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀποφῆναι τὸν Υἱόν. Οτι γὰρ ἀληθεύοντες τὰ τοιαῦτά φαμεν, ἐκ τῶν ἐφεξῆς καὶ παρεζευγμένων ταῖς προτέραις αὐτοῦ δυσφημίαις εἰσόμεθα. Επάγει γάρ οὕτως· Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, φησὶν, ἐν αὐτῷ ὄντες, ἀμιγῆ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς, ἐν τῷ Πατρὶ τυγχάνων, διακεκριμένην τοῦ ἀγεννήτου Θεοῦ ἔχει τὴν οὐσίαν. Τί φής, εμβρόντητε; γυμνὴν οὕτω τὴν εἰς τὸν Υἱὸν πεποίησαι δυσφημίαν. 'Αρ' οὖν μὴ διάκενον ἐρεῖ τις συκοφαντίαν καταχείν ἡμᾶς ἐπείγεσθαι τῆς τῶν θεομάχων κεφαλῆ;; Ἰδου γὰρ σαφῶς, οὐδὲν ὅλως τὸ πλεῖον ἀπονέμουσιν αὐτῷ τῶν ἀπὸ γῆς γεγονότων, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς τὸ εἶναι

reor, putaverint, nequaquam tamen assentietur φαίνεται, καλῶς διείρηται δόξειεν ἂν, συναινέσει γε adversarius, sed repetitis iis quæ principio 796 attulit, dicet ita Patrem esse in Filio, sicuti nos in ipso. Quid ergo (sic enim te qui tam putida et juvenilia sentis ae dicis compellare juvat)? tum sic esse Filium in Patre dicis, quemadmodum nos in ipso? Præclare. At quidni eisdem nos gloriari sermonibus, quibus et ipse Christus, naturæ nostræ ratio patitur? Ipse enim quia est in Patre, et habet in seipso Patrem, quippe qui ejus imago et character sit per omnia idcirco similis: Qui vidit me, inquit, vidit et Patremn. Ego et Pater unum sumus.» Nos autem, amabo te, si sic sumus in eo et ipse in nobis est, ut ipse nimirum in Patre et Pater in ipso, quidni erecta cervice ac vultu, palam ac secure dicimus: Ego in Christo, et Christus in me est? Qui vidit me, vidit et Christum. 'Ego et Christus unum sumus. Quid porro hinc sequetur? Nemo, ut opinor, idipsum de patre dicere verebitur, e Ego et pater unum sumus. Nam si unum est pater cum filio, quomodo non æqualis erit ipsi Patri, cum per omnia similis imago sit nulla ex parte evariantis imaginis, id est Filii? Quis ergo eo vecordiæ labetur unquam, ut dicere audeat: Qui viderit me, viderit et Christum? Ego et Christus unum sumus? Nam si per habitudinem ac non per naturam Filium esse in Patre concedis, et in seipso habere Patrem, similique modo nos in Christo, et Christus in nobis est: primum quidem eodem quo nos ordine Filius censebitur; deinde nihil vetabit quoninus etiam ipsum, si velimus, prætergressi Filium, ut qui interjectus sit, ad ipsum Patrem recta quodammodo tendamus, eique nos tam perfecte et exacte assimilatos esse dicamus, ut nihil inter nos et illum appareat discrimi- »is. Unum quippe esse quiddam cum aliquo, hanc vim et significationem habet. Numquid ergo videtis quantam in stultitiam et impietatem eorum mentes ceciderint, et quanta se nobis absurdarum rationum turba ingesserit? Quænam igitur causa sit cur haec dicant atque contendant, tamque frivolis sermonibus innatent, exponam rursus. μὴν ὁ δι' ἐναντίας οὐδαμῶς· ἐρεῖ δὲ δὴ πάλιν, τὸν ἐν ἀρχαῖς εἰσκεκομισμένον ἀναμασώμενος λόγον ότι οὕτως ἐστὶν ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ. Τί οὖν ἄρα; (φήσαιμεν ἂν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγ χοντες, σαθρά τε καὶ μειρακιώδη φρονοῦντά τε καὶ λέγοντα) οὕτως εἶναι φῆς τὸν Υἱὸν ἐν Πατρί, καθάπερ ἡμᾶς ἐν αὐτῷ; Καλῶς. Εἶτα τί δή, πρὸς τοῦτο ἐροῦμεν, μὴ τοῖς ἴσοις ἡμᾶς ἐπισεμνύνεσθαι λόγοις τὸ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐφίησι μέτρον, οἷσπερ ἂν ὁρῶτο καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός; Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπείπερ ἐστὶν ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἅτε δὴ καὶ εἰκὼν αὐτοῦ καὶ χαρακτὴρ ἀπαράλλακτος διὰ τοῦτο ὑπάρχων·. Ο ἑωρακώς ἐμὲ, φησίν, ἑώρακε τὸν Πατέρα· ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν.. Ἡμεῖς δὲ, εἰπέ μοι, εἰ οὕτως ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτὸς ἐν Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ, διατί μὴ μακρὸν ἀνατείνοντες τὸν αὐχένα καὶ ὑψηλὸν τοῖς ὑπαντῶσι δει κνύντες τὸ πρόσωπον, μετὰ παρρησίας φαμέν Ἐγὼ ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ ὁ Χριστὸς ἐν ἐμοὶ· Ο έω ραχὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χρισ στὸς ἔν ἐσμεν; Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν; Οὐκ ἂν, οίμαι, τὶς καταδείσειεν ὀρθῶς, οὐδ᾽ ἂν κατοκνήσαι πρεπόν τως τοῦτο αὐτὸ φάναι τολμήσας καὶ περὶ αὐτοῦ λοιπὸν εἰπεῖν τοῦ Πατρός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν.» Εἰ γὰρ ἔν ἐστιν ὁ Πατὴρ πρὸς τὸν Υἱόν, πῶς οὐκ αὐτῷ λοιπὸν ἰσομοιρήσει τῷ Πατρὶ, εἰκὼν απαράλλακτος ἀπαραλλάκτου γεγονώς εἰκόνος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ; Τίς οὖν ἄρα πρὸς τοῦτο μανίας κατοιχήσεταί ποτε, ώς τολμῆσαι λέγειν· Ο εωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Χριστόν· Ἐγὼ καὶ ὁ Χριστὸς ἕν ἐσμεν; Εἰ γὰρ σχετικῶς καὶ οὐ κατὰ φύσιν ἀπονέμεις τῷ Υἱῷ τὸ εἶναι ἐν τῷ Πατρὶ, ἔχειν τε ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, οὕτω καὶ ἡμεῖς ἐν Χριστῷ, καὶ Χρισ στὸς ἐν ἡμῖν· πρῶτον μὲν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς ὁ Υἱός, εἶτα τὸ κωλύον οὐδὲν παρελάσαντας καὶ αὐτὸν, εἰ βουλοίμεθα, τὸν Υἱὸν, ὡς διὰ μέσου κείμενον, ἐπ' αὐτὸν ὥσπερ εὐθυδρομεῖν τὸν Πατέρα, καὶ αὐτῷ προσωμοιῶσθαι λέγειν ἡμᾶς οὕτως ἀκριβῶς, ὡς μηδὲν ὁρᾶσθαι τὸ διαλλάττον. Τὸ γὰρ ἂν εἶναι προς τι λέγεσθαι, τοιαύτην ἂν ἔχοι τὴν δύναμιν. "Αρ' οὖν οὐχ ὁρᾶτε εἰς ὅσην αὐτοῖς ἀσυνεσίαν τε ὁμοῦ καὶ ἀσέβειαν κατώλισθε τὰ φρονήματα, καὶ ὅσων ἡμῖν λογισμῶν ἀτόπων εἰσπεπήδηκε θόρυβος; Τίς οὖν ἡ πρόφασις τοῦ ταῦτα λέγειν καὶ διατείνεσθαι, καὶ τοῖς οὕτως ἑώλοις ἐπινήχεσθαι λόγοις αὐτοὺς, ἐρῶ δὴ πάλιν. Unus eis scopus propositus est, Filium a Patris substantia prorsus excludere. Hæc enim a nobis vere dici, ex sequentibus et iis quæ prioribus ejus 797 blasphemiis subjuncta sunt agnoscemus. Subdit enim: Verum quemadmodum nos, inquit, qui sumus in ipso, impermistam tamen cum eo habemus hypostasim: ita et Filius, cum sit in Patre, distinctam tamen habet ab ingenito Deo substantiam. Quid ais, demens? apertam hoc modo fecisti tuam in Filium blasphemiam. Numquid ergo quivis fatebitur nos nou frustra vanum ac futile cavillum in hæreticorum caput retorquere? Ecce enim patet eos nihil plus Filio tribuere quam terrenis hominibus, et creaturis ab Σκοπός εἷς αὐτοῖς, ἀλλότριόν τε καὶ ἔκφυλον παντελῶς τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀποφῆναι τὸν Υἱόν. Οτι γὰρ ἀληθεύοντες τὰ τοιαῦτά φαμεν, ἐκ τῶν ἐφεξῆς καὶ παρεζευγμένων ταῖς προτέραις αὐτοῦ δυσφημίαις εἰσόμεθα. Επάγει γάρ οὕτως· Αλλ' ὥσπερ ἡμεῖς, φησὶν, ἐν αὐτῷ ὄντες, ἀμιγῆ πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ Υἱὸς, ἐν τῷ Πατρὶ τυγχάνων, διακεκριμένην τοῦ ἀγεννήτου Θεοῦ ἔχει τὴν οὐσίαν. Τί φής, εμβρόντητε; γυμνὴν οὕτω τὴν εἰς τὸν Υἱὸν πεποίησαι δυσφημίαν. 'Αρ' οὖν μὴ διάκενον ἐρεῖ τις συκοφαντίαν καταχείν ἡμᾶς ἐπείγεσθαι τῆς τῶν θεομάχων κεφαλῆ;; Ἰδου γὰρ σαφῶς, οὐδὲν ὅλως τὸ πλεῖον ἀπονέμουσιν αὐτῷ τῶν ἀπὸ γῆς γεγονότων, καὶ δι' αὐτοῦ πρὸς τὸ εἶναι

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. et iniquo animo feram ea quæ proferre ausi sunt miseri, ostendere tamen conabor scopum rursus sequens divinæ Scripturæ, eos nempe qui negant Filium, simul quoque negare Patrem, eosque sine Deo tandem esse, et spem non habere in hoc nundo, sicut scriptum est 98? Quod recte a nobis dici, testis locuples nobis erit pius ille Joannes ita scribens: «Qui Patrem negat, negat et Filium • omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet ". › Recte autem vir divinus, neque id extra sermonis seriem et ordinem. Nam cum sciret non solum nomine, sed re et actu potius, id quod esse dicitur, Patrem nimirum secundum naturam exsistere, necessario infert alterum negari una cum altero. Concurrit enim cum eo qui natura Pater est að intelligitur, procedentis ex ipso Filii cognitio atque significatio, et cum eo qui revera genitus est, genitoris persona simul concipitur. Simul ac enin patrem novit aliquis, genuisse intelligit; et si filium audierit, utique sentiet ex aliquo patre editum. Quocirca per alterum alterius notitia in mentibus auditorum gignitur, et si quis negaverit Deum vere esse Patrein, simul etiam Filii generationem evertet. Rursus vero, quicunque genimen non fatebitur esse Filium, omnino Patris notitiam una cum ipso eripiet. Cum ergo nos impiis petens sermonibus, distinctam ab ingenito Deo substantiam habere Filium contendat, numquid aperte prædicat ne ipsum quidem esse Filium? Quod si Filius non sit, ne ipse quidem jam Pater vere censebitur. Cujus enim pater futurus est, si non genuit? Distinctum quippe esse non a substantia, sed persona Patris ipsi quoque asserimus, non quasi alienus sit ab eo secundum naturam, sicuti nimirum Dei hostibus videtur, sed ut qui sit et intelligatur in propria persona, 798 et hypostasi alter. Filius enim est, ac non Paler: neque tamen substantia distingui dixerimus, si mens nobis sana sit, neque id ulli fratrum consuluerimus. Quomodo enim etiam unumquodque singularitate personæ tantum distinguitur? Petrus enim est Petrus' ac non Paulus, et Paulus est Paulus, non Petrus, παρενηνεγμένων. Ἐγὼ δὲ, καίτοι λίαν ἀφορήτως eo ad esse productis. Ego vero quamvis graviter ἔχων ἐφ᾽ οἷς εἰπεῖν οἱ δείλαιοι τετολμήκασιν, ἐκεῖνο δεῖξαι πειράσομαι, τῷ σκοπῷ πάλιν ἑπόμενος τῆς θείας Γραφῆς, ὡς ἐπείπερ ἀρνοῦνται τὸν Υἱὸν, συνηρνήσαντο τὸν Πατέρα, καὶ λοιπόν εἰσιν ἄθεο:, καὶ ἐλπίδα μὴ ἔχοντες ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ ὅτι φαμὲν καλῶς, ἀληθὴς μάρτυς ἡμῖν εἰσβήσεται ὁ θεοφιλής Ιωάννης γεγραφώς ὡδί· Ὁ ἀρνούμενος τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν· πᾶς ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει· ὁ ὁμολογῶν τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα ἔχει.» Ορθῶς δέ τι λίαν ὁ πνευματοφόρος, καὶ τῆς τῷ λόγῳ πρεπούσης ἁρμονίας οὐκ ἔξω τιθεὶς τὸ θεώρημα. Ἐπειδὴ γὰρ οἶδεν οὐκ ὀνόματι μόνον, ἐνεργείᾳ δὲ μᾶλλον, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τοῦτ' ἔστι, Πατήρ, κατά φύσιν ὑπάρχοντα, ἀναγκαίως συνεξαρνείσθαί φησιν ἑτέρῳ τὸν ἕτερον. Συνεστρέχει γάρ πως ἀεὶ τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν καὶ νοουμένῳ Πατρὶ τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ γεννήματος ἡ γνωσίς τε καὶ δήλωσις, καὶ τῷ γεννηθέντι κατὰ ἀλήθειαν, τὸ τοῦ τίκτειν πεφυκότος συνεπινοείται πρόσωπον. "Αμα γάρ τις ἔγνω πατέρα, συνῆκεν ὅτι γεγέννηκε, καὶ εἰ μάθει τὸ γέννημα, διακείσεται πάντως ὅτι πατρὸς ἐξέφυ τινός. Οὐκοῦν δι' ἀμφοῖν τοῖς ἀκροωμένοις ἡ ἑκατέ μου γνῶσις ἐντίκτεται· καὶ ἀρνησάμενος μέν τις, ὅτι Πατήρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ Θεὸς, συναναιρήσει πάνω τως τὴν τοῦ Υἱοῦ γέννησιν. Γέννημα δὲ πάλιν οὐχ ὁμολογήσας εἶναι τὸν Υἱὸν, τὴν περὶ τοῦ Πατρὸς γνῶσιν συνεξελεῖ δὴ πάντως αὐτῷ. Οτε τοίνυν τοῖς ἀνοσίοις ἡμᾶς κατασφενδονήσας λόγοις, διακεκρι μένην τοῦ ἀγεννήτου Θεοῦ τὴν οὐσίαν διατείνεται ἔχειν τὸν Υἱόν, πῶς οὐ διαῤῥήδην οὐδὲ Υἱὸν ὑπάρχειν αὐτὸν ὁμολογεῖ; Υἱοῦ δὲ οὐκ ὄντος, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἀληθῶς ἔτι νοοῖτο Πατήρ. Τίνος γὰρ ἔσται πατήρ, εἰ μὴ τέτοκε; Διακεκρίσθαι μὲν γὰρ οὐχὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ τοῦ προσώπου τοῦ Πατρὸς καὶ αὐτοί φαμεν τὸν Υἱόν, οὐχ ὡς ἀλλότριον ὄντα κατὰ φύσιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει τοῖς θεομάχοις δοκεῖ, ἀλλ' ὡς ὄντα τε καὶ νοούμενον ἐν ἰδίῳ προσε ώπῳ, καὶ κατ' ἰδίαν ὕπαρξιν ἑτερότητι. Υιός γάρ ἐστι, καὶ οὐ Πατήρ διακεκρίσθαι γε μὴν κατ' οὐ σίαν οὔτ᾽ ἂν αὐτοὶ φαίημεν, εἴ γε φρονοῦμεν ὀρθῶς, οὔτε τινὶ τῶν ἀδελφῶν συμβουλεύσαιμεν. Πῶς γὰρ ἂν καὶ διακέκριται μόνον, καθ' ὅπερ ἐστὶν ἐδιαζόν τως ἕκαστον; Ο Πέτρος γὰρ Πέτρος ἐστὶ καὶ οὐ verumtamen indistincti remanent natura. Una Παῦλος, καὶ ὁ Παῦλος οὐ Πέτρος, μένουσι γε μήν ἀδιάκριτοι κατὰ τὴν φύσιν. Εἷς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας ὁ λόγος, καὶ τῶν αὐτῶν ἀπαραλλάκτως ἕξει τὰ πρὸς ἑνότητα φυσικὴν συνδούμενα. Τοῦ δὲ δὴ χάριν τὰ τοιαῦτά φαμεν; Ἐπιδεῖξαι γὰρ ἡμῖν σκοπός, ὅτι φρονοῦντες ἐκεῖνοι δυσσεβῶς, τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ἐξέλκουσι τὸν Υἱὸν, οὐδὲν αὐτῷ πλέον, καθάπερ ήδη προείπομεν, σχετικῆς ἀπονέμοντες οἰκειότητος τῆς ὡς πρὸς Πατέρα καὶ Θεόν. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἡμᾶς παραδείγματα παραθέντες τοῦ λόγου, Καθάπερ ἡμεῖς, φασὶν, ἀμιγῆ ** Ephes. 11, 12. "] Joan. 11, 22. enim est in ambobus ratio substantiæ, et eadem citra variationem ullam habent quæ ad naturalem unitatem colligantur. Quam vero ob causam isthæc dicimus? Quippe propositum est nobis ostendere quod, cum illi impie sentiant, a naturali deitate Filium excludunt, nihilo plus ei, ut antea dirimus, tribuentes, quam relativam cum Patre et Deo conjunctionem. Quam enim ob causam nobis in exemplum ejus quod aiunt propositis: Quemadmodum nos, inquiunt, immistam cum eo habemus hypostasim, cum simus in ipso, ita et ipse distinctam Ed., Πνεύματος. Interpres tamen Πατρός legerat. Epit.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. et iniquo animo feram ea quæ proferre ausi sunt miseri, ostendere tamen conabor scopum rursus sequens divinæ Scripturæ, eos nempe qui negant Filium, simul quoque negare Patrem, eosque sine Deo tandem esse, et spem non habere in hoc nundo, sicut scriptum est 98? Quod recte a nobis dici, testis locuples nobis erit pius ille Joannes ita scribens: «Qui Patrem negat, negat et Filium • omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet ". › Recte autem vir divinus, neque id extra sermonis seriem et ordinem. Nam cum sciret non solum nomine, sed re et actu potius, id quod esse dicitur, Patrem nimirum secundum naturam exsistere, necessario infert alterum negari una cum altero. Concurrit enim cum eo qui natura Pater est að intelligitur, procedentis ex ipso Filii cognitio atque significatio, et cum eo qui revera genitus est, genitoris persona simul concipitur. Simul ac enin patrem novit aliquis, genuisse intelligit; et si filium audierit, utique sentiet ex aliquo patre editum. Quocirca per alterum alterius notitia in mentibus auditorum gignitur, et si quis negaverit Deum vere esse Patrein, simul etiam Filii generationem evertet. Rursus vero, quicunque genimen non fatebitur esse Filium, omnino Patris notitiam una cum ipso eripiet. Cum ergo nos impiis petens sermonibus, distinctam ab ingenito Deo substantiam habere Filium contendat, numquid aperte prædicat ne ipsum quidem esse Filium? Quod si Filius non sit, ne ipse quidem jam Pater vere censebitur. Cujus enim pater futurus est, si non genuit? Distinctum quippe esse non a substantia, sed persona Patris ipsi quoque asserimus, non quasi alienus sit ab eo secundum naturam, sicuti nimirum Dei hostibus videtur, sed ut qui sit et intelligatur in propria persona, 798 et hypostasi alter. Filius enim est, ac non Paler: neque tamen substantia distingui dixerimus, si mens nobis sana sit, neque id ulli fratrum consuluerimus. Quomodo enim etiam unumquodque singularitate personæ tantum distinguitur? Petrus enim est Petrus' ac non Paulus, et Paulus est Paulus, non Petrus, παρενηνεγμένων. Ἐγὼ δὲ, καίτοι λίαν ἀφορήτως eo ad esse productis. Ego vero quamvis graviter ἔχων ἐφ᾽ οἷς εἰπεῖν οἱ δείλαιοι τετολμήκασιν, ἐκεῖνο δεῖξαι πειράσομαι, τῷ σκοπῷ πάλιν ἑπόμενος τῆς θείας Γραφῆς, ὡς ἐπείπερ ἀρνοῦνται τὸν Υἱὸν, συνηρνήσαντο τὸν Πατέρα, καὶ λοιπόν εἰσιν ἄθεο:, καὶ ἐλπίδα μὴ ἔχοντες ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καὶ ὅτι φαμὲν καλῶς, ἀληθὴς μάρτυς ἡμῖν εἰσβήσεται ὁ θεοφιλής Ιωάννης γεγραφώς ὡδί· Ὁ ἀρνούμενος τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν· πᾶς ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει· ὁ ὁμολογῶν τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα ἔχει.» Ορθῶς δέ τι λίαν ὁ πνευματοφόρος, καὶ τῆς τῷ λόγῳ πρεπούσης ἁρμονίας οὐκ ἔξω τιθεὶς τὸ θεώρημα. Ἐπειδὴ γὰρ οἶδεν οὐκ ὀνόματι μόνον, ἐνεργείᾳ δὲ μᾶλλον, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τοῦτ' ἔστι, Πατήρ, κατά φύσιν ὑπάρχοντα, ἀναγκαίως συνεξαρνείσθαί φησιν ἑτέρῳ τὸν ἕτερον. Συνεστρέχει γάρ πως ἀεὶ τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν καὶ νοουμένῳ Πατρὶ τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ γεννήματος ἡ γνωσίς τε καὶ δήλωσις, καὶ τῷ γεννηθέντι κατὰ ἀλήθειαν, τὸ τοῦ τίκτειν πεφυκότος συνεπινοείται πρόσωπον. "Αμα γάρ τις ἔγνω πατέρα, συνῆκεν ὅτι γεγέννηκε, καὶ εἰ μάθει τὸ γέννημα, διακείσεται πάντως ὅτι πατρὸς ἐξέφυ τινός. Οὐκοῦν δι' ἀμφοῖν τοῖς ἀκροωμένοις ἡ ἑκατέ μου γνῶσις ἐντίκτεται· καὶ ἀρνησάμενος μέν τις, ὅτι Πατήρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ Θεὸς, συναναιρήσει πάνω τως τὴν τοῦ Υἱοῦ γέννησιν. Γέννημα δὲ πάλιν οὐχ ὁμολογήσας εἶναι τὸν Υἱὸν, τὴν περὶ τοῦ Πατρὸς γνῶσιν συνεξελεῖ δὴ πάντως αὐτῷ. Οτε τοίνυν τοῖς ἀνοσίοις ἡμᾶς κατασφενδονήσας λόγοις, διακεκρι μένην τοῦ ἀγεννήτου Θεοῦ τὴν οὐσίαν διατείνεται ἔχειν τὸν Υἱόν, πῶς οὐ διαῤῥήδην οὐδὲ Υἱὸν ὑπάρχειν αὐτὸν ὁμολογεῖ; Υἱοῦ δὲ οὐκ ὄντος, οὐδ᾽ ἂν αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἀληθῶς ἔτι νοοῖτο Πατήρ. Τίνος γὰρ ἔσται πατήρ, εἰ μὴ τέτοκε; Διακεκρίσθαι μὲν γὰρ οὐχὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ τοῦ προσώπου τοῦ Πατρὸς καὶ αὐτοί φαμεν τὸν Υἱόν, οὐχ ὡς ἀλλότριον ὄντα κατὰ φύσιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει τοῖς θεομάχοις δοκεῖ, ἀλλ' ὡς ὄντα τε καὶ νοούμενον ἐν ἰδίῳ προσε ώπῳ, καὶ κατ' ἰδίαν ὕπαρξιν ἑτερότητι. Υιός γάρ ἐστι, καὶ οὐ Πατήρ διακεκρίσθαι γε μὴν κατ' οὐ σίαν οὔτ᾽ ἂν αὐτοὶ φαίημεν, εἴ γε φρονοῦμεν ὀρθῶς, οὔτε τινὶ τῶν ἀδελφῶν συμβουλεύσαιμεν. Πῶς γὰρ ἂν καὶ διακέκριται μόνον, καθ' ὅπερ ἐστὶν ἐδιαζόν τως ἕκαστον; Ο Πέτρος γὰρ Πέτρος ἐστὶ καὶ οὐ verumtamen indistincti remanent natura. Una Παῦλος, καὶ ὁ Παῦλος οὐ Πέτρος, μένουσι γε μήν ἀδιάκριτοι κατὰ τὴν φύσιν. Εἷς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας ὁ λόγος, καὶ τῶν αὐτῶν ἀπαραλλάκτως ἕξει τὰ πρὸς ἑνότητα φυσικὴν συνδούμενα. Τοῦ δὲ δὴ χάριν τὰ τοιαῦτά φαμεν; Ἐπιδεῖξαι γὰρ ἡμῖν σκοπός, ὅτι φρονοῦντες ἐκεῖνοι δυσσεβῶς, τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ἐξέλκουσι τὸν Υἱὸν, οὐδὲν αὐτῷ πλέον, καθάπερ ήδη προείπομεν, σχετικῆς ἀπονέμοντες οἰκειότητος τῆς ὡς πρὸς Πατέρα καὶ Θεόν. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἡμᾶς παραδείγματα παραθέντες τοῦ λόγου, Καθάπερ ἡμεῖς, φασὶν, ἀμιγῆ ** Ephes. 11, 12. "] Joan. 11, 22. enim est in ambobus ratio substantiæ, et eadem citra variationem ullam habent quæ ad naturalem unitatem colligantur. Quam vero ob causam isthæc dicimus? Quippe propositum est nobis ostendere quod, cum illi impie sentiant, a naturali deitate Filium excludunt, nihilo plus ei, ut antea dirimus, tribuentes, quam relativam cum Patre et Deo conjunctionem. Quam enim ob causam nobis in exemplum ejus quod aiunt propositis: Quemadmodum nos, inquiunt, immistam cum eo habemus hypostasim, cum simus in ipso, ita et ipse distinctam Ed., Πνεύματος. Interpres tamen Πατρός legerat. Epit.

habet a Deo substantiam, quamvis esse dicatur in πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν, ὄντες ἐν αὐτῷ, ipso. Numquid manifesta est cunctis illa versutia? Numquid jure dicet aliquis eum qui tam fetidos sermones evomuit unum esse ex iis qui per Spiritumn illusores prædicantur? Quid enim nobis scribit Judas ille Servatoris discipulus? ‹ Vos autem, charissimi, memores estote verborum quæ prædicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi; qui dicebant vobis: Quoniam in novissimo teinpore venient illusores, secundum desideria sua ambulantes iu impietatibus. Hi sunt, qui segregant semeptipsos, animnales, Spiritum non habentes 36.. Nemo enim plane Spiritui sancto loquens adversus Unigeniti gloriam quidquam loquetur. Hoc enim esse aio, diceré anathema Jesu “. Viri autem animales ac timidi, et Spiritu sancto vacuum cor habentes, Filium a Patre segregant, substantiale discrimen ipsum liabere dicentes, quemadmodum nimirum et creaturæ, et unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, et eo modo illum esse in Patre sentientes, quo nos in illo. τῶν παρ' αὐτοῦ πεποιημένων ἕκαστον, εἶναι Τε ἐν αὐτῷ. οὕτως καὶ αὐτὸς διακεκριμένην ἔχει τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, κἂν εἶναι λέγηται, φησίν, ἐν αὐτῷ. Αρ' οὐ πᾶσιν εὐκάτοπτος ἡ πανουργία; "Αρ' οὐκ ἐρεῖ τις εὐλόγως τὸν οὕτω δυσωδέστατον ἐξεμέσαντα λόγον ἐκείνων ὑπάρχειν ἕνα τῶν διὰ τοῦ Πνεύματος προ κεκηρυγμένων ἐμπαικτῶν; Τί γὰρ Ἰούδας ἡμῖν ἐπιστέλλει τοῦ Σωτῆρος ο μαθητής; «Ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, μνήσθητε τῶν ῥημάτων τῶν προειρημέν νων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἔλεγον ὑμῖν· Ὅτι ἐπ᾿ ἐσχάτου του χρόνου ἐλεύσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν. Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀποδιορίζοντες, ψυχικοί, Πνεῦμα μὴ ἔχοντες.» (3δεὶς μὲν γὰρ τὸ παράπαν ἁγίῳ Πνεύματι λαλών κατερεῖ τι τῆς δόξης τοῦ Μονογενούς. Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι τὸ λέγειν ἀνάθεμα Ἰησοῦς. Ανέρες δὲ ψυχικοί, καὶ δείλαιοι, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐρήμην ἔχοντες τὴν καρδίαν, ἀποδιορίζουσι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐσιώδη φάσκοντες ἔχειν αὐτὸν τὴν διακοπὴν, καθάπερ ἀμέλει τὰ γενητά, καὶ οὕτω φρονοῦντες αὐτὸν ἐν Πατρὶ, καθάπερ ἡμᾶς Οτι δὲ τῆς εἰς ἄκρον ἀμαθείας εἴσω βεβήκασι τοιαῦτα γράφειν τολμήσαντες, φέρε παρὰ τῆς θείας Γραφῆς διασκεπτώμεθα πάλιν, ὡς ἐστιν ἐφικτών, ἐπιδεῖξαι τε τοῖς ἀκροωμένοις σπουδάσωμεν, ὡς ἑτέρως μὲν ἡμεῖς ἐσμεν ἐν τῷ Υἱῷ, ἑτεροίως με μὴν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί. Οὐ γὰρ ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς πρὸς αὐτὸν μορφούμενος, εἰκών ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, διά τε τοῦτό ἐστιν ἐν αὐτῷ· ἀλλ' ὡς ἐν ταυτότητι φυσικῇ, καὶ ὡς μίαν ἔχων πρὸς αὐτὸν τὴν οὐσίαν. Εἰσκεκλήσθω δὲ μάρτυς ἡμῖν ἐπὶ τούτοις ὁ σοφώτατος Ιωάννης, λέγων· • Καὶ ἡ κοινωνία δὲ ἡ ἡμετέρα μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Πῶς οὖν ἄρα φασίν, ἢ κατὰ τίνα διισχυρίζονται χρῆναι τρό που την κοινωνίαν ἡμᾶς μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετά τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Εἰ μὲν γὰρ τὴν οὐσίαν ὥσπερ τὴν ἑαυτῶν ἀναμιγνύοντες τῇ θείᾳ φύσει, ἤτοι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἐν ἑαυτοῖς εἶναι νηούμεθα, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τῆς κοινωνίας ὁ λόγος, εἰς τὴν τῶν θελημάτων ὁμοιότητα βλέπει, πῶς ἂν ἔχοιμεν αὐτὴν μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ, Quia vero hæc scribentes, suminam ignorantiam prodiderunt, agedum a Scriptura divina consideremus rursus, quoad assequi licet, et auditoribus ostendere conemur, nos aliter quidem esse in Filio, aliter Filium in suo Patre. Nec enim voluntariis virtutibus ad ipsum formatus, imago est substantie ejus, atque idcirco in ipso est: sed c velut in identitate naturali, et tanquam habens unam cum eo substantiam. Qua de re 799 sapien. tissimus ille Joannes testis nobis prodeat, dicens: • El societas nostra sit cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo "'.. Quomodo ergo aiunt, aut qu10 pacto contendunt societatem nobis esse debere cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo? Nam si substantiam nostram quodammodo miscentes naturæ divinæ, sive Patri et Filio, in nobis esse putabimus, ac non potius illa vox societatis ad voluntatum similitudinem spectat, quomodo eam cum Patre et Filio habebimus, cum ex eorum sententia non sint consubstantiales? Aut enim necesse est ridicule dicere nos, propriam naturam secantes, mediam quidem parteu Patri, alteram nobis et Filio dedis- καίτοι κατ' ἐκείνους οὐκ ὄντων ὁμοουσίων; "Η γὰρ se, atque ita in iis esse censere; aul, stupidissima illa ratione rejecta, dicimus voluntariis virtutibus et cum divina atque ineffabili pulchritudine conformatione nostram menten exhilarare conantes, societatis gratiam nobis comparare. An ergo sic dicemus exsistere in Patre Filium, seu relativam el studio quæsitam habere cum Patre societatem? Ar cur demum per æqualitatem operum ac similitudinem deduci vult nostram mentem ad indubitate credendum ipsum in Patre quidem esse, et rursus in seipso habere Patrem? Annon enim manifestissimum est omnibus ac verum, quod clari23 Jud. 1, 17-19. "1 Cor. xII, 3. 171 Joan. 1, 3. ἀνάγκη λοιπὸν καὶ ἡμᾶς τὰ γέλωτος ἄξια φρονοῦντας εἰπεῖν ἔτι, τὴν οἰκείαν διακόπτοντες φύσιν, τὸ μὲν ἥμισυ τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ ἕτερον ἡμῖν καὶ τῷ Υἱῷ δεδώκαμεν, οὕτω τε ἐν αὐτοῖς εἶναι νοούμεθα ἢ παραιτούμενοι τὴν ἀποπληξίαν τοῦ λόγου, φαμὲν ὅτι ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς καὶ τῇ συμμορφία τῇ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ ἀπόρθητον κάλλος κατα φαιδρύνειν τὸν οἰκεῖον σπουδάζοντες νοῦν, τὴν τῆς κοινωνίας ἑαυτοῖς περιποιούμεθα χάριν. "Αρ' οὖν οὕτως ἐροῦμεν ὑπάρχειν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἤγουν σχετικὴν καὶ ἐπιτετηδευμένην κοινωνίαν ἔχειν πρὸς τὸν γεννήσαντα; Καίτοι τί δή ποτε διὰ τῆς τῶν

habet a Deo substantiam, quamvis esse dicatur in πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν, ὄντες ἐν αὐτῷ, ipso. Numquid manifesta est cunctis illa versutia? Numquid jure dicet aliquis eum qui tam fetidos sermones evomuit unum esse ex iis qui per Spiritumn illusores prædicantur? Quid enim nobis scribit Judas ille Servatoris discipulus? ‹ Vos autem, charissimi, memores estote verborum quæ prædicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi; qui dicebant vobis: Quoniam in novissimo teinpore venient illusores, secundum desideria sua ambulantes iu impietatibus. Hi sunt, qui segregant semeptipsos, animnales, Spiritum non habentes 36.. Nemo enim plane Spiritui sancto loquens adversus Unigeniti gloriam quidquam loquetur. Hoc enim esse aio, diceré anathema Jesu “. Viri autem animales ac timidi, et Spiritu sancto vacuum cor habentes, Filium a Patre segregant, substantiale discrimen ipsum liabere dicentes, quemadmodum nimirum et creaturæ, et unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, et eo modo illum esse in Patre sentientes, quo nos in illo. τῶν παρ' αὐτοῦ πεποιημένων ἕκαστον, εἶναι Τε ἐν αὐτῷ. οὕτως καὶ αὐτὸς διακεκριμένην ἔχει τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, κἂν εἶναι λέγηται, φησίν, ἐν αὐτῷ. Αρ' οὐ πᾶσιν εὐκάτοπτος ἡ πανουργία; "Αρ' οὐκ ἐρεῖ τις εὐλόγως τὸν οὕτω δυσωδέστατον ἐξεμέσαντα λόγον ἐκείνων ὑπάρχειν ἕνα τῶν διὰ τοῦ Πνεύματος προ κεκηρυγμένων ἐμπαικτῶν; Τί γὰρ Ἰούδας ἡμῖν ἐπιστέλλει τοῦ Σωτῆρος ο μαθητής; «Ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, μνήσθητε τῶν ῥημάτων τῶν προειρημέν νων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἔλεγον ὑμῖν· Ὅτι ἐπ᾿ ἐσχάτου του χρόνου ἐλεύσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν. Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀποδιορίζοντες, ψυχικοί, Πνεῦμα μὴ ἔχοντες.» (3δεὶς μὲν γὰρ τὸ παράπαν ἁγίῳ Πνεύματι λαλών κατερεῖ τι τῆς δόξης τοῦ Μονογενούς. Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι τὸ λέγειν ἀνάθεμα Ἰησοῦς. Ανέρες δὲ ψυχικοί, καὶ δείλαιοι, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐρήμην ἔχοντες τὴν καρδίαν, ἀποδιορίζουσι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐσιώδη φάσκοντες ἔχειν αὐτὸν τὴν διακοπὴν, καθάπερ ἀμέλει τὰ γενητά, καὶ οὕτω φρονοῦντες αὐτὸν ἐν Πατρὶ, καθάπερ ἡμᾶς Οτι δὲ τῆς εἰς ἄκρον ἀμαθείας εἴσω βεβήκασι τοιαῦτα γράφειν τολμήσαντες, φέρε παρὰ τῆς θείας Γραφῆς διασκεπτώμεθα πάλιν, ὡς ἐστιν ἐφικτών, ἐπιδεῖξαι τε τοῖς ἀκροωμένοις σπουδάσωμεν, ὡς ἑτέρως μὲν ἡμεῖς ἐσμεν ἐν τῷ Υἱῷ, ἑτεροίως με μὴν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί. Οὐ γὰρ ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς πρὸς αὐτὸν μορφούμενος, εἰκών ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, διά τε τοῦτό ἐστιν ἐν αὐτῷ· ἀλλ' ὡς ἐν ταυτότητι φυσικῇ, καὶ ὡς μίαν ἔχων πρὸς αὐτὸν τὴν οὐσίαν. Εἰσκεκλήσθω δὲ μάρτυς ἡμῖν ἐπὶ τούτοις ὁ σοφώτατος Ιωάννης, λέγων· • Καὶ ἡ κοινωνία δὲ ἡ ἡμετέρα μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Πῶς οὖν ἄρα φασίν, ἢ κατὰ τίνα διισχυρίζονται χρῆναι τρό που την κοινωνίαν ἡμᾶς μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετά τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Εἰ μὲν γὰρ τὴν οὐσίαν ὥσπερ τὴν ἑαυτῶν ἀναμιγνύοντες τῇ θείᾳ φύσει, ἤτοι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἐν ἑαυτοῖς εἶναι νηούμεθα, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τῆς κοινωνίας ὁ λόγος, εἰς τὴν τῶν θελημάτων ὁμοιότητα βλέπει, πῶς ἂν ἔχοιμεν αὐτὴν μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ, Quia vero hæc scribentes, suminam ignorantiam prodiderunt, agedum a Scriptura divina consideremus rursus, quoad assequi licet, et auditoribus ostendere conemur, nos aliter quidem esse in Filio, aliter Filium in suo Patre. Nec enim voluntariis virtutibus ad ipsum formatus, imago est substantie ejus, atque idcirco in ipso est: sed c velut in identitate naturali, et tanquam habens unam cum eo substantiam. Qua de re 799 sapien. tissimus ille Joannes testis nobis prodeat, dicens: • El societas nostra sit cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo "'.. Quomodo ergo aiunt, aut qu10 pacto contendunt societatem nobis esse debere cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo? Nam si substantiam nostram quodammodo miscentes naturæ divinæ, sive Patri et Filio, in nobis esse putabimus, ac non potius illa vox societatis ad voluntatum similitudinem spectat, quomodo eam cum Patre et Filio habebimus, cum ex eorum sententia non sint consubstantiales? Aut enim necesse est ridicule dicere nos, propriam naturam secantes, mediam quidem parteu Patri, alteram nobis et Filio dedis- καίτοι κατ' ἐκείνους οὐκ ὄντων ὁμοουσίων; "Η γὰρ se, atque ita in iis esse censere; aul, stupidissima illa ratione rejecta, dicimus voluntariis virtutibus et cum divina atque ineffabili pulchritudine conformatione nostram menten exhilarare conantes, societatis gratiam nobis comparare. An ergo sic dicemus exsistere in Patre Filium, seu relativam el studio quæsitam habere cum Patre societatem? Ar cur demum per æqualitatem operum ac similitudinem deduci vult nostram mentem ad indubitate credendum ipsum in Patre quidem esse, et rursus in seipso habere Patrem? Annon enim manifestissimum est omnibus ac verum, quod clari23 Jud. 1, 17-19. "1 Cor. xII, 3. 171 Joan. 1, 3. ἀνάγκη λοιπὸν καὶ ἡμᾶς τὰ γέλωτος ἄξια φρονοῦντας εἰπεῖν ἔτι, τὴν οἰκείαν διακόπτοντες φύσιν, τὸ μὲν ἥμισυ τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ ἕτερον ἡμῖν καὶ τῷ Υἱῷ δεδώκαμεν, οὕτω τε ἐν αὐτοῖς εἶναι νοούμεθα ἢ παραιτούμενοι τὴν ἀποπληξίαν τοῦ λόγου, φαμὲν ὅτι ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς καὶ τῇ συμμορφία τῇ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ ἀπόρθητον κάλλος κατα φαιδρύνειν τὸν οἰκεῖον σπουδάζοντες νοῦν, τὴν τῆς κοινωνίας ἑαυτοῖς περιποιούμεθα χάριν. "Αρ' οὖν οὕτως ἐροῦμεν ὑπάρχειν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἤγουν σχετικὴν καὶ ἐπιτετηδευμένην κοινωνίαν ἔχειν πρὸς τὸν γεννήσαντα; Καίτοι τί δή ποτε διὰ τῆς τῶν

habet a Deo substantiam, quamvis esse dicatur in πρὸς αὐτὸν ἔχομεν τὴν ὑπόστασιν, ὄντες ἐν αὐτῷ, ipso. Numquid manifesta est cunctis illa versutia? Numquid jure dicet aliquis eum qui tam fetidos sermones evomuit unum esse ex iis qui per Spiritumn illusores prædicantur? Quid enim nobis scribit Judas ille Servatoris discipulus? ‹ Vos autem, charissimi, memores estote verborum quæ prædicta sunt ab apostolis Domini nostri Jesu Christi; qui dicebant vobis: Quoniam in novissimo teinpore venient illusores, secundum desideria sua ambulantes iu impietatibus. Hi sunt, qui segregant semeptipsos, animnales, Spiritum non habentes 36.. Nemo enim plane Spiritui sancto loquens adversus Unigeniti gloriam quidquam loquetur. Hoc enim esse aio, diceré anathema Jesu “. Viri autem animales ac timidi, et Spiritu sancto vacuum cor habentes, Filium a Patre segregant, substantiale discrimen ipsum liabere dicentes, quemadmodum nimirum et creaturæ, et unumquodque eorum quæ facta sunt ab ipso, et eo modo illum esse in Patre sentientes, quo nos in illo. τῶν παρ' αὐτοῦ πεποιημένων ἕκαστον, εἶναι Τε ἐν αὐτῷ. οὕτως καὶ αὐτὸς διακεκριμένην ἔχει τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, κἂν εἶναι λέγηται, φησίν, ἐν αὐτῷ. Αρ' οὐ πᾶσιν εὐκάτοπτος ἡ πανουργία; "Αρ' οὐκ ἐρεῖ τις εὐλόγως τὸν οὕτω δυσωδέστατον ἐξεμέσαντα λόγον ἐκείνων ὑπάρχειν ἕνα τῶν διὰ τοῦ Πνεύματος προ κεκηρυγμένων ἐμπαικτῶν; Τί γὰρ Ἰούδας ἡμῖν ἐπιστέλλει τοῦ Σωτῆρος ο μαθητής; «Ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοί, μνήσθητε τῶν ῥημάτων τῶν προειρημέν νων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἔλεγον ὑμῖν· Ὅτι ἐπ᾿ ἐσχάτου του χρόνου ἐλεύσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν. Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀποδιορίζοντες, ψυχικοί, Πνεῦμα μὴ ἔχοντες.» (3δεὶς μὲν γὰρ τὸ παράπαν ἁγίῳ Πνεύματι λαλών κατερεῖ τι τῆς δόξης τοῦ Μονογενούς. Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι τὸ λέγειν ἀνάθεμα Ἰησοῦς. Ανέρες δὲ ψυχικοί, καὶ δείλαιοι, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐρήμην ἔχοντες τὴν καρδίαν, ἀποδιορίζουσι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐσιώδη φάσκοντες ἔχειν αὐτὸν τὴν διακοπὴν, καθάπερ ἀμέλει τὰ γενητά, καὶ οὕτω φρονοῦντες αὐτὸν ἐν Πατρὶ, καθάπερ ἡμᾶς Οτι δὲ τῆς εἰς ἄκρον ἀμαθείας εἴσω βεβήκασι τοιαῦτα γράφειν τολμήσαντες, φέρε παρὰ τῆς θείας Γραφῆς διασκεπτώμεθα πάλιν, ὡς ἐστιν ἐφικτών, ἐπιδεῖξαι τε τοῖς ἀκροωμένοις σπουδάσωμεν, ὡς ἑτέρως μὲν ἡμεῖς ἐσμεν ἐν τῷ Υἱῷ, ἑτεροίως με μὴν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί. Οὐ γὰρ ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς πρὸς αὐτὸν μορφούμενος, εἰκών ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, διά τε τοῦτό ἐστιν ἐν αὐτῷ· ἀλλ' ὡς ἐν ταυτότητι φυσικῇ, καὶ ὡς μίαν ἔχων πρὸς αὐτὸν τὴν οὐσίαν. Εἰσκεκλήσθω δὲ μάρτυς ἡμῖν ἐπὶ τούτοις ὁ σοφώτατος Ιωάννης, λέγων· • Καὶ ἡ κοινωνία δὲ ἡ ἡμετέρα μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὁ Πῶς οὖν ἄρα φασίν, ἢ κατὰ τίνα διισχυρίζονται χρῆναι τρό που την κοινωνίαν ἡμᾶς μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετά τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Εἰ μὲν γὰρ τὴν οὐσίαν ὥσπερ τὴν ἑαυτῶν ἀναμιγνύοντες τῇ θείᾳ φύσει, ἤτοι τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ἐν ἑαυτοῖς εἶναι νηούμεθα, καὶ οὐχὶ μᾶλλον τῆς κοινωνίας ὁ λόγος, εἰς τὴν τῶν θελημάτων ὁμοιότητα βλέπει, πῶς ἂν ἔχοιμεν αὐτὴν μετὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μετὰ τοῦ Υἱοῦ, Quia vero hæc scribentes, suminam ignorantiam prodiderunt, agedum a Scriptura divina consideremus rursus, quoad assequi licet, et auditoribus ostendere conemur, nos aliter quidem esse in Filio, aliter Filium in suo Patre. Nec enim voluntariis virtutibus ad ipsum formatus, imago est substantie ejus, atque idcirco in ipso est: sed c velut in identitate naturali, et tanquam habens unam cum eo substantiam. Qua de re 799 sapien. tissimus ille Joannes testis nobis prodeat, dicens: • El societas nostra sit cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo "'.. Quomodo ergo aiunt, aut qu10 pacto contendunt societatem nobis esse debere cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo? Nam si substantiam nostram quodammodo miscentes naturæ divinæ, sive Patri et Filio, in nobis esse putabimus, ac non potius illa vox societatis ad voluntatum similitudinem spectat, quomodo eam cum Patre et Filio habebimus, cum ex eorum sententia non sint consubstantiales? Aut enim necesse est ridicule dicere nos, propriam naturam secantes, mediam quidem parteu Patri, alteram nobis et Filio dedis- καίτοι κατ' ἐκείνους οὐκ ὄντων ὁμοουσίων; "Η γὰρ se, atque ita in iis esse censere; aul, stupidissima illa ratione rejecta, dicimus voluntariis virtutibus et cum divina atque ineffabili pulchritudine conformatione nostram menten exhilarare conantes, societatis gratiam nobis comparare. An ergo sic dicemus exsistere in Patre Filium, seu relativam el studio quæsitam habere cum Patre societatem? Ar cur demum per æqualitatem operum ac similitudinem deduci vult nostram mentem ad indubitate credendum ipsum in Patre quidem esse, et rursus in seipso habere Patrem? Annon enim manifestissimum est omnibus ac verum, quod clari23 Jud. 1, 17-19. "1 Cor. xII, 3. 171 Joan. 1, 3. ἀνάγκη λοιπὸν καὶ ἡμᾶς τὰ γέλωτος ἄξια φρονοῦντας εἰπεῖν ἔτι, τὴν οἰκείαν διακόπτοντες φύσιν, τὸ μὲν ἥμισυ τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ ἕτερον ἡμῖν καὶ τῷ Υἱῷ δεδώκαμεν, οὕτω τε ἐν αὐτοῖς εἶναι νοούμεθα ἢ παραιτούμενοι τὴν ἀποπληξίαν τοῦ λόγου, φαμὲν ὅτι ταῖς κατὰ θέλησιν ἀρεταῖς καὶ τῇ συμμορφία τῇ πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ ἀπόρθητον κάλλος κατα φαιδρύνειν τὸν οἰκεῖον σπουδάζοντες νοῦν, τὴν τῆς κοινωνίας ἑαυτοῖς περιποιούμεθα χάριν. "Αρ' οὖν οὕτως ἐροῦμεν ὑπάρχειν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἤγουν σχετικὴν καὶ ἐπιτετηδευμένην κοινωνίαν ἔχειν πρὸς τὸν γεννήσαντα; Καίτοι τί δή ποτε διὰ τῆς τῶν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Εργων ισότητός τε καὶ ὁμοιότητος ποδηγεῖσθαι βού- talem operum a nobis inquiri volens, suo Patri se λεται τὸν ἡμέτερον νοῦν ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν ἀνενδοιάστως, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Η γὰρ οὐχὶ πᾶσι προδηλότατον καὶ ἀληθὲς ὑπάρχον ὁρᾶται, ὅτι τὴν τῶν ἔργων λαμπρότητα παρ' ἡμῶν ἐξετάζεσθαι θέα λων, ισοσθενή δείκνυσιν ἑαυτὸν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ὡς οὐδένα λόγον ἐχούσης ἔτι τῆς κατ' οὐσίαν διακοπῆς και φυσικῆς ἑτερότητος, εἰ τοῖς ἴσοις ἐπτυχοῖεν κατορθώμασιν αὐτός τε καὶ ὁ Πατήρ; Εννόει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν τούτοις ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ἑτέροις τισὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν συμμορφίαν ἐπιτηδεύοντες, τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀξιούμεθα. Εποικτείροντες γὰρ ἀλλήλους, καὶ τῶν τῆς ἀγάπης ἔργων ἀπρὶξ ἐξημμένοι, καὶ πᾶσαν ἐπιτηδεύοντες τὴν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς βίῳ σεμνότητα, τότε δὴ μόλις ἐν Θεῷ εἶναι λεγόμεθα. Καὶ μάρτυς Ιωάννης λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ ἑσμέν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς, φησίν, δ ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, ἐν ὑμῖν μενέτω· ἐὰν ἐν ὑμῖν μείνῃ δ' ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, καὶ ὑμεῖς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῷ Πατρὶ μενεῖτε. › Καὶ τί τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ὅπερ ἡμῖν διακελεύεται μένειν, ἵνα ἡμεῖς ὦμεν ἐν Θεῷ, αὐτὸς ἡμῖν οὐδὲν ἧττον σαφηνιεῖ λέγων, ὅτι • Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Ακούεις ὅπως ἐσμὲν ἐν Θεῷ, τὴν ἀγάπην δηλονότι τὴν εἰς ἀλλήλους ἐπιτηδεύοντες, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰχνηλατεῖν ἀρετὴν, καθ᾽ ὅσον ἔνι, σπουδάζοντες· ἀρετὴν δέ φημι, οὐ τὴν ἐν τῷ δύνασθαι κτίζειν οὐρανοὺς ἢ ποιεῖν ἀγγέλους, ή καθιδρύσαι γῆν, ἢ θάλασσαν ἐξαπλούν, οὔτε μὴν τὴν ἐν ἐκείνῳ καθ᾽ ὁ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀπεριεργάστῳ δυνάμει, λόγῳ μὲν, πνευμάτων εκοίμισε βίας, διανίστῃ δὲ τοὺς τεθνηκότας, ήγουν τοῖς τυφλοίς ἐχαρίζετο τὸ βλέπειν, ἢ τῷ λεπρῷ καθαρίζεσθαι μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐξουσίας ἐπέταττεν· ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἤπερ ἂν ἀρμόττοι τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Ευρήσομεν αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος φησι, λοιδορηθέντα μὲν παρὰ τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων οὐκ ἀντιλοιδορήσαντα δὲ, ἀλλὰ πάσχοντα μὲν, οὐκ ἀπειλήσαντα δὲ, παραδόντα δὲ μᾶλλον τῷ κρίσ νοντι δικαίως. Εὑρήσομεν αὐτὸν λέγοντα πάλιν· • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πρός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδία, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οὐκοῦν διὰ μὲν τῶν τοσούτων κατορθωμάτων με μεῖσθαι σπουδάζοντες τὸν ἁπάσης ἡμῖν ἀρετῆς ἡγεμόνα Χριστόν, ἔν τε τῷ Πατρὶ καὶ ἐν αὐτῷ μέσ νειν λεγόμεθα, γέρας ὥσπερ καὶ ἀντιμισθίαν τῆς ἐν βίῳ σεμνότητος τὸ πρᾶγμα κερδαίνοντες. ῾Ο δὲ Υἱὸς οὐκ ἐκ τούτων ἡμᾶς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ λαμπρό τητα δοκιμάζειν βούλεται, τῇ δὲ τῶν παραδόξων μεγαλειότητι μετὰ τῆς ἐνούσης ἀγχινοίας προσεσχηκότας διασκέπτεσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὴν ἀπαράλλα στον ἐμφέρειαν ἦν ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ, πιστεύειν τε οὕτω λοιπὸν ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοού σιος, ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα, ἐνυπάρχει 28 1 Joan. 11, 5, 6. ipsum æqualem ostendit, adeo ut nullam rationem jam babeat illa substantialis et naturalis distinctio, si æqualibus factis ipse et Pater glorientur. Observa enim ut non in his nos, sed aliis quibusdam conformationem ad Deum colentes, societate cum ipso donemur. Alii enim alios miserantes, et charitatis operibus mordicus inhærentes, omnemque in hac vita honestatem et gravitatem colentes, tunc certe vix in Deo esse dicimur. Cujus rei testis est Joannes dicens: In hoc scimus quia in ipso sumus. Qui dicit se in ipso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare "., Εt rursus: e Vos, inquit, quod audistis ab initio, in vobis permaneat. Si in vobis permanserit quod audistis ab initio, et vos in Filio et Patre manebitis ".» Ει quid sit illud ab initio, quod in nobis manere jubetur, ut nos simus in Deo, ipse nobis nihilosecius declarabit dicens: c floc est mandatum, quod audistis ab initio, 800 ut diligatis invicem ".» Audis quomodo simus in Deo, charitatem videlicet invicem colentes, et Servatoris virtutem, quoad licet, sectari conantes, virtutem dico, non illam cœlorum aut angelorum creatricem, non qua terram fundavit, aut mare extendit, nec eam qua ineffabili et inscrutabili potestate, verbo quidem, ventorum vim sedavit, aut mortuos excitavit, aut cæcis visum restituit, aut leprosum mundari jussit; sed illam potius quæ humanitatis conditioni congruit. Inveniemus eum, quemadmodum Paulus ait ***, ab impiis quidem Judais conviciis petitum, sed non re maledicentem, et patientem at non minantem, sed tradentem potius juste judicanti. Inveniemus eum rursus dicentem: ‹ Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris ". › Igitur tot præclaris operibus Christum omnis nobis virtutis ducem imitari studentes, et in Patre et in ipso manere dicimur, præmium veluti quoddam ac retributionem honestatis illud reportantes. Filius autem, non quidem ex his suam probare vult claritatem, sed miraculorum majestatem qua fieri potest solertia attendentes, considerare jubet nulla ex parte variantem quam cum suo Patre habet similitudinem, atque ita credere demum quod cum sit consubstantialis, habet in seipso Genitorem, et ipse in eo est. Alioqui doceant obiter adversarii præmii loco, sicuti nobis, id ci quoque esse, et retributionis vitæ evangelicæ, quod in Patre intelligitur. Sed neutiquam istud eis grave erit, opinor. Quibus enim petulantiæ nullum genus est intenţatum, quidnam absurdi intactum reliquerint? Respondebunt ergo, ut credibile est, Filium idcirco in Patre esse, et in seipso rursus habere Patrem, quia virtutibus quas ipsi quoque assequimur, ad eum conformatur. At quidni rursus, inquam, o boni, cum Philippus diceret: • Domine, ostende nobis Patrem, sanctos *** | Petr. 11, 23. * Matth. xt, 29. ** ibid. 24. 30 | Joan. 111, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Εργων ισότητός τε καὶ ὁμοιότητος ποδηγεῖσθαι βού- talem operum a nobis inquiri volens, suo Patri se λεται τὸν ἡμέτερον νοῦν ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν ἀνενδοιάστως, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Η γὰρ οὐχὶ πᾶσι προδηλότατον καὶ ἀληθὲς ὑπάρχον ὁρᾶται, ὅτι τὴν τῶν ἔργων λαμπρότητα παρ' ἡμῶν ἐξετάζεσθαι θέα λων, ισοσθενή δείκνυσιν ἑαυτὸν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ὡς οὐδένα λόγον ἐχούσης ἔτι τῆς κατ' οὐσίαν διακοπῆς και φυσικῆς ἑτερότητος, εἰ τοῖς ἴσοις ἐπτυχοῖεν κατορθώμασιν αὐτός τε καὶ ὁ Πατήρ; Εννόει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν τούτοις ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ἑτέροις τισὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν συμμορφίαν ἐπιτηδεύοντες, τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀξιούμεθα. Εποικτείροντες γὰρ ἀλλήλους, καὶ τῶν τῆς ἀγάπης ἔργων ἀπρὶξ ἐξημμένοι, καὶ πᾶσαν ἐπιτηδεύοντες τὴν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς βίῳ σεμνότητα, τότε δὴ μόλις ἐν Θεῷ εἶναι λεγόμεθα. Καὶ μάρτυς Ιωάννης λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ ἑσμέν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς, φησίν, δ ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, ἐν ὑμῖν μενέτω· ἐὰν ἐν ὑμῖν μείνῃ δ' ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, καὶ ὑμεῖς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῷ Πατρὶ μενεῖτε. › Καὶ τί τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ὅπερ ἡμῖν διακελεύεται μένειν, ἵνα ἡμεῖς ὦμεν ἐν Θεῷ, αὐτὸς ἡμῖν οὐδὲν ἧττον σαφηνιεῖ λέγων, ὅτι • Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Ακούεις ὅπως ἐσμὲν ἐν Θεῷ, τὴν ἀγάπην δηλονότι τὴν εἰς ἀλλήλους ἐπιτηδεύοντες, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰχνηλατεῖν ἀρετὴν, καθ᾽ ὅσον ἔνι, σπουδάζοντες· ἀρετὴν δέ φημι, οὐ τὴν ἐν τῷ δύνασθαι κτίζειν οὐρανοὺς ἢ ποιεῖν ἀγγέλους, ή καθιδρύσαι γῆν, ἢ θάλασσαν ἐξαπλούν, οὔτε μὴν τὴν ἐν ἐκείνῳ καθ᾽ ὁ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀπεριεργάστῳ δυνάμει, λόγῳ μὲν, πνευμάτων εκοίμισε βίας, διανίστῃ δὲ τοὺς τεθνηκότας, ήγουν τοῖς τυφλοίς ἐχαρίζετο τὸ βλέπειν, ἢ τῷ λεπρῷ καθαρίζεσθαι μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐξουσίας ἐπέταττεν· ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἤπερ ἂν ἀρμόττοι τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Ευρήσομεν αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος φησι, λοιδορηθέντα μὲν παρὰ τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων οὐκ ἀντιλοιδορήσαντα δὲ, ἀλλὰ πάσχοντα μὲν, οὐκ ἀπειλήσαντα δὲ, παραδόντα δὲ μᾶλλον τῷ κρίσ νοντι δικαίως. Εὑρήσομεν αὐτὸν λέγοντα πάλιν· • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πρός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδία, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οὐκοῦν διὰ μὲν τῶν τοσούτων κατορθωμάτων με μεῖσθαι σπουδάζοντες τὸν ἁπάσης ἡμῖν ἀρετῆς ἡγεμόνα Χριστόν, ἔν τε τῷ Πατρὶ καὶ ἐν αὐτῷ μέσ νειν λεγόμεθα, γέρας ὥσπερ καὶ ἀντιμισθίαν τῆς ἐν βίῳ σεμνότητος τὸ πρᾶγμα κερδαίνοντες. ῾Ο δὲ Υἱὸς οὐκ ἐκ τούτων ἡμᾶς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ λαμπρό τητα δοκιμάζειν βούλεται, τῇ δὲ τῶν παραδόξων μεγαλειότητι μετὰ τῆς ἐνούσης ἀγχινοίας προσεσχηκότας διασκέπτεσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὴν ἀπαράλλα στον ἐμφέρειαν ἦν ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ, πιστεύειν τε οὕτω λοιπὸν ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοού σιος, ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα, ἐνυπάρχει 28 1 Joan. 11, 5, 6. ipsum æqualem ostendit, adeo ut nullam rationem jam babeat illa substantialis et naturalis distinctio, si æqualibus factis ipse et Pater glorientur. Observa enim ut non in his nos, sed aliis quibusdam conformationem ad Deum colentes, societate cum ipso donemur. Alii enim alios miserantes, et charitatis operibus mordicus inhærentes, omnemque in hac vita honestatem et gravitatem colentes, tunc certe vix in Deo esse dicimur. Cujus rei testis est Joannes dicens: In hoc scimus quia in ipso sumus. Qui dicit se in ipso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare "., Εt rursus: e Vos, inquit, quod audistis ab initio, in vobis permaneat. Si in vobis permanserit quod audistis ab initio, et vos in Filio et Patre manebitis ".» Ει quid sit illud ab initio, quod in nobis manere jubetur, ut nos simus in Deo, ipse nobis nihilosecius declarabit dicens: c floc est mandatum, quod audistis ab initio, 800 ut diligatis invicem ".» Audis quomodo simus in Deo, charitatem videlicet invicem colentes, et Servatoris virtutem, quoad licet, sectari conantes, virtutem dico, non illam cœlorum aut angelorum creatricem, non qua terram fundavit, aut mare extendit, nec eam qua ineffabili et inscrutabili potestate, verbo quidem, ventorum vim sedavit, aut mortuos excitavit, aut cæcis visum restituit, aut leprosum mundari jussit; sed illam potius quæ humanitatis conditioni congruit. Inveniemus eum, quemadmodum Paulus ait ***, ab impiis quidem Judais conviciis petitum, sed non re maledicentem, et patientem at non minantem, sed tradentem potius juste judicanti. Inveniemus eum rursus dicentem: ‹ Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris ". › Igitur tot præclaris operibus Christum omnis nobis virtutis ducem imitari studentes, et in Patre et in ipso manere dicimur, præmium veluti quoddam ac retributionem honestatis illud reportantes. Filius autem, non quidem ex his suam probare vult claritatem, sed miraculorum majestatem qua fieri potest solertia attendentes, considerare jubet nulla ex parte variantem quam cum suo Patre habet similitudinem, atque ita credere demum quod cum sit consubstantialis, habet in seipso Genitorem, et ipse in eo est. Alioqui doceant obiter adversarii præmii loco, sicuti nobis, id ci quoque esse, et retributionis vitæ evangelicæ, quod in Patre intelligitur. Sed neutiquam istud eis grave erit, opinor. Quibus enim petulantiæ nullum genus est intenţatum, quidnam absurdi intactum reliquerint? Respondebunt ergo, ut credibile est, Filium idcirco in Patre esse, et in seipso rursus habere Patrem, quia virtutibus quas ipsi quoque assequimur, ad eum conformatur. At quidni rursus, inquam, o boni, cum Philippus diceret: • Domine, ostende nobis Patrem, sanctos *** | Petr. 11, 23. * Matth. xt, 29. ** ibid. 24. 30 | Joan. 111, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. Εργων ισότητός τε καὶ ὁμοιότητος ποδηγεῖσθαι βού- talem operum a nobis inquiri volens, suo Patri se λεται τὸν ἡμέτερον νοῦν ἐπὶ τὸ χρῆναι πιστεύειν ἀνενδοιάστως, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν Πατρὶ, ἔχει δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα; Η γὰρ οὐχὶ πᾶσι προδηλότατον καὶ ἀληθὲς ὑπάρχον ὁρᾶται, ὅτι τὴν τῶν ἔργων λαμπρότητα παρ' ἡμῶν ἐξετάζεσθαι θέα λων, ισοσθενή δείκνυσιν ἑαυτὸν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ὡς οὐδένα λόγον ἐχούσης ἔτι τῆς κατ' οὐσίαν διακοπῆς και φυσικῆς ἑτερότητος, εἰ τοῖς ἴσοις ἐπτυχοῖεν κατορθώμασιν αὐτός τε καὶ ὁ Πατήρ; Εννόει γὰρ ὅπως οὐκ ἐν τούτοις ἡμεῖς, ἀλλ᾽ ἑτέροις τισὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν συμμορφίαν ἐπιτηδεύοντες, τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀξιούμεθα. Εποικτείροντες γὰρ ἀλλήλους, καὶ τῶν τῆς ἀγάπης ἔργων ἀπρὶξ ἐξημμένοι, καὶ πᾶσαν ἐπιτηδεύοντες τὴν ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς βίῳ σεμνότητα, τότε δὴ μόλις ἐν Θεῷ εἶναι λεγόμεθα. Καὶ μάρτυς Ιωάννης λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν ὅτι ἐν αὐτῷ ἑσμέν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Καὶ πάλιν· «Ὑμεῖς, φησίν, δ ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, ἐν ὑμῖν μενέτω· ἐὰν ἐν ὑμῖν μείνῃ δ' ἀπ' ἀρχῆς ἠκούσατε, καὶ ὑμεῖς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῷ Πατρὶ μενεῖτε. › Καὶ τί τὸ ἀπ' ἀρχῆς, ὅπερ ἡμῖν διακελεύεται μένειν, ἵνα ἡμεῖς ὦμεν ἐν Θεῷ, αὐτὸς ἡμῖν οὐδὲν ἧττον σαφηνιεῖ λέγων, ὅτι • Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία, ἣν ἠκούσατε ἀπ' ἀρχῆς, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.» Ακούεις ὅπως ἐσμὲν ἐν Θεῷ, τὴν ἀγάπην δηλονότι τὴν εἰς ἀλλήλους ἐπιτηδεύοντες, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἰχνηλατεῖν ἀρετὴν, καθ᾽ ὅσον ἔνι, σπουδάζοντες· ἀρετὴν δέ φημι, οὐ τὴν ἐν τῷ δύνασθαι κτίζειν οὐρανοὺς ἢ ποιεῖν ἀγγέλους, ή καθιδρύσαι γῆν, ἢ θάλασσαν ἐξαπλούν, οὔτε μὴν τὴν ἐν ἐκείνῳ καθ᾽ ὁ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀπεριεργάστῳ δυνάμει, λόγῳ μὲν, πνευμάτων εκοίμισε βίας, διανίστῃ δὲ τοὺς τεθνηκότας, ήγουν τοῖς τυφλοίς ἐχαρίζετο τὸ βλέπειν, ἢ τῷ λεπρῷ καθαρίζεσθαι μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐξουσίας ἐπέταττεν· ἐκείνην δὲ μᾶλλον ἤπερ ἂν ἀρμόττοι τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Ευρήσομεν αὐτὸν, ὥσπερ οὖν ὁ Παῦλος φησι, λοιδορηθέντα μὲν παρὰ τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων οὐκ ἀντιλοιδορήσαντα δὲ, ἀλλὰ πάσχοντα μὲν, οὐκ ἀπειλήσαντα δὲ, παραδόντα δὲ μᾶλλον τῷ κρίσ νοντι δικαίως. Εὑρήσομεν αὐτὸν λέγοντα πάλιν· • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πρός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδία, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Οὐκοῦν διὰ μὲν τῶν τοσούτων κατορθωμάτων με μεῖσθαι σπουδάζοντες τὸν ἁπάσης ἡμῖν ἀρετῆς ἡγεμόνα Χριστόν, ἔν τε τῷ Πατρὶ καὶ ἐν αὐτῷ μέσ νειν λεγόμεθα, γέρας ὥσπερ καὶ ἀντιμισθίαν τῆς ἐν βίῳ σεμνότητος τὸ πρᾶγμα κερδαίνοντες. ῾Ο δὲ Υἱὸς οὐκ ἐκ τούτων ἡμᾶς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ λαμπρό τητα δοκιμάζειν βούλεται, τῇ δὲ τῶν παραδόξων μεγαλειότητι μετὰ τῆς ἐνούσης ἀγχινοίας προσεσχηκότας διασκέπτεσθαι δεῖν ἐπιτάττει τὴν ἀπαράλλα στον ἐμφέρειαν ἦν ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα τὸν ἑαυτοῦ, πιστεύειν τε οὕτω λοιπὸν ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοού σιος, ἔχει μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα, ἐνυπάρχει 28 1 Joan. 11, 5, 6. ipsum æqualem ostendit, adeo ut nullam rationem jam babeat illa substantialis et naturalis distinctio, si æqualibus factis ipse et Pater glorientur. Observa enim ut non in his nos, sed aliis quibusdam conformationem ad Deum colentes, societate cum ipso donemur. Alii enim alios miserantes, et charitatis operibus mordicus inhærentes, omnemque in hac vita honestatem et gravitatem colentes, tunc certe vix in Deo esse dicimur. Cujus rei testis est Joannes dicens: In hoc scimus quia in ipso sumus. Qui dicit se in ipso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare "., Εt rursus: e Vos, inquit, quod audistis ab initio, in vobis permaneat. Si in vobis permanserit quod audistis ab initio, et vos in Filio et Patre manebitis ".» Ει quid sit illud ab initio, quod in nobis manere jubetur, ut nos simus in Deo, ipse nobis nihilosecius declarabit dicens: c floc est mandatum, quod audistis ab initio, 800 ut diligatis invicem ".» Audis quomodo simus in Deo, charitatem videlicet invicem colentes, et Servatoris virtutem, quoad licet, sectari conantes, virtutem dico, non illam cœlorum aut angelorum creatricem, non qua terram fundavit, aut mare extendit, nec eam qua ineffabili et inscrutabili potestate, verbo quidem, ventorum vim sedavit, aut mortuos excitavit, aut cæcis visum restituit, aut leprosum mundari jussit; sed illam potius quæ humanitatis conditioni congruit. Inveniemus eum, quemadmodum Paulus ait ***, ab impiis quidem Judais conviciis petitum, sed non re maledicentem, et patientem at non minantem, sed tradentem potius juste judicanti. Inveniemus eum rursus dicentem: ‹ Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris ". › Igitur tot præclaris operibus Christum omnis nobis virtutis ducem imitari studentes, et in Patre et in ipso manere dicimur, præmium veluti quoddam ac retributionem honestatis illud reportantes. Filius autem, non quidem ex his suam probare vult claritatem, sed miraculorum majestatem qua fieri potest solertia attendentes, considerare jubet nulla ex parte variantem quam cum suo Patre habet similitudinem, atque ita credere demum quod cum sit consubstantialis, habet in seipso Genitorem, et ipse in eo est. Alioqui doceant obiter adversarii præmii loco, sicuti nobis, id ci quoque esse, et retributionis vitæ evangelicæ, quod in Patre intelligitur. Sed neutiquam istud eis grave erit, opinor. Quibus enim petulantiæ nullum genus est intenţatum, quidnam absurdi intactum reliquerint? Respondebunt ergo, ut credibile est, Filium idcirco in Patre esse, et in seipso rursus habere Patrem, quia virtutibus quas ipsi quoque assequimur, ad eum conformatur. At quidni rursus, inquam, o boni, cum Philippus diceret: • Domine, ostende nobis Patrem, sanctos *** | Petr. 11, 23. * Matth. xt, 29. ** ibid. 24. 30 | Joan. 111, 11.

omnes apostolos ad imaginem et similitudinem δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῷ. "Η διδασκέτωσαν παρελθόντες οἱ exactam ejus quod in animo habebat proferens, δι' ἐναντίας ὅτι γέρας έχει, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ ἐν Christus aiebat: Tanto tempore nobiscum invicem τῷ Πατρὶ νοεῖσθαι καὶ αὐτὸς, καὶ πολιτείας τῆς sunus, et non cognovisti Patrem?» Atqui veminem κατά νόμον εὐαγγελικὸν ἀντίρροπον ἀμοιβήν. Αλλ' aliorum secum assumit, sed solum 801 se Patri οὐδὲν, οἶμαι, δεινὸν ἐκείνοις φαίνεται καὶ τοῦτο. Οἷς soli comparans, nostra præterit, ut valde angusta, γὰρ εἶδος οὐδὲν γλωσσαλγίας ἀνεπιτήδευτον, τί τῶν cumque in his divinam substantiam accurate nolλίαν ἀπηχεστάτων οὐχ ἱππήλατον; Εἰκὸς οὖν ὅτι let exprimere, soli sibi perfectissimam similitudi- κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴη μὲν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ διὰ nem reservavit: «Qui enim me vidit, inquit, vidit τοῦτο, ἔχοι δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἐπειet Patrem.» Deinde his statim subjunxit: ‹ Creditis περ ταῖς καὶ ἡμῖν ἐφικταῖς ἀρεταῖς, ὡς πρὸς αὐτὸν quia ego in Patre, et Pater in me est?» Quando enim σχηματίζεται. Καὶ τί δὴ πάλιν, ὦ βέλτιστοι, φαμέν, perfectissimam in omnibus habet similitudinem, Φιλίππου λέγοντος· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Παquomodo non habet ipse demum in seipso Patrem, τέρα, ο μὴ πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εἰς sed quodammodo habetur a Patre? Tale quid exim εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ νοουμένου παραθείς cogita, et ad eorum quæ dicta sunt demonstrationem ἔφασκεν ὁ Χριστός - Τοσούτῳ χρόνῳ μετὰ ἀλλήλων cape. Numquid enim, si Abrahæ, aut alterius cu- εσμέν, καὶ οὐκ ἔγνωκας τὸν Πατέρα; Αλλ᾿ οὐδένα jusdam hominis filium aliquis in medium adducat, τῶν ἄλλων ἑαυτῷ συνεισδέχεται, μόνον δὲ μόνῳ παρα tum genitoris naturam quaerat, perconteturque qui- θεὶς τῷ Πατρὶ, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ παρατρέχει nam et qualis sit is qui genuit, recte utique suam τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἐν τούτοις δὲ ἀκριβῶς τὴν θείαν naturan demonstraret, dicens: «Qui vidit.me, οὐσίαν ἐξεικονίζεσθαι θέλων, ἑαυτῷ τετήρηκε μόνῳ vidit et patrem? Ego in patre, et pater in me est. › τὴν εἰς ἄκραν ἐμφέρειαν·. Ο γὰρ έωρακώς ἐμὲ, Deinde ut ostenderet se vere loqui, numquid con- φησί, τὸν Πατέρα ἑώρακεν.» Εἶτα τούτοις ἐπήνεγ venienter afferret in humanis operibus aut naturæ κεν εὐθύς· «Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ dotibus identitatem, dicens: • Propter opera ipsa ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν; › Οπου γὰρ ἀπαραλλάmihi credite. › Cuncta enim habeo, et peragere κτως έχει κατά γε τὴν εἰσάπαν ἐμφέρειαν, πῶς οὐκ cuncta queo quæ naturæ humanæ insunt. Atqui ἂν ἔχοι λοιπὸν αὐτὸς μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, vera nos dicere nemo non, opinor, jure fatebitur, ἔχεται δὲ ὥσπερ ὑπὸ τοῦ Πατρός; Εννόει γάρ τι et identitate in nostris operibus id acute demon - τοιοῦτον, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν δέχου τῶν εἰρημένων. strari. Quidni ergo qui recta pervertunt ", haud "Αρα γὰρ, εἴ τις τὸ ᾿Αβραάμ, ήγουν ἑτέρου τινὸς reclan doctrina semitam insistere suis discipulis ἀνθρώπου τυχὸν εἰς μέσον ἀγάγοι παιδίον, εἶτα τὴν persuadent, sed, relicta via regia, inaccessam et τοῦ τεχόντος αὐτὸ διερωτοίη φύσιν, τίς τε ὅλως εἴη asperam calcare se ignorant, et suos asseclas eo καὶ ποδαπὸς ὁ τεκών βούλοιτο μαθεῖν, οὐκ ἂν εὐλό compellunt? Sed nos, ejuscemodi via relicta, per γως ἐφώνησε, μᾶλλον δὲ τὴν οἰκείαν ἐπέδειξε φύσιν, rectam incedemus, et, sacrarum Litterarum au- λέγων·. Ο έωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πατέρα; ctoritate muniti, æquipotentem et consubstantia- Ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ, καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν.» lem Deo ac Patri Filium ejus secundum naturam Εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, οὐκ esse credimus, ejusque imaginem esse, atque id- ἂν παροίσαι πρεπόντως τὴν ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις circo in Patre esse, et in ipso Patrem. ἔργοις, ήτοι φυσικοῖς πλεονεκτήμασι ταυτότητα, λέγων· «Διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι.» Ἔχω γὰρ πάντα, καὶ ἐνεργεῖν ἰσχύω τὰ τῇ ἀνθρωπεία προσόντα φύσει. Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἐρεῖ καὶ συναινέσει δικαίως ὅτι λέγοιμεν ἀληθῆ, δριμείαν δὲ τῶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἔργοις ἀπόδειξιν τὴν ταυτότητα παρακομίσαι. Τί τοιγαροῦν οἱ τὰ ὀρθῶς ἔχοντα διαστρέφοντες, μὴ τὴν εὐθεῖαν τῶν θεωρημάτων ἰέναι τρίβον τοὺς ἰδίους ἀναπείθουσι φοιτητὰς, ἀλλὰ, τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης ἐξώσαντες, τὴν ἀστιβῆ καὶ τραχεῖαν ἐρχόμενοι διαλελήθασι μὲν ἑαυτοὺς, συντρίβουσι δὲ καὶ τοὺς ἔπεσθαι δεῖν οἰομένους αὐτοῖς; Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, οὐ ταύτην ἐρχόμενοι τὴν ὁδὸν, τὴν εὐθυτενῆ βαδιούμεθα, καὶ, τοῖς ἱεροῖς πειθόμενοι Γράμμασιν, ἐτοσθενῆ καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πιστεύομεν εἶναι τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κατὰ φύσιν Υἱὸν, εἰκόνα τε ὑπάρχειν αὐτοῦ, διά τε τοῦτο αὐτὸν μὲν εἶναι ἐν Πατρὶ, ἐν ἑαυτῷ δὲ τὸν Πατέρα. XIV, 12, 13. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Εt quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam; ut glorificetur Pater in Filio. Si quis quam longe patet loci hujus expositio dicendo extendi velit, longa et alta quidem esset oratio: sed quid in 802 rem auditorum sit animo versantes, dempta sermonis prolixitate, cum 8 Mich. 1, 9. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲν τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μεί ζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ γιῷ. Εἴη μὲν ἄν, εἴπερ τῳ δοκεῖ, τῷ τῶν προκειμένων θεωρήματι συνεκτείνεσθαι πλάτες, μακρὸς καὶ βαθὺς ὁ λόγος· τὸ δὲ τοῖς ἀκροωμένοις ἐννοοῦντες λυσιτελέστερον, περιδράξασθαι τῶν σημαινομένων οίησόμεθα

omnes apostolos ad imaginem et similitudinem δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῷ. "Η διδασκέτωσαν παρελθόντες οἱ exactam ejus quod in animo habebat proferens, δι' ἐναντίας ὅτι γέρας έχει, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ ἐν Christus aiebat: Tanto tempore nobiscum invicem τῷ Πατρὶ νοεῖσθαι καὶ αὐτὸς, καὶ πολιτείας τῆς sunus, et non cognovisti Patrem?» Atqui veminem κατά νόμον εὐαγγελικὸν ἀντίρροπον ἀμοιβήν. Αλλ' aliorum secum assumit, sed solum 801 se Patri οὐδὲν, οἶμαι, δεινὸν ἐκείνοις φαίνεται καὶ τοῦτο. Οἷς soli comparans, nostra præterit, ut valde angusta, γὰρ εἶδος οὐδὲν γλωσσαλγίας ἀνεπιτήδευτον, τί τῶν cumque in his divinam substantiam accurate nolλίαν ἀπηχεστάτων οὐχ ἱππήλατον; Εἰκὸς οὖν ὅτι let exprimere, soli sibi perfectissimam similitudi- κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴη μὲν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ διὰ nem reservavit: «Qui enim me vidit, inquit, vidit τοῦτο, ἔχοι δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἐπειet Patrem.» Deinde his statim subjunxit: ‹ Creditis περ ταῖς καὶ ἡμῖν ἐφικταῖς ἀρεταῖς, ὡς πρὸς αὐτὸν quia ego in Patre, et Pater in me est?» Quando enim σχηματίζεται. Καὶ τί δὴ πάλιν, ὦ βέλτιστοι, φαμέν, perfectissimam in omnibus habet similitudinem, Φιλίππου λέγοντος· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Παquomodo non habet ipse demum in seipso Patrem, τέρα, ο μὴ πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εἰς sed quodammodo habetur a Patre? Tale quid exim εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ νοουμένου παραθείς cogita, et ad eorum quæ dicta sunt demonstrationem ἔφασκεν ὁ Χριστός - Τοσούτῳ χρόνῳ μετὰ ἀλλήλων cape. Numquid enim, si Abrahæ, aut alterius cu- εσμέν, καὶ οὐκ ἔγνωκας τὸν Πατέρα; Αλλ᾿ οὐδένα jusdam hominis filium aliquis in medium adducat, τῶν ἄλλων ἑαυτῷ συνεισδέχεται, μόνον δὲ μόνῳ παρα tum genitoris naturam quaerat, perconteturque qui- θεὶς τῷ Πατρὶ, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ παρατρέχει nam et qualis sit is qui genuit, recte utique suam τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἐν τούτοις δὲ ἀκριβῶς τὴν θείαν naturan demonstraret, dicens: «Qui vidit.me, οὐσίαν ἐξεικονίζεσθαι θέλων, ἑαυτῷ τετήρηκε μόνῳ vidit et patrem? Ego in patre, et pater in me est. › τὴν εἰς ἄκραν ἐμφέρειαν·. Ο γὰρ έωρακώς ἐμὲ, Deinde ut ostenderet se vere loqui, numquid con- φησί, τὸν Πατέρα ἑώρακεν.» Εἶτα τούτοις ἐπήνεγ venienter afferret in humanis operibus aut naturæ κεν εὐθύς· «Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ dotibus identitatem, dicens: • Propter opera ipsa ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν; › Οπου γὰρ ἀπαραλλάmihi credite. › Cuncta enim habeo, et peragere κτως έχει κατά γε τὴν εἰσάπαν ἐμφέρειαν, πῶς οὐκ cuncta queo quæ naturæ humanæ insunt. Atqui ἂν ἔχοι λοιπὸν αὐτὸς μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, vera nos dicere nemo non, opinor, jure fatebitur, ἔχεται δὲ ὥσπερ ὑπὸ τοῦ Πατρός; Εννόει γάρ τι et identitate in nostris operibus id acute demon - τοιοῦτον, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν δέχου τῶν εἰρημένων. strari. Quidni ergo qui recta pervertunt ", haud "Αρα γὰρ, εἴ τις τὸ ᾿Αβραάμ, ήγουν ἑτέρου τινὸς reclan doctrina semitam insistere suis discipulis ἀνθρώπου τυχὸν εἰς μέσον ἀγάγοι παιδίον, εἶτα τὴν persuadent, sed, relicta via regia, inaccessam et τοῦ τεχόντος αὐτὸ διερωτοίη φύσιν, τίς τε ὅλως εἴη asperam calcare se ignorant, et suos asseclas eo καὶ ποδαπὸς ὁ τεκών βούλοιτο μαθεῖν, οὐκ ἂν εὐλό compellunt? Sed nos, ejuscemodi via relicta, per γως ἐφώνησε, μᾶλλον δὲ τὴν οἰκείαν ἐπέδειξε φύσιν, rectam incedemus, et, sacrarum Litterarum au- λέγων·. Ο έωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πατέρα; ctoritate muniti, æquipotentem et consubstantia- Ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ, καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν.» lem Deo ac Patri Filium ejus secundum naturam Εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, οὐκ esse credimus, ejusque imaginem esse, atque id- ἂν παροίσαι πρεπόντως τὴν ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις circo in Patre esse, et in ipso Patrem. ἔργοις, ήτοι φυσικοῖς πλεονεκτήμασι ταυτότητα, λέγων· «Διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι.» Ἔχω γὰρ πάντα, καὶ ἐνεργεῖν ἰσχύω τὰ τῇ ἀνθρωπεία προσόντα φύσει. Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἐρεῖ καὶ συναινέσει δικαίως ὅτι λέγοιμεν ἀληθῆ, δριμείαν δὲ τῶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἔργοις ἀπόδειξιν τὴν ταυτότητα παρακομίσαι. Τί τοιγαροῦν οἱ τὰ ὀρθῶς ἔχοντα διαστρέφοντες, μὴ τὴν εὐθεῖαν τῶν θεωρημάτων ἰέναι τρίβον τοὺς ἰδίους ἀναπείθουσι φοιτητὰς, ἀλλὰ, τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης ἐξώσαντες, τὴν ἀστιβῆ καὶ τραχεῖαν ἐρχόμενοι διαλελήθασι μὲν ἑαυτοὺς, συντρίβουσι δὲ καὶ τοὺς ἔπεσθαι δεῖν οἰομένους αὐτοῖς; Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, οὐ ταύτην ἐρχόμενοι τὴν ὁδὸν, τὴν εὐθυτενῆ βαδιούμεθα, καὶ, τοῖς ἱεροῖς πειθόμενοι Γράμμασιν, ἐτοσθενῆ καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πιστεύομεν εἶναι τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κατὰ φύσιν Υἱὸν, εἰκόνα τε ὑπάρχειν αὐτοῦ, διά τε τοῦτο αὐτὸν μὲν εἶναι ἐν Πατρὶ, ἐν ἑαυτῷ δὲ τὸν Πατέρα. XIV, 12, 13. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Εt quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam; ut glorificetur Pater in Filio. Si quis quam longe patet loci hujus expositio dicendo extendi velit, longa et alta quidem esset oratio: sed quid in 802 rem auditorum sit animo versantes, dempta sermonis prolixitate, cum 8 Mich. 1, 9. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲν τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μεί ζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ γιῷ. Εἴη μὲν ἄν, εἴπερ τῳ δοκεῖ, τῷ τῶν προκειμένων θεωρήματι συνεκτείνεσθαι πλάτες, μακρὸς καὶ βαθὺς ὁ λόγος· τὸ δὲ τοῖς ἀκροωμένοις ἐννοοῦντες λυσιτελέστερον, περιδράξασθαι τῶν σημαινομένων οίησόμεθα

omnes apostolos ad imaginem et similitudinem δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῷ. "Η διδασκέτωσαν παρελθόντες οἱ exactam ejus quod in animo habebat proferens, δι' ἐναντίας ὅτι γέρας έχει, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ ἐν Christus aiebat: Tanto tempore nobiscum invicem τῷ Πατρὶ νοεῖσθαι καὶ αὐτὸς, καὶ πολιτείας τῆς sunus, et non cognovisti Patrem?» Atqui veminem κατά νόμον εὐαγγελικὸν ἀντίρροπον ἀμοιβήν. Αλλ' aliorum secum assumit, sed solum 801 se Patri οὐδὲν, οἶμαι, δεινὸν ἐκείνοις φαίνεται καὶ τοῦτο. Οἷς soli comparans, nostra præterit, ut valde angusta, γὰρ εἶδος οὐδὲν γλωσσαλγίας ἀνεπιτήδευτον, τί τῶν cumque in his divinam substantiam accurate nolλίαν ἀπηχεστάτων οὐχ ἱππήλατον; Εἰκὸς οὖν ὅτι let exprimere, soli sibi perfectissimam similitudi- κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴη μὲν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ διὰ nem reservavit: «Qui enim me vidit, inquit, vidit τοῦτο, ἔχοι δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἐπειet Patrem.» Deinde his statim subjunxit: ‹ Creditis περ ταῖς καὶ ἡμῖν ἐφικταῖς ἀρεταῖς, ὡς πρὸς αὐτὸν quia ego in Patre, et Pater in me est?» Quando enim σχηματίζεται. Καὶ τί δὴ πάλιν, ὦ βέλτιστοι, φαμέν, perfectissimam in omnibus habet similitudinem, Φιλίππου λέγοντος· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Παquomodo non habet ipse demum in seipso Patrem, τέρα, ο μὴ πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εἰς sed quodammodo habetur a Patre? Tale quid exim εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ νοουμένου παραθείς cogita, et ad eorum quæ dicta sunt demonstrationem ἔφασκεν ὁ Χριστός - Τοσούτῳ χρόνῳ μετὰ ἀλλήλων cape. Numquid enim, si Abrahæ, aut alterius cu- εσμέν, καὶ οὐκ ἔγνωκας τὸν Πατέρα; Αλλ᾿ οὐδένα jusdam hominis filium aliquis in medium adducat, τῶν ἄλλων ἑαυτῷ συνεισδέχεται, μόνον δὲ μόνῳ παρα tum genitoris naturam quaerat, perconteturque qui- θεὶς τῷ Πατρὶ, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ παρατρέχει nam et qualis sit is qui genuit, recte utique suam τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἐν τούτοις δὲ ἀκριβῶς τὴν θείαν naturan demonstraret, dicens: «Qui vidit.me, οὐσίαν ἐξεικονίζεσθαι θέλων, ἑαυτῷ τετήρηκε μόνῳ vidit et patrem? Ego in patre, et pater in me est. › τὴν εἰς ἄκραν ἐμφέρειαν·. Ο γὰρ έωρακώς ἐμὲ, Deinde ut ostenderet se vere loqui, numquid con- φησί, τὸν Πατέρα ἑώρακεν.» Εἶτα τούτοις ἐπήνεγ venienter afferret in humanis operibus aut naturæ κεν εὐθύς· «Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ dotibus identitatem, dicens: • Propter opera ipsa ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν; › Οπου γὰρ ἀπαραλλάmihi credite. › Cuncta enim habeo, et peragere κτως έχει κατά γε τὴν εἰσάπαν ἐμφέρειαν, πῶς οὐκ cuncta queo quæ naturæ humanæ insunt. Atqui ἂν ἔχοι λοιπὸν αὐτὸς μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, vera nos dicere nemo non, opinor, jure fatebitur, ἔχεται δὲ ὥσπερ ὑπὸ τοῦ Πατρός; Εννόει γάρ τι et identitate in nostris operibus id acute demon - τοιοῦτον, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν δέχου τῶν εἰρημένων. strari. Quidni ergo qui recta pervertunt ", haud "Αρα γὰρ, εἴ τις τὸ ᾿Αβραάμ, ήγουν ἑτέρου τινὸς reclan doctrina semitam insistere suis discipulis ἀνθρώπου τυχὸν εἰς μέσον ἀγάγοι παιδίον, εἶτα τὴν persuadent, sed, relicta via regia, inaccessam et τοῦ τεχόντος αὐτὸ διερωτοίη φύσιν, τίς τε ὅλως εἴη asperam calcare se ignorant, et suos asseclas eo καὶ ποδαπὸς ὁ τεκών βούλοιτο μαθεῖν, οὐκ ἂν εὐλό compellunt? Sed nos, ejuscemodi via relicta, per γως ἐφώνησε, μᾶλλον δὲ τὴν οἰκείαν ἐπέδειξε φύσιν, rectam incedemus, et, sacrarum Litterarum au- λέγων·. Ο έωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πατέρα; ctoritate muniti, æquipotentem et consubstantia- Ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ, καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν.» lem Deo ac Patri Filium ejus secundum naturam Εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, οὐκ esse credimus, ejusque imaginem esse, atque id- ἂν παροίσαι πρεπόντως τὴν ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις circo in Patre esse, et in ipso Patrem. ἔργοις, ήτοι φυσικοῖς πλεονεκτήμασι ταυτότητα, λέγων· «Διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι.» Ἔχω γὰρ πάντα, καὶ ἐνεργεῖν ἰσχύω τὰ τῇ ἀνθρωπεία προσόντα φύσει. Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἐρεῖ καὶ συναινέσει δικαίως ὅτι λέγοιμεν ἀληθῆ, δριμείαν δὲ τῶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἔργοις ἀπόδειξιν τὴν ταυτότητα παρακομίσαι. Τί τοιγαροῦν οἱ τὰ ὀρθῶς ἔχοντα διαστρέφοντες, μὴ τὴν εὐθεῖαν τῶν θεωρημάτων ἰέναι τρίβον τοὺς ἰδίους ἀναπείθουσι φοιτητὰς, ἀλλὰ, τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης ἐξώσαντες, τὴν ἀστιβῆ καὶ τραχεῖαν ἐρχόμενοι διαλελήθασι μὲν ἑαυτοὺς, συντρίβουσι δὲ καὶ τοὺς ἔπεσθαι δεῖν οἰομένους αὐτοῖς; Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, οὐ ταύτην ἐρχόμενοι τὴν ὁδὸν, τὴν εὐθυτενῆ βαδιούμεθα, καὶ, τοῖς ἱεροῖς πειθόμενοι Γράμμασιν, ἐτοσθενῆ καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πιστεύομεν εἶναι τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κατὰ φύσιν Υἱὸν, εἰκόνα τε ὑπάρχειν αὐτοῦ, διά τε τοῦτο αὐτὸν μὲν εἶναι ἐν Πατρὶ, ἐν ἑαυτῷ δὲ τὸν Πατέρα. XIV, 12, 13. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Εt quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam; ut glorificetur Pater in Filio. Si quis quam longe patet loci hujus expositio dicendo extendi velit, longa et alta quidem esset oratio: sed quid in 802 rem auditorum sit animo versantes, dempta sermonis prolixitate, cum 8 Mich. 1, 9. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲν τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μεί ζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ γιῷ. Εἴη μὲν ἄν, εἴπερ τῳ δοκεῖ, τῷ τῶν προκειμένων θεωρήματι συνεκτείνεσθαι πλάτες, μακρὸς καὶ βαθὺς ὁ λόγος· τὸ δὲ τοῖς ἀκροωμένοις ἐννοοῦντες λυσιτελέστερον, περιδράξασθαι τῶν σημαινομένων οίησόμεθα

omnes apostolos ad imaginem et similitudinem δὲ καὶ αὐτὸς αὐτῷ. "Η διδασκέτωσαν παρελθόντες οἱ exactam ejus quod in animo habebat proferens, δι' ἐναντίας ὅτι γέρας έχει, καθάπερ ἡμεῖς, τὸ ἐν Christus aiebat: Tanto tempore nobiscum invicem τῷ Πατρὶ νοεῖσθαι καὶ αὐτὸς, καὶ πολιτείας τῆς sunus, et non cognovisti Patrem?» Atqui veminem κατά νόμον εὐαγγελικὸν ἀντίρροπον ἀμοιβήν. Αλλ' aliorum secum assumit, sed solum 801 se Patri οὐδὲν, οἶμαι, δεινὸν ἐκείνοις φαίνεται καὶ τοῦτο. Οἷς soli comparans, nostra præterit, ut valde angusta, γὰρ εἶδος οὐδὲν γλωσσαλγίας ἀνεπιτήδευτον, τί τῶν cumque in his divinam substantiam accurate nolλίαν ἀπηχεστάτων οὐχ ἱππήλατον; Εἰκὸς οὖν ὅτι let exprimere, soli sibi perfectissimam similitudi- κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴη μὲν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ διὰ nem reservavit: «Qui enim me vidit, inquit, vidit τοῦτο, ἔχοι δὲ αὖ πάλιν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, ἐπειet Patrem.» Deinde his statim subjunxit: ‹ Creditis περ ταῖς καὶ ἡμῖν ἐφικταῖς ἀρεταῖς, ὡς πρὸς αὐτὸν quia ego in Patre, et Pater in me est?» Quando enim σχηματίζεται. Καὶ τί δὴ πάλιν, ὦ βέλτιστοι, φαμέν, perfectissimam in omnibus habet similitudinem, Φιλίππου λέγοντος· «Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Παquomodo non habet ipse demum in seipso Patrem, τέρα, ο μὴ πάντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εἰς sed quodammodo habetur a Patre? Tale quid exim εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ νοουμένου παραθείς cogita, et ad eorum quæ dicta sunt demonstrationem ἔφασκεν ὁ Χριστός - Τοσούτῳ χρόνῳ μετὰ ἀλλήλων cape. Numquid enim, si Abrahæ, aut alterius cu- εσμέν, καὶ οὐκ ἔγνωκας τὸν Πατέρα; Αλλ᾿ οὐδένα jusdam hominis filium aliquis in medium adducat, τῶν ἄλλων ἑαυτῷ συνεισδέχεται, μόνον δὲ μόνῳ παρα tum genitoris naturam quaerat, perconteturque qui- θεὶς τῷ Πατρὶ, ὡς μικρὰ μὲν κομιδῇ παρατρέχει nam et qualis sit is qui genuit, recte utique suam τὰ ἡμέτερα, οὐκ ἐν τούτοις δὲ ἀκριβῶς τὴν θείαν naturan demonstraret, dicens: «Qui vidit.me, οὐσίαν ἐξεικονίζεσθαι θέλων, ἑαυτῷ τετήρηκε μόνῳ vidit et patrem? Ego in patre, et pater in me est. › τὴν εἰς ἄκραν ἐμφέρειαν·. Ο γὰρ έωρακώς ἐμὲ, Deinde ut ostenderet se vere loqui, numquid con- φησί, τὸν Πατέρα ἑώρακεν.» Εἶτα τούτοις ἐπήνεγ venienter afferret in humanis operibus aut naturæ κεν εὐθύς· «Πιστεύετε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ dotibus identitatem, dicens: • Propter opera ipsa ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν; › Οπου γὰρ ἀπαραλλάmihi credite. › Cuncta enim habeo, et peragere κτως έχει κατά γε τὴν εἰσάπαν ἐμφέρειαν, πῶς οὐκ cuncta queo quæ naturæ humanæ insunt. Atqui ἂν ἔχοι λοιπὸν αὐτὸς μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, vera nos dicere nemo non, opinor, jure fatebitur, ἔχεται δὲ ὥσπερ ὑπὸ τοῦ Πατρός; Εννόει γάρ τι et identitate in nostris operibus id acute demon - τοιοῦτον, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν δέχου τῶν εἰρημένων. strari. Quidni ergo qui recta pervertunt ", haud "Αρα γὰρ, εἴ τις τὸ ᾿Αβραάμ, ήγουν ἑτέρου τινὸς reclan doctrina semitam insistere suis discipulis ἀνθρώπου τυχὸν εἰς μέσον ἀγάγοι παιδίον, εἶτα τὴν persuadent, sed, relicta via regia, inaccessam et τοῦ τεχόντος αὐτὸ διερωτοίη φύσιν, τίς τε ὅλως εἴη asperam calcare se ignorant, et suos asseclas eo καὶ ποδαπὸς ὁ τεκών βούλοιτο μαθεῖν, οὐκ ἂν εὐλό compellunt? Sed nos, ejuscemodi via relicta, per γως ἐφώνησε, μᾶλλον δὲ τὴν οἰκείαν ἐπέδειξε φύσιν, rectam incedemus, et, sacrarum Litterarum au- λέγων·. Ο έωρακώς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν πατέρα; ctoritate muniti, æquipotentem et consubstantia- Ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ, καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν.» lem Deo ac Patri Filium ejus secundum naturam Εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τὴν ἀλήθειαν εἰπεῖν, οὐκ esse credimus, ejusque imaginem esse, atque id- ἂν παροίσαι πρεπόντως τὴν ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις circo in Patre esse, et in ipso Patrem. ἔργοις, ήτοι φυσικοῖς πλεονεκτήμασι ταυτότητα, λέγων· «Διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι.» Ἔχω γὰρ πάντα, καὶ ἐνεργεῖν ἰσχύω τὰ τῇ ἀνθρωπεία προσόντα φύσει. Αλλ', οἶμαι, πᾶς τις ἐρεῖ καὶ συναινέσει δικαίως ὅτι λέγοιμεν ἀληθῆ, δριμείαν δὲ τῶν ἐν τοῖς ἰδίοις ἔργοις ἀπόδειξιν τὴν ταυτότητα παρακομίσαι. Τί τοιγαροῦν οἱ τὰ ὀρθῶς ἔχοντα διαστρέφοντες, μὴ τὴν εὐθεῖαν τῶν θεωρημάτων ἰέναι τρίβον τοὺς ἰδίους ἀναπείθουσι φοιτητὰς, ἀλλὰ, τῆς βασιλικῆς τε καὶ τετριμμένης ἐξώσαντες, τὴν ἀστιβῆ καὶ τραχεῖαν ἐρχόμενοι διαλελήθασι μὲν ἑαυτοὺς, συντρίβουσι δὲ καὶ τοὺς ἔπεσθαι δεῖν οἰομένους αὐτοῖς; Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, οὐ ταύτην ἐρχόμενοι τὴν ὁδὸν, τὴν εὐθυτενῆ βαδιούμεθα, καὶ, τοῖς ἱεροῖς πειθόμενοι Γράμμασιν, ἐτοσθενῆ καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πιστεύομεν εἶναι τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κατὰ φύσιν Υἱὸν, εἰκόνα τε ὑπάρχειν αὐτοῦ, διά τε τοῦτο αὐτὸν μὲν εἶναι ἐν Πατρὶ, ἐν ἑαυτῷ δὲ τὸν Πατέρα. XIV, 12, 13. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado. Εt quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam; ut glorificetur Pater in Filio. Si quis quam longe patet loci hujus expositio dicendo extendi velit, longa et alta quidem esset oratio: sed quid in 802 rem auditorum sit animo versantes, dempta sermonis prolixitate, cum 8 Mich. 1, 9. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲν τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μεί ζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι. Καὶ ὅ τι ἂν αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ γιῷ. Εἴη μὲν ἄν, εἴπερ τῳ δοκεῖ, τῷ τῶν προκειμένων θεωρήματι συνεκτείνεσθαι πλάτες, μακρὸς καὶ βαθὺς ὁ λόγος· τὸ δὲ τοῖς ἀκροωμένοις ἐννοοῦντες λυσιτελέστερον, περιδράξασθαι τῶν σημαινομένων οίησόμεθα

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πρέπειν, τὸ πολὺ τοῦ λόγου περιστείλαντες μῆκος • explanabimus: erit enim hic locus isto modo mulεἴη γὰρ ἂν οὕτω μάλιστα τοῖς πολλοῖς εὐπαράδεκτον tis captu facilis. Volens igitur ostendere se esse τὸ θεώρημα. Επιδείξαι τοιγαροῦν ἐθελήσας ὡς εἴη quidem suo Patri consubstantialem ejusque charaμὲν ὁμοούσιος τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι καὶ ὅτι χαρακτήρ cterem, qui in Patre tanquam in archetypo contiἐστιν αὐτοῦ, φορούμενος μὲν ὡς ἐν ἀρχετύπῳ τῷ neatur, habeat tamen in seipso arcbetypum, ut Πατρί, ἔχων γε μὴν ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀρχέτυπον, ὡς character natura atque substantia, non autem χαρακτὴρ φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς, καὶ οὐ κατά τινα forma ac figura (figuras enim Deus non capit, σχηματισμὸν τὸν ἐν διαπλάσει νοούμενον άνω γὰρ cum sit incorporeus), Ego, inquit, in Patre, et σχημάτων τὸ θεῖον, ἐπεὶ καὶ ἀσώματον), «Εγώ, Pater in me est. › Sed ut similitudinis æqualitaφησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν.» tem et conformitatem per omnia similem aliunde Ἀλλ᾿ ἵνα τῆς ἐμφερείας τὴν ἰσότητα καὶ τὸ σύμ- non quæramus quam ex solis naturæ prærogativis μορφον ἀπαραλλάκτως μὴ καθ᾿ ἕτερόν τινα ζητῶμεν (binc enim substantialem et naturalem cernere τρόπον ἢ ἐκ μόνων τῶν τῇ φύσει προσόντων πλεονε- licet similitudinem ), «Alioqui, ait, propter opera κτημάτων (ἐντεῦθεν γὰρ ἦν ουσιώδη και φυσικὴν credite. › Recte quippe existimabat quod, si quis ὁρᾶν τὴν ὁμοίωσιν), «Εἰ δὲ μή, φησὶν, ἀπὸ τῶν se æqualibus cum Deo ac Patre operibus conspiἔργων πιστεύετε. ο βετο γὰρ δὴ λίαν ὀρθῶς ὡς, euum spectarit, pro naturali charactere et imagine εἴπερ ὅλως θεάσαιτό τις αὐτὸν τοῖς ἴσοις ἐκλάμποντα substantiæ ejus " ipsum susceperit nunquam κατορθώματι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, εἰς φυσικὸν ὄντως enim paria cum Deo faciat qui ex Deo non est παραδέξαιτο χαρακτῆρα καὶ εἰκόνα τῆς οὐσίας αὐτ secundum naturam, sed neque creatura divinæ τοῦ· οὐ γὰρ ἂν ποτε δράσαι τὰ ἴσα τῷ Θεῷ τὸ μὴ naturæ miraculis patrandis par esse possit. Bona ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν προσγένοιτό τινι enim naturæ illius quæ semper est penitus inτῶν γενητῶν τὸ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τῇ θείᾳ φύσει τερα accessa sunt iis quæ ex nihilo producta sunt; et τουργεῖν δύνασθαί ποτε. "Αβατα γὰρ καὶ ἀνέπαφα inculpatum quidem prorsus apud recte sentientes παντελῶς τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις Servatoris sermonem fore, credibile erat nullaτὰ τοῦ ἀεὶ ὄντος ἰδίως ἀγαθά· καὶ ὅτι μὲν ἀλοιδό tenus dubitaturos aliquos; verumtamen hæretiρητος παντελῶς παρά γε τοῖς εὖ φρονοῦσιν ὁ τοῦ·cos novæ doctrinæ occasionem et prætextum arΣωτῆρος ἔσται λόγος, οὐδαμόθεν ἐνδοιάσειν εἰκὸς ἦν repturos etiam id quod recte dictum erat, non ignoτινας· ἔσεσθαί γε μὴν τοῖς τἀναντία δοξάζουσιν ἑτερο- ravit, ut Deus. Ne igitur iis qui recta pervertunt διδασκαλίας ἀφορμὴν καὶ πρόφασιν καὶ τὸ καλῶς petulantiæ locus hic relinqueretur ullus, neque εἰρημένον, οὐχ ἡγνόησεν, ὡς Θεός. Ἵνα τοίνυν μὴ dicerent miracula patrasse Filium non vi quidem τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσιν ἀθυρογλωττίας ἐν τού ac potestate sua, sed quia habebat in seipso Pa.. τοις περιλείπηται τόπος, μηδὲ λέγοιεν ὅτι δημιουργός trom facientem opera, quemadmodum ipse dixit τῶν θαυμάτων γέγονεν ὁ Υἱὸς οὐκ ἐκ τῆς ἐνούσης atque confirmavit, necessario Dominus remedium Ισχύος αὐτῷ οὐδὲ ἐξ ἰδίας δυνάμεως, ἀλλ' ἐπείπερ attulit, subjungens se credentibus in se largiturumn εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ποιοῦντα τὰ ἔργα, καθά ea quæ petere voluerint; neque vero tantam se daπερ οὖν αὐτὸς ἔφη καὶ διισχυρίσατο, τεθεράπευχεν turum vim ac potestatem promittit, sed amplioἀναγκαίως ὁ Κύριος ταῖς τῶν νοημάτων επαγωγαῖς· rem: < Majora enim, inquit, faciet bis quæ ego faἑαυτὸν μὲν γὰρ ἐν τούτοις ἔσεσθαι χορηγὸν ἐπαγγέλο cio. Vides ergo quo pacto adversariorum infringat λεται τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, ὧνπερ ἂν ἐθέλουσιν audaciam, et revocet quodammodo eos qui in peαἰτεῖν, καὶ οὐχὶ μόνην αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται τοσαύ tras cæci ruunt. Dicet enim eis aliquis: 0 stulti ac την χορηγήσειν δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ cæci, qui nihil ex seipso Filium facere posse putatis, πολύ· μείζονα γαρ, φησίν, ὧν ἐγὼ πεποίηκα ποιήσει. sed ei datam esse potius miraculorum 803 patranΟρᾷς οὖν ὅπως ἀνακόπτει χρησίμως τῶν δι' ἐναν dorum vim ac potestatem a Patre, quomodo maτίας τὸ θράσος, καὶ ἀναπειράζει τρόπον τινὰ τοῖς jora daturum se pollicetur credentibus in ipsum? ἐλέγχοις ἐρχομένους κατὰ πετρῶν. Ἐρεῖ γάρ τις Quomodo quod non fecit ipse, alter perficiet, virαὐτοῖς· ῾Ο ἀνόητοι καὶ τυφλοί, μηδὲν ἐξ ἑαυτοῦ δε δυνῆσθαι κατορθοῦν ὑπειληφότες τὸν Υἱόν, κεχορηγῆσθαι δὲ μᾶλλον τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς παραδόξως τετελεσμένοις δυναμίν τε καὶ ἐξουσίαν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, πῶς καὶ μείζονα κατορθοῦν, ἐπαγγέλλεται δώσειν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν; Πῶς ὁ μὴ δέδρακεν αὐτ τὸς, ἕτερος κατορθώσει, τὴν παρ' αὐτοῦ δανεισάμενος δύναμιν; θέα γὰρ ὅπως οὐκ εἴρηκεν ἐν τούτοις ὅτι χορηγήσει τοῖς πιστεύουσι δύναμιν ὁ Πατήρ, ἀλλ' • Ο τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ποιήσω.» Ο δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ μείζω δύνασθαι κατορθοῦν, ὡς Θεός, ἐπιδιδούς, πῶς ἂν αὐτὸς ἐχορηγήθη παρ' » Hebr. 1, 3. tute ab eo mutuata? Adverte enim ut non hic dixerit Patrem fidelibus virtutem largiturum, sed, • Quod potieritis in nomine meo, hoc faciam. Qui ergo aliis, ut Deus, majora patrandi vim tribuit, quomodo ipse ab aliis ista faciendi virtutem mutuetur? Quamobrem nugæ sunt isthæc prorsus ac diabolicæ perversitatis inventa. Nec enim Filii vìm ac potestatem finitam cernes, ut ad nonnulla quidem se extendat, sed majoribus nequaquam par sit, verum quæcunque velit facile peragentem, dignis - que largientem ut æqualibus sive etiam altioribus soliis glorientur. Neque tamen quisquam putet nos

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πρέπειν, τὸ πολὺ τοῦ λόγου περιστείλαντες μῆκος • explanabimus: erit enim hic locus isto modo mulεἴη γὰρ ἂν οὕτω μάλιστα τοῖς πολλοῖς εὐπαράδεκτον tis captu facilis. Volens igitur ostendere se esse τὸ θεώρημα. Επιδείξαι τοιγαροῦν ἐθελήσας ὡς εἴη quidem suo Patri consubstantialem ejusque charaμὲν ὁμοούσιος τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι καὶ ὅτι χαρακτήρ cterem, qui in Patre tanquam in archetypo contiἐστιν αὐτοῦ, φορούμενος μὲν ὡς ἐν ἀρχετύπῳ τῷ neatur, habeat tamen in seipso arcbetypum, ut Πατρί, ἔχων γε μὴν ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀρχέτυπον, ὡς character natura atque substantia, non autem χαρακτὴρ φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς, καὶ οὐ κατά τινα forma ac figura (figuras enim Deus non capit, σχηματισμὸν τὸν ἐν διαπλάσει νοούμενον άνω γὰρ cum sit incorporeus), Ego, inquit, in Patre, et σχημάτων τὸ θεῖον, ἐπεὶ καὶ ἀσώματον), «Εγώ, Pater in me est. › Sed ut similitudinis æqualitaφησίν, ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν.» tem et conformitatem per omnia similem aliunde Ἀλλ᾿ ἵνα τῆς ἐμφερείας τὴν ἰσότητα καὶ τὸ σύμ- non quæramus quam ex solis naturæ prærogativis μορφον ἀπαραλλάκτως μὴ καθ᾿ ἕτερόν τινα ζητῶμεν (binc enim substantialem et naturalem cernere τρόπον ἢ ἐκ μόνων τῶν τῇ φύσει προσόντων πλεονε- licet similitudinem ), «Alioqui, ait, propter opera κτημάτων (ἐντεῦθεν γὰρ ἦν ουσιώδη και φυσικὴν credite. › Recte quippe existimabat quod, si quis ὁρᾶν τὴν ὁμοίωσιν), «Εἰ δὲ μή, φησὶν, ἀπὸ τῶν se æqualibus cum Deo ac Patre operibus conspiἔργων πιστεύετε. ο βετο γὰρ δὴ λίαν ὀρθῶς ὡς, euum spectarit, pro naturali charactere et imagine εἴπερ ὅλως θεάσαιτό τις αὐτὸν τοῖς ἴσοις ἐκλάμποντα substantiæ ejus " ipsum susceperit nunquam κατορθώματι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, εἰς φυσικὸν ὄντως enim paria cum Deo faciat qui ex Deo non est παραδέξαιτο χαρακτῆρα καὶ εἰκόνα τῆς οὐσίας αὐτ secundum naturam, sed neque creatura divinæ τοῦ· οὐ γὰρ ἂν ποτε δράσαι τὰ ἴσα τῷ Θεῷ τὸ μὴ naturæ miraculis patrandis par esse possit. Bona ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν προσγένοιτό τινι enim naturæ illius quæ semper est penitus inτῶν γενητῶν τὸ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τῇ θείᾳ φύσει τερα accessa sunt iis quæ ex nihilo producta sunt; et τουργεῖν δύνασθαί ποτε. "Αβατα γὰρ καὶ ἀνέπαφα inculpatum quidem prorsus apud recte sentientes παντελῶς τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις Servatoris sermonem fore, credibile erat nullaτὰ τοῦ ἀεὶ ὄντος ἰδίως ἀγαθά· καὶ ὅτι μὲν ἀλοιδό tenus dubitaturos aliquos; verumtamen hæretiρητος παντελῶς παρά γε τοῖς εὖ φρονοῦσιν ὁ τοῦ·cos novæ doctrinæ occasionem et prætextum arΣωτῆρος ἔσται λόγος, οὐδαμόθεν ἐνδοιάσειν εἰκὸς ἦν repturos etiam id quod recte dictum erat, non ignoτινας· ἔσεσθαί γε μὴν τοῖς τἀναντία δοξάζουσιν ἑτερο- ravit, ut Deus. Ne igitur iis qui recta pervertunt διδασκαλίας ἀφορμὴν καὶ πρόφασιν καὶ τὸ καλῶς petulantiæ locus hic relinqueretur ullus, neque εἰρημένον, οὐχ ἡγνόησεν, ὡς Θεός. Ἵνα τοίνυν μὴ dicerent miracula patrasse Filium non vi quidem τοῖς τὰ ὀρθὰ διαστρέφουσιν ἀθυρογλωττίας ἐν τού ac potestate sua, sed quia habebat in seipso Pa.. τοις περιλείπηται τόπος, μηδὲ λέγοιεν ὅτι δημιουργός trom facientem opera, quemadmodum ipse dixit τῶν θαυμάτων γέγονεν ὁ Υἱὸς οὐκ ἐκ τῆς ἐνούσης atque confirmavit, necessario Dominus remedium Ισχύος αὐτῷ οὐδὲ ἐξ ἰδίας δυνάμεως, ἀλλ' ἐπείπερ attulit, subjungens se credentibus in se largiturumn εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα ποιοῦντα τὰ ἔργα, καθά ea quæ petere voluerint; neque vero tantam se daπερ οὖν αὐτὸς ἔφη καὶ διισχυρίσατο, τεθεράπευχεν turum vim ac potestatem promittit, sed amplioἀναγκαίως ὁ Κύριος ταῖς τῶν νοημάτων επαγωγαῖς· rem: < Majora enim, inquit, faciet bis quæ ego faἑαυτὸν μὲν γὰρ ἐν τούτοις ἔσεσθαι χορηγὸν ἐπαγγέλο cio. Vides ergo quo pacto adversariorum infringat λεται τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, ὧνπερ ἂν ἐθέλουσιν audaciam, et revocet quodammodo eos qui in peαἰτεῖν, καὶ οὐχὶ μόνην αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται τοσαύ tras cæci ruunt. Dicet enim eis aliquis: 0 stulti ac την χορηγήσειν δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ cæci, qui nihil ex seipso Filium facere posse putatis, πολύ· μείζονα γαρ, φησίν, ὧν ἐγὼ πεποίηκα ποιήσει. sed ei datam esse potius miraculorum 803 patranΟρᾷς οὖν ὅπως ἀνακόπτει χρησίμως τῶν δι' ἐναν dorum vim ac potestatem a Patre, quomodo maτίας τὸ θράσος, καὶ ἀναπειράζει τρόπον τινὰ τοῖς jora daturum se pollicetur credentibus in ipsum? ἐλέγχοις ἐρχομένους κατὰ πετρῶν. Ἐρεῖ γάρ τις Quomodo quod non fecit ipse, alter perficiet, virαὐτοῖς· ῾Ο ἀνόητοι καὶ τυφλοί, μηδὲν ἐξ ἑαυτοῦ δε δυνῆσθαι κατορθοῦν ὑπειληφότες τὸν Υἱόν, κεχορηγῆσθαι δὲ μᾶλλον τὴν ἐφ' ἅπασι τοῖς παραδόξως τετελεσμένοις δυναμίν τε καὶ ἐξουσίαν ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, πῶς καὶ μείζονα κατορθοῦν, ἐπαγγέλλεται δώσειν τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν; Πῶς ὁ μὴ δέδρακεν αὐτ τὸς, ἕτερος κατορθώσει, τὴν παρ' αὐτοῦ δανεισάμενος δύναμιν; θέα γὰρ ὅπως οὐκ εἴρηκεν ἐν τούτοις ὅτι χορηγήσει τοῖς πιστεύουσι δύναμιν ὁ Πατήρ, ἀλλ' • Ο τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ποιήσω.» Ο δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ μείζω δύνασθαι κατορθοῦν, ὡς Θεός, ἐπιδιδούς, πῶς ἂν αὐτὸς ἐχορηγήθη παρ' » Hebr. 1, 3. tute ab eo mutuata? Adverte enim ut non hic dixerit Patrem fidelibus virtutem largiturum, sed, • Quod potieritis in nomine meo, hoc faciam. Qui ergo aliis, ut Deus, majora patrandi vim tribuit, quomodo ipse ab aliis ista faciendi virtutem mutuetur? Quamobrem nugæ sunt isthæc prorsus ac diabolicæ perversitatis inventa. Nec enim Filii vìm ac potestatem finitam cernes, ut ad nonnulla quidem se extendat, sed majoribus nequaquam par sit, verum quæcunque velit facile peragentem, dignis - que largientem ut æqualibus sive etiam altioribus soliis glorientur. Neque tamen quisquam putet nos

παντελῶς καὶ θύλος εἰκαῖος καὶ δαιμονιώδους δυστρο πίας εὑρέματα. Πεπερασμένην δὲ οὐδαμῶς τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, οὐδὲ διήκουσαν μὲν ἐπί τι τῶν ὄντων, οὐκ ἀρκοῦσαν δὲ τοῖς ἔτι μείζοσιν, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν βούλοιτο ταῦτά τε δρῶσαν εὐκόλως, καὶ τοῖς ἀξίοις χαριζομένην τὸ τοῖς ἴσοις τυχὸν ἤγουν καὶ ὑπερκειμένοις ἐναβρύνεσθαι θώκοις. Καὶ μή τις οἰέσθω λέγειν ἡμᾶς ὅτι περιέσται ποτὲ τὸ δύνασθαί τινι τῶν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τετιμηκότων δημιουρ γῆσαι μὲν οὐρανὸν, ἥλιον δὲ καὶ σελήνην, ήγουν τὸν περιφανῆ τῶν ἀστέρων χορὸν ἀναδείξαι, κτίσαι τυχὸν ἀγγέλους, ἢ γῆν, ἢ τὰ ἐν αὐτῇ. Τέτραπται γὰρ οὐκ ἐν τούτοις ὁ τοῦ λόγου σκοπὸς, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς συντείνεται, καὶ τῆς ἀνθρωποπρεπούς λαμπρότητος ἐν δόξῃ, φημί, καὶ ἁγιασμῷ τὸ μέτρον οὐχ ὑπερ τρέχει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο περιστέλλων ὥσπερ τοῦ λόγου τὸν ἐφ' ὅπερ ἄν τις βούλοιτο δρόμον, καὶ μόνοις τοῖς παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένοις ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τῶν ἔτι μειζόνων ἀντιπαρεξάγων τὸ μέγεθος, «Λ ἐγὼ πεποίηκα, φησί, ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων.» Οὐ γὰρ ἀτονήσας περὶ τὰ μείζω μέχρι τῶν τετελεσμένων, τὴν οἰκείαν ἐπέστησε δύναμιν, ἐπιτελέσας δὲ ἅπερ ἐχρῆν καὶ ὅσαπερ τυχὸν εἰς μέσον παρεκόμισεν ὁ καιρὸς, ὅτι μὴ μέχρις ἐκείνων ἀφικνεῖσθαι δύναται τῆς ἐνούσης ἐξουσίας αὐτῷ τὸ ἀπερινόητον μέγεθος ἐκδιδάσκει χρησίμως διὰ τῶν εἰρημένων. Ἀλλ᾿ ἵνα, τὴν τάξιν τῶν προκειμένων τηρήσαντες, τῇ τῆς λέξεως θεωρία τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν ἐπιστήσωμεν, «Αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι.» Εἶτα τί τοῦτο, φήσειεν ἄν τις τῶν ἀκροωμένων ἐπιεικέστερον [γρ. ἐπιεικέστερος], τὸ πορεύεσθαί φημι πρὸς τὸν Πατέρα τὸν Υἱόν, πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν καὶ τὰ ἔτι μείζω τῶν παρ' αὐτοῦ δεδειγμένων τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν; Οὐκοῦν κεκρυμμένην τινὰ θεωρίαν εἰσφέρει τὸ εἰρημένον. Τί οὖν ἐστιν ὁ φησι, δέχου λέο γοντα τυχόν· Ω τῶν ἐμῶν ὑπηρέται λόγων καὶ γνή σιοι φοιτηταί, ἕως μὲν σὺν ὑμῖν τὰς διατριβάς ἐποιούμην ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπολιτευσάμην ὡς ἄνθρω πος, οὐκ ἄκρατον ὑμῖν τῆς θεότητος τὴν ἐξουσίαν ἐπεδειξάμην· εἶπόν τε καὶ πέπραχα πρεπόντως πως affirmare aliquos eorum qui in eum credunt, crean- ἑτέρου τὸ δύνασθαι; Οὐκοῦν λῆρος μὲν τὰ ἐκείνων di calos, solemque ac lunam, aut illustrem astrorum chorum, vel etiam angelos, aut terram, aut quæ in ea sunt, condendi vi pollere. Nec enim in bis orationis scopus vertitur, sed ad quæ par est extenditur, et humanæ claritatis quæ gloria et sanctificatione constat modum non transcendit. Idcirco enim sermonis liberiorem excursum quodammodo inhibens, et miraculis a se in terra, quando factus est homo, editis majorem porro magnitudinem apponens, • Quæ ego feci, inquit, faciet, el majora his. › Non enim quasi majora non posset, suam potestatem rebus a se editis definivit, sed peractis quæ oportebat et quæcunque tempus in medium attulit, incomprehensibilem potestatis suæ magnitudinem iis finibus non terminari his verbis utiliter edocet. Verum ut, loci propositi ordinem servantes, auditorum animos ad hujus dicti observationem erigamus: c Amen, inquit, dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, quia ego ad Patrem vado.» At quid rei est, inquiet aliquis forsan auditorum paulo c:eteris æquior, quod Filius ipse se ad Patrem proficisci inquit, ut qui credunt in eum majora facere possint quam quæ ipse edidit? Sane occultam quamdam in se habet 804 dictum illud contemplationem. Quid ergo sit illud quod ait, ipsum accipe ita propemodum explicantem: O sermonun meorum ministri ac veri discipuli, quandiu vobiscum in terris conversabar, vixi ut homo, non aperte omnino vobis deitatis meæ potestatem ostendi; sed et locutus sum, et feci convenienter humilitatis conditioni et formæ servili. Quoniam vero illa demum pro eo ac decebat peracta sunt, et impletum mihi est dispensationis cum carne mysterium (jamjam enim mortem perpetiar, et resurgam), polliceor me vobis daturum majora quam quæ per me facta sunt, miracula edendi potesta tem, instantc jam tempore et voluntate ea largiendi. Ibo quippe ad Patrem, consessurus videlicet conregnaturusque cum eo ut Deus ex Deo, incomprehensa virtute a potestate amicis meis bona largiens. • Quodcun, ie petieritis, inquit, in nonine meo, hoc faciam, peracto tempore quo necesse erat, inquit, in humilitatis forma videri. καὶ τῷ τῆς ταπεινώσεως μέτρῳ καὶ τῷ σχήματι τῷ Quod decebat observavi propter dispensationem: nunc vero palam e aperte polliceor me facturum ea quæ Dei sunt, ab hac tam illustri gloria Patrem non excludens, sed ut glorificetur in Filio. Nam Filius si glorificetur, omnino in eo quoque Pater glorificabitur. Filium quippe natura sua Deum esse multis antea jam demonstratum est: sed nihilominus etiam hoc ex eo patet quod sanctorum orationes suscipit, eisque quæ petierint ac velint largitur. Quomodo ergo Pater in eo non glorificetur? Ut enim jure dedecus ei aliquod inferretur, si Deus non esset natura is qui ex ipso processit, sic gloriæ multum accipiet, si Deum verum habeat, et fructum ex substantia sua procedentem, qui et cuncta faδουλοπρεπεῖ. Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἐκεῖνα καθηκόντως τετέλεσται, καὶ πεπλήρωταί μοι τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸ μυστήριον· πείσομαι γὰρ ὅσον οὐδέπω τὸν θάνατον, καὶ ἐγερθήσομαι· χαριεῖσθαι δὲ ὑμῖν ἐπαγγέλλομαι καὶ τὰ ἔτι μείζονα τῶν δι᾿ ἐμοῦ θαν· μάτων δύνασθαι πληροῦν, παρόντος ἔτι τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις φιλοτιμίας. Πορεύσομαι γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, συνεδρεύσων αὐτῷ δηλονότι καὶ συμβασιλεύσων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, ἀκατακαλύπτῳ δυνάμει καὶ ἐξουσία. τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸ διδόναι τοῖς γνησίοις τὰ ἀγαθά.. "Οπερ ἂν αιτήσητε, φησίν, ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ο τετελεσμένου τοῦ καιροῦ καθ' ὅν ἔδει, φησὶν, ἐν τῷ τῆς ταπεινώσεως φαίνεσθαι σχήματι. Τετήρηκα τὸ πρέ-

παντελῶς καὶ θύλος εἰκαῖος καὶ δαιμονιώδους δυστρο πίας εὑρέματα. Πεπερασμένην δὲ οὐδαμῶς τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, οὐδὲ διήκουσαν μὲν ἐπί τι τῶν ὄντων, οὐκ ἀρκοῦσαν δὲ τοῖς ἔτι μείζοσιν, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν βούλοιτο ταῦτά τε δρῶσαν εὐκόλως, καὶ τοῖς ἀξίοις χαριζομένην τὸ τοῖς ἴσοις τυχὸν ἤγουν καὶ ὑπερκειμένοις ἐναβρύνεσθαι θώκοις. Καὶ μή τις οἰέσθω λέγειν ἡμᾶς ὅτι περιέσται ποτὲ τὸ δύνασθαί τινι τῶν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τετιμηκότων δημιουρ γῆσαι μὲν οὐρανὸν, ἥλιον δὲ καὶ σελήνην, ήγουν τὸν περιφανῆ τῶν ἀστέρων χορὸν ἀναδείξαι, κτίσαι τυχὸν ἀγγέλους, ἢ γῆν, ἢ τὰ ἐν αὐτῇ. Τέτραπται γὰρ οὐκ ἐν τούτοις ὁ τοῦ λόγου σκοπὸς, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς συντείνεται, καὶ τῆς ἀνθρωποπρεπούς λαμπρότητος ἐν δόξῃ, φημί, καὶ ἁγιασμῷ τὸ μέτρον οὐχ ὑπερ τρέχει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο περιστέλλων ὥσπερ τοῦ λόγου τὸν ἐφ' ὅπερ ἄν τις βούλοιτο δρόμον, καὶ μόνοις τοῖς παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένοις ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τῶν ἔτι μειζόνων ἀντιπαρεξάγων τὸ μέγεθος, «Λ ἐγὼ πεποίηκα, φησί, ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων.» Οὐ γὰρ ἀτονήσας περὶ τὰ μείζω μέχρι τῶν τετελεσμένων, τὴν οἰκείαν ἐπέστησε δύναμιν, ἐπιτελέσας δὲ ἅπερ ἐχρῆν καὶ ὅσαπερ τυχὸν εἰς μέσον παρεκόμισεν ὁ καιρὸς, ὅτι μὴ μέχρις ἐκείνων ἀφικνεῖσθαι δύναται τῆς ἐνούσης ἐξουσίας αὐτῷ τὸ ἀπερινόητον μέγεθος ἐκδιδάσκει χρησίμως διὰ τῶν εἰρημένων. Ἀλλ᾿ ἵνα, τὴν τάξιν τῶν προκειμένων τηρήσαντες, τῇ τῆς λέξεως θεωρία τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν ἐπιστήσωμεν, «Αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι.» Εἶτα τί τοῦτο, φήσειεν ἄν τις τῶν ἀκροωμένων ἐπιεικέστερον [γρ. ἐπιεικέστερος], τὸ πορεύεσθαί φημι πρὸς τὸν Πατέρα τὸν Υἱόν, πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν καὶ τὰ ἔτι μείζω τῶν παρ' αὐτοῦ δεδειγμένων τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν; Οὐκοῦν κεκρυμμένην τινὰ θεωρίαν εἰσφέρει τὸ εἰρημένον. Τί οὖν ἐστιν ὁ φησι, δέχου λέο γοντα τυχόν· Ω τῶν ἐμῶν ὑπηρέται λόγων καὶ γνή σιοι φοιτηταί, ἕως μὲν σὺν ὑμῖν τὰς διατριβάς ἐποιούμην ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπολιτευσάμην ὡς ἄνθρω πος, οὐκ ἄκρατον ὑμῖν τῆς θεότητος τὴν ἐξουσίαν ἐπεδειξάμην· εἶπόν τε καὶ πέπραχα πρεπόντως πως affirmare aliquos eorum qui in eum credunt, crean- ἑτέρου τὸ δύνασθαι; Οὐκοῦν λῆρος μὲν τὰ ἐκείνων di calos, solemque ac lunam, aut illustrem astrorum chorum, vel etiam angelos, aut terram, aut quæ in ea sunt, condendi vi pollere. Nec enim in bis orationis scopus vertitur, sed ad quæ par est extenditur, et humanæ claritatis quæ gloria et sanctificatione constat modum non transcendit. Idcirco enim sermonis liberiorem excursum quodammodo inhibens, et miraculis a se in terra, quando factus est homo, editis majorem porro magnitudinem apponens, • Quæ ego feci, inquit, faciet, el majora his. › Non enim quasi majora non posset, suam potestatem rebus a se editis definivit, sed peractis quæ oportebat et quæcunque tempus in medium attulit, incomprehensibilem potestatis suæ magnitudinem iis finibus non terminari his verbis utiliter edocet. Verum ut, loci propositi ordinem servantes, auditorum animos ad hujus dicti observationem erigamus: c Amen, inquit, dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, quia ego ad Patrem vado.» At quid rei est, inquiet aliquis forsan auditorum paulo c:eteris æquior, quod Filius ipse se ad Patrem proficisci inquit, ut qui credunt in eum majora facere possint quam quæ ipse edidit? Sane occultam quamdam in se habet 804 dictum illud contemplationem. Quid ergo sit illud quod ait, ipsum accipe ita propemodum explicantem: O sermonun meorum ministri ac veri discipuli, quandiu vobiscum in terris conversabar, vixi ut homo, non aperte omnino vobis deitatis meæ potestatem ostendi; sed et locutus sum, et feci convenienter humilitatis conditioni et formæ servili. Quoniam vero illa demum pro eo ac decebat peracta sunt, et impletum mihi est dispensationis cum carne mysterium (jamjam enim mortem perpetiar, et resurgam), polliceor me vobis daturum majora quam quæ per me facta sunt, miracula edendi potesta tem, instantc jam tempore et voluntate ea largiendi. Ibo quippe ad Patrem, consessurus videlicet conregnaturusque cum eo ut Deus ex Deo, incomprehensa virtute a potestate amicis meis bona largiens. • Quodcun, ie petieritis, inquit, in nonine meo, hoc faciam, peracto tempore quo necesse erat, inquit, in humilitatis forma videri. καὶ τῷ τῆς ταπεινώσεως μέτρῳ καὶ τῷ σχήματι τῷ Quod decebat observavi propter dispensationem: nunc vero palam e aperte polliceor me facturum ea quæ Dei sunt, ab hac tam illustri gloria Patrem non excludens, sed ut glorificetur in Filio. Nam Filius si glorificetur, omnino in eo quoque Pater glorificabitur. Filium quippe natura sua Deum esse multis antea jam demonstratum est: sed nihilominus etiam hoc ex eo patet quod sanctorum orationes suscipit, eisque quæ petierint ac velint largitur. Quomodo ergo Pater in eo non glorificetur? Ut enim jure dedecus ei aliquod inferretur, si Deus non esset natura is qui ex ipso processit, sic gloriæ multum accipiet, si Deum verum habeat, et fructum ex substantia sua procedentem, qui et cuncta faδουλοπρεπεῖ. Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἐκεῖνα καθηκόντως τετέλεσται, καὶ πεπλήρωταί μοι τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸ μυστήριον· πείσομαι γὰρ ὅσον οὐδέπω τὸν θάνατον, καὶ ἐγερθήσομαι· χαριεῖσθαι δὲ ὑμῖν ἐπαγγέλλομαι καὶ τὰ ἔτι μείζονα τῶν δι᾿ ἐμοῦ θαν· μάτων δύνασθαι πληροῦν, παρόντος ἔτι τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις φιλοτιμίας. Πορεύσομαι γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, συνεδρεύσων αὐτῷ δηλονότι καὶ συμβασιλεύσων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, ἀκατακαλύπτῳ δυνάμει καὶ ἐξουσία. τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸ διδόναι τοῖς γνησίοις τὰ ἀγαθά.. "Οπερ ἂν αιτήσητε, φησίν, ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ο τετελεσμένου τοῦ καιροῦ καθ' ὅν ἔδει, φησὶν, ἐν τῷ τῆς ταπεινώσεως φαίνεσθαι σχήματι. Τετήρηκα τὸ πρέ-

παντελῶς καὶ θύλος εἰκαῖος καὶ δαιμονιώδους δυστρο πίας εὑρέματα. Πεπερασμένην δὲ οὐδαμῶς τὴν τοῦ Υἱοῦ δύναμιν θεωρήσαι τις ἂν, οὐδὲ διήκουσαν μὲν ἐπί τι τῶν ὄντων, οὐκ ἀρκοῦσαν δὲ τοῖς ἔτι μείζοσιν, ἀλλ' ὅσαπερ ἂν βούλοιτο ταῦτά τε δρῶσαν εὐκόλως, καὶ τοῖς ἀξίοις χαριζομένην τὸ τοῖς ἴσοις τυχὸν ἤγουν καὶ ὑπερκειμένοις ἐναβρύνεσθαι θώκοις. Καὶ μή τις οἰέσθω λέγειν ἡμᾶς ὅτι περιέσται ποτὲ τὸ δύνασθαί τινι τῶν τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν τετιμηκότων δημιουρ γῆσαι μὲν οὐρανὸν, ἥλιον δὲ καὶ σελήνην, ήγουν τὸν περιφανῆ τῶν ἀστέρων χορὸν ἀναδείξαι, κτίσαι τυχὸν ἀγγέλους, ἢ γῆν, ἢ τὰ ἐν αὐτῇ. Τέτραπται γὰρ οὐκ ἐν τούτοις ὁ τοῦ λόγου σκοπὸς, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς συντείνεται, καὶ τῆς ἀνθρωποπρεπούς λαμπρότητος ἐν δόξῃ, φημί, καὶ ἁγιασμῷ τὸ μέτρον οὐχ ὑπερ τρέχει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο περιστέλλων ὥσπερ τοῦ λόγου τὸν ἐφ' ὅπερ ἄν τις βούλοιτο δρόμον, καὶ μόνοις τοῖς παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένοις ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, τῶν ἔτι μειζόνων ἀντιπαρεξάγων τὸ μέγεθος, «Λ ἐγὼ πεποίηκα, φησί, ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων.» Οὐ γὰρ ἀτονήσας περὶ τὰ μείζω μέχρι τῶν τετελεσμένων, τὴν οἰκείαν ἐπέστησε δύναμιν, ἐπιτελέσας δὲ ἅπερ ἐχρῆν καὶ ὅσαπερ τυχὸν εἰς μέσον παρεκόμισεν ὁ καιρὸς, ὅτι μὴ μέχρις ἐκείνων ἀφικνεῖσθαι δύναται τῆς ἐνούσης ἐξουσίας αὐτῷ τὸ ἀπερινόητον μέγεθος ἐκδιδάσκει χρησίμως διὰ τῶν εἰρημένων. Ἀλλ᾿ ἵνα, τὴν τάξιν τῶν προκειμένων τηρήσαντες, τῇ τῆς λέξεως θεωρία τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν ἐπιστήσωμεν, «Αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι.» Εἶτα τί τοῦτο, φήσειεν ἄν τις τῶν ἀκροωμένων ἐπιεικέστερον [γρ. ἐπιεικέστερος], τὸ πορεύεσθαί φημι πρὸς τὸν Πατέρα τὸν Υἱόν, πρὸς τὸ δύνασθαι κατορθοῦν καὶ τὰ ἔτι μείζω τῶν παρ' αὐτοῦ δεδειγμένων τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτόν; Οὐκοῦν κεκρυμμένην τινὰ θεωρίαν εἰσφέρει τὸ εἰρημένον. Τί οὖν ἐστιν ὁ φησι, δέχου λέο γοντα τυχόν· Ω τῶν ἐμῶν ὑπηρέται λόγων καὶ γνή σιοι φοιτηταί, ἕως μὲν σὺν ὑμῖν τὰς διατριβάς ἐποιούμην ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπολιτευσάμην ὡς ἄνθρω πος, οὐκ ἄκρατον ὑμῖν τῆς θεότητος τὴν ἐξουσίαν ἐπεδειξάμην· εἶπόν τε καὶ πέπραχα πρεπόντως πως affirmare aliquos eorum qui in eum credunt, crean- ἑτέρου τὸ δύνασθαι; Οὐκοῦν λῆρος μὲν τὰ ἐκείνων di calos, solemque ac lunam, aut illustrem astrorum chorum, vel etiam angelos, aut terram, aut quæ in ea sunt, condendi vi pollere. Nec enim in bis orationis scopus vertitur, sed ad quæ par est extenditur, et humanæ claritatis quæ gloria et sanctificatione constat modum non transcendit. Idcirco enim sermonis liberiorem excursum quodammodo inhibens, et miraculis a se in terra, quando factus est homo, editis majorem porro magnitudinem apponens, • Quæ ego feci, inquit, faciet, el majora his. › Non enim quasi majora non posset, suam potestatem rebus a se editis definivit, sed peractis quæ oportebat et quæcunque tempus in medium attulit, incomprehensibilem potestatis suæ magnitudinem iis finibus non terminari his verbis utiliter edocet. Verum ut, loci propositi ordinem servantes, auditorum animos ad hujus dicti observationem erigamus: c Amen, inquit, dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, quia ego ad Patrem vado.» At quid rei est, inquiet aliquis forsan auditorum paulo c:eteris æquior, quod Filius ipse se ad Patrem proficisci inquit, ut qui credunt in eum majora facere possint quam quæ ipse edidit? Sane occultam quamdam in se habet 804 dictum illud contemplationem. Quid ergo sit illud quod ait, ipsum accipe ita propemodum explicantem: O sermonun meorum ministri ac veri discipuli, quandiu vobiscum in terris conversabar, vixi ut homo, non aperte omnino vobis deitatis meæ potestatem ostendi; sed et locutus sum, et feci convenienter humilitatis conditioni et formæ servili. Quoniam vero illa demum pro eo ac decebat peracta sunt, et impletum mihi est dispensationis cum carne mysterium (jamjam enim mortem perpetiar, et resurgam), polliceor me vobis daturum majora quam quæ per me facta sunt, miracula edendi potesta tem, instantc jam tempore et voluntate ea largiendi. Ibo quippe ad Patrem, consessurus videlicet conregnaturusque cum eo ut Deus ex Deo, incomprehensa virtute a potestate amicis meis bona largiens. • Quodcun, ie petieritis, inquit, in nonine meo, hoc faciam, peracto tempore quo necesse erat, inquit, in humilitatis forma videri. καὶ τῷ τῆς ταπεινώσεως μέτρῳ καὶ τῷ σχήματι τῷ Quod decebat observavi propter dispensationem: nunc vero palam e aperte polliceor me facturum ea quæ Dei sunt, ab hac tam illustri gloria Patrem non excludens, sed ut glorificetur in Filio. Nam Filius si glorificetur, omnino in eo quoque Pater glorificabitur. Filium quippe natura sua Deum esse multis antea jam demonstratum est: sed nihilominus etiam hoc ex eo patet quod sanctorum orationes suscipit, eisque quæ petierint ac velint largitur. Quomodo ergo Pater in eo non glorificetur? Ut enim jure dedecus ei aliquod inferretur, si Deus non esset natura is qui ex ipso processit, sic gloriæ multum accipiet, si Deum verum habeat, et fructum ex substantia sua procedentem, qui et cuncta faδουλοπρεπεῖ. Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν ἐκεῖνα καθηκόντως τετέλεσται, καὶ πεπλήρωταί μοι τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸ μυστήριον· πείσομαι γὰρ ὅσον οὐδέπω τὸν θάνατον, καὶ ἐγερθήσομαι· χαριεῖσθαι δὲ ὑμῖν ἐπαγγέλλομαι καὶ τὰ ἔτι μείζονα τῶν δι᾿ ἐμοῦ θαν· μάτων δύνασθαι πληροῦν, παρόντος ἔτι τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις φιλοτιμίας. Πορεύσομαι γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, συνεδρεύσων αὐτῷ δηλονότι καὶ συμβασιλεύσων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, ἀκατακαλύπτῳ δυνάμει καὶ ἐξουσία. τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως τὸ διδόναι τοῖς γνησίοις τὰ ἀγαθά.. "Οπερ ἂν αιτήσητε, φησίν, ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ο τετελεσμένου τοῦ καιροῦ καθ' ὅν ἔδει, φησὶν, ἐν τῷ τῆς ταπεινώσεως φαίνεσθαι σχήματι. Τετήρηκα τὸ πρέ-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πον διὰ τὴν οἰκονομίαν· νυνὶ δὲ λοιπὸν ἀκατακαλύ- cere et ceteris ut mira faciant largiri possit. Quod si ad gloriam Patris spectat Filiuĵo divinis præro - gativis esse conspicuum, quænam ratio vetabil quominus puniendus sit bæreticus, qui impudenti blasphemia multis eum modis elevare non sit veritus? Addam et aliud quod illorum ignorantiam et imperitiam non mediocriter, ut reor, oppugnat. Nam si Filium precamur, et ab eo petitiones petimus, el ipse daturum se pollicetur, quomodo non erit natura Deus et ex Deo naturali genitus? Nam si istiusmodi ita se habere non existimant, sed creatum dicunt, qua in re differemus 805 ab iis qui solem, aut cœlum, sive creaturarum aliquam aliamı invocant? Taînetsi enim inconsiderantiæ suæ dedecore confusi creaturam quidem ipsum esse dicunt, cæteris æqualem, sed supra omnes eminentia quadam præditum, sciant tamen se nihilominus Patris gloriam lædere, id est Filium, quando inter creaturas eum collocant. Nec enim quæritur utrum magna sit, an parva creatura, sed an omnino creatura sit, an non potius Deus secundum naturam, quod verum quidem est. πτως, ὡς Θεός, ἐνεργήσειν ἐπαγγέλλομαι τὰ Θεοῦ, οὐ τὸν Πατέρα τῆς οὕτω πρεπούσης δόξης ἐξωθούμενος, ἀλλ' ίνα δοξασθῇ ἐν τῷ Υἱῷ. Δοξαζομένου γὰρ τοῦ γεννήματος, δοξασθήσεται πάντως ἐν αὐτῷ καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν. Θεὸς γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς καὶ διὰ πολλῶν μὲν ἑτέρων καταπέφανται· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ διὰ τοῦ δέχεσθαι μὲν τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, χορηγεῖν δὲ αὐτοῖς, ἅπερ ἂν αὐτοῖεν καὶ βούλοιντο. Πῶς οὖν οὐκ ἂν ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ δοξάζοιτο; Ωσπερ γὰρ καὶ εἰκότως ἂν κατεψέχθη, Θεοῦ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντος τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ γεννήματος· οὕτως ἔσται πολὺ λίαν εὐκλεὴς, Θεὸν ἔχων ἀληθινὸν, καὶ τὰ πάντα ἰσχύοντα δράν τε ὁμοῦ καὶ ἑτέροις χαρίζεσθαι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα καρπόν. Εἰ δὲ εἰς δόξαν συντείνει τοῦ Πατρὸς τὸ ἐν τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ποῖος τοῦ κολάζεσθαι λόγος ἐξελεῖται τὸν αἱρετικὸν, ἀναισχύντοις δυσφημίαις κατασμικρύνειν αὐτὸν πολυτρόπως οὐ καταδείσαντα; Ερῶ δὲ πρὸς τούτοις ἔτε ρον ταῖς ἐκείνων ἀπαιδευσίαις οὐ μετρίως, ὡς ἐγᾧμαι, μαχόμενον. Εἰ γὰρ εὐχόμεθα τῷ Υἱῷ, καὶ παρ' αὐτοῦ ζητοῦμεν τὰ αἰτήματα, καὶ αὐτὸς διδόναι κατεπαγγέλλεται, πῶς οὐκ ἂν εἴη φύσει Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχειν ὑπολαμβάνουσιν αὐτὸν, γενητὸν δὲ εἶναι λέγουσι, κατὰ τί διοίσομεν ἔτι τῶν ἐπικαλουμένων τὸν ἥλιον, ἢ τὸν οὐρανὸν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν κτισμάτ των; Εἰ γὰρ καὶ, σφόδρα κακούργως τῆς ἑαυτῶν ἀλογίας τὸ ἀκαλλὲς δυσωπούμενοι, κτίσμα μὲν λέγουσιν αὐτὸν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν, ἀσύγκριτον δέ τινα τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ὑπεροχήν· ἀλλ' ἔστωσαν ὅτι οὐδὲν ἧττον ὑβριοῦσι τὴν τοῦ Πατρὸς δόξαν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτὸν ἐναρίθμιον λέγωσιν εἶναι τοῖς πεποιημένοις. Τὸ γὰρ ζητούμενόν ἐστιν οὐκ εἰ μέγα τυχόν ἐστιν ἢ μικρὸν ποίημα, ἀλλ᾽ εἰ ὅλως γενητὸς καὶ μᾶλλον οὐχὶ Θεὸς κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀληθές. Εάν τι αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. Απημφιεσμένως ἤδη φησὶν ὅτι, Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, προσδέξεται μὲν καὶ λίαν εὐπετῶς τὰς παρὰ τῶν ἰδίων εὐχὰς, χορηγήσει δὲ καὶ σφόδρα προθύ μως, ἅπερ ἂν βούλωνται λαβεῖν, χαρίσματα δὲ δη λονότι πνευματικὰ καὶ τῆς ἄνωθεν φιλοτιμίας άξια. Καὶ οὐχ ὡς τῆς ἑτέρου φιλανθρωπίας διάκονος, οὔτε μὴν ὡς ἀλλοτρίας ημερότητος υπουργὸς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἀλλ' ὡς ἔχων ἐν ἐξουσίᾳ τὰ πάντα, μετὰ Πατρὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα, παρά τε ἡμῶν εἰς Θεὸν, καὶ εἰς ἡμᾶς παρ' αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος ἀεὶ συνεζευγμένας τὰς τῶν ἀγαθῶν χορηγίας τοῖς ἀξίοις ἐπεύχεται, λέγων· «Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων οιήσεται πάλιν ὡς ἰδίᾳ μέν τινα χάριν δίδωσιν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὥσπερ καὶ ἀνὰ μέρος αὖ πάλιν ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ἡ αὐτὴ καὶ μία, εἰ καὶ δι᾿ ἀμφοῖν λέγεται. Ποιεῖτα: γοῦν ὅμως τὰ πάντα παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθὰ, καὶ ἡ τῶν θείων χαρισμάτων διανομή, οὐκ ἐν ὑπουργίας τάξει παραληφθέντος, καθάπερ ειρήκαμεν, ἀλλ' ὡς συνδοτῆρος καὶ συγ χορηγού νοουμένου τε καὶ ὑπάρχοντος [αι. ἐνυπάρ χοντος] ἀληθῶς. Μία γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις ἐστί τε καὶ οὕτω πιστεύεται. Κἂν γὰρ εἰς Πατέρα πλα τύνηται καὶ Υἱὸν καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ * 1 Cor. Vill, 6. 26 Philipp. 1, 2. XIV, 14. Si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. Aperte jam ait se, cum Deus sit verus, facile quidem suorum preces accepturum, et prompte admodum largiturum quæ petierint, spiritalia dona nimirum et superna munificentia digna. Neque vero ut alienæ benignitatis ac bonitatis minister hæc ait, sed ut qui in potestate sua cuncta habeat, cum Patre et ipse exsistens, is per quem omnia, el a nobis in Deum, et in nos ab ipso ". Idcirco etiam Paulus conjunctas pariter bonorum largitiones dignis semper apprecatur, dicens: • Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo "., Neque vero quisquam sanæ mentis putaverit Patrem seorsim quidem gratiam aliquam ac seorsim Filium elargiri, sed unam ac eamdem esse, licet ab utroque dicatur. Cuncta quippe bona dignis traduntur a Patre per Filium, et divinarum gratiarum fit distributio, non tamen tanquam per ministrum, sed per eum qui conlargitor intelligatur, et est vere. Una siquidem deitatis natura est atque ita creditur. Licet enim extendatur in Patrem et Filium ac sanctum Spiritum, nequaquam tamen unusquisque ab altero plane diducitur atque separatur. Recte quippe sentientes dicemus ex Patre esse et in Patre naturaliter Filium, ex eoque et in eo, et qui proprius ejus atque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πον διὰ τὴν οἰκονομίαν· νυνὶ δὲ λοιπὸν ἀκατακαλύ- cere et ceteris ut mira faciant largiri possit. Quod si ad gloriam Patris spectat Filiuĵo divinis præro - gativis esse conspicuum, quænam ratio vetabil quominus puniendus sit bæreticus, qui impudenti blasphemia multis eum modis elevare non sit veritus? Addam et aliud quod illorum ignorantiam et imperitiam non mediocriter, ut reor, oppugnat. Nam si Filium precamur, et ab eo petitiones petimus, el ipse daturum se pollicetur, quomodo non erit natura Deus et ex Deo naturali genitus? Nam si istiusmodi ita se habere non existimant, sed creatum dicunt, qua in re differemus 805 ab iis qui solem, aut cœlum, sive creaturarum aliquam aliamı invocant? Taînetsi enim inconsiderantiæ suæ dedecore confusi creaturam quidem ipsum esse dicunt, cæteris æqualem, sed supra omnes eminentia quadam præditum, sciant tamen se nihilominus Patris gloriam lædere, id est Filium, quando inter creaturas eum collocant. Nec enim quæritur utrum magna sit, an parva creatura, sed an omnino creatura sit, an non potius Deus secundum naturam, quod verum quidem est. πτως, ὡς Θεός, ἐνεργήσειν ἐπαγγέλλομαι τὰ Θεοῦ, οὐ τὸν Πατέρα τῆς οὕτω πρεπούσης δόξης ἐξωθούμενος, ἀλλ' ίνα δοξασθῇ ἐν τῷ Υἱῷ. Δοξαζομένου γὰρ τοῦ γεννήματος, δοξασθήσεται πάντως ἐν αὐτῷ καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν. Θεὸς γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς καὶ διὰ πολλῶν μὲν ἑτέρων καταπέφανται· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ διὰ τοῦ δέχεσθαι μὲν τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, χορηγεῖν δὲ αὐτοῖς, ἅπερ ἂν αὐτοῖεν καὶ βούλοιντο. Πῶς οὖν οὐκ ἂν ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ δοξάζοιτο; Ωσπερ γὰρ καὶ εἰκότως ἂν κατεψέχθη, Θεοῦ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντος τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ γεννήματος· οὕτως ἔσται πολὺ λίαν εὐκλεὴς, Θεὸν ἔχων ἀληθινὸν, καὶ τὰ πάντα ἰσχύοντα δράν τε ὁμοῦ καὶ ἑτέροις χαρίζεσθαι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα καρπόν. Εἰ δὲ εἰς δόξαν συντείνει τοῦ Πατρὸς τὸ ἐν τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ποῖος τοῦ κολάζεσθαι λόγος ἐξελεῖται τὸν αἱρετικὸν, ἀναισχύντοις δυσφημίαις κατασμικρύνειν αὐτὸν πολυτρόπως οὐ καταδείσαντα; Ερῶ δὲ πρὸς τούτοις ἔτε ρον ταῖς ἐκείνων ἀπαιδευσίαις οὐ μετρίως, ὡς ἐγᾧμαι, μαχόμενον. Εἰ γὰρ εὐχόμεθα τῷ Υἱῷ, καὶ παρ' αὐτοῦ ζητοῦμεν τὰ αἰτήματα, καὶ αὐτὸς διδόναι κατεπαγγέλλεται, πῶς οὐκ ἂν εἴη φύσει Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχειν ὑπολαμβάνουσιν αὐτὸν, γενητὸν δὲ εἶναι λέγουσι, κατὰ τί διοίσομεν ἔτι τῶν ἐπικαλουμένων τὸν ἥλιον, ἢ τὸν οὐρανὸν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν κτισμάτ των; Εἰ γὰρ καὶ, σφόδρα κακούργως τῆς ἑαυτῶν ἀλογίας τὸ ἀκαλλὲς δυσωπούμενοι, κτίσμα μὲν λέγουσιν αὐτὸν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν, ἀσύγκριτον δέ τινα τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ὑπεροχήν· ἀλλ' ἔστωσαν ὅτι οὐδὲν ἧττον ὑβριοῦσι τὴν τοῦ Πατρὸς δόξαν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτὸν ἐναρίθμιον λέγωσιν εἶναι τοῖς πεποιημένοις. Τὸ γὰρ ζητούμενόν ἐστιν οὐκ εἰ μέγα τυχόν ἐστιν ἢ μικρὸν ποίημα, ἀλλ᾽ εἰ ὅλως γενητὸς καὶ μᾶλλον οὐχὶ Θεὸς κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀληθές. Εάν τι αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. Απημφιεσμένως ἤδη φησὶν ὅτι, Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, προσδέξεται μὲν καὶ λίαν εὐπετῶς τὰς παρὰ τῶν ἰδίων εὐχὰς, χορηγήσει δὲ καὶ σφόδρα προθύ μως, ἅπερ ἂν βούλωνται λαβεῖν, χαρίσματα δὲ δη λονότι πνευματικὰ καὶ τῆς ἄνωθεν φιλοτιμίας άξια. Καὶ οὐχ ὡς τῆς ἑτέρου φιλανθρωπίας διάκονος, οὔτε μὴν ὡς ἀλλοτρίας ημερότητος υπουργὸς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἀλλ' ὡς ἔχων ἐν ἐξουσίᾳ τὰ πάντα, μετὰ Πατρὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα, παρά τε ἡμῶν εἰς Θεὸν, καὶ εἰς ἡμᾶς παρ' αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος ἀεὶ συνεζευγμένας τὰς τῶν ἀγαθῶν χορηγίας τοῖς ἀξίοις ἐπεύχεται, λέγων· «Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων οιήσεται πάλιν ὡς ἰδίᾳ μέν τινα χάριν δίδωσιν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὥσπερ καὶ ἀνὰ μέρος αὖ πάλιν ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ἡ αὐτὴ καὶ μία, εἰ καὶ δι᾿ ἀμφοῖν λέγεται. Ποιεῖτα: γοῦν ὅμως τὰ πάντα παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθὰ, καὶ ἡ τῶν θείων χαρισμάτων διανομή, οὐκ ἐν ὑπουργίας τάξει παραληφθέντος, καθάπερ ειρήκαμεν, ἀλλ' ὡς συνδοτῆρος καὶ συγ χορηγού νοουμένου τε καὶ ὑπάρχοντος [αι. ἐνυπάρ χοντος] ἀληθῶς. Μία γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις ἐστί τε καὶ οὕτω πιστεύεται. Κἂν γὰρ εἰς Πατέρα πλα τύνηται καὶ Υἱὸν καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ * 1 Cor. Vill, 6. 26 Philipp. 1, 2. XIV, 14. Si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. Aperte jam ait se, cum Deus sit verus, facile quidem suorum preces accepturum, et prompte admodum largiturum quæ petierint, spiritalia dona nimirum et superna munificentia digna. Neque vero ut alienæ benignitatis ac bonitatis minister hæc ait, sed ut qui in potestate sua cuncta habeat, cum Patre et ipse exsistens, is per quem omnia, el a nobis in Deum, et in nos ab ipso ". Idcirco etiam Paulus conjunctas pariter bonorum largitiones dignis semper apprecatur, dicens: • Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo "., Neque vero quisquam sanæ mentis putaverit Patrem seorsim quidem gratiam aliquam ac seorsim Filium elargiri, sed unam ac eamdem esse, licet ab utroque dicatur. Cuncta quippe bona dignis traduntur a Patre per Filium, et divinarum gratiarum fit distributio, non tamen tanquam per ministrum, sed per eum qui conlargitor intelligatur, et est vere. Una siquidem deitatis natura est atque ita creditur. Licet enim extendatur in Patrem et Filium ac sanctum Spiritum, nequaquam tamen unusquisque ab altero plane diducitur atque separatur. Recte quippe sentientes dicemus ex Patre esse et in Patre naturaliter Filium, ex eoque et in eo, et qui proprius ejus atque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πον διὰ τὴν οἰκονομίαν· νυνὶ δὲ λοιπὸν ἀκατακαλύ- cere et ceteris ut mira faciant largiri possit. Quod si ad gloriam Patris spectat Filiuĵo divinis præro - gativis esse conspicuum, quænam ratio vetabil quominus puniendus sit bæreticus, qui impudenti blasphemia multis eum modis elevare non sit veritus? Addam et aliud quod illorum ignorantiam et imperitiam non mediocriter, ut reor, oppugnat. Nam si Filium precamur, et ab eo petitiones petimus, el ipse daturum se pollicetur, quomodo non erit natura Deus et ex Deo naturali genitus? Nam si istiusmodi ita se habere non existimant, sed creatum dicunt, qua in re differemus 805 ab iis qui solem, aut cœlum, sive creaturarum aliquam aliamı invocant? Taînetsi enim inconsiderantiæ suæ dedecore confusi creaturam quidem ipsum esse dicunt, cæteris æqualem, sed supra omnes eminentia quadam præditum, sciant tamen se nihilominus Patris gloriam lædere, id est Filium, quando inter creaturas eum collocant. Nec enim quæritur utrum magna sit, an parva creatura, sed an omnino creatura sit, an non potius Deus secundum naturam, quod verum quidem est. πτως, ὡς Θεός, ἐνεργήσειν ἐπαγγέλλομαι τὰ Θεοῦ, οὐ τὸν Πατέρα τῆς οὕτω πρεπούσης δόξης ἐξωθούμενος, ἀλλ' ίνα δοξασθῇ ἐν τῷ Υἱῷ. Δοξαζομένου γὰρ τοῦ γεννήματος, δοξασθήσεται πάντως ἐν αὐτῷ καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν. Θεὸς γὰρ ἂν κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἱὸς καὶ διὰ πολλῶν μὲν ἑτέρων καταπέφανται· οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ διὰ τοῦ δέχεσθαι μὲν τὰς τῶν ἁγίων εὐχὰς, χορηγεῖν δὲ αὐτοῖς, ἅπερ ἂν αὐτοῖεν καὶ βούλοιντο. Πῶς οὖν οὐκ ἂν ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ δοξάζοιτο; Ωσπερ γὰρ καὶ εἰκότως ἂν κατεψέχθη, Θεοῦ κατὰ φύσιν οὐκ ὄντος τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ γεννήματος· οὕτως ἔσται πολὺ λίαν εὐκλεὴς, Θεὸν ἔχων ἀληθινὸν, καὶ τὰ πάντα ἰσχύοντα δράν τε ὁμοῦ καὶ ἑτέροις χαρίζεσθαι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα καρπόν. Εἰ δὲ εἰς δόξαν συντείνει τοῦ Πατρὸς τὸ ἐν τοῖς θεοπρεπέσιν ἀξιώμασιν ὁρᾶσθαι τὸν Υἱόν, ποῖος τοῦ κολάζεσθαι λόγος ἐξελεῖται τὸν αἱρετικὸν, ἀναισχύντοις δυσφημίαις κατασμικρύνειν αὐτὸν πολυτρόπως οὐ καταδείσαντα; Ερῶ δὲ πρὸς τούτοις ἔτε ρον ταῖς ἐκείνων ἀπαιδευσίαις οὐ μετρίως, ὡς ἐγᾧμαι, μαχόμενον. Εἰ γὰρ εὐχόμεθα τῷ Υἱῷ, καὶ παρ' αὐτοῦ ζητοῦμεν τὰ αἰτήματα, καὶ αὐτὸς διδόναι κατεπαγγέλλεται, πῶς οὐκ ἂν εἴη φύσει Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημένος; Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχειν ὑπολαμβάνουσιν αὐτὸν, γενητὸν δὲ εἶναι λέγουσι, κατὰ τί διοίσομεν ἔτι τῶν ἐπικαλουμένων τὸν ἥλιον, ἢ τὸν οὐρανὸν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν κτισμάτ των; Εἰ γὰρ καὶ, σφόδρα κακούργως τῆς ἑαυτῶν ἀλογίας τὸ ἀκαλλὲς δυσωπούμενοι, κτίσμα μὲν λέγουσιν αὐτὸν ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν, ἀσύγκριτον δέ τινα τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ὑπεροχήν· ἀλλ' ἔστωσαν ὅτι οὐδὲν ἧττον ὑβριοῦσι τὴν τοῦ Πατρὸς δόξαν, τοῦτ' ἔστι τὸν Υἱὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτὸν ἐναρίθμιον λέγωσιν εἶναι τοῖς πεποιημένοις. Τὸ γὰρ ζητούμενόν ἐστιν οὐκ εἰ μέγα τυχόν ἐστιν ἢ μικρὸν ποίημα, ἀλλ᾽ εἰ ὅλως γενητὸς καὶ μᾶλλον οὐχὶ Θεὸς κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶ καὶ ἀληθές. Εάν τι αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω. Απημφιεσμένως ἤδη φησὶν ὅτι, Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, προσδέξεται μὲν καὶ λίαν εὐπετῶς τὰς παρὰ τῶν ἰδίων εὐχὰς, χορηγήσει δὲ καὶ σφόδρα προθύ μως, ἅπερ ἂν βούλωνται λαβεῖν, χαρίσματα δὲ δη λονότι πνευματικὰ καὶ τῆς ἄνωθεν φιλοτιμίας άξια. Καὶ οὐχ ὡς τῆς ἑτέρου φιλανθρωπίας διάκονος, οὔτε μὴν ὡς ἀλλοτρίας ημερότητος υπουργὸς τὰ τοιαῦτά φησιν, ἀλλ' ὡς ἔχων ἐν ἐξουσίᾳ τὰ πάντα, μετὰ Πατρὸς καὶ αὐτὸς ὑπάρχων, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα, παρά τε ἡμῶν εἰς Θεὸν, καὶ εἰς ἡμᾶς παρ' αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ Παῦλος ἀεὶ συνεζευγμένας τὰς τῶν ἀγαθῶν χορηγίας τοῖς ἀξίοις ἐπεύχεται, λέγων· «Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων οιήσεται πάλιν ὡς ἰδίᾳ μέν τινα χάριν δίδωσιν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὥσπερ καὶ ἀνὰ μέρος αὖ πάλιν ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ἡ αὐτὴ καὶ μία, εἰ καὶ δι᾿ ἀμφοῖν λέγεται. Ποιεῖτα: γοῦν ὅμως τὰ πάντα παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθὰ, καὶ ἡ τῶν θείων χαρισμάτων διανομή, οὐκ ἐν ὑπουργίας τάξει παραληφθέντος, καθάπερ ειρήκαμεν, ἀλλ' ὡς συνδοτῆρος καὶ συγ χορηγού νοουμένου τε καὶ ὑπάρχοντος [αι. ἐνυπάρ χοντος] ἀληθῶς. Μία γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις ἐστί τε καὶ οὕτω πιστεύεται. Κἂν γὰρ εἰς Πατέρα πλα τύνηται καὶ Υἱὸν καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ᾽ * 1 Cor. Vill, 6. 26 Philipp. 1, 2. XIV, 14. Si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. Aperte jam ait se, cum Deus sit verus, facile quidem suorum preces accepturum, et prompte admodum largiturum quæ petierint, spiritalia dona nimirum et superna munificentia digna. Neque vero ut alienæ benignitatis ac bonitatis minister hæc ait, sed ut qui in potestate sua cuncta habeat, cum Patre et ipse exsistens, is per quem omnia, el a nobis in Deum, et in nos ab ipso ". Idcirco etiam Paulus conjunctas pariter bonorum largitiones dignis semper apprecatur, dicens: • Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo "., Neque vero quisquam sanæ mentis putaverit Patrem seorsim quidem gratiam aliquam ac seorsim Filium elargiri, sed unam ac eamdem esse, licet ab utroque dicatur. Cuncta quippe bona dignis traduntur a Patre per Filium, et divinarum gratiarum fit distributio, non tamen tanquam per ministrum, sed per eum qui conlargitor intelligatur, et est vere. Una siquidem deitatis natura est atque ita creditur. Licet enim extendatur in Patrem et Filium ac sanctum Spiritum, nequaquam tamen unusquisque ab altero plane diducitur atque separatur. Recte quippe sentientes dicemus ex Patre esse et in Patre naturaliter Filium, ex eoque et in eo, et qui proprius ejus atque

Filii est sanctum Spiritum. Cum igitur una sit et οὐκ ἔχει τὸν εἰσάπαν καὶ ὁλοκλήρως διασπασμόν intelligatur secundum naturam deitas, per Filium a Patre in Spiritu dignis eorum dona tradentur, et nostra in Deum referentur, mediante nimirum Filio. Nemo enim venit 806 ad Patrem, nisi per eum, sicut ipse nimirum palam professus est. Janua ergo et via amicitiæ cum Deo ac Patre fuit et est Filius, et doni quod ab ipso conlargitor simul atque distributor, ut ex una simul et communi benignitate. Una quippe est deitatis natura in persona et hypostasi Patris et Filii sanctique Spiritus. Quia vero inusitatum adbuc erat antiquis Patrem adire per Filium, istud quoque utiliter docet, ac jacto velut quodam istius rei in suis discipulis fundamento, fidem ac disciplinam etiam in nos ipsos transmittit, ac precationis modum et spem manifestat. Ipse namque quæ petituri orando sumus, daturum se pollicetur, id insuper addens quoque cæteris ad demonstrandam sibi a natura insitam divinitatem potestatemque regiam. τὸν εἰς ἕκαστον τῶν σημαινομένων φημί. Διακεισό μεθα γὰρ φρονοῦντες ὀρθῶς ὡς ἐκ Πατρός τέ ἐστι καὶ ἐν Πατρὶ φυσικῶς ὁ Υἱός, ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ἴδιον αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἅγιον. Μιᾶς τοιγαροῦν οὔσης τε καὶ νοουμένης τῆς κατὰ φύσιν θεότητος, δι' Υἱοῦ παρὰ Πατρὸς ἐν Πνεύματι τοῖς ἀξίοις τὰ παρ' αὐτοῖς χορη γηθήσεται, καὶ τὰ παρ᾿ ἡμῶν εἰς Θεὸν ἀπενεχθήσεται, μεσιτεύοντος δηλονότι τοῦ Υἱοῦ. Οὐδεὶς γὰρ ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει διωμολόγηκε καὶ αὐτός. Θύρα τοιγαροῦν καὶ ὁδὸς τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα φιλίας τε ὁμοῦ καὶ προόδου γέγονέ τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ δωρεᾶς συνδοτήρ τε ὁμοῦ καὶ διανομείς, ὡς ἐκ μιᾶς τε ἅμα καὶ κοινῆς φιλοτιμίας. Μία γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις ἐν προσώπῳ τε καὶ ὑποστάσει Πατρός τε καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Επειδή δὲ ἀσύνηθες πως τοῖς ἀρχαιοτέροις καὶ ἀνεπιτήδευτον ἦν ἔτι τὸ δι' Υἱοῦ προσέρχεσθαι τῷ Πατρὶ, διδάσκει καὶ τοῦτο χρησίμως, καὶ ὥσπερ τινὰ κρηπίδα τοῦ πράγματος ἐν τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς προκαταβάλλων, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πίστιν τε καὶ μάθησιν, καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς παραπέμπει καὶ τῆς προσευχῆς τὸν τρόπον καὶ τῆς ἐλπίδος τὴν δήλωσιν. Ἐπιδώσειν γὰρ αὐτὸς τὰ ἐν εὐχαῖς ἡμῖν ἐπαγγέλλεται, δείγμα τῆς κατὰ φύσιν θεότητος καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦτο τοῖς ἄλλοις προστιθείς. XIV, 15. Si diligitis me, mandala mea servate. S G Cum jusserit ut qui petituri sunt, in nomine suo petant, et petentibus largiturum se quodcunque velint polliceatur, id imprimis cavet ne mentitus videatur, propter impias calumniatorum voces. Ex ipsis enim sacris Litteris potissimum videre licet, nonnullos adire quidem ipsum et in ejus nomine petere, nequaquam tamen accipere, quid cuique conveniat et quid petentibus conducat non ignorante Deo ". Ut ergo Dominus noster Jesus Christus palam ostenderet ad quosnam verba faceret, et quibusnam promissionis gratia deberetur, et in quo vere futura esset, statim diligentes se exhibuit, et exactum legis custodem adjunxit, ostendeus non ad alios quam ad ipsos feri benignitatis promissionem et spiritalium bonorum largitionem. Nam contrahi sæpe Dei manum, et rerum speratarum exitum iis qui recte petere nesciant intercludi, facile agnosces ex iis quæ Christi diseipulus scribit in hunc modum: Pelitis, et non accipio p tis, eo quod male petitis, ut in concupiscentiis vestris consumatis ".» Idcirco et de animo duplicibus ait: «Non ergo æstimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino: vir enim duplex animo inconstans est in omnibus viis suis 18., Petentibus enim supernam gratiam non ad 807 virtutem perficiendam, sed ad carnis voluptatem et mundanas cupiditates fruendas, aurem tantum non occludit Deus, ac nihil prorsus elargitur › quæ enim renuit ac tanquam delestanda rejicit, quomodo nonnullis Jargietur? aut quomodo fons omnis dulcedinis amari quidpiam emiserit? Quod autem spiritalium 16 * 1 Joan. v, 14. ar Jac. 1, 5. Jac. 1, 7, 8. Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Χρῆναι μὲν αἰτεῖν εὐχομένους ἐπὶ τῷ ὀνόματι απο τοῦ διατεταχώς, χορηγήσειν δὲ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸς ὅπερ ἂν βούλωνται λαβεῖν ὑπισχνούμενος, φροντίδα ποιεῖται πολλὴν τοῦ μὴ διαψεύδεσθαι δοκεῖν, διὰ τὰς τῶν εἰωθότων φιλοψογεῖν καταλαλιὰς ἀνοσίους. Εστι γὰρ ἰδεῖν, καὶ ἐξ αὐτῶν μάλιστα τῶν ἱερῶν Γραμ μάτων, ὡς προσίασι μὲν καὶ ἐξαιτοῦνταί τινες ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, δέχονται γε μὴν οὐδαμῶς τὸ ἑκάστῳ πρέπον, καὶ τοῖς αἰτοῦσι λυσιτελὲς οὐκ ἠγνοηκότος Θεοῦ. Ἵνα τοίνυν ἐπιδείξῃ σαφῶς ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, πρὸς τίνας αὐτῷ γέν γονέ τε καὶ ἔστιν ὁ λόγος, καὶ τίσιν ἡ τῆς ὑποσχέσεως ὀφείλεται χάρις, ἐφ᾽ ᾧ ἔσται καὶ ἀληθῶς, παρεκόμισεν εὐθὺς τῶν ἀγαπώντων τὸ πρόσωπον, καὶ τὸν ἀκριβῆ νομοφύλακα παραζεύγνυσι τῷ λόγῳ, δεικνὺς ὅτι πρὸς αὐτοὺς καὶ οὐχ ἑτέρους ἡ τῆς ἡμερότητος ἐπαγγελία καὶ ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν ἐπίδοσις δι' αὐτοῦ κρατήσει καὶ γενήσεται. Οτι γὰρ δανε πολλάκις ἡ χορηγός συστέλλεται χεὶρ τοῦ Θεοῦ, τοῖς οὐκ ὀρθῶς ἐθέλουσιν αἰτεῖν τὸ τῶν ἐλπισθέντων ἀποκλείουσα πέρας, συνήσεις εὐκόλως ἐξ ὧν ὁ Χρι στοῦ μαθητὴς ἀποτείνεται γράφων ὡδί· «Αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖτε, ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε.» Διὸ καὶ πάλιν περὶ τῶν διψυχεῖν εἰωθότων φησί·. Μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρω πος ἐκεῖνος, ὅτι λήψεταί τι παρὰ τοῦ Κυρίου· ἀνὴρ γάρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.» Τοῖς μὲν γὰρ ἐρωτῶσιν οὐκ εἰς κατόρθωσιν ἀρετῆς τὴν ἄνωθεν χάριν, ἀλλ' εἰς ἀπόλαυσιν σαρκι κῆς ἡδονῆς καὶ κοσμικῶν ἐπιθυμιών, μονονουχί καὶ ἀποφράττει τὸ οἷς ὁ Θεὸς, χορηγεῖ δὲ παντελώς

Filii est sanctum Spiritum. Cum igitur una sit et οὐκ ἔχει τὸν εἰσάπαν καὶ ὁλοκλήρως διασπασμόν intelligatur secundum naturam deitas, per Filium a Patre in Spiritu dignis eorum dona tradentur, et nostra in Deum referentur, mediante nimirum Filio. Nemo enim venit 806 ad Patrem, nisi per eum, sicut ipse nimirum palam professus est. Janua ergo et via amicitiæ cum Deo ac Patre fuit et est Filius, et doni quod ab ipso conlargitor simul atque distributor, ut ex una simul et communi benignitate. Una quippe est deitatis natura in persona et hypostasi Patris et Filii sanctique Spiritus. Quia vero inusitatum adbuc erat antiquis Patrem adire per Filium, istud quoque utiliter docet, ac jacto velut quodam istius rei in suis discipulis fundamento, fidem ac disciplinam etiam in nos ipsos transmittit, ac precationis modum et spem manifestat. Ipse namque quæ petituri orando sumus, daturum se pollicetur, id insuper addens quoque cæteris ad demonstrandam sibi a natura insitam divinitatem potestatemque regiam. τὸν εἰς ἕκαστον τῶν σημαινομένων φημί. Διακεισό μεθα γὰρ φρονοῦντες ὀρθῶς ὡς ἐκ Πατρός τέ ἐστι καὶ ἐν Πατρὶ φυσικῶς ὁ Υἱός, ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ τὸ ἴδιον αὐτοῦ τε καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἅγιον. Μιᾶς τοιγαροῦν οὔσης τε καὶ νοουμένης τῆς κατὰ φύσιν θεότητος, δι' Υἱοῦ παρὰ Πατρὸς ἐν Πνεύματι τοῖς ἀξίοις τὰ παρ' αὐτοῖς χορη γηθήσεται, καὶ τὰ παρ᾿ ἡμῶν εἰς Θεὸν ἀπενεχθήσεται, μεσιτεύοντος δηλονότι τοῦ Υἱοῦ. Οὐδεὶς γὰρ ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει διωμολόγηκε καὶ αὐτός. Θύρα τοιγαροῦν καὶ ὁδὸς τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα φιλίας τε ὁμοῦ καὶ προόδου γέγονέ τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ δωρεᾶς συνδοτήρ τε ὁμοῦ καὶ διανομείς, ὡς ἐκ μιᾶς τε ἅμα καὶ κοινῆς φιλοτιμίας. Μία γὰρ ἡ τῆς θεότητος φύσις ἐν προσώπῳ τε καὶ ὑποστάσει Πατρός τε καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Επειδή δὲ ἀσύνηθες πως τοῖς ἀρχαιοτέροις καὶ ἀνεπιτήδευτον ἦν ἔτι τὸ δι' Υἱοῦ προσέρχεσθαι τῷ Πατρὶ, διδάσκει καὶ τοῦτο χρησίμως, καὶ ὥσπερ τινὰ κρηπίδα τοῦ πράγματος ἐν τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς προκαταβάλλων, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πίστιν τε καὶ μάθησιν, καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς παραπέμπει καὶ τῆς προσευχῆς τὸν τρόπον καὶ τῆς ἐλπίδος τὴν δήλωσιν. Ἐπιδώσειν γὰρ αὐτὸς τὰ ἐν εὐχαῖς ἡμῖν ἐπαγγέλλεται, δείγμα τῆς κατὰ φύσιν θεότητος καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦτο τοῖς ἄλλοις προστιθείς. XIV, 15. Si diligitis me, mandala mea servate. S G Cum jusserit ut qui petituri sunt, in nomine suo petant, et petentibus largiturum se quodcunque velint polliceatur, id imprimis cavet ne mentitus videatur, propter impias calumniatorum voces. Ex ipsis enim sacris Litteris potissimum videre licet, nonnullos adire quidem ipsum et in ejus nomine petere, nequaquam tamen accipere, quid cuique conveniat et quid petentibus conducat non ignorante Deo ". Ut ergo Dominus noster Jesus Christus palam ostenderet ad quosnam verba faceret, et quibusnam promissionis gratia deberetur, et in quo vere futura esset, statim diligentes se exhibuit, et exactum legis custodem adjunxit, ostendeus non ad alios quam ad ipsos feri benignitatis promissionem et spiritalium bonorum largitionem. Nam contrahi sæpe Dei manum, et rerum speratarum exitum iis qui recte petere nesciant intercludi, facile agnosces ex iis quæ Christi diseipulus scribit in hunc modum: Pelitis, et non accipio p tis, eo quod male petitis, ut in concupiscentiis vestris consumatis ".» Idcirco et de animo duplicibus ait: «Non ergo æstimet homo ille quod accipiat aliquid a Domino: vir enim duplex animo inconstans est in omnibus viis suis 18., Petentibus enim supernam gratiam non ad 807 virtutem perficiendam, sed ad carnis voluptatem et mundanas cupiditates fruendas, aurem tantum non occludit Deus, ac nihil prorsus elargitur › quæ enim renuit ac tanquam delestanda rejicit, quomodo nonnullis Jargietur? aut quomodo fons omnis dulcedinis amari quidpiam emiserit? Quod autem spiritalium 16 * 1 Joan. v, 14. ar Jac. 1, 5. Jac. 1, 7, 8. Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσετε. Χρῆναι μὲν αἰτεῖν εὐχομένους ἐπὶ τῷ ὀνόματι απο τοῦ διατεταχώς, χορηγήσειν δὲ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸς ὅπερ ἂν βούλωνται λαβεῖν ὑπισχνούμενος, φροντίδα ποιεῖται πολλὴν τοῦ μὴ διαψεύδεσθαι δοκεῖν, διὰ τὰς τῶν εἰωθότων φιλοψογεῖν καταλαλιὰς ἀνοσίους. Εστι γὰρ ἰδεῖν, καὶ ἐξ αὐτῶν μάλιστα τῶν ἱερῶν Γραμ μάτων, ὡς προσίασι μὲν καὶ ἐξαιτοῦνταί τινες ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, δέχονται γε μὴν οὐδαμῶς τὸ ἑκάστῳ πρέπον, καὶ τοῖς αἰτοῦσι λυσιτελὲς οὐκ ἠγνοηκότος Θεοῦ. Ἵνα τοίνυν ἐπιδείξῃ σαφῶς ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, πρὸς τίνας αὐτῷ γέν γονέ τε καὶ ἔστιν ὁ λόγος, καὶ τίσιν ἡ τῆς ὑποσχέσεως ὀφείλεται χάρις, ἐφ᾽ ᾧ ἔσται καὶ ἀληθῶς, παρεκόμισεν εὐθὺς τῶν ἀγαπώντων τὸ πρόσωπον, καὶ τὸν ἀκριβῆ νομοφύλακα παραζεύγνυσι τῷ λόγῳ, δεικνὺς ὅτι πρὸς αὐτοὺς καὶ οὐχ ἑτέρους ἡ τῆς ἡμερότητος ἐπαγγελία καὶ ἡ τῶν πνευματικῶν ἀγαθῶν ἐπίδοσις δι' αὐτοῦ κρατήσει καὶ γενήσεται. Οτι γὰρ δανε πολλάκις ἡ χορηγός συστέλλεται χεὶρ τοῦ Θεοῦ, τοῖς οὐκ ὀρθῶς ἐθέλουσιν αἰτεῖν τὸ τῶν ἐλπισθέντων ἀποκλείουσα πέρας, συνήσεις εὐκόλως ἐξ ὧν ὁ Χρι στοῦ μαθητὴς ἀποτείνεται γράφων ὡδί· «Αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖτε, ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε.» Διὸ καὶ πάλιν περὶ τῶν διψυχεῖν εἰωθότων φησί·. Μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρω πος ἐκεῖνος, ὅτι λήψεταί τι παρὰ τοῦ Κυρίου· ἀνὴρ γάρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.» Τοῖς μὲν γὰρ ἐρωτῶσιν οὐκ εἰς κατόρθωσιν ἀρετῆς τὴν ἄνωθεν χάριν, ἀλλ' εἰς ἀπόλαυσιν σαρκι κῆς ἡδονῆς καὶ κοσμικῶν ἐπιθυμιών, μονονουχί καὶ ἀποφράττει τὸ οἷς ὁ Θεὸς, χορηγεῖ δὲ παντελώς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὐδὲν· ὰ γὰρ ἂν ἀποφάσκῃ καὶ ἀπόβλητα ποιῆται gratiarum amatoribus divite ac prompta manu διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς βδελυρίαν, πῶς ἂν χορηγήσαι τισίν; ἡ δὲ ἁπάσης γλυκύτητος πηγὴ πῶς ἂν αὐτὴ πικρὸν ἀναβλύσαι νάμα; Οτι δὲ τοῖς τῶν πνευμα τικῶν χαρισμάτων ἐρασταῖς πλουσίᾳ τε καὶ προθυ μοτάτῃ χειρὶ διανέμει τὰ ἀγαθὰ, κατόψει ῥᾳδίως, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος διὰ μὲν Ησαΐου τοῦ προφήτου πρὸς αὐτούς· «Ετι σοῦ λαλοῦντος, ἐρῶ· Τί ἐστι;» Διὰ δὲ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὅτι ο Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αυ τῶν.» Ορισάμενος τοίνυν καὶ διαρρήδην εἰπὼν ὅτι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὀφείλεταί τε καὶ ὑπάρξει δὴ πάντως τὸ τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφᾶν ἀγαθοῖς, δι' αὐτοῦ δηλονότι χορηγουμένοις παρὰ Πατρός, καταγράφει παραχρῆμα καὶ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, καὶ ὅπως ἂν αὐτὴν ἐπιτηδεύσαιμεν, ἄριστά τε καὶ ἀνεγκλήτως διδάσκει διὰ τὸ χρήσιμον. Οὐ γὰρ εἴ τις λέγοι τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν, πάντως δὴ καὶ τὴν τοῦ ἀληθῶς ἀγαπαν ἀποίσεται δόξαν, ἐπεὶ μὴ ἐν λόγῳ ψιλῷ τῆς ἀρετῆς ἡ δύναμις, μήτε μὴν ἐν γυμνοῖς μορφονται ρήμασι τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ κάλλος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ ἀγαθῶν ἀποτελεσμάτων καὶ φιληκόου γνώμης εὖ μάλα δια γινώσκεται, καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ τήρησις τὴν εἰς τὸ θεῖον ἀγάπην ἄριστα ζωγραφεῖ, καὶ ζῶσαν ὅλως καὶ ἀληθῆ παρίστησιν ἀρετὴν, οὐκ ἐν μόναις σκιαγραφουμένην ταῖς ἀπὸ τῆς γλώττης φωναῖς, καθάπερ εἰρήκαμεν, φαιδροῖς δὲ ὥσπερ διαπρέπουσαν χρώματι ταῖς τῶν ἔργων ἰδέαις, καὶ ὁλοκλήρως ἐκλάμπουσαν. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς σαφῶς ἡμῖν τοῦτο παραδεικνύς, «Οὐ πᾶς ὁ δ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, φησίν, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Οὐ γὰρ ἐν ἀργαῖς ῥημάτων κολακείαις ἡ πίστις, ἀλλ' ἐν ταῖς τῶν δρω μένων ποιότησι δοκιμάζεται· καὶ γοῦν νεκρὰν εἶναι ταύτην οὐ παρεπομένων τῶν ἔργων ή θεία λέγει Γραφή. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, φησίν, ὅτι ὁ Θεὸς εἷς ἐστιν, οὐκ ἐν διανοίαις ἀνθρωπίναις εὑρήσομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν, & καὶ φρίτο τει καὶ οὐχ ἑκόντα τὴν τοῦ ποιήσαντος δύναμιν. Τό γε μὴν σύνδρομον ποιεῖσθαι τῇ πίστει τὴν ἀπὸ τῶν ερωμένων φαιδρότητα, μόνοις ἂν πρέπον καὶ ἐλλάμπου όρῷτο τοῖς ἀληθῶς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν. Οὐκοῦν ἀπόδειξις τῆς ἀγάπης καὶ τελεώτατος τῆς πίστεως ὄρος, τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ἡ τήρησις καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ φυλακή. Καὶ χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἕτερα πρὸς τούτοις εἰπεῖν συγγενῆ πως ἔχοντα τὴν διάνοιαν, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος οἶμαι καιρού. Διὸ δὴ πάλιν ιτέον ἐπὶ τὰ τοῖς προκειμένοις ἡμῖν πρεπωδέστερα. Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, φησί, τὰς ἐντο λάς μου τηρήσετε.» Σύνες γὰρ δὴ πάλιν καὶ δια μέμνησο καλῶς ὅτι πολλάκις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς προσδιαλεγόμενος ἢ καὶ αὐτοῖς τοῖς Ἰουδαίοις ἔφασκε·. Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Καὶ πάλιν·. Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτ τός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. ** Isa. Lxv, 24. ** Psal. xxxii, 16. St Matth. * Joan. xii, 49. ς bona largiatur, facile perspicies, cum per Isaiamn prophetam ad eus loquentem audies: «Adhuc loquente te, dicam: Quid est "?. Et per Psalmista vocem: ‹ Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum.» Postquam ergo statuit ac pa *. lam et aperte dixit diligentes se in supernorum bonorum deliciis jure versaturos, quæ per ipsum danda veniant a Patre, charitatis vim statim describit, et quo pacto eam recte et inculpate colamus ad nostram utilitatem, edocet. Nec enim si quis Deum amare se dicat, omnino etiam veræ dilectionis gloriam reportabit, cum non in verbis nudis virtutis vires consistant, nec in solis vocabulis pietatis in Deum formetur decus, sed ex bonis operibus et animo audiendi cupido maxime dignoscitur, et divinorum mandatorum observatio charitatem in Deum optime depingit, et vivam prorsus ac veram virtutem exhibet, non in nudis tantum linguæ vocibus adumbratam, ut diximus, sed claris veluti coloribus, operum nimirum specie relucentem. Et quidem Dominus noster Jesus Chri - stus istud nobis clare ostendens, ‹ Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, inquit, intrabit in regnum cœlorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in cœlis est “. › Nec enim in vanis ver - borum assentationibus fides, sed in factorum qualitatibus probatur: unde mortuam hanc esse, nisi eam opera comitentur, divina Scriptura docet “. Scire enim, inquit, quod unus Deus sit, non mentis duntaxat humanæ esse comperiemus, sed et impurorum dæmonum, qui etiam inviti Creatoris virtutem perhorrescunt ". Sed charitatem operum cum fide conjungere, iis tantum congruit qui vere diligunt Deum. Quocirca demonstratio charitatis et perfectissima ratio fdei est evangelicorum dogmatum 808 divinorumque præceptorum observatio. Non esset difficile alia his affinia proferre, sed ea temporis hujus esse non arbitror. Idcirco eundum rursus ad ea quæ proposito nostro magis congruunt: • Si diligitis me, inquit, mandata mea servate.» Animadverte enim rursus et in memoriam revoca quod cum sæpe suos discipulos ipsosque Judæos alloqueretur, aiebat: ‹ Verba quæ ego loquor, non sunt mea, sed ejus qui misit me. Et rursus: ‹ Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid loquar. Nunc autem, licet Dei ac Patris usquequaque verba esse dixerit ea quæ ad nos fecit, sua tanien præcepta esse ait quæcunque nobis locutus est: neque vero quisquam sanæ mentis eum falsa loqui putabit. Nec enim Christiano illud unquam subierit; sed vere loquitur, maxime cum et ipse veritas sit. Non enim ut prophetarum unus ministri aut famuli loco sermonem nobis a Patre detulit, sed ut qui cum ipso tantam habet similitudinem, ut ne verbo quidem discrepare cer4 Jac. 11, 20. t ibid. 19. * Joan. xiv, 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὐδὲν· ὰ γὰρ ἂν ἀποφάσκῃ καὶ ἀπόβλητα ποιῆται gratiarum amatoribus divite ac prompta manu διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς βδελυρίαν, πῶς ἂν χορηγήσαι τισίν; ἡ δὲ ἁπάσης γλυκύτητος πηγὴ πῶς ἂν αὐτὴ πικρὸν ἀναβλύσαι νάμα; Οτι δὲ τοῖς τῶν πνευμα τικῶν χαρισμάτων ἐρασταῖς πλουσίᾳ τε καὶ προθυ μοτάτῃ χειρὶ διανέμει τὰ ἀγαθὰ, κατόψει ῥᾳδίως, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος διὰ μὲν Ησαΐου τοῦ προφήτου πρὸς αὐτούς· «Ετι σοῦ λαλοῦντος, ἐρῶ· Τί ἐστι;» Διὰ δὲ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὅτι ο Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αυ τῶν.» Ορισάμενος τοίνυν καὶ διαρρήδην εἰπὼν ὅτι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὀφείλεταί τε καὶ ὑπάρξει δὴ πάντως τὸ τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφᾶν ἀγαθοῖς, δι' αὐτοῦ δηλονότι χορηγουμένοις παρὰ Πατρός, καταγράφει παραχρῆμα καὶ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, καὶ ὅπως ἂν αὐτὴν ἐπιτηδεύσαιμεν, ἄριστά τε καὶ ἀνεγκλήτως διδάσκει διὰ τὸ χρήσιμον. Οὐ γὰρ εἴ τις λέγοι τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν, πάντως δὴ καὶ τὴν τοῦ ἀληθῶς ἀγαπαν ἀποίσεται δόξαν, ἐπεὶ μὴ ἐν λόγῳ ψιλῷ τῆς ἀρετῆς ἡ δύναμις, μήτε μὴν ἐν γυμνοῖς μορφονται ρήμασι τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ κάλλος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ ἀγαθῶν ἀποτελεσμάτων καὶ φιληκόου γνώμης εὖ μάλα δια γινώσκεται, καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ τήρησις τὴν εἰς τὸ θεῖον ἀγάπην ἄριστα ζωγραφεῖ, καὶ ζῶσαν ὅλως καὶ ἀληθῆ παρίστησιν ἀρετὴν, οὐκ ἐν μόναις σκιαγραφουμένην ταῖς ἀπὸ τῆς γλώττης φωναῖς, καθάπερ εἰρήκαμεν, φαιδροῖς δὲ ὥσπερ διαπρέπουσαν χρώματι ταῖς τῶν ἔργων ἰδέαις, καὶ ὁλοκλήρως ἐκλάμπουσαν. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς σαφῶς ἡμῖν τοῦτο παραδεικνύς, «Οὐ πᾶς ὁ δ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, φησίν, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Οὐ γὰρ ἐν ἀργαῖς ῥημάτων κολακείαις ἡ πίστις, ἀλλ' ἐν ταῖς τῶν δρω μένων ποιότησι δοκιμάζεται· καὶ γοῦν νεκρὰν εἶναι ταύτην οὐ παρεπομένων τῶν ἔργων ή θεία λέγει Γραφή. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, φησίν, ὅτι ὁ Θεὸς εἷς ἐστιν, οὐκ ἐν διανοίαις ἀνθρωπίναις εὑρήσομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν, & καὶ φρίτο τει καὶ οὐχ ἑκόντα τὴν τοῦ ποιήσαντος δύναμιν. Τό γε μὴν σύνδρομον ποιεῖσθαι τῇ πίστει τὴν ἀπὸ τῶν ερωμένων φαιδρότητα, μόνοις ἂν πρέπον καὶ ἐλλάμπου όρῷτο τοῖς ἀληθῶς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν. Οὐκοῦν ἀπόδειξις τῆς ἀγάπης καὶ τελεώτατος τῆς πίστεως ὄρος, τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ἡ τήρησις καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ φυλακή. Καὶ χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἕτερα πρὸς τούτοις εἰπεῖν συγγενῆ πως ἔχοντα τὴν διάνοιαν, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος οἶμαι καιρού. Διὸ δὴ πάλιν ιτέον ἐπὶ τὰ τοῖς προκειμένοις ἡμῖν πρεπωδέστερα. Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, φησί, τὰς ἐντο λάς μου τηρήσετε.» Σύνες γὰρ δὴ πάλιν καὶ δια μέμνησο καλῶς ὅτι πολλάκις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς προσδιαλεγόμενος ἢ καὶ αὐτοῖς τοῖς Ἰουδαίοις ἔφασκε·. Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Καὶ πάλιν·. Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτ τός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. ** Isa. Lxv, 24. ** Psal. xxxii, 16. St Matth. * Joan. xii, 49. ς bona largiatur, facile perspicies, cum per Isaiamn prophetam ad eus loquentem audies: «Adhuc loquente te, dicam: Quid est "?. Et per Psalmista vocem: ‹ Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum.» Postquam ergo statuit ac pa *. lam et aperte dixit diligentes se in supernorum bonorum deliciis jure versaturos, quæ per ipsum danda veniant a Patre, charitatis vim statim describit, et quo pacto eam recte et inculpate colamus ad nostram utilitatem, edocet. Nec enim si quis Deum amare se dicat, omnino etiam veræ dilectionis gloriam reportabit, cum non in verbis nudis virtutis vires consistant, nec in solis vocabulis pietatis in Deum formetur decus, sed ex bonis operibus et animo audiendi cupido maxime dignoscitur, et divinorum mandatorum observatio charitatem in Deum optime depingit, et vivam prorsus ac veram virtutem exhibet, non in nudis tantum linguæ vocibus adumbratam, ut diximus, sed claris veluti coloribus, operum nimirum specie relucentem. Et quidem Dominus noster Jesus Chri - stus istud nobis clare ostendens, ‹ Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, inquit, intrabit in regnum cœlorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in cœlis est “. › Nec enim in vanis ver - borum assentationibus fides, sed in factorum qualitatibus probatur: unde mortuam hanc esse, nisi eam opera comitentur, divina Scriptura docet “. Scire enim, inquit, quod unus Deus sit, non mentis duntaxat humanæ esse comperiemus, sed et impurorum dæmonum, qui etiam inviti Creatoris virtutem perhorrescunt ". Sed charitatem operum cum fide conjungere, iis tantum congruit qui vere diligunt Deum. Quocirca demonstratio charitatis et perfectissima ratio fdei est evangelicorum dogmatum 808 divinorumque præceptorum observatio. Non esset difficile alia his affinia proferre, sed ea temporis hujus esse non arbitror. Idcirco eundum rursus ad ea quæ proposito nostro magis congruunt: • Si diligitis me, inquit, mandata mea servate.» Animadverte enim rursus et in memoriam revoca quod cum sæpe suos discipulos ipsosque Judæos alloqueretur, aiebat: ‹ Verba quæ ego loquor, non sunt mea, sed ejus qui misit me. Et rursus: ‹ Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid loquar. Nunc autem, licet Dei ac Patris usquequaque verba esse dixerit ea quæ ad nos fecit, sua tanien præcepta esse ait quæcunque nobis locutus est: neque vero quisquam sanæ mentis eum falsa loqui putabit. Nec enim Christiano illud unquam subierit; sed vere loquitur, maxime cum et ipse veritas sit. Non enim ut prophetarum unus ministri aut famuli loco sermonem nobis a Patre detulit, sed ut qui cum ipso tantam habet similitudinem, ut ne verbo quidem discrepare cer4 Jac. 11, 20. t ibid. 19. * Joan. xiv, 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. οὐδὲν· ὰ γὰρ ἂν ἀποφάσκῃ καὶ ἀπόβλητα ποιῆται gratiarum amatoribus divite ac prompta manu διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς βδελυρίαν, πῶς ἂν χορηγήσαι τισίν; ἡ δὲ ἁπάσης γλυκύτητος πηγὴ πῶς ἂν αὐτὴ πικρὸν ἀναβλύσαι νάμα; Οτι δὲ τοῖς τῶν πνευμα τικῶν χαρισμάτων ἐρασταῖς πλουσίᾳ τε καὶ προθυ μοτάτῃ χειρὶ διανέμει τὰ ἀγαθὰ, κατόψει ῥᾳδίως, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος διὰ μὲν Ησαΐου τοῦ προφήτου πρὸς αὐτούς· «Ετι σοῦ λαλοῦντος, ἐρῶ· Τί ἐστι;» Διὰ δὲ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὅτι ο Οφθαλμοί Κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ εἰς δέησιν αυ τῶν.» Ορισάμενος τοίνυν καὶ διαρρήδην εἰπὼν ὅτι τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ὀφείλεταί τε καὶ ὑπάρξει δὴ πάντως τὸ τοῖς ἄνωθεν ἐντρυφᾶν ἀγαθοῖς, δι' αὐτοῦ δηλονότι χορηγουμένοις παρὰ Πατρός, καταγράφει παραχρῆμα καὶ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, καὶ ὅπως ἂν αὐτὴν ἐπιτηδεύσαιμεν, ἄριστά τε καὶ ἀνεγκλήτως διδάσκει διὰ τὸ χρήσιμον. Οὐ γὰρ εἴ τις λέγοι τὸν Θεὸν ἀγαπᾶν, πάντως δὴ καὶ τὴν τοῦ ἀληθῶς ἀγαπαν ἀποίσεται δόξαν, ἐπεὶ μὴ ἐν λόγῳ ψιλῷ τῆς ἀρετῆς ἡ δύναμις, μήτε μὴν ἐν γυμνοῖς μορφονται ρήμασι τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας τὸ κάλλος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ ἀγαθῶν ἀποτελεσμάτων καὶ φιληκόου γνώμης εὖ μάλα δια γινώσκεται, καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ τήρησις τὴν εἰς τὸ θεῖον ἀγάπην ἄριστα ζωγραφεῖ, καὶ ζῶσαν ὅλως καὶ ἀληθῆ παρίστησιν ἀρετὴν, οὐκ ἐν μόναις σκιαγραφουμένην ταῖς ἀπὸ τῆς γλώττης φωναῖς, καθάπερ εἰρήκαμεν, φαιδροῖς δὲ ὥσπερ διαπρέπουσαν χρώματι ταῖς τῶν ἔργων ἰδέαις, καὶ ὁλοκλήρως ἐκλάμπουσαν. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς σαφῶς ἡμῖν τοῦτο παραδεικνύς, «Οὐ πᾶς ὁ δ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, φησίν, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Οὐ γὰρ ἐν ἀργαῖς ῥημάτων κολακείαις ἡ πίστις, ἀλλ' ἐν ταῖς τῶν δρω μένων ποιότησι δοκιμάζεται· καὶ γοῦν νεκρὰν εἶναι ταύτην οὐ παρεπομένων τῶν ἔργων ή θεία λέγει Γραφή. Τὸ μὲν γὰρ εἰδέναι, φησίν, ὅτι ὁ Θεὸς εἷς ἐστιν, οὐκ ἐν διανοίαις ἀνθρωπίναις εὑρήσομεν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν, & καὶ φρίτο τει καὶ οὐχ ἑκόντα τὴν τοῦ ποιήσαντος δύναμιν. Τό γε μὴν σύνδρομον ποιεῖσθαι τῇ πίστει τὴν ἀπὸ τῶν ερωμένων φαιδρότητα, μόνοις ἂν πρέπον καὶ ἐλλάμπου όρῷτο τοῖς ἀληθῶς ἀγαπῶσι τὸν Θεόν. Οὐκοῦν ἀπόδειξις τῆς ἀγάπης καὶ τελεώτατος τῆς πίστεως ὄρος, τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ἡ τήρησις καὶ τῶν θείων ἐντολῶν ἡ φυλακή. Καὶ χαλεπὸν μὲν ἴσως οὐδὲν ἕτερα πρὸς τούτοις εἰπεῖν συγγενῆ πως ἔχοντα τὴν διάνοιαν, πλὴν οὐ τοῦ παρόντος οἶμαι καιρού. Διὸ δὴ πάλιν ιτέον ἐπὶ τὰ τοῖς προκειμένοις ἡμῖν πρεπωδέστερα. Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, φησί, τὰς ἐντο λάς μου τηρήσετε.» Σύνες γὰρ δὴ πάλιν καὶ δια μέμνησο καλῶς ὅτι πολλάκις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς προσδιαλεγόμενος ἢ καὶ αὐτοῖς τοῖς Ἰουδαίοις ἔφασκε·. Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λαλῶ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Καὶ πάλιν·. Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτ τός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. ** Isa. Lxv, 24. ** Psal. xxxii, 16. St Matth. * Joan. xii, 49. ς bona largiatur, facile perspicies, cum per Isaiamn prophetam ad eus loquentem audies: «Adhuc loquente te, dicam: Quid est "?. Et per Psalmista vocem: ‹ Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum.» Postquam ergo statuit ac pa *. lam et aperte dixit diligentes se in supernorum bonorum deliciis jure versaturos, quæ per ipsum danda veniant a Patre, charitatis vim statim describit, et quo pacto eam recte et inculpate colamus ad nostram utilitatem, edocet. Nec enim si quis Deum amare se dicat, omnino etiam veræ dilectionis gloriam reportabit, cum non in verbis nudis virtutis vires consistant, nec in solis vocabulis pietatis in Deum formetur decus, sed ex bonis operibus et animo audiendi cupido maxime dignoscitur, et divinorum mandatorum observatio charitatem in Deum optime depingit, et vivam prorsus ac veram virtutem exhibet, non in nudis tantum linguæ vocibus adumbratam, ut diximus, sed claris veluti coloribus, operum nimirum specie relucentem. Et quidem Dominus noster Jesus Chri - stus istud nobis clare ostendens, ‹ Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, inquit, intrabit in regnum cœlorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in cœlis est “. › Nec enim in vanis ver - borum assentationibus fides, sed in factorum qualitatibus probatur: unde mortuam hanc esse, nisi eam opera comitentur, divina Scriptura docet “. Scire enim, inquit, quod unus Deus sit, non mentis duntaxat humanæ esse comperiemus, sed et impurorum dæmonum, qui etiam inviti Creatoris virtutem perhorrescunt ". Sed charitatem operum cum fide conjungere, iis tantum congruit qui vere diligunt Deum. Quocirca demonstratio charitatis et perfectissima ratio fdei est evangelicorum dogmatum 808 divinorumque præceptorum observatio. Non esset difficile alia his affinia proferre, sed ea temporis hujus esse non arbitror. Idcirco eundum rursus ad ea quæ proposito nostro magis congruunt: • Si diligitis me, inquit, mandata mea servate.» Animadverte enim rursus et in memoriam revoca quod cum sæpe suos discipulos ipsosque Judæos alloqueretur, aiebat: ‹ Verba quæ ego loquor, non sunt mea, sed ejus qui misit me. Et rursus: ‹ Ex meipso non loquor, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid loquar. Nunc autem, licet Dei ac Patris usquequaque verba esse dixerit ea quæ ad nos fecit, sua tanien præcepta esse ait quæcunque nobis locutus est: neque vero quisquam sanæ mentis eum falsa loqui putabit. Nec enim Christiano illud unquam subierit; sed vere loquitur, maxime cum et ipse veritas sit. Non enim ut prophetarum unus ministri aut famuli loco sermonem nobis a Patre detulit, sed ut qui cum ipso tantam habet similitudinem, ut ne verbo quidem discrepare cer4 Jac. 11, 20. t ibid. 19. * Joan. xiv, 10.

natur, sed ita natura loquatur sicut et ipse Pater Νυνὶ δὲ δὴ πάλιν, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἄνω loquitur. Identitas quippe substantiæ nos adigit ut τε καὶ κάτω τοὺς λόγους είναι διωμολογηκώς οὓς credamus eadem loqui cum Genitore Filium. Cum ἐποιήσατο πρὸς ἡμᾶς, ἰδίας ἐντολὰς εἶναί φησιν autem sit ipse Verbum et Sapientia ac Dei Patris ἅπερ ἡμῖν λελάληκε· καὶ οὐ δή τις αὐτὸν νοῦν ἔχων voluntas, ait se mandaturn accepisse quid dicat et οιήσεται ψευδομυθεῖν. Μὴ γὰρ εἰσέλθοι τοῦτο Χρι quid loquatur. Nam et nos ipsi nostram quisque στιανόν· ἀληθεύσει δὲ πάλιν, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸς mentem, verbo enuntiativo foras erumpenti, pro- ὑπάρχων ἡ ἀλήθεια. Οὐ γὰρ καθ' ἕνα τῶν προφητών pemodum jubere videmus ut quæ in ea sunt expli- ὡς ἐν διακόνου τάξει καὶ ὑπηρέτου τὸν παρὰ Πατρίς cel. Quanquam jejuna quidem est illius exempli ἡμῖν διεπόρθμευσε λόγον, ἀλλ' ὡς ἔχων πρὸς αὐτὸν vis et ratio ad Deum relata: verumtamen imaginem τὴν ἐμφέρειαν ὡς μηδὲ λόγῳ τυχὸν ὁρᾶσθαι διά a nobis ad demonstrationem eorum quæ supra nos φορον, ἀλλ' οὕτω πεφυκέναι λαλεῖν, ὥσπερ ἂν καὶ sunt capientes, tanquam in speculo et in ænigma- αὐτὸς ὁ Πατὴρ τυχόν διαλέγοιτο. Τὸ γὰρ ἀπαράλ te 4, divina mysteria animo comprehendimus. λακτον τῆς οὐσίας καὶ ταυτολογεῖν ἀναπείθει τῷ γεννήσαντι τὸν Υἱόν. ὡς δὲ Λόγος ὢν αὐτὸς καὶ σοφία καὶ βούλησις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δεδέχθαι φησὶν ἐντολὴν τί εἴπῃ καὶ τί λαλήσει. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὸν οἰκεῖον ἕκαστοι νοῦν, τῷ κατὰ προσ φορὰν τὴν διὰ ῥημάτων λόγῳ, μονονουχὶ καὶ ἐντελλόμενον βλέπομεν πρὸς τὸ ἔξω βαδίζοντι διερμηνεύ σαι τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μικρᾷ [γρ. μικρὰ] μὲν ὡς πρὸς Θεὸν ἡ τοῦ παραδείγματος δύναμις, εἰκόνα δὲ ὅμως τὴν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, εἰς τὴν τῶν ὑπὲρ ταῦτα πληροφορίαν δεχόμενοι, καθάπερ ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐν αἰνίγματι, τὰ θεῖα νοοῦμεν μυστήρια. XIV, 46, 17. Εt ego rogabo Patrem, et alium Pa- Κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παρά racletum dabit vobis, ut maneat robiscum in æternum, Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscitis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Miscet rursus divino bumanum, nec ad puram deitaţis gloriam revertitur, neque intra humanitatis modum prorsus versatur, sed per utrumque nicat, 809 mirabiliter simul et mistim, quia ninirum idem est Deus et homo. Quippe natura Deus est, quatenus ex Patre fructus et splendor substantiæ ejus est: homo autem rursus, quatenus factus est caro. Loquitur ergo ut Deus simul et homo: sic enim rite servare licet dispensationi cum carne convenientes rationes. Verumtamen, loci propositi sensum inquirentes, dicimus Dominum nostrum Dei ac Patris necessario intulisse mentionem, in ædificationem fidei et maximam ɔudilorum utilitatem, quemadmodum in sermonis progressu demonstrabimus. Quia enim petere nos jussit in nomine ejus ", et inusitatum precationis modum inter cætera præscripsit 48, pollicitus se prompto animo daturum quæ velimus: ne videretur per hæc Dei ac Patris personam excludere, aut potestatem sanctis largiendi ei detrahere, conlargitorem se fore et Paracletum simul nobis daturum dixit, illud vocabulum rogabo rursus subjungens, ut homo, toli divine et ineffabili natura peculiariter vindicans quod ei maxime convenit, tanquam in persona Dei ac Patris. Id enim ei moris esse jam antea sæpe diximus. Alium porro Paracletumn Spiritum vocat Dei ac Patris substantiæ, sive suæ. Una enim in ambobus est substantiæ ratio, quæ ipsum non excludit, sed efficit ut distinctius tantumn intelligatur in eo quod in propria exsistit hypostasi. Nec enim Filius Spiritus est, sed re vera et proprie esse et exsistere id quod est, * 1 Cor. XIII, fide κλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα ᾖ μεθ' ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὐδὲ γινώσκει αὐτό· ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει, καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Αναμίσγει πάλιν τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ οὔτε πρὸς ἄκρατον ἀναφοιτᾷ τῆς θεότητος δόξαν, οὔτε μὴν ὁλοκλήρως τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις εμφιλοχωρεῖ, ἔρχεται δὲ δι᾽ ἀμφοῖν, παραδόξως τε ἅμα καὶ κεκραμένως, ἐπείπερ ἐστὶν ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος. Θεὸς μὲν γὰρ ἦν τῇ φύσει, καθόπερ ἐκ Πατρὸς καρπὸς καὶ ἀπαύγασμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ· ἄνθρωπος δὲ πάλιν, καθό γέγονε σάρξ. Λαλεί το γαροῦν ὡς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος· οὕτω γὰρ ἦν τηρῆσαι καλῶς τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ τοὺς πρέ ποντας λόγους. Πλὴν ἐκεϊνό φαμεν, τὴν τοῦ προκει μένου διερευνώντες δύναμιν, ὅτι καὶ νῦν ὁ Κύριος ἡμῶν ἀναγκαίως τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰσκεκόμικς μνήμην, εἰς οἰκοδομὴν τῆς πίστεως καὶ εἰς τὸ σφόδρα λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις, καθάπερ ἀποδείξει προϊὼν ὁ λόγος. Επειδὴ γὰρ αἰτεῖν ἡμᾶς ἐκέλευσεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τὸν τοῖς ἀρο χαίοις ἀσυνήθη τρόπον τῆς προσευχῆς μετὰ τῶν ἄλ λων ἐθέσπισε, δώσειν κατεπαγγειλάμενος καὶ μάλα προθύμως ἅπερ ἂν ἐθέλωμεν λαβεῖν· ἵνα μὴ δοκοιη διὰ τούτων τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παρωθεῖσθαι πρόσωπον, ήγουν παραιρεῖσθαι τὴν τοῦ τεκόντος αὐτὸν ἐξουσίαν τὴν ἐπὶ ταῖς τῶν ἁγίων φιλοτι μίαις, φημί, χρήσιμον αὐτὸν συγχορηγὸν ἔσεσθαι καὶ συνεπιδώσειν ἡμῖν τὸν Παράκλητον ἔφη, τὸ ἐρωτήσω πάλιν ἐπιών, ὡς ἄνθρωπος, ἰδικῶς τε ἀνατιθεὶς ὅλῃ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὸ αὐτῇ μάλιστα πρέπον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἔθος αὐτῷ, καθὰ καὶ πολλάκις ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν. Αλλον γε μὴν Παράκλητον τὸ Πνεῦμα καλεῖ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ἤτοι τῆς ἑαυτοῦ. Εἰς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας ὁ λόγος, οὐκ "Joan. xvi, 23, 24. * Matth. vi, 9-13.

natur, sed ita natura loquatur sicut et ipse Pater Νυνὶ δὲ δὴ πάλιν, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἄνω loquitur. Identitas quippe substantiæ nos adigit ut τε καὶ κάτω τοὺς λόγους είναι διωμολογηκώς οὓς credamus eadem loqui cum Genitore Filium. Cum ἐποιήσατο πρὸς ἡμᾶς, ἰδίας ἐντολὰς εἶναί φησιν autem sit ipse Verbum et Sapientia ac Dei Patris ἅπερ ἡμῖν λελάληκε· καὶ οὐ δή τις αὐτὸν νοῦν ἔχων voluntas, ait se mandaturn accepisse quid dicat et οιήσεται ψευδομυθεῖν. Μὴ γὰρ εἰσέλθοι τοῦτο Χρι quid loquatur. Nam et nos ipsi nostram quisque στιανόν· ἀληθεύσει δὲ πάλιν, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸς mentem, verbo enuntiativo foras erumpenti, pro- ὑπάρχων ἡ ἀλήθεια. Οὐ γὰρ καθ' ἕνα τῶν προφητών pemodum jubere videmus ut quæ in ea sunt expli- ὡς ἐν διακόνου τάξει καὶ ὑπηρέτου τὸν παρὰ Πατρίς cel. Quanquam jejuna quidem est illius exempli ἡμῖν διεπόρθμευσε λόγον, ἀλλ' ὡς ἔχων πρὸς αὐτὸν vis et ratio ad Deum relata: verumtamen imaginem τὴν ἐμφέρειαν ὡς μηδὲ λόγῳ τυχὸν ὁρᾶσθαι διά a nobis ad demonstrationem eorum quæ supra nos φορον, ἀλλ' οὕτω πεφυκέναι λαλεῖν, ὥσπερ ἂν καὶ sunt capientes, tanquam in speculo et in ænigma- αὐτὸς ὁ Πατὴρ τυχόν διαλέγοιτο. Τὸ γὰρ ἀπαράλ te 4, divina mysteria animo comprehendimus. λακτον τῆς οὐσίας καὶ ταυτολογεῖν ἀναπείθει τῷ γεννήσαντι τὸν Υἱόν. ὡς δὲ Λόγος ὢν αὐτὸς καὶ σοφία καὶ βούλησις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δεδέχθαι φησὶν ἐντολὴν τί εἴπῃ καὶ τί λαλήσει. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὸν οἰκεῖον ἕκαστοι νοῦν, τῷ κατὰ προσ φορὰν τὴν διὰ ῥημάτων λόγῳ, μονονουχὶ καὶ ἐντελλόμενον βλέπομεν πρὸς τὸ ἔξω βαδίζοντι διερμηνεύ σαι τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μικρᾷ [γρ. μικρὰ] μὲν ὡς πρὸς Θεὸν ἡ τοῦ παραδείγματος δύναμις, εἰκόνα δὲ ὅμως τὴν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, εἰς τὴν τῶν ὑπὲρ ταῦτα πληροφορίαν δεχόμενοι, καθάπερ ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐν αἰνίγματι, τὰ θεῖα νοοῦμεν μυστήρια. XIV, 46, 17. Εt ego rogabo Patrem, et alium Pa- Κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παρά racletum dabit vobis, ut maneat robiscum in æternum, Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscitis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Miscet rursus divino bumanum, nec ad puram deitaţis gloriam revertitur, neque intra humanitatis modum prorsus versatur, sed per utrumque nicat, 809 mirabiliter simul et mistim, quia ninirum idem est Deus et homo. Quippe natura Deus est, quatenus ex Patre fructus et splendor substantiæ ejus est: homo autem rursus, quatenus factus est caro. Loquitur ergo ut Deus simul et homo: sic enim rite servare licet dispensationi cum carne convenientes rationes. Verumtamen, loci propositi sensum inquirentes, dicimus Dominum nostrum Dei ac Patris necessario intulisse mentionem, in ædificationem fidei et maximam ɔudilorum utilitatem, quemadmodum in sermonis progressu demonstrabimus. Quia enim petere nos jussit in nomine ejus ", et inusitatum precationis modum inter cætera præscripsit 48, pollicitus se prompto animo daturum quæ velimus: ne videretur per hæc Dei ac Patris personam excludere, aut potestatem sanctis largiendi ei detrahere, conlargitorem se fore et Paracletum simul nobis daturum dixit, illud vocabulum rogabo rursus subjungens, ut homo, toli divine et ineffabili natura peculiariter vindicans quod ei maxime convenit, tanquam in persona Dei ac Patris. Id enim ei moris esse jam antea sæpe diximus. Alium porro Paracletumn Spiritum vocat Dei ac Patris substantiæ, sive suæ. Una enim in ambobus est substantiæ ratio, quæ ipsum non excludit, sed efficit ut distinctius tantumn intelligatur in eo quod in propria exsistit hypostasi. Nec enim Filius Spiritus est, sed re vera et proprie esse et exsistere id quod est, * 1 Cor. XIII, fide κλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα ᾖ μεθ' ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὐδὲ γινώσκει αὐτό· ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει, καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Αναμίσγει πάλιν τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ οὔτε πρὸς ἄκρατον ἀναφοιτᾷ τῆς θεότητος δόξαν, οὔτε μὴν ὁλοκλήρως τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις εμφιλοχωρεῖ, ἔρχεται δὲ δι᾽ ἀμφοῖν, παραδόξως τε ἅμα καὶ κεκραμένως, ἐπείπερ ἐστὶν ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος. Θεὸς μὲν γὰρ ἦν τῇ φύσει, καθόπερ ἐκ Πατρὸς καρπὸς καὶ ἀπαύγασμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ· ἄνθρωπος δὲ πάλιν, καθό γέγονε σάρξ. Λαλεί το γαροῦν ὡς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος· οὕτω γὰρ ἦν τηρῆσαι καλῶς τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ τοὺς πρέ ποντας λόγους. Πλὴν ἐκεϊνό φαμεν, τὴν τοῦ προκει μένου διερευνώντες δύναμιν, ὅτι καὶ νῦν ὁ Κύριος ἡμῶν ἀναγκαίως τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰσκεκόμικς μνήμην, εἰς οἰκοδομὴν τῆς πίστεως καὶ εἰς τὸ σφόδρα λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις, καθάπερ ἀποδείξει προϊὼν ὁ λόγος. Επειδὴ γὰρ αἰτεῖν ἡμᾶς ἐκέλευσεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τὸν τοῖς ἀρο χαίοις ἀσυνήθη τρόπον τῆς προσευχῆς μετὰ τῶν ἄλ λων ἐθέσπισε, δώσειν κατεπαγγειλάμενος καὶ μάλα προθύμως ἅπερ ἂν ἐθέλωμεν λαβεῖν· ἵνα μὴ δοκοιη διὰ τούτων τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παρωθεῖσθαι πρόσωπον, ήγουν παραιρεῖσθαι τὴν τοῦ τεκόντος αὐτὸν ἐξουσίαν τὴν ἐπὶ ταῖς τῶν ἁγίων φιλοτι μίαις, φημί, χρήσιμον αὐτὸν συγχορηγὸν ἔσεσθαι καὶ συνεπιδώσειν ἡμῖν τὸν Παράκλητον ἔφη, τὸ ἐρωτήσω πάλιν ἐπιών, ὡς ἄνθρωπος, ἰδικῶς τε ἀνατιθεὶς ὅλῃ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὸ αὐτῇ μάλιστα πρέπον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἔθος αὐτῷ, καθὰ καὶ πολλάκις ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν. Αλλον γε μὴν Παράκλητον τὸ Πνεῦμα καλεῖ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ἤτοι τῆς ἑαυτοῦ. Εἰς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας ὁ λόγος, οὐκ "Joan. xvi, 23, 24. * Matth. vi, 9-13.

natur, sed ita natura loquatur sicut et ipse Pater Νυνὶ δὲ δὴ πάλιν, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἄνω loquitur. Identitas quippe substantiæ nos adigit ut τε καὶ κάτω τοὺς λόγους είναι διωμολογηκώς οὓς credamus eadem loqui cum Genitore Filium. Cum ἐποιήσατο πρὸς ἡμᾶς, ἰδίας ἐντολὰς εἶναί φησιν autem sit ipse Verbum et Sapientia ac Dei Patris ἅπερ ἡμῖν λελάληκε· καὶ οὐ δή τις αὐτὸν νοῦν ἔχων voluntas, ait se mandaturn accepisse quid dicat et οιήσεται ψευδομυθεῖν. Μὴ γὰρ εἰσέλθοι τοῦτο Χρι quid loquatur. Nam et nos ipsi nostram quisque στιανόν· ἀληθεύσει δὲ πάλιν, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸς mentem, verbo enuntiativo foras erumpenti, pro- ὑπάρχων ἡ ἀλήθεια. Οὐ γὰρ καθ' ἕνα τῶν προφητών pemodum jubere videmus ut quæ in ea sunt expli- ὡς ἐν διακόνου τάξει καὶ ὑπηρέτου τὸν παρὰ Πατρίς cel. Quanquam jejuna quidem est illius exempli ἡμῖν διεπόρθμευσε λόγον, ἀλλ' ὡς ἔχων πρὸς αὐτὸν vis et ratio ad Deum relata: verumtamen imaginem τὴν ἐμφέρειαν ὡς μηδὲ λόγῳ τυχὸν ὁρᾶσθαι διά a nobis ad demonstrationem eorum quæ supra nos φορον, ἀλλ' οὕτω πεφυκέναι λαλεῖν, ὥσπερ ἂν καὶ sunt capientes, tanquam in speculo et in ænigma- αὐτὸς ὁ Πατὴρ τυχόν διαλέγοιτο. Τὸ γὰρ ἀπαράλ te 4, divina mysteria animo comprehendimus. λακτον τῆς οὐσίας καὶ ταυτολογεῖν ἀναπείθει τῷ γεννήσαντι τὸν Υἱόν. ὡς δὲ Λόγος ὢν αὐτὸς καὶ σοφία καὶ βούλησις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, δεδέχθαι φησὶν ἐντολὴν τί εἴπῃ καὶ τί λαλήσει. Ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὸν οἰκεῖον ἕκαστοι νοῦν, τῷ κατὰ προσ φορὰν τὴν διὰ ῥημάτων λόγῳ, μονονουχὶ καὶ ἐντελλόμενον βλέπομεν πρὸς τὸ ἔξω βαδίζοντι διερμηνεύ σαι τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μικρᾷ [γρ. μικρὰ] μὲν ὡς πρὸς Θεὸν ἡ τοῦ παραδείγματος δύναμις, εἰκόνα δὲ ὅμως τὴν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, εἰς τὴν τῶν ὑπὲρ ταῦτα πληροφορίαν δεχόμενοι, καθάπερ ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐν αἰνίγματι, τὰ θεῖα νοοῦμεν μυστήρια. XIV, 46, 17. Εt ego rogabo Patrem, et alium Pa- Κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παρά racletum dabit vobis, ut maneat robiscum in æternum, Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscitis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Miscet rursus divino bumanum, nec ad puram deitaţis gloriam revertitur, neque intra humanitatis modum prorsus versatur, sed per utrumque nicat, 809 mirabiliter simul et mistim, quia ninirum idem est Deus et homo. Quippe natura Deus est, quatenus ex Patre fructus et splendor substantiæ ejus est: homo autem rursus, quatenus factus est caro. Loquitur ergo ut Deus simul et homo: sic enim rite servare licet dispensationi cum carne convenientes rationes. Verumtamen, loci propositi sensum inquirentes, dicimus Dominum nostrum Dei ac Patris necessario intulisse mentionem, in ædificationem fidei et maximam ɔudilorum utilitatem, quemadmodum in sermonis progressu demonstrabimus. Quia enim petere nos jussit in nomine ejus ", et inusitatum precationis modum inter cætera præscripsit 48, pollicitus se prompto animo daturum quæ velimus: ne videretur per hæc Dei ac Patris personam excludere, aut potestatem sanctis largiendi ei detrahere, conlargitorem se fore et Paracletum simul nobis daturum dixit, illud vocabulum rogabo rursus subjungens, ut homo, toli divine et ineffabili natura peculiariter vindicans quod ei maxime convenit, tanquam in persona Dei ac Patris. Id enim ei moris esse jam antea sæpe diximus. Alium porro Paracletumn Spiritum vocat Dei ac Patris substantiæ, sive suæ. Una enim in ambobus est substantiæ ratio, quæ ipsum non excludit, sed efficit ut distinctius tantumn intelligatur in eo quod in propria exsistit hypostasi. Nec enim Filius Spiritus est, sed re vera et proprie esse et exsistere id quod est, * 1 Cor. XIII, fide κλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα ᾖ μεθ' ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὁ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὐδὲ γινώσκει αὐτό· ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ' ὑμῖν μένει, καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται. Αναμίσγει πάλιν τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ οὔτε πρὸς ἄκρατον ἀναφοιτᾷ τῆς θεότητος δόξαν, οὔτε μὴν ὁλοκλήρως τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις εμφιλοχωρεῖ, ἔρχεται δὲ δι᾽ ἀμφοῖν, παραδόξως τε ἅμα καὶ κεκραμένως, ἐπείπερ ἐστὶν ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος. Θεὸς μὲν γὰρ ἦν τῇ φύσει, καθόπερ ἐκ Πατρὸς καρπὸς καὶ ἀπαύγασμα τῆς οὐσίας αὐτοῦ· ἄνθρωπος δὲ πάλιν, καθό γέγονε σάρξ. Λαλεί το γαροῦν ὡς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος· οὕτω γὰρ ἦν τηρῆσαι καλῶς τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ τοὺς πρέ ποντας λόγους. Πλὴν ἐκεϊνό φαμεν, τὴν τοῦ προκει μένου διερευνώντες δύναμιν, ὅτι καὶ νῦν ὁ Κύριος ἡμῶν ἀναγκαίως τὴν περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἰσκεκόμικς μνήμην, εἰς οἰκοδομὴν τῆς πίστεως καὶ εἰς τὸ σφόδρα λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις, καθάπερ ἀποδείξει προϊὼν ὁ λόγος. Επειδὴ γὰρ αἰτεῖν ἡμᾶς ἐκέλευσεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ τὸν τοῖς ἀρο χαίοις ἀσυνήθη τρόπον τῆς προσευχῆς μετὰ τῶν ἄλ λων ἐθέσπισε, δώσειν κατεπαγγειλάμενος καὶ μάλα προθύμως ἅπερ ἂν ἐθέλωμεν λαβεῖν· ἵνα μὴ δοκοιη διὰ τούτων τὸ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς παρωθεῖσθαι πρόσωπον, ήγουν παραιρεῖσθαι τὴν τοῦ τεκόντος αὐτὸν ἐξουσίαν τὴν ἐπὶ ταῖς τῶν ἁγίων φιλοτι μίαις, φημί, χρήσιμον αὐτὸν συγχορηγὸν ἔσεσθαι καὶ συνεπιδώσειν ἡμῖν τὸν Παράκλητον ἔφη, τὸ ἐρωτήσω πάλιν ἐπιών, ὡς ἄνθρωπος, ἰδικῶς τε ἀνατιθεὶς ὅλῃ τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὸ αὐτῇ μάλιστα πρέπον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τοῦτο γὰρ ἔθος αὐτῷ, καθὰ καὶ πολλάκις ήδη προλαβόντες εἰρήκαμεν. Αλλον γε μὴν Παράκλητον τὸ Πνεῦμα καλεῖ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ἤτοι τῆς ἑαυτοῦ. Εἰς γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν τῆς οὐσίας ὁ λόγος, οὐκ "Joan. xvi, 23, 24. * Matth. vi, 9-13.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. cum se quoque Paracletum esse revera nosset, et in sacris Litteris ita esse nuncupatum, Paracletum alium Spiritum appellat, non quasi aliquid aliud in sanctis operari possit, quam quod et ipse cujus et est et dicitur Spiritus. Quod autem ipse Filius Paracletus nuncupetur et sit, testabitur Joannes scribens: «Hæc dico, inquit, vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum: et ipse est propitiatio pro peccatis nostris ".) Alium itaque Paracletum Spiritum vocat, in propria quidem hypostasi volens eum intelligi, qui tantam tamen cum ipso similitudinem habeat, tamque per omnia simili ratione operari possit ea ἔξω τιθεὶς αὐτό, τὸν δὲ τῆς ἑτερότητος λόγον ἐν μόνῳ credimus. Spiritus quippe est Patris et Filit, sed νοεῖσθαι διδοὺς τῷ εἶναι καὶ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως αὐτό. Οὐ γὰρ Υἱὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ὄντως ἔλως τε ἦν καὶ ὑπάρχον τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐν πίστει παραδεξόμεθα. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἰδὼς δὲ ὅτι καὶ αὐτὸς Παράκλητος ἐστί τε κατά ἀλήθειαν, καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς ὠνόμασται Γράμμασι, Παράκλητον ἄλλον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, οὐχ ὡς ἕτερόν τι τυχὸν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς ἁγίοις εἰδὸς ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς, οὗ καὶ ἔστι καὶ λέγεται Πνεῦμα. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς Παράκλητος ώνομάσθη τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱός, μαρτυρήσει λέγων ὁ Ἰωάνννης ἐν ἰδίαις συγγραφαῖς· • Ταῦτα λέγω, φησὶν, ὑμῖν, ἵνα μὴ ἁμαρτάνητε. Εάν τις δὲ ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα, Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.» Αλλον τοίνυν Παράκλη- quæ et ipse operatur, ut 810 ipse videatur esse τον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἐν ἰδίαις μὲν ὑποστάσεσι νοείσθαι θέλων αὐτὸ, τοσαύτην γε μήν ἔχον τὴν ἐμφέρειαν ὡς πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπαραλλάκτως οὕτως ἐνεργεῖν Ισχύον ἅπερ ἂν καὶ αὐτὸς ἐνεργοίη τυχόν, ὡς αὐτὸν εἶναι δοκεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἕτερον οὐδέν. Πνεῦμα γάρ ἐστιν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν τῆς ἀληθείας αὐτὸ κατωνόμασε Πνεῦμα καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑαυτὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν λέγων. Αλλ' ἐρεῖ τις εἰκότως τοῖς ἀλλό τριον εἶναι νομίζουσι τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας· Καὶ πῶς, εἰπέ μοι, τὸ τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ τοῦ Υἱοῦ, δίδωσιν ὁ Πατήρ, οὐχ ὡς ξένον ἢ ἀλλότριον, ἀλλ' ὡς ἴδιον Πνεῦμα, καίτοι καθ' ἡμᾶς διωρισμένον ἔχων τῆς οὐσίας τὸν Λόγον πρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν; οὐ γὰρ ὅτι ἀμφίλογον. Πῶς δὲ αὖ πάλιν, εἴπερ ἐστὶν ἑτεροούσιος ὁ Υἱός, τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα δίδωσιν ὡς ἑαυτοῦ; Γέγραπται γὰρ ὅτι ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» "Αρ' οὖν οὐκ οἰήσεταί τις καὶ μάλα δικαίως, μᾶλλον δὲ ἀραρότως διακείσεται ὅτι, τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φυσικών ἀγαθῶν οὐσιωδῶς ὑπάρχων κοινωνὸς, ὁ Υἱὸς ἔχει τὸ Πνεῦμα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον καθ᾽ ὅνπερ ἂν νροῖτο καὶ ὁ Πατὴρ, οὐκ ἐπακτὸν οὐδὲ ἔξωθεν· εἴηθες γὰρ, μᾶλλον δὲ μανικὸν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἡμῶν ἕκαστος τὸ ἴδιον ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα συνέχει, καὶ ἐκ τῶν ἐνδοτάτων σπλάγχνων εἰς τὸ ἔξω προχέει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο σωματικῶς ἐνεφύσησεν ὁ Χριστὸς, δεικνὺς ὅτι καθάπερ ἐκ στόματος τοῦ ἀν θρωπίνου πρόεισι τὸ πνεῦμα σωματικῶς, οὕτω καὶ ἐκ τῆς θείας οὐσίας θεοπρεπῶς προχεῖται τὸ ἐξ αὐτ τοῦ. Ὅτε τοίνυν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ τε Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως μίαν ἕξουσι τὴν ἐξουσίαν διῃρημένως τε ἅμα καὶ συνημ μένως; Πατὴρ γάρ, ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ. Πλὴν ὁ πατὴρ ἐν Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρί. Δίδωσί γε μὴν τὸν Παράκλητον, ἤτοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἰδίᾳ μὲν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὁ Υἱός, χορηγεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἁγίοις παρά Πατρός δι' Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, διδόναι λεγομένου τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα δίδωσιν ὁ Υἱός· καλ, διδόναι λεγομένου τοῦ Υἱοῦ, ὁ ἐξ οὗ τὰ πάντα Joan. 11, 1. *• Joan. xx, 22. δ Filius, ac nihil aliud. Spiritus enin ejus est. Unde veritatis Spiritum illum nominavit, seipsum verjtatem esse dicens. At enim iis qui Filium a Dei et Patris substantia alienum esse putant, jure dicet aliquis: Quomodo, quæso, veritatis Spiritum, id est Filii, dat Pater, non tanqua:n peregrinum aut alienum, sed ut proprium Spiritum, cum secundum vos distinctum habeat a sua substantia Verbuin, sive Filium, et Spiritum esse Filii nullus ambigal. Rursus vero quomodo, si alterius est substantia Filius, Patris Spiritum tradit ut suum? Scriptum est enim insulasse discipulis suis, dicendo, ο Acu cipite Spiritum sanctum "., Numquid ergo jure pu - tabit aliquis, imo vero firmiter credet, cum naturalium Dei ac Patris bonorum substantialiter particeps sit Filius, [eum] Spiritum eo modo quo et Pater] habere censetur, non adventitium neque extrinsecus, furor enim est ita sentire; sed quo modo unusquisque nostrum suum in seipso spiritum continet, et ex intimis visceribus foras profundit? Idcirco enim Christus insufflavit corporaliter, ostendens quod sicut ex ore humano spiritus prodit corporaliter, sic et ex divina substantia deitati convenienter Spiritus, qui ex eo est, profunditur. Cum ergo Spiritus ipse Dei Patris sit ac Filii, quomodo non unam omnino habebunt substantiam et distincte simul atque conjunctim? Pater enim Pater est, ac non Filius, et Filius est Filius, ac non Pater. Verumtamen Pater in Filio et Filius est in Patre. Dat vero Paraclétum, sive Spiritum sanctum, non seorsim quidem Pater seorsim vero Filius, sed potius sanctis a Patre traditur per Filium. Idcirco enim, cum Pater dare dicitur, is per quem omnia traduntur dat quoque Filius: et, cum dicitur dare Filius, is ex quo omnia dat Pater. Quod autem divinus ac non diversæ ab ipso Patre et Filio substantiæ sit Spiritus, nemini sanæ mentis dubium esse puto, atque ut id crodamus ratio necessaria nos adiget. Si quis enim eum ex substantia Dei esse negat, quomodo creatura demum erit Dei particeps, accepto Spiritu? '

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. cum se quoque Paracletum esse revera nosset, et in sacris Litteris ita esse nuncupatum, Paracletum alium Spiritum appellat, non quasi aliquid aliud in sanctis operari possit, quam quod et ipse cujus et est et dicitur Spiritus. Quod autem ipse Filius Paracletus nuncupetur et sit, testabitur Joannes scribens: «Hæc dico, inquit, vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum: et ipse est propitiatio pro peccatis nostris ".) Alium itaque Paracletum Spiritum vocat, in propria quidem hypostasi volens eum intelligi, qui tantam tamen cum ipso similitudinem habeat, tamque per omnia simili ratione operari possit ea ἔξω τιθεὶς αὐτό, τὸν δὲ τῆς ἑτερότητος λόγον ἐν μόνῳ credimus. Spiritus quippe est Patris et Filit, sed νοεῖσθαι διδοὺς τῷ εἶναι καὶ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως αὐτό. Οὐ γὰρ Υἱὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ὄντως ἔλως τε ἦν καὶ ὑπάρχον τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐν πίστει παραδεξόμεθα. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἰδὼς δὲ ὅτι καὶ αὐτὸς Παράκλητος ἐστί τε κατά ἀλήθειαν, καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς ὠνόμασται Γράμμασι, Παράκλητον ἄλλον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, οὐχ ὡς ἕτερόν τι τυχὸν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς ἁγίοις εἰδὸς ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς, οὗ καὶ ἔστι καὶ λέγεται Πνεῦμα. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς Παράκλητος ώνομάσθη τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱός, μαρτυρήσει λέγων ὁ Ἰωάνννης ἐν ἰδίαις συγγραφαῖς· • Ταῦτα λέγω, φησὶν, ὑμῖν, ἵνα μὴ ἁμαρτάνητε. Εάν τις δὲ ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα, Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.» Αλλον τοίνυν Παράκλη- quæ et ipse operatur, ut 810 ipse videatur esse τον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἐν ἰδίαις μὲν ὑποστάσεσι νοείσθαι θέλων αὐτὸ, τοσαύτην γε μήν ἔχον τὴν ἐμφέρειαν ὡς πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπαραλλάκτως οὕτως ἐνεργεῖν Ισχύον ἅπερ ἂν καὶ αὐτὸς ἐνεργοίη τυχόν, ὡς αὐτὸν εἶναι δοκεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἕτερον οὐδέν. Πνεῦμα γάρ ἐστιν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν τῆς ἀληθείας αὐτὸ κατωνόμασε Πνεῦμα καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑαυτὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν λέγων. Αλλ' ἐρεῖ τις εἰκότως τοῖς ἀλλό τριον εἶναι νομίζουσι τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας· Καὶ πῶς, εἰπέ μοι, τὸ τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ τοῦ Υἱοῦ, δίδωσιν ὁ Πατήρ, οὐχ ὡς ξένον ἢ ἀλλότριον, ἀλλ' ὡς ἴδιον Πνεῦμα, καίτοι καθ' ἡμᾶς διωρισμένον ἔχων τῆς οὐσίας τὸν Λόγον πρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν; οὐ γὰρ ὅτι ἀμφίλογον. Πῶς δὲ αὖ πάλιν, εἴπερ ἐστὶν ἑτεροούσιος ὁ Υἱός, τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα δίδωσιν ὡς ἑαυτοῦ; Γέγραπται γὰρ ὅτι ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» "Αρ' οὖν οὐκ οἰήσεταί τις καὶ μάλα δικαίως, μᾶλλον δὲ ἀραρότως διακείσεται ὅτι, τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φυσικών ἀγαθῶν οὐσιωδῶς ὑπάρχων κοινωνὸς, ὁ Υἱὸς ἔχει τὸ Πνεῦμα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον καθ᾽ ὅνπερ ἂν νροῖτο καὶ ὁ Πατὴρ, οὐκ ἐπακτὸν οὐδὲ ἔξωθεν· εἴηθες γὰρ, μᾶλλον δὲ μανικὸν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἡμῶν ἕκαστος τὸ ἴδιον ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα συνέχει, καὶ ἐκ τῶν ἐνδοτάτων σπλάγχνων εἰς τὸ ἔξω προχέει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο σωματικῶς ἐνεφύσησεν ὁ Χριστὸς, δεικνὺς ὅτι καθάπερ ἐκ στόματος τοῦ ἀν θρωπίνου πρόεισι τὸ πνεῦμα σωματικῶς, οὕτω καὶ ἐκ τῆς θείας οὐσίας θεοπρεπῶς προχεῖται τὸ ἐξ αὐτ τοῦ. Ὅτε τοίνυν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ τε Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως μίαν ἕξουσι τὴν ἐξουσίαν διῃρημένως τε ἅμα καὶ συνημ μένως; Πατὴρ γάρ, ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ. Πλὴν ὁ πατὴρ ἐν Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρί. Δίδωσί γε μὴν τὸν Παράκλητον, ἤτοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἰδίᾳ μὲν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὁ Υἱός, χορηγεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἁγίοις παρά Πατρός δι' Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, διδόναι λεγομένου τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα δίδωσιν ὁ Υἱός· καλ, διδόναι λεγομένου τοῦ Υἱοῦ, ὁ ἐξ οὗ τὰ πάντα Joan. 11, 1. *• Joan. xx, 22. δ Filius, ac nihil aliud. Spiritus enin ejus est. Unde veritatis Spiritum illum nominavit, seipsum verjtatem esse dicens. At enim iis qui Filium a Dei et Patris substantia alienum esse putant, jure dicet aliquis: Quomodo, quæso, veritatis Spiritum, id est Filii, dat Pater, non tanqua:n peregrinum aut alienum, sed ut proprium Spiritum, cum secundum vos distinctum habeat a sua substantia Verbuin, sive Filium, et Spiritum esse Filii nullus ambigal. Rursus vero quomodo, si alterius est substantia Filius, Patris Spiritum tradit ut suum? Scriptum est enim insulasse discipulis suis, dicendo, ο Acu cipite Spiritum sanctum "., Numquid ergo jure pu - tabit aliquis, imo vero firmiter credet, cum naturalium Dei ac Patris bonorum substantialiter particeps sit Filius, [eum] Spiritum eo modo quo et Pater] habere censetur, non adventitium neque extrinsecus, furor enim est ita sentire; sed quo modo unusquisque nostrum suum in seipso spiritum continet, et ex intimis visceribus foras profundit? Idcirco enim Christus insufflavit corporaliter, ostendens quod sicut ex ore humano spiritus prodit corporaliter, sic et ex divina substantia deitati convenienter Spiritus, qui ex eo est, profunditur. Cum ergo Spiritus ipse Dei Patris sit ac Filii, quomodo non unam omnino habebunt substantiam et distincte simul atque conjunctim? Pater enim Pater est, ac non Filius, et Filius est Filius, ac non Pater. Verumtamen Pater in Filio et Filius est in Patre. Dat vero Paraclétum, sive Spiritum sanctum, non seorsim quidem Pater seorsim vero Filius, sed potius sanctis a Patre traditur per Filium. Idcirco enim, cum Pater dare dicitur, is per quem omnia traduntur dat quoque Filius: et, cum dicitur dare Filius, is ex quo omnia dat Pater. Quod autem divinus ac non diversæ ab ipso Patre et Filio substantiæ sit Spiritus, nemini sanæ mentis dubium esse puto, atque ut id crodamus ratio necessaria nos adiget. Si quis enim eum ex substantia Dei esse negat, quomodo creatura demum erit Dei particeps, accepto Spiritu? '

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. cum se quoque Paracletum esse revera nosset, et in sacris Litteris ita esse nuncupatum, Paracletum alium Spiritum appellat, non quasi aliquid aliud in sanctis operari possit, quam quod et ipse cujus et est et dicitur Spiritus. Quod autem ipse Filius Paracletus nuncupetur et sit, testabitur Joannes scribens: «Hæc dico, inquit, vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum: et ipse est propitiatio pro peccatis nostris ".) Alium itaque Paracletum Spiritum vocat, in propria quidem hypostasi volens eum intelligi, qui tantam tamen cum ipso similitudinem habeat, tamque per omnia simili ratione operari possit ea ἔξω τιθεὶς αὐτό, τὸν δὲ τῆς ἑτερότητος λόγον ἐν μόνῳ credimus. Spiritus quippe est Patris et Filit, sed νοεῖσθαι διδοὺς τῷ εἶναι καὶ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως αὐτό. Οὐ γὰρ Υἱὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ὄντως ἔλως τε ἦν καὶ ὑπάρχον τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐν πίστει παραδεξόμεθα. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἰδὼς δὲ ὅτι καὶ αὐτὸς Παράκλητος ἐστί τε κατά ἀλήθειαν, καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς ὠνόμασται Γράμμασι, Παράκλητον ἄλλον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, οὐχ ὡς ἕτερόν τι τυχὸν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς ἁγίοις εἰδὸς ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς, οὗ καὶ ἔστι καὶ λέγεται Πνεῦμα. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς Παράκλητος ώνομάσθη τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱός, μαρτυρήσει λέγων ὁ Ἰωάνννης ἐν ἰδίαις συγγραφαῖς· • Ταῦτα λέγω, φησὶν, ὑμῖν, ἵνα μὴ ἁμαρτάνητε. Εάν τις δὲ ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα, Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.» Αλλον τοίνυν Παράκλη- quæ et ipse operatur, ut 810 ipse videatur esse τον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἐν ἰδίαις μὲν ὑποστάσεσι νοείσθαι θέλων αὐτὸ, τοσαύτην γε μήν ἔχον τὴν ἐμφέρειαν ὡς πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπαραλλάκτως οὕτως ἐνεργεῖν Ισχύον ἅπερ ἂν καὶ αὐτὸς ἐνεργοίη τυχόν, ὡς αὐτὸν εἶναι δοκεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἕτερον οὐδέν. Πνεῦμα γάρ ἐστιν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν τῆς ἀληθείας αὐτὸ κατωνόμασε Πνεῦμα καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑαυτὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν λέγων. Αλλ' ἐρεῖ τις εἰκότως τοῖς ἀλλό τριον εἶναι νομίζουσι τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας· Καὶ πῶς, εἰπέ μοι, τὸ τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ τοῦ Υἱοῦ, δίδωσιν ὁ Πατήρ, οὐχ ὡς ξένον ἢ ἀλλότριον, ἀλλ' ὡς ἴδιον Πνεῦμα, καίτοι καθ' ἡμᾶς διωρισμένον ἔχων τῆς οὐσίας τὸν Λόγον πρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν; οὐ γὰρ ὅτι ἀμφίλογον. Πῶς δὲ αὖ πάλιν, εἴπερ ἐστὶν ἑτεροούσιος ὁ Υἱός, τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα δίδωσιν ὡς ἑαυτοῦ; Γέγραπται γὰρ ὅτι ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» "Αρ' οὖν οὐκ οἰήσεταί τις καὶ μάλα δικαίως, μᾶλλον δὲ ἀραρότως διακείσεται ὅτι, τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φυσικών ἀγαθῶν οὐσιωδῶς ὑπάρχων κοινωνὸς, ὁ Υἱὸς ἔχει τὸ Πνεῦμα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον καθ᾽ ὅνπερ ἂν νροῖτο καὶ ὁ Πατὴρ, οὐκ ἐπακτὸν οὐδὲ ἔξωθεν· εἴηθες γὰρ, μᾶλλον δὲ μανικὸν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἡμῶν ἕκαστος τὸ ἴδιον ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα συνέχει, καὶ ἐκ τῶν ἐνδοτάτων σπλάγχνων εἰς τὸ ἔξω προχέει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο σωματικῶς ἐνεφύσησεν ὁ Χριστὸς, δεικνὺς ὅτι καθάπερ ἐκ στόματος τοῦ ἀν θρωπίνου πρόεισι τὸ πνεῦμα σωματικῶς, οὕτω καὶ ἐκ τῆς θείας οὐσίας θεοπρεπῶς προχεῖται τὸ ἐξ αὐτ τοῦ. Ὅτε τοίνυν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ τε Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως μίαν ἕξουσι τὴν ἐξουσίαν διῃρημένως τε ἅμα καὶ συνημ μένως; Πατὴρ γάρ, ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ. Πλὴν ὁ πατὴρ ἐν Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρί. Δίδωσί γε μὴν τὸν Παράκλητον, ἤτοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἰδίᾳ μὲν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὁ Υἱός, χορηγεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἁγίοις παρά Πατρός δι' Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, διδόναι λεγομένου τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα δίδωσιν ὁ Υἱός· καλ, διδόναι λεγομένου τοῦ Υἱοῦ, ὁ ἐξ οὗ τὰ πάντα Joan. 11, 1. *• Joan. xx, 22. δ Filius, ac nihil aliud. Spiritus enin ejus est. Unde veritatis Spiritum illum nominavit, seipsum verjtatem esse dicens. At enim iis qui Filium a Dei et Patris substantia alienum esse putant, jure dicet aliquis: Quomodo, quæso, veritatis Spiritum, id est Filii, dat Pater, non tanqua:n peregrinum aut alienum, sed ut proprium Spiritum, cum secundum vos distinctum habeat a sua substantia Verbuin, sive Filium, et Spiritum esse Filii nullus ambigal. Rursus vero quomodo, si alterius est substantia Filius, Patris Spiritum tradit ut suum? Scriptum est enim insulasse discipulis suis, dicendo, ο Acu cipite Spiritum sanctum "., Numquid ergo jure pu - tabit aliquis, imo vero firmiter credet, cum naturalium Dei ac Patris bonorum substantialiter particeps sit Filius, [eum] Spiritum eo modo quo et Pater] habere censetur, non adventitium neque extrinsecus, furor enim est ita sentire; sed quo modo unusquisque nostrum suum in seipso spiritum continet, et ex intimis visceribus foras profundit? Idcirco enim Christus insufflavit corporaliter, ostendens quod sicut ex ore humano spiritus prodit corporaliter, sic et ex divina substantia deitati convenienter Spiritus, qui ex eo est, profunditur. Cum ergo Spiritus ipse Dei Patris sit ac Filii, quomodo non unam omnino habebunt substantiam et distincte simul atque conjunctim? Pater enim Pater est, ac non Filius, et Filius est Filius, ac non Pater. Verumtamen Pater in Filio et Filius est in Patre. Dat vero Paraclétum, sive Spiritum sanctum, non seorsim quidem Pater seorsim vero Filius, sed potius sanctis a Patre traditur per Filium. Idcirco enim, cum Pater dare dicitur, is per quem omnia traduntur dat quoque Filius: et, cum dicitur dare Filius, is ex quo omnia dat Pater. Quod autem divinus ac non diversæ ab ipso Patre et Filio substantiæ sit Spiritus, nemini sanæ mentis dubium esse puto, atque ut id crodamus ratio necessaria nos adiget. Si quis enim eum ex substantia Dei esse negat, quomodo creatura demum erit Dei particeps, accepto Spiritu? '

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. cum se quoque Paracletum esse revera nosset, et in sacris Litteris ita esse nuncupatum, Paracletum alium Spiritum appellat, non quasi aliquid aliud in sanctis operari possit, quam quod et ipse cujus et est et dicitur Spiritus. Quod autem ipse Filius Paracletus nuncupetur et sit, testabitur Joannes scribens: «Hæc dico, inquit, vobis, ut non peccetis. Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum: et ipse est propitiatio pro peccatis nostris ".) Alium itaque Paracletum Spiritum vocat, in propria quidem hypostasi volens eum intelligi, qui tantam tamen cum ipso similitudinem habeat, tamque per omnia simili ratione operari possit ea ἔξω τιθεὶς αὐτό, τὸν δὲ τῆς ἑτερότητος λόγον ἐν μόνῳ credimus. Spiritus quippe est Patris et Filit, sed νοεῖσθαι διδοὺς τῷ εἶναι καὶ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως αὐτό. Οὐ γὰρ Υἱὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ὄντως ἔλως τε ἦν καὶ ὑπάρχον τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐν πίστει παραδεξόμεθα. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἰδὼς δὲ ὅτι καὶ αὐτὸς Παράκλητος ἐστί τε κατά ἀλήθειαν, καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς ὠνόμασται Γράμμασι, Παράκλητον ἄλλον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, οὐχ ὡς ἕτερόν τι τυχὸν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς ἁγίοις εἰδὸς ἢ ὅπερ ἂν καὶ αὐτὸς, οὗ καὶ ἔστι καὶ λέγεται Πνεῦμα. Οτι δὲ καὶ αὐτὸς Παράκλητος ώνομάσθη τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱός, μαρτυρήσει λέγων ὁ Ἰωάνννης ἐν ἰδίαις συγγραφαῖς· • Ταῦτα λέγω, φησὶν, ὑμῖν, ἵνα μὴ ἁμαρτάνητε. Εάν τις δὲ ἁμάρτῃ, παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα, Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν.» Αλλον τοίνυν Παράκλη- quæ et ipse operatur, ut 810 ipse videatur esse τον τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἐν ἰδίαις μὲν ὑποστάσεσι νοείσθαι θέλων αὐτὸ, τοσαύτην γε μήν ἔχον τὴν ἐμφέρειαν ὡς πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπαραλλάκτως οὕτως ἐνεργεῖν Ισχύον ἅπερ ἂν καὶ αὐτὸς ἐνεργοίη τυχόν, ὡς αὐτὸν εἶναι δοκεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἕτερον οὐδέν. Πνεῦμα γάρ ἐστιν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν τῆς ἀληθείας αὐτὸ κατωνόμασε Πνεῦμα καὶ διὰ τῶν προκειμένων ἑαυτὸν εἶναι τὴν ἀλήθειαν λέγων. Αλλ' ἐρεῖ τις εἰκότως τοῖς ἀλλό τριον εἶναι νομίζουσι τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας· Καὶ πῶς, εἰπέ μοι, τὸ τῆς ἀληθείας Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ τοῦ Υἱοῦ, δίδωσιν ὁ Πατήρ, οὐχ ὡς ξένον ἢ ἀλλότριον, ἀλλ' ὡς ἴδιον Πνεῦμα, καίτοι καθ' ἡμᾶς διωρισμένον ἔχων τῆς οὐσίας τὸν Λόγον πρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν; οὐ γὰρ ὅτι ἀμφίλογον. Πῶς δὲ αὖ πάλιν, εἴπερ ἐστὶν ἑτεροούσιος ὁ Υἱός, τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα δίδωσιν ὡς ἑαυτοῦ; Γέγραπται γὰρ ὅτι ἐνεφύσησε τοῖς μαθηταῖς, λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον.» "Αρ' οὖν οὐκ οἰήσεταί τις καὶ μάλα δικαίως, μᾶλλον δὲ ἀραρότως διακείσεται ὅτι, τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς φυσικών ἀγαθῶν οὐσιωδῶς ὑπάρχων κοινωνὸς, ὁ Υἱὸς ἔχει τὸ Πνεῦμα κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον καθ᾽ ὅνπερ ἂν νροῖτο καὶ ὁ Πατὴρ, οὐκ ἐπακτὸν οὐδὲ ἔξωθεν· εἴηθες γὰρ, μᾶλλον δὲ μανικὸν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἡμῶν ἕκαστος τὸ ἴδιον ἐν ἑαυτῷ πνεῦμα συνέχει, καὶ ἐκ τῶν ἐνδοτάτων σπλάγχνων εἰς τὸ ἔξω προχέει. Διὰ γάρ τοι τοῦτο σωματικῶς ἐνεφύσησεν ὁ Χριστὸς, δεικνὺς ὅτι καθάπερ ἐκ στόματος τοῦ ἀν θρωπίνου πρόεισι τὸ πνεῦμα σωματικῶς, οὕτω καὶ ἐκ τῆς θείας οὐσίας θεοπρεπῶς προχεῖται τὸ ἐξ αὐτ τοῦ. Ὅτε τοίνυν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα τοῦ τε Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν καὶ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως μίαν ἕξουσι τὴν ἐξουσίαν διῃρημένως τε ἅμα καὶ συνημ μένως; Πατὴρ γάρ, ὁ Πατήρ καὶ οὐχ Υἱὸς, καὶ Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ. Πλὴν ὁ πατὴρ ἐν Υἱῷ, καὶ ὁ Υἱὸς ἐν Πατρί. Δίδωσί γε μὴν τὸν Παράκλητον, ἤτοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἰδίᾳ μὲν ὁ Πατήρ, ἰδίᾳ δὲ ὁ Υἱός, χορηγεῖται δὲ μᾶλλον τοῖς ἁγίοις παρά Πατρός δι' Υἱοῦ. Διά γάρ τοι τοῦτο, διδόναι λεγομένου τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα δίδωσιν ὁ Υἱός· καλ, διδόναι λεγομένου τοῦ Υἱοῦ, ὁ ἐξ οὗ τὰ πάντα Joan. 11, 1. *• Joan. xx, 22. δ Filius, ac nihil aliud. Spiritus enin ejus est. Unde veritatis Spiritum illum nominavit, seipsum verjtatem esse dicens. At enim iis qui Filium a Dei et Patris substantia alienum esse putant, jure dicet aliquis: Quomodo, quæso, veritatis Spiritum, id est Filii, dat Pater, non tanqua:n peregrinum aut alienum, sed ut proprium Spiritum, cum secundum vos distinctum habeat a sua substantia Verbuin, sive Filium, et Spiritum esse Filii nullus ambigal. Rursus vero quomodo, si alterius est substantia Filius, Patris Spiritum tradit ut suum? Scriptum est enim insulasse discipulis suis, dicendo, ο Acu cipite Spiritum sanctum "., Numquid ergo jure pu - tabit aliquis, imo vero firmiter credet, cum naturalium Dei ac Patris bonorum substantialiter particeps sit Filius, [eum] Spiritum eo modo quo et Pater] habere censetur, non adventitium neque extrinsecus, furor enim est ita sentire; sed quo modo unusquisque nostrum suum in seipso spiritum continet, et ex intimis visceribus foras profundit? Idcirco enim Christus insufflavit corporaliter, ostendens quod sicut ex ore humano spiritus prodit corporaliter, sic et ex divina substantia deitati convenienter Spiritus, qui ex eo est, profunditur. Cum ergo Spiritus ipse Dei Patris sit ac Filii, quomodo non unam omnino habebunt substantiam et distincte simul atque conjunctim? Pater enim Pater est, ac non Filius, et Filius est Filius, ac non Pater. Verumtamen Pater in Filio et Filius est in Patre. Dat vero Paraclétum, sive Spiritum sanctum, non seorsim quidem Pater seorsim vero Filius, sed potius sanctis a Patre traditur per Filium. Idcirco enim, cum Pater dare dicitur, is per quem omnia traduntur dat quoque Filius: et, cum dicitur dare Filius, is ex quo omnia dat Pater. Quod autem divinus ac non diversæ ab ipso Patre et Filio substantiæ sit Spiritus, nemini sanæ mentis dubium esse puto, atque ut id crodamus ratio necessaria nos adiget. Si quis enim eum ex substantia Dei esse negat, quomodo creatura demum erit Dei particeps, accepto Spiritu? '

Aut quomodo templa Dei nuncupabimur et erimus, δίδωσιν ὁ Πατήρ. Οτι δὲ θεῖόν τε καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ si creatum aut alienigenam spiritum accipianus, non autem illum qui ex Deo est? Quomodo naturæ divinæ consortes ", juxta sanctorum voces [qui Spiritus participes fiunt *], si in creaturarum numero collocatur, ac non potius ex ipsa natura 811 divina procedit, qui non ut alienus per ipsam in nos pervenit, sed, ut ita dicam, qualitas veluti quædam deitatis est in nobis, et in sanctis habitat, manetque semper, si suæ mentis oculum per omne probitatis genus purgantes, et per virtutis juge et indefessum studium gratiam sibi conservent. Ipsum quippe ab iis qui in mundo sunt nec capi nec comprehendi posse Christus ait, hoc est iis qui quæ mundi sunt sapiunt ac terrena diligunt ' sed a sanctis capi et perspici potest. Quam ob causam? Illi quippe impuritate quæ vix elui possit inquinati, et quadam veluti lippitudine suffuso mentis oculo, naturæ suæ decus non perspiciunt, neque Spiritus legem accipiunt, carnis cupidita - tibus omnino subacti: hi vero probi et sobrii, vacuum mundi malis cor habentes introducunt quidem in se ultro Paracletum, eumque servant susceptum, et quantum hominibus assequi licet, intellectu contemplantur, magnum inde operæ pretium reportantes. Sanctificabit enim eos, omniumque simul bonorum factores reddet, ac, servitutis humanæ probro adempto, dignitate adoptionis ornabit. Cujus rei testis erit nobis Paulus dicens: «Quoniam autem estis filii, misit Deus ( Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater se, οὐχ ἑτεροούσιον ὡς πρὸς αὐτόν τέ φημι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, οὐδενὶ μὲν οἶμαι τῶν εὖ φρονούντων ὑπὸ ἄρχειν ἀμφίβολον, καὶ ἀναγκαῖος δὲ ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος. Εἰ γὰρ οὐκ εἶναί τις αὐτό φησιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν εἴη Θεοῦ μέτοχος ή κτίσις, ἔτι λαβοῦσα τὸ Πνεῦμα; Κατὰ τίνα δὲ τρόπον ναοὶ Θεοῦ χρηματιοῦμεν καὶ ἐσόμεθα, κτιστὸν ἢ ἀλλογενές κοι μιζόμενοι Πνεῦμα, καὶ οὐχι μᾶλλον τὸ ἐκ Θεοῦ; Πῶς δὲ θείας φύσεως κοινωνοί, κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, οἱ Πνεύματος μέτοχοι, εἰ τοῖς γενητοῖς ἐνα αρίθμιόν ἐστι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας φύσεως πρόεισιν, οὐ διακονούμενον δι' αὐτῆς εἰς ἡμᾶς ὡς ἀλλότριον, ἀλλ', ἵν' οὕτως εἴπω, ποιότης ὥσπερ τις τῆς θεότητος ἐν ἡμῖν γινόμενον, καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις κατοικοῦν, καὶ ἀπομένον διὰ παντὸς, εἰ τῆς ἑαυτῶν διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν διὰ πάσης ἐπιεικείας ἀπο καθαίροντες, καὶ διὰ τῆς εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ἀνενδό του σπουδῆς συντηροῖεν ἑαυτοῖς τὴν χάριν; Αχώρη τον μὲν γὰρ καὶ ἀθεώρητον αὐτὸ τοῖς ἐν κόσμῳ φη σὶν ὁ Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι τοῖς τὰ ἐν κόσμῳ φρονούσε καὶ ἀγαπᾶν ἑλομένοις τὰ ἐπίγεια, χωρητόν γε μήν καὶ εὐκάτοπτον τοῖς ἁγίοις. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Οἱ μὲν γὰρ δυσέκπλυτον ἔχοντες τὴν ἀκαθαρσίαν, καὶ λήμης ὥσπερ τινὸς τὸν οἰκεῖον ἀναπλήσαντες νοῦν, τὸ τῆς θείας φύσεως οὐ περιαθροῦσι κάλλος, οὔτε μὴν τὸ τοῦ Πνεύματος καταδέχονται νόμον, όλοτρό πως τοῖς τῆς σαρκὸς τυραννούμενοι πάθεσιν· οἱ ἀγαθοὶ καὶ νηφαλέοι, σχολάζουσαν τῶν ἐν κόσμῳ κα κῶν ἔχοντες τὴν καρδίαν, εἰσοικίζουσι μὲν ἐν ἑαυτοῖς ἐθελοντὶ τὸν Παράκλητον, διασώζουσι δὲ λαβόντες, καὶ καθόσον ἀνθρώποις ἐφικτόν, νοητῶς θεωροῦσι, πολύ τι καὶ μέγα, καὶ ἀξιοζήλωτον ἐντεῦθεν ἀποκομιζόμενοι γέρας. 'Αγιάσει γὰρ αὐτούς, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν ἀγαθῶν ἀποτελεστὰς ἀποδείξει, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀνθρωποπρεποῦς δουλείας αἶσχος ἀφιεῖ [γρ. ἀφελεῖ], τῷ δὲ τῆς υἱοθεσίας ἀξιώματι περιβαλεῖ. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· ο Οτ. δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'Αββᾶ, ὁ Πατήρ. ο XIV, 18. Non relinquam vos orphanos: veniam Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἔρχομαι πρὸς ad vos. Necessario quoque nunc Dominus noster Jesus Christus de sancta et consubstantiali Trinitate sermonem contexit. Jam enim prius diligentibus se, allatis ad certiorem fidem verbis ac rebus, ostendit secundum naturam se Deum esse, et ex Deo Patre genitum, eademque cum illo potentia ac voluntate præditum. Idcirco enim aiebat modo quidem: ‹ Quia ego quod loquor, a meipso non loquor;» modo vero rursus: • Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi: sin autem facio, et si mihi non creditis, operibus meis credite”. Sed necesse erat praterea de sancto ipso Spiritu recte et inculpate sentire. Sic enim auditorum mentes prorsus ad rectain fidei rationem dirigi poterant. Quid ergo nos 812 Christus ex boc loco doceat, paucis exponam. Alium nobis a Deo et Patre missum iri dicens, singulari consilio fidei doctrinam firmat. Futurum enim erat ut, perperam dictum illud quidam capientes, putarent 66 11 Petr. 1, 4. * Hebr. vi, 4. Philipp. u, 19. ὑμᾶς. Αναγκαίως καὶ νῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι στὸς τὸν περὶ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ἐξυφαίνει λόγον. Δέδειχε μὲν γὰρ ἤδη πρότερον, παραθεὶς εἰς πληροφορίαν λόγους τε καὶ πράγματα, τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὅτι τε καὶ ὑπάρχοι κατὰ φύσιν Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ γεγέννηται Πατρὸς, ἰσοσθενής τέ ἐστι καὶ ἰσογνώμων αὐτῷ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἔφασκε ποτέ μέν • Ὅτι ἐγὼ 8 λαλῶ, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, › ποτὲ δὲ πάλιν· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε.» Αλλ' ἦν ἐπὶ τούτοις οὐ μετρίως ἀναγκαῖον τὸ καὶ ἐπ' αὐτῷ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν ὀρθῶς τε καὶ ἀνεγκλή τως ἔχουσαν δέχεσθαι δόξαν. Οὕτω γὰρ ἦν ὁλοκλήρως εἰς ὀρθότητα πίστεως τὸν τῶν ἀκροωμένων ἀπευθύν νεσθαι νοῦν. Τί τοίνυν ἡμᾶς διὰ τῶν προκειμένων διδάσκει Χριστός, ὡς ἐν ὀλίγοις ἐκθήσομαι. Ετερον ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πεμφθήσεσθαι λέ γων, ἀσφαλίζεται πάλιν οἰκονομικῶς τὸν ἐπὶ τῇ πιο ss Galat. 1, G. sy Joan. S, 37.

Aut quomodo templa Dei nuncupabimur et erimus, δίδωσιν ὁ Πατήρ. Οτι δὲ θεῖόν τε καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ si creatum aut alienigenam spiritum accipianus, non autem illum qui ex Deo est? Quomodo naturæ divinæ consortes ", juxta sanctorum voces [qui Spiritus participes fiunt *], si in creaturarum numero collocatur, ac non potius ex ipsa natura 811 divina procedit, qui non ut alienus per ipsam in nos pervenit, sed, ut ita dicam, qualitas veluti quædam deitatis est in nobis, et in sanctis habitat, manetque semper, si suæ mentis oculum per omne probitatis genus purgantes, et per virtutis juge et indefessum studium gratiam sibi conservent. Ipsum quippe ab iis qui in mundo sunt nec capi nec comprehendi posse Christus ait, hoc est iis qui quæ mundi sunt sapiunt ac terrena diligunt ' sed a sanctis capi et perspici potest. Quam ob causam? Illi quippe impuritate quæ vix elui possit inquinati, et quadam veluti lippitudine suffuso mentis oculo, naturæ suæ decus non perspiciunt, neque Spiritus legem accipiunt, carnis cupidita - tibus omnino subacti: hi vero probi et sobrii, vacuum mundi malis cor habentes introducunt quidem in se ultro Paracletum, eumque servant susceptum, et quantum hominibus assequi licet, intellectu contemplantur, magnum inde operæ pretium reportantes. Sanctificabit enim eos, omniumque simul bonorum factores reddet, ac, servitutis humanæ probro adempto, dignitate adoptionis ornabit. Cujus rei testis erit nobis Paulus dicens: «Quoniam autem estis filii, misit Deus ( Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater se, οὐχ ἑτεροούσιον ὡς πρὸς αὐτόν τέ φημι τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, οὐδενὶ μὲν οἶμαι τῶν εὖ φρονούντων ὑπὸ ἄρχειν ἀμφίβολον, καὶ ἀναγκαῖος δὲ ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος. Εἰ γὰρ οὐκ εἶναί τις αὐτό φησιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν εἴη Θεοῦ μέτοχος ή κτίσις, ἔτι λαβοῦσα τὸ Πνεῦμα; Κατὰ τίνα δὲ τρόπον ναοὶ Θεοῦ χρηματιοῦμεν καὶ ἐσόμεθα, κτιστὸν ἢ ἀλλογενές κοι μιζόμενοι Πνεῦμα, καὶ οὐχι μᾶλλον τὸ ἐκ Θεοῦ; Πῶς δὲ θείας φύσεως κοινωνοί, κατὰ τὰς τῶν ἁγίων φωνάς, οἱ Πνεύματος μέτοχοι, εἰ τοῖς γενητοῖς ἐνα αρίθμιόν ἐστι, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας φύσεως πρόεισιν, οὐ διακονούμενον δι' αὐτῆς εἰς ἡμᾶς ὡς ἀλλότριον, ἀλλ', ἵν' οὕτως εἴπω, ποιότης ὥσπερ τις τῆς θεότητος ἐν ἡμῖν γινόμενον, καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις κατοικοῦν, καὶ ἀπομένον διὰ παντὸς, εἰ τῆς ἑαυτῶν διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν διὰ πάσης ἐπιεικείας ἀπο καθαίροντες, καὶ διὰ τῆς εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ἀνενδό του σπουδῆς συντηροῖεν ἑαυτοῖς τὴν χάριν; Αχώρη τον μὲν γὰρ καὶ ἀθεώρητον αὐτὸ τοῖς ἐν κόσμῳ φη σὶν ὁ Χριστὸς, τοῦτ' ἔστι τοῖς τὰ ἐν κόσμῳ φρονούσε καὶ ἀγαπᾶν ἑλομένοις τὰ ἐπίγεια, χωρητόν γε μήν καὶ εὐκάτοπτον τοῖς ἁγίοις. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Οἱ μὲν γὰρ δυσέκπλυτον ἔχοντες τὴν ἀκαθαρσίαν, καὶ λήμης ὥσπερ τινὸς τὸν οἰκεῖον ἀναπλήσαντες νοῦν, τὸ τῆς θείας φύσεως οὐ περιαθροῦσι κάλλος, οὔτε μὴν τὸ τοῦ Πνεύματος καταδέχονται νόμον, όλοτρό πως τοῖς τῆς σαρκὸς τυραννούμενοι πάθεσιν· οἱ ἀγαθοὶ καὶ νηφαλέοι, σχολάζουσαν τῶν ἐν κόσμῳ κα κῶν ἔχοντες τὴν καρδίαν, εἰσοικίζουσι μὲν ἐν ἑαυτοῖς ἐθελοντὶ τὸν Παράκλητον, διασώζουσι δὲ λαβόντες, καὶ καθόσον ἀνθρώποις ἐφικτόν, νοητῶς θεωροῦσι, πολύ τι καὶ μέγα, καὶ ἀξιοζήλωτον ἐντεῦθεν ἀποκομιζόμενοι γέρας. 'Αγιάσει γὰρ αὐτούς, καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν ἀγαθῶν ἀποτελεστὰς ἀποδείξει, καὶ τὸ μὲν τῆς ἀνθρωποπρεποῦς δουλείας αἶσχος ἀφιεῖ [γρ. ἀφελεῖ], τῷ δὲ τῆς υἱοθεσίας ἀξιώματι περιβαλεῖ. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· ο Οτ. δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'Αββᾶ, ὁ Πατήρ. ο XIV, 18. Non relinquam vos orphanos: veniam Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἔρχομαι πρὸς ad vos. Necessario quoque nunc Dominus noster Jesus Christus de sancta et consubstantiali Trinitate sermonem contexit. Jam enim prius diligentibus se, allatis ad certiorem fidem verbis ac rebus, ostendit secundum naturam se Deum esse, et ex Deo Patre genitum, eademque cum illo potentia ac voluntate præditum. Idcirco enim aiebat modo quidem: ‹ Quia ego quod loquor, a meipso non loquor;» modo vero rursus: • Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi: sin autem facio, et si mihi non creditis, operibus meis credite”. Sed necesse erat praterea de sancto ipso Spiritu recte et inculpate sentire. Sic enim auditorum mentes prorsus ad rectain fidei rationem dirigi poterant. Quid ergo nos 812 Christus ex boc loco doceat, paucis exponam. Alium nobis a Deo et Patre missum iri dicens, singulari consilio fidei doctrinam firmat. Futurum enim erat ut, perperam dictum illud quidam capientes, putarent 66 11 Petr. 1, 4. * Hebr. vi, 4. Philipp. u, 19. ὑμᾶς. Αναγκαίως καὶ νῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι στὸς τὸν περὶ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ἐξυφαίνει λόγον. Δέδειχε μὲν γὰρ ἤδη πρότερον, παραθεὶς εἰς πληροφορίαν λόγους τε καὶ πράγματα, τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὅτι τε καὶ ὑπάρχοι κατὰ φύσιν Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ γεγέννηται Πατρὸς, ἰσοσθενής τέ ἐστι καὶ ἰσογνώμων αὐτῷ. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ἔφασκε ποτέ μέν • Ὅτι ἐγὼ 8 λαλῶ, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, › ποτὲ δὲ πάλιν· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις μου πιστεύετε.» Αλλ' ἦν ἐπὶ τούτοις οὐ μετρίως ἀναγκαῖον τὸ καὶ ἐπ' αὐτῷ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν ὀρθῶς τε καὶ ἀνεγκλή τως ἔχουσαν δέχεσθαι δόξαν. Οὕτω γὰρ ἦν ὁλοκλήρως εἰς ὀρθότητα πίστεως τὸν τῶν ἀκροωμένων ἀπευθύν νεσθαι νοῦν. Τί τοίνυν ἡμᾶς διὰ τῶν προκειμένων διδάσκει Χριστός, ὡς ἐν ὀλίγοις ἐκθήσομαι. Ετερον ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πεμφθήσεσθαι λέ γων, ἀσφαλίζεται πάλιν οἰκονομικῶς τὸν ἐπὶ τῇ πιο ss Galat. 1, G. sy Joan. S, 37.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πει λόγον. Ην γὰρ δή τινας εἰκὸς οὐκ ὀρθῶς νοοῦντας ipsum dicere non esse ex Dei substantia sanctum τὸ εἰρημένον οιήσεσθαι λέγειν αὐτὸν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθάπερ οὖν ἔδοξε τῶν ἀσυνέτων τισὶν, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι κατὰ φύσιν ὑπάρχειν αὐτό· τὸ γὰρ ἄλλον εἰπεῖν, παρά γε τοῖς ἀμαθεστέροις τοιαύτης τινός αἰτίας ἔμφασιν εἰσκομίσειεν ἄν. Ἵνα τοίνυν ἐπιδείξῃ σαφῶς ὅτι τὸν τῆς ἑτερότητος λόγον οὐ καθ᾽ ἕτερόν τινα νοεῖσθαι βού λεται τρόπον, ἀλλὰ κατὰ μόνον τὸ ἰδίως ὑπάρχειν αὐτὸ (Πνεῦμα γὰρ, τὸ Πνεῦμα καὶ οὐχ Υἱός· ὥσπερ οὖν Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ), ἀποσταλήσεσθαι τὸν Παράκλητον εἰπὼν, αὐτὸς ἥξειν ἐπαγγέλλεται, οὐχ ἕτερόν τι τὸ Πνεῦμα δεικνὺς ἢ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ τοῦ Πατρὸς ίδιον Πνεῦμα καὶ αὐτοῦ νοεῖται καὶ Νοῦς αὐτοῦ διὰ τοῦτο ὠνόμασται. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησιν αὐτὸ δὴ τοῦτο σημαίνων· et omni errore abjecto, sacrarum Litterarum doSpiritum, sicuti nonnullis visum est imperitis, sed diversum quiddam eum secundum naturam exsistere: nam quod alium dixit, in causa forte fuerit cur id sentiant imperiti. Ut ergo liquido monstraret alium а se dici non alio modo quam quod ipse proprie subsistit (Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius, sicuti Filius est Filius, ac non Pater), missum iri Paracletum dicens, ipse venturum se pollicetur, non alium a se Spi ritum ostendens, quandoquidem est ex Patre proprius Spiritus, et ejus esse intelligitur, et Mens ejus idcirco est nuncupatus. Unde Paulus idipsum significans, ait: Nos autem Christi sensum habemus.» Recte itaque et inculpate sentientes, ctrinam sequentes, dicimus non esse aliud quiddam ab ipso, quoad naturalem identitatem videlicet, divisimque ac seorsim. Hoc enim divinus quoque Paulus intelligens miscet plerumque, et litrunque velut eumdem inducit, Paracletum nimirum et Filium. Invenies quippe sic loquentem: • Si quis Spiritum Christi non habet, hic non est ejus.» Et statim rursus: c Si Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justitiam ".» Audis quo pacto Christum habere aperte profiteatur eos qui Spiritum ejus susceperint? Quin et alibi quoque ait: Puto autem quod et Spiritum Dei habeam.. Qui autem hoc nobis dixit:. An experimentum quæritis ejus qui loquitur in nie Christus 63?, idem et in nobis credentibus Christum inhabitare per fidem sæpe precatur, licet Spiritum sanctum accipiat. Neque vero quisquam dicere nos existimet euin nominum aut personarum utrumque statum evertere, aut Filium non esse Filium contendere, sed Spiritum; aut Spiritum Spiritum quidem non agnoscere, sed Filium esse dicere: non enim id erat ei propositum, neque porro nos ita credimus. Sciebat enim sanctæ et consubstantialis Trinitatis enumerationem, et singulas quidem personas docet in sua esse hypostasi, verumtamen sanctam Trinitatem in identitate nullatenus variante sitam esse aperte prædicat. 813 Alioqui quomodo Spiritus est ac nominatur Deus? «Nescitis enim, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis "?, Quod si ex eo quod Spiritus in nobis habitat, templa facti sumus Dei, quomodo non ex Deo Spiritus, id est ex substantia ejus, qui Deum in nobis habitare facit per seipsum? Quocirca non alienum a sua natura ostendens Spiritum Unigenitus, postquam dixit a Patre mitti sanctum Paracletum, ipse venturum. se pollicetur, et patris loco iis fore, ne velut orphani quidam tutoris præsidio destituti, idcirco diaboli laqueis pateant, et mundi scandalis, iisque multis ac velut necessitate quadam in- • Ημεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν.» Συνιέντες τοίνυν ὀρθῶς τε καὶ ἀπλανῶς, καὶ τὸ ἐκτρέπεσθαί ποι παρὰ τὸ εἰκὸς, ὡς ἀκαλλές, διωθούμενοι, καὶ τοῖς τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἑπόμενοι λόγοις, φαμὲν ὅτι οὐχ ἔτερόν τι παρ' αὐτὸν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς ταυτότητα φυσικὴν, διηρημένως τε καὶ ἰδιοσυστάτως. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος παραμίσγει πολλάκις, καὶ ὡς ταυτὸν ἐν ἑκάτερον εἰσφέ. ρει, τὸν Παράκλητον φημι καὶ τὸν Υἱόν. Εὑρήσεις γὰρ λέγοντα· «Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν εὐθύς· Εἰ δὲ Χρι στὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύνην.» ᾿Ακούεις πῶς Χριστὸν ἔχειν διαρρήδην ὁμολογεῖ τοὺς τὸ Πνεῦμα λαβόντας αὐτοῦ; Φησὶ δὲ καὶ ἐν ἑτέροις· «Δοκῶ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν.» Ὁ δὲ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς εἰπών· «Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε, φησί, τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ἡ καὶ ἡμῖν δὲ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐνοικήσαι Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως πολλάκις ἐπεύχεται, καίτοι τὸ Πνεῦμα δεχόμενος τὸ ἅγιον. Καὶ μή τις οιέσθω λέγειν ἡμᾶς ὅτι τῶν ὀνομάτων ἤτοι τῶν προσώπων ἀναιρεῖ τὴν εἰς ἑκάτερον στάσιν, ἢ ὅτι τὸν Υἱὸν οὐχ Υἱὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ Πνεῦμα, ήγουν τὸ Πνεῦμα, Πνεῦμα μὲν οὐκ οἶδεν, Υἱὸν δὲ εἶναί φησιν· οὐ γὰρ οὗτος ἦν ἐν ἐκείνῳ σκοπός, ἀλλ' οὐδὲ οὕτως πιστεύομεν. Ο δε γὰρ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος τὴν ἀπαρίθμησιν, καὶ ἰδίᾳ μὲν ἕκαστον τῶν σημαινομένων υφεστάναι διδάσκει· τό γε μὴν ἐν ἀπαραλλάκτῳ κεῖσθαι ταυτότητι τὴν ἁγίαν Τριάδα διακηρύττει σαφῶς. Ἐπεὶ πῶς τὸ Πνεῦμα Θεὸς ἔστι καὶ ὀνομάζεται; «Οὐκ οἴδατε γὰρ, φησίν, ὅτι ναός Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐν ὑμῖν οἰκεῖ;» Εἰ δὲ, ἐπείπερ ἐν ἡμῖν οἰκεῖ τὸ Πνεῦμα, ναοί γεγόναμὲν τοῦ Θεοῦ, πῶς οὐκ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, Θεὸν ἐν ἡμῖν οἰκίζον δι' ἑαυτοῦ; Οὐκοῦν οὐκ ἀλλότριον τῆς ἰδίας φύσεως δει κνὺς τὸ Πνεῦμα ὁ Μονογενής, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκε πέμπεσθαι τοῖς ἁγίοις εἰπὼν τὸν Παράκλητον, αὐτὸς ἥξειν ἐπαγγέλλεται, καὶ τὴν πατρὸς τάξιν αὐτοῖς ἀποπληροῦν, ἵνα μὴ καθάπερ τινὲς ὀρφανοὶ τῆς τοῦ προεστηκότος ἐπικουρίας ἔρημοι διά τε τοῦτο λοιπὸν «1 Cor. 1, 16. * Rom. viii, 9, 10. * 1 Cor. vii, 40. 6ª II Cor. xiii, 3. • 1 Cor. 111, 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. πει λόγον. Ην γὰρ δή τινας εἰκὸς οὐκ ὀρθῶς νοοῦντας ipsum dicere non esse ex Dei substantia sanctum τὸ εἰρημένον οιήσεσθαι λέγειν αὐτὸν οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθάπερ οὖν ἔδοξε τῶν ἀσυνέτων τισὶν, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι κατὰ φύσιν ὑπάρχειν αὐτό· τὸ γὰρ ἄλλον εἰπεῖν, παρά γε τοῖς ἀμαθεστέροις τοιαύτης τινός αἰτίας ἔμφασιν εἰσκομίσειεν ἄν. Ἵνα τοίνυν ἐπιδείξῃ σαφῶς ὅτι τὸν τῆς ἑτερότητος λόγον οὐ καθ᾽ ἕτερόν τινα νοεῖσθαι βού λεται τρόπον, ἀλλὰ κατὰ μόνον τὸ ἰδίως ὑπάρχειν αὐτὸ (Πνεῦμα γὰρ, τὸ Πνεῦμα καὶ οὐχ Υἱός· ὥσπερ οὖν Υἱός, ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ), ἀποσταλήσεσθαι τὸν Παράκλητον εἰπὼν, αὐτὸς ἥξειν ἐπαγγέλλεται, οὐχ ἕτερόν τι τὸ Πνεῦμα δεικνὺς ἢ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ τοῦ Πατρὸς ίδιον Πνεῦμα καὶ αὐτοῦ νοεῖται καὶ Νοῦς αὐτοῦ διὰ τοῦτο ὠνόμασται. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλός φησιν αὐτὸ δὴ τοῦτο σημαίνων· et omni errore abjecto, sacrarum Litterarum doSpiritum, sicuti nonnullis visum est imperitis, sed diversum quiddam eum secundum naturam exsistere: nam quod alium dixit, in causa forte fuerit cur id sentiant imperiti. Ut ergo liquido monstraret alium а se dici non alio modo quam quod ipse proprie subsistit (Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius, sicuti Filius est Filius, ac non Pater), missum iri Paracletum dicens, ipse venturum se pollicetur, non alium a se Spi ritum ostendens, quandoquidem est ex Patre proprius Spiritus, et ejus esse intelligitur, et Mens ejus idcirco est nuncupatus. Unde Paulus idipsum significans, ait: Nos autem Christi sensum habemus.» Recte itaque et inculpate sentientes, ctrinam sequentes, dicimus non esse aliud quiddam ab ipso, quoad naturalem identitatem videlicet, divisimque ac seorsim. Hoc enim divinus quoque Paulus intelligens miscet plerumque, et litrunque velut eumdem inducit, Paracletum nimirum et Filium. Invenies quippe sic loquentem: • Si quis Spiritum Christi non habet, hic non est ejus.» Et statim rursus: c Si Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justitiam ".» Audis quo pacto Christum habere aperte profiteatur eos qui Spiritum ejus susceperint? Quin et alibi quoque ait: Puto autem quod et Spiritum Dei habeam.. Qui autem hoc nobis dixit:. An experimentum quæritis ejus qui loquitur in nie Christus 63?, idem et in nobis credentibus Christum inhabitare per fidem sæpe precatur, licet Spiritum sanctum accipiat. Neque vero quisquam dicere nos existimet euin nominum aut personarum utrumque statum evertere, aut Filium non esse Filium contendere, sed Spiritum; aut Spiritum Spiritum quidem non agnoscere, sed Filium esse dicere: non enim id erat ei propositum, neque porro nos ita credimus. Sciebat enim sanctæ et consubstantialis Trinitatis enumerationem, et singulas quidem personas docet in sua esse hypostasi, verumtamen sanctam Trinitatem in identitate nullatenus variante sitam esse aperte prædicat. 813 Alioqui quomodo Spiritus est ac nominatur Deus? «Nescitis enim, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis "?, Quod si ex eo quod Spiritus in nobis habitat, templa facti sumus Dei, quomodo non ex Deo Spiritus, id est ex substantia ejus, qui Deum in nobis habitare facit per seipsum? Quocirca non alienum a sua natura ostendens Spiritum Unigenitus, postquam dixit a Patre mitti sanctum Paracletum, ipse venturum. se pollicetur, et patris loco iis fore, ne velut orphani quidam tutoris præsidio destituti, idcirco diaboli laqueis pateant, et mundi scandalis, iisque multis ac velut necessitate quadam in- • Ημεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν.» Συνιέντες τοίνυν ὀρθῶς τε καὶ ἀπλανῶς, καὶ τὸ ἐκτρέπεσθαί ποι παρὰ τὸ εἰκὸς, ὡς ἀκαλλές, διωθούμενοι, καὶ τοῖς τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἑπόμενοι λόγοις, φαμὲν ὅτι οὐχ ἔτερόν τι παρ' αὐτὸν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς ταυτότητα φυσικὴν, διηρημένως τε καὶ ἰδιοσυστάτως. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος παραμίσγει πολλάκις, καὶ ὡς ταυτὸν ἐν ἑκάτερον εἰσφέ. ρει, τὸν Παράκλητον φημι καὶ τὸν Υἱόν. Εὑρήσεις γὰρ λέγοντα· «Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Καὶ πάλιν εὐθύς· Εἰ δὲ Χρι στὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύνην.» ᾿Ακούεις πῶς Χριστὸν ἔχειν διαρρήδην ὁμολογεῖ τοὺς τὸ Πνεῦμα λαβόντας αὐτοῦ; Φησὶ δὲ καὶ ἐν ἑτέροις· «Δοκῶ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν.» Ὁ δὲ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς εἰπών· «Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε, φησί, τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ, ἡ καὶ ἡμῖν δὲ τοῖς πεπιστευκόσιν ἐνοικήσαι Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως πολλάκις ἐπεύχεται, καίτοι τὸ Πνεῦμα δεχόμενος τὸ ἅγιον. Καὶ μή τις οιέσθω λέγειν ἡμᾶς ὅτι τῶν ὀνομάτων ἤτοι τῶν προσώπων ἀναιρεῖ τὴν εἰς ἑκάτερον στάσιν, ἢ ὅτι τὸν Υἱὸν οὐχ Υἱὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ Πνεῦμα, ήγουν τὸ Πνεῦμα, Πνεῦμα μὲν οὐκ οἶδεν, Υἱὸν δὲ εἶναί φησιν· οὐ γὰρ οὗτος ἦν ἐν ἐκείνῳ σκοπός, ἀλλ' οὐδὲ οὕτως πιστεύομεν. Ο δε γὰρ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος τὴν ἀπαρίθμησιν, καὶ ἰδίᾳ μὲν ἕκαστον τῶν σημαινομένων υφεστάναι διδάσκει· τό γε μὴν ἐν ἀπαραλλάκτῳ κεῖσθαι ταυτότητι τὴν ἁγίαν Τριάδα διακηρύττει σαφῶς. Ἐπεὶ πῶς τὸ Πνεῦμα Θεὸς ἔστι καὶ ὀνομάζεται; «Οὐκ οἴδατε γὰρ, φησίν, ὅτι ναός Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐν ὑμῖν οἰκεῖ;» Εἰ δὲ, ἐπείπερ ἐν ἡμῖν οἰκεῖ τὸ Πνεῦμα, ναοί γεγόναμὲν τοῦ Θεοῦ, πῶς οὐκ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, Θεὸν ἐν ἡμῖν οἰκίζον δι' ἑαυτοῦ; Οὐκοῦν οὐκ ἀλλότριον τῆς ἰδίας φύσεως δει κνὺς τὸ Πνεῦμα ὁ Μονογενής, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκε πέμπεσθαι τοῖς ἁγίοις εἰπὼν τὸν Παράκλητον, αὐτὸς ἥξειν ἐπαγγέλλεται, καὶ τὴν πατρὸς τάξιν αὐτοῖς ἀποπληροῦν, ἵνα μὴ καθάπερ τινὲς ὀρφανοὶ τῆς τοῦ προεστηκότος ἐπικουρίας ἔρημοι διά τε τοῦτο λοιπὸν «1 Cor. 1, 16. * Rom. viii, 9, 10. * 1 Cor. vii, 40. 6ª II Cor. xiii, 3. • 1 Cor. 111, 10.

gruentibus, præ eorum a quibus inferuntur elre- ταῖς τοῦ διαβόλου παγίσιν εὐάλωτοι, καὶ τοῖς ἐν κό σμι σκανδάλοις εὐεπιχείρητοι λίαν εὑρίσκονται, καίτοι πολλοῖς οὖσι καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐρχομένοις διὰ τὴν ἀκάθεκτον τῶν ἐπαγόντων μανίαν. Οπλον οὖν ἄρα καὶ ἀσφάλειαν ἀῤῥαγῆ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς δέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, τὴν αὐτοῦ χάριν τε καὶ παρουσίαν καὶ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἀπο πληροῦν. Αμήχανον γὰρ ἀνθρώπου ψυχὴν κατορθώσαί τι τῶν ἀγαθῶν, ήγουν τῶν οἰκείων κρατῆσαι παθῶν, τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος οξείας διαδρᾶναι το μέγεθος, μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τετειχισμένην χάριτι, καὶ αὐτὸν ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ διὰ τοῦτο Χριστόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελῳδὸς τὰ ὑπὲρ τούτου χαριστήρια διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ σοφίας συντιθεὶς ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας nato furore. Arma itaque et munimentum infractum nostris mentibus dedit Pater Christi Spiritum, qui gratiam ejus et præsentiam atque virtutem in nobis implet. Fieri enim nequit ut hominis anima boni quidquam agat, aut suas cupiditates superet, aut acres diaboli laqueos evitel, nisi sancti Spiritus gratia munita sit, ipsumque in seipsa, proinde Christum, habeat. Unde Psalles ille divinus gratulatoria carmina pro sua sapientia componens ad Deum clamabat: • Domine, ut scuto bona voluntatis tuæ coronasti nos > scutum bonæ voluntatis aliud nihil esse dicens quam protegentem nos sanctum Spiritum, et incredibili sua potestate ut quod Deo placitum est velimus confirmantem. Igitur adfuturum se et suppetias laturum credenti- έστεφάνωσας ἡμᾶς, ὅπλον εὐδοκίας οὐδὲν ἕτερον είναι ' bus in se nihilominus pollicetur, quamvis in coelos ipsos post resurrectionem ex mortuis ascendat, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis, juxta Pauli vocem ". λέγων ἢ τὸ προασπίζον ἡμῶν ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἀδοκήτῳ συνέχων [γρ. συνέχον] ισχύϊ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν ὅτι παρέσται καὶ βοηθήσει διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν οὐδὲν ἧττον ἐπαγγέλλεται, κἂν εἰς αὐτοὺς ἀναβαίνῃ τοὺς οὐρανούς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, νῦν ἐμφανισθή σεσθαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 19. Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me, quia vivo, et vos vivetis. Instante jam foribus ipsis passione, et assumptionis tempus secum invehente, invisibilem se mundo fore ait, hoc est iis qui temporaria bona divinis et caelestibus terrena præponunt. Εt nos quidem superioribus cognatum sensum texentes, non temere dicemus Deum et Patrem Paracletum, id est Spiritum sanctum, dedisse, per Filium nimirum. 814 Omnia quippe per ipsum a Patre. Venit tamen non in omnes bonos ac malos indifferenter, sed in quos eum venire decebat. Quantum enim ad dantis locupletissimam et abundantissimam gratiam attinet, nullus mortalium remansit ea destitutus: «Edudam enim, inquit in prophetis, de spiritu meo super onem carnem ".» Unusquis. que tamen sibi ipsi auctor est fruendi boni illius divinitus dati, aut eo penitus carendi. Quicunque enim per omne probitatis genus mentem suam purgare nolunt, sed in mundi malis volutantur, divina gratia vacui remanebunt, non videbunt Christum in seipsis, destitutum Spiritu cor labentes. idcirco et orphanorum instar cujusvis, ut ita dicam, immanitate abripiuntur, perturbatione, aut damone, sive alia quadam mundana cupiditate, aut quavis re trahente quodammodo et vi ad peccatum impellente. Verum sanctis et ad eum suscipiendum paratis jure aiebat, cum nihil istorum perpessuri essent: «Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos “. › Igitur invisibilem quidem et inconspicabilem iis qui quæ mundi sunt sapiunt fore se inquit, postquam hinc migraverit, id est postquain in cœlos redierit. Sed visibilem sanctis inventum iri ait, divinum quemdam et intellectua- • Psal. v, 13. "Hebr. 18, 24. *7 Joel,11, 18. Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ· ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ πάθους, καὶ τὸν τῆς ἀναλή ψεως καιρὸν συνεισάγοντος, ἄποπτος ἔσεσθαι τῷ κόσμῳ φησί, τοῦτ' ἔστι τοῖς τῶν θείων προτιμήσασιν ἀγαθῶν τὴν τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν καὶ τῶν οὐ ρανίων τὰ ἐπίγεια ποιουμένοις ἐν ἀμείνοσι. Καὶ τοῖς μὲν ἤδη προειρημένοις ἀδελφήν τε καὶ σύνδρομον τὴν διάνοιαν ἐξυφαίνοντες, ἐροῦμεν ευλόγως ὅτι τὸν μὲν Παράκλητον, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δέδωκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, δι' Υἱοῦ δηλονότι. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρός. Ελήλυθέ γε μὴν οὐκ ἐπὶ πάντας ἀδιακρίτως πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, ἀλλ᾽ ἐφ' οὓς ἦν αὐτῷ βαδιεῖσθαι πρέπον. Οσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὴν τοῦ διδόντος πλουσιωτάτην τε καὶ ἄφθονον χάριν, οὐδεὶς ἔμεινεν ἀμέτοχος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· «Εκχεώ γάρ, φησὶν ἐν προφήταις, ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· ο ἕκαστός γε μὴν ἑαυτῷ παραίτιος γίνεται τοῦ κεκτήσθαι τὸ θεόσδοτον ἀγαθὸν, ἢ καὶ μηδόλως ἑλεῖν. Οἱ μὲν γὰρ διὰ πάστες ἐπιεικείας τὸν οἰκεῖον ἀποκαθαίροντες νοῦν οὐδα μῶς, ἐμφιλοχωροῦντες δὲ λίαν τοῖς ἐν κόσμῳ κα κοῖς, ἀμέτοχοι τῆς θείας ἀπομενοῦσι χάριτος, οὐκ ὄψονται Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς, ἐρήμην τοῦ Πνεύματος ἔχοντες τὴν καρδίαν. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν τάξει γεγονότες τῷ προστάτῃ τῶν ὀρφανῶν, ὑπὸ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, διαρπάζονται τοῦ πλεονεκτεῖν ἰσχύον τος, ἢ πάθους, ἢ δαίμονος, ήγουν ἑτέρας τινὸς ἐπιθυμίας κοσμικῆς, καὶ παντὸς πράγματος καθέλκοντος ὥσπερ καὶ βιαζομένου πρὸς ἁμαρτίαν. Τοῖς γε μὴν ὁσίοις καὶ ἐπιτηδείως ἔχουσιν εἰς τὸ λαβεῖν αὐτὸν εἰκότως ἔφασκεν, ἐπειδὴ τούτων ἔμελλον υπου μένειν οὐδέν· ι Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. ο Οὐκοῦν ἄποπτος μὲν καὶ ἀθέατος καλο Joan. XVIII,

gruentibus, præ eorum a quibus inferuntur elre- ταῖς τοῦ διαβόλου παγίσιν εὐάλωτοι, καὶ τοῖς ἐν κό σμι σκανδάλοις εὐεπιχείρητοι λίαν εὑρίσκονται, καίτοι πολλοῖς οὖσι καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐρχομένοις διὰ τὴν ἀκάθεκτον τῶν ἐπαγόντων μανίαν. Οπλον οὖν ἄρα καὶ ἀσφάλειαν ἀῤῥαγῆ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς δέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, τὴν αὐτοῦ χάριν τε καὶ παρουσίαν καὶ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἀπο πληροῦν. Αμήχανον γὰρ ἀνθρώπου ψυχὴν κατορθώσαί τι τῶν ἀγαθῶν, ήγουν τῶν οἰκείων κρατῆσαι παθῶν, τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος οξείας διαδρᾶναι το μέγεθος, μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τετειχισμένην χάριτι, καὶ αὐτὸν ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ διὰ τοῦτο Χριστόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελῳδὸς τὰ ὑπὲρ τούτου χαριστήρια διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ σοφίας συντιθεὶς ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας nato furore. Arma itaque et munimentum infractum nostris mentibus dedit Pater Christi Spiritum, qui gratiam ejus et præsentiam atque virtutem in nobis implet. Fieri enim nequit ut hominis anima boni quidquam agat, aut suas cupiditates superet, aut acres diaboli laqueos evitel, nisi sancti Spiritus gratia munita sit, ipsumque in seipsa, proinde Christum, habeat. Unde Psalles ille divinus gratulatoria carmina pro sua sapientia componens ad Deum clamabat: • Domine, ut scuto bona voluntatis tuæ coronasti nos > scutum bonæ voluntatis aliud nihil esse dicens quam protegentem nos sanctum Spiritum, et incredibili sua potestate ut quod Deo placitum est velimus confirmantem. Igitur adfuturum se et suppetias laturum credenti- έστεφάνωσας ἡμᾶς, ὅπλον εὐδοκίας οὐδὲν ἕτερον είναι ' bus in se nihilominus pollicetur, quamvis in coelos ipsos post resurrectionem ex mortuis ascendat, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis, juxta Pauli vocem ". λέγων ἢ τὸ προασπίζον ἡμῶν ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἀδοκήτῳ συνέχων [γρ. συνέχον] ισχύϊ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν ὅτι παρέσται καὶ βοηθήσει διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν οὐδὲν ἧττον ἐπαγγέλλεται, κἂν εἰς αὐτοὺς ἀναβαίνῃ τοὺς οὐρανούς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, νῦν ἐμφανισθή σεσθαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 19. Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me, quia vivo, et vos vivetis. Instante jam foribus ipsis passione, et assumptionis tempus secum invehente, invisibilem se mundo fore ait, hoc est iis qui temporaria bona divinis et caelestibus terrena præponunt. Εt nos quidem superioribus cognatum sensum texentes, non temere dicemus Deum et Patrem Paracletum, id est Spiritum sanctum, dedisse, per Filium nimirum. 814 Omnia quippe per ipsum a Patre. Venit tamen non in omnes bonos ac malos indifferenter, sed in quos eum venire decebat. Quantum enim ad dantis locupletissimam et abundantissimam gratiam attinet, nullus mortalium remansit ea destitutus: «Edudam enim, inquit in prophetis, de spiritu meo super onem carnem ".» Unusquis. que tamen sibi ipsi auctor est fruendi boni illius divinitus dati, aut eo penitus carendi. Quicunque enim per omne probitatis genus mentem suam purgare nolunt, sed in mundi malis volutantur, divina gratia vacui remanebunt, non videbunt Christum in seipsis, destitutum Spiritu cor labentes. idcirco et orphanorum instar cujusvis, ut ita dicam, immanitate abripiuntur, perturbatione, aut damone, sive alia quadam mundana cupiditate, aut quavis re trahente quodammodo et vi ad peccatum impellente. Verum sanctis et ad eum suscipiendum paratis jure aiebat, cum nihil istorum perpessuri essent: «Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos “. › Igitur invisibilem quidem et inconspicabilem iis qui quæ mundi sunt sapiunt fore se inquit, postquam hinc migraverit, id est postquain in cœlos redierit. Sed visibilem sanctis inventum iri ait, divinum quemdam et intellectua- • Psal. v, 13. "Hebr. 18, 24. *7 Joel,11, 18. Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ· ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ πάθους, καὶ τὸν τῆς ἀναλή ψεως καιρὸν συνεισάγοντος, ἄποπτος ἔσεσθαι τῷ κόσμῳ φησί, τοῦτ' ἔστι τοῖς τῶν θείων προτιμήσασιν ἀγαθῶν τὴν τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν καὶ τῶν οὐ ρανίων τὰ ἐπίγεια ποιουμένοις ἐν ἀμείνοσι. Καὶ τοῖς μὲν ἤδη προειρημένοις ἀδελφήν τε καὶ σύνδρομον τὴν διάνοιαν ἐξυφαίνοντες, ἐροῦμεν ευλόγως ὅτι τὸν μὲν Παράκλητον, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δέδωκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, δι' Υἱοῦ δηλονότι. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρός. Ελήλυθέ γε μὴν οὐκ ἐπὶ πάντας ἀδιακρίτως πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, ἀλλ᾽ ἐφ' οὓς ἦν αὐτῷ βαδιεῖσθαι πρέπον. Οσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὴν τοῦ διδόντος πλουσιωτάτην τε καὶ ἄφθονον χάριν, οὐδεὶς ἔμεινεν ἀμέτοχος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· «Εκχεώ γάρ, φησὶν ἐν προφήταις, ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· ο ἕκαστός γε μὴν ἑαυτῷ παραίτιος γίνεται τοῦ κεκτήσθαι τὸ θεόσδοτον ἀγαθὸν, ἢ καὶ μηδόλως ἑλεῖν. Οἱ μὲν γὰρ διὰ πάστες ἐπιεικείας τὸν οἰκεῖον ἀποκαθαίροντες νοῦν οὐδα μῶς, ἐμφιλοχωροῦντες δὲ λίαν τοῖς ἐν κόσμῳ κα κοῖς, ἀμέτοχοι τῆς θείας ἀπομενοῦσι χάριτος, οὐκ ὄψονται Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς, ἐρήμην τοῦ Πνεύματος ἔχοντες τὴν καρδίαν. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν τάξει γεγονότες τῷ προστάτῃ τῶν ὀρφανῶν, ὑπὸ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, διαρπάζονται τοῦ πλεονεκτεῖν ἰσχύον τος, ἢ πάθους, ἢ δαίμονος, ήγουν ἑτέρας τινὸς ἐπιθυμίας κοσμικῆς, καὶ παντὸς πράγματος καθέλκοντος ὥσπερ καὶ βιαζομένου πρὸς ἁμαρτίαν. Τοῖς γε μὴν ὁσίοις καὶ ἐπιτηδείως ἔχουσιν εἰς τὸ λαβεῖν αὐτὸν εἰκότως ἔφασκεν, ἐπειδὴ τούτων ἔμελλον υπου μένειν οὐδέν· ι Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. ο Οὐκοῦν ἄποπτος μὲν καὶ ἀθέατος καλο Joan. XVIII,

gruentibus, præ eorum a quibus inferuntur elre- ταῖς τοῦ διαβόλου παγίσιν εὐάλωτοι, καὶ τοῖς ἐν κό σμι σκανδάλοις εὐεπιχείρητοι λίαν εὑρίσκονται, καίτοι πολλοῖς οὖσι καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐρχομένοις διὰ τὴν ἀκάθεκτον τῶν ἐπαγόντων μανίαν. Οπλον οὖν ἄρα καὶ ἀσφάλειαν ἀῤῥαγῆ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς δέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, τὴν αὐτοῦ χάριν τε καὶ παρουσίαν καὶ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἀπο πληροῦν. Αμήχανον γὰρ ἀνθρώπου ψυχὴν κατορθώσαί τι τῶν ἀγαθῶν, ήγουν τῶν οἰκείων κρατῆσαι παθῶν, τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος οξείας διαδρᾶναι το μέγεθος, μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τετειχισμένην χάριτι, καὶ αὐτὸν ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ διὰ τοῦτο Χριστόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελῳδὸς τὰ ὑπὲρ τούτου χαριστήρια διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ σοφίας συντιθεὶς ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας nato furore. Arma itaque et munimentum infractum nostris mentibus dedit Pater Christi Spiritum, qui gratiam ejus et præsentiam atque virtutem in nobis implet. Fieri enim nequit ut hominis anima boni quidquam agat, aut suas cupiditates superet, aut acres diaboli laqueos evitel, nisi sancti Spiritus gratia munita sit, ipsumque in seipsa, proinde Christum, habeat. Unde Psalles ille divinus gratulatoria carmina pro sua sapientia componens ad Deum clamabat: • Domine, ut scuto bona voluntatis tuæ coronasti nos > scutum bonæ voluntatis aliud nihil esse dicens quam protegentem nos sanctum Spiritum, et incredibili sua potestate ut quod Deo placitum est velimus confirmantem. Igitur adfuturum se et suppetias laturum credenti- έστεφάνωσας ἡμᾶς, ὅπλον εὐδοκίας οὐδὲν ἕτερον είναι ' bus in se nihilominus pollicetur, quamvis in coelos ipsos post resurrectionem ex mortuis ascendat, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis, juxta Pauli vocem ". λέγων ἢ τὸ προασπίζον ἡμῶν ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἀδοκήτῳ συνέχων [γρ. συνέχον] ισχύϊ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν ὅτι παρέσται καὶ βοηθήσει διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν οὐδὲν ἧττον ἐπαγγέλλεται, κἂν εἰς αὐτοὺς ἀναβαίνῃ τοὺς οὐρανούς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, νῦν ἐμφανισθή σεσθαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 19. Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me, quia vivo, et vos vivetis. Instante jam foribus ipsis passione, et assumptionis tempus secum invehente, invisibilem se mundo fore ait, hoc est iis qui temporaria bona divinis et caelestibus terrena præponunt. Εt nos quidem superioribus cognatum sensum texentes, non temere dicemus Deum et Patrem Paracletum, id est Spiritum sanctum, dedisse, per Filium nimirum. 814 Omnia quippe per ipsum a Patre. Venit tamen non in omnes bonos ac malos indifferenter, sed in quos eum venire decebat. Quantum enim ad dantis locupletissimam et abundantissimam gratiam attinet, nullus mortalium remansit ea destitutus: «Edudam enim, inquit in prophetis, de spiritu meo super onem carnem ".» Unusquis. que tamen sibi ipsi auctor est fruendi boni illius divinitus dati, aut eo penitus carendi. Quicunque enim per omne probitatis genus mentem suam purgare nolunt, sed in mundi malis volutantur, divina gratia vacui remanebunt, non videbunt Christum in seipsis, destitutum Spiritu cor labentes. idcirco et orphanorum instar cujusvis, ut ita dicam, immanitate abripiuntur, perturbatione, aut damone, sive alia quadam mundana cupiditate, aut quavis re trahente quodammodo et vi ad peccatum impellente. Verum sanctis et ad eum suscipiendum paratis jure aiebat, cum nihil istorum perpessuri essent: «Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos “. › Igitur invisibilem quidem et inconspicabilem iis qui quæ mundi sunt sapiunt fore se inquit, postquam hinc migraverit, id est postquain in cœlos redierit. Sed visibilem sanctis inventum iri ait, divinum quemdam et intellectua- • Psal. v, 13. "Hebr. 18, 24. *7 Joel,11, 18. Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ· ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ πάθους, καὶ τὸν τῆς ἀναλή ψεως καιρὸν συνεισάγοντος, ἄποπτος ἔσεσθαι τῷ κόσμῳ φησί, τοῦτ' ἔστι τοῖς τῶν θείων προτιμήσασιν ἀγαθῶν τὴν τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν καὶ τῶν οὐ ρανίων τὰ ἐπίγεια ποιουμένοις ἐν ἀμείνοσι. Καὶ τοῖς μὲν ἤδη προειρημένοις ἀδελφήν τε καὶ σύνδρομον τὴν διάνοιαν ἐξυφαίνοντες, ἐροῦμεν ευλόγως ὅτι τὸν μὲν Παράκλητον, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δέδωκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, δι' Υἱοῦ δηλονότι. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρός. Ελήλυθέ γε μὴν οὐκ ἐπὶ πάντας ἀδιακρίτως πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, ἀλλ᾽ ἐφ' οὓς ἦν αὐτῷ βαδιεῖσθαι πρέπον. Οσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὴν τοῦ διδόντος πλουσιωτάτην τε καὶ ἄφθονον χάριν, οὐδεὶς ἔμεινεν ἀμέτοχος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· «Εκχεώ γάρ, φησὶν ἐν προφήταις, ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· ο ἕκαστός γε μὴν ἑαυτῷ παραίτιος γίνεται τοῦ κεκτήσθαι τὸ θεόσδοτον ἀγαθὸν, ἢ καὶ μηδόλως ἑλεῖν. Οἱ μὲν γὰρ διὰ πάστες ἐπιεικείας τὸν οἰκεῖον ἀποκαθαίροντες νοῦν οὐδα μῶς, ἐμφιλοχωροῦντες δὲ λίαν τοῖς ἐν κόσμῳ κα κοῖς, ἀμέτοχοι τῆς θείας ἀπομενοῦσι χάριτος, οὐκ ὄψονται Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς, ἐρήμην τοῦ Πνεύματος ἔχοντες τὴν καρδίαν. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν τάξει γεγονότες τῷ προστάτῃ τῶν ὀρφανῶν, ὑπὸ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, διαρπάζονται τοῦ πλεονεκτεῖν ἰσχύον τος, ἢ πάθους, ἢ δαίμονος, ήγουν ἑτέρας τινὸς ἐπιθυμίας κοσμικῆς, καὶ παντὸς πράγματος καθέλκοντος ὥσπερ καὶ βιαζομένου πρὸς ἁμαρτίαν. Τοῖς γε μὴν ὁσίοις καὶ ἐπιτηδείως ἔχουσιν εἰς τὸ λαβεῖν αὐτὸν εἰκότως ἔφασκεν, ἐπειδὴ τούτων ἔμελλον υπου μένειν οὐδέν· ι Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. ο Οὐκοῦν ἄποπτος μὲν καὶ ἀθέατος καλο Joan. XVIII,

gruentibus, præ eorum a quibus inferuntur elre- ταῖς τοῦ διαβόλου παγίσιν εὐάλωτοι, καὶ τοῖς ἐν κό σμι σκανδάλοις εὐεπιχείρητοι λίαν εὑρίσκονται, καίτοι πολλοῖς οὖσι καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐρχομένοις διὰ τὴν ἀκάθεκτον τῶν ἐπαγόντων μανίαν. Οπλον οὖν ἄρα καὶ ἀσφάλειαν ἀῤῥαγῆ ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς δέδωκεν ὁ Πατὴρ τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, τὴν αὐτοῦ χάριν τε καὶ παρουσίαν καὶ δύναμιν ἐν ἡμῖν ἀπο πληροῦν. Αμήχανον γὰρ ἀνθρώπου ψυχὴν κατορθώσαί τι τῶν ἀγαθῶν, ήγουν τῶν οἰκείων κρατῆσαι παθῶν, τῆς τοῦ διαβόλου παγίδος οξείας διαδρᾶναι το μέγεθος, μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τετειχισμένην χάριτι, καὶ αὐτὸν ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ διὰ τοῦτο Χριστόν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Μελῳδὸς τὰ ὑπὲρ τούτου χαριστήρια διὰ τῆς ἐνούσης αὐτῷ σοφίας συντιθεὶς ἀνεφώνει πρὸς Θεόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας nato furore. Arma itaque et munimentum infractum nostris mentibus dedit Pater Christi Spiritum, qui gratiam ejus et præsentiam atque virtutem in nobis implet. Fieri enim nequit ut hominis anima boni quidquam agat, aut suas cupiditates superet, aut acres diaboli laqueos evitel, nisi sancti Spiritus gratia munita sit, ipsumque in seipsa, proinde Christum, habeat. Unde Psalles ille divinus gratulatoria carmina pro sua sapientia componens ad Deum clamabat: • Domine, ut scuto bona voluntatis tuæ coronasti nos > scutum bonæ voluntatis aliud nihil esse dicens quam protegentem nos sanctum Spiritum, et incredibili sua potestate ut quod Deo placitum est velimus confirmantem. Igitur adfuturum se et suppetias laturum credenti- έστεφάνωσας ἡμᾶς, ὅπλον εὐδοκίας οὐδὲν ἕτερον είναι ' bus in se nihilominus pollicetur, quamvis in coelos ipsos post resurrectionem ex mortuis ascendat, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis, juxta Pauli vocem ". λέγων ἢ τὸ προασπίζον ἡμῶν ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἀδοκήτῳ συνέχων [γρ. συνέχον] ισχύϊ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ. Οὐκοῦν ὅτι παρέσται καὶ βοηθήσει διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν οὐδὲν ἧττον ἐπαγγέλλεται, κἂν εἰς αὐτοὺς ἀναβαίνῃ τοὺς οὐρανούς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, νῦν ἐμφανισθή σεσθαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 19. Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me, quia vivo, et vos vivetis. Instante jam foribus ipsis passione, et assumptionis tempus secum invehente, invisibilem se mundo fore ait, hoc est iis qui temporaria bona divinis et caelestibus terrena præponunt. Εt nos quidem superioribus cognatum sensum texentes, non temere dicemus Deum et Patrem Paracletum, id est Spiritum sanctum, dedisse, per Filium nimirum. 814 Omnia quippe per ipsum a Patre. Venit tamen non in omnes bonos ac malos indifferenter, sed in quos eum venire decebat. Quantum enim ad dantis locupletissimam et abundantissimam gratiam attinet, nullus mortalium remansit ea destitutus: «Edudam enim, inquit in prophetis, de spiritu meo super onem carnem ".» Unusquis. que tamen sibi ipsi auctor est fruendi boni illius divinitus dati, aut eo penitus carendi. Quicunque enim per omne probitatis genus mentem suam purgare nolunt, sed in mundi malis volutantur, divina gratia vacui remanebunt, non videbunt Christum in seipsis, destitutum Spiritu cor labentes. idcirco et orphanorum instar cujusvis, ut ita dicam, immanitate abripiuntur, perturbatione, aut damone, sive alia quadam mundana cupiditate, aut quavis re trahente quodammodo et vi ad peccatum impellente. Verum sanctis et ad eum suscipiendum paratis jure aiebat, cum nihil istorum perpessuri essent: «Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos “. › Igitur invisibilem quidem et inconspicabilem iis qui quæ mundi sunt sapiunt fore se inquit, postquam hinc migraverit, id est postquain in cœlos redierit. Sed visibilem sanctis inventum iri ait, divinum quemdam et intellectua- • Psal. v, 13. "Hebr. 18, 24. *7 Joel,11, 18. Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ· ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε. Ἐπὶ θύραις ὄντος τοῦ πάθους, καὶ τὸν τῆς ἀναλή ψεως καιρὸν συνεισάγοντος, ἄποπτος ἔσεσθαι τῷ κόσμῳ φησί, τοῦτ' ἔστι τοῖς τῶν θείων προτιμήσασιν ἀγαθῶν τὴν τῶν προσκαίρων ἀπόλαυσιν καὶ τῶν οὐ ρανίων τὰ ἐπίγεια ποιουμένοις ἐν ἀμείνοσι. Καὶ τοῖς μὲν ἤδη προειρημένοις ἀδελφήν τε καὶ σύνδρομον τὴν διάνοιαν ἐξυφαίνοντες, ἐροῦμεν ευλόγως ὅτι τὸν μὲν Παράκλητον, τοῦτ᾽ ἔστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δέδωκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, δι' Υἱοῦ δηλονότι. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρός. Ελήλυθέ γε μὴν οὐκ ἐπὶ πάντας ἀδιακρίτως πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς, ἀλλ᾽ ἐφ' οὓς ἦν αὐτῷ βαδιεῖσθαι πρέπον. Οσον μὲν γὰρ ἧκεν εἰς τὴν τοῦ διδόντος πλουσιωτάτην τε καὶ ἄφθονον χάριν, οὐδεὶς ἔμεινεν ἀμέτοχος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς· «Εκχεώ γάρ, φησὶν ἐν προφήταις, ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· ο ἕκαστός γε μὴν ἑαυτῷ παραίτιος γίνεται τοῦ κεκτήσθαι τὸ θεόσδοτον ἀγαθὸν, ἢ καὶ μηδόλως ἑλεῖν. Οἱ μὲν γὰρ διὰ πάστες ἐπιεικείας τὸν οἰκεῖον ἀποκαθαίροντες νοῦν οὐδα μῶς, ἐμφιλοχωροῦντες δὲ λίαν τοῖς ἐν κόσμῳ κα κοῖς, ἀμέτοχοι τῆς θείας ἀπομενοῦσι χάριτος, οὐκ ὄψονται Χριστὸν ἐν ἑαυτοῖς, ἐρήμην τοῦ Πνεύματος ἔχοντες τὴν καρδίαν. Διά τοι τοῦτο καὶ ἐν τάξει γεγονότες τῷ προστάτῃ τῶν ὀρφανῶν, ὑπὸ παντὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, διαρπάζονται τοῦ πλεονεκτεῖν ἰσχύον τος, ἢ πάθους, ἢ δαίμονος, ήγουν ἑτέρας τινὸς ἐπιθυμίας κοσμικῆς, καὶ παντὸς πράγματος καθέλκοντος ὥσπερ καὶ βιαζομένου πρὸς ἁμαρτίαν. Τοῖς γε μὴν ὁσίοις καὶ ἐπιτηδείως ἔχουσιν εἰς τὸ λαβεῖν αὐτὸν εἰκότως ἔφασκεν, ἐπειδὴ τούτων ἔμελλον υπου μένειν οὐδέν· ι Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. ο Οὐκοῦν ἄποπτος μὲν καὶ ἀθέατος καλο Joan. XVIII,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. μιδῇ τοῖς τὰ ἐν κόσμῳ φρονοῦσι χρηματίσαι φη- lem fulgorem eorum cordis oculis infundente sanσί, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, φημὶ δὴ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Ορατὸς δὲ τοῖς ἁγίοις εὑρε θήσεσθαι λέγει, θείαν τέ τινα καὶ νοητὴν ἐντιθέντος μαρμαρυγήν τοῖς τῆς καρδίας αὐτῶν ὀφθαλμοῖς τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ πᾶσαν εἴδησιν ἐνσπείροντος ἀγαθήν. Η γὰρ οὕτως αὐτὸν οἰησόμεθα λέγειν το, ο Έτι μικρῶν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ήγουν ἐφ' ἑτέραν τινὰ παρακλίνοντες θεωρίαν, μάλισθ' ὅτι προσπλέκεται τοῖς εἰρημένοις παρ' αὐτοῦ τὸ, ο Ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε, ο λογιζόμεθά τι τοιοῦτον. Μετὰ γὰρ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, κατορθώσας τῇ ἡμετέρα φύσει τὴν εἰς ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς ἐπαναδρομήν, καὶ ἀποδείξας τὸν ἄνθρωπον ἄφθαρτον, ὡς ἐν ἀπαρχῇ, καὶ πρώτῳ τῷ ἰδίῳ ναῷ, ἀνέβη πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα Θεόν· ἀλλ᾽ ὀλίγον μεταξύ διατελέσας χρόνον, κατα βήσεται πάλιν, καθάπερ πιστεύομεν, καὶ ἐπανήξει πάλιν πρὸς ἡμᾶς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ προθήσει μὲν ἅπασι τὸ φρικωδέστατον βῆμα πονηροῖς τε καὶ ἀγαθοῖς. Σύμπαν γὰρ ἤξει τὸ ποιηθὲν εἰς κρίσιν· ἀναλόγως δε τοῖς ἑκάστῳ βεβιωμένοις ἀποδιδοὺς τὰ πρέποντα, τοῖς μὲν ἐξ εὐωνύμων ἐρεῖ, τοῦτ' ἔστι τοῖς τὰ ἐν κάτ σμῳ πεφρονηκόσι ποτέ ο Πορεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, κατ τραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ·, τοῖς γε μήν ἐκ δεξιῶν, τοῦτ' ἔστι τοῖς ὁσίοις καὶ ἀγαθοῖς· «Δεῦτ τε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου.» Συνέσονται γὰρ καὶ συμβασιλεύσουσι την G Χριστῷ, καὶ τοῖς οὐρανίοις ἐντρυφήσουσιν ἀγαθοῖς, σύμμορφοι γεγονότες τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ τῆς μὲν ἀρχαίας φθορᾶς διαδράντες τους βρόχους, μακρᾷ δὲ καὶ ἀμυθήτῳ περιβληθέντες ζωή, καὶ ἀτελευτήτως τῷ ἀεὶ ζῶντι συζῶντες Δεσπότῃ. Ὅτι γὰρ οἱ θεοφιλῆ καὶ ἐξαίρετον ἀσκήσαντες βίον ἀδιαλήπτως [γρ. ἀδιαλείπτως] συνέσονται τῷ Χριστῷ, θεωροῦντες δηλονότι τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ἄῤῥητον κάλο λος, σαφηνιεῖ λέγων ὁ Παῦλος· «Ὅτι αὐτὸς Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ οἱ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτοι· ἔπειτα ἡμεῖς, οἱ ζῶντες, οι περιλειπόμενοι, σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Καὶ πάλιν πρός τοὺς νεκροῦν ἑλομένους τὰ ἐν κόσμῳ πάθη· «Απο εθάνετε γάρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ, ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε σὺν αὐτ τῷ ἐν δόξῃ. Ἡ Οὐκοῦν (ἀνακεφαλαιώσομαι γὰρ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν), οἱ μὲν τῶν ἐν κόσμῳ κακῶν έρασταὶ κατοιχήσονται πρὸς τὸν ᾅδην, καὶ ἐκ προσώπου γενήσονται Χριστοῦ· συνέσονταί γε μὴν αὐτῷ καὶ συνδιαιτήσονται διὰ παντὸς οἱ τῆς ἀρετῆς ἐρασταί, καὶ τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος ἀσινή τηρήσαντες, συνόντες δὲ δηλονότι, καὶ τὸ θεοπρεπὲς αὐτοῦ κατα cto Spirit, omnemque bonam cognitionem inserente. Vel enim dicere ipsum putabimus illud: • Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me;, aut certe ad aliam quamdam observationem conversi, maxime quod istud præcedentibus adjungitur, ο Quia ego vivo, et vos vivetis, › istiusmodi quiddam animo versamus. Nempe post resurrectionem ex mortuis revocata in pristinum statum nostra natura, et homine corruptione liberato, ut in primitiis et primo suo templo, ascendit ad Patrem Deum qui in cœlis; sed exacto modico temporis intervallo descendet rursus, ut credimus, ac revertetur denuo ad nos in gloria Patris sui, cum sanctis angelis, et proponet quidem omnibus tremendum tribunal, cumn malis, tum bonis. Cuncta enim creatura in judicium veniet: et pro vitæ cujusque merito quæ decet retribuens, iis qui a sinistris erunt, id est iis qui mundana quondam sapuerint dicet: «Discedite a me, maledicti, 815 in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus"; › iis autem qui a dextris erunt, id est sanctis ac bonis: • Venite, benedicti Patris mei, possidete paratun vobis regnum a constitutione mundi v.» Conversabuntur enim et conregnabunt cum Christo, et cœlestibus bonis summa cum voluptate fruentur, conformes facti resurrectionis ejus, et veteris corruptionis laqueis vitalis, longa et ineffabili vila circumdati, atque cum semper vivente Domino in æternum victuri. Quod enim cum Christo indesinenter victuri sint qui piam et eximiam vitam exercuerint, contemplantes nimirum divinam ejus et inelabilem pulchritudinem, declarabit Paulus, dicens: Quia ipse Dominus in jussu et in voce archangeli et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui, qui in Christo sunt, resurgent prini: deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus ".» Ει rursus ad eos qui mortificare studuerint mundi cupiditates: ‹ Mortui enim estis, et vita vestra cest abscondita cum Christo in Deo; cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.. Quocirca, ut vim et sensum loci hujus in summam contraham, qui mundi mala diligunt in infernum cadent, et procul a Christi conspectu amandabuntur: virtutis vero studiosi et quotquot arrhabonem Spiritus integrum serva rint, conversabuntur cum eo et simul vivent, ac divinam ejus contemplabuntur pulchritudinem. ‹ Erit enim tibi, inquit, Dominus, lux æterna, et Deus gloria tua *.» Quod quidem significare velle Dominus videtur cum dicentem eum audimus: • Adhuc modicum, et mundus me jam non videt; vos autem videtis me, quia ego vivo, et vos vivetis. › Nequaquam vero mentitur, cum exiguum 18 [sa, Lx, 17. » Matth. xxv, 41. το Ibid. 34. " | Thess. 1V, 15, 16. 73 Coloss. 111, 3. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. μιδῇ τοῖς τὰ ἐν κόσμῳ φρονοῦσι χρηματίσαι φη- lem fulgorem eorum cordis oculis infundente sanσί, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, φημὶ δὴ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀναφοίτησιν. Ορατὸς δὲ τοῖς ἁγίοις εὑρε θήσεσθαι λέγει, θείαν τέ τινα καὶ νοητὴν ἐντιθέντος μαρμαρυγήν τοῖς τῆς καρδίας αὐτῶν ὀφθαλμοῖς τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ πᾶσαν εἴδησιν ἐνσπείροντος ἀγαθήν. Η γὰρ οὕτως αὐτὸν οἰησόμεθα λέγειν το, ο Έτι μικρῶν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με, ήγουν ἐφ' ἑτέραν τινὰ παρακλίνοντες θεωρίαν, μάλισθ' ὅτι προσπλέκεται τοῖς εἰρημένοις παρ' αὐτοῦ τὸ, ο Ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε, ο λογιζόμεθά τι τοιοῦτον. Μετὰ γὰρ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, κατορθώσας τῇ ἡμετέρα φύσει τὴν εἰς ὅπερ ἦν ἐξ ἀρχῆς ἐπαναδρομήν, καὶ ἀποδείξας τὸν ἄνθρωπον ἄφθαρτον, ὡς ἐν ἀπαρχῇ, καὶ πρώτῳ τῷ ἰδίῳ ναῷ, ἀνέβη πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα Θεόν· ἀλλ᾽ ὀλίγον μεταξύ διατελέσας χρόνον, κατα βήσεται πάλιν, καθάπερ πιστεύομεν, καὶ ἐπανήξει πάλιν πρὸς ἡμᾶς ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ προθήσει μὲν ἅπασι τὸ φρικωδέστατον βῆμα πονηροῖς τε καὶ ἀγαθοῖς. Σύμπαν γὰρ ἤξει τὸ ποιηθὲν εἰς κρίσιν· ἀναλόγως δε τοῖς ἑκάστῳ βεβιωμένοις ἀποδιδοὺς τὰ πρέποντα, τοῖς μὲν ἐξ εὐωνύμων ἐρεῖ, τοῦτ' ἔστι τοῖς τὰ ἐν κάτ σμῳ πεφρονηκόσι ποτέ ο Πορεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, κατ τραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ·, τοῖς γε μήν ἐκ δεξιῶν, τοῦτ' ἔστι τοῖς ὁσίοις καὶ ἀγαθοῖς· «Δεῦτ τε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου.» Συνέσονται γὰρ καὶ συμβασιλεύσουσι την G Χριστῷ, καὶ τοῖς οὐρανίοις ἐντρυφήσουσιν ἀγαθοῖς, σύμμορφοι γεγονότες τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, καὶ τῆς μὲν ἀρχαίας φθορᾶς διαδράντες τους βρόχους, μακρᾷ δὲ καὶ ἀμυθήτῳ περιβληθέντες ζωή, καὶ ἀτελευτήτως τῷ ἀεὶ ζῶντι συζῶντες Δεσπότῃ. Ὅτι γὰρ οἱ θεοφιλῆ καὶ ἐξαίρετον ἀσκήσαντες βίον ἀδιαλήπτως [γρ. ἀδιαλείπτως] συνέσονται τῷ Χριστῷ, θεωροῦντες δηλονότι τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ἄῤῥητον κάλο λος, σαφηνιεῖ λέγων ὁ Παῦλος· «Ὅτι αὐτὸς Κύριος ἐν κελεύσματι, ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ καταβήσεται ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ οἱ νεκροὶ οἱ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτοι· ἔπειτα ἡμεῖς, οἱ ζῶντες, οι περιλειπόμενοι, σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καὶ οὕτως πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα.» Καὶ πάλιν πρός τοὺς νεκροῦν ἑλομένους τὰ ἐν κόσμῳ πάθη· «Απο εθάνετε γάρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ, ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε σὺν αὐτ τῷ ἐν δόξῃ. Ἡ Οὐκοῦν (ἀνακεφαλαιώσομαι γὰρ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν), οἱ μὲν τῶν ἐν κόσμῳ κακῶν έρασταὶ κατοιχήσονται πρὸς τὸν ᾅδην, καὶ ἐκ προσώπου γενήσονται Χριστοῦ· συνέσονταί γε μὴν αὐτῷ καὶ συνδιαιτήσονται διὰ παντὸς οἱ τῆς ἀρετῆς ἐρασταί, καὶ τὸν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύματος ἀσινή τηρήσαντες, συνόντες δὲ δηλονότι, καὶ τὸ θεοπρεπὲς αὐτοῦ κατα cto Spirit, omnemque bonam cognitionem inserente. Vel enim dicere ipsum putabimus illud: • Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videlis me;, aut certe ad aliam quamdam observationem conversi, maxime quod istud præcedentibus adjungitur, ο Quia ego vivo, et vos vivetis, › istiusmodi quiddam animo versamus. Nempe post resurrectionem ex mortuis revocata in pristinum statum nostra natura, et homine corruptione liberato, ut in primitiis et primo suo templo, ascendit ad Patrem Deum qui in cœlis; sed exacto modico temporis intervallo descendet rursus, ut credimus, ac revertetur denuo ad nos in gloria Patris sui, cum sanctis angelis, et proponet quidem omnibus tremendum tribunal, cumn malis, tum bonis. Cuncta enim creatura in judicium veniet: et pro vitæ cujusque merito quæ decet retribuens, iis qui a sinistris erunt, id est iis qui mundana quondam sapuerint dicet: «Discedite a me, maledicti, 815 in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus"; › iis autem qui a dextris erunt, id est sanctis ac bonis: • Venite, benedicti Patris mei, possidete paratun vobis regnum a constitutione mundi v.» Conversabuntur enim et conregnabunt cum Christo, et cœlestibus bonis summa cum voluptate fruentur, conformes facti resurrectionis ejus, et veteris corruptionis laqueis vitalis, longa et ineffabili vila circumdati, atque cum semper vivente Domino in æternum victuri. Quod enim cum Christo indesinenter victuri sint qui piam et eximiam vitam exercuerint, contemplantes nimirum divinam ejus et inelabilem pulchritudinem, declarabit Paulus, dicens: Quia ipse Dominus in jussu et in voce archangeli et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui, qui in Christo sunt, resurgent prini: deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus ".» Ει rursus ad eos qui mortificare studuerint mundi cupiditates: ‹ Mortui enim estis, et vita vestra cest abscondita cum Christo in Deo; cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.. Quocirca, ut vim et sensum loci hujus in summam contraham, qui mundi mala diligunt in infernum cadent, et procul a Christi conspectu amandabuntur: virtutis vero studiosi et quotquot arrhabonem Spiritus integrum serva rint, conversabuntur cum eo et simul vivent, ac divinam ejus contemplabuntur pulchritudinem. ‹ Erit enim tibi, inquit, Dominus, lux æterna, et Deus gloria tua *.» Quod quidem significare velle Dominus videtur cum dicentem eum audimus: • Adhuc modicum, et mundus me jam non videt; vos autem videtis me, quia ego vivo, et vos vivetis. › Nequaquam vero mentitur, cum exiguum 18 [sa, Lx, 17. » Matth. xxv, 41. το Ibid. 34. " | Thess. 1V, 15, 16. 73 Coloss. 111, 3. PATROL. GR. LXXIV.

intercedere tempus ad suam usque revelationem άψονται κάλλος ἀδιακωλύτως. ο Εσται γάρ σοι, φησί, ait. Longum enim tempus apud nos pro nihilo Κύριος φως αιώνιον, καὶ ὁ Θεός δόξα σου. Και apud Deum qui semiper est habetur. Quod testabi- εἰκὸς δὲ τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Κύριον, ὅταν tur Psalmista, dicens: «Quoniam mille anni in ἀκούωμεν λέγοντος·. "Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με oculis tuis, Domine, tanquam dies bestorna quæ οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτε με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ præteriit, et custodia in nocte "., ὑμεῖς ζήσεσθε. ο Διαψεύσεται γε μήν οὐδαμῶς, με κρὸν εἶναι λέγων τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς οἱονεὶ ἀποκαλύψεως αὐτοῦ. Θεῷ γὰρ τῷ ἀεὶ ὄντι καὶ ὁ μακρὸς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνος ἐν τῷ μηδενὶ τέθειται παντελῶς. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Μελωδός· ο Ότι χίλια στη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡμέρα ἡ χθὲς ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί.» XIV, 20. In illo die vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, el ego in vobis. 816 Difficilis est loci hujus intellectus, et acrem requirens indaginem, et in quo erodando mens haud parum laboret: Christum tamen nos rursus ad veritatem directurum credimus. Quidam ergo, tametsi primas olim inter impios bæreticos tenentes, ex substantia Dei ac Patris Filium esse, atque idcirco in eo exsistere nolentes confiteri, relativam quamdam et non naturalem unionem excogitant. Et quidem scripserunt, eructantes quæ sula opinionis erant, non quæ sancti Spiritus, quia Filius a Patre diligitur, ipse vero rursus Patrem diligit, hoc idcirco modo in eo esse. Ad quol demonstrandum invictum veluti quoddam argumentum stulti proponunt id quod huic dicto de nobis et ipso subjungitur, virgam veluti quamdam arundineam suis blasphemiis supponentes, nempe quod sicuti nos in eo esse dicimur, ipsumque in nobis habemus, neque tanien substantiæ ratione unimur, sed unionis modus in eo consistit ut diligamus ac vicissim diligamur: ita, inquiunt, et Filius non in substantia utique est Dei ac Patris, sed distinctus omnino ratione naturæ, cumque diverso plane modo se habeat, sola dilectionis lege, inquiunt, in Patre esse concipitur. Propositum enim eis est, ut modo diximus, facere ut Unige nitus factura et creatura esse credatur, et creaturis quidem cateris eminentia dignitatis excellere, sed extra Dei ac Patris substantiam esse. Cum autem prolixe de hoc antea disputaverimus, et quantum in nobis erat ostenderimus secundum naturam esse Filium in Patre, et substantialem habere cum eo unionem, de hoc in præsens contendere omittemus. Verumtamen adversarios non omnino sinemus in nos quasi deserto vadimonio invehi, sed prodituri sumus in aciem, paucis, quantum in nobis est, improbitatis eorum detestabile artificium malignitatis et imperitia plenum ostendentes. Quod in hunc modum faciemus: Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὑμεῖς γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Δυσέφικτον μέν πώς ἐστι τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, και δριμείαν ὥσπερ ἐξαιτοῦν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον, δκνον τε τῷ λόγῳ περιποιοῦν ἱκανώτατον· κατευθύνῃ γε μὴν ὅτι πάλιν ἡμᾶς εἰς ἀλή θειαν ὁ Χριστὸς, πιστεύομεν. Τινὲς μὲν οὖν, και τοι τῶν προέχειν υποληφθέντων ποτὲ παρὰ τοῖς ἀνοσίοις αἱρετικοῖς, παραιτούμενοι πονηρός [γρ. πονη ρῶς] τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολο γεῖν τὸν Υἱόν, διά τε τοῦτο ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ, σχετι τήν τινα καὶ οὐ φυσικὴν ὑπονοοῦσι τὴν ἕνωσιν. Καὶ δὴ καὶ γεγραφήκασι, τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ερευγόμενοι γνώμης, οὐ τὰ ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπείπερ ἀγα πᾶται μὲν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ αξ πάλιν αὐτὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τοῦτόν ἐστι τὸν τρί πον ἐν αὐτῷ. Καὶ ἀπόδειξιν ὥσπερ τινὰ δυσανάτρεπτον είσκομίζουσιν οἱ παράφρονες τό τε τῷ προκειμένη παρεζευγμένον ῥητῷ περί τε ἡμῶν καὶ αὐτοῦ· καὶ δή φασι, καλαμίνην ὥσπερ τινὰ ῥάβδον ταῖς ἑαυτῶν υποστήσαντες δυσφημίαις, ὅτι ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ είναι λεγόμεθα, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ οὐ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ἐνούμεθα, τρόπος δὲ τῆς ἑνώσεως καθὰ πεφύκαμεν ἀγαπᾶν τε καὶ ἀνταγαπά. σθαι· οὕτω, φησί, καὶ ὁ Υἱὸς, οὐκ ἐν τῇ οὐσίᾳ πάνω τως ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, διακεκριμένος δ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον, καὶ ἐπε ροίως ἔχων κομιδῇ, κατὰ μόνον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν νοεῖται, φησὶν, ἐν τῷ Πατρί. Σκοπός γὰρ αὐ τοῖς, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ποίημα, και κτίσμα, καὶ γενητὸν, καὶ μόναις μὲν ταῖς κατὰ τῶν ἄλλων κτισμάτων ὑπεροχαῖς τιμώμενον· ἔξω γε μὴν τῆς οὐ σίας ὑπάρχοντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποφῆναι τὸν Μονογενή. Μακροῦ δὲ ἡμῖν ἤδη περὶ τούτου γεγονότος λόγου, δι' οὗ κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐδεικνύομεν δύναμιν,ότι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχει τὴν ἕνωσιν, παρήσομεν ἔτι τὸ περὶ τούτου τέως εἰς τὸ παρὸν διατείνεσθαι. Πλήν οὐχ ὁλοκλήρως ἐπιτρέψομεν ἐρήμην ώσπερ καταδρα μεῖν τοῦ λόγου τοὺς δι' ἐναντίας, αντιπαραταξόμεθα δὲ, δι' ὀλίγων, ὡς οἷόν τε κεκακουργημένον ἅμα καὶ ἀμαθὲς ἀποφαίνοντες τῆς πονηρίας αὐτῶν τὸ μυσαρόν φιλοτέχνημα. Καὶ δὴ καὶ ἐροῦμεν· Si tantummodo ex eo quod diligitur ac diligit Filius inest Patri, cadem ratione et nos in ipso et ipse in nobis, nec aliud ullum vinculum reperitur quod conjungat vel Patri Filium, vel nos ipsi, et ipsum nobis: quomodo, quææo, aut qua ratione ** Psal. Lxxxix, 4. Εἰ διὰ μόνον τὸ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ὁ τις ἔνεστι τῷ Πατρὶ, κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον, ἡμεῖς τε ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, καὶ δεσμὸς μὲν οὐδεὶς συνάπτων ὁρᾶται ἕτερος, ἢ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ήγουν ἡμᾶς αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν· πῶς ἡ διὰ τίνα τρόπον,

intercedere tempus ad suam usque revelationem άψονται κάλλος ἀδιακωλύτως. ο Εσται γάρ σοι, φησί, ait. Longum enim tempus apud nos pro nihilo Κύριος φως αιώνιον, καὶ ὁ Θεός δόξα σου. Και apud Deum qui semiper est habetur. Quod testabi- εἰκὸς δὲ τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Κύριον, ὅταν tur Psalmista, dicens: «Quoniam mille anni in ἀκούωμεν λέγοντος·. "Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με oculis tuis, Domine, tanquam dies bestorna quæ οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτε με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ præteriit, et custodia in nocte "., ὑμεῖς ζήσεσθε. ο Διαψεύσεται γε μήν οὐδαμῶς, με κρὸν εἶναι λέγων τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς οἱονεὶ ἀποκαλύψεως αὐτοῦ. Θεῷ γὰρ τῷ ἀεὶ ὄντι καὶ ὁ μακρὸς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνος ἐν τῷ μηδενὶ τέθειται παντελῶς. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Μελωδός· ο Ότι χίλια στη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡμέρα ἡ χθὲς ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί.» XIV, 20. In illo die vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, el ego in vobis. 816 Difficilis est loci hujus intellectus, et acrem requirens indaginem, et in quo erodando mens haud parum laboret: Christum tamen nos rursus ad veritatem directurum credimus. Quidam ergo, tametsi primas olim inter impios bæreticos tenentes, ex substantia Dei ac Patris Filium esse, atque idcirco in eo exsistere nolentes confiteri, relativam quamdam et non naturalem unionem excogitant. Et quidem scripserunt, eructantes quæ sula opinionis erant, non quæ sancti Spiritus, quia Filius a Patre diligitur, ipse vero rursus Patrem diligit, hoc idcirco modo in eo esse. Ad quol demonstrandum invictum veluti quoddam argumentum stulti proponunt id quod huic dicto de nobis et ipso subjungitur, virgam veluti quamdam arundineam suis blasphemiis supponentes, nempe quod sicuti nos in eo esse dicimur, ipsumque in nobis habemus, neque tanien substantiæ ratione unimur, sed unionis modus in eo consistit ut diligamus ac vicissim diligamur: ita, inquiunt, et Filius non in substantia utique est Dei ac Patris, sed distinctus omnino ratione naturæ, cumque diverso plane modo se habeat, sola dilectionis lege, inquiunt, in Patre esse concipitur. Propositum enim eis est, ut modo diximus, facere ut Unige nitus factura et creatura esse credatur, et creaturis quidem cateris eminentia dignitatis excellere, sed extra Dei ac Patris substantiam esse. Cum autem prolixe de hoc antea disputaverimus, et quantum in nobis erat ostenderimus secundum naturam esse Filium in Patre, et substantialem habere cum eo unionem, de hoc in præsens contendere omittemus. Verumtamen adversarios non omnino sinemus in nos quasi deserto vadimonio invehi, sed prodituri sumus in aciem, paucis, quantum in nobis est, improbitatis eorum detestabile artificium malignitatis et imperitia plenum ostendentes. Quod in hunc modum faciemus: Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὑμεῖς γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Δυσέφικτον μέν πώς ἐστι τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, και δριμείαν ὥσπερ ἐξαιτοῦν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον, δκνον τε τῷ λόγῳ περιποιοῦν ἱκανώτατον· κατευθύνῃ γε μὴν ὅτι πάλιν ἡμᾶς εἰς ἀλή θειαν ὁ Χριστὸς, πιστεύομεν. Τινὲς μὲν οὖν, και τοι τῶν προέχειν υποληφθέντων ποτὲ παρὰ τοῖς ἀνοσίοις αἱρετικοῖς, παραιτούμενοι πονηρός [γρ. πονη ρῶς] τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολο γεῖν τὸν Υἱόν, διά τε τοῦτο ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ, σχετι τήν τινα καὶ οὐ φυσικὴν ὑπονοοῦσι τὴν ἕνωσιν. Καὶ δὴ καὶ γεγραφήκασι, τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ερευγόμενοι γνώμης, οὐ τὰ ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπείπερ ἀγα πᾶται μὲν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ αξ πάλιν αὐτὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τοῦτόν ἐστι τὸν τρί πον ἐν αὐτῷ. Καὶ ἀπόδειξιν ὥσπερ τινὰ δυσανάτρεπτον είσκομίζουσιν οἱ παράφρονες τό τε τῷ προκειμένη παρεζευγμένον ῥητῷ περί τε ἡμῶν καὶ αὐτοῦ· καὶ δή φασι, καλαμίνην ὥσπερ τινὰ ῥάβδον ταῖς ἑαυτῶν υποστήσαντες δυσφημίαις, ὅτι ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ είναι λεγόμεθα, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ οὐ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ἐνούμεθα, τρόπος δὲ τῆς ἑνώσεως καθὰ πεφύκαμεν ἀγαπᾶν τε καὶ ἀνταγαπά. σθαι· οὕτω, φησί, καὶ ὁ Υἱὸς, οὐκ ἐν τῇ οὐσίᾳ πάνω τως ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, διακεκριμένος δ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον, καὶ ἐπε ροίως ἔχων κομιδῇ, κατὰ μόνον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν νοεῖται, φησὶν, ἐν τῷ Πατρί. Σκοπός γὰρ αὐ τοῖς, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ποίημα, και κτίσμα, καὶ γενητὸν, καὶ μόναις μὲν ταῖς κατὰ τῶν ἄλλων κτισμάτων ὑπεροχαῖς τιμώμενον· ἔξω γε μὴν τῆς οὐ σίας ὑπάρχοντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποφῆναι τὸν Μονογενή. Μακροῦ δὲ ἡμῖν ἤδη περὶ τούτου γεγονότος λόγου, δι' οὗ κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐδεικνύομεν δύναμιν,ότι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχει τὴν ἕνωσιν, παρήσομεν ἔτι τὸ περὶ τούτου τέως εἰς τὸ παρὸν διατείνεσθαι. Πλήν οὐχ ὁλοκλήρως ἐπιτρέψομεν ἐρήμην ώσπερ καταδρα μεῖν τοῦ λόγου τοὺς δι' ἐναντίας, αντιπαραταξόμεθα δὲ, δι' ὀλίγων, ὡς οἷόν τε κεκακουργημένον ἅμα καὶ ἀμαθὲς ἀποφαίνοντες τῆς πονηρίας αὐτῶν τὸ μυσαρόν φιλοτέχνημα. Καὶ δὴ καὶ ἐροῦμεν· Si tantummodo ex eo quod diligitur ac diligit Filius inest Patri, cadem ratione et nos in ipso et ipse in nobis, nec aliud ullum vinculum reperitur quod conjungat vel Patri Filium, vel nos ipsi, et ipsum nobis: quomodo, quææo, aut qua ratione ** Psal. Lxxxix, 4. Εἰ διὰ μόνον τὸ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ὁ τις ἔνεστι τῷ Πατρὶ, κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον, ἡμεῖς τε ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, καὶ δεσμὸς μὲν οὐδεὶς συνάπτων ὁρᾶται ἕτερος, ἢ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ήγουν ἡμᾶς αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν· πῶς ἡ διὰ τίνα τρόπον,

intercedere tempus ad suam usque revelationem άψονται κάλλος ἀδιακωλύτως. ο Εσται γάρ σοι, φησί, ait. Longum enim tempus apud nos pro nihilo Κύριος φως αιώνιον, καὶ ὁ Θεός δόξα σου. Και apud Deum qui semiper est habetur. Quod testabi- εἰκὸς δὲ τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Κύριον, ὅταν tur Psalmista, dicens: «Quoniam mille anni in ἀκούωμεν λέγοντος·. "Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με oculis tuis, Domine, tanquam dies bestorna quæ οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτε με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ præteriit, et custodia in nocte "., ὑμεῖς ζήσεσθε. ο Διαψεύσεται γε μήν οὐδαμῶς, με κρὸν εἶναι λέγων τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς οἱονεὶ ἀποκαλύψεως αὐτοῦ. Θεῷ γὰρ τῷ ἀεὶ ὄντι καὶ ὁ μακρὸς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνος ἐν τῷ μηδενὶ τέθειται παντελῶς. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Μελωδός· ο Ότι χίλια στη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡμέρα ἡ χθὲς ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί.» XIV, 20. In illo die vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, el ego in vobis. 816 Difficilis est loci hujus intellectus, et acrem requirens indaginem, et in quo erodando mens haud parum laboret: Christum tamen nos rursus ad veritatem directurum credimus. Quidam ergo, tametsi primas olim inter impios bæreticos tenentes, ex substantia Dei ac Patris Filium esse, atque idcirco in eo exsistere nolentes confiteri, relativam quamdam et non naturalem unionem excogitant. Et quidem scripserunt, eructantes quæ sula opinionis erant, non quæ sancti Spiritus, quia Filius a Patre diligitur, ipse vero rursus Patrem diligit, hoc idcirco modo in eo esse. Ad quol demonstrandum invictum veluti quoddam argumentum stulti proponunt id quod huic dicto de nobis et ipso subjungitur, virgam veluti quamdam arundineam suis blasphemiis supponentes, nempe quod sicuti nos in eo esse dicimur, ipsumque in nobis habemus, neque tanien substantiæ ratione unimur, sed unionis modus in eo consistit ut diligamus ac vicissim diligamur: ita, inquiunt, et Filius non in substantia utique est Dei ac Patris, sed distinctus omnino ratione naturæ, cumque diverso plane modo se habeat, sola dilectionis lege, inquiunt, in Patre esse concipitur. Propositum enim eis est, ut modo diximus, facere ut Unige nitus factura et creatura esse credatur, et creaturis quidem cateris eminentia dignitatis excellere, sed extra Dei ac Patris substantiam esse. Cum autem prolixe de hoc antea disputaverimus, et quantum in nobis erat ostenderimus secundum naturam esse Filium in Patre, et substantialem habere cum eo unionem, de hoc in præsens contendere omittemus. Verumtamen adversarios non omnino sinemus in nos quasi deserto vadimonio invehi, sed prodituri sumus in aciem, paucis, quantum in nobis est, improbitatis eorum detestabile artificium malignitatis et imperitia plenum ostendentes. Quod in hunc modum faciemus: Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὑμεῖς γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Δυσέφικτον μέν πώς ἐστι τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, και δριμείαν ὥσπερ ἐξαιτοῦν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον, δκνον τε τῷ λόγῳ περιποιοῦν ἱκανώτατον· κατευθύνῃ γε μὴν ὅτι πάλιν ἡμᾶς εἰς ἀλή θειαν ὁ Χριστὸς, πιστεύομεν. Τινὲς μὲν οὖν, και τοι τῶν προέχειν υποληφθέντων ποτὲ παρὰ τοῖς ἀνοσίοις αἱρετικοῖς, παραιτούμενοι πονηρός [γρ. πονη ρῶς] τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολο γεῖν τὸν Υἱόν, διά τε τοῦτο ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ, σχετι τήν τινα καὶ οὐ φυσικὴν ὑπονοοῦσι τὴν ἕνωσιν. Καὶ δὴ καὶ γεγραφήκασι, τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ερευγόμενοι γνώμης, οὐ τὰ ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπείπερ ἀγα πᾶται μὲν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ αξ πάλιν αὐτὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τοῦτόν ἐστι τὸν τρί πον ἐν αὐτῷ. Καὶ ἀπόδειξιν ὥσπερ τινὰ δυσανάτρεπτον είσκομίζουσιν οἱ παράφρονες τό τε τῷ προκειμένη παρεζευγμένον ῥητῷ περί τε ἡμῶν καὶ αὐτοῦ· καὶ δή φασι, καλαμίνην ὥσπερ τινὰ ῥάβδον ταῖς ἑαυτῶν υποστήσαντες δυσφημίαις, ὅτι ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ είναι λεγόμεθα, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ οὐ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ἐνούμεθα, τρόπος δὲ τῆς ἑνώσεως καθὰ πεφύκαμεν ἀγαπᾶν τε καὶ ἀνταγαπά. σθαι· οὕτω, φησί, καὶ ὁ Υἱὸς, οὐκ ἐν τῇ οὐσίᾳ πάνω τως ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, διακεκριμένος δ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον, καὶ ἐπε ροίως ἔχων κομιδῇ, κατὰ μόνον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν νοεῖται, φησὶν, ἐν τῷ Πατρί. Σκοπός γὰρ αὐ τοῖς, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ποίημα, και κτίσμα, καὶ γενητὸν, καὶ μόναις μὲν ταῖς κατὰ τῶν ἄλλων κτισμάτων ὑπεροχαῖς τιμώμενον· ἔξω γε μὴν τῆς οὐ σίας ὑπάρχοντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποφῆναι τὸν Μονογενή. Μακροῦ δὲ ἡμῖν ἤδη περὶ τούτου γεγονότος λόγου, δι' οὗ κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐδεικνύομεν δύναμιν,ότι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχει τὴν ἕνωσιν, παρήσομεν ἔτι τὸ περὶ τούτου τέως εἰς τὸ παρὸν διατείνεσθαι. Πλήν οὐχ ὁλοκλήρως ἐπιτρέψομεν ἐρήμην ώσπερ καταδρα μεῖν τοῦ λόγου τοὺς δι' ἐναντίας, αντιπαραταξόμεθα δὲ, δι' ὀλίγων, ὡς οἷόν τε κεκακουργημένον ἅμα καὶ ἀμαθὲς ἀποφαίνοντες τῆς πονηρίας αὐτῶν τὸ μυσαρόν φιλοτέχνημα. Καὶ δὴ καὶ ἐροῦμεν· Si tantummodo ex eo quod diligitur ac diligit Filius inest Patri, cadem ratione et nos in ipso et ipse in nobis, nec aliud ullum vinculum reperitur quod conjungat vel Patri Filium, vel nos ipsi, et ipsum nobis: quomodo, quææo, aut qua ratione ** Psal. Lxxxix, 4. Εἰ διὰ μόνον τὸ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ὁ τις ἔνεστι τῷ Πατρὶ, κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον, ἡμεῖς τε ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, καὶ δεσμὸς μὲν οὐδεὶς συνάπτων ὁρᾶται ἕτερος, ἢ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ήγουν ἡμᾶς αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν· πῶς ἡ διὰ τίνα τρόπον,

intercedere tempus ad suam usque revelationem άψονται κάλλος ἀδιακωλύτως. ο Εσται γάρ σοι, φησί, ait. Longum enim tempus apud nos pro nihilo Κύριος φως αιώνιον, καὶ ὁ Θεός δόξα σου. Και apud Deum qui semiper est habetur. Quod testabi- εἰκὸς δὲ τοῦτο βούλεσθαι δηλοῦν τὸν Κύριον, ὅταν tur Psalmista, dicens: «Quoniam mille anni in ἀκούωμεν λέγοντος·. "Ετι μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με oculis tuis, Domine, tanquam dies bestorna quæ οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτε με, ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ præteriit, et custodia in nocte "., ὑμεῖς ζήσεσθε. ο Διαψεύσεται γε μήν οὐδαμῶς, με κρὸν εἶναι λέγων τὸν μεταξὺ χρόνον τῆς οἱονεὶ ἀποκαλύψεως αὐτοῦ. Θεῷ γὰρ τῷ ἀεὶ ὄντι καὶ ὁ μακρὸς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνος ἐν τῷ μηδενὶ τέθειται παντελῶς. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Μελωδός· ο Ότι χίλια στη ἐν ὀφθαλμοῖς σου, Κύριε, ὡς ἡμέρα ἡ χθὲς ἥτις διῆλθε, καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί.» XIV, 20. In illo die vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, el ego in vobis. 816 Difficilis est loci hujus intellectus, et acrem requirens indaginem, et in quo erodando mens haud parum laboret: Christum tamen nos rursus ad veritatem directurum credimus. Quidam ergo, tametsi primas olim inter impios bæreticos tenentes, ex substantia Dei ac Patris Filium esse, atque idcirco in eo exsistere nolentes confiteri, relativam quamdam et non naturalem unionem excogitant. Et quidem scripserunt, eructantes quæ sula opinionis erant, non quæ sancti Spiritus, quia Filius a Patre diligitur, ipse vero rursus Patrem diligit, hoc idcirco modo in eo esse. Ad quol demonstrandum invictum veluti quoddam argumentum stulti proponunt id quod huic dicto de nobis et ipso subjungitur, virgam veluti quamdam arundineam suis blasphemiis supponentes, nempe quod sicuti nos in eo esse dicimur, ipsumque in nobis habemus, neque tanien substantiæ ratione unimur, sed unionis modus in eo consistit ut diligamus ac vicissim diligamur: ita, inquiunt, et Filius non in substantia utique est Dei ac Patris, sed distinctus omnino ratione naturæ, cumque diverso plane modo se habeat, sola dilectionis lege, inquiunt, in Patre esse concipitur. Propositum enim eis est, ut modo diximus, facere ut Unige nitus factura et creatura esse credatur, et creaturis quidem cateris eminentia dignitatis excellere, sed extra Dei ac Patris substantiam esse. Cum autem prolixe de hoc antea disputaverimus, et quantum in nobis erat ostenderimus secundum naturam esse Filium in Patre, et substantialem habere cum eo unionem, de hoc in præsens contendere omittemus. Verumtamen adversarios non omnino sinemus in nos quasi deserto vadimonio invehi, sed prodituri sumus in aciem, paucis, quantum in nobis est, improbitatis eorum detestabile artificium malignitatis et imperitia plenum ostendentes. Quod in hunc modum faciemus: Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὑμεῖς γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Δυσέφικτον μέν πώς ἐστι τὸ ἐν τοῖς προκειμένοις θεώρημα, και δριμείαν ὥσπερ ἐξαιτοῦν ἐφ' ἑαυτῷ τὴν βάσανον, δκνον τε τῷ λόγῳ περιποιοῦν ἱκανώτατον· κατευθύνῃ γε μὴν ὅτι πάλιν ἡμᾶς εἰς ἀλή θειαν ὁ Χριστὸς, πιστεύομεν. Τινὲς μὲν οὖν, και τοι τῶν προέχειν υποληφθέντων ποτὲ παρὰ τοῖς ἀνοσίοις αἱρετικοῖς, παραιτούμενοι πονηρός [γρ. πονη ρῶς] τὸ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμολο γεῖν τὸν Υἱόν, διά τε τοῦτο ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ, σχετι τήν τινα καὶ οὐ φυσικὴν ὑπονοοῦσι τὴν ἕνωσιν. Καὶ δὴ καὶ γεγραφήκασι, τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ερευγόμενοι γνώμης, οὐ τὰ ἐξ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἐπείπερ ἀγα πᾶται μὲν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ αξ πάλιν αὐτὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τοῦτόν ἐστι τὸν τρί πον ἐν αὐτῷ. Καὶ ἀπόδειξιν ὥσπερ τινὰ δυσανάτρεπτον είσκομίζουσιν οἱ παράφρονες τό τε τῷ προκειμένη παρεζευγμένον ῥητῷ περί τε ἡμῶν καὶ αὐτοῦ· καὶ δή φασι, καλαμίνην ὥσπερ τινὰ ῥάβδον ταῖς ἑαυτῶν υποστήσαντες δυσφημίαις, ὅτι ὥσπερ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ είναι λεγόμεθα, ἔχομέν τε αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ οὐ κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ἐνούμεθα, τρόπος δὲ τῆς ἑνώσεως καθὰ πεφύκαμεν ἀγαπᾶν τε καὶ ἀνταγαπά. σθαι· οὕτω, φησί, καὶ ὁ Υἱὸς, οὐκ ἐν τῇ οὐσίᾳ πάνω τως ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, διακεκριμένος δ παντελῶς κατά γε τὸν τῆς φύσεως λόγον, καὶ ἐπε ροίως ἔχων κομιδῇ, κατὰ μόνον τὸν τῆς ἀγάπης θεσμὸν νοεῖται, φησὶν, ἐν τῷ Πατρί. Σκοπός γὰρ αὐ τοῖς, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ποίημα, και κτίσμα, καὶ γενητὸν, καὶ μόναις μὲν ταῖς κατὰ τῶν ἄλλων κτισμάτων ὑπεροχαῖς τιμώμενον· ἔξω γε μὴν τῆς οὐ σίας ὑπάρχοντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποφῆναι τὸν Μονογενή. Μακροῦ δὲ ἡμῖν ἤδη περὶ τούτου γεγονότος λόγου, δι' οὗ κατά γε τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν ἐδεικνύομεν δύναμιν,ότι κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχει τὴν ἕνωσιν, παρήσομεν ἔτι τὸ περὶ τούτου τέως εἰς τὸ παρὸν διατείνεσθαι. Πλήν οὐχ ὁλοκλήρως ἐπιτρέψομεν ἐρήμην ώσπερ καταδρα μεῖν τοῦ λόγου τοὺς δι' ἐναντίας, αντιπαραταξόμεθα δὲ, δι' ὀλίγων, ὡς οἷόν τε κεκακουργημένον ἅμα καὶ ἀμαθὲς ἀποφαίνοντες τῆς πονηρίας αὐτῶν τὸ μυσαρόν φιλοτέχνημα. Καὶ δὴ καὶ ἐροῦμεν· Si tantummodo ex eo quod diligitur ac diligit Filius inest Patri, cadem ratione et nos in ipso et ipse in nobis, nec aliud ullum vinculum reperitur quod conjungat vel Patri Filium, vel nos ipsi, et ipsum nobis: quomodo, quææo, aut qua ratione ** Psal. Lxxxix, 4. Εἰ διὰ μόνον τὸ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ὁ τις ἔνεστι τῷ Πατρὶ, κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον, ἡμεῖς τε ἐν αὐτῷ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, καὶ δεσμὸς μὲν οὐδεὶς συνάπτων ὁρᾶται ἕτερος, ἢ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ήγουν ἡμᾶς αὐτῷ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν· πῶς ἡ διὰ τίνα τρόπον,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. dum enim, ut videtur, cognoscimus Patrem 817 quidem diligere Filium, et hunc diligere Patrem; sed ne nos quidem agnoscimus, verum ratio nos vana deludit, qui putamus Filium nos dilexisse ac proinde Patri acquisivisse, nosque eum dilexisse. Dicens enim: c In illo die cognoscetis, cognitionis tempus nondum adesse ostendit. Quid ergo frustra nobis insonat Dominus, dicens: 4 Pater diligit Filium". Nam et ipsum diligere Patrem quis non dicet? Quomodo autem, quæso, ctiam su in nos dilectionis manifestum indicium affereba quod pro nobis pati voluisset? Majorem enim, inguit, hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis "**. Aut cur diligi se a nobis manifeste petebat, atque ita voluntatem suam a nobis impleri? Nam, «Si quis diligit me, inquit, mandata mea servabit "., Quando enim divinum mandatum servabimus, qui in præsens illud negligamus? Cum ergo credere necesse sit Filium diligere Patrem, nosque ab ipso, et ipsum a nobis diligi, quomodo non cogitandum sequitur aliud quiddam significare voluisse Filium, et unionis modum non dilectionis lege definire, sed alia quadam ratione clare exposuisse, cum ait: e In illo die cognoscetis, quia ego in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis? εἰπέ μοι, φησίν, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνωσόμεθα in illo die cognoscemus hujus mysterium? Nonτὸ περὶ τούτου μυστήριον; οὔπω γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐγνώκαμεν ὅτι ὁ Πατὴρ μὲν τὸν Υἱὸν ἀγαπᾷ, ἀγαπᾷ δὲ καὶ αὐτὸς τὸν Πατέρα· ἀλλ' οὐδ᾽ ἴσμεν πω τάχα τὰ καθ' ἑαυτοὺς, λογισμὸς δὲ ἡμᾶς διαπαίζει κενός ολομέ νους ὅτι ἠγάπησε μὲν ἡμᾶς ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο τῷ Πατρὶ κατεκτήσατο, Αγαπήσαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτόν. Λέγων γὰρ τὸ, ο Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε, ο οὔπω παρόντα δεικνύει τὸν τῆς εἰδήσεως χρόνον. Εἶτα τί μάτην ἡμᾶς κατεκτύπει λέγων ὁ Κύριος • Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν;» Ὅτι γὰρ καὶ αὐτὸς ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, τίς οὐκ ἐρεῖ; Πῶς δὲ, εἰπέ μοι, καὶ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπόδειξιν ἐποιεῖτο σαφῆ τὸ ἐλέσθαι παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν; «Μείζω γὰρ, φησί, ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ.» Τί δὲ παρ' ἡμῶν τὴν εἰς ἑαυτὸν ἁγάπην εζήτει σαφῶς, διά τε τοῦτο πληροῦν ἐπείγεσθαι τὰ δοκοῦντα αὐτῷ; «Ο γὰρ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς εντολάς μου τηρήσει. Πότε γὰρ τὴν θείαν ἐντολὴν πρήσομεν, εἰς τὸ παρὸν ἀλογήσαντες; "Οτε τοίνυν πιστεῦσαι μὲν ἄξιον, ὅτι φιλεῖ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπᾷ δὲ ἡμᾶς, καὶ παρ' ἡμῶν ἀγαπᾶται, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἐννοεῖν ἑτερόντι βεβουλεῦσθαι κατασημῆναι τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν τῆς ἑνώσεως τρόπον οὐ τῷ τῆς ἀγάπης ορίζεσθαι νόμῳ, μᾶλλον δὲ καθ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον εἰσκεκομικέναι σαφῶς, ὅταν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς. «Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν;» 'Αλλ' ἐρεῖ πρὸς τοῦτο τυχὸν ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι πρὶ μὲν τοῦ πάθους τὰ τοιαῦτα πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ὡς ἀγαπᾷ μὲν αὐτὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἀνταγαπᾶται παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ καὶ ἡμᾶς, καὶ ἡμεῖς αὐτόν· μετὰ δέ γε τὸ πάθος καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἐπείπερ εἴδομεν διαρρήξαντα τὰ τοῦ θανάτου δεσμὰ, ἐγνώκαμεν ὅτι ἐν Πατρί ἐστιν, ἅτε δὴ καὶ ἀγαπώμενος, διά τε τοῦτο καὶ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ, κατὰ τὸν αὐτὸν τῆς ἀγάπης λόγον. Ἡμεῖς δὲ πρὸς τοῦτό φαμεν, μάλιστα μὲν ληρώδης ὑμῖν καὶ σύνετος παντελῶς, καὶ διὰ σαθρῶν εἰσι λόγων ή ἀντίθεσις. Πλήν, ὦ γενναῖοι, διασκέψασθε πάλιν ὅτι πρὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ὅπερ ἔγνωμεν άληθώς, οὐκ ἔδει μαθεῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Εἰ μὲν γὰρ ἀτελῶς ἐπιστεύομεν τὸν Υἱὸν ἀγαπᾶσθαι μὲν παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρός, ἀγαπῶν δὲ καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα, περιμένειν ὄντως ἐχρῆν τὴν ἀνάστασιν, ἵνα τῆς γνώσεως ἔχωμεν ἐκεῖθεν τὴν τελειότητα. Εἰ δὲ ἀξιόπιστος ὁ Πατήρ, καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως λέ γων· ὁ Αὐτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ο άληθεύει δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, λέγων, «Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν·· ὁ δὲ τῆς ἀγάπης λόγος ἐν τῇ κατὰ πᾶν τελειότητι νοεῖται πρεπόντως· τί φληνάφως ἡμᾶς κατακρατεῖτε λόγοις; Τί δέ, τὸ τῆς ἀλη θείας παρωθούμενοι κάλλος, τὸ δυσειδὲς ἡμῖν ἀναπλάττετε ψεῦδος, ἐξέλκοντες μὲν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸν ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ Υἱόν, σαθροὺς δὲ λίαν ἐπινοούμενοι λόγους, καὶ στροφὰς ἀτόπων ἐπισ νοοῦντες συλλογισμών; Ότι γὰρ ἡγάπησεν ἡμᾶς * Joan. 111, 35. του Joan. xv, 15. το Joan. χιν, Sed forsan ad hoc dicet adversarius, Christum ante passionem quidem hæc ad nos locutum esse, nempe quod ipse quidem Patrem diligat et vicissim diligatur a Patre, adeoque nos ipse diligat et cos ipsun; sed post passionem et resurrectionem a mortuis, postquam agnovimus eum mortis rupisse vincula, perspectum nobis fuisse eum esse in Patre, utpote dilectum ac proinde a mortuis excitatum; idcirco et ipsum esse in nobis et nos in ipso, secundum eamdem dilectionis rationem. Nos autem respondemus frivolam esse et putidam prorsus objectionem. Verumtamen considerate rursus, o boni, non fuisse nobis opus post resurrectionem discere quod ante resurrectionem vere cognovimus. Si enim imperfecte credebamus diligi a suo Patre Filium et hunc vicissim Patrem diligere, exspectanda utique erat resurrectio, ut cognitionis perfectionem inde consequeremur. Quod si verax erat Pater, etiam cum ante resurrectionem diceret: Hic est Filius meus dilectus ",, et Servator ipse vere loquitur, cum ait: Pater diligit Filium *,» dilectionis autem 818 rationem perfectissimam censeri decet cur nos frivolis sermonibus obtunditis? aut cur, veritatis pulchritudine rejecta, infame nobis mendacium fingitis, de substantia Patris detrudentes eum qui ex ipso et per ipsum est Filium, excogitatis putidis rationibus et absurdorum argu mentorum strophis? Quod enim dilexerit nos Unigenitus eumque nos dilexerimus, cuivis perspicere licebit, ipsam veritatis naturam conside18. 17 Matth. ΑVΙΙ, 5. 1ª Joan. 111, 35.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. dum enim, ut videtur, cognoscimus Patrem 817 quidem diligere Filium, et hunc diligere Patrem; sed ne nos quidem agnoscimus, verum ratio nos vana deludit, qui putamus Filium nos dilexisse ac proinde Patri acquisivisse, nosque eum dilexisse. Dicens enim: c In illo die cognoscetis, cognitionis tempus nondum adesse ostendit. Quid ergo frustra nobis insonat Dominus, dicens: 4 Pater diligit Filium". Nam et ipsum diligere Patrem quis non dicet? Quomodo autem, quæso, ctiam su in nos dilectionis manifestum indicium affereba quod pro nobis pati voluisset? Majorem enim, inguit, hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis "**. Aut cur diligi se a nobis manifeste petebat, atque ita voluntatem suam a nobis impleri? Nam, «Si quis diligit me, inquit, mandata mea servabit "., Quando enim divinum mandatum servabimus, qui in præsens illud negligamus? Cum ergo credere necesse sit Filium diligere Patrem, nosque ab ipso, et ipsum a nobis diligi, quomodo non cogitandum sequitur aliud quiddam significare voluisse Filium, et unionis modum non dilectionis lege definire, sed alia quadam ratione clare exposuisse, cum ait: e In illo die cognoscetis, quia ego in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis? εἰπέ μοι, φησίν, ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνωσόμεθα in illo die cognoscemus hujus mysterium? Nonτὸ περὶ τούτου μυστήριον; οὔπω γὰρ, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐγνώκαμεν ὅτι ὁ Πατὴρ μὲν τὸν Υἱὸν ἀγαπᾷ, ἀγαπᾷ δὲ καὶ αὐτὸς τὸν Πατέρα· ἀλλ' οὐδ᾽ ἴσμεν πω τάχα τὰ καθ' ἑαυτοὺς, λογισμὸς δὲ ἡμᾶς διαπαίζει κενός ολομέ νους ὅτι ἠγάπησε μὲν ἡμᾶς ὁ Υἱὸς, καὶ διὰ τοῦτο τῷ Πατρὶ κατεκτήσατο, Αγαπήσαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτόν. Λέγων γὰρ τὸ, ο Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε, ο οὔπω παρόντα δεικνύει τὸν τῆς εἰδήσεως χρόνον. Εἶτα τί μάτην ἡμᾶς κατεκτύπει λέγων ὁ Κύριος • Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν;» Ὅτι γὰρ καὶ αὐτὸς ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, τίς οὐκ ἐρεῖ; Πῶς δὲ, εἰπέ μοι, καὶ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπόδειξιν ἐποιεῖτο σαφῆ τὸ ἐλέσθαι παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν; «Μείζω γὰρ, φησί, ταύτης τῆς ἀγάπης οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ.» Τί δὲ παρ' ἡμῶν τὴν εἰς ἑαυτὸν ἁγάπην εζήτει σαφῶς, διά τε τοῦτο πληροῦν ἐπείγεσθαι τὰ δοκοῦντα αὐτῷ; «Ο γὰρ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς εντολάς μου τηρήσει. Πότε γὰρ τὴν θείαν ἐντολὴν πρήσομεν, εἰς τὸ παρὸν ἀλογήσαντες; "Οτε τοίνυν πιστεῦσαι μὲν ἄξιον, ὅτι φιλεῖ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπᾷ δὲ ἡμᾶς, καὶ παρ' ἡμῶν ἀγαπᾶται, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἐννοεῖν ἑτερόντι βεβουλεῦσθαι κατασημῆναι τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν τῆς ἑνώσεως τρόπον οὐ τῷ τῆς ἀγάπης ορίζεσθαι νόμῳ, μᾶλλον δὲ καθ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον εἰσκεκομικέναι σαφῶς, ὅταν λέγῃ πρὸς ἡμᾶς. «Εν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν;» 'Αλλ' ἐρεῖ πρὸς τοῦτο τυχὸν ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι πρὶ μὲν τοῦ πάθους τὰ τοιαῦτα πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ὡς ἀγαπᾷ μὲν αὐτὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἀνταγαπᾶται παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀγαπᾷ δὲ καὶ ἡμᾶς, καὶ ἡμεῖς αὐτόν· μετὰ δέ γε τὸ πάθος καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἐπείπερ εἴδομεν διαρρήξαντα τὰ τοῦ θανάτου δεσμὰ, ἐγνώκαμεν ὅτι ἐν Πατρί ἐστιν, ἅτε δὴ καὶ ἀγαπώμενος, διά τε τοῦτο καὶ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ, κατὰ τὸν αὐτὸν τῆς ἀγάπης λόγον. Ἡμεῖς δὲ πρὸς τοῦτό φαμεν, μάλιστα μὲν ληρώδης ὑμῖν καὶ σύνετος παντελῶς, καὶ διὰ σαθρῶν εἰσι λόγων ή ἀντίθεσις. Πλήν, ὦ γενναῖοι, διασκέψασθε πάλιν ὅτι πρὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ὅπερ ἔγνωμεν άληθώς, οὐκ ἔδει μαθεῖν μετὰ τὴν ἀνάστασιν. Εἰ μὲν γὰρ ἀτελῶς ἐπιστεύομεν τὸν Υἱὸν ἀγαπᾶσθαι μὲν παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρός, ἀγαπῶν δὲ καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα, περιμένειν ὄντως ἐχρῆν τὴν ἀνάστασιν, ἵνα τῆς γνώσεως ἔχωμεν ἐκεῖθεν τὴν τελειότητα. Εἰ δὲ ἀξιόπιστος ὁ Πατήρ, καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως λέ γων· ὁ Αὐτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ο άληθεύει δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, λέγων, «Ο Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν·· ὁ δὲ τῆς ἀγάπης λόγος ἐν τῇ κατὰ πᾶν τελειότητι νοεῖται πρεπόντως· τί φληνάφως ἡμᾶς κατακρατεῖτε λόγοις; Τί δέ, τὸ τῆς ἀλη θείας παρωθούμενοι κάλλος, τὸ δυσειδὲς ἡμῖν ἀναπλάττετε ψεῦδος, ἐξέλκοντες μὲν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸν ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ Υἱόν, σαθροὺς δὲ λίαν ἐπινοούμενοι λόγους, καὶ στροφὰς ἀτόπων ἐπισ νοοῦντες συλλογισμών; Ότι γὰρ ἡγάπησεν ἡμᾶς * Joan. 111, 35. του Joan. xv, 15. το Joan. χιν, Sed forsan ad hoc dicet adversarius, Christum ante passionem quidem hæc ad nos locutum esse, nempe quod ipse quidem Patrem diligat et vicissim diligatur a Patre, adeoque nos ipse diligat et cos ipsun; sed post passionem et resurrectionem a mortuis, postquam agnovimus eum mortis rupisse vincula, perspectum nobis fuisse eum esse in Patre, utpote dilectum ac proinde a mortuis excitatum; idcirco et ipsum esse in nobis et nos in ipso, secundum eamdem dilectionis rationem. Nos autem respondemus frivolam esse et putidam prorsus objectionem. Verumtamen considerate rursus, o boni, non fuisse nobis opus post resurrectionem discere quod ante resurrectionem vere cognovimus. Si enim imperfecte credebamus diligi a suo Patre Filium et hunc vicissim Patrem diligere, exspectanda utique erat resurrectio, ut cognitionis perfectionem inde consequeremur. Quod si verax erat Pater, etiam cum ante resurrectionem diceret: Hic est Filius meus dilectus ",, et Servator ipse vere loquitur, cum ait: Pater diligit Filium *,» dilectionis autem 818 rationem perfectissimam censeri decet cur nos frivolis sermonibus obtunditis? aut cur, veritatis pulchritudine rejecta, infame nobis mendacium fingitis, de substantia Patris detrudentes eum qui ex ipso et per ipsum est Filium, excogitatis putidis rationibus et absurdorum argu mentorum strophis? Quod enim dilexerit nos Unigenitus eumque nos dilexerimus, cuivis perspicere licebit, ipsam veritatis naturam conside18. 17 Matth. ΑVΙΙ, 5. 1ª Joan. 111, 35.

rare volenti. Nam cum in forma Dei ac Patris ὁ Μονογενής, Αγαπήσαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτὸν, παντί esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".» At quænam, obsecro, horum causa fuit? Nonne dilectionis erga nos ratio? Al cuinam dubium istud esse poterit? Quod autem nos quoque pro Christo ipsam ultro animam persequentibus objicimus, ne Dominum nostrum abnegemus, nunquid manifesto dilectionis in ipsum argumento et indicio fuerit? Atqui vel istud verum esse fateberis, vel sanctos martyres damnabis, quasi frustra propter Christum passi sint, lantumque periculum gratis et sine mercede pertulerint. Cum ergo perspicue admodum demonstratum sit Patrem perfectam quidem in Filium habere charitatem, et simili modo eum Patrem diligere, el nos euin, nosque ab en diligl, quid rationis demum est putare ad alia tempora hujus rei cognitionem devolare, cum Dominus dicat: ‹In illa die cognoscetis, quia ego in Patre, et vos in ine, et ego in vobis. a Valeant enim illorum nugæ et inpiarum ratiocinationum commenta: nos, Spiritus illustratione confisi, dicere non verebimur quæ ad quæstionis hujus explicationem recte se babere videbuntur. τῳ προκείσεται καὶ λίαν ἑτοίμως ἰδεῖν, αὐτὴν ἐπο αθρεῖν ἐθέλοντι τῆς ἀληθείας τὴν φύσιν. ο Ἐν μορφή γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφὴν λαβών.» Εἶτα τίς, είπέ μοι, τῶν τοιούτων ἡ πρόφασις; "Αρ' οὐ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγάπης ὁ λόγος; Καὶ πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Τὸ δὲ καὶ ἡμᾶς ἐθέλειν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αὐτὴν ἑτοίμως ἔχειν καταπροέσθαι τοῖς διώκουσι τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ τὸν ἑαυτῶν ἀρνη σώμεθα Κύριον, ἆρ᾽ οὐκ ἂν εἰσκομίσαι σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης; Αλλ' ή πάντως ἀληθὲς ἐρεῖ τις καὶ τοῦτο, ἡ [γρ. ἢ] τῶν ἁγίων καταψηφιεῖται μαρτύρων, ὡς ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν χρησί μων διηθληκότων διὰ Χριστὸν καὶ ἀμισθὶ τοσοῦτον ανατλησάντων κίνδυνον. Αποδεδειγμένου τοιγαροῦν, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς τελείαν μὲν ὁ Πατὴρ εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει τὴν ἀγάπην, Ισοτρόπως δὲ καὶ αὐτὸς ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, καὶ ἡμεῖς μὲν αὐτὸν, αὐτὸς δὲ ἡμᾶς, ποῖον ἂν ἔχοι λόγον τὸ εἰς ἑτέρους οἴεσθαι χρό νους ἀνάπτεσθαι τυχὸν τὴν ἐπὶ τῷδε διάγνωσιν, ὅταν λέγῃ ὁ Κύριος· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν;» ᾿Αλλὰ γὰρ ἐῤῥέτω μὲν τὰ ἐκείνων ληρήματα καὶ τῶν μισοθέων λογισμῶν ἡ παρεύρεσις· ἡμεῖς δὲ, τῇ τοῦ Πνεύματος δαδουχίᾳ θαρσήσαντες, εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσομεν ἅπερ ἔδοξεν ἔχειν ὀρθῶς ὑπὲρ σαφηνείας τῶν ζητουμένων. Cum ergo præmisisset ‹ Ego, et, vos vivetis, ‣ statim his subjungit: In illo die cognoscetis quia ego in patre meo et vos in me, et ego in vobis. At cuinam omnino eorum qui sunt ac recte sentiunt non valde perspicuum sit diem cognitionis determinare, quo nos etiam ad ipsum reformati ad vitam ascensuri sumus æternam, mortis maledictione vitata? Et quidem mihi tale quid signifcare videtur Paulus, cum divinum nobis revelans mysterium ad nonnullos scribit: «Mortui enim estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Quando ergo Christus apparuerit 819 vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.—Reformabit enim corpus humilitatis nostræ, › hoc nimirum ac non aliud, configuratum gloriæ sulae ",, et in pristinum statum reformabit ineffabili virtute hominis naturam, omnia facile transferens Προειρηκώς τοιγαροῦν, ὅτι • Ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ζή σεσθε;» παραχρῆμα τούτοις ἐπενεγκών εὑρίσκεται ο ' Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρέ μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Εἶτα τίνε τῶν ὄντων καὶ φρονεῖν εἰωθότων ὀρθῶς οὐκ ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφὲς ὡς ἡμέρας ὁρίζει τῆς· ἐπὶ τούτῳ γνώσεως τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν ἂν καὶ ἡμεῖς αὐ τοὶ πρὸς αὐτὸν ἀναμορφούμενοι πρὸς ζωὴν ἀναβησό μεθα τὴν αἰώνιον, τὴν τοῦ θανάτου διαδράντες ἀράν; Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι σημαίνειν ὁ Χριστός φησι, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, ὅταν τὸ θεῖον ἡμῖν ἀποκαλύ πτων μυστήριον ἐπιστέλλῃ πρός τινας· ο 'Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν οὖν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε σὺν αὐτῷ ἐν δόξῃ. Μετασχηματίσει γὰρ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώ σεως ἡμῶν,» τοῦτο δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἕτερον, in quodcunque voluerit: «Deus enim est verus, ο σύμμορφον τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ μεταπλάσει qui facit omnia et transformat, sicut scriptum est ss. Circa illum diem igitur, sive tempus, quo et vos ipsi vivetis (vivo enim ego, quamvis homo sicuti vos factus, et corpore corruptioni natura sua obnoxio indutus), clare 4 cognoscetis, inquit, quia ego in Patre, et vos in me et ego in vobis. Statuemus autem hæc ad nos Dominum dixisse, non ut existimemus eum esse in Patre ratione dilectionis, sicuti adversariis placet, sed ratione alti mysterii, quod nec mente concipere nec oratione explicare est facile, verumtamen, quoad potero, illud exponere conabor. Quamvis ergo cujusvis homi- "Philipp. 11, 6, 7. 8º Coloss. 111, 3, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀῤῥήτῳ δυνάμει τὴν ἀνθρώπου φύσ σιν, πάντα μετατιθεὶς εὐκόλως πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιτο, διακωλύοντος οὐδενός· «Θεὸς γάρ ἐστιν ἀλη θινὸς, ποιῶν πάντα, καὶ μετασκευάζων, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Κατ' ἐκείνην οὖν ἄρα τὴν ἡμέραν, ἤτοι τὸν καιρὸν, καθ᾽ ἂν καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ ζήσεσθε (ζῶ γὰρ ἐγὼ καίτοι καθ' ὑμᾶς ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ τὸ ὑποπίπτον τῇ φθορᾷ κατά γε τὴν ἰδίαν φύσιν ἐνδυσάμενος σῶμα), σαφῶς, «Επιγνώσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Διακεισόμεθα δὲ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς τὸν Κύριον εἰπεῖν, οὐχ ἵνα νομίζωμεν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν Πατρὶ, * Amos v, 8. 4. * Philipp. 111, 21.

rare volenti. Nam cum in forma Dei ac Patris ὁ Μονογενής, Αγαπήσαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτὸν, παντί esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".» At quænam, obsecro, horum causa fuit? Nonne dilectionis erga nos ratio? Al cuinam dubium istud esse poterit? Quod autem nos quoque pro Christo ipsam ultro animam persequentibus objicimus, ne Dominum nostrum abnegemus, nunquid manifesto dilectionis in ipsum argumento et indicio fuerit? Atqui vel istud verum esse fateberis, vel sanctos martyres damnabis, quasi frustra propter Christum passi sint, lantumque periculum gratis et sine mercede pertulerint. Cum ergo perspicue admodum demonstratum sit Patrem perfectam quidem in Filium habere charitatem, et simili modo eum Patrem diligere, el nos euin, nosque ab en diligl, quid rationis demum est putare ad alia tempora hujus rei cognitionem devolare, cum Dominus dicat: ‹In illa die cognoscetis, quia ego in Patre, et vos in ine, et ego in vobis. a Valeant enim illorum nugæ et inpiarum ratiocinationum commenta: nos, Spiritus illustratione confisi, dicere non verebimur quæ ad quæstionis hujus explicationem recte se babere videbuntur. τῳ προκείσεται καὶ λίαν ἑτοίμως ἰδεῖν, αὐτὴν ἐπο αθρεῖν ἐθέλοντι τῆς ἀληθείας τὴν φύσιν. ο Ἐν μορφή γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφὴν λαβών.» Εἶτα τίς, είπέ μοι, τῶν τοιούτων ἡ πρόφασις; "Αρ' οὐ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγάπης ὁ λόγος; Καὶ πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Τὸ δὲ καὶ ἡμᾶς ἐθέλειν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αὐτὴν ἑτοίμως ἔχειν καταπροέσθαι τοῖς διώκουσι τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ τὸν ἑαυτῶν ἀρνη σώμεθα Κύριον, ἆρ᾽ οὐκ ἂν εἰσκομίσαι σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης; Αλλ' ή πάντως ἀληθὲς ἐρεῖ τις καὶ τοῦτο, ἡ [γρ. ἢ] τῶν ἁγίων καταψηφιεῖται μαρτύρων, ὡς ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν χρησί μων διηθληκότων διὰ Χριστὸν καὶ ἀμισθὶ τοσοῦτον ανατλησάντων κίνδυνον. Αποδεδειγμένου τοιγαροῦν, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς τελείαν μὲν ὁ Πατὴρ εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει τὴν ἀγάπην, Ισοτρόπως δὲ καὶ αὐτὸς ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, καὶ ἡμεῖς μὲν αὐτὸν, αὐτὸς δὲ ἡμᾶς, ποῖον ἂν ἔχοι λόγον τὸ εἰς ἑτέρους οἴεσθαι χρό νους ἀνάπτεσθαι τυχὸν τὴν ἐπὶ τῷδε διάγνωσιν, ὅταν λέγῃ ὁ Κύριος· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν;» ᾿Αλλὰ γὰρ ἐῤῥέτω μὲν τὰ ἐκείνων ληρήματα καὶ τῶν μισοθέων λογισμῶν ἡ παρεύρεσις· ἡμεῖς δὲ, τῇ τοῦ Πνεύματος δαδουχίᾳ θαρσήσαντες, εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσομεν ἅπερ ἔδοξεν ἔχειν ὀρθῶς ὑπὲρ σαφηνείας τῶν ζητουμένων. Cum ergo præmisisset ‹ Ego, et, vos vivetis, ‣ statim his subjungit: In illo die cognoscetis quia ego in patre meo et vos in me, et ego in vobis. At cuinam omnino eorum qui sunt ac recte sentiunt non valde perspicuum sit diem cognitionis determinare, quo nos etiam ad ipsum reformati ad vitam ascensuri sumus æternam, mortis maledictione vitata? Et quidem mihi tale quid signifcare videtur Paulus, cum divinum nobis revelans mysterium ad nonnullos scribit: «Mortui enim estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Quando ergo Christus apparuerit 819 vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.—Reformabit enim corpus humilitatis nostræ, › hoc nimirum ac non aliud, configuratum gloriæ sulae ",, et in pristinum statum reformabit ineffabili virtute hominis naturam, omnia facile transferens Προειρηκώς τοιγαροῦν, ὅτι • Ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ζή σεσθε;» παραχρῆμα τούτοις ἐπενεγκών εὑρίσκεται ο ' Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρέ μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Εἶτα τίνε τῶν ὄντων καὶ φρονεῖν εἰωθότων ὀρθῶς οὐκ ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφὲς ὡς ἡμέρας ὁρίζει τῆς· ἐπὶ τούτῳ γνώσεως τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν ἂν καὶ ἡμεῖς αὐ τοὶ πρὸς αὐτὸν ἀναμορφούμενοι πρὸς ζωὴν ἀναβησό μεθα τὴν αἰώνιον, τὴν τοῦ θανάτου διαδράντες ἀράν; Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι σημαίνειν ὁ Χριστός φησι, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, ὅταν τὸ θεῖον ἡμῖν ἀποκαλύ πτων μυστήριον ἐπιστέλλῃ πρός τινας· ο 'Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν οὖν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε σὺν αὐτῷ ἐν δόξῃ. Μετασχηματίσει γὰρ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώ σεως ἡμῶν,» τοῦτο δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἕτερον, in quodcunque voluerit: «Deus enim est verus, ο σύμμορφον τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ μεταπλάσει qui facit omnia et transformat, sicut scriptum est ss. Circa illum diem igitur, sive tempus, quo et vos ipsi vivetis (vivo enim ego, quamvis homo sicuti vos factus, et corpore corruptioni natura sua obnoxio indutus), clare 4 cognoscetis, inquit, quia ego in Patre, et vos in me et ego in vobis. Statuemus autem hæc ad nos Dominum dixisse, non ut existimemus eum esse in Patre ratione dilectionis, sicuti adversariis placet, sed ratione alti mysterii, quod nec mente concipere nec oratione explicare est facile, verumtamen, quoad potero, illud exponere conabor. Quamvis ergo cujusvis homi- "Philipp. 11, 6, 7. 8º Coloss. 111, 3, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀῤῥήτῳ δυνάμει τὴν ἀνθρώπου φύσ σιν, πάντα μετατιθεὶς εὐκόλως πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιτο, διακωλύοντος οὐδενός· «Θεὸς γάρ ἐστιν ἀλη θινὸς, ποιῶν πάντα, καὶ μετασκευάζων, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Κατ' ἐκείνην οὖν ἄρα τὴν ἡμέραν, ἤτοι τὸν καιρὸν, καθ᾽ ἂν καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ ζήσεσθε (ζῶ γὰρ ἐγὼ καίτοι καθ' ὑμᾶς ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ τὸ ὑποπίπτον τῇ φθορᾷ κατά γε τὴν ἰδίαν φύσιν ἐνδυσάμενος σῶμα), σαφῶς, «Επιγνώσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Διακεισόμεθα δὲ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς τὸν Κύριον εἰπεῖν, οὐχ ἵνα νομίζωμεν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν Πατρὶ, * Amos v, 8. 4. * Philipp. 111, 21.

rare volenti. Nam cum in forma Dei ac Patris ὁ Μονογενής, Αγαπήσαμεν δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτὸν, παντί esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".» At quænam, obsecro, horum causa fuit? Nonne dilectionis erga nos ratio? Al cuinam dubium istud esse poterit? Quod autem nos quoque pro Christo ipsam ultro animam persequentibus objicimus, ne Dominum nostrum abnegemus, nunquid manifesto dilectionis in ipsum argumento et indicio fuerit? Atqui vel istud verum esse fateberis, vel sanctos martyres damnabis, quasi frustra propter Christum passi sint, lantumque periculum gratis et sine mercede pertulerint. Cum ergo perspicue admodum demonstratum sit Patrem perfectam quidem in Filium habere charitatem, et simili modo eum Patrem diligere, el nos euin, nosque ab en diligl, quid rationis demum est putare ad alia tempora hujus rei cognitionem devolare, cum Dominus dicat: ‹In illa die cognoscetis, quia ego in Patre, et vos in ine, et ego in vobis. a Valeant enim illorum nugæ et inpiarum ratiocinationum commenta: nos, Spiritus illustratione confisi, dicere non verebimur quæ ad quæstionis hujus explicationem recte se babere videbuntur. τῳ προκείσεται καὶ λίαν ἑτοίμως ἰδεῖν, αὐτὴν ἐπο αθρεῖν ἐθέλοντι τῆς ἀληθείας τὴν φύσιν. ο Ἐν μορφή γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε δούλου μορφὴν λαβών.» Εἶτα τίς, είπέ μοι, τῶν τοιούτων ἡ πρόφασις; "Αρ' οὐ τῆς εἰς ἡμᾶς ἀγάπης ὁ λόγος; Καὶ πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Τὸ δὲ καὶ ἡμᾶς ἐθέλειν ὑπὲρ Χριστοῦ καὶ αὐτὴν ἑτοίμως ἔχειν καταπροέσθαι τοῖς διώκουσι τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ τὸν ἑαυτῶν ἀρνη σώμεθα Κύριον, ἆρ᾽ οὐκ ἂν εἰσκομίσαι σαφῆ τὴν ἀπόδειξιν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης; Αλλ' ή πάντως ἀληθὲς ἐρεῖ τις καὶ τοῦτο, ἡ [γρ. ἢ] τῶν ἁγίων καταψηφιεῖται μαρτύρων, ὡς ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν χρησί μων διηθληκότων διὰ Χριστὸν καὶ ἀμισθὶ τοσοῦτον ανατλησάντων κίνδυνον. Αποδεδειγμένου τοιγαροῦν, καὶ μάλα σαφῶς, ὡς τελείαν μὲν ὁ Πατὴρ εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει τὴν ἀγάπην, Ισοτρόπως δὲ καὶ αὐτὸς ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα, καὶ ἡμεῖς μὲν αὐτὸν, αὐτὸς δὲ ἡμᾶς, ποῖον ἂν ἔχοι λόγον τὸ εἰς ἑτέρους οἴεσθαι χρό νους ἀνάπτεσθαι τυχὸν τὴν ἐπὶ τῷδε διάγνωσιν, ὅταν λέγῃ ὁ Κύριος· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν;» ᾿Αλλὰ γὰρ ἐῤῥέτω μὲν τὰ ἐκείνων ληρήματα καὶ τῶν μισοθέων λογισμῶν ἡ παρεύρεσις· ἡμεῖς δὲ, τῇ τοῦ Πνεύματος δαδουχίᾳ θαρσήσαντες, εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσομεν ἅπερ ἔδοξεν ἔχειν ὀρθῶς ὑπὲρ σαφηνείας τῶν ζητουμένων. Cum ergo præmisisset ‹ Ego, et, vos vivetis, ‣ statim his subjungit: In illo die cognoscetis quia ego in patre meo et vos in me, et ego in vobis. At cuinam omnino eorum qui sunt ac recte sentiunt non valde perspicuum sit diem cognitionis determinare, quo nos etiam ad ipsum reformati ad vitam ascensuri sumus æternam, mortis maledictione vitata? Et quidem mihi tale quid signifcare videtur Paulus, cum divinum nobis revelans mysterium ad nonnullos scribit: «Mortui enim estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Quando ergo Christus apparuerit 819 vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria.—Reformabit enim corpus humilitatis nostræ, › hoc nimirum ac non aliud, configuratum gloriæ sulae ",, et in pristinum statum reformabit ineffabili virtute hominis naturam, omnia facile transferens Προειρηκώς τοιγαροῦν, ὅτι • Ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ζή σεσθε;» παραχρῆμα τούτοις ἐπενεγκών εὑρίσκεται ο ' Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρέ μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Εἶτα τίνε τῶν ὄντων καὶ φρονεῖν εἰωθότων ὀρθῶς οὐκ ἂν γένοιτο καὶ μάλα σαφὲς ὡς ἡμέρας ὁρίζει τῆς· ἐπὶ τούτῳ γνώσεως τὸν καιρὸν, καθ᾿ ὃν ἂν καὶ ἡμεῖς αὐ τοὶ πρὸς αὐτὸν ἀναμορφούμενοι πρὸς ζωὴν ἀναβησό μεθα τὴν αἰώνιον, τὴν τοῦ θανάτου διαδράντες ἀράν; Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι σημαίνειν ὁ Χριστός φησι, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, ὅταν τὸ θεῖον ἡμῖν ἀποκαλύ πτων μυστήριον ἐπιστέλλῃ πρός τινας· ο 'Απεθάνετε γὰρ, καὶ ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ Θεῷ. Οταν οὖν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωή ὑμῶν, τότε καὶ ὑμεῖς φανερωθήσεσθε σὺν αὐτῷ ἐν δόξῃ. Μετασχηματίσει γὰρ τὸ σῶμα τῆς ταπεινώ σεως ἡμῶν,» τοῦτο δὴ πάντως, καὶ οὐχ ἕτερον, in quodcunque voluerit: «Deus enim est verus, ο σύμμορφον τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ μεταπλάσει qui facit omnia et transformat, sicut scriptum est ss. Circa illum diem igitur, sive tempus, quo et vos ipsi vivetis (vivo enim ego, quamvis homo sicuti vos factus, et corpore corruptioni natura sua obnoxio indutus), clare 4 cognoscetis, inquit, quia ego in Patre, et vos in me et ego in vobis. Statuemus autem hæc ad nos Dominum dixisse, non ut existimemus eum esse in Patre ratione dilectionis, sicuti adversariis placet, sed ratione alti mysterii, quod nec mente concipere nec oratione explicare est facile, verumtamen, quoad potero, illud exponere conabor. Quamvis ergo cujusvis homi- "Philipp. 11, 6, 7. 8º Coloss. 111, 3, πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἀῤῥήτῳ δυνάμει τὴν ἀνθρώπου φύσ σιν, πάντα μετατιθεὶς εὐκόλως πρὸς ὅπερ ἂν βού λοιτο, διακωλύοντος οὐδενός· «Θεὸς γάρ ἐστιν ἀλη θινὸς, ποιῶν πάντα, καὶ μετασκευάζων, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Κατ' ἐκείνην οὖν ἄρα τὴν ἡμέραν, ἤτοι τὸν καιρὸν, καθ᾽ ἂν καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ ζήσεσθε (ζῶ γὰρ ἐγὼ καίτοι καθ' ὑμᾶς ἄνθρωπος γεγονώς, καὶ τὸ ὑποπίπτον τῇ φθορᾷ κατά γε τὴν ἰδίαν φύσιν ἐνδυσάμενος σῶμα), σαφῶς, «Επιγνώσεσθε, φησίν, ὅτι ἐγὼ μὲν ἐν τῷ Πατρὶ, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν.» Διακεισόμεθα δὲ ταυτὶ πρὸς ἡμᾶς τὸν Κύριον εἰπεῖν, οὐχ ἵνα νομίζωμεν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐν Πατρὶ, * Amos v, 8. 4. * Philipp. 111, 21.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. κατά γε τὸν τῆς ἀγάπης λόγον, ὥσπερ οὖν ἐδόκει nis mentem huic accurate explicando longe iuparem existimem, charitatis tamen fervore illud pro nostra mediocritate exposituri, nunc incarnationis Unigeniti scopum videamus. Age, causam scrutemur, ob quam in forma Dei ac Patris cum esset, utpote Deus, non rapinam arbitratus sit esse se æqualen Deo, sed semetipsum exinanierit, forma servi accepta, et crucem ignominia contempla pertulerit. Sic enim rei proposita, quantum nostra vires ferunt, altitudo patebit. Agnoscemus autem quomodo sit Filius in Patre, naturaliter nimirum, non autem juxta fictam illam ab adversariis ex eo quod diligit ac diligitur relationem. Similiter et nos eodem modo in ipso, et ipse in nobis. τοῖς δι' ἐναντίας φρονεῖν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν μυσ στηρίου βαθέος, δ καὶ νοῆσαι μὲν ἐκεῖνο χαλεπόν, φράσαι δὲ οὐ ῥᾴδιον· πλὴν ὅπως ἂν οἷός τε ὦ διηγεῖ σθαι πειράσομαι. Τῆς μὲν οὖν ἀκριβοῦς ἐκθέσεως πολὺ λίαν ἡττῆσθαι πάντα νοῦν ὑπολαμβάνω τῶν ἐπὶ γῆς, τῷ γε μὴν θερμῷ τῆς ἀγάπης, κἂν γοῦν μετρίως ἰδεῖν τε καὶ φράσαι παραθησόμενος, νῦν ἴδωμεν τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐνανθρωπήσεως τὸν σκου πόν. Φέρε δοκιμάσωμεν τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐν μορφή τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων, ὡς θεὸς, οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέμεινε σταυρὸν αἰσχύτης καταφρονήσας. Εσται γὰρ οὕτω καὶ μόλις εύ σύνοπτον, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, τῶν προκειμένων τὸ βάθος. Γνωσόμεθα δὲ πῶς μέν ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ, φυσικῶς δηλονότι καὶ οὐ κατά γε τὴν ἐκ τοῦ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ἐπινοηθεῖσαν σχέσιν παρὰ τῶν δι' ἐναντίας. Ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν. Οὐκοῦν μίαν μὲν ὥσπερ ἀληθῆ τε καὶ γενικωτάτην αἰτίαν τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐξηγούμενος Παῦλος ἔφασκεν·. Εὐδό κησε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ.» Καὶ ὅτι τὸ τῆς ἀνακεφα λαιώσεως όνομά τε καὶ πράγμα δηλοῖ τὸ ἀνακομίσ σας πάλιν καὶ ἀναλαβεῖν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχῇ τὰ πρὸς ἀνόμοιον εκπεπτωκότα τέλος. Εἶτα τοὺς τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἀπολευκαίνειν ἐθέλων, ποτὲ μὲν ἔφασκε· «Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦ μα ο ποτὲ δὲ πάλιν·. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κε· κοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτ του καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας.» Καὶ δύο μὲν τούτους ἡμῖν τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους αναγκαίως ἔχοντας τῆς ἐνανθρωπή σεως τοῦ Μονογενοῦς τὸν λόγον ὁ Παῦλος ἐξηγήσατο· τρόπον δὲ ἐπὶ τούτοις τῶν ἑτέρων περιεκτικὸν, ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής Ιωάννης. Γράφει γάρ οὕτω περί Χριστοῦ· «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξε ουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματ τος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ πᾶσιν, οἶμαι, διαφανές ότι τούτων ἕνεκα δὴ μάλιστα τῶν αἰτιῶν, Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Μονογενής, ἵνα δηλονότι κατακρίνῃ μὲν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, νεκρώσῃ δὲ τῷ ἰδίῳ θα νάτῳ τὸν θάνατον, καὶ υἱοὺς ἡμᾶς ἀποδείξῃ Θεοῦ, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς ἀναγεννήσας ἐν Πνεύματι. Ην γὰρ δήπου, καὶ μάλα καλῶς, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναλαβεῖν τὸ δι- ** Ephes, 1, 10. * Rom. viii, 3, 4. ** Hebr. 11, 14, 13. 60 Joan. 1, 11-13. Quocirca unam quidem veram et generalem incarnationis Unigeniti causam divinus Paulus nobis exponens, aiebat: «Placuit enim Deo ac Patri instaurare omnia in Christo 8ª.,Ubi instaurare significat in pristinum statum revocare quæ in diversum plane exitum ceciderant. Præterea instaurationis modos sigillatim nobis volens explicare, modo quidem aiebat: Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati et de peccato, 820 damnavit peccatum in carne, ut justificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum Spiritum ";» modo vero rursus: Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per morten destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eos, qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti *.» Et duos quidem hos nobis instaurationis modos incarnationis Unigeniti rationem necessario continentes Paulus exposuit; sed sapiens evangelista Joannes, modum præterea qui cæteros complectitur. Sic enim scribit de Christo: «In propria venit, et sui eum non receperunt: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ". › Manifestum est cunctis igitur eas maxime ob causas Unigenitum, cum Deus sit et ex Deo secundum naturam exsistat, fa.. ctum esse hominem, ut nimirum damnaret peccatum in carne et morte sua mortem destrueret, nosque Dei filios efficeret, ex terrena conditione regeneratos in Spiritu. Hoc enim utique modo licebat instaurare et in pristinum statum revocare lapsum genus hominum. Rursus unaquaque causarum istarum in medio prolata, consentanea quædam dicamus.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. κατά γε τὸν τῆς ἀγάπης λόγον, ὥσπερ οὖν ἐδόκει nis mentem huic accurate explicando longe iuparem existimem, charitatis tamen fervore illud pro nostra mediocritate exposituri, nunc incarnationis Unigeniti scopum videamus. Age, causam scrutemur, ob quam in forma Dei ac Patris cum esset, utpote Deus, non rapinam arbitratus sit esse se æqualen Deo, sed semetipsum exinanierit, forma servi accepta, et crucem ignominia contempla pertulerit. Sic enim rei proposita, quantum nostra vires ferunt, altitudo patebit. Agnoscemus autem quomodo sit Filius in Patre, naturaliter nimirum, non autem juxta fictam illam ab adversariis ex eo quod diligit ac diligitur relationem. Similiter et nos eodem modo in ipso, et ipse in nobis. τοῖς δι' ἐναντίας φρονεῖν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν μυσ στηρίου βαθέος, δ καὶ νοῆσαι μὲν ἐκεῖνο χαλεπόν, φράσαι δὲ οὐ ῥᾴδιον· πλὴν ὅπως ἂν οἷός τε ὦ διηγεῖ σθαι πειράσομαι. Τῆς μὲν οὖν ἀκριβοῦς ἐκθέσεως πολὺ λίαν ἡττῆσθαι πάντα νοῦν ὑπολαμβάνω τῶν ἐπὶ γῆς, τῷ γε μὴν θερμῷ τῆς ἀγάπης, κἂν γοῦν μετρίως ἰδεῖν τε καὶ φράσαι παραθησόμενος, νῦν ἴδωμεν τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐνανθρωπήσεως τὸν σκου πόν. Φέρε δοκιμάσωμεν τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐν μορφή τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων, ὡς θεὸς, οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέμεινε σταυρὸν αἰσχύτης καταφρονήσας. Εσται γὰρ οὕτω καὶ μόλις εύ σύνοπτον, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, τῶν προκειμένων τὸ βάθος. Γνωσόμεθα δὲ πῶς μέν ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ, φυσικῶς δηλονότι καὶ οὐ κατά γε τὴν ἐκ τοῦ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ἐπινοηθεῖσαν σχέσιν παρὰ τῶν δι' ἐναντίας. Ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν. Οὐκοῦν μίαν μὲν ὥσπερ ἀληθῆ τε καὶ γενικωτάτην αἰτίαν τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐξηγούμενος Παῦλος ἔφασκεν·. Εὐδό κησε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ.» Καὶ ὅτι τὸ τῆς ἀνακεφα λαιώσεως όνομά τε καὶ πράγμα δηλοῖ τὸ ἀνακομίσ σας πάλιν καὶ ἀναλαβεῖν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχῇ τὰ πρὸς ἀνόμοιον εκπεπτωκότα τέλος. Εἶτα τοὺς τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἀπολευκαίνειν ἐθέλων, ποτὲ μὲν ἔφασκε· «Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦ μα ο ποτὲ δὲ πάλιν·. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κε· κοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτ του καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας.» Καὶ δύο μὲν τούτους ἡμῖν τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους αναγκαίως ἔχοντας τῆς ἐνανθρωπή σεως τοῦ Μονογενοῦς τὸν λόγον ὁ Παῦλος ἐξηγήσατο· τρόπον δὲ ἐπὶ τούτοις τῶν ἑτέρων περιεκτικὸν, ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής Ιωάννης. Γράφει γάρ οὕτω περί Χριστοῦ· «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξε ουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματ τος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ πᾶσιν, οἶμαι, διαφανές ότι τούτων ἕνεκα δὴ μάλιστα τῶν αἰτιῶν, Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Μονογενής, ἵνα δηλονότι κατακρίνῃ μὲν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, νεκρώσῃ δὲ τῷ ἰδίῳ θα νάτῳ τὸν θάνατον, καὶ υἱοὺς ἡμᾶς ἀποδείξῃ Θεοῦ, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς ἀναγεννήσας ἐν Πνεύματι. Ην γὰρ δήπου, καὶ μάλα καλῶς, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναλαβεῖν τὸ δι- ** Ephes, 1, 10. * Rom. viii, 3, 4. ** Hebr. 11, 14, 13. 60 Joan. 1, 11-13. Quocirca unam quidem veram et generalem incarnationis Unigeniti causam divinus Paulus nobis exponens, aiebat: «Placuit enim Deo ac Patri instaurare omnia in Christo 8ª.,Ubi instaurare significat in pristinum statum revocare quæ in diversum plane exitum ceciderant. Præterea instaurationis modos sigillatim nobis volens explicare, modo quidem aiebat: Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati et de peccato, 820 damnavit peccatum in carne, ut justificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum Spiritum ";» modo vero rursus: Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per morten destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eos, qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti *.» Et duos quidem hos nobis instaurationis modos incarnationis Unigeniti rationem necessario continentes Paulus exposuit; sed sapiens evangelista Joannes, modum præterea qui cæteros complectitur. Sic enim scribit de Christo: «In propria venit, et sui eum non receperunt: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ". › Manifestum est cunctis igitur eas maxime ob causas Unigenitum, cum Deus sit et ex Deo secundum naturam exsistat, fa.. ctum esse hominem, ut nimirum damnaret peccatum in carne et morte sua mortem destrueret, nosque Dei filios efficeret, ex terrena conditione regeneratos in Spiritu. Hoc enim utique modo licebat instaurare et in pristinum statum revocare lapsum genus hominum. Rursus unaquaque causarum istarum in medio prolata, consentanea quædam dicamus.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. κατά γε τὸν τῆς ἀγάπης λόγον, ὥσπερ οὖν ἐδόκει nis mentem huic accurate explicando longe iuparem existimem, charitatis tamen fervore illud pro nostra mediocritate exposituri, nunc incarnationis Unigeniti scopum videamus. Age, causam scrutemur, ob quam in forma Dei ac Patris cum esset, utpote Deus, non rapinam arbitratus sit esse se æqualen Deo, sed semetipsum exinanierit, forma servi accepta, et crucem ignominia contempla pertulerit. Sic enim rei proposita, quantum nostra vires ferunt, altitudo patebit. Agnoscemus autem quomodo sit Filius in Patre, naturaliter nimirum, non autem juxta fictam illam ab adversariis ex eo quod diligit ac diligitur relationem. Similiter et nos eodem modo in ipso, et ipse in nobis. τοῖς δι' ἐναντίας φρονεῖν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν μυσ στηρίου βαθέος, δ καὶ νοῆσαι μὲν ἐκεῖνο χαλεπόν, φράσαι δὲ οὐ ῥᾴδιον· πλὴν ὅπως ἂν οἷός τε ὦ διηγεῖ σθαι πειράσομαι. Τῆς μὲν οὖν ἀκριβοῦς ἐκθέσεως πολὺ λίαν ἡττῆσθαι πάντα νοῦν ὑπολαμβάνω τῶν ἐπὶ γῆς, τῷ γε μὴν θερμῷ τῆς ἀγάπης, κἂν γοῦν μετρίως ἰδεῖν τε καὶ φράσαι παραθησόμενος, νῦν ἴδωμεν τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐνανθρωπήσεως τὸν σκου πόν. Φέρε δοκιμάσωμεν τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἐν μορφή τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχων, ὡς θεὸς, οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέμεινε σταυρὸν αἰσχύτης καταφρονήσας. Εσται γὰρ οὕτω καὶ μόλις εύ σύνοπτον, κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, τῶν προκειμένων τὸ βάθος. Γνωσόμεθα δὲ πῶς μέν ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ, φυσικῶς δηλονότι καὶ οὐ κατά γε τὴν ἐκ τοῦ ἀγαπᾶσθαι καὶ ἀγαπᾶν ἐπινοηθεῖσαν σχέσιν παρὰ τῶν δι' ἐναντίας. Ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν. Οὐκοῦν μίαν μὲν ὥσπερ ἀληθῆ τε καὶ γενικωτάτην αἰτίαν τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐξηγούμενος Παῦλος ἔφασκεν·. Εὐδό κησε γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ.» Καὶ ὅτι τὸ τῆς ἀνακεφα λαιώσεως όνομά τε καὶ πράγμα δηλοῖ τὸ ἀνακομίσ σας πάλιν καὶ ἀναλαβεῖν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχῇ τὰ πρὸς ἀνόμοιον εκπεπτωκότα τέλος. Εἶτα τοὺς τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους ἀνὰ μέρος ἡμῖν ἀπολευκαίνειν ἐθέλων, ποτὲ μὲν ἔφασκε· «Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἡσθένει διὰ τῆς σαρκὸς, ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέμψας ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ νόμου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦ μα ο ποτὲ δὲ πάλιν·. Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία κε· κοινώνηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτ του καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ' ἔστι τὸν διάβολον, καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας.» Καὶ δύο μὲν τούτους ἡμῖν τῆς ἀνακεφαλαιώσεως τρόπους αναγκαίως ἔχοντας τῆς ἐνανθρωπή σεως τοῦ Μονογενοῦς τὸν λόγον ὁ Παῦλος ἐξηγήσατο· τρόπον δὲ ἐπὶ τούτοις τῶν ἑτέρων περιεκτικὸν, ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής Ιωάννης. Γράφει γάρ οὕτω περί Χριστοῦ· «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξε ουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματ τος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. ο Πρόδηλον οὖν ἄρα καὶ πᾶσιν, οἶμαι, διαφανές ότι τούτων ἕνεκα δὴ μάλιστα τῶν αἰτιῶν, Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Μονογενής, ἵνα δηλονότι κατακρίνῃ μὲν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκὶ, νεκρώσῃ δὲ τῷ ἰδίῳ θα νάτῳ τὸν θάνατον, καὶ υἱοὺς ἡμᾶς ἀποδείξῃ Θεοῦ, πρὸς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἀξίωμα τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς ἀναγεννήσας ἐν Πνεύματι. Ην γὰρ δήπου, καὶ μάλα καλῶς, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναλαβεῖν τὸ δι- ** Ephes, 1, 10. * Rom. viii, 3, 4. ** Hebr. 11, 14, 13. 60 Joan. 1, 11-13. Quocirca unam quidem veram et generalem incarnationis Unigeniti causam divinus Paulus nobis exponens, aiebat: «Placuit enim Deo ac Patri instaurare omnia in Christo 8ª.,Ubi instaurare significat in pristinum statum revocare quæ in diversum plane exitum ceciderant. Præterea instaurationis modos sigillatim nobis volens explicare, modo quidem aiebat: Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati et de peccato, 820 damnavit peccatum in carne, ut justificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum Spiritum ";» modo vero rursus: Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per morten destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eos, qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti *.» Et duos quidem hos nobis instaurationis modos incarnationis Unigeniti rationem necessario continentes Paulus exposuit; sed sapiens evangelista Joannes, modum præterea qui cæteros complectitur. Sic enim scribit de Christo: «In propria venit, et sui eum non receperunt: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt ". › Manifestum est cunctis igitur eas maxime ob causas Unigenitum, cum Deus sit et ex Deo secundum naturam exsistat, fa.. ctum esse hominem, ut nimirum damnaret peccatum in carne et morte sua mortem destrueret, nosque Dei filios efficeret, ex terrena conditione regeneratos in Spiritu. Hoc enim utique modo licebat instaurare et in pristinum statum revocare lapsum genus hominum. Rursus unaquaque causarum istarum in medio prolata, consentanea quædam dicamus.

ολισθήσαν γένος, τοῦτ' ἔστι τὸ ἀνθρώπινον. Πάλιν ἑκάστην τῷ λόγῳ παραθέντες τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρη μένων αἰτιῶν, ἐπ' αὐτῇ τὰ εἰκότα λέγωμεν. Quærendum quo pacto intelligendum sit quod Πῶς γὰρ ἂν καὶ πρέπει νοεῖν ζητητέον ὅτι κατ damnavit peccatum in carne, misso Filio suo Deus έκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, πέμψας τὸν ἴδιον ac Pater in similitudinem carnis peccati. Eum Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμα quippe, tametsi Deus sit secundum naturam et ex τίας. Θεὸν γὰρ ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ejus substantia genitus, ac immutabilitatem proαὐτοῦ πεφηνότα, καὶ τὸ ἄτρεπτον ἔχοντα φυσικής prietatis ejus naturaliter habeat, proindeque in pec- τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, διά τε τοῦτο μὴ εἰδότα παντεcatum labi prorsus nesciat, aut in vitium deflectere, λῶς τὸ διολισθεῖν εἰς ἁμαρτίαν, ήγουν παρατρέπει in peccatum tamen carni subjectum descendere fecit σθαί ποι πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, εἰς τὴν ὑποπίπτου ultro, ut ipsain carnem suam effectam ad proprie- σαν τῇ σαρκὶ ἁμαρτίαν καταβῆναι παρεσκεύασεν tatem suam transferret, id est peccati exsortem ἐθελοντι, ἵνα ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος σάρκα, πρὸς faceret. Nec enim existimabimus, si mens sana no- τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ φυσικὸν μεταστήσῃ, τοῦτ' ἔστι, νὰ bis sit, Unigenitum factum esse hominem, ut suo μὴ ἁμαρτάνειν. Οὐ γὰρ δήπου διακεισόμεθα, φρο templo solum id præstaret: quomodo enim ejus νοῦντες ὀρθῶς, ὅτι δὴ μόνῳ τῷ οἰκείῳ ναῷ τοῦτο adventus ad nos magnifcentia et utilitas pateret, κατορθώσων γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής. Ποῦ γὰρ si suum duntaxat corpus servasset? sed credemus ἂν ὅλως όρῷτο τῆς ὡς ἡμᾶς ἀφίξεως τὸ μεγαλο potius Unigenitum factum esse hominem, ut qui πρεπὲς καὶ ὠφέλιμον, εἰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ διεσώσατο naturæ universæ per seipsum et 821 in se primo, σῶμα; πιστεύσομεν δὲ μᾶλλον ὡς ὅλῃ τῇ φύσει δι' velut in primitiis humanitatis bona vindicatuἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ πρώτῳ, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς rus esset. Quemadmodum enim non mortem so- ἀνθρωπότητος περιποιήσων τὰ ἀγαθά, γέγονε καθ' lum, sed universas carnis passiones secuti su- ἡμᾶς ὁ Μονογενής. Ωσπερ γὰρ οὐχὶ τῷ θανάτῳ mus, idque nobis in primo homine contigit, cum μόνον, ἀλλ' ὅλοις ἠκολουθήσαμεν τοῖς πάθεσι της propter prævaricationem tum divinam maledictio- σαρκὸς, ἐν τῷ πρώτῳ τοῦτο παθόντες ἀνθρώπῳ, διά nem: eoden, opinor, modo sequemur omnes τε τὴν παράβασιν καὶ τὴν θείαν ἀράν· κατὰ τὸν Christum, servantem multipliciter et sanctificantem αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον εψόμεθα σύμπαντες τῷ Χριστῷ carnis naturam in seipso. Idcirco etiam Paulus διασώζοντι πολυτρόπως καὶ ἁγιάζοντι τὴν τῆς σαρ aiebat Et sicut portavimus imaginem terreni, κὸς φύσιν ἐν ἑαυτῷ. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔφασκε· ι Καὶ portemus et imaginem coelestis ". Imago enim καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσω terreni, hoc est Adamni, est in passionibus et cor- μεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εἰκὼν γὰρ ruptione versari: imago autem cœlestis, id est τοῦ χοϊκοῦ, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ, τὸ ἐν πάθεσι γενέσθαι Christi, est affectibus et corruptione vacuum esse. καὶ φθορᾷ· εἰκὼν δὲ τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Damnavit igitur peccatum in sua carne, Deus ex- Χριστοῦ, τὸ ἐν ἀπαθείς γενέσθαι καὶ ἀφθαρσία. sistens secundum naturam, Verbum, jubens illud Κατέκρινε τοίνυν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκί, cessare et ad Dei voluntatem potius quam suam Θεὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ὁ Λόγος, ἀργεῖν ἐπιτά conformans, atque ita corpus, animale cum esset, ξας αὐτῇ, καὶ μεταρρυθμίσας μάλλον εἰς τὸ κινεῖο effecit illud spiritale. Unus igitur instaurationis σθαι πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ μὴ πρὸς τὸ ἴδιον hic modus est: sed alter subit maxime conveniens, ἔτι θέλημα· οὕτω τε ψυχικὸν ὑπάρχον τὸ σῶμα και ac rerum propositarum contemplationi debitus. εσκεύασε πνευματικόν. Εἷς μὲν οὖν τῆς ἀνακεφα Propositum autem est de æterna vita dicere, et λαιώσεως οὑτοσὶ τρόπος· ὁ δὲ καὶ μάλιστα πρέπων, mortis destructione, et quo pacto a natura humana καὶ τῇ τῶν προκειμένων θεωρία χρεωστούμενος, μετ' corruptionem Unigenitus averterit. • Quoniam ἐκεῖνον εἰσβήσεται. Προκείσεται δὲ εἰπεῖν περὶ τῆς igitur pueri communicarunt carni et sanguini, et αιωνίου ζωῆς, καὶ τῆς τοῦ θανάτου νεκρώσεως, όπως ipse simili modo participavit eisdem, ut mortem τε τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἐκ τῆς παραβάσεως destrueret › et qui ‹ creavit ut essent omnia, φθορὰν ἀπέστησεν ὁ Μονογενής.· Οὐκοῦν ἐπείπερ et salutares fecit generationes mundi, ut scriptum τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ est ", et rerum formam in pristinum statum denuo αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα νεκρώση revocaret. Et curiosius quidem quam oportet, ne- τὸν θάνατον, ο καὶ ὁ ο χτίσας εἰς ἀφθαρσίαν τὰ cessario tamen de antiquo nostro statu verba fa- πάντα, καὶ σωτηρίους, ἀποδείξας τὰς γενέσεις του ciemus. Recte quippe quid observandum sit com- κόσμου,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, μεταπλάσῃ πάλη plecti velle, pigritiæ probro utique vacabit. τῶν πραγμάτων τὸ σχῆμα πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Καί μοι πάλιν ὁ λόγος περιεργότερον μὲν, ήπερ ἐχρῆν, ἀναγκαίως δ' οὖν ὅμως προβλήσεται (γρ. προβήσεται], τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρχαιότητα παραδεικνύς. Τὸ γὰρ, οἶμαι, περιδράττεσθαι τῶν θεωρημάτων ἐθέλειν ὀρθῶς, τῶν ἐξ ἔκνου πταισμάτων ἀμοιρήσει παντελῶς. Factum est igitur rationis compos illud animal, homo, inquam, a principio, ad Creatoris imaginem, juxta Scripturas ". Et ratio diversa quidem est * 1 Cor. xv, 49. "Hebr. 11, 14. " Sap. 1, 14. Πεποίηται τοίνυν τουτὶ τὸ λογικὸν ἐπὶ τῆς γῆς ζῶον, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, ἐξ ἀρχῆς, κατ' εικόνα τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὰς Γραφάς. Καὶ διάφορος μὲν ” Gen. 1, 26,

ολισθήσαν γένος, τοῦτ' ἔστι τὸ ἀνθρώπινον. Πάλιν ἑκάστην τῷ λόγῳ παραθέντες τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρη μένων αἰτιῶν, ἐπ' αὐτῇ τὰ εἰκότα λέγωμεν. Quærendum quo pacto intelligendum sit quod Πῶς γὰρ ἂν καὶ πρέπει νοεῖν ζητητέον ὅτι κατ damnavit peccatum in carne, misso Filio suo Deus έκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, πέμψας τὸν ἴδιον ac Pater in similitudinem carnis peccati. Eum Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμα quippe, tametsi Deus sit secundum naturam et ex τίας. Θεὸν γὰρ ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ejus substantia genitus, ac immutabilitatem proαὐτοῦ πεφηνότα, καὶ τὸ ἄτρεπτον ἔχοντα φυσικής prietatis ejus naturaliter habeat, proindeque in pec- τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, διά τε τοῦτο μὴ εἰδότα παντεcatum labi prorsus nesciat, aut in vitium deflectere, λῶς τὸ διολισθεῖν εἰς ἁμαρτίαν, ήγουν παρατρέπει in peccatum tamen carni subjectum descendere fecit σθαί ποι πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, εἰς τὴν ὑποπίπτου ultro, ut ipsain carnem suam effectam ad proprie- σαν τῇ σαρκὶ ἁμαρτίαν καταβῆναι παρεσκεύασεν tatem suam transferret, id est peccati exsortem ἐθελοντι, ἵνα ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος σάρκα, πρὸς faceret. Nec enim existimabimus, si mens sana no- τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ φυσικὸν μεταστήσῃ, τοῦτ' ἔστι, νὰ bis sit, Unigenitum factum esse hominem, ut suo μὴ ἁμαρτάνειν. Οὐ γὰρ δήπου διακεισόμεθα, φρο templo solum id præstaret: quomodo enim ejus νοῦντες ὀρθῶς, ὅτι δὴ μόνῳ τῷ οἰκείῳ ναῷ τοῦτο adventus ad nos magnifcentia et utilitas pateret, κατορθώσων γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής. Ποῦ γὰρ si suum duntaxat corpus servasset? sed credemus ἂν ὅλως όρῷτο τῆς ὡς ἡμᾶς ἀφίξεως τὸ μεγαλο potius Unigenitum factum esse hominem, ut qui πρεπὲς καὶ ὠφέλιμον, εἰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ διεσώσατο naturæ universæ per seipsum et 821 in se primo, σῶμα; πιστεύσομεν δὲ μᾶλλον ὡς ὅλῃ τῇ φύσει δι' velut in primitiis humanitatis bona vindicatuἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ πρώτῳ, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς rus esset. Quemadmodum enim non mortem so- ἀνθρωπότητος περιποιήσων τὰ ἀγαθά, γέγονε καθ' lum, sed universas carnis passiones secuti su- ἡμᾶς ὁ Μονογενής. Ωσπερ γὰρ οὐχὶ τῷ θανάτῳ mus, idque nobis in primo homine contigit, cum μόνον, ἀλλ' ὅλοις ἠκολουθήσαμεν τοῖς πάθεσι της propter prævaricationem tum divinam maledictio- σαρκὸς, ἐν τῷ πρώτῳ τοῦτο παθόντες ἀνθρώπῳ, διά nem: eoden, opinor, modo sequemur omnes τε τὴν παράβασιν καὶ τὴν θείαν ἀράν· κατὰ τὸν Christum, servantem multipliciter et sanctificantem αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον εψόμεθα σύμπαντες τῷ Χριστῷ carnis naturam in seipso. Idcirco etiam Paulus διασώζοντι πολυτρόπως καὶ ἁγιάζοντι τὴν τῆς σαρ aiebat Et sicut portavimus imaginem terreni, κὸς φύσιν ἐν ἑαυτῷ. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔφασκε· ι Καὶ portemus et imaginem coelestis ". Imago enim καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσω terreni, hoc est Adamni, est in passionibus et cor- μεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εἰκὼν γὰρ ruptione versari: imago autem cœlestis, id est τοῦ χοϊκοῦ, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ, τὸ ἐν πάθεσι γενέσθαι Christi, est affectibus et corruptione vacuum esse. καὶ φθορᾷ· εἰκὼν δὲ τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Damnavit igitur peccatum in sua carne, Deus ex- Χριστοῦ, τὸ ἐν ἀπαθείς γενέσθαι καὶ ἀφθαρσία. sistens secundum naturam, Verbum, jubens illud Κατέκρινε τοίνυν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκί, cessare et ad Dei voluntatem potius quam suam Θεὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ὁ Λόγος, ἀργεῖν ἐπιτά conformans, atque ita corpus, animale cum esset, ξας αὐτῇ, καὶ μεταρρυθμίσας μάλλον εἰς τὸ κινεῖο effecit illud spiritale. Unus igitur instaurationis σθαι πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ μὴ πρὸς τὸ ἴδιον hic modus est: sed alter subit maxime conveniens, ἔτι θέλημα· οὕτω τε ψυχικὸν ὑπάρχον τὸ σῶμα και ac rerum propositarum contemplationi debitus. εσκεύασε πνευματικόν. Εἷς μὲν οὖν τῆς ἀνακεφα Propositum autem est de æterna vita dicere, et λαιώσεως οὑτοσὶ τρόπος· ὁ δὲ καὶ μάλιστα πρέπων, mortis destructione, et quo pacto a natura humana καὶ τῇ τῶν προκειμένων θεωρία χρεωστούμενος, μετ' corruptionem Unigenitus averterit. • Quoniam ἐκεῖνον εἰσβήσεται. Προκείσεται δὲ εἰπεῖν περὶ τῆς igitur pueri communicarunt carni et sanguini, et αιωνίου ζωῆς, καὶ τῆς τοῦ θανάτου νεκρώσεως, όπως ipse simili modo participavit eisdem, ut mortem τε τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἐκ τῆς παραβάσεως destrueret › et qui ‹ creavit ut essent omnia, φθορὰν ἀπέστησεν ὁ Μονογενής.· Οὐκοῦν ἐπείπερ et salutares fecit generationes mundi, ut scriptum τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ est ", et rerum formam in pristinum statum denuo αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα νεκρώση revocaret. Et curiosius quidem quam oportet, ne- τὸν θάνατον, ο καὶ ὁ ο χτίσας εἰς ἀφθαρσίαν τὰ cessario tamen de antiquo nostro statu verba fa- πάντα, καὶ σωτηρίους, ἀποδείξας τὰς γενέσεις του ciemus. Recte quippe quid observandum sit com- κόσμου,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, μεταπλάσῃ πάλη plecti velle, pigritiæ probro utique vacabit. τῶν πραγμάτων τὸ σχῆμα πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Καί μοι πάλιν ὁ λόγος περιεργότερον μὲν, ήπερ ἐχρῆν, ἀναγκαίως δ' οὖν ὅμως προβλήσεται (γρ. προβήσεται], τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρχαιότητα παραδεικνύς. Τὸ γὰρ, οἶμαι, περιδράττεσθαι τῶν θεωρημάτων ἐθέλειν ὀρθῶς, τῶν ἐξ ἔκνου πταισμάτων ἀμοιρήσει παντελῶς. Factum est igitur rationis compos illud animal, homo, inquam, a principio, ad Creatoris imaginem, juxta Scripturas ". Et ratio diversa quidem est * 1 Cor. xv, 49. "Hebr. 11, 14. " Sap. 1, 14. Πεποίηται τοίνυν τουτὶ τὸ λογικὸν ἐπὶ τῆς γῆς ζῶον, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, ἐξ ἀρχῆς, κατ' εικόνα τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὰς Γραφάς. Καὶ διάφορος μὲν ” Gen. 1, 26,

ολισθήσαν γένος, τοῦτ' ἔστι τὸ ἀνθρώπινον. Πάλιν ἑκάστην τῷ λόγῳ παραθέντες τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρη μένων αἰτιῶν, ἐπ' αὐτῇ τὰ εἰκότα λέγωμεν. Quærendum quo pacto intelligendum sit quod Πῶς γὰρ ἂν καὶ πρέπει νοεῖν ζητητέον ὅτι κατ damnavit peccatum in carne, misso Filio suo Deus έκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, πέμψας τὸν ἴδιον ac Pater in similitudinem carnis peccati. Eum Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμα quippe, tametsi Deus sit secundum naturam et ex τίας. Θεὸν γὰρ ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ejus substantia genitus, ac immutabilitatem proαὐτοῦ πεφηνότα, καὶ τὸ ἄτρεπτον ἔχοντα φυσικής prietatis ejus naturaliter habeat, proindeque in pec- τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, διά τε τοῦτο μὴ εἰδότα παντεcatum labi prorsus nesciat, aut in vitium deflectere, λῶς τὸ διολισθεῖν εἰς ἁμαρτίαν, ήγουν παρατρέπει in peccatum tamen carni subjectum descendere fecit σθαί ποι πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, εἰς τὴν ὑποπίπτου ultro, ut ipsain carnem suam effectam ad proprie- σαν τῇ σαρκὶ ἁμαρτίαν καταβῆναι παρεσκεύασεν tatem suam transferret, id est peccati exsortem ἐθελοντι, ἵνα ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος σάρκα, πρὸς faceret. Nec enim existimabimus, si mens sana no- τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ φυσικὸν μεταστήσῃ, τοῦτ' ἔστι, νὰ bis sit, Unigenitum factum esse hominem, ut suo μὴ ἁμαρτάνειν. Οὐ γὰρ δήπου διακεισόμεθα, φρο templo solum id præstaret: quomodo enim ejus νοῦντες ὀρθῶς, ὅτι δὴ μόνῳ τῷ οἰκείῳ ναῷ τοῦτο adventus ad nos magnifcentia et utilitas pateret, κατορθώσων γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής. Ποῦ γὰρ si suum duntaxat corpus servasset? sed credemus ἂν ὅλως όρῷτο τῆς ὡς ἡμᾶς ἀφίξεως τὸ μεγαλο potius Unigenitum factum esse hominem, ut qui πρεπὲς καὶ ὠφέλιμον, εἰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ διεσώσατο naturæ universæ per seipsum et 821 in se primo, σῶμα; πιστεύσομεν δὲ μᾶλλον ὡς ὅλῃ τῇ φύσει δι' velut in primitiis humanitatis bona vindicatuἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ πρώτῳ, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς rus esset. Quemadmodum enim non mortem so- ἀνθρωπότητος περιποιήσων τὰ ἀγαθά, γέγονε καθ' lum, sed universas carnis passiones secuti su- ἡμᾶς ὁ Μονογενής. Ωσπερ γὰρ οὐχὶ τῷ θανάτῳ mus, idque nobis in primo homine contigit, cum μόνον, ἀλλ' ὅλοις ἠκολουθήσαμεν τοῖς πάθεσι της propter prævaricationem tum divinam maledictio- σαρκὸς, ἐν τῷ πρώτῳ τοῦτο παθόντες ἀνθρώπῳ, διά nem: eoden, opinor, modo sequemur omnes τε τὴν παράβασιν καὶ τὴν θείαν ἀράν· κατὰ τὸν Christum, servantem multipliciter et sanctificantem αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον εψόμεθα σύμπαντες τῷ Χριστῷ carnis naturam in seipso. Idcirco etiam Paulus διασώζοντι πολυτρόπως καὶ ἁγιάζοντι τὴν τῆς σαρ aiebat Et sicut portavimus imaginem terreni, κὸς φύσιν ἐν ἑαυτῷ. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔφασκε· ι Καὶ portemus et imaginem coelestis ". Imago enim καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσω terreni, hoc est Adamni, est in passionibus et cor- μεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εἰκὼν γὰρ ruptione versari: imago autem cœlestis, id est τοῦ χοϊκοῦ, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ, τὸ ἐν πάθεσι γενέσθαι Christi, est affectibus et corruptione vacuum esse. καὶ φθορᾷ· εἰκὼν δὲ τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Damnavit igitur peccatum in sua carne, Deus ex- Χριστοῦ, τὸ ἐν ἀπαθείς γενέσθαι καὶ ἀφθαρσία. sistens secundum naturam, Verbum, jubens illud Κατέκρινε τοίνυν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκί, cessare et ad Dei voluntatem potius quam suam Θεὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ὁ Λόγος, ἀργεῖν ἐπιτά conformans, atque ita corpus, animale cum esset, ξας αὐτῇ, καὶ μεταρρυθμίσας μάλλον εἰς τὸ κινεῖο effecit illud spiritale. Unus igitur instaurationis σθαι πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ μὴ πρὸς τὸ ἴδιον hic modus est: sed alter subit maxime conveniens, ἔτι θέλημα· οὕτω τε ψυχικὸν ὑπάρχον τὸ σῶμα και ac rerum propositarum contemplationi debitus. εσκεύασε πνευματικόν. Εἷς μὲν οὖν τῆς ἀνακεφα Propositum autem est de æterna vita dicere, et λαιώσεως οὑτοσὶ τρόπος· ὁ δὲ καὶ μάλιστα πρέπων, mortis destructione, et quo pacto a natura humana καὶ τῇ τῶν προκειμένων θεωρία χρεωστούμενος, μετ' corruptionem Unigenitus averterit. • Quoniam ἐκεῖνον εἰσβήσεται. Προκείσεται δὲ εἰπεῖν περὶ τῆς igitur pueri communicarunt carni et sanguini, et αιωνίου ζωῆς, καὶ τῆς τοῦ θανάτου νεκρώσεως, όπως ipse simili modo participavit eisdem, ut mortem τε τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἐκ τῆς παραβάσεως destrueret › et qui ‹ creavit ut essent omnia, φθορὰν ἀπέστησεν ὁ Μονογενής.· Οὐκοῦν ἐπείπερ et salutares fecit generationes mundi, ut scriptum τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ est ", et rerum formam in pristinum statum denuo αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα νεκρώση revocaret. Et curiosius quidem quam oportet, ne- τὸν θάνατον, ο καὶ ὁ ο χτίσας εἰς ἀφθαρσίαν τὰ cessario tamen de antiquo nostro statu verba fa- πάντα, καὶ σωτηρίους, ἀποδείξας τὰς γενέσεις του ciemus. Recte quippe quid observandum sit com- κόσμου,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, μεταπλάσῃ πάλη plecti velle, pigritiæ probro utique vacabit. τῶν πραγμάτων τὸ σχῆμα πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Καί μοι πάλιν ὁ λόγος περιεργότερον μὲν, ήπερ ἐχρῆν, ἀναγκαίως δ' οὖν ὅμως προβλήσεται (γρ. προβήσεται], τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρχαιότητα παραδεικνύς. Τὸ γὰρ, οἶμαι, περιδράττεσθαι τῶν θεωρημάτων ἐθέλειν ὀρθῶς, τῶν ἐξ ἔκνου πταισμάτων ἀμοιρήσει παντελῶς. Factum est igitur rationis compos illud animal, homo, inquam, a principio, ad Creatoris imaginem, juxta Scripturas ". Et ratio diversa quidem est * 1 Cor. xv, 49. "Hebr. 11, 14. " Sap. 1, 14. Πεποίηται τοίνυν τουτὶ τὸ λογικὸν ἐπὶ τῆς γῆς ζῶον, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, ἐξ ἀρχῆς, κατ' εικόνα τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὰς Γραφάς. Καὶ διάφορος μὲν ” Gen. 1, 26,

ολισθήσαν γένος, τοῦτ' ἔστι τὸ ἀνθρώπινον. Πάλιν ἑκάστην τῷ λόγῳ παραθέντες τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρη μένων αἰτιῶν, ἐπ' αὐτῇ τὰ εἰκότα λέγωμεν. Quærendum quo pacto intelligendum sit quod Πῶς γὰρ ἂν καὶ πρέπει νοεῖν ζητητέον ὅτι κατ damnavit peccatum in carne, misso Filio suo Deus έκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, πέμψας τὸν ἴδιον ac Pater in similitudinem carnis peccati. Eum Υἱὸν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμα quippe, tametsi Deus sit secundum naturam et ex τίας. Θεὸν γὰρ ὄντα κατὰ φύσιν καὶ ἐκ τῆς οὐσίας ejus substantia genitus, ac immutabilitatem proαὐτοῦ πεφηνότα, καὶ τὸ ἄτρεπτον ἔχοντα φυσικής prietatis ejus naturaliter habeat, proindeque in pec- τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ, διά τε τοῦτο μὴ εἰδότα παντεcatum labi prorsus nesciat, aut in vitium deflectere, λῶς τὸ διολισθεῖν εἰς ἁμαρτίαν, ήγουν παρατρέπει in peccatum tamen carni subjectum descendere fecit σθαί ποι πρὸς τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς, εἰς τὴν ὑποπίπτου ultro, ut ipsain carnem suam effectam ad proprie- σαν τῇ σαρκὶ ἁμαρτίαν καταβῆναι παρεσκεύασεν tatem suam transferret, id est peccati exsortem ἐθελοντι, ἵνα ἰδίαν αὐτὴν ποιησάμενος σάρκα, πρὸς faceret. Nec enim existimabimus, si mens sana no- τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ φυσικὸν μεταστήσῃ, τοῦτ' ἔστι, νὰ bis sit, Unigenitum factum esse hominem, ut suo μὴ ἁμαρτάνειν. Οὐ γὰρ δήπου διακεισόμεθα, φρο templo solum id præstaret: quomodo enim ejus νοῦντες ὀρθῶς, ὅτι δὴ μόνῳ τῷ οἰκείῳ ναῷ τοῦτο adventus ad nos magnifcentia et utilitas pateret, κατορθώσων γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής. Ποῦ γὰρ si suum duntaxat corpus servasset? sed credemus ἂν ὅλως όρῷτο τῆς ὡς ἡμᾶς ἀφίξεως τὸ μεγαλο potius Unigenitum factum esse hominem, ut qui πρεπὲς καὶ ὠφέλιμον, εἰ μόνον τὸ ἑαυτοῦ διεσώσατο naturæ universæ per seipsum et 821 in se primo, σῶμα; πιστεύσομεν δὲ μᾶλλον ὡς ὅλῃ τῇ φύσει δι' velut in primitiis humanitatis bona vindicatuἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ πρώτῳ, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς rus esset. Quemadmodum enim non mortem so- ἀνθρωπότητος περιποιήσων τὰ ἀγαθά, γέγονε καθ' lum, sed universas carnis passiones secuti su- ἡμᾶς ὁ Μονογενής. Ωσπερ γὰρ οὐχὶ τῷ θανάτῳ mus, idque nobis in primo homine contigit, cum μόνον, ἀλλ' ὅλοις ἠκολουθήσαμεν τοῖς πάθεσι της propter prævaricationem tum divinam maledictio- σαρκὸς, ἐν τῷ πρώτῳ τοῦτο παθόντες ἀνθρώπῳ, διά nem: eoden, opinor, modo sequemur omnes τε τὴν παράβασιν καὶ τὴν θείαν ἀράν· κατὰ τὸν Christum, servantem multipliciter et sanctificantem αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον εψόμεθα σύμπαντες τῷ Χριστῷ carnis naturam in seipso. Idcirco etiam Paulus διασώζοντι πολυτρόπως καὶ ἁγιάζοντι τὴν τῆς σαρ aiebat Et sicut portavimus imaginem terreni, κὸς φύσιν ἐν ἑαυτῷ. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔφασκε· ι Καὶ portemus et imaginem coelestis ". Imago enim καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσω terreni, hoc est Adamni, est in passionibus et cor- μεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.» Εἰκὼν γὰρ ruptione versari: imago autem cœlestis, id est τοῦ χοϊκοῦ, τοῦτ' ἔστιν 'Αδάμ, τὸ ἐν πάθεσι γενέσθαι Christi, est affectibus et corruptione vacuum esse. καὶ φθορᾷ· εἰκὼν δὲ τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Damnavit igitur peccatum in sua carne, Deus ex- Χριστοῦ, τὸ ἐν ἀπαθείς γενέσθαι καὶ ἀφθαρσία. sistens secundum naturam, Verbum, jubens illud Κατέκρινε τοίνυν τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκί, cessare et ad Dei voluntatem potius quam suam Θεὸς ὑπάρχων κατὰ φύσιν, ὁ Λόγος, ἀργεῖν ἐπιτά conformans, atque ita corpus, animale cum esset, ξας αὐτῇ, καὶ μεταρρυθμίσας μάλλον εἰς τὸ κινεῖο effecit illud spiritale. Unus igitur instaurationis σθαι πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ μὴ πρὸς τὸ ἴδιον hic modus est: sed alter subit maxime conveniens, ἔτι θέλημα· οὕτω τε ψυχικὸν ὑπάρχον τὸ σῶμα και ac rerum propositarum contemplationi debitus. εσκεύασε πνευματικόν. Εἷς μὲν οὖν τῆς ἀνακεφα Propositum autem est de æterna vita dicere, et λαιώσεως οὑτοσὶ τρόπος· ὁ δὲ καὶ μάλιστα πρέπων, mortis destructione, et quo pacto a natura humana καὶ τῇ τῶν προκειμένων θεωρία χρεωστούμενος, μετ' corruptionem Unigenitus averterit. • Quoniam ἐκεῖνον εἰσβήσεται. Προκείσεται δὲ εἰπεῖν περὶ τῆς igitur pueri communicarunt carni et sanguini, et αιωνίου ζωῆς, καὶ τῆς τοῦ θανάτου νεκρώσεως, όπως ipse simili modo participavit eisdem, ut mortem τε τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὴν ἐκ τῆς παραβάσεως destrueret › et qui ‹ creavit ut essent omnia, φθορὰν ἀπέστησεν ὁ Μονογενής.· Οὐκοῦν ἐπείπερ et salutares fecit generationes mundi, ut scriptum τὰ παιδία κεκοινώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ est ", et rerum formam in pristinum statum denuo αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα νεκρώση revocaret. Et curiosius quidem quam oportet, ne- τὸν θάνατον, ο καὶ ὁ ο χτίσας εἰς ἀφθαρσίαν τὰ cessario tamen de antiquo nostro statu verba fa- πάντα, καὶ σωτηρίους, ἀποδείξας τὰς γενέσεις του ciemus. Recte quippe quid observandum sit com- κόσμου,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, μεταπλάσῃ πάλη plecti velle, pigritiæ probro utique vacabit. τῶν πραγμάτων τὸ σχῆμα πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Καί μοι πάλιν ὁ λόγος περιεργότερον μὲν, ήπερ ἐχρῆν, ἀναγκαίως δ' οὖν ὅμως προβλήσεται (γρ. προβήσεται], τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρχαιότητα παραδεικνύς. Τὸ γὰρ, οἶμαι, περιδράττεσθαι τῶν θεωρημάτων ἐθέλειν ὀρθῶς, τῶν ἐξ ἔκνου πταισμάτων ἀμοιρήσει παντελῶς. Factum est igitur rationis compos illud animal, homo, inquam, a principio, ad Creatoris imaginem, juxta Scripturas ". Et ratio diversa quidem est * 1 Cor. xv, 49. "Hebr. 11, 14. " Sap. 1, 14. Πεποίηται τοίνυν τουτὶ τὸ λογικὸν ἐπὶ τῆς γῆς ζῶον, φημὶ δὴ τὸν ἄνθρωπον, ἐξ ἀρχῆς, κατ' εικόνα τοῦ Κτίσαντος, κατὰ τὰς Γραφάς. Καὶ διάφορος μὲν ” Gen. 1, 26,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τῆς εἰκόνος ὁ λόγος· εἰκῶν γὰρ οὐ καθ᾿ ἕνα τρόπον, imaginis: imago quippe est non uno modo, sed ἀλλὰ κατὰ πολλούς· μέρος γε μὴν τὸ τῶν ἄλλων μά λιστα διαφανέστατον τῆς πρὸς τὸν ποιήσαντα Θεόν εμφερείας, τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀνώλεθρον. Αλλ' οὐκ Αν, οἶμαι, ποτὲ πρὸς τὸ οὕτως ἔχειν δύνασθαι τὸ ζῶον εξήρκεσεν ἑαυτῷ, κατά γε τὸν τῆς ἰδίας φύσεως λόγον. Πῶς γὰρ ἂν ὁ ἀπὸ γῆς ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἐδείχθη ἔχων καύχημα, μὴ οὐχὶ παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἀφθάρτου τε καὶ ἀνωλέθρου Θεοῦ, καὶ ὡσαύτως ὄντως ἀεὶ, καθ' ὁμοιότητα τῶν ἄλλων ἀγα θῶν καὶ τοῦτο πεπλούτηκώς; «Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες;: εἰκότως γε σφόδρα καὶ ἀληθῶς πρὸς ἡμᾶς πού φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Ἵνα τοίνυν τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραισθὲν εἰς γένεσιν μὴ πρὸς τὴν οἰκείαν ὑπονοστῆσαν ἀρχὴν, πάλιν οίχηται πρὸς τὸ μηδὲν, σώζηται δὲ μᾶλλον διηνεκῶς (οὗτος γὰρ ἦν ὁ τοῦ Κτίσαντος σκοπός)· μέτοχον αὐτὸν τῆς ἰδίας φύσεως ἀποτελεῖ Θεός. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, ὁ τοῦτ' ἔστι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γάρ ἐστιν αὐτὸς ἡ ζωὴ μετὰ Πατρός, συνέχων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. Κινείται γὰρ ἐν αὐτῷ τε καὶ ζῇ τὰ ζωῆς δεκτικά, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Καὶ μή τις ἡμῶν ἐπὶ τούτῳ ψευδῆ κατηχείτω λόγον, σἰηθεὶς εἰπεῖν τὸ θεῖον ἐμφύσημα γεγονέναι τῷ ζώῳ ψυχὴν· τοῦτο γὰρ οὐ φαμέν, λογισμῷ τοσῷδε προς τὴν τοῦ πράγματος ἀλήθειαν διακυβερνώμενοι. γὰρ οἷονταί τινες τὸ θεῖον ἐμφύσημα γενέσθαι ψυχὴν, λεγέτωσαν ἡμῖν πότερόν ποτε παρετράπη της Ιδίας φύσεως καὶ γέγονεν εἰς ψυχήν, ἢ μεμένηκεν pluribus; sed cum opifice Deo similitudinis maxime illustris pars ea est, corruptione nimirum atque interitu vacare. Verum non existimo animal, ut ad eum statum pervenire possit, naturæ suæ ratione par unquam fore. Quomodo enim terrenus homo natura sua ita comparatus sit, ut incorruptibilitate glorietur, nisi eam ab illo qui secundum naturam suam incorruptibilis et immortalis est, quique eodem se modo semper habet, 822 ad aliorum bonorum similitudinem etiam hoc sit assecutus? • Quid enim habes, quod non recepisti,» jure merito ac vere inquit ad nos divinus Paulus alicubi *¹?· Ne igitur id quod e nihilo in ortum eductum est, ad principium suum rediens, rursus in nihilum abeat, sed potius perpetuo conservetur (hic enim - Creatoris scopus est), 'participem eum reddit Deus suæ naturæ. ‹ Insuavit» enim ‹in faciem ejus spiraculum vitæ s, hoc est Filii Spiritum. Ipse enim vita est cum Patre, in esse omnia continens. In eo quippe moventur ac vivunt quæcunque vitæ sunt capacia, juxta Pauli vocem 9. Neque vero quisquam hic nobis obganniat, neque sibi persua deal nos dicere divinum illumn inflatum animali exstitisse animam: nequaquam enim hoc dicimus, istiusmodi ratione ad rei veritatem instituti. Nam si divinum indatum animam nonnulli fuisse putant, dicant nobis utrum a natura sua desciverit et in animam mutatus sit, an idem in se remanselegem prætergressum, blasphemia convincentur: mutabilem enim utique dicent immutabilem illam et simili modo semper se habentem naturam. Sin autem nullo modo mutatus est, sed remansit id quod erat semper ex Deo procedens ille ejus indatus, quomodo degeneravit in peccatum et tantam in se malorum varietatem suscepit? Nec enim die xerint, opinor, naturam divinam peccare posse. Sed ne longis demonstrationibus utentes debitam huic loco rationem prætereamus, illud denuo repeto, neminem sanæ mentis existimaturum unquam inflatum, ex divina substantia procedentem,. animali exstitisse animam, sed animalo potius, et ad proprietatem natura perfecta ex anima el cor ἐν ταυτότητι τῇ ἑαυτοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι μετα- Crit. Nam si immutatum esse dicunt et sue natura τετράφθαι ποι καὶ τὸν τῆς ἰδίας φύσεως παρελάσαι θεσμόν, δυσφημοῦντες ἁλώσονται· τρεπτὴν γὰρ εἰ [γρ. εἶναι] πάντως ἐροῦσι, τὴν ἄτρεπτον καὶ ὡσε αύτως ἔχουσαν ἀεὶ φύσιν. Εἰ δὲ παρετράπη οὐδαμῶς, διαμεμένηκε δὲ τοῦθ᾽ ὅπερ ἦν ἀεὶ προελθὸν ἐκ Θεοῦ τὸ ἐμφύσημα αὐτοῦ, πῶς ἐξέστη πρὸς ἁμαρτίαν καὶ τοσαύτης παθῶν διαφορᾶς γέγονε δεκτικόν; Οὐ γὰρ δήπου φαίεν ἂν ὡς ἔνεστιν ὅλως τῇ θείᾳ φύσει το δύνασθαι πλημμελεῖν. Αλλ' ἵνα μὴ μακραῖς ἀπο δείξεσιν ἐπὶ τούτῳ χρώμενοι τὸν τοῖς προκειμένοις χρεωστούμενον παρελάσωμεν λόγον, φημὶ δεῖν ἐκεῖνο πάλιν ἀναλαβόντας εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαι, τίς εὐ φρονῶν τὸ ἐκ τῆς θείας ουσίας προελθὸν ἐμφύσημα ψυχήν οίοιτο γενέσθαι τῷ ζώῳ, ψυχωθέντι δὲ μᾶλλον καὶ πρὸς ιδιότητα τῆς τελείας φύσεως δι' ἀμφοΐν pore deducto, naturae suæ quoddam veluti signaἀφιγμένῳ, ψυχῆς δὴ λέγω καὶ σώματος, καθάπερ τινὰ σφραγίδα τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ενέπηξεν ὁ Δημιουργὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτ' ἔστι, την πνοήν τῆς ζωῆς, δι' ἧς πρὸς τὸ ἀρχέτυπον διεπλάττετο κάλλος, ἀποτελεῖτο δὲ κατ' εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος, πρὸς πᾶσαν ἰδέαν ἀρετῆς δυνάμει τοῦ ἐνοικισθέντος αὐτῷ διακρατούμενος Πνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ αὐτο προαίρετος ὤν, καὶ τὰς τῶν ἰδίων θελημάτων πεπιστευμένος ἡνίας (μοίρα γὰρ τῆς εἰκόνος καὶ αὐτή· κατεξουσιάζει γὰρ τῶν οἰκείων θελημάτων. Θεός), ἱτράπη καὶ πέπτωκε (τὸ δὲ ὅπως, η θεία Γραφή διδασκέτως σαφής γὰρ ὁ περὶ τούτου παρ' αὐτῇ λό 91 I Cor. IV, * Gen. 11, 7. ** Act. xvii, 28. cuium Creatorem impressisse, sanctum Spiritum, id est spiraculum vitæ, per quod ad exemplarem archetypi pulchritudinem formatum est, et ad iinaginem Creatoris perfectum ad omnem virtutis speciem vi inhabitantis in eo Spiritus corroboratum. Sed postquam, sum spontis cum esset suæque voluntatis habenas teneret (pars enim ista quoque est imaginis: nam suæ voluntati Deus imperat ), mutatum est ac cecidit (quo pacto vero, divina Scriptura doceat, in qua id manifeste describitur), in 820 pristinum statum naturam hominis instaurare denuo decrevit_et aggressus est Deus nc-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. IX. τῆς εἰκόνος ὁ λόγος· εἰκῶν γὰρ οὐ καθ᾿ ἕνα τρόπον, imaginis: imago quippe est non uno modo, sed ἀλλὰ κατὰ πολλούς· μέρος γε μὴν τὸ τῶν ἄλλων μά λιστα διαφανέστατον τῆς πρὸς τὸν ποιήσαντα Θεόν εμφερείας, τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀνώλεθρον. Αλλ' οὐκ Αν, οἶμαι, ποτὲ πρὸς τὸ οὕτως ἔχειν δύνασθαι τὸ ζῶον εξήρκεσεν ἑαυτῷ, κατά γε τὸν τῆς ἰδίας φύσεως λόγον. Πῶς γὰρ ἂν ὁ ἀπὸ γῆς ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἐδείχθη ἔχων καύχημα, μὴ οὐχὶ παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἀφθάρτου τε καὶ ἀνωλέθρου Θεοῦ, καὶ ὡσαύτως ὄντως ἀεὶ, καθ' ὁμοιότητα τῶν ἄλλων ἀγα θῶν καὶ τοῦτο πεπλούτηκώς; «Τί γὰρ ἔχεις, ὃ οὐκ ἔλαβες;: εἰκότως γε σφόδρα καὶ ἀληθῶς πρὸς ἡμᾶς πού φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος. Ἵνα τοίνυν τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παραισθὲν εἰς γένεσιν μὴ πρὸς τὴν οἰκείαν ὑπονοστῆσαν ἀρχὴν, πάλιν οίχηται πρὸς τὸ μηδὲν, σώζηται δὲ μᾶλλον διηνεκῶς (οὗτος γὰρ ἦν ὁ τοῦ Κτίσαντος σκοπός)· μέτοχον αὐτὸν τῆς ἰδίας φύσεως ἀποτελεῖ Θεός. Ενεφύσησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, ὁ τοῦτ' ἔστι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γάρ ἐστιν αὐτὸς ἡ ζωὴ μετὰ Πατρός, συνέχων εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. Κινείται γὰρ ἐν αὐτῷ τε καὶ ζῇ τὰ ζωῆς δεκτικά, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Καὶ μή τις ἡμῶν ἐπὶ τούτῳ ψευδῆ κατηχείτω λόγον, σἰηθεὶς εἰπεῖν τὸ θεῖον ἐμφύσημα γεγονέναι τῷ ζώῳ ψυχὴν· τοῦτο γὰρ οὐ φαμέν, λογισμῷ τοσῷδε προς τὴν τοῦ πράγματος ἀλήθειαν διακυβερνώμενοι. γὰρ οἷονταί τινες τὸ θεῖον ἐμφύσημα γενέσθαι ψυχὴν, λεγέτωσαν ἡμῖν πότερόν ποτε παρετράπη της Ιδίας φύσεως καὶ γέγονεν εἰς ψυχήν, ἢ μεμένηκεν pluribus; sed cum opifice Deo similitudinis maxime illustris pars ea est, corruptione nimirum atque interitu vacare. Verum non existimo animal, ut ad eum statum pervenire possit, naturæ suæ ratione par unquam fore. Quomodo enim terrenus homo natura sua ita comparatus sit, ut incorruptibilitate glorietur, nisi eam ab illo qui secundum naturam suam incorruptibilis et immortalis est, quique eodem se modo semper habet, 822 ad aliorum bonorum similitudinem etiam hoc sit assecutus? • Quid enim habes, quod non recepisti,» jure merito ac vere inquit ad nos divinus Paulus alicubi *¹?· Ne igitur id quod e nihilo in ortum eductum est, ad principium suum rediens, rursus in nihilum abeat, sed potius perpetuo conservetur (hic enim - Creatoris scopus est), 'participem eum reddit Deus suæ naturæ. ‹ Insuavit» enim ‹in faciem ejus spiraculum vitæ s, hoc est Filii Spiritum. Ipse enim vita est cum Patre, in esse omnia continens. In eo quippe moventur ac vivunt quæcunque vitæ sunt capacia, juxta Pauli vocem 9. Neque vero quisquam hic nobis obganniat, neque sibi persua deal nos dicere divinum illumn inflatum animali exstitisse animam: nequaquam enim hoc dicimus, istiusmodi ratione ad rei veritatem instituti. Nam si divinum indatum animam nonnulli fuisse putant, dicant nobis utrum a natura sua desciverit et in animam mutatus sit, an idem in se remanselegem prætergressum, blasphemia convincentur: mutabilem enim utique dicent immutabilem illam et simili modo semper se habentem naturam. Sin autem nullo modo mutatus est, sed remansit id quod erat semper ex Deo procedens ille ejus indatus, quomodo degeneravit in peccatum et tantam in se malorum varietatem suscepit? Nec enim die xerint, opinor, naturam divinam peccare posse. Sed ne longis demonstrationibus utentes debitam huic loco rationem prætereamus, illud denuo repeto, neminem sanæ mentis existimaturum unquam inflatum, ex divina substantia procedentem,. animali exstitisse animam, sed animalo potius, et ad proprietatem natura perfecta ex anima el cor ἐν ταυτότητι τῇ ἑαυτοῦ. Εἰ μὲν γὰρ ἐροῦσι μετα- Crit. Nam si immutatum esse dicunt et sue natura τετράφθαι ποι καὶ τὸν τῆς ἰδίας φύσεως παρελάσαι θεσμόν, δυσφημοῦντες ἁλώσονται· τρεπτὴν γὰρ εἰ [γρ. εἶναι] πάντως ἐροῦσι, τὴν ἄτρεπτον καὶ ὡσε αύτως ἔχουσαν ἀεὶ φύσιν. Εἰ δὲ παρετράπη οὐδαμῶς, διαμεμένηκε δὲ τοῦθ᾽ ὅπερ ἦν ἀεὶ προελθὸν ἐκ Θεοῦ τὸ ἐμφύσημα αὐτοῦ, πῶς ἐξέστη πρὸς ἁμαρτίαν καὶ τοσαύτης παθῶν διαφορᾶς γέγονε δεκτικόν; Οὐ γὰρ δήπου φαίεν ἂν ὡς ἔνεστιν ὅλως τῇ θείᾳ φύσει το δύνασθαι πλημμελεῖν. Αλλ' ἵνα μὴ μακραῖς ἀπο δείξεσιν ἐπὶ τούτῳ χρώμενοι τὸν τοῖς προκειμένοις χρεωστούμενον παρελάσωμεν λόγον, φημὶ δεῖν ἐκεῖνο πάλιν ἀναλαβόντας εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαι, τίς εὐ φρονῶν τὸ ἐκ τῆς θείας ουσίας προελθὸν ἐμφύσημα ψυχήν οίοιτο γενέσθαι τῷ ζώῳ, ψυχωθέντι δὲ μᾶλλον καὶ πρὸς ιδιότητα τῆς τελείας φύσεως δι' ἀμφοΐν pore deducto, naturae suæ quoddam veluti signaἀφιγμένῳ, ψυχῆς δὴ λέγω καὶ σώματος, καθάπερ τινὰ σφραγίδα τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ενέπηξεν ὁ Δημιουργὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τοῦτ' ἔστι, την πνοήν τῆς ζωῆς, δι' ἧς πρὸς τὸ ἀρχέτυπον διεπλάττετο κάλλος, ἀποτελεῖτο δὲ κατ' εἰκόνα τοῦ Κτίσαντος, πρὸς πᾶσαν ἰδέαν ἀρετῆς δυνάμει τοῦ ἐνοικισθέντος αὐτῷ διακρατούμενος Πνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ αὐτο προαίρετος ὤν, καὶ τὰς τῶν ἰδίων θελημάτων πεπιστευμένος ἡνίας (μοίρα γὰρ τῆς εἰκόνος καὶ αὐτή· κατεξουσιάζει γὰρ τῶν οἰκείων θελημάτων. Θεός), ἱτράπη καὶ πέπτωκε (τὸ δὲ ὅπως, η θεία Γραφή διδασκέτως σαφής γὰρ ὁ περὶ τούτου παρ' αὐτῇ λό 91 I Cor. IV, * Gen. 11, 7. ** Act. xvii, 28. cuium Creatorem impressisse, sanctum Spiritum, id est spiraculum vitæ, per quod ad exemplarem archetypi pulchritudinem formatum est, et ad iinaginem Creatoris perfectum ad omnem virtutis speciem vi inhabitantis in eo Spiritus corroboratum. Sed postquam, sum spontis cum esset suæque voluntatis habenas teneret (pars enim ista quoque est imaginis: nam suæ voluntati Deus imperat ), mutatum est ac cecidit (quo pacto vero, divina Scriptura doceat, in qua id manifeste describitur), in 820 pristinum statum naturam hominis instaurare denuo decrevit_et aggressus est Deus nc-

' Pater in Christo ", et quod voluit, perfecit. Quo- γος)· ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν τὴν ἀνθρώπου φύσιν nam igitur modo factum id fuerit, consentaneum est perspicere. Non poterat homo, naturæ cum esset corruptibilis, mortem effugere, nisi veterem illam gratiam reciperet, et particeps Dei fieret qui in esse cuncta continet, ac vivificat per Filium in Spiritu. Communicavit igitur carni et sanguini 98 id est homo factus est, vita cum sit secundum naturam, et ex vita secundum naturam genitus, id est ex Deo ac Patre unigenitum ejus Verbum, ut corruptibili carni, ratione suæ natura ineffabiliter, et modo quodam arcano, et quem solus ipse novit, seipsum uniens, ad suam ipsius vitam revocaret, ac participem per seipsum Dei ac Patris eficeret. Mediator euim est Dei et hominum, sicuti scriptum est o, Deo quidem ac Patri naturaliter, ut Deus, et ut qui ex eo, conjunctus, sed hominibus rursus, ut homo, et habens quidem in seipso Patrem, et ipse in Patre exsistens. Character enim est ac splendor substantiæ ejus " ΠΟΡ a substantia, cujus est character et ex qua procedit, ut splendor, alienus, sed in ea ipse exsistens, et habens eam in seipso, nosque rursus in se, quatenus nostram gestavit naturam, et corpus Verbi nostrum corpus audiit. Caro enim Verbum factum est, juxta Joannis vocem ". Tulit nostram naturam, ad suam vitam eam reformans. Est autem etiam ipse in nobis participes enim ejus omnino facti sumus, cumque in nobis per Spiritum habemus. Idcirco enim et divinæ facti sumus consortes naturæ " et filii appellamur ipsum quoque Patrem similiter in nobis habentes per Filium, uti et Þɔulus testatur dicens: • Quoniam autem estis filii, uisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater '., Non enim diversum quid a Filio est Spiritus ejus, secundum identitatem naturæ videlicet. His ita expositis, age, propositi loci sensum proferentes, Servatoris vocibus eum accommodemus. εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐβουλεύσατό τε καὶ ἐπικεχείρηκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ, καὶ θελήσας ἐξήνυσε, Πῶς οὖν ἄρα γέγονεν, ἀκόλουθον κατιδεῖν· Οὐκ ἦν ἑτέρως διαδρᾶναι τὸν θάνατον φύσεως ὄντα τῆς φθειρομένης τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὴν ἀρχαίαν ἐκεί νὴν ἀνεκομίσατο χάριν, καὶ μετέσχε τοῦ τὰ πάντα πρὸς τὸ εἶναι συνέχοντος Θεοῦ, καὶ ζωογονοῦντος δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Κεκοινώνηκε τοίνυν αίματος καὶ σαρκὸς, τοῦτ' ἔστι γέγονεν ἄνθρωπος, ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, καὶ ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γε γεννημένος, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ μονογενῆς αὐτοῦ Λόγος, ἵνα τῇ φθειρομένη σαρκί, κατά γε τὸν λόγον τῆς ἰδίας φύσεως, ἀῤῥήτως τε καὶ ἀφράστως, καὶ ὡς αὐτὸς ἔγνωκε μόνος, ἑαυτὸν ἐνώ σας πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνακομίσῃ ζωὴν, καὶ μέτα οχον ἀποδείξῃ δι' ἑαυτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Με σίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῷ μὲν θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικῶς, ὡς Θεός, καὶ ἐξ αὐτοῦ συναπτόμενος, ἀνθρώποις δὲ πάλιν, ὡς ἄν θρωπος, καὶ ἔχων μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, καὶ ῶν αὐτὸς ἐν τῷ Πατρί. Χαρακτήρ γάρ ἐστι καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, οὐ διωρισμένος τῆς οὐσίας, ἧς ἐστι χαρακτήρ, καὶ ἐξ ἧς πρόεισιν, ὡς ἀπαύγασμα, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τε ὢν αὐτὸς, καὶ ἔχων αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ, ἡμᾶς δὲ πάλιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καθό τὴν ἡμετέραν πεφόρηκε φύσιν, καὶ σῶμα τοῦ Λόγου κεχρημάτισε τὸ ἡμέτερον σῶμα. Σαρξ γὰρ ὁ Λόγος ἐγένετο, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν. Πεφόρηκε δὲ τὴν ἡμετέραν φύσιν, πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτὴν ἀναπλάττων ζωήν. Ἔστι δὲ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν· μέτοχοι γὰρ αὐτοῦ πάντως γεγόναμεν, καὶ αὐτὸν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ θείας φύσεως γεγόναμεν κοινωνοί, καὶ υἱοὶ χρηματίζομεν, ούτω καὶ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς τὸν Πατέρα διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Ότι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ ο Οὐ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, φημὶ δὲ τῇ φυσικῇ. Οὕτω δὲ ἡμῖν τοῦ περὶ τούτων προκεχωρηκότος λόγου, φέρε τὴν τῶν προκειμένων παραθέντες διάνοιαν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς αὐτὴν ἐφαρμόσωμεν In illa die, inquit, cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. › Ego enim vivo, inquit: vita enim sum secundum naturam, et vivens esse meum templum ostendi. Sed cum ipsi etiam vos, qui corruptibilis naturæ estis, viventes videritis, 824 ad mei nimirum similitudinem, tune utique manifeste cognoscetis, quia vita exsistens seeundum naturam, Deo ac Patri qui et ipse vita est secundum naturam conjunxi per meipsum, consortes quodammodo ac participes reddens immortalitatis ejus. Ego siquidem naturaliter in Patre: fructus quippe sum substantiæ ejus, ac vera genitura, in eo exsistens, et ex eo exsistens, vita ex vita: vos autem in me, et ego in vobis, quatenus ego quidem homo apparui: con- * Ephes. 1, 10. • 1 Joan. 111, 1. • Ἐν ἐκείνῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ, γνώσεσθε, φησίν, ότι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. ο Ἐγὼ μὲν γὰρ ζῶ, φησί· ζωὴ γὰρ εἰμι κατὰ φύσιν, καὶ ζῶντα τὸν ἐμαυτοῦ δέδειχα ναόν. 'Αλλ' όταν και ὑμεῖς αὐτοί, φθαρτῆς ὄντες φύσεως, ζώντας εαυτούς θεωρήσητε, καθ' ομοιότητα τὴν πρός με· τότε δὴ γνώσεσθε, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπο ἄρχων, ὑπάρχοντι καὶ αὐτῷ ζωῇ κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνήψα δι' ἐμαυτού, κοινωνούς ὥσπερ καὶ μετόχους ἀποτελῶν τῆς ἀφθαρσίας αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν γὰρ φυσικῶς ἐν Πατρί· καρπὸς γὰρ εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ γνήσιον γέννημα, ἐνυπάρχων τε καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, ζωὴ ἐκ ζωῆς, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν, καθὸ πέφηνα μὲν ἄνθρωπος ἐγώ, κοινωνοὺς δὲ θείας φύσεως ἀπέδειξα, τὸ Πνεῦμα τὸ 98 Hebr. 11, 14. "1 Tim. 11, 5. 97 Hebr. 1, 3. ** Joan. 1, 14. 291 Petr. I, • Galat. iv, 6.

' Pater in Christo ", et quod voluit, perfecit. Quo- γος)· ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν τὴν ἀνθρώπου φύσιν nam igitur modo factum id fuerit, consentaneum est perspicere. Non poterat homo, naturæ cum esset corruptibilis, mortem effugere, nisi veterem illam gratiam reciperet, et particeps Dei fieret qui in esse cuncta continet, ac vivificat per Filium in Spiritu. Communicavit igitur carni et sanguini 98 id est homo factus est, vita cum sit secundum naturam, et ex vita secundum naturam genitus, id est ex Deo ac Patre unigenitum ejus Verbum, ut corruptibili carni, ratione suæ natura ineffabiliter, et modo quodam arcano, et quem solus ipse novit, seipsum uniens, ad suam ipsius vitam revocaret, ac participem per seipsum Dei ac Patris eficeret. Mediator euim est Dei et hominum, sicuti scriptum est o, Deo quidem ac Patri naturaliter, ut Deus, et ut qui ex eo, conjunctus, sed hominibus rursus, ut homo, et habens quidem in seipso Patrem, et ipse in Patre exsistens. Character enim est ac splendor substantiæ ejus " ΠΟΡ a substantia, cujus est character et ex qua procedit, ut splendor, alienus, sed in ea ipse exsistens, et habens eam in seipso, nosque rursus in se, quatenus nostram gestavit naturam, et corpus Verbi nostrum corpus audiit. Caro enim Verbum factum est, juxta Joannis vocem ". Tulit nostram naturam, ad suam vitam eam reformans. Est autem etiam ipse in nobis participes enim ejus omnino facti sumus, cumque in nobis per Spiritum habemus. Idcirco enim et divinæ facti sumus consortes naturæ " et filii appellamur ipsum quoque Patrem similiter in nobis habentes per Filium, uti et Þɔulus testatur dicens: • Quoniam autem estis filii, uisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater '., Non enim diversum quid a Filio est Spiritus ejus, secundum identitatem naturæ videlicet. His ita expositis, age, propositi loci sensum proferentes, Servatoris vocibus eum accommodemus. εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐβουλεύσατό τε καὶ ἐπικεχείρηκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ, καὶ θελήσας ἐξήνυσε, Πῶς οὖν ἄρα γέγονεν, ἀκόλουθον κατιδεῖν· Οὐκ ἦν ἑτέρως διαδρᾶναι τὸν θάνατον φύσεως ὄντα τῆς φθειρομένης τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὴν ἀρχαίαν ἐκεί νὴν ἀνεκομίσατο χάριν, καὶ μετέσχε τοῦ τὰ πάντα πρὸς τὸ εἶναι συνέχοντος Θεοῦ, καὶ ζωογονοῦντος δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Κεκοινώνηκε τοίνυν αίματος καὶ σαρκὸς, τοῦτ' ἔστι γέγονεν ἄνθρωπος, ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, καὶ ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γε γεννημένος, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ μονογενῆς αὐτοῦ Λόγος, ἵνα τῇ φθειρομένη σαρκί, κατά γε τὸν λόγον τῆς ἰδίας φύσεως, ἀῤῥήτως τε καὶ ἀφράστως, καὶ ὡς αὐτὸς ἔγνωκε μόνος, ἑαυτὸν ἐνώ σας πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνακομίσῃ ζωὴν, καὶ μέτα οχον ἀποδείξῃ δι' ἑαυτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Με σίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῷ μὲν θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικῶς, ὡς Θεός, καὶ ἐξ αὐτοῦ συναπτόμενος, ἀνθρώποις δὲ πάλιν, ὡς ἄν θρωπος, καὶ ἔχων μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, καὶ ῶν αὐτὸς ἐν τῷ Πατρί. Χαρακτήρ γάρ ἐστι καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, οὐ διωρισμένος τῆς οὐσίας, ἧς ἐστι χαρακτήρ, καὶ ἐξ ἧς πρόεισιν, ὡς ἀπαύγασμα, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τε ὢν αὐτὸς, καὶ ἔχων αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ, ἡμᾶς δὲ πάλιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καθό τὴν ἡμετέραν πεφόρηκε φύσιν, καὶ σῶμα τοῦ Λόγου κεχρημάτισε τὸ ἡμέτερον σῶμα. Σαρξ γὰρ ὁ Λόγος ἐγένετο, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν. Πεφόρηκε δὲ τὴν ἡμετέραν φύσιν, πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτὴν ἀναπλάττων ζωήν. Ἔστι δὲ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν· μέτοχοι γὰρ αὐτοῦ πάντως γεγόναμεν, καὶ αὐτὸν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ θείας φύσεως γεγόναμεν κοινωνοί, καὶ υἱοὶ χρηματίζομεν, ούτω καὶ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς τὸν Πατέρα διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Ότι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ ο Οὐ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, φημὶ δὲ τῇ φυσικῇ. Οὕτω δὲ ἡμῖν τοῦ περὶ τούτων προκεχωρηκότος λόγου, φέρε τὴν τῶν προκειμένων παραθέντες διάνοιαν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς αὐτὴν ἐφαρμόσωμεν In illa die, inquit, cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. › Ego enim vivo, inquit: vita enim sum secundum naturam, et vivens esse meum templum ostendi. Sed cum ipsi etiam vos, qui corruptibilis naturæ estis, viventes videritis, 824 ad mei nimirum similitudinem, tune utique manifeste cognoscetis, quia vita exsistens seeundum naturam, Deo ac Patri qui et ipse vita est secundum naturam conjunxi per meipsum, consortes quodammodo ac participes reddens immortalitatis ejus. Ego siquidem naturaliter in Patre: fructus quippe sum substantiæ ejus, ac vera genitura, in eo exsistens, et ex eo exsistens, vita ex vita: vos autem in me, et ego in vobis, quatenus ego quidem homo apparui: con- * Ephes. 1, 10. • 1 Joan. 111, 1. • Ἐν ἐκείνῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ, γνώσεσθε, φησίν, ότι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. ο Ἐγὼ μὲν γὰρ ζῶ, φησί· ζωὴ γὰρ εἰμι κατὰ φύσιν, καὶ ζῶντα τὸν ἐμαυτοῦ δέδειχα ναόν. 'Αλλ' όταν και ὑμεῖς αὐτοί, φθαρτῆς ὄντες φύσεως, ζώντας εαυτούς θεωρήσητε, καθ' ομοιότητα τὴν πρός με· τότε δὴ γνώσεσθε, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπο ἄρχων, ὑπάρχοντι καὶ αὐτῷ ζωῇ κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνήψα δι' ἐμαυτού, κοινωνούς ὥσπερ καὶ μετόχους ἀποτελῶν τῆς ἀφθαρσίας αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν γὰρ φυσικῶς ἐν Πατρί· καρπὸς γὰρ εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ γνήσιον γέννημα, ἐνυπάρχων τε καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, ζωὴ ἐκ ζωῆς, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν, καθὸ πέφηνα μὲν ἄνθρωπος ἐγώ, κοινωνοὺς δὲ θείας φύσεως ἀπέδειξα, τὸ Πνεῦμα τὸ 98 Hebr. 11, 14. "1 Tim. 11, 5. 97 Hebr. 1, 3. ** Joan. 1, 14. 291 Petr. I, • Galat. iv, 6.

' Pater in Christo ", et quod voluit, perfecit. Quo- γος)· ἀνακεφαλαιώσασθαι πάλιν τὴν ἀνθρώπου φύσιν nam igitur modo factum id fuerit, consentaneum est perspicere. Non poterat homo, naturæ cum esset corruptibilis, mortem effugere, nisi veterem illam gratiam reciperet, et particeps Dei fieret qui in esse cuncta continet, ac vivificat per Filium in Spiritu. Communicavit igitur carni et sanguini 98 id est homo factus est, vita cum sit secundum naturam, et ex vita secundum naturam genitus, id est ex Deo ac Patre unigenitum ejus Verbum, ut corruptibili carni, ratione suæ natura ineffabiliter, et modo quodam arcano, et quem solus ipse novit, seipsum uniens, ad suam ipsius vitam revocaret, ac participem per seipsum Dei ac Patris eficeret. Mediator euim est Dei et hominum, sicuti scriptum est o, Deo quidem ac Patri naturaliter, ut Deus, et ut qui ex eo, conjunctus, sed hominibus rursus, ut homo, et habens quidem in seipso Patrem, et ipse in Patre exsistens. Character enim est ac splendor substantiæ ejus " ΠΟΡ a substantia, cujus est character et ex qua procedit, ut splendor, alienus, sed in ea ipse exsistens, et habens eam in seipso, nosque rursus in se, quatenus nostram gestavit naturam, et corpus Verbi nostrum corpus audiit. Caro enim Verbum factum est, juxta Joannis vocem ". Tulit nostram naturam, ad suam vitam eam reformans. Est autem etiam ipse in nobis participes enim ejus omnino facti sumus, cumque in nobis per Spiritum habemus. Idcirco enim et divinæ facti sumus consortes naturæ " et filii appellamur ipsum quoque Patrem similiter in nobis habentes per Filium, uti et Þɔulus testatur dicens: • Quoniam autem estis filii, uisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater '., Non enim diversum quid a Filio est Spiritus ejus, secundum identitatem naturæ videlicet. His ita expositis, age, propositi loci sensum proferentes, Servatoris vocibus eum accommodemus. εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐβουλεύσατό τε καὶ ἐπικεχείρηκεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν Χριστῷ, καὶ θελήσας ἐξήνυσε, Πῶς οὖν ἄρα γέγονεν, ἀκόλουθον κατιδεῖν· Οὐκ ἦν ἑτέρως διαδρᾶναι τὸν θάνατον φύσεως ὄντα τῆς φθειρομένης τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὴν ἀρχαίαν ἐκεί νὴν ἀνεκομίσατο χάριν, καὶ μετέσχε τοῦ τὰ πάντα πρὸς τὸ εἶναι συνέχοντος Θεοῦ, καὶ ζωογονοῦντος δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Κεκοινώνηκε τοίνυν αίματος καὶ σαρκὸς, τοῦτ' ἔστι γέγονεν ἄνθρωπος, ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, καὶ ἐκ ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν γε γεννημένος, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ μονογενῆς αὐτοῦ Λόγος, ἵνα τῇ φθειρομένη σαρκί, κατά γε τὸν λόγον τῆς ἰδίας φύσεως, ἀῤῥήτως τε καὶ ἀφράστως, καὶ ὡς αὐτὸς ἔγνωκε μόνος, ἑαυτὸν ἐνώ σας πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνακομίσῃ ζωὴν, καὶ μέτα οχον ἀποδείξῃ δι' ἑαυτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Με σίτης γάρ ἐστι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τῷ μὲν θεῷ καὶ Πατρὶ φυσικῶς, ὡς Θεός, καὶ ἐξ αὐτοῦ συναπτόμενος, ἀνθρώποις δὲ πάλιν, ὡς ἄν θρωπος, καὶ ἔχων μὲν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, καὶ ῶν αὐτὸς ἐν τῷ Πατρί. Χαρακτήρ γάρ ἐστι καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, οὐ διωρισμένος τῆς οὐσίας, ἧς ἐστι χαρακτήρ, καὶ ἐξ ἧς πρόεισιν, ὡς ἀπαύγασμα, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τε ὢν αὐτὸς, καὶ ἔχων αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ, ἡμᾶς δὲ πάλιν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καθό τὴν ἡμετέραν πεφόρηκε φύσιν, καὶ σῶμα τοῦ Λόγου κεχρημάτισε τὸ ἡμέτερον σῶμα. Σαρξ γὰρ ὁ Λόγος ἐγένετο, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν. Πεφόρηκε δὲ τὴν ἡμετέραν φύσιν, πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτὴν ἀναπλάττων ζωήν. Ἔστι δὲ καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν· μέτοχοι γὰρ αὐτοῦ πάντως γεγόναμεν, καὶ αὐτὸν ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος. Διὰ γὰρ τοῦτο, καὶ θείας φύσεως γεγόναμεν κοινωνοί, καὶ υἱοὶ χρηματίζομεν, ούτω καὶ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς τὸν Πατέρα διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Ότι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ ο Οὐ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι λόγον, φημὶ δὲ τῇ φυσικῇ. Οὕτω δὲ ἡμῖν τοῦ περὶ τούτων προκεχωρηκότος λόγου, φέρε τὴν τῶν προκειμένων παραθέντες διάνοιαν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς αὐτὴν ἐφαρμόσωμεν In illa die, inquit, cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. › Ego enim vivo, inquit: vita enim sum secundum naturam, et vivens esse meum templum ostendi. Sed cum ipsi etiam vos, qui corruptibilis naturæ estis, viventes videritis, 824 ad mei nimirum similitudinem, tune utique manifeste cognoscetis, quia vita exsistens seeundum naturam, Deo ac Patri qui et ipse vita est secundum naturam conjunxi per meipsum, consortes quodammodo ac participes reddens immortalitatis ejus. Ego siquidem naturaliter in Patre: fructus quippe sum substantiæ ejus, ac vera genitura, in eo exsistens, et ex eo exsistens, vita ex vita: vos autem in me, et ego in vobis, quatenus ego quidem homo apparui: con- * Ephes. 1, 10. • 1 Joan. 111, 1. • Ἐν ἐκείνῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ, γνώσεσθε, φησίν, ότι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. ο Ἐγὼ μὲν γὰρ ζῶ, φησί· ζωὴ γὰρ εἰμι κατὰ φύσιν, καὶ ζῶντα τὸν ἐμαυτοῦ δέδειχα ναόν. 'Αλλ' όταν και ὑμεῖς αὐτοί, φθαρτῆς ὄντες φύσεως, ζώντας εαυτούς θεωρήσητε, καθ' ομοιότητα τὴν πρός με· τότε δὴ γνώσεσθε, καὶ μάλα σαφῶς, ὅτι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπο ἄρχων, ὑπάρχοντι καὶ αὐτῷ ζωῇ κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συνήψα δι' ἐμαυτού, κοινωνούς ὥσπερ καὶ μετόχους ἀποτελῶν τῆς ἀφθαρσίας αὐτοῦ. Ἐγὼ μὲν γὰρ φυσικῶς ἐν Πατρί· καρπὸς γὰρ εἰμι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ γνήσιον γέννημα, ἐνυπάρχων τε καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς, ζωὴ ἐκ ζωῆς, ὑμεῖς δὲ ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν, καθὸ πέφηνα μὲν ἄνθρωπος ἐγώ, κοινωνοὺς δὲ θείας φύσεως ἀπέδειξα, τὸ Πνεῦμα τὸ 98 Hebr. 11, 14. "1 Tim. 11, 5. 97 Hebr. 1, 3. ** Joan. 1, 14. 291 Petr. I, • Galat. iv, 6.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. meum in vobis collocans. In nobis enim est Christus per Spiritum, ad incorruptionem transferens id quod natura sua est corruptibile, et a morte ad immortalitatem traducens. Unde et Paulus ait: • Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, viνιficabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in nobis *., Licet enim ex Patre Spiritus sanctus procedat, venit tamen per Filium, et proprius est ejus. Omnia quippe sunt a Patre per Filium. Quod enim per Spiritum in vitam æternam reformati simus, divinus nobis Psalmista testis aderit, clamans ad universi Deum: • Aperiente te manum tuam, omnia implebuntur bonitate; avertente autem te faciem, turbabuntur. Αuferes spiritum eorum, et deficient et in pulverem suum revertentur. Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terræ *.» Audis quomodo prævaricatio in Adam ac divinorum mandatorum repudiatio naturam hominis imminuerit, et in terram suam redire coegerit. At postquam misit Deus Spiritum suum, et participes naturæ suæ nos reddidit, ac per eum renovata est facies terræ, in novitatem vitæ reformati fuimus, deposita corruptione peccati et æterna denuo vita recepta per gratiam et benignitatem Domini nostri Jesu Christi, per quem et cum quo Deo ac Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula. Amen. ἐμὸν ἐνοικίσας ὑμῖν. Ἐν ἡμῖν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός sortes autem naturæ divinæ vos reddidi, Spiritum διὰ τοῦ Πνεύματος, μετατρέπων εἰς ἀφθαρσίαν τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, καὶ μετατιθεὶς ἐκ τοῦ καταθνήσκειν πρὸς τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Διὸ καὶ ὁ Παῦλός φησιν, ότι ο Εγείρας Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. ο Εἰ γὰρ καὶ πρόεισιν ἐκ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ἔρχεται δι' Υἱοῦ, καὶ ἰδιόν ἐστιν αὐτοῦ. Πάντα γὰρ δι' Υἱοῦ παρὰ Πατρός. Ὅτι γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς ζωὴν ἀνε επλάσθημεν τὴν αἰώνιον, ὁ θεῖος ἡμῖν Μελῳδὸς ἐπισ μαρτυρήσει, βοῶν ὡς πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεόν • Ανοίξαντος σοῦ τὴν χεῖρα, τὰ σύμπαντα πλη σθήσεται χρηστότητος· ἀποστρέψαντος δὲ σοῦ τὸ πρόσωπον, ταραχθήσονται. Ἀντανελεῖς τὸ πνεῦμα αὐτῶν, καὶ ἐκλείψουσι, καὶ εἰς τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν. Ἐξαποστελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Ακούεις όπως συνετάραξεν ἡμῖν τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἡ παράβασις ἡ ἐν 'Αδάμ, καὶ οἱονεὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ἡ ἀποστροφή, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν γῆν ὑπου νοστῆσαι παρεσκεύασεν. "Οτε δὲ ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ μετόχους ἡμᾶς ἀπέδειξε τῆς ἰδίας φύσεως, καὶ δι' αὐτοῦ ἀνεκαινίσθη τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, μετεμορφώθημεν εἰς καινότητα ζωής, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἀποβαλόντες φθοράν, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς εἰσαὖθις ἐπιδραξάμενοι διὰ τῆς χάριτος καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. • Rom. vult, 11. * Psal. c11, 28-30. Aubertus, συνέταξεν, et in margine, γρ. συνέτηξεν. Επιτ. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΔΕΚΑΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. CAPITA QUÆ IN LIBRO DECIMO CONTINENTUR. Α'. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἴσος δὲ μᾶλλον καὶ ὅμοιος κατὰ φύσιν αὐτῷ, προκειμένου ζητοῦ·. Εἰ ἠγαπατε με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα που ρεύομαι, ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Β. Οτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱός, καὶ οὐχ ἑτεροφυής, οὐδὲ ἔκφυλος κατά τινας των διεστραμμένων, προκειμένου ῥητοῦ. Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα» και Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.» • Joan. xiv, 28. • Joan. xv, I. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius, sed æqualis potius eique similis secundum naturam, proposito dicto, ο Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem, quia Pater major me est 5. ' 11. Quod Deo ac Patri consubstantialis sit Filius, non autem alterius naturæ, neque diversi generis. ut nonnulli perperam sentiuni, proposito dicto, ‹ Ego sum vitis, vos palmites; › et, Pater meus agricola est.»

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. meum in vobis collocans. In nobis enim est Christus per Spiritum, ad incorruptionem transferens id quod natura sua est corruptibile, et a morte ad immortalitatem traducens. Unde et Paulus ait: • Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, viνιficabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in nobis *., Licet enim ex Patre Spiritus sanctus procedat, venit tamen per Filium, et proprius est ejus. Omnia quippe sunt a Patre per Filium. Quod enim per Spiritum in vitam æternam reformati simus, divinus nobis Psalmista testis aderit, clamans ad universi Deum: • Aperiente te manum tuam, omnia implebuntur bonitate; avertente autem te faciem, turbabuntur. Αuferes spiritum eorum, et deficient et in pulverem suum revertentur. Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terræ *.» Audis quomodo prævaricatio in Adam ac divinorum mandatorum repudiatio naturam hominis imminuerit, et in terram suam redire coegerit. At postquam misit Deus Spiritum suum, et participes naturæ suæ nos reddidit, ac per eum renovata est facies terræ, in novitatem vitæ reformati fuimus, deposita corruptione peccati et æterna denuo vita recepta per gratiam et benignitatem Domini nostri Jesu Christi, per quem et cum quo Deo ac Patri gloria cum sancto Spiritu in sæcula. Amen. ἐμὸν ἐνοικίσας ὑμῖν. Ἐν ἡμῖν γὰρ ἐστιν ὁ Χριστός sortes autem naturæ divinæ vos reddidi, Spiritum διὰ τοῦ Πνεύματος, μετατρέπων εἰς ἀφθαρσίαν τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, καὶ μετατιθεὶς ἐκ τοῦ καταθνήσκειν πρὸς τὸ μὴ οὕτως ἔχον. Διὸ καὶ ὁ Παῦλός φησιν, ότι ο Εγείρας Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. ο Εἰ γὰρ καὶ πρόεισιν ἐκ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ἔρχεται δι' Υἱοῦ, καὶ ἰδιόν ἐστιν αὐτοῦ. Πάντα γὰρ δι' Υἱοῦ παρὰ Πατρός. Ὅτι γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς ζωὴν ἀνε επλάσθημεν τὴν αἰώνιον, ὁ θεῖος ἡμῖν Μελῳδὸς ἐπισ μαρτυρήσει, βοῶν ὡς πρὸς τὸν τῶν ὅλων Θεόν • Ανοίξαντος σοῦ τὴν χεῖρα, τὰ σύμπαντα πλη σθήσεται χρηστότητος· ἀποστρέψαντος δὲ σοῦ τὸ πρόσωπον, ταραχθήσονται. Ἀντανελεῖς τὸ πνεῦμα αὐτῶν, καὶ ἐκλείψουσι, καὶ εἰς τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέψουσιν. Ἐξαποστελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Ακούεις όπως συνετάραξεν ἡμῖν τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἡ παράβασις ἡ ἐν 'Αδάμ, καὶ οἱονεὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ἡ ἀποστροφή, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν γῆν ὑπου νοστῆσαι παρεσκεύασεν. "Οτε δὲ ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ μετόχους ἡμᾶς ἀπέδειξε τῆς ἰδίας φύσεως, καὶ δι' αὐτοῦ ἀνεκαινίσθη τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, μετεμορφώθημεν εἰς καινότητα ζωής, τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἀποβαλόντες φθοράν, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς εἰσαὖθις ἐπιδραξάμενοι διὰ τῆς χάριτος καὶ φιλανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. • Rom. vult, 11. * Psal. c11, 28-30. Aubertus, συνέταξεν, et in margine, γρ. συνέτηξεν. Επιτ. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΔΕΚΑΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. CAPITA QUÆ IN LIBRO DECIMO CONTINENTUR. Α'. Ὅτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἴσος δὲ μᾶλλον καὶ ὅμοιος κατὰ φύσιν αὐτῷ, προκειμένου ζητοῦ·. Εἰ ἠγαπατε με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα που ρεύομαι, ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Β. Οτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱός, καὶ οὐχ ἑτεροφυής, οὐδὲ ἔκφυλος κατά τινας των διεστραμμένων, προκειμένου ῥητοῦ. Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα» και Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.» • Joan. xiv, 28. • Joan. xv, I. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius, sed æqualis potius eique similis secundum naturam, proposito dicto, ο Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem, quia Pater major me est 5. ' 11. Quod Deo ac Patri consubstantialis sit Filius, non autem alterius naturæ, neque diversi generis. ut nonnulli perperam sentiuni, proposito dicto, ‹ Ego sum vitis, vos palmites; › et, Pater meus agricola est.»

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER DECIMUS. 825-26 XIV, 21. Qui habet mandala mea el. servat ea, ille est qui diligit me; qui autem diligit me, diligetur a Patre men: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγα πηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· κἀγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Φανερωτέραν ἔσεσθαι τοῦ μυστηρίου τὴν ἀποκάλυ ψιν τότε δὴ μάλιστα λέγων ἐν ἡμῖν, ὅταν ἑαυτοὺς ἀπαθρήσωμεν ζῶντας καθ' ὁμοιότητα τὴν αὐτοῦ - • Ζῶ γὰρ κἀγώ, φησί, ζήσεσθε δὲ καὶ ὑμεῖς.» Πλη μοφορουμένης ὥσπερ τῆς ἑκάστου διανοίας, οὐκ ἐξ ὧν Ακροάσατο, καὶ πεπίστευκε μόνον, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν ἂν ἔχοι μᾶλλον, κομισάμενος ἤδη τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Πεῖρα γὰρ λόγων εὐσθενεστέρα πρὸς τὸ ἀναπείθειν δύνασθαι καὶ πληροφορεῖν. ἵνα μὴ πᾶσιν ἁπλῶς προκεῖσθαι νομίζωμεν τὸ ἐξεῖναι τυχὸν τῆς οὕτω σεπτῆς ἀπολαῦσαι δωρεᾶς, καὶ εἰ μή τινες εἶεν ἀγαθοὶ, καὶ τῷ θείῳ λελαμπρυσμένοι φόβῳ, τὸ τῶν ἀγαπών των αὐτὸν πρόσωπον παραζεύξας εὐθὺς τῷ λόγῳ, δέ δεῖχεν ἐναργῶς ὡς οὐχ ἑτέροις ἐλεῖν τὴν οὕτως ἀσύγ κριτον ἐξέσται χάριν, εἰ μὴ τοῖς ἄριστα διαζήν ἑλομέ νοις· οὗτοι γὰρ ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτόν. Εἰ γὰρ καὶ τὰ πάντων τυχόν διεγείρῃ σώματα Χριστὸς ἀναστήσονται γὰρ πονηροί, καὶ ἀγαθοὶ), ἀλλ᾽ οὐχ ἅπασιν αδιακρίτως πρὸς δόξαν ἢ τρυφὴν τὸ ἀναβιώναι δοθε σεται. Πρόδηλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν ἐπὶ τὸ κολάζεσθαι μόνον λαβόντες τὴν ἀνάστασιν, θανάτου παντός ἀπηνεστέραν ἕξουσι τὴν ζωήν, οἱ δὲ μακροὺς ἐν μακαριότητι τρίβοντες χρόνους, ζήσουσιν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ πολύευκτόν τε καὶ ἁγίαν ζωήν. Ὅτι γὰρ οἱ τὴν ἐπὶ τῷ κολάζεσθαι ψῆφον ἀποκομίζεσθαι μέλλοντες παρὰ Χριστοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσ σεως, ἄγευστοι μενοῦσι τῆς· μακαρίας ζωῆς, καίτοι κοινὸν τοῖς ἁγίοις τὸ ἀναβιῶναι λαχόντες, παραδη λοῖ λέγων· Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώ γιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν.» Σύνες γὰρ ὅπως, καίτοι πάντων πονηρῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἀνα στήσεσθαι προσδοκωμένων, τοὺς ἐνόχους τοῖς τῆς ἀπειθείας ἐγκλήμασιν, οὐδὲ ὅσον ἀπαθρῆσαι μόνον φησὶ τὴν ζωὴν, ζωὴν εἶναι λέγων, οὐχὶ πάντως τὸ ἀναστῆναι μόνον, ἀλλ' ἐκείνην, οἶμαι, καὶ μάλα είν κότως, τὴν ἐν ἀναπαύσει καὶ δόξῃ καὶ τρυφαίς, πνευματικαῖς δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέραις. Τρυφῆς δὲ τρόπος πνευματικός, ἡ τελεία περὶ Θεοῦ γνώσις, καὶ τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων ἡ ἀκριβῆς ἀποκάλυ Mysterii revelationem tunc præsertim manifestam fore dicens, cum nos ad ejus similitudinem viventes conspexerimus: c Vivo enim ego, inquit, et vos vivetis 7: > cujus rei fides unicuique fiet non ex iis quæ audierit, sed ex rerum ipsarum possessione promissionis exitum reportant. Praestat enim experimentum verbis ad persuadendum fidemque certo faciendam. Veruin ne tam augusto dono cunctos passim frui posse putemus, tametsi probi non sint ac divino metu illustrati, personam corum a quibus diligitur statim subjiciens, manifeste ostendit nullos alios tam incomparabileın gratiam suscipere posse, nisi qui recte vivendi viam institerint: hi enim sunt qui diligunt eum. Licet enim Christus omnium corpora excitaturus sit (resurgent enim 827 boni atque mali), non tamen omnibus indifferenter ad gloriam aut delicias reviviscere dabitur. Manifestum enim est quod hi quidem excitati tantum ad supplicium, omni morte vitam crudeliorem habituri sunt, illi vero in felicitate longum degentes ævum, optabilem in Christo et sanctam vitam revera vivent. Quod enim hi qui tempore judicii suppliciis a Christo sunt addicendi, exsortes beatæ vitæ futuri sint, quamvis communem sanctis resurrectionem sortiantur, ostendit dicens: • Qui credit in Filium, G habet vitam æternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum *.» Animadverte enim quo pacto, licet omnes boni ac mali suscitandi sint, incredulitatis tamen reos ue visuros quidem vitam dicat, vitam esse inquiens, non utique resurgere tantum, sed illan, opinor, quæ in requie et gloria, deliciisque spiritalibus, non autem aliis versatur. Deliciarum autem spiritalis modus est, perfecta Dei cognitio, et mysteriorum Christianorum perfecta revelatio, non in speculo rursus et in ænigmate', sicuti nunc obscuros rerum quæsitarum characteres edens, sed tota pure in nobis elucens et emicans, et perfectissimam notitiam inserens. ‹ Quod enim ex ▼ Joan. xiv, 19. • Joan. 111, 36. ' I Cor. xiii, 12.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER DECIMUS. 825-26 XIV, 21. Qui habet mandala mea el. servat ea, ille est qui diligit me; qui autem diligit me, diligetur a Patre men: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγα πηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· κἀγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Φανερωτέραν ἔσεσθαι τοῦ μυστηρίου τὴν ἀποκάλυ ψιν τότε δὴ μάλιστα λέγων ἐν ἡμῖν, ὅταν ἑαυτοὺς ἀπαθρήσωμεν ζῶντας καθ' ὁμοιότητα τὴν αὐτοῦ - • Ζῶ γὰρ κἀγώ, φησί, ζήσεσθε δὲ καὶ ὑμεῖς.» Πλη μοφορουμένης ὥσπερ τῆς ἑκάστου διανοίας, οὐκ ἐξ ὧν Ακροάσατο, καὶ πεπίστευκε μόνον, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν ἂν ἔχοι μᾶλλον, κομισάμενος ἤδη τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Πεῖρα γὰρ λόγων εὐσθενεστέρα πρὸς τὸ ἀναπείθειν δύνασθαι καὶ πληροφορεῖν. ἵνα μὴ πᾶσιν ἁπλῶς προκεῖσθαι νομίζωμεν τὸ ἐξεῖναι τυχὸν τῆς οὕτω σεπτῆς ἀπολαῦσαι δωρεᾶς, καὶ εἰ μή τινες εἶεν ἀγαθοὶ, καὶ τῷ θείῳ λελαμπρυσμένοι φόβῳ, τὸ τῶν ἀγαπών των αὐτὸν πρόσωπον παραζεύξας εὐθὺς τῷ λόγῳ, δέ δεῖχεν ἐναργῶς ὡς οὐχ ἑτέροις ἐλεῖν τὴν οὕτως ἀσύγ κριτον ἐξέσται χάριν, εἰ μὴ τοῖς ἄριστα διαζήν ἑλομέ νοις· οὗτοι γὰρ ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτόν. Εἰ γὰρ καὶ τὰ πάντων τυχόν διεγείρῃ σώματα Χριστὸς ἀναστήσονται γὰρ πονηροί, καὶ ἀγαθοὶ), ἀλλ᾽ οὐχ ἅπασιν αδιακρίτως πρὸς δόξαν ἢ τρυφὴν τὸ ἀναβιώναι δοθε σεται. Πρόδηλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν ἐπὶ τὸ κολάζεσθαι μόνον λαβόντες τὴν ἀνάστασιν, θανάτου παντός ἀπηνεστέραν ἕξουσι τὴν ζωήν, οἱ δὲ μακροὺς ἐν μακαριότητι τρίβοντες χρόνους, ζήσουσιν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ πολύευκτόν τε καὶ ἁγίαν ζωήν. Ὅτι γὰρ οἱ τὴν ἐπὶ τῷ κολάζεσθαι ψῆφον ἀποκομίζεσθαι μέλλοντες παρὰ Χριστοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσ σεως, ἄγευστοι μενοῦσι τῆς· μακαρίας ζωῆς, καίτοι κοινὸν τοῖς ἁγίοις τὸ ἀναβιῶναι λαχόντες, παραδη λοῖ λέγων· Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώ γιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν.» Σύνες γὰρ ὅπως, καίτοι πάντων πονηρῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἀνα στήσεσθαι προσδοκωμένων, τοὺς ἐνόχους τοῖς τῆς ἀπειθείας ἐγκλήμασιν, οὐδὲ ὅσον ἀπαθρῆσαι μόνον φησὶ τὴν ζωὴν, ζωὴν εἶναι λέγων, οὐχὶ πάντως τὸ ἀναστῆναι μόνον, ἀλλ' ἐκείνην, οἶμαι, καὶ μάλα είν κότως, τὴν ἐν ἀναπαύσει καὶ δόξῃ καὶ τρυφαίς, πνευματικαῖς δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέραις. Τρυφῆς δὲ τρόπος πνευματικός, ἡ τελεία περὶ Θεοῦ γνώσις, καὶ τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων ἡ ἀκριβῆς ἀποκάλυ Mysterii revelationem tunc præsertim manifestam fore dicens, cum nos ad ejus similitudinem viventes conspexerimus: c Vivo enim ego, inquit, et vos vivetis 7: > cujus rei fides unicuique fiet non ex iis quæ audierit, sed ex rerum ipsarum possessione promissionis exitum reportant. Praestat enim experimentum verbis ad persuadendum fidemque certo faciendam. Veruin ne tam augusto dono cunctos passim frui posse putemus, tametsi probi non sint ac divino metu illustrati, personam corum a quibus diligitur statim subjiciens, manifeste ostendit nullos alios tam incomparabileın gratiam suscipere posse, nisi qui recte vivendi viam institerint: hi enim sunt qui diligunt eum. Licet enim Christus omnium corpora excitaturus sit (resurgent enim 827 boni atque mali), non tamen omnibus indifferenter ad gloriam aut delicias reviviscere dabitur. Manifestum enim est quod hi quidem excitati tantum ad supplicium, omni morte vitam crudeliorem habituri sunt, illi vero in felicitate longum degentes ævum, optabilem in Christo et sanctam vitam revera vivent. Quod enim hi qui tempore judicii suppliciis a Christo sunt addicendi, exsortes beatæ vitæ futuri sint, quamvis communem sanctis resurrectionem sortiantur, ostendit dicens: • Qui credit in Filium, G habet vitam æternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum *.» Animadverte enim quo pacto, licet omnes boni ac mali suscitandi sint, incredulitatis tamen reos ue visuros quidem vitam dicat, vitam esse inquiens, non utique resurgere tantum, sed illan, opinor, quæ in requie et gloria, deliciisque spiritalibus, non autem aliis versatur. Deliciarum autem spiritalis modus est, perfecta Dei cognitio, et mysteriorum Christianorum perfecta revelatio, non in speculo rursus et in ænigmate', sicuti nunc obscuros rerum quæsitarum characteres edens, sed tota pure in nobis elucens et emicans, et perfectissimam notitiam inserens. ‹ Quod enim ex ▼ Joan. xiv, 19. • Joan. 111, 36. ' I Cor. xiii, 12.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER DECIMUS. 825-26 XIV, 21. Qui habet mandala mea el. servat ea, ille est qui diligit me; qui autem diligit me, diligetur a Patre men: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με, ἀγα πηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου· κἀγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Φανερωτέραν ἔσεσθαι τοῦ μυστηρίου τὴν ἀποκάλυ ψιν τότε δὴ μάλιστα λέγων ἐν ἡμῖν, ὅταν ἑαυτοὺς ἀπαθρήσωμεν ζῶντας καθ' ὁμοιότητα τὴν αὐτοῦ - • Ζῶ γὰρ κἀγώ, φησί, ζήσεσθε δὲ καὶ ὑμεῖς.» Πλη μοφορουμένης ὥσπερ τῆς ἑκάστου διανοίας, οὐκ ἐξ ὧν Ακροάσατο, καὶ πεπίστευκε μόνον, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν ἂν ἔχοι μᾶλλον, κομισάμενος ἤδη τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Πεῖρα γὰρ λόγων εὐσθενεστέρα πρὸς τὸ ἀναπείθειν δύνασθαι καὶ πληροφορεῖν. ἵνα μὴ πᾶσιν ἁπλῶς προκεῖσθαι νομίζωμεν τὸ ἐξεῖναι τυχὸν τῆς οὕτω σεπτῆς ἀπολαῦσαι δωρεᾶς, καὶ εἰ μή τινες εἶεν ἀγαθοὶ, καὶ τῷ θείῳ λελαμπρυσμένοι φόβῳ, τὸ τῶν ἀγαπών των αὐτὸν πρόσωπον παραζεύξας εὐθὺς τῷ λόγῳ, δέ δεῖχεν ἐναργῶς ὡς οὐχ ἑτέροις ἐλεῖν τὴν οὕτως ἀσύγ κριτον ἐξέσται χάριν, εἰ μὴ τοῖς ἄριστα διαζήν ἑλομέ νοις· οὗτοι γὰρ ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτόν. Εἰ γὰρ καὶ τὰ πάντων τυχόν διεγείρῃ σώματα Χριστὸς ἀναστήσονται γὰρ πονηροί, καὶ ἀγαθοὶ), ἀλλ᾽ οὐχ ἅπασιν αδιακρίτως πρὸς δόξαν ἢ τρυφὴν τὸ ἀναβιώναι δοθε σεται. Πρόδηλον γὰρ ὅτι οἱ μὲν ἐπὶ τὸ κολάζεσθαι μόνον λαβόντες τὴν ἀνάστασιν, θανάτου παντός ἀπηνεστέραν ἕξουσι τὴν ζωήν, οἱ δὲ μακροὺς ἐν μακαριότητι τρίβοντες χρόνους, ζήσουσιν ὄντως τὴν ἐν Χριστῷ πολύευκτόν τε καὶ ἁγίαν ζωήν. Ὅτι γὰρ οἱ τὴν ἐπὶ τῷ κολάζεσθαι ψῆφον ἀποκομίζεσθαι μέλλοντες παρὰ Χριστοῦ, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς κρίσ σεως, ἄγευστοι μενοῦσι τῆς· μακαρίας ζωῆς, καίτοι κοινὸν τοῖς ἁγίοις τὸ ἀναβιῶναι λαχόντες, παραδη λοῖ λέγων· Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱόν, ἔχει ζωὴν αἰώ γιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ ἐπ' αὐτόν.» Σύνες γὰρ ὅπως, καίτοι πάντων πονηρῶν τε καὶ ἀγαθῶν ἀνα στήσεσθαι προσδοκωμένων, τοὺς ἐνόχους τοῖς τῆς ἀπειθείας ἐγκλήμασιν, οὐδὲ ὅσον ἀπαθρῆσαι μόνον φησὶ τὴν ζωὴν, ζωὴν εἶναι λέγων, οὐχὶ πάντως τὸ ἀναστῆναι μόνον, ἀλλ' ἐκείνην, οἶμαι, καὶ μάλα είν κότως, τὴν ἐν ἀναπαύσει καὶ δόξῃ καὶ τρυφαίς, πνευματικαῖς δὲ δηλονότι, καὶ οὐχ ἑτέραις. Τρυφῆς δὲ τρόπος πνευματικός, ἡ τελεία περὶ Θεοῦ γνώσις, καὶ τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων ἡ ἀκριβῆς ἀποκάλυ Mysterii revelationem tunc præsertim manifestam fore dicens, cum nos ad ejus similitudinem viventes conspexerimus: c Vivo enim ego, inquit, et vos vivetis 7: > cujus rei fides unicuique fiet non ex iis quæ audierit, sed ex rerum ipsarum possessione promissionis exitum reportant. Praestat enim experimentum verbis ad persuadendum fidemque certo faciendam. Veruin ne tam augusto dono cunctos passim frui posse putemus, tametsi probi non sint ac divino metu illustrati, personam corum a quibus diligitur statim subjiciens, manifeste ostendit nullos alios tam incomparabileın gratiam suscipere posse, nisi qui recte vivendi viam institerint: hi enim sunt qui diligunt eum. Licet enim Christus omnium corpora excitaturus sit (resurgent enim 827 boni atque mali), non tamen omnibus indifferenter ad gloriam aut delicias reviviscere dabitur. Manifestum enim est quod hi quidem excitati tantum ad supplicium, omni morte vitam crudeliorem habituri sunt, illi vero in felicitate longum degentes ævum, optabilem in Christo et sanctam vitam revera vivent. Quod enim hi qui tempore judicii suppliciis a Christo sunt addicendi, exsortes beatæ vitæ futuri sint, quamvis communem sanctis resurrectionem sortiantur, ostendit dicens: • Qui credit in Filium, G habet vitam æternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum *.» Animadverte enim quo pacto, licet omnes boni ac mali suscitandi sint, incredulitatis tamen reos ue visuros quidem vitam dicat, vitam esse inquiens, non utique resurgere tantum, sed illan, opinor, quæ in requie et gloria, deliciisque spiritalibus, non autem aliis versatur. Deliciarum autem spiritalis modus est, perfecta Dei cognitio, et mysteriorum Christianorum perfecta revelatio, non in speculo rursus et in ænigmate', sicuti nunc obscuros rerum quæsitarum characteres edens, sed tota pure in nobis elucens et emicans, et perfectissimam notitiam inserens. ‹ Quod enim ex ▼ Joan. xiv, 19. • Joan. 111, 36. ' I Cor. xiii, 12.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ergo doceret nos Dominus noster Jesus Christus diligentibus se et divina ejus mandata facientibus revelationis promissionem convenire, et propriam esse potius quam iis qui contraria sentiunt ac faciunt, utiliter dictis subjunxit, dicens: «Qμεί habet mandala mea, el servat ca, ille est qui diligit me ut, ο Is autem habet mandala, quicunque fidem suscepit, et per bonam memoriam evangelicorum præceptorum doctrinam puram ac nitidam mente hausit, eaque actu et opere adimplet, et factorum splendore clarere studet. Perfectus itaque totusque ad pietatem formatus ille est qui ex his duobus, fide nimirum et opere, sanctitatis Christianæ testimonium habet: In ore enim ψις, οὐκ ἂν ἐσόπτρῳ πάλιν καὶ ἐν αἰνίγματι, καθά- parte est evacuabitur,» juxta Pauli vocem t. Cum περ καὶ νῦν ἀμυδροὺς ἡμῖν τῶν ζητουμένων τους χαρακτῆρας ἐμφαίνουσα, ἀλλ' ὅλη καθαρῶς ἐν ἡμῖν διαφαινομένη τε καὶ λάμπουσα, καὶ τελειοτάτην ἐμποιοῦσα τὴν εἴδησιν. • Τὸ γὰρ ἐκ μέρους καταργηθήσεται,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Διδάσκων τσιγαροῦν ἡμᾶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὅτι τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις αὐτὸν, καὶ τοῖς τῶν θείων αὐτοῦ κηρυγμάτων ἐργάταις, ἡ τῆς ἀποκαλύψεως ὑπόσχεσις, πρεπωδεστέρα τέ ἐστι, καὶ οἰκείως ἔχουσα μᾶλλον, οὐ μὴν τοῖς τἀναντία πεφρονηκόσι τε καὶ δεδρακόσι, χρησιμώτατα τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε, λέγων· Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου, καὶ τηρῶν αὐ τὰς, οὗτός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με. ν. Ἔχει δέ τις τὰς ἐν τολὰς, τὴν πίστιν παραδεξάμενος, καὶ διὰ μνήμης ἀγαθῆς εἰς τὸν οἰκεῖον εἰσοικισάμενος νοῦν, τὴν ἀθόλωτόν τε καὶ διειδὴ τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων παί δευσιν, πληροῖ δὲ αὐτὰς πρακτικῶς ἐνεργῶν, καὶ τῇ τῶν δρωμένων λαμπρότητι διαπρεπής ὁρᾶσθαι σπουδάζων. Τέλειος οὖν ἄρα καὶ ὁλοκλήρως απηρτισμένος εἰς εὐσέβειαν, ὁ πίστει τε καὶ πράξει δι' ἀμφοῖν, ὥσπερ ἐπὶ ὁσιότητι τῇ κατὰ Χριστὸν μαρτυ ρούμενος. «Ἐπὶ στόματος γὰρ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τὸν δὲ δὴ τοιοῦτον, εἰκότως ἀγαπήσει μὲν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἀγαπήσει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ ὁ Υἱός. "Ωσπερ γάρ ἐστιν ὁμοούσιος, οὕτω καὶ συνεθελητής τῷ ἰδίῳ γεννήτορι. Μιᾶς γὰρ οὐσίας ἓν δήπου τὸ θέλημα, καὶ σκοπὸς ἐφ᾽ ἅπασιν εἷς, καὶ τὸ διαφωνοῦν οὐδὲν, ήγουν εἰς ἑτέραν καὶ ἑτέραν κατασχίζον θέλησιν. Τοῖς γε μὴν τῆς θείας ἀγάπης ἠξιωμένοις λαμπρὸν ἐπιδώσειν τὸ γέρας ἐπαγγέλλεται, καὶ ὅτι ταῖς ὑπὲρ λόγον αὐτοὺς καταστέψει δωρεαίς. «Εμφανίσω γάρ, φησίν, αὐτῷ ἐμαυτόν. ο Καθαροὶ γὰρ παρὰ τοῖς καθαροίς οἱ περὶ τῆς θεοπτίας ἔσονται λόγοι· διαλάμπει δὲ ὁ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς, διὰ τοῦ ἰδίου δηλονότι Πνεύματος εἰς ἕκαστα τῶν δεόντων φωταγωγῶν, καὶ ἀῤῥήτοις τισὶ δαδουχίαις ταῖς κατὰ τὸν νοῦν ἑαυτὸν ἐκκαλύπτων καὶ ἐμφανῆ καθιστάς. Οἱ δὲ ἅπαξ ελόντες, μακάριοι τε και ζηλωτοί. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτός τις εἶναι λέγων ὁ προφήτης Δαβίδ· ο 'Ακούσομαι τί λαλήσει ἐν ἐμοὶ Κύριος ὁ Θεός.» Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ θεῖος ἐπιστέλλων Απόστολος·. Εἰ δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ;» Λαλεῖ γὰρ ἐν τοῖ; ἁγίοις διὰ τοῦ Πνεύματος τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ ἕτερα δὲ πρὸς τούτοις ἀποκαλύπτων μυστήρια. Διά γάρ του τοῦτο, καὶ συνέντες ἀκριβῶς αὐτὰ, ποτὲ μὲν λέγουσιν, ὅτι «Ἡμῖν μὲν ἀπεκάλυψεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος, ο ποτὲ δὲ πάλιν, «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν,» νοῦν εἶναι λέγοντες τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ Ἰούδας, οὐχ ὁ Ἰσκαριώτης· Κύριε, τι γέγονεν, ὅτι ἡμῖν μέλλεις ἐμφανίζειν σεαυτόν, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ; Ἐξ ἀγάπης μὲν πρόεισι φιλοπευστήσων & μαθη τῆς, πλὴν οὐκ ἀκριβῶς ὁρᾶται συνεὶς τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον. Ο μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐξαίρετόν τινα τοῖς ἁγίοις ὑπισχνείτο τὴν γνῶσιν, καὶ οὐχὶ τῇ τῶν ἄλλων παρεικασμένην. Ἰσχνότεροι γὰρ καὶ κατὰ πολὺ διειδέστεροι τῶν θείων μυστηρίων οι χαρακτῆρες ἐν τοῖς ἀνθρώποις τοῖς θείοις ἐκλάμπου duorum aut trium testium stabit omne verbum, ut scriptum est. Quicunque vero talis sit, hunc jure Deus ac Pater diliget, nec minus item Filius. Ut enim 828 est consubstantialis, ita et ejusdem est cum Genitore suo voluntatis. Unius enim substantiæ una utique est voluntas, unusque scopus in omnibus, nec discrepantia ulla, qua in diversa ferantur. Quoscunque vero dilectione sua Deus dignatus fuerit, iis clarum præmium daturum se pollicetur, eosque donis omni oratione majoribus coronaturum. «Manifestabo enini, inquit, ei meipsum. Puri enim apud puros erunt de Dei visione sermones: resplendet vero Christus in iis, per suum nempe Spiritum ad officia singula eos deducens, et ineffabili illustratione seipsum eorum mentibus revelans atque manifestans. Qui vero semel eum susceperint, beati et spectabiles erunt. Talis mihi videtur David propheta, cum ait: ‹Audiam quid loquatur in me Dominus Deus. ¹³., Quin et ipse divinus Apostolus scribens: An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christus '?» Loquitur enim in sanetis per Spiritum, tum sua, tum alia præterea revelans mysteria. Idcirco enim et accurate ea intelligentes alias quidem aiunt: Nobis revelavit Deus per Spiritum 18; alias vero: «Nos Christi sensum habemus“,› sensum Christi Spiritum ejus esse dicentes. XIV, 22. Dicit ei Judas, non ille Iscariotes: Damine, quid factum est quia manifestaturus es nobis leipsum, et non mundo? Siscitaturus quidem dilectionis vi et impulsu accedit discipulus, sed non accurate Servatoris sermonem capere videtur. Dominus enim noster Jesus Christus eximiam quamdam sanctis cognitionem pollicebatur, nec aliorum cognitioni sinilem. Subtiliores quippe ac multo clariores divinorum mysteriorum characteres in divinis homini- ** { Cor. xi, 10. 11 Joan. xɩv, 21. 13 Deut. xix, 15; Matth. xviii, 16. 10 Psal. LXXXIV, 9. 10. 1 Cor. 10 1 Cor. 11, 10. to Ibid. 16.

ο bus elucent: in iis vero qui nondum ad eam men- σιν ἐν δὲ τοῖς οὔπω πρὸς τοῦτο φρενών καθαρότη tis puritatem pervenerint, ut cognitionem corum quæ orationem superant dono Spiritus clare percipere queant, simplex cognitio spectatur, quæ in co tantum forte versatur quod sciunt Deum esse Christum, et Filium revera secundum naturam Dei. Cum igitur tantum discriminis intercedat, et vulgarium hominum cognitio multum ab ea quæ in sanctis cernitur dissideat, nullo tamen diserimine discipulus accedit rogans quamobrem non omnibus hominibus, sed solis tantum sanctis revelaturum se polliceatur. Illud vero, «quid factum est, cumn ait, 829 tale quiddam innuere velle videtur: Scopus tui ad nos adventus tibi est, ο Domine, non ut aliquibus seorsim notus fas, aliquibus non item audivimus quippe in prophetis: Quia videbit omnis caro salutare Dei "; sed et ipse clamabas dicens: Gaude et lactare, filia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus, et confugient gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt ei in populum 18., Ipsi quoque congregati auribus nostris audivimus, cum ad nos diceres: • Quando exaltatus fuero de terra, omnia traham ad meipsum "., Quin et ad Judæos dixisti Quia et alias oves habeo quæ non sønt ex hoc ovili et illas oportet me adducere, et fiet unum ovile, et unus pastor"., Cum igitur in omnes gratia per te manatura speretur, omnesque ad Dei cognitionem congregatum iri tu nobis clare promiseris, et sanctorum prophetarum id voce confirmetur, quid factum est? quonam abiit, inquit, aut quonam translatus est promissionis scopus? cur vero non omnibus hominibus, sed nobis duntaxat te manifestas? Hic ergo sensus est, opinor, verborum discipuli: quid autem a vera sententia eum abduxerit, operæ pretium est ostendere. Dominus noster Jesus Christus dixerat: < Modicum, et mundus me jam non videt; vos autem videtis me ".› Atqui manifestum est ibi eum mundum dicere, non omnes qui in terra degunt homines: omnes quippe boni ac mali sunt in hoc mundo; sed mundum eos nominasse potius qui terrena sapiunt ", et qui vanitati mundi suam mentem subjiciunt. Hoc igitur cum non satis caperet discipulus, existimavit ipsum dicere, se reliquorum omnium hominum oculis, interioribus nimirum, tectum iri, et inconspicabilem fore prorsus, nec ulli cognitum iri nisi suis duntaxat discipulis hæc ignorationis ei causa fuit. Quippe si intellexisset initio, non utique accessisset rogans: c Quid factum est, quia manifestaturus es nobis teipsum, et non mundo? › In eam igitur sententiam adductus est, juxta tritam et vulgatam loquendi consuetudinem vocis hujus significatione intellecta. Mundum quippe vulgo nominare solemus, omnes qui in universo mundo sunt, ut si 17 Isa. XL, 5. τος ἀφιγμένοις, ὡς ἑλεῖν δύνασθαι λαμπρῶς τῶν ὑπὲρ λόγον τὴν εἴδησιν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος δωρεάς, ἐν ἁπλοῖς ἡ γνῶσις ὁρᾶται λογισμοῖς, καὶ κατὰ μόνον ἐστὶ τὸ εἰδέναι τυχὸν ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ. Τοσαύτης τοιγαρ οὖν μεταξὺ χωρούσης τῆς διαφορᾶς, καὶ κατὰ πολύ διειργούσης τῶν ἀγελαίων τὴν γνῶσιν τῆς ἐν τοῖς ἁγίοις θεωρουμένης, ἀδιαφορήσας ὁ μαθητής πρόσ εἰσιν ἐρωτῶν ἀνθ' ὅτου μὴ πᾶσιν τοῖς κατὰ τὴν οίκου· μένην ἀποκαλύψειν ἑαυτὸν, μόνοις δὲ τοῖς ἁγίοις ἐπαγγέλλεται. Τὸ δὲ < τί γέγονεν, ἀναβοῶν, ἔοικε τι τοιοῦτον ὑπαινίττεσθαι θέλειν. Σκοπός σοι, φησί, τῆς εἰς ἡμᾶς ἀφίξεως, ὦ Δέσποτα, τὸ μὴ τισὶ μὲν ἀνὰ μέρος γινώσκεσθαι, τισὶ δὲ οὐκέτι· ηκούομεν γάρ ἐν προφήταις· ὁ Οτι έψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. ο 'Αλλὰ καὶ αὐτὸς ἐφώνεις βοῶν· «Τέρπου καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος, καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ πρὸς τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐτῷ εἰς λαόν.» Συνέντες δὲ καὶ συνδιατρίβοντες αὐτήκοοι τῆς σῆς γεγενημέ νοι φωνῆς, ὅταν πρὸς ἡμᾶς ἔφης·. Ὅταν ὑψωθώ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. ο 'Αλλά καὶ πρὸς αὐτοὺς εἴρηκεν Ἰουδαίους· ι Ὅτι καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω,ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης κἀκεῖνὰ με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ γενήσονται μία ποίμνη, εις ποι μήν.» Οὐκοῦν ἐπὶ πάντας ἔσεσθαι προσδοκωμένης τῆς διὰ σοῦ χάριτος, καὶ πάντας σαγηνευθήσεσθαι πρὸς θεογνωσίαν, σοῦ τε ἡμῖν ἐπαγγειλαμένου σαφῶς, καὶ τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν διαμαρτυρουμένης φωνῆς, τί γέγονε, πῇ δὴ μετέστη, φησί, καὶ μετατέθειται τῆς ἐπαγγελίας ὁ σκοπός; Τί δὲ οὐχ ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν κόσμον ἐμφανίζεις σεαυτόν, ἀλλὰ μόνοις ἡμῖν; Οὗτος μὲν οὖν, καὶ οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τῶν τοῦ μαθητοῦ ῥημάτων ὁ νοῦς· τί δὲ ἄρα τὸ ἀποκομίσαν αὐτὸν τῆς ἀληθοῦς διαλήψεως, παραδείξαι καλόν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἔφασκε • Μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεί, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. ο 'Αλλ' ἦν δήπου καὶ μάλα σαφῶς [86. σαφές], ὅτι κόσμον ἐν τούτοις, οὐχὶ πάντας τοὺς ὄντας ἐν τῷδε τῷ βίῳ φησίν, ἤτοι διαζῶντας ἐπὶ τῆς γῆς· πάντες γάρ εἰσιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ πονηροί τε καὶ ἀγαθοί· κόσμον δὲ ὠνόμασε μᾶλλον τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονεῖν ἀναπεπεισμένους, καὶ τῇ ματαιότητι τοῦ κόσμου τὸ οἰκεῖον ὑποζεύξαντες φρόνημα. Τούτο του γαροῦν οὐ σφόδρα συνεὶς ὁ μαθητής, ᾠήθη λέγειν αὐτὸν, ὅτι τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἀνθρώπων, οι καὶ τόνδε τὸν περίγειον οἰκοῦσι χῶρον, τὸν ὀφθαλμόν διαλήσεται, φημὶ δὲ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον, καὶ ἄποπτος ἔσται παντελῶς, οὐδενὶ τῶν ὄντων γινωσκή μενος, πλὴν μόνοις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· τοῦτο τῆς ἀγνοίας αὐτῷ γέγονεν αἴτιον. Εἰ γὰρ συνῆκεν ἐν ἀρχαῖς, οὐκ ἂν ὅλως προσῆλθεν ἐρωτῶν· «Τί γέγονεν, ὅτι ἡμῖν μέλλεις εμφανίζειν σεαυτὸν, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ; ο Υπηνέχθη μὲν οὖν τὸ τῇδε νοεῖν, κοινώς τε so Ibid. 16. et Joan. xiv, 19. " Philipp. 16 Zachar. 15, 10, 11. " Joan. x', 32.

ο bus elucent: in iis vero qui nondum ad eam men- σιν ἐν δὲ τοῖς οὔπω πρὸς τοῦτο φρενών καθαρότη tis puritatem pervenerint, ut cognitionem corum quæ orationem superant dono Spiritus clare percipere queant, simplex cognitio spectatur, quæ in co tantum forte versatur quod sciunt Deum esse Christum, et Filium revera secundum naturam Dei. Cum igitur tantum discriminis intercedat, et vulgarium hominum cognitio multum ab ea quæ in sanctis cernitur dissideat, nullo tamen diserimine discipulus accedit rogans quamobrem non omnibus hominibus, sed solis tantum sanctis revelaturum se polliceatur. Illud vero, «quid factum est, cumn ait, 829 tale quiddam innuere velle videtur: Scopus tui ad nos adventus tibi est, ο Domine, non ut aliquibus seorsim notus fas, aliquibus non item audivimus quippe in prophetis: Quia videbit omnis caro salutare Dei "; sed et ipse clamabas dicens: Gaude et lactare, filia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus, et confugient gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt ei in populum 18., Ipsi quoque congregati auribus nostris audivimus, cum ad nos diceres: • Quando exaltatus fuero de terra, omnia traham ad meipsum "., Quin et ad Judæos dixisti Quia et alias oves habeo quæ non sønt ex hoc ovili et illas oportet me adducere, et fiet unum ovile, et unus pastor"., Cum igitur in omnes gratia per te manatura speretur, omnesque ad Dei cognitionem congregatum iri tu nobis clare promiseris, et sanctorum prophetarum id voce confirmetur, quid factum est? quonam abiit, inquit, aut quonam translatus est promissionis scopus? cur vero non omnibus hominibus, sed nobis duntaxat te manifestas? Hic ergo sensus est, opinor, verborum discipuli: quid autem a vera sententia eum abduxerit, operæ pretium est ostendere. Dominus noster Jesus Christus dixerat: < Modicum, et mundus me jam non videt; vos autem videtis me ".› Atqui manifestum est ibi eum mundum dicere, non omnes qui in terra degunt homines: omnes quippe boni ac mali sunt in hoc mundo; sed mundum eos nominasse potius qui terrena sapiunt ", et qui vanitati mundi suam mentem subjiciunt. Hoc igitur cum non satis caperet discipulus, existimavit ipsum dicere, se reliquorum omnium hominum oculis, interioribus nimirum, tectum iri, et inconspicabilem fore prorsus, nec ulli cognitum iri nisi suis duntaxat discipulis hæc ignorationis ei causa fuit. Quippe si intellexisset initio, non utique accessisset rogans: c Quid factum est, quia manifestaturus es nobis teipsum, et non mundo? › In eam igitur sententiam adductus est, juxta tritam et vulgatam loquendi consuetudinem vocis hujus significatione intellecta. Mundum quippe vulgo nominare solemus, omnes qui in universo mundo sunt, ut si 17 Isa. XL, 5. τος ἀφιγμένοις, ὡς ἑλεῖν δύνασθαι λαμπρῶς τῶν ὑπὲρ λόγον τὴν εἴδησιν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος δωρεάς, ἐν ἁπλοῖς ἡ γνῶσις ὁρᾶται λογισμοῖς, καὶ κατὰ μόνον ἐστὶ τὸ εἰδέναι τυχὸν ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ. Τοσαύτης τοιγαρ οὖν μεταξὺ χωρούσης τῆς διαφορᾶς, καὶ κατὰ πολύ διειργούσης τῶν ἀγελαίων τὴν γνῶσιν τῆς ἐν τοῖς ἁγίοις θεωρουμένης, ἀδιαφορήσας ὁ μαθητής πρόσ εἰσιν ἐρωτῶν ἀνθ' ὅτου μὴ πᾶσιν τοῖς κατὰ τὴν οίκου· μένην ἀποκαλύψειν ἑαυτὸν, μόνοις δὲ τοῖς ἁγίοις ἐπαγγέλλεται. Τὸ δὲ < τί γέγονεν, ἀναβοῶν, ἔοικε τι τοιοῦτον ὑπαινίττεσθαι θέλειν. Σκοπός σοι, φησί, τῆς εἰς ἡμᾶς ἀφίξεως, ὦ Δέσποτα, τὸ μὴ τισὶ μὲν ἀνὰ μέρος γινώσκεσθαι, τισὶ δὲ οὐκέτι· ηκούομεν γάρ ἐν προφήταις· ὁ Οτι έψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. ο 'Αλλὰ καὶ αὐτὸς ἐφώνεις βοῶν· «Τέρπου καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος, καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ πρὸς τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐτῷ εἰς λαόν.» Συνέντες δὲ καὶ συνδιατρίβοντες αὐτήκοοι τῆς σῆς γεγενημέ νοι φωνῆς, ὅταν πρὸς ἡμᾶς ἔφης·. Ὅταν ὑψωθώ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. ο 'Αλλά καὶ πρὸς αὐτοὺς εἴρηκεν Ἰουδαίους· ι Ὅτι καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω,ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης κἀκεῖνὰ με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ γενήσονται μία ποίμνη, εις ποι μήν.» Οὐκοῦν ἐπὶ πάντας ἔσεσθαι προσδοκωμένης τῆς διὰ σοῦ χάριτος, καὶ πάντας σαγηνευθήσεσθαι πρὸς θεογνωσίαν, σοῦ τε ἡμῖν ἐπαγγειλαμένου σαφῶς, καὶ τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν διαμαρτυρουμένης φωνῆς, τί γέγονε, πῇ δὴ μετέστη, φησί, καὶ μετατέθειται τῆς ἐπαγγελίας ὁ σκοπός; Τί δὲ οὐχ ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν κόσμον ἐμφανίζεις σεαυτόν, ἀλλὰ μόνοις ἡμῖν; Οὗτος μὲν οὖν, καὶ οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τῶν τοῦ μαθητοῦ ῥημάτων ὁ νοῦς· τί δὲ ἄρα τὸ ἀποκομίσαν αὐτὸν τῆς ἀληθοῦς διαλήψεως, παραδείξαι καλόν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἔφασκε • Μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεί, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. ο 'Αλλ' ἦν δήπου καὶ μάλα σαφῶς [86. σαφές], ὅτι κόσμον ἐν τούτοις, οὐχὶ πάντας τοὺς ὄντας ἐν τῷδε τῷ βίῳ φησίν, ἤτοι διαζῶντας ἐπὶ τῆς γῆς· πάντες γάρ εἰσιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ πονηροί τε καὶ ἀγαθοί· κόσμον δὲ ὠνόμασε μᾶλλον τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονεῖν ἀναπεπεισμένους, καὶ τῇ ματαιότητι τοῦ κόσμου τὸ οἰκεῖον ὑποζεύξαντες φρόνημα. Τούτο του γαροῦν οὐ σφόδρα συνεὶς ὁ μαθητής, ᾠήθη λέγειν αὐτὸν, ὅτι τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἀνθρώπων, οι καὶ τόνδε τὸν περίγειον οἰκοῦσι χῶρον, τὸν ὀφθαλμόν διαλήσεται, φημὶ δὲ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον, καὶ ἄποπτος ἔσται παντελῶς, οὐδενὶ τῶν ὄντων γινωσκή μενος, πλὴν μόνοις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· τοῦτο τῆς ἀγνοίας αὐτῷ γέγονεν αἴτιον. Εἰ γὰρ συνῆκεν ἐν ἀρχαῖς, οὐκ ἂν ὅλως προσῆλθεν ἐρωτῶν· «Τί γέγονεν, ὅτι ἡμῖν μέλλεις εμφανίζειν σεαυτὸν, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ; ο Υπηνέχθη μὲν οὖν τὸ τῇδε νοεῖν, κοινώς τε so Ibid. 16. et Joan. xiv, 19. " Philipp. 16 Zachar. 15, 10, 11. " Joan. x', 32.

ο bus elucent: in iis vero qui nondum ad eam men- σιν ἐν δὲ τοῖς οὔπω πρὸς τοῦτο φρενών καθαρότη tis puritatem pervenerint, ut cognitionem corum quæ orationem superant dono Spiritus clare percipere queant, simplex cognitio spectatur, quæ in co tantum forte versatur quod sciunt Deum esse Christum, et Filium revera secundum naturam Dei. Cum igitur tantum discriminis intercedat, et vulgarium hominum cognitio multum ab ea quæ in sanctis cernitur dissideat, nullo tamen diserimine discipulus accedit rogans quamobrem non omnibus hominibus, sed solis tantum sanctis revelaturum se polliceatur. Illud vero, «quid factum est, cumn ait, 829 tale quiddam innuere velle videtur: Scopus tui ad nos adventus tibi est, ο Domine, non ut aliquibus seorsim notus fas, aliquibus non item audivimus quippe in prophetis: Quia videbit omnis caro salutare Dei "; sed et ipse clamabas dicens: Gaude et lactare, filia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus, et confugient gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt ei in populum 18., Ipsi quoque congregati auribus nostris audivimus, cum ad nos diceres: • Quando exaltatus fuero de terra, omnia traham ad meipsum "., Quin et ad Judæos dixisti Quia et alias oves habeo quæ non sønt ex hoc ovili et illas oportet me adducere, et fiet unum ovile, et unus pastor"., Cum igitur in omnes gratia per te manatura speretur, omnesque ad Dei cognitionem congregatum iri tu nobis clare promiseris, et sanctorum prophetarum id voce confirmetur, quid factum est? quonam abiit, inquit, aut quonam translatus est promissionis scopus? cur vero non omnibus hominibus, sed nobis duntaxat te manifestas? Hic ergo sensus est, opinor, verborum discipuli: quid autem a vera sententia eum abduxerit, operæ pretium est ostendere. Dominus noster Jesus Christus dixerat: < Modicum, et mundus me jam non videt; vos autem videtis me ".› Atqui manifestum est ibi eum mundum dicere, non omnes qui in terra degunt homines: omnes quippe boni ac mali sunt in hoc mundo; sed mundum eos nominasse potius qui terrena sapiunt ", et qui vanitati mundi suam mentem subjiciunt. Hoc igitur cum non satis caperet discipulus, existimavit ipsum dicere, se reliquorum omnium hominum oculis, interioribus nimirum, tectum iri, et inconspicabilem fore prorsus, nec ulli cognitum iri nisi suis duntaxat discipulis hæc ignorationis ei causa fuit. Quippe si intellexisset initio, non utique accessisset rogans: c Quid factum est, quia manifestaturus es nobis teipsum, et non mundo? › In eam igitur sententiam adductus est, juxta tritam et vulgatam loquendi consuetudinem vocis hujus significatione intellecta. Mundum quippe vulgo nominare solemus, omnes qui in universo mundo sunt, ut si 17 Isa. XL, 5. τος ἀφιγμένοις, ὡς ἑλεῖν δύνασθαι λαμπρῶς τῶν ὑπὲρ λόγον τὴν εἴδησιν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος δωρεάς, ἐν ἁπλοῖς ἡ γνῶσις ὁρᾶται λογισμοῖς, καὶ κατὰ μόνον ἐστὶ τὸ εἰδέναι τυχὸν ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Χριστὸς, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ. Τοσαύτης τοιγαρ οὖν μεταξὺ χωρούσης τῆς διαφορᾶς, καὶ κατὰ πολύ διειργούσης τῶν ἀγελαίων τὴν γνῶσιν τῆς ἐν τοῖς ἁγίοις θεωρουμένης, ἀδιαφορήσας ὁ μαθητής πρόσ εἰσιν ἐρωτῶν ἀνθ' ὅτου μὴ πᾶσιν τοῖς κατὰ τὴν οίκου· μένην ἀποκαλύψειν ἑαυτὸν, μόνοις δὲ τοῖς ἁγίοις ἐπαγγέλλεται. Τὸ δὲ < τί γέγονεν, ἀναβοῶν, ἔοικε τι τοιοῦτον ὑπαινίττεσθαι θέλειν. Σκοπός σοι, φησί, τῆς εἰς ἡμᾶς ἀφίξεως, ὦ Δέσποτα, τὸ μὴ τισὶ μὲν ἀνὰ μέρος γινώσκεσθαι, τισὶ δὲ οὐκέτι· ηκούομεν γάρ ἐν προφήταις· ὁ Οτι έψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ. ο 'Αλλὰ καὶ αὐτὸς ἐφώνεις βοῶν· «Τέρπου καὶ εὐφραίνου, θύγατερ Σιών, ὅτι ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος, καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ πρὸς τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔσονται αὐτῷ εἰς λαόν.» Συνέντες δὲ καὶ συνδιατρίβοντες αὐτήκοοι τῆς σῆς γεγενημέ νοι φωνῆς, ὅταν πρὸς ἡμᾶς ἔφης·. Ὅταν ὑψωθώ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. ο 'Αλλά καὶ πρὸς αὐτοὺς εἴρηκεν Ἰουδαίους· ι Ὅτι καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω,ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης κἀκεῖνὰ με δεῖ ἀγαγεῖν, καὶ γενήσονται μία ποίμνη, εις ποι μήν.» Οὐκοῦν ἐπὶ πάντας ἔσεσθαι προσδοκωμένης τῆς διὰ σοῦ χάριτος, καὶ πάντας σαγηνευθήσεσθαι πρὸς θεογνωσίαν, σοῦ τε ἡμῖν ἐπαγγειλαμένου σαφῶς, καὶ τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν διαμαρτυρουμένης φωνῆς, τί γέγονε, πῇ δὴ μετέστη, φησί, καὶ μετατέθειται τῆς ἐπαγγελίας ὁ σκοπός; Τί δὲ οὐχ ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν κόσμον ἐμφανίζεις σεαυτόν, ἀλλὰ μόνοις ἡμῖν; Οὗτος μὲν οὖν, καὶ οὐχ ἕτερος, οἶμαι, τῶν τοῦ μαθητοῦ ῥημάτων ὁ νοῦς· τί δὲ ἄρα τὸ ἀποκομίσαν αὐτὸν τῆς ἀληθοῦς διαλήψεως, παραδείξαι καλόν. Ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἔφασκε • Μικρὸν, καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεί, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. ο 'Αλλ' ἦν δήπου καὶ μάλα σαφῶς [86. σαφές], ὅτι κόσμον ἐν τούτοις, οὐχὶ πάντας τοὺς ὄντας ἐν τῷδε τῷ βίῳ φησίν, ἤτοι διαζῶντας ἐπὶ τῆς γῆς· πάντες γάρ εἰσιν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ πονηροί τε καὶ ἀγαθοί· κόσμον δὲ ὠνόμασε μᾶλλον τοὺς τὰ ἐπίγεια φρονεῖν ἀναπεπεισμένους, καὶ τῇ ματαιότητι τοῦ κόσμου τὸ οἰκεῖον ὑποζεύξαντες φρόνημα. Τούτο του γαροῦν οὐ σφόδρα συνεὶς ὁ μαθητής, ᾠήθη λέγειν αὐτὸν, ὅτι τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ἀνθρώπων, οι καὶ τόνδε τὸν περίγειον οἰκοῦσι χῶρον, τὸν ὀφθαλμόν διαλήσεται, φημὶ δὲ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον, καὶ ἄποπτος ἔσται παντελῶς, οὐδενὶ τῶν ὄντων γινωσκή μενος, πλὴν μόνοις τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· τοῦτο τῆς ἀγνοίας αὐτῷ γέγονεν αἴτιον. Εἰ γὰρ συνῆκεν ἐν ἀρχαῖς, οὐκ ἂν ὅλως προσῆλθεν ἐρωτῶν· «Τί γέγονεν, ὅτι ἡμῖν μέλλεις εμφανίζειν σεαυτὸν, καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ; ο Υπηνέχθη μὲν οὖν τὸ τῇδε νοεῖν, κοινώς τε so Ibid. 16. et Joan. xiv, 19. " Philipp. 16 Zachar. 15, 10, 11. " Joan. x', 32.

! | IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. colas. Verumtamen laude quoque dignus est cum bæc ait discipulus. Vide enim quo pacto Servatoris gloriam solis instar per universam Jerram lucere cupiat, cum ei liceret suis tantummodo bonis oblectari, cognitionis promissionem habenti, si sui tantum curam haberet. Sed bonum sibi uni peculiariter tribui nequaquam ad felicitatem satis esse putabat verum cum Dei simul ac fratrum amans sit, longe lateque extendi Servatoris gloriam cupit, et fratribus gratiam in commune proponi. Ad exactam quippe Dei cognitionem vocari, quidnam habet quod cum eo comparari possit? κοινὴν δὲ τοῖς ἀδελφοῖς προκεῖσθαι τὴν χάριν. Τὸ ἱσοστατοῦν; καὶ εἰθισμένως τοῖς ἄλλοις τὴν ἐκ τοῦ ὀνόματος σημα- quis civitatem nominet, totius civitatis 830 inσίαν ἐκλαβών. Κόσμον γὰρ ἔθος ἐστὶν ἡμῖν ὀνομά ζειν, κατά γε τὸν εὐτριβῆ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι προκείμενον λόγον, τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τυχὸν, ὥσπερ εἴ τις καὶ πόλιν λέγοι, τοὺς ὅλην οἰκοῦντας τὴν πόλιν. Πλὴν ἀξιοζήλωτος καὶ ταῦτα λέγων ὁ μαθητής. Αθρει γὰρ ὅπως ἡλίου δίκην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὴν τοῦ Σωτῆρος διαφαίνεσθαι δόξαν ἐπιθυμεῖ, καίτοι τῶν καθ' ἑαυτὸν εἰ μόνον ἐποιεῖτο πρόνοιαν, ἑξὴν ἔχοντα τῆς γνώσεως τὴν ὑπόσχεσιν, ἐπὶ μόνοις τοῖς ἰδίοις ήδεσθαι καλοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐξήρκει πρὸς θυμηδίαν τὸ ἰδιαζόντως ὥσπερ αὐτῷ δοθησόμενον ἀγαθόν· ἐπειδὴ δὲ ἦν φιλόθεός τε ὁμοῦ καὶ φιλάδελ φος, ἐκπλατύνεσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν δόξαν ἐπιθυμεῖ, γὰρ εἰς γνῶσιν ἀκριβῆ καλεῖσθαι Θεοῦ, τί ἂν ἔχοι τὸ Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἐάν τις XIV, 23. Respondit Jesus, et dixit ei: Si quis ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ diligit me, sermonem meum servabil: et Pater meus μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐ σφόδρα συνέντα θεωρήσας τὸν μαθητὴν, ἐπάν εἰσι πάλιν ἐπὶ τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰρημένον, καὶ διδάσκει σαφῶς, ὡς οὐ κατὰ μόνην τὴν ἐν εἰδήσει νοουμένην ἐπίγνωσιν ἑαυτὸν ἐμφανίσει τοῖς γνησίοις, ἀλλ' ἐξαἱρετός τις αὐτοῖς καὶ οὐχὶ τοῖς ἄλλοις ἐντριβὴς ὁ τῆς ἐλλάμψεως ὑπάρξει τρόπος. Οἱ μὲν γὰρ ἀγελαίοι τυχὸν, καὶ ἄρτι τυχὸν τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης ἀποφοιτήσαντες, κεκλημένοι τε πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, ἐν ψιλοῖς καὶ ἀζητήτοις ἔχουσι λογισμοῖς τὴν πίστιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο μαθόντες φρονεῖν, ὡς οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ τυχόν, εἷς δὲ μόνος ὁ φύσει Θεός. Οἱ δὲ διὰ πάσης ἀρετῆς τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνοντες νοῦν, ἔχοντές τε ήδη πρὸς τὸ μανθάνειν ἐπιτηδείως τὰ θεῖά τε καὶ κεκρυμμένα μυστήρια, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος λήψονται δᾄδουχίαν, καὶ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐναυλισθέντα τὸν Κύριον τοῖς τῆς διανοίας ἐπαθροίσουσιν (γρ. ἐπαθρήσουσι] ὀφθαλμοῖς. Οὐκοῦν οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις τῶν ἁγίων ἡ γνῶσις, ἀλλ' ἐξαίρετός τις καὶ διωρισμένη, καὶ πολλὴν ἔχουσα τὴν διαφοράν. ὠφελεῖ τοιγαροῦν διὰ παντὸς ἡμᾶς λόγου τε καὶ τρόπου Χριστός. Πρώ τον μὲν γὰρ τίς ὁ αὐτὸν ἀγαπῶν εὖ μάλα διορίζεται, δεικνύς, ὡς γέ μοι φαίνεται καὶ νοεῖν ἔπεισιν ὀρθῶς, ὡς οὐχ ἅπασιν ἐφεῖται λαβεῖν τὴν τοῦ χαρίσματος δύναμιν, ἀλλ᾽ οἷσπερ ἂν ἐνυπάρχον δρῷτο τὸ τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος καύχημα διὰ τοῦ τηρήσαι τὰς ἐντολάς. Εἶτα τίνα τρόπον αὐτοῖς ἐπιλάμψει, η πῶς δὲ αὐτοῖς ἐγκατοικισθήσεται, λέγει· ο 'Αγαπήσει γὰρ αὐτὸν ὁ Πατήρ μου, ο φησί. Τετιμηκώς γὰρ δι' εὐπειθείας τῆς εἰς τὸν Υἱόν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Γεννήτορα, καρπὸν ἕξει τοῦ πράγματος τὴν ἀγάπησιν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ, ποῖον δὲ αὐτῷ περιἐσται τὸ κέρδος σαφές καθιστάς, • Ἐλευσόμεθα, φησί, πρὸς αὐτὸν ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. • Κατοικήσαντος γὰρ ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέσται δήπου πάντως καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· Πνεῦμα γὰρ καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, πῆ μὲν ἴδιον τοῦ Πατρὸς, diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Cum sermones suos discipulum haud satis capere videret, ad id quod initio dictum est revertitur, clareque docet non secundum solam quæ visu constat cognitionem suis sese manifestaturum, sed eminentiori quodam nec aliis usitato illustrationis modo. Rudiores enim ac imperiti, et qui recens ab idolorum fraude recesserunt, atque ad naturalis Dei cognitionem vocati sunt, in nuda et indiscussa ratione fidem habent, id nimirum sentire edocti, nullum esse idolum in mundo, sed unum natura Deum. Quicunque vero per omne virtutis genus suam mentem illustrant, et ad discenda divina et arcana mysteria sunt idonei, illustrationem Spiritus accipient, ipsumque in semetipsis inhabitantem Dominum mentis oculis contuebuntur. Itaque communis aliis non est sanctorum cognitio, sed eximia et distincta, longeque ab illa communi diversa. Sic omni modo et ratione Christus nos adjuvat. Imprimis enim definit quis sit ille qui diligit eum, ostendens, ut opinor, non omnibus concedi ut gratiæ virtutem accipiant, sed qui mandata servando genuini ejus amici esse comperiuntur. Deinde quonam modo fulgere in iis debeat, aut quo pacto sit in iis habitaturus, declarat, dicens: Pater meus diliget eum.» Qui enim fide in Filium Patrem honoraverit, dilectionem ejus ceu fructum 831 inde reportabit. Postremo quid lucri obventurum hinc ei sit, planum faciens: • Veniemus, inquit, ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus. Habitante quippe in nobis Servatore nostro Christo per sanctum Spiritum, erit quoque omnino nobiscum et Genitor: nam Spiritus Christi idem est et Patris. Unde Paulus divinus, alias quidem Patris, alias autem Fili proprium Spiritum ait, nequaquam sibi repugnans, sed in utroque verum dicens: ita quippe natura se habet. Scribit ergo ad aliquos: ‹ Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in

! | IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. colas. Verumtamen laude quoque dignus est cum bæc ait discipulus. Vide enim quo pacto Servatoris gloriam solis instar per universam Jerram lucere cupiat, cum ei liceret suis tantummodo bonis oblectari, cognitionis promissionem habenti, si sui tantum curam haberet. Sed bonum sibi uni peculiariter tribui nequaquam ad felicitatem satis esse putabat verum cum Dei simul ac fratrum amans sit, longe lateque extendi Servatoris gloriam cupit, et fratribus gratiam in commune proponi. Ad exactam quippe Dei cognitionem vocari, quidnam habet quod cum eo comparari possit? κοινὴν δὲ τοῖς ἀδελφοῖς προκεῖσθαι τὴν χάριν. Τὸ ἱσοστατοῦν; καὶ εἰθισμένως τοῖς ἄλλοις τὴν ἐκ τοῦ ὀνόματος σημα- quis civitatem nominet, totius civitatis 830 inσίαν ἐκλαβών. Κόσμον γὰρ ἔθος ἐστὶν ἡμῖν ὀνομά ζειν, κατά γε τὸν εὐτριβῆ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι προκείμενον λόγον, τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τυχὸν, ὥσπερ εἴ τις καὶ πόλιν λέγοι, τοὺς ὅλην οἰκοῦντας τὴν πόλιν. Πλὴν ἀξιοζήλωτος καὶ ταῦτα λέγων ὁ μαθητής. Αθρει γὰρ ὅπως ἡλίου δίκην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὴν τοῦ Σωτῆρος διαφαίνεσθαι δόξαν ἐπιθυμεῖ, καίτοι τῶν καθ' ἑαυτὸν εἰ μόνον ἐποιεῖτο πρόνοιαν, ἑξὴν ἔχοντα τῆς γνώσεως τὴν ὑπόσχεσιν, ἐπὶ μόνοις τοῖς ἰδίοις ήδεσθαι καλοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐξήρκει πρὸς θυμηδίαν τὸ ἰδιαζόντως ὥσπερ αὐτῷ δοθησόμενον ἀγαθόν· ἐπειδὴ δὲ ἦν φιλόθεός τε ὁμοῦ καὶ φιλάδελ φος, ἐκπλατύνεσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν δόξαν ἐπιθυμεῖ, γὰρ εἰς γνῶσιν ἀκριβῆ καλεῖσθαι Θεοῦ, τί ἂν ἔχοι τὸ Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἐάν τις XIV, 23. Respondit Jesus, et dixit ei: Si quis ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ diligit me, sermonem meum servabil: et Pater meus μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐ σφόδρα συνέντα θεωρήσας τὸν μαθητὴν, ἐπάν εἰσι πάλιν ἐπὶ τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰρημένον, καὶ διδάσκει σαφῶς, ὡς οὐ κατὰ μόνην τὴν ἐν εἰδήσει νοουμένην ἐπίγνωσιν ἑαυτὸν ἐμφανίσει τοῖς γνησίοις, ἀλλ' ἐξαἱρετός τις αὐτοῖς καὶ οὐχὶ τοῖς ἄλλοις ἐντριβὴς ὁ τῆς ἐλλάμψεως ὑπάρξει τρόπος. Οἱ μὲν γὰρ ἀγελαίοι τυχὸν, καὶ ἄρτι τυχὸν τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης ἀποφοιτήσαντες, κεκλημένοι τε πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, ἐν ψιλοῖς καὶ ἀζητήτοις ἔχουσι λογισμοῖς τὴν πίστιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο μαθόντες φρονεῖν, ὡς οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ τυχόν, εἷς δὲ μόνος ὁ φύσει Θεός. Οἱ δὲ διὰ πάσης ἀρετῆς τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνοντες νοῦν, ἔχοντές τε ήδη πρὸς τὸ μανθάνειν ἐπιτηδείως τὰ θεῖά τε καὶ κεκρυμμένα μυστήρια, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος λήψονται δᾄδουχίαν, καὶ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐναυλισθέντα τὸν Κύριον τοῖς τῆς διανοίας ἐπαθροίσουσιν (γρ. ἐπαθρήσουσι] ὀφθαλμοῖς. Οὐκοῦν οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις τῶν ἁγίων ἡ γνῶσις, ἀλλ' ἐξαίρετός τις καὶ διωρισμένη, καὶ πολλὴν ἔχουσα τὴν διαφοράν. ὠφελεῖ τοιγαροῦν διὰ παντὸς ἡμᾶς λόγου τε καὶ τρόπου Χριστός. Πρώ τον μὲν γὰρ τίς ὁ αὐτὸν ἀγαπῶν εὖ μάλα διορίζεται, δεικνύς, ὡς γέ μοι φαίνεται καὶ νοεῖν ἔπεισιν ὀρθῶς, ὡς οὐχ ἅπασιν ἐφεῖται λαβεῖν τὴν τοῦ χαρίσματος δύναμιν, ἀλλ᾽ οἷσπερ ἂν ἐνυπάρχον δρῷτο τὸ τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος καύχημα διὰ τοῦ τηρήσαι τὰς ἐντολάς. Εἶτα τίνα τρόπον αὐτοῖς ἐπιλάμψει, η πῶς δὲ αὐτοῖς ἐγκατοικισθήσεται, λέγει· ο 'Αγαπήσει γὰρ αὐτὸν ὁ Πατήρ μου, ο φησί. Τετιμηκώς γὰρ δι' εὐπειθείας τῆς εἰς τὸν Υἱόν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Γεννήτορα, καρπὸν ἕξει τοῦ πράγματος τὴν ἀγάπησιν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ, ποῖον δὲ αὐτῷ περιἐσται τὸ κέρδος σαφές καθιστάς, • Ἐλευσόμεθα, φησί, πρὸς αὐτὸν ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. • Κατοικήσαντος γὰρ ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέσται δήπου πάντως καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· Πνεῦμα γὰρ καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, πῆ μὲν ἴδιον τοῦ Πατρὸς, diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Cum sermones suos discipulum haud satis capere videret, ad id quod initio dictum est revertitur, clareque docet non secundum solam quæ visu constat cognitionem suis sese manifestaturum, sed eminentiori quodam nec aliis usitato illustrationis modo. Rudiores enim ac imperiti, et qui recens ab idolorum fraude recesserunt, atque ad naturalis Dei cognitionem vocati sunt, in nuda et indiscussa ratione fidem habent, id nimirum sentire edocti, nullum esse idolum in mundo, sed unum natura Deum. Quicunque vero per omne virtutis genus suam mentem illustrant, et ad discenda divina et arcana mysteria sunt idonei, illustrationem Spiritus accipient, ipsumque in semetipsis inhabitantem Dominum mentis oculis contuebuntur. Itaque communis aliis non est sanctorum cognitio, sed eximia et distincta, longeque ab illa communi diversa. Sic omni modo et ratione Christus nos adjuvat. Imprimis enim definit quis sit ille qui diligit eum, ostendens, ut opinor, non omnibus concedi ut gratiæ virtutem accipiant, sed qui mandata servando genuini ejus amici esse comperiuntur. Deinde quonam modo fulgere in iis debeat, aut quo pacto sit in iis habitaturus, declarat, dicens: Pater meus diliget eum.» Qui enim fide in Filium Patrem honoraverit, dilectionem ejus ceu fructum 831 inde reportabit. Postremo quid lucri obventurum hinc ei sit, planum faciens: • Veniemus, inquit, ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus. Habitante quippe in nobis Servatore nostro Christo per sanctum Spiritum, erit quoque omnino nobiscum et Genitor: nam Spiritus Christi idem est et Patris. Unde Paulus divinus, alias quidem Patris, alias autem Fili proprium Spiritum ait, nequaquam sibi repugnans, sed in utroque verum dicens: ita quippe natura se habet. Scribit ergo ad aliquos: ‹ Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in

! | IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. colas. Verumtamen laude quoque dignus est cum bæc ait discipulus. Vide enim quo pacto Servatoris gloriam solis instar per universam Jerram lucere cupiat, cum ei liceret suis tantummodo bonis oblectari, cognitionis promissionem habenti, si sui tantum curam haberet. Sed bonum sibi uni peculiariter tribui nequaquam ad felicitatem satis esse putabat verum cum Dei simul ac fratrum amans sit, longe lateque extendi Servatoris gloriam cupit, et fratribus gratiam in commune proponi. Ad exactam quippe Dei cognitionem vocari, quidnam habet quod cum eo comparari possit? κοινὴν δὲ τοῖς ἀδελφοῖς προκεῖσθαι τὴν χάριν. Τὸ ἱσοστατοῦν; καὶ εἰθισμένως τοῖς ἄλλοις τὴν ἐκ τοῦ ὀνόματος σημα- quis civitatem nominet, totius civitatis 830 inσίαν ἐκλαβών. Κόσμον γὰρ ἔθος ἐστὶν ἡμῖν ὀνομά ζειν, κατά γε τὸν εὐτριβῆ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι προκείμενον λόγον, τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τυχὸν, ὥσπερ εἴ τις καὶ πόλιν λέγοι, τοὺς ὅλην οἰκοῦντας τὴν πόλιν. Πλὴν ἀξιοζήλωτος καὶ ταῦτα λέγων ὁ μαθητής. Αθρει γὰρ ὅπως ἡλίου δίκην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὴν τοῦ Σωτῆρος διαφαίνεσθαι δόξαν ἐπιθυμεῖ, καίτοι τῶν καθ' ἑαυτὸν εἰ μόνον ἐποιεῖτο πρόνοιαν, ἑξὴν ἔχοντα τῆς γνώσεως τὴν ὑπόσχεσιν, ἐπὶ μόνοις τοῖς ἰδίοις ήδεσθαι καλοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐξήρκει πρὸς θυμηδίαν τὸ ἰδιαζόντως ὥσπερ αὐτῷ δοθησόμενον ἀγαθόν· ἐπειδὴ δὲ ἦν φιλόθεός τε ὁμοῦ καὶ φιλάδελ φος, ἐκπλατύνεσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν δόξαν ἐπιθυμεῖ, γὰρ εἰς γνῶσιν ἀκριβῆ καλεῖσθαι Θεοῦ, τί ἂν ἔχοι τὸ Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἐάν τις XIV, 23. Respondit Jesus, et dixit ei: Si quis ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ diligit me, sermonem meum servabil: et Pater meus μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐ σφόδρα συνέντα θεωρήσας τὸν μαθητὴν, ἐπάν εἰσι πάλιν ἐπὶ τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰρημένον, καὶ διδάσκει σαφῶς, ὡς οὐ κατὰ μόνην τὴν ἐν εἰδήσει νοουμένην ἐπίγνωσιν ἑαυτὸν ἐμφανίσει τοῖς γνησίοις, ἀλλ' ἐξαἱρετός τις αὐτοῖς καὶ οὐχὶ τοῖς ἄλλοις ἐντριβὴς ὁ τῆς ἐλλάμψεως ὑπάρξει τρόπος. Οἱ μὲν γὰρ ἀγελαίοι τυχὸν, καὶ ἄρτι τυχὸν τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης ἀποφοιτήσαντες, κεκλημένοι τε πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, ἐν ψιλοῖς καὶ ἀζητήτοις ἔχουσι λογισμοῖς τὴν πίστιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο μαθόντες φρονεῖν, ὡς οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ τυχόν, εἷς δὲ μόνος ὁ φύσει Θεός. Οἱ δὲ διὰ πάσης ἀρετῆς τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνοντες νοῦν, ἔχοντές τε ήδη πρὸς τὸ μανθάνειν ἐπιτηδείως τὰ θεῖά τε καὶ κεκρυμμένα μυστήρια, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος λήψονται δᾄδουχίαν, καὶ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐναυλισθέντα τὸν Κύριον τοῖς τῆς διανοίας ἐπαθροίσουσιν (γρ. ἐπαθρήσουσι] ὀφθαλμοῖς. Οὐκοῦν οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις τῶν ἁγίων ἡ γνῶσις, ἀλλ' ἐξαίρετός τις καὶ διωρισμένη, καὶ πολλὴν ἔχουσα τὴν διαφοράν. ὠφελεῖ τοιγαροῦν διὰ παντὸς ἡμᾶς λόγου τε καὶ τρόπου Χριστός. Πρώ τον μὲν γὰρ τίς ὁ αὐτὸν ἀγαπῶν εὖ μάλα διορίζεται, δεικνύς, ὡς γέ μοι φαίνεται καὶ νοεῖν ἔπεισιν ὀρθῶς, ὡς οὐχ ἅπασιν ἐφεῖται λαβεῖν τὴν τοῦ χαρίσματος δύναμιν, ἀλλ᾽ οἷσπερ ἂν ἐνυπάρχον δρῷτο τὸ τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος καύχημα διὰ τοῦ τηρήσαι τὰς ἐντολάς. Εἶτα τίνα τρόπον αὐτοῖς ἐπιλάμψει, η πῶς δὲ αὐτοῖς ἐγκατοικισθήσεται, λέγει· ο 'Αγαπήσει γὰρ αὐτὸν ὁ Πατήρ μου, ο φησί. Τετιμηκώς γὰρ δι' εὐπειθείας τῆς εἰς τὸν Υἱόν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Γεννήτορα, καρπὸν ἕξει τοῦ πράγματος τὴν ἀγάπησιν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ, ποῖον δὲ αὐτῷ περιἐσται τὸ κέρδος σαφές καθιστάς, • Ἐλευσόμεθα, φησί, πρὸς αὐτὸν ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. • Κατοικήσαντος γὰρ ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέσται δήπου πάντως καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· Πνεῦμα γὰρ καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, πῆ μὲν ἴδιον τοῦ Πατρὸς, diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Cum sermones suos discipulum haud satis capere videret, ad id quod initio dictum est revertitur, clareque docet non secundum solam quæ visu constat cognitionem suis sese manifestaturum, sed eminentiori quodam nec aliis usitato illustrationis modo. Rudiores enim ac imperiti, et qui recens ab idolorum fraude recesserunt, atque ad naturalis Dei cognitionem vocati sunt, in nuda et indiscussa ratione fidem habent, id nimirum sentire edocti, nullum esse idolum in mundo, sed unum natura Deum. Quicunque vero per omne virtutis genus suam mentem illustrant, et ad discenda divina et arcana mysteria sunt idonei, illustrationem Spiritus accipient, ipsumque in semetipsis inhabitantem Dominum mentis oculis contuebuntur. Itaque communis aliis non est sanctorum cognitio, sed eximia et distincta, longeque ab illa communi diversa. Sic omni modo et ratione Christus nos adjuvat. Imprimis enim definit quis sit ille qui diligit eum, ostendens, ut opinor, non omnibus concedi ut gratiæ virtutem accipiant, sed qui mandata servando genuini ejus amici esse comperiuntur. Deinde quonam modo fulgere in iis debeat, aut quo pacto sit in iis habitaturus, declarat, dicens: Pater meus diliget eum.» Qui enim fide in Filium Patrem honoraverit, dilectionem ejus ceu fructum 831 inde reportabit. Postremo quid lucri obventurum hinc ei sit, planum faciens: • Veniemus, inquit, ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus. Habitante quippe in nobis Servatore nostro Christo per sanctum Spiritum, erit quoque omnino nobiscum et Genitor: nam Spiritus Christi idem est et Patris. Unde Paulus divinus, alias quidem Patris, alias autem Fili proprium Spiritum ait, nequaquam sibi repugnans, sed in utroque verum dicens: ita quippe natura se habet. Scribit ergo ad aliquos: ‹ Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in

! | IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. colas. Verumtamen laude quoque dignus est cum bæc ait discipulus. Vide enim quo pacto Servatoris gloriam solis instar per universam Jerram lucere cupiat, cum ei liceret suis tantummodo bonis oblectari, cognitionis promissionem habenti, si sui tantum curam haberet. Sed bonum sibi uni peculiariter tribui nequaquam ad felicitatem satis esse putabat verum cum Dei simul ac fratrum amans sit, longe lateque extendi Servatoris gloriam cupit, et fratribus gratiam in commune proponi. Ad exactam quippe Dei cognitionem vocari, quidnam habet quod cum eo comparari possit? κοινὴν δὲ τοῖς ἀδελφοῖς προκεῖσθαι τὴν χάριν. Τὸ ἱσοστατοῦν; καὶ εἰθισμένως τοῖς ἄλλοις τὴν ἐκ τοῦ ὀνόματος σημα- quis civitatem nominet, totius civitatis 830 inσίαν ἐκλαβών. Κόσμον γὰρ ἔθος ἐστὶν ἡμῖν ὀνομά ζειν, κατά γε τὸν εὐτριβῆ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι προκείμενον λόγον, τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τυχὸν, ὥσπερ εἴ τις καὶ πόλιν λέγοι, τοὺς ὅλην οἰκοῦντας τὴν πόλιν. Πλὴν ἀξιοζήλωτος καὶ ταῦτα λέγων ὁ μαθητής. Αθρει γὰρ ὅπως ἡλίου δίκην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν τὴν τοῦ Σωτῆρος διαφαίνεσθαι δόξαν ἐπιθυμεῖ, καίτοι τῶν καθ' ἑαυτὸν εἰ μόνον ἐποιεῖτο πρόνοιαν, ἑξὴν ἔχοντα τῆς γνώσεως τὴν ὑπόσχεσιν, ἐπὶ μόνοις τοῖς ἰδίοις ήδεσθαι καλοῖς. Ἀλλ᾿ οὐκ ἐξήρκει πρὸς θυμηδίαν τὸ ἰδιαζόντως ὥσπερ αὐτῷ δοθησόμενον ἀγαθόν· ἐπειδὴ δὲ ἦν φιλόθεός τε ὁμοῦ καὶ φιλάδελ φος, ἐκπλατύνεσθαι τοῦ Σωτῆρος τὴν δόξαν ἐπιθυμεῖ, γὰρ εἰς γνῶσιν ἀκριβῆ καλεῖσθαι Θεοῦ, τί ἂν ἔχοι τὸ Απεκρίθη Ἰησοῦς, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἐάν τις XIV, 23. Respondit Jesus, et dixit ei: Si quis ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ diligit me, sermonem meum servabil: et Pater meus μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. Οὐ σφόδρα συνέντα θεωρήσας τὸν μαθητὴν, ἐπάν εἰσι πάλιν ἐπὶ τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰρημένον, καὶ διδάσκει σαφῶς, ὡς οὐ κατὰ μόνην τὴν ἐν εἰδήσει νοουμένην ἐπίγνωσιν ἑαυτὸν ἐμφανίσει τοῖς γνησίοις, ἀλλ' ἐξαἱρετός τις αὐτοῖς καὶ οὐχὶ τοῖς ἄλλοις ἐντριβὴς ὁ τῆς ἐλλάμψεως ὑπάρξει τρόπος. Οἱ μὲν γὰρ ἀγελαίοι τυχὸν, καὶ ἄρτι τυχὸν τῆς τῶν εἰδώλων ἀπάτης ἀποφοιτήσαντες, κεκλημένοι τε πρὸς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος Θεοῦ, ἐν ψιλοῖς καὶ ἀζητήτοις ἔχουσι λογισμοῖς τὴν πίστιν, αὐτὸ δὲ τοῦτο μαθόντες φρονεῖν, ὡς οὐδὲν εἴδωλον ἐν κόσμῳ τυχόν, εἷς δὲ μόνος ὁ φύσει Θεός. Οἱ δὲ διὰ πάσης ἀρετῆς τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνοντες νοῦν, ἔχοντές τε ήδη πρὸς τὸ μανθάνειν ἐπιτηδείως τὰ θεῖά τε καὶ κεκρυμμένα μυστήρια, τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος λήψονται δᾄδουχίαν, καὶ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς ἐναυλισθέντα τὸν Κύριον τοῖς τῆς διανοίας ἐπαθροίσουσιν (γρ. ἐπαθρήσουσι] ὀφθαλμοῖς. Οὐκοῦν οὐ κοινὴ τοῖς ἄλλοις τῶν ἁγίων ἡ γνῶσις, ἀλλ' ἐξαίρετός τις καὶ διωρισμένη, καὶ πολλὴν ἔχουσα τὴν διαφοράν. ὠφελεῖ τοιγαροῦν διὰ παντὸς ἡμᾶς λόγου τε καὶ τρόπου Χριστός. Πρώ τον μὲν γὰρ τίς ὁ αὐτὸν ἀγαπῶν εὖ μάλα διορίζεται, δεικνύς, ὡς γέ μοι φαίνεται καὶ νοεῖν ἔπεισιν ὀρθῶς, ὡς οὐχ ἅπασιν ἐφεῖται λαβεῖν τὴν τοῦ χαρίσματος δύναμιν, ἀλλ᾽ οἷσπερ ἂν ἐνυπάρχον δρῷτο τὸ τῆς εἰς αὐτὸν γνησιότητος καύχημα διὰ τοῦ τηρήσαι τὰς ἐντολάς. Εἶτα τίνα τρόπον αὐτοῖς ἐπιλάμψει, η πῶς δὲ αὐτοῖς ἐγκατοικισθήσεται, λέγει· ο 'Αγαπήσει γὰρ αὐτὸν ὁ Πατήρ μου, ο φησί. Τετιμηκώς γὰρ δι' εὐπειθείας τῆς εἰς τὸν Υἱόν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Γεννήτορα, καρπὸν ἕξει τοῦ πράγματος τὴν ἀγάπησιν. Εἶτα τί τὸ ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ, ποῖον δὲ αὐτῷ περιἐσται τὸ κέρδος σαφές καθιστάς, • Ἐλευσόμεθα, φησί, πρὸς αὐτὸν ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. • Κατοικήσαντος γὰρ ἐν ἡμῖν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, συνέσται δήπου πάντως καὶ ὁ γεννήσας αὐτόν· Πνεῦμα γὰρ καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, πῆ μὲν ἴδιον τοῦ Πατρὸς, diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Cum sermones suos discipulum haud satis capere videret, ad id quod initio dictum est revertitur, clareque docet non secundum solam quæ visu constat cognitionem suis sese manifestaturum, sed eminentiori quodam nec aliis usitato illustrationis modo. Rudiores enim ac imperiti, et qui recens ab idolorum fraude recesserunt, atque ad naturalis Dei cognitionem vocati sunt, in nuda et indiscussa ratione fidem habent, id nimirum sentire edocti, nullum esse idolum in mundo, sed unum natura Deum. Quicunque vero per omne virtutis genus suam mentem illustrant, et ad discenda divina et arcana mysteria sunt idonei, illustrationem Spiritus accipient, ipsumque in semetipsis inhabitantem Dominum mentis oculis contuebuntur. Itaque communis aliis non est sanctorum cognitio, sed eximia et distincta, longeque ab illa communi diversa. Sic omni modo et ratione Christus nos adjuvat. Imprimis enim definit quis sit ille qui diligit eum, ostendens, ut opinor, non omnibus concedi ut gratiæ virtutem accipiant, sed qui mandata servando genuini ejus amici esse comperiuntur. Deinde quonam modo fulgere in iis debeat, aut quo pacto sit in iis habitaturus, declarat, dicens: Pater meus diliget eum.» Qui enim fide in Filium Patrem honoraverit, dilectionem ejus ceu fructum 831 inde reportabit. Postremo quid lucri obventurum hinc ei sit, planum faciens: • Veniemus, inquit, ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus. Habitante quippe in nobis Servatore nostro Christo per sanctum Spiritum, erit quoque omnino nobiscum et Genitor: nam Spiritus Christi idem est et Patris. Unde Paulus divinus, alias quidem Patris, alias autem Fili proprium Spiritum ait, nequaquam sibi repugnans, sed in utroque verum dicens: ita quippe natura se habet. Scribit ergo ad aliquos: ‹ Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum ejus in

vobis ",» Præterea: • Quoniam aulem estis Alii, πῆ δὲ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὐ τοῖς ἰδίοις ἀντιmisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem: Abba, Pater ".. Vides ut idem sit Patris ac Filii Spiritus? Inhabitante itaque in cordibus nostris Unigenito, nequaquam abest Pater: habet enim Filius in seipso Genitorem, uníus exsistens cum eo substantiæ, sed et ipse est in Patre naturaliter. Fidei ergo definitio et inculpata ratio lac est. Libenter autem interrogaverim eos qui præ multa inscitia hæresim complexi adversus gloriam Spiritus suam linguam armant. Quid enim responsari sunt, cum eis dicemus: Si creatus est Spiritus, et a Dei substantia, ut vultis, alienus, quomodo habitat in nobis per ipsum Deus? aut quomodo Dei est particeps, qui Spiritum susceperit? Nam si fieri potest ut per creatam aliquam substantiam divinum et ineffabilis naturæ participes eliciamur, quid velabit quominus Deus, rejecto Spiritu, per aliquam aliam quamcunque voluerit creaturam in nobis sit nosque sanctificet? Sed hoc impossibile: nec enim Dei secundum naturam particeps quis unquam fuerit, nisi per Spiritum: Deus igitur et ex Deo est Spiritus, neque, ut nonnullis visum est, e numero creaturarum. Sed et illud porro considerandum venit. Quod particeps alicujus est, ut potioris secundum substantiam et alterius ab ipso generis, aliud necesse est esse secundum naturam ab eo quod participatur. Si ergo creatus aut factus est Spiritus, cujusnam erit demum creatura particeps? Annon omnino suiipsius? commune quippe videtur ambobus esse quod creatum est. Sed et creati et facti natura nostra cum nos simus, facti sumus participes Spiritus a nobis natura diversi: 832 non ergo creatus est Spiritus. Quod si verum est, ut certe est, Deus et ex Deo est Spiritus, sicuti diximus. Nihil enim increatum esse putabitur unquam, nisi solus natura Deus, ex quo videlicet ineffabiliter procedens sanctus Spiritus, ut ipse ex quo est, habitat in nobis. Proprius enim est substantiæ ejus, et qualitas veluti quædam sanctitatis ejus. Atque hæc quidem in istos dicta sunto: adversus Anomaeus autem, qui Filio bellum indixerunt, quique eodem quem antea diximus furore insaniunt, nonnihil quod opera pretium sit dicam. c Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. › Quid ergo respondetis, o strenui viri, si quis sciscitetur a vobis, utrum duos habituri simus deos inhabitantes, Patrem nimirum et Filium: an vero Deus unus in nobis intelligatur ac vere sit? Nam si natura diversus est omnino Filius et in propria quadam natura intelligitur, quomodo necesse non est duos deos ¡a nobis esse credere, mandata servantibus? Quod si unius non autem duorum deorum templa dicimur, Patre ac Filio in nobis habitantibus, quænam *³ Rom. viii, 11. * Galat. iv, 6. τάττων λόγοις, ἀληθεύων δὲ μᾶλλον καθ' ἑκάτερον ἔχει γὰρ οὕτω τῇ φύσει. Λέγει τοίνυν πρός τινας· • Ότι ἐγείρας Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιή σει καὶ τὰ θνητα σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν.» Εἶτα πάλιν·. Ὅτι δὲ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κράζον· 'A6ᾶ, ὁ Πατήρ. Ορᾷς ὅπως τὸ αὐτὸ Πνεῦμα τοῦ τε Πατρός ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ; Κατοικοῦντος οὖν ἄρα τοῦ Μονο γενοῦς ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, οὐκ ἄπεστιν ὁ Πατήρ ἔχει γὰρ ὁ Υἱὸς ἐν ἑαυτῷ τὸν Γεννήτορα, μιας πρὸς αὐτὸν ὑπάρχων οὐσίας, ἔστι δὲ καὶ αὐτὸς ἐν Πατρὶ φυσικῶς. Ο μὲν οὖν τῆς πίστεως ὄρος τε καὶ ἀνυπο αίτιος οὗτος ἂν εἴη λόγος. Εροίμην δ' ἂν ἐπὶ τούτῳ καὶ λίαν ἡδέως τοὺς ἐκ πολλῆς ἀμαθίας ἑτεροδοξεῖν ἑλομένους, καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος δόξῃ τὴν οἰκείαν εξοπλίζοντας γλώτταν. Τί γὰρ δὴ καὶ φαῖεν, ὅταν λέγωμεν αὐτοῖς· Εἰ κτιστὸν τὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ ἀλλότριον τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, καθ' ὑμᾶς, πῶς ἂν ἐν ἡμῖν δι' αὐτοῦ κατοικήσαι Θεός; πῶς δὲ Θεοῦ μέτο οχος ὁ τὸ Πνεῦμα λαβών; Εἰ μὲν γάρ ἐστι τῶν ἐνδεχομένων διά τινος ὅλως γεννητῆς οὐσίας τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως ἡμᾶς μεταλαχεῖν, τί ἂν ἔτι τὸ κωλύον ὁρῷτο τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τὸ Πνεῦμα παρωσάμενον καὶ δι᾽ ἑτέρου τινὸς οὗπερ ἂν βούλοιτο κτίσματος ἐν ἡμῖν γίνεσθαι, καὶ ἁγιάζειν ἡμᾶς; ᾿Αλλὰ τοῦτο ἀδύνατον· οὐ γὰρ ἂν γένοιτό τις θεοῦ δὴ τοῦ κατὰ φύσιν μέτοχος δι' ἑτέρου, εἰ μὴ διὰ τοῦ Πνεύματος· Θεὸς ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐ τοῖς γεγονόσιν ἐναρίθμιον, καθάπερ ἔδοξέ τισιν. *Αλλως τε κἀκεῖνο πρὸς τοῦτο διασκεπτέον. Τὸ μέτα οχόν τινος, ὡς κρείττονος κατ' οὐσίαν, καὶ ἑτερο φυοῦς ἢ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸ, ἕτερον εἶναι κατὰ φύσιν ἀνάγκη τοῦ μετεχομένου. Εἰ τοίνυν κτιστὸν ἢ ποιητὸν τὸ Πνεῦμα, τίνος ἔσται λοιπὸν ἡ κτίσις μέτοχος;"Αρ' οὐχὶ πάντως ἑαυτῆς; κοινὸν γὰρ ὁρᾶται ὁ ἔκτισται λοιπὸν ἐπ' ἀμφοῖν. Ἀλλὰ καὶ κτιστοὶ καὶ γενητοὶ κατὰ φύσιν ὄντες ἡμεῖς, ὡς ἑτέρου κατὰ φύσιν ὑπο άρχοντος ἢ ὅπερ ἡμεῖς, τοῦ Πνεύματος μετεσχήκα μεν· οὐκ ἄρα κτιστὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, ὥσπερ οὖν ἀληθὲς, Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα, καθάπερ ειρήκαμεν. Διαφεύξεται γὰρ τῶν ὄντων οὐδὲν τὴν τοῦ πεποιῆσθαι δόξαν, εἰ μὴ μόνος ο φύσει Θεός, ἐξ οὗ δηλονότι προϊόν ἀῤῥήτως το Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς αὐτὸς ἐξ οὗπέρ ἐστιν, ἐν ἡμῖν κατοικεῖ. Ιδιον γάρ ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ ποιό της ὥσπερ τῆς ἁγιότητος αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν ἤδη πρὸς τούτους· πρὸς δέ γε τοὺς ᾿Ανομοίους, καὶ που λεμεῖν ἐγνωκότας τῷ Υἱῷ, οἱ καὶ ἀδελφὴν, καὶ γείτονα τοῖς εἰρημένοις ἡμῖν ἀρτίω, νοσούσι μανίαν, ἐρῶ τι τῶν ἀναγκαίων. «Εάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα.» Τί οὖν, ὦ γενναῖοι, φατέ, διαπυθέσθαι τινὸς ἐθέλοντος καὶ μαθεῖν ἀξιοῦντος παρ' ὑμῶν, πότερόν ποτε δύο θεοὺς ἕξομεν ἐνοικοῦντας, τὸν Πατέρα καὶ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. τὸν Υἱόν· ἡ Θεὸς εἶς ἐν ἡμῖν νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ratio in nobis duos illos ad unitatem redigi, cum juxta vestram dementiam, identitati substantiæ non sit locus? Vel enin necesse est dicere Christum falsa nobis esse locutum, et inhabitare tantum in nobis Patrem per Spiritum; vel inhabitare quidem ipsum, abesse vero Patrem. At hoc absurdum: unus quippe Deus est in nobis, cum ambos suscepimus. Noa ergo diversæ a Patre suo substantiæ apparebit Unigenius, sed ex seipsu, et in ipso, sicut in humine splendor qui ex eo: hoc enim modo, non autem alio, mysterii vis et ratio vera fuerit. Et quidem divinus Paulus non duorum deorum templa nos appellavit, sed unius: • Nescitis, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis **?, Vides ut, in substantiæ identitatem Patre et Pilio collatis, templa nos factos esse ait, non deørum, sed Dei. Cur vanis igitur ratiunculis veritatis vim concutitis, et impietatis vestræ venenum iis infunditis qui sacras divinasque Litteras inconsideratius attingere solent? ἀληθῶς; Εἰ μὲν γὰρ ἕτερός ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς παντελῶς καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει νοούμενος, πως οὐκ ἀνάγκη δυάδα θεῶν ἐν ἡμῖν γενέσθαι πιστεύειν, ὅταν τηρῶμεν τὰς ἐντολάς; Εἰ δὲ ναοὶ χρηματίζο μεν, ἑνὸς δηλονότι καὶ οὐ δύο θεῶν, ὅταν ἡμῖν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐναυλίζωνται, ποῖος ἐν ἡμῖν ἔτι λόγος συστέλλει πρὸς ἑνότητα τους δύο, τῆς κατ' οὐσίας ταυτότητος οὐκ ἐχούσης τόπον, κατά γε τὴν ὑμετέραν φρενοβλάβειαν; Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψευδῆ πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἐνοικίζεται δὲ μόνον ἡμῖν ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Πνεύματος· ήγουν ἐνοικεῖ μὲν αὐτὸς, ἄπεστι δὲ ὁ Πατήρ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· εἷς δὲ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ὅταν ἄμφω λάβωμεν. Οὐχ ἑτεροούσιος ἄρα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φανείκαι λοιπὸν ὁ Μονογενής, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐν τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα τὸ ἐξ αὐτοῦ· εἴη γὰρ ἂν οὕτω καὶ οὐχ ἑτέρως ἡ τοῦ μυ στηρίου δύναμις ἀληθής. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦ λος, οὐχὶ δύο θεῶν ἡμᾶς ὠνόμασε ναούς, ἀλλ᾽ ἑνὸς δηλονότι καὶ αὐτοῦ. Οὐκ οἴδατε, φησίν, ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;» Ορᾷς ὅτι, συνεισενεγκὼν εἰς οὐσίας ταυτότητα τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ναοὺς ἡμᾶς ἀποδεδεῖχθαί φησιν, οὐ θεῶν μᾶλλον, ἀλλὰ Θεοῦ. Τί τοίνυν εἰκαίοις παρακρούεσθε λογισμοῖς τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, καὶ τῆς ἑαυτῶν δυσσεβείας τὸν ἰὸν ἐπισπείρετε τοῖς ἀλογώτερον ειωθόσι προσβάλλειν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις Γράμμασιν; Ο μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ. Προαποδείξας εὖ μάλα καὶ διορισάμενος ὀρθῶς τίνες ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτὸν, μεθέξωσι δὲ ποίων ἀγαθῶν, μέτεισιν εὐθὺς ἐφ' ἑτέρους τοὺς οὔπω φιλεῖν Ελομένους. Οὐ γὰρ ἔσονται φύλακες, φησί, ξημάτων τῶν ἐμῶν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Οὐ τηρήσει τὸν λόγον, μου, ὡς καθ' ἑνὸς ἢ περὶ ἑνὸς λεγόμενον, εἰ καὶ πλατεῖαν πως ἔχει καὶ γενικὴν τὴν δήλωσιν. Ακολούθως δὲ σφόδρα καὶ τοῦτό φησιν. Εἰ γὰρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἔσται σαφῆς τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς, ἤτοι τὸν παρ' αὐτοῦ λόγον, εἴη δήπου πάντως ἐν ἀληθὲς καὶ τὸ ἐναντίον. Δείγμα γὰρ ἔσται τοῦ μὴ ἐλέσθαι φιλεῖν, τὸ δι' οὐδενὸς ποιεῖσθαι λόγου τὴν ἐντολὴν, παρωθεῖσθαι δὲ τὸ κεκελευσμένον, καθάπερ τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων. Αλλ' ώσπερ τοῖς νομοφύλαξιν ἐνοικίσειν ἑαυτὸν ὁμοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατ· επηγγέλλετο· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον τῶν μὴ τοιούτων ἀπαναστήσεται καὶ ἀποφοιτήσει παντελώς. Αληθεύσει γὰρ λέγων ὁ Σολομὼν ὅτι εἰς κακότεχνον ψυχὴν σοφία οὐκ εἰσελεύσεται, οὐδὲ κατοικεῖ ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. Καὶ γάρ τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν μ οὕτως ἔχουσαν εὑρήσεις τοῦ πράγματος τὴν φύσιν. Η γὰρ οὐχὶ τοῖς ὁμόφροσι καὶ ὁμοτροπεῖν ἑλομένοις τὸ σινδιαιτάσθαι μᾶλλον ήγουν τοῖς ἑτέροις παντί τῳ τετίμηνται [γρ. τετίμηται]; «Καίτοι πᾶν ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτῷ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Εἰ δὲ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοήθεσι συνεἶναι κατὰ ταυτὸν τῶν ὅτι μάλιστα διὰ σπουδῆς εἶναι δοκεῖ, πῶς οὐχὶ μᾶλλον οὕτως ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ λογιούμεθα; Ἀγαθὸς γὰρ ὑπάρχων τῇ φύσει, καὶ ἀρετῆς ἁπάσης ἀρχὴ καὶ γένεσις, οὐχὶ τῆς φαυλότητος ἐρασταῖς, ἀλλὰ τῆς ** | Gor. 111, 16.” Sap. 1, 4. s' Eccli. sunt, 19. XIV, 24. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Postquam ostendit ac recte definivit 833 quinam sint qui diligunt eum, et qualium bonorum sint participes, ad alios statim se confert qui nondum diligere eum in animum induxerunt. Nec enim, inquit, verba mea custodient: hoc est, Non servabit sermonem meum, quod quasi de uno dicitur,licet amplam quodammodo et generalem significationem habeat. Valde autem consentanee istud etiam infit. Nam si mandala vel sermonem ejus servare dilectionis in ipsum manifestum est argumentum atque indicium, erit utique verum contrarium. Mandalum enim pro nihilo habere, et quod jussum est velut infestum quidpiam aversari, indicio est nihil esse dilectionis. Verum quemadmodum in legum observatoribus seipsum una cum Deo ac Patre inhabitaturum promisit: eodem, opinor, modo ab iis qui tales non sunt prorsus recedet. Vere enim locutus est Salomon, cum dixit, in malevolam animam non introituram sapientiam, nec habitare in corpore obnoxiu peccatis. Etenim ita se rei naturam in nobis etiam habere comperies. Nunquid enim cum iis versari quisque maxime cupit quos iisdem secum moribus ac in eadem sententia esse noverit? Quippe omne animal diligit simile sibi, ut scriptum est, et omnis homo proximum sibi ". Quod si et apud nos ipsos summæ curæ esse videtur nt cum hominibus iisdem moribus præditis versemur, quomodo non magis ita rem in Deo esse putabimus? Nam cum sit natura bonus, et omnis virtutis caput et origo, nequaquam in amatoribus nequitia, sed in facto

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. τὸν Υἱόν· ἡ Θεὸς εἶς ἐν ἡμῖν νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ratio in nobis duos illos ad unitatem redigi, cum juxta vestram dementiam, identitati substantiæ non sit locus? Vel enin necesse est dicere Christum falsa nobis esse locutum, et inhabitare tantum in nobis Patrem per Spiritum; vel inhabitare quidem ipsum, abesse vero Patrem. At hoc absurdum: unus quippe Deus est in nobis, cum ambos suscepimus. Noa ergo diversæ a Patre suo substantiæ apparebit Unigenius, sed ex seipsu, et in ipso, sicut in humine splendor qui ex eo: hoc enim modo, non autem alio, mysterii vis et ratio vera fuerit. Et quidem divinus Paulus non duorum deorum templa nos appellavit, sed unius: • Nescitis, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis **?, Vides ut, in substantiæ identitatem Patre et Pilio collatis, templa nos factos esse ait, non deørum, sed Dei. Cur vanis igitur ratiunculis veritatis vim concutitis, et impietatis vestræ venenum iis infunditis qui sacras divinasque Litteras inconsideratius attingere solent? ἀληθῶς; Εἰ μὲν γὰρ ἕτερός ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς παντελῶς καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει νοούμενος, πως οὐκ ἀνάγκη δυάδα θεῶν ἐν ἡμῖν γενέσθαι πιστεύειν, ὅταν τηρῶμεν τὰς ἐντολάς; Εἰ δὲ ναοὶ χρηματίζο μεν, ἑνὸς δηλονότι καὶ οὐ δύο θεῶν, ὅταν ἡμῖν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐναυλίζωνται, ποῖος ἐν ἡμῖν ἔτι λόγος συστέλλει πρὸς ἑνότητα τους δύο, τῆς κατ' οὐσίας ταυτότητος οὐκ ἐχούσης τόπον, κατά γε τὴν ὑμετέραν φρενοβλάβειαν; Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψευδῆ πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἐνοικίζεται δὲ μόνον ἡμῖν ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Πνεύματος· ήγουν ἐνοικεῖ μὲν αὐτὸς, ἄπεστι δὲ ὁ Πατήρ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· εἷς δὲ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ὅταν ἄμφω λάβωμεν. Οὐχ ἑτεροούσιος ἄρα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φανείκαι λοιπὸν ὁ Μονογενής, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐν τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα τὸ ἐξ αὐτοῦ· εἴη γὰρ ἂν οὕτω καὶ οὐχ ἑτέρως ἡ τοῦ μυ στηρίου δύναμις ἀληθής. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦ λος, οὐχὶ δύο θεῶν ἡμᾶς ὠνόμασε ναούς, ἀλλ᾽ ἑνὸς δηλονότι καὶ αὐτοῦ. Οὐκ οἴδατε, φησίν, ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;» Ορᾷς ὅτι, συνεισενεγκὼν εἰς οὐσίας ταυτότητα τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ναοὺς ἡμᾶς ἀποδεδεῖχθαί φησιν, οὐ θεῶν μᾶλλον, ἀλλὰ Θεοῦ. Τί τοίνυν εἰκαίοις παρακρούεσθε λογισμοῖς τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, καὶ τῆς ἑαυτῶν δυσσεβείας τὸν ἰὸν ἐπισπείρετε τοῖς ἀλογώτερον ειωθόσι προσβάλλειν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις Γράμμασιν; Ο μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ. Προαποδείξας εὖ μάλα καὶ διορισάμενος ὀρθῶς τίνες ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτὸν, μεθέξωσι δὲ ποίων ἀγαθῶν, μέτεισιν εὐθὺς ἐφ' ἑτέρους τοὺς οὔπω φιλεῖν Ελομένους. Οὐ γὰρ ἔσονται φύλακες, φησί, ξημάτων τῶν ἐμῶν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Οὐ τηρήσει τὸν λόγον, μου, ὡς καθ' ἑνὸς ἢ περὶ ἑνὸς λεγόμενον, εἰ καὶ πλατεῖαν πως ἔχει καὶ γενικὴν τὴν δήλωσιν. Ακολούθως δὲ σφόδρα καὶ τοῦτό φησιν. Εἰ γὰρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἔσται σαφῆς τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς, ἤτοι τὸν παρ' αὐτοῦ λόγον, εἴη δήπου πάντως ἐν ἀληθὲς καὶ τὸ ἐναντίον. Δείγμα γὰρ ἔσται τοῦ μὴ ἐλέσθαι φιλεῖν, τὸ δι' οὐδενὸς ποιεῖσθαι λόγου τὴν ἐντολὴν, παρωθεῖσθαι δὲ τὸ κεκελευσμένον, καθάπερ τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων. Αλλ' ώσπερ τοῖς νομοφύλαξιν ἐνοικίσειν ἑαυτὸν ὁμοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατ· επηγγέλλετο· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον τῶν μὴ τοιούτων ἀπαναστήσεται καὶ ἀποφοιτήσει παντελώς. Αληθεύσει γὰρ λέγων ὁ Σολομὼν ὅτι εἰς κακότεχνον ψυχὴν σοφία οὐκ εἰσελεύσεται, οὐδὲ κατοικεῖ ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. Καὶ γάρ τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν μ οὕτως ἔχουσαν εὑρήσεις τοῦ πράγματος τὴν φύσιν. Η γὰρ οὐχὶ τοῖς ὁμόφροσι καὶ ὁμοτροπεῖν ἑλομένοις τὸ σινδιαιτάσθαι μᾶλλον ήγουν τοῖς ἑτέροις παντί τῳ τετίμηνται [γρ. τετίμηται]; «Καίτοι πᾶν ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτῷ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Εἰ δὲ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοήθεσι συνεἶναι κατὰ ταυτὸν τῶν ὅτι μάλιστα διὰ σπουδῆς εἶναι δοκεῖ, πῶς οὐχὶ μᾶλλον οὕτως ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ λογιούμεθα; Ἀγαθὸς γὰρ ὑπάρχων τῇ φύσει, καὶ ἀρετῆς ἁπάσης ἀρχὴ καὶ γένεσις, οὐχὶ τῆς φαυλότητος ἐρασταῖς, ἀλλὰ τῆς ** | Gor. 111, 16.” Sap. 1, 4. s' Eccli. sunt, 19. XIV, 24. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Postquam ostendit ac recte definivit 833 quinam sint qui diligunt eum, et qualium bonorum sint participes, ad alios statim se confert qui nondum diligere eum in animum induxerunt. Nec enim, inquit, verba mea custodient: hoc est, Non servabit sermonem meum, quod quasi de uno dicitur,licet amplam quodammodo et generalem significationem habeat. Valde autem consentanee istud etiam infit. Nam si mandala vel sermonem ejus servare dilectionis in ipsum manifestum est argumentum atque indicium, erit utique verum contrarium. Mandalum enim pro nihilo habere, et quod jussum est velut infestum quidpiam aversari, indicio est nihil esse dilectionis. Verum quemadmodum in legum observatoribus seipsum una cum Deo ac Patre inhabitaturum promisit: eodem, opinor, modo ab iis qui tales non sunt prorsus recedet. Vere enim locutus est Salomon, cum dixit, in malevolam animam non introituram sapientiam, nec habitare in corpore obnoxiu peccatis. Etenim ita se rei naturam in nobis etiam habere comperies. Nunquid enim cum iis versari quisque maxime cupit quos iisdem secum moribus ac in eadem sententia esse noverit? Quippe omne animal diligit simile sibi, ut scriptum est, et omnis homo proximum sibi ". Quod si et apud nos ipsos summæ curæ esse videtur nt cum hominibus iisdem moribus præditis versemur, quomodo non magis ita rem in Deo esse putabimus? Nam cum sit natura bonus, et omnis virtutis caput et origo, nequaquam in amatoribus nequitia, sed in facto

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. τὸν Υἱόν· ἡ Θεὸς εἶς ἐν ἡμῖν νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ratio in nobis duos illos ad unitatem redigi, cum juxta vestram dementiam, identitati substantiæ non sit locus? Vel enin necesse est dicere Christum falsa nobis esse locutum, et inhabitare tantum in nobis Patrem per Spiritum; vel inhabitare quidem ipsum, abesse vero Patrem. At hoc absurdum: unus quippe Deus est in nobis, cum ambos suscepimus. Noa ergo diversæ a Patre suo substantiæ apparebit Unigenius, sed ex seipsu, et in ipso, sicut in humine splendor qui ex eo: hoc enim modo, non autem alio, mysterii vis et ratio vera fuerit. Et quidem divinus Paulus non duorum deorum templa nos appellavit, sed unius: • Nescitis, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis **?, Vides ut, in substantiæ identitatem Patre et Pilio collatis, templa nos factos esse ait, non deørum, sed Dei. Cur vanis igitur ratiunculis veritatis vim concutitis, et impietatis vestræ venenum iis infunditis qui sacras divinasque Litteras inconsideratius attingere solent? ἀληθῶς; Εἰ μὲν γὰρ ἕτερός ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς παντελῶς καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει νοούμενος, πως οὐκ ἀνάγκη δυάδα θεῶν ἐν ἡμῖν γενέσθαι πιστεύειν, ὅταν τηρῶμεν τὰς ἐντολάς; Εἰ δὲ ναοὶ χρηματίζο μεν, ἑνὸς δηλονότι καὶ οὐ δύο θεῶν, ὅταν ἡμῖν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐναυλίζωνται, ποῖος ἐν ἡμῖν ἔτι λόγος συστέλλει πρὸς ἑνότητα τους δύο, τῆς κατ' οὐσίας ταυτότητος οὐκ ἐχούσης τόπον, κατά γε τὴν ὑμετέραν φρενοβλάβειαν; Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψευδῆ πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἐνοικίζεται δὲ μόνον ἡμῖν ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Πνεύματος· ήγουν ἐνοικεῖ μὲν αὐτὸς, ἄπεστι δὲ ὁ Πατήρ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· εἷς δὲ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ὅταν ἄμφω λάβωμεν. Οὐχ ἑτεροούσιος ἄρα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φανείκαι λοιπὸν ὁ Μονογενής, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐν τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα τὸ ἐξ αὐτοῦ· εἴη γὰρ ἂν οὕτω καὶ οὐχ ἑτέρως ἡ τοῦ μυ στηρίου δύναμις ἀληθής. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦ λος, οὐχὶ δύο θεῶν ἡμᾶς ὠνόμασε ναούς, ἀλλ᾽ ἑνὸς δηλονότι καὶ αὐτοῦ. Οὐκ οἴδατε, φησίν, ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;» Ορᾷς ὅτι, συνεισενεγκὼν εἰς οὐσίας ταυτότητα τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ναοὺς ἡμᾶς ἀποδεδεῖχθαί φησιν, οὐ θεῶν μᾶλλον, ἀλλὰ Θεοῦ. Τί τοίνυν εἰκαίοις παρακρούεσθε λογισμοῖς τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, καὶ τῆς ἑαυτῶν δυσσεβείας τὸν ἰὸν ἐπισπείρετε τοῖς ἀλογώτερον ειωθόσι προσβάλλειν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις Γράμμασιν; Ο μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ. Προαποδείξας εὖ μάλα καὶ διορισάμενος ὀρθῶς τίνες ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτὸν, μεθέξωσι δὲ ποίων ἀγαθῶν, μέτεισιν εὐθὺς ἐφ' ἑτέρους τοὺς οὔπω φιλεῖν Ελομένους. Οὐ γὰρ ἔσονται φύλακες, φησί, ξημάτων τῶν ἐμῶν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Οὐ τηρήσει τὸν λόγον, μου, ὡς καθ' ἑνὸς ἢ περὶ ἑνὸς λεγόμενον, εἰ καὶ πλατεῖαν πως ἔχει καὶ γενικὴν τὴν δήλωσιν. Ακολούθως δὲ σφόδρα καὶ τοῦτό φησιν. Εἰ γὰρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἔσται σαφῆς τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς, ἤτοι τὸν παρ' αὐτοῦ λόγον, εἴη δήπου πάντως ἐν ἀληθὲς καὶ τὸ ἐναντίον. Δείγμα γὰρ ἔσται τοῦ μὴ ἐλέσθαι φιλεῖν, τὸ δι' οὐδενὸς ποιεῖσθαι λόγου τὴν ἐντολὴν, παρωθεῖσθαι δὲ τὸ κεκελευσμένον, καθάπερ τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων. Αλλ' ώσπερ τοῖς νομοφύλαξιν ἐνοικίσειν ἑαυτὸν ὁμοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατ· επηγγέλλετο· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον τῶν μὴ τοιούτων ἀπαναστήσεται καὶ ἀποφοιτήσει παντελώς. Αληθεύσει γὰρ λέγων ὁ Σολομὼν ὅτι εἰς κακότεχνον ψυχὴν σοφία οὐκ εἰσελεύσεται, οὐδὲ κατοικεῖ ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. Καὶ γάρ τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν μ οὕτως ἔχουσαν εὑρήσεις τοῦ πράγματος τὴν φύσιν. Η γὰρ οὐχὶ τοῖς ὁμόφροσι καὶ ὁμοτροπεῖν ἑλομένοις τὸ σινδιαιτάσθαι μᾶλλον ήγουν τοῖς ἑτέροις παντί τῳ τετίμηνται [γρ. τετίμηται]; «Καίτοι πᾶν ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτῷ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Εἰ δὲ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοήθεσι συνεἶναι κατὰ ταυτὸν τῶν ὅτι μάλιστα διὰ σπουδῆς εἶναι δοκεῖ, πῶς οὐχὶ μᾶλλον οὕτως ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ λογιούμεθα; Ἀγαθὸς γὰρ ὑπάρχων τῇ φύσει, καὶ ἀρετῆς ἁπάσης ἀρχὴ καὶ γένεσις, οὐχὶ τῆς φαυλότητος ἐρασταῖς, ἀλλὰ τῆς ** | Gor. 111, 16.” Sap. 1, 4. s' Eccli. sunt, 19. XIV, 24. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Postquam ostendit ac recte definivit 833 quinam sint qui diligunt eum, et qualium bonorum sint participes, ad alios statim se confert qui nondum diligere eum in animum induxerunt. Nec enim, inquit, verba mea custodient: hoc est, Non servabit sermonem meum, quod quasi de uno dicitur,licet amplam quodammodo et generalem significationem habeat. Valde autem consentanee istud etiam infit. Nam si mandala vel sermonem ejus servare dilectionis in ipsum manifestum est argumentum atque indicium, erit utique verum contrarium. Mandalum enim pro nihilo habere, et quod jussum est velut infestum quidpiam aversari, indicio est nihil esse dilectionis. Verum quemadmodum in legum observatoribus seipsum una cum Deo ac Patre inhabitaturum promisit: eodem, opinor, modo ab iis qui tales non sunt prorsus recedet. Vere enim locutus est Salomon, cum dixit, in malevolam animam non introituram sapientiam, nec habitare in corpore obnoxiu peccatis. Etenim ita se rei naturam in nobis etiam habere comperies. Nunquid enim cum iis versari quisque maxime cupit quos iisdem secum moribus ac in eadem sententia esse noverit? Quippe omne animal diligit simile sibi, ut scriptum est, et omnis homo proximum sibi ". Quod si et apud nos ipsos summæ curæ esse videtur nt cum hominibus iisdem moribus præditis versemur, quomodo non magis ita rem in Deo esse putabimus? Nam cum sit natura bonus, et omnis virtutis caput et origo, nequaquam in amatoribus nequitia, sed in facto

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. τὸν Υἱόν· ἡ Θεὸς εἶς ἐν ἡμῖν νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ratio in nobis duos illos ad unitatem redigi, cum juxta vestram dementiam, identitati substantiæ non sit locus? Vel enin necesse est dicere Christum falsa nobis esse locutum, et inhabitare tantum in nobis Patrem per Spiritum; vel inhabitare quidem ipsum, abesse vero Patrem. At hoc absurdum: unus quippe Deus est in nobis, cum ambos suscepimus. Noa ergo diversæ a Patre suo substantiæ apparebit Unigenius, sed ex seipsu, et in ipso, sicut in humine splendor qui ex eo: hoc enim modo, non autem alio, mysterii vis et ratio vera fuerit. Et quidem divinus Paulus non duorum deorum templa nos appellavit, sed unius: • Nescitis, inquit, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis **?, Vides ut, in substantiæ identitatem Patre et Pilio collatis, templa nos factos esse ait, non deørum, sed Dei. Cur vanis igitur ratiunculis veritatis vim concutitis, et impietatis vestræ venenum iis infunditis qui sacras divinasque Litteras inconsideratius attingere solent? ἀληθῶς; Εἰ μὲν γὰρ ἕτερός ἐστι κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς παντελῶς καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ φύσει νοούμενος, πως οὐκ ἀνάγκη δυάδα θεῶν ἐν ἡμῖν γενέσθαι πιστεύειν, ὅταν τηρῶμεν τὰς ἐντολάς; Εἰ δὲ ναοὶ χρηματίζο μεν, ἑνὸς δηλονότι καὶ οὐ δύο θεῶν, ὅταν ἡμῖν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐναυλίζωνται, ποῖος ἐν ἡμῖν ἔτι λόγος συστέλλει πρὸς ἑνότητα τους δύο, τῆς κατ' οὐσίας ταυτότητος οὐκ ἐχούσης τόπον, κατά γε τὴν ὑμετέραν φρενοβλάβειαν; Η γὰρ ἀνάγκη λέγειν, ὅτι ψευδῆ πρὸς ἡμᾶς λελάληκεν ὁ Χριστὸς, ἐνοικίζεται δὲ μόνον ἡμῖν ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Πνεύματος· ήγουν ἐνοικεῖ μὲν αὐτὸς, ἄπεστι δὲ ὁ Πατήρ. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· εἷς δὲ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ὅταν ἄμφω λάβωμεν. Οὐχ ἑτεροούσιος ἄρα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φανείκαι λοιπὸν ὁ Μονογενής, ἀλλ' ἐξ ἑαυτοῦ, καὶ ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐν τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα τὸ ἐξ αὐτοῦ· εἴη γὰρ ἂν οὕτω καὶ οὐχ ἑτέρως ἡ τοῦ μυ στηρίου δύναμις ἀληθής. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦ λος, οὐχὶ δύο θεῶν ἡμᾶς ὠνόμασε ναούς, ἀλλ᾽ ἑνὸς δηλονότι καὶ αὐτοῦ. Οὐκ οἴδατε, φησίν, ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν;» Ορᾷς ὅτι, συνεισενεγκὼν εἰς οὐσίας ταυτότητα τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ναοὺς ἡμᾶς ἀποδεδεῖχθαί φησιν, οὐ θεῶν μᾶλλον, ἀλλὰ Θεοῦ. Τί τοίνυν εἰκαίοις παρακρούεσθε λογισμοῖς τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν, καὶ τῆς ἑαυτῶν δυσσεβείας τὸν ἰὸν ἐπισπείρετε τοῖς ἀλογώτερον ειωθόσι προσβάλλειν τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις Γράμμασιν; Ο μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ. Προαποδείξας εὖ μάλα καὶ διορισάμενος ὀρθῶς τίνες ἂν εἶεν οἱ ἀγαπῶντες αὐτὸν, μεθέξωσι δὲ ποίων ἀγαθῶν, μέτεισιν εὐθὺς ἐφ' ἑτέρους τοὺς οὔπω φιλεῖν Ελομένους. Οὐ γὰρ ἔσονται φύλακες, φησί, ξημάτων τῶν ἐμῶν· τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ, Οὐ τηρήσει τὸν λόγον, μου, ὡς καθ' ἑνὸς ἢ περὶ ἑνὸς λεγόμενον, εἰ καὶ πλατεῖαν πως ἔχει καὶ γενικὴν τὴν δήλωσιν. Ακολούθως δὲ σφόδρα καὶ τοῦτό φησιν. Εἰ γὰρ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἔσται σαφῆς τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς, ἤτοι τὸν παρ' αὐτοῦ λόγον, εἴη δήπου πάντως ἐν ἀληθὲς καὶ τὸ ἐναντίον. Δείγμα γὰρ ἔσται τοῦ μὴ ἐλέσθαι φιλεῖν, τὸ δι' οὐδενὸς ποιεῖσθαι λόγου τὴν ἐντολὴν, παρωθεῖσθαι δὲ τὸ κεκελευσμένον, καθάπερ τι τῶν ἀδικεῖν ειωθότων. Αλλ' ώσπερ τοῖς νομοφύλαξιν ἐνοικίσειν ἑαυτὸν ὁμοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατ· επηγγέλλετο· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον τῶν μὴ τοιούτων ἀπαναστήσεται καὶ ἀποφοιτήσει παντελώς. Αληθεύσει γὰρ λέγων ὁ Σολομὼν ὅτι εἰς κακότεχνον ψυχὴν σοφία οὐκ εἰσελεύσεται, οὐδὲ κατοικεῖ ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίας. Καὶ γάρ τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν μ οὕτως ἔχουσαν εὑρήσεις τοῦ πράγματος τὴν φύσιν. Η γὰρ οὐχὶ τοῖς ὁμόφροσι καὶ ὁμοτροπεῖν ἑλομένοις τὸ σινδιαιτάσθαι μᾶλλον ήγουν τοῖς ἑτέροις παντί τῳ τετίμηνται [γρ. τετίμηται]; «Καίτοι πᾶν ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτῷ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Εἰ δὲ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς ὁμοήθεσι συνεἶναι κατὰ ταυτὸν τῶν ὅτι μάλιστα διὰ σπουδῆς εἶναι δοκεῖ, πῶς οὐχὶ μᾶλλον οὕτως ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ λογιούμεθα; Ἀγαθὸς γὰρ ὑπάρχων τῇ φύσει, καὶ ἀρετῆς ἁπάσης ἀρχὴ καὶ γένεσις, οὐχὶ τῆς φαυλότητος ἐρασταῖς, ἀλλὰ τῆς ** | Gor. 111, 16.” Sap. 1, 4. s' Eccli. sunt, 19. XIV, 24. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Postquam ostendit ac recte definivit 833 quinam sint qui diligunt eum, et qualium bonorum sint participes, ad alios statim se confert qui nondum diligere eum in animum induxerunt. Nec enim, inquit, verba mea custodient: hoc est, Non servabit sermonem meum, quod quasi de uno dicitur,licet amplam quodammodo et generalem significationem habeat. Valde autem consentanee istud etiam infit. Nam si mandala vel sermonem ejus servare dilectionis in ipsum manifestum est argumentum atque indicium, erit utique verum contrarium. Mandalum enim pro nihilo habere, et quod jussum est velut infestum quidpiam aversari, indicio est nihil esse dilectionis. Verum quemadmodum in legum observatoribus seipsum una cum Deo ac Patre inhabitaturum promisit: eodem, opinor, modo ab iis qui tales non sunt prorsus recedet. Vere enim locutus est Salomon, cum dixit, in malevolam animam non introituram sapientiam, nec habitare in corpore obnoxiu peccatis. Etenim ita se rei naturam in nobis etiam habere comperies. Nunquid enim cum iis versari quisque maxime cupit quos iisdem secum moribus ac in eadem sententia esse noverit? Quippe omne animal diligit simile sibi, ut scriptum est, et omnis homo proximum sibi ". Quod si et apud nos ipsos summæ curæ esse videtur nt cum hominibus iisdem moribus præditis versemur, quomodo non magis ita rem in Deo esse putabimus? Nam cum sit natura bonus, et omnis virtutis caput et origo, nequaquam in amatoribus nequitia, sed in facto

ribus virtutis inhabitat, et impuros cumprimis ἀρετῆς ἐργάταις ἐναυλίζεται, παραιτεῖται δὲ τὴν aversatur. Quemadmodum ergo nos ipsi luto ac sordibus nostras purgare domos curamus, nec in iis si quid sit istiusmodi habitare volumus, nunquid multo magis purus ille et sanctissimus Deus noster impuram animam aversabitur et cor peccati Juto inquinatum aversabitur? Talem quippe fore eum qui mandatum non servaverit (impurus enim est ac luti amans), ipsa te loci bujus vis et ratio docebit. In divinorumn etenim mandatorum neglectu omnis peccati fons et origo cernitur. Quemadmodum enim lucis privatio infert contrarium, id est tenebras, sic nolle virtutem exercere, prin-. cipium et origo est nequitiæ. Nunquam enim quæ contrariorum est ratio, in uno eodemque subjecto 834 contingent ea quæ inter se qualitate discrepant. Vitium et virtus, contrariis inter se qualitatibus, aut alio quovis contrarietatis modo maxime distant: nemo tamen ea simul ac semel inesse ulli homini putaverit, aut eodem actu impleri. Aut enim malus est aliquis, aut bonus, licet non sumImam forsan nequitiam aut bonitatem assecutus. Uno igitur in nobis prævalente, alterum utique deficiet, id est contrarium. Quod si in observatione mandatorum species virtutis est, nunquid manifestissimum est in eorum neglectu principium esse nequitia? Sicut autem repositum est ei qui mandata servaverit in seipso habere Patrem et Filium, quod omnis felicitatis et gloriæ initium est atque fundamentum: ita et ei qui non servaverit, divina et ineftabilis naturæ participatione carere, quod " est omnis omnino boni fruitione privari. Quocirca si cui præclarum et optandum videtur naturæ divinæ fieri participem ", et in cordis penetralibus versantem et inhabitantem habere universi Deum ac Patrem per Filium in Spiritu, purget suam animam, el improbitatis sordes quibus possit modis, imo vero per omne bonum opus abstergat. Tunc enim revera Dei templum vocabitur, et diversabitur in eo atque inhabitabit, ut scriptum est”. Nec enim similis erit ei, cujus in Evangeliis ûit mentio, legis doctori, qui non exspectata Servatoris gratia motu suo ad eum sequendum incitatum se aiebat, eumque sibi honorem arripiens gister, inquit, sequar le quocunque ieris ".» Α' quid ad eum Dominus? Ænigmatice et per parabolam: «Vulpes foveas habent, et volucres coli nilos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet ".» Vulpes autem et coli aves malignos et impuros nuncupavit dæmonas, et hosce mundanos atque aerios spiritus, qui in libidinosorum cordibus versantur atque inhabitant, suæ volunLalis exitum consecuti, miserasque eorum a quibus suscipiuntur animas in arctum adeo cogentes, ut nullum prorsus in iis requiescendi locus Deo relinquatur: id enim significat, «reclinare caput. Purgemus itaque corda nostra ab omni labe: sic ** II Petr. 1, 4. Ma- [γρ. τό] ἀκάθαρτον, καὶ λίαν ὀρθῶς. Καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ βορβόρου καὶ δυσωδίας ἀπηλο λάχθαι τὰς ἑαυτῶν οἰκ[ε]ίας σπουδάζομεν, εἴπερ τι τῶν τοιούτων ὅλως ἔχοι, τὸ ἐν αὐταῖς αὐλίζεσθαι παραιτούμενοι· ἆρ᾽ οὖν οὐ μειζόνως ὁ καθαρός τε καὶ πανάγιος ἡμῶν Θεὸς τὴν μεμολυσμένην ψυχὴν παραιτήσεται καὶ καταμυσάττεται καρδίαν τῷ τῆς ἁμαρτίας βορβόρῳ κατηφανισμένην; Αλλ᾽ ἔστιν οὐκ ἀμφίβολον. Ὅτι γὰρ ἐν τούτοις ἔσται καὶ οὐχ ἑτέροις ὁ μὴ τηρήσας τὴν ἐντολὴν (ἀκάθαρτο; γὰρ καὶ φιλο βόρβορος), αυτή σε πάλιν ἡ τοῦ θεωρήματος διδάξει δύναμις. Ἐν γὰρ τῷ μὴ τηρῆσαι τὰς θείας ἐντολές ή τῆς ἁμαρτίας εὑρίσκεται γένεσις. "Ονπερ γὰρ τρό πον ἡ τοῦ φωτὸς στέρησις παρεισάγει τὸ ἐναντίον, φημὶ δὲ τὸν σκότον· οὕτω τὸ μὴ δρᾷν ἐθέλειν τὴν ἀρετὴν, τὴν τῆς φαυλότητος παρεισάγει γένεσιν. Καθ' ἓν γάρ τι τὸ ὑποκεῖσθαι νοούμενον, οὐκ ἂν, οἶμαι, κατὰ ταυτὸν συμβαίη ποτὲ τὰ τῆς ἀλλήλων διωρισμένα ποιότητος, κατά γε τὸν λόγον τοῦ ἐναν τίως ἔχειν. Κακία καὶ ἀρετὴ διώρισταί τε καὶ πολὺ διέστηκε πρὸς τὸ ἐναντίον, τῆς ἀλλήλων ποιότητος, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν ἁμάρτοι τυχόν, ἀλλ' οὐκ ἄν τινι τῶν ὄντων καθ᾿ ἡμᾶς προσόντα φανείη κατά ταυτὸν ἀμφότερα καὶ δι' ἐνεργείας πληρούμενα. Η γὰρ πονηρός τίς ἐστιν, ἢ ἀγαθὸς, εἰ καὶ οὐκ εἰς ἄκρον πονηρίας τυχόν, ἤτοι τῆς ἀγαθότητος. Οὐκοῦν ἰσχύοντος ἐν ἡμῖν τοῦ ἑνὸς, ἀτονήσει πάντως τὸ ἕτερον, τοῦτ' ἔστι τὸ ἐναντίως ἔχον. Εἰ δὲ ἐν τῷ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς τὸ τῆς ἀρετῆς εἶδός ἐστι, πῶς οὐχὶ προδηλότατον ὡς ἐν τῷ μὴ τηρῆσαι τῆς κακίας ή γένεσις; Απόκειται δὲ ὥσπερ τῷ τετηρηκότι τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ὅπερ ἐστὶν ἁπάσης θυμηδίας τε καὶ δόξης ἀρχὴ καὶ ὑπόθεσις· οὕτω καὶ τὸ [γρ. τῷ] μὴ τηρήσαντι τὸ ἥκιστα μετασχεῖν τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, ὅπερ ἐστὶν οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἀπόλαυσις ἀγαθοῦ. Οὐκοῦν εἴ τι καλὸν καὶ ἀξιέραστον εἶναι δοκεῖ τὸ τῆς θείας φύσεως μεταλαχεῖν, ἐνδιαιτώμενόν τε καὶ ἐνοικοῦντα τοῖς τῆς καρδίας ταμείοις τὸν τῶν ὅλων ἔχειν Πατέρα και Θεὸν δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, διανιζέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ τὴν ἐκ τῆς φαυλότητος, δι' ὧν ἂν δύναιτο τρόπων, μᾶλλον δὲ δι' ἀπάσης ἀγαθουργίας ἀποτρι σέτω κηλίδα. Χρηματιεῖ γὰρ τότε ναὸς ὄντως Θεοῦ ἀναπαύσεται δὲ ἐν αὐτῷ καὶ καταλύσει, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Οὐ γὰρ ἔσται κατ' ἐκεῖνον τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις νομικὸν ὠνομασμένον, ὃς τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος οὐ περιμείνας χάριν, αὐτόκλητος εἶναι πρὸς ἀκολούθησιν ἔφη, καὶ τὴν οὕτως ἀξιάγαστον ἁρπάζων τιμήν, φησί· «Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ.» ᾿Αλλὰ τί πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος; Ὡς ἐν παραβολῇ καὶ αἰνίγματι· «Αἱ ἀλώπεκες φωλεούς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ. Αλώπεκας δὲ καὶ οὐρανοῦ πετεινὰ τοὺς πανούργους καὶ ἀκαθάρτους ὠνόμασε δαίμονας, καὶ τὰ ἐγκόσμια ταυτὶ καὶ ἀέρια πνεύματα, & ταῖς φιληδόνων καρο 3 1 Cor. ult. 16. 30 Matth. viit, 19. "Ibid. 20.

ribus virtutis inhabitat, et impuros cumprimis ἀρετῆς ἐργάταις ἐναυλίζεται, παραιτεῖται δὲ τὴν aversatur. Quemadmodum ergo nos ipsi luto ac sordibus nostras purgare domos curamus, nec in iis si quid sit istiusmodi habitare volumus, nunquid multo magis purus ille et sanctissimus Deus noster impuram animam aversabitur et cor peccati Juto inquinatum aversabitur? Talem quippe fore eum qui mandatum non servaverit (impurus enim est ac luti amans), ipsa te loci bujus vis et ratio docebit. In divinorumn etenim mandatorum neglectu omnis peccati fons et origo cernitur. Quemadmodum enim lucis privatio infert contrarium, id est tenebras, sic nolle virtutem exercere, prin-. cipium et origo est nequitiæ. Nunquam enim quæ contrariorum est ratio, in uno eodemque subjecto 834 contingent ea quæ inter se qualitate discrepant. Vitium et virtus, contrariis inter se qualitatibus, aut alio quovis contrarietatis modo maxime distant: nemo tamen ea simul ac semel inesse ulli homini putaverit, aut eodem actu impleri. Aut enim malus est aliquis, aut bonus, licet non sumImam forsan nequitiam aut bonitatem assecutus. Uno igitur in nobis prævalente, alterum utique deficiet, id est contrarium. Quod si in observatione mandatorum species virtutis est, nunquid manifestissimum est in eorum neglectu principium esse nequitia? Sicut autem repositum est ei qui mandata servaverit in seipso habere Patrem et Filium, quod omnis felicitatis et gloriæ initium est atque fundamentum: ita et ei qui non servaverit, divina et ineftabilis naturæ participatione carere, quod " est omnis omnino boni fruitione privari. Quocirca si cui præclarum et optandum videtur naturæ divinæ fieri participem ", et in cordis penetralibus versantem et inhabitantem habere universi Deum ac Patrem per Filium in Spiritu, purget suam animam, el improbitatis sordes quibus possit modis, imo vero per omne bonum opus abstergat. Tunc enim revera Dei templum vocabitur, et diversabitur in eo atque inhabitabit, ut scriptum est”. Nec enim similis erit ei, cujus in Evangeliis ûit mentio, legis doctori, qui non exspectata Servatoris gratia motu suo ad eum sequendum incitatum se aiebat, eumque sibi honorem arripiens gister, inquit, sequar le quocunque ieris ".» Α' quid ad eum Dominus? Ænigmatice et per parabolam: «Vulpes foveas habent, et volucres coli nilos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet ".» Vulpes autem et coli aves malignos et impuros nuncupavit dæmonas, et hosce mundanos atque aerios spiritus, qui in libidinosorum cordibus versantur atque inhabitant, suæ volunLalis exitum consecuti, miserasque eorum a quibus suscipiuntur animas in arctum adeo cogentes, ut nullum prorsus in iis requiescendi locus Deo relinquatur: id enim significat, «reclinare caput. Purgemus itaque corda nostra ab omni labe: sic ** II Petr. 1, 4. Ma- [γρ. τό] ἀκάθαρτον, καὶ λίαν ὀρθῶς. Καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ βορβόρου καὶ δυσωδίας ἀπηλο λάχθαι τὰς ἑαυτῶν οἰκ[ε]ίας σπουδάζομεν, εἴπερ τι τῶν τοιούτων ὅλως ἔχοι, τὸ ἐν αὐταῖς αὐλίζεσθαι παραιτούμενοι· ἆρ᾽ οὖν οὐ μειζόνως ὁ καθαρός τε καὶ πανάγιος ἡμῶν Θεὸς τὴν μεμολυσμένην ψυχὴν παραιτήσεται καὶ καταμυσάττεται καρδίαν τῷ τῆς ἁμαρτίας βορβόρῳ κατηφανισμένην; Αλλ᾽ ἔστιν οὐκ ἀμφίβολον. Ὅτι γὰρ ἐν τούτοις ἔσται καὶ οὐχ ἑτέροις ὁ μὴ τηρήσας τὴν ἐντολὴν (ἀκάθαρτο; γὰρ καὶ φιλο βόρβορος), αυτή σε πάλιν ἡ τοῦ θεωρήματος διδάξει δύναμις. Ἐν γὰρ τῷ μὴ τηρῆσαι τὰς θείας ἐντολές ή τῆς ἁμαρτίας εὑρίσκεται γένεσις. "Ονπερ γὰρ τρό πον ἡ τοῦ φωτὸς στέρησις παρεισάγει τὸ ἐναντίον, φημὶ δὲ τὸν σκότον· οὕτω τὸ μὴ δρᾷν ἐθέλειν τὴν ἀρετὴν, τὴν τῆς φαυλότητος παρεισάγει γένεσιν. Καθ' ἓν γάρ τι τὸ ὑποκεῖσθαι νοούμενον, οὐκ ἂν, οἶμαι, κατὰ ταυτὸν συμβαίη ποτὲ τὰ τῆς ἀλλήλων διωρισμένα ποιότητος, κατά γε τὸν λόγον τοῦ ἐναν τίως ἔχειν. Κακία καὶ ἀρετὴ διώρισταί τε καὶ πολὺ διέστηκε πρὸς τὸ ἐναντίον, τῆς ἀλλήλων ποιότητος, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν ἁμάρτοι τυχόν, ἀλλ' οὐκ ἄν τινι τῶν ὄντων καθ᾿ ἡμᾶς προσόντα φανείη κατά ταυτὸν ἀμφότερα καὶ δι' ἐνεργείας πληρούμενα. Η γὰρ πονηρός τίς ἐστιν, ἢ ἀγαθὸς, εἰ καὶ οὐκ εἰς ἄκρον πονηρίας τυχόν, ἤτοι τῆς ἀγαθότητος. Οὐκοῦν ἰσχύοντος ἐν ἡμῖν τοῦ ἑνὸς, ἀτονήσει πάντως τὸ ἕτερον, τοῦτ' ἔστι τὸ ἐναντίως ἔχον. Εἰ δὲ ἐν τῷ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς τὸ τῆς ἀρετῆς εἶδός ἐστι, πῶς οὐχὶ προδηλότατον ὡς ἐν τῷ μὴ τηρῆσαι τῆς κακίας ή γένεσις; Απόκειται δὲ ὥσπερ τῷ τετηρηκότι τὸ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, ὅπερ ἐστὶν ἁπάσης θυμηδίας τε καὶ δόξης ἀρχὴ καὶ ὑπόθεσις· οὕτω καὶ τὸ [γρ. τῷ] μὴ τηρήσαντι τὸ ἥκιστα μετασχεῖν τῆς θείας τε καὶ ἀῤῥήτου φύσεως, ὅπερ ἐστὶν οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἀπόλαυσις ἀγαθοῦ. Οὐκοῦν εἴ τι καλὸν καὶ ἀξιέραστον εἶναι δοκεῖ τὸ τῆς θείας φύσεως μεταλαχεῖν, ἐνδιαιτώμενόν τε καὶ ἐνοικοῦντα τοῖς τῆς καρδίας ταμείοις τὸν τῶν ὅλων ἔχειν Πατέρα και Θεὸν δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, διανιζέτω τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ τὴν ἐκ τῆς φαυλότητος, δι' ὧν ἂν δύναιτο τρόπων, μᾶλλον δὲ δι' ἀπάσης ἀγαθουργίας ἀποτρι σέτω κηλίδα. Χρηματιεῖ γὰρ τότε ναὸς ὄντως Θεοῦ ἀναπαύσεται δὲ ἐν αὐτῷ καὶ καταλύσει, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Οὐ γὰρ ἔσται κατ' ἐκεῖνον τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις νομικὸν ὠνομασμένον, ὃς τὴν παρὰ τοῦ Σωτῆρος οὐ περιμείνας χάριν, αὐτόκλητος εἶναι πρὸς ἀκολούθησιν ἔφη, καὶ τὴν οὕτως ἀξιάγαστον ἁρπάζων τιμήν, φησί· «Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι, ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ.» ᾿Αλλὰ τί πρὸς αὐτὸν ὁ Κύριος; Ὡς ἐν παραβολῇ καὶ αἰνίγματι· «Αἱ ἀλώπεκες φωλεούς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις· ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ. Αλώπεκας δὲ καὶ οὐρανοῦ πετεινὰ τοὺς πανούργους καὶ ἀκαθάρτους ὠνόμασε δαίμονας, καὶ τὰ ἐγκόσμια ταυτὶ καὶ ἀέρια πνεύματα, & ταῖς φιληδόνων καρο 3 1 Cor. ult. 16. 30 Matth. viit, 19. "Ibid. 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. bolico insultu superiores efficiet, beatosque ac felices reddet, 835 atque divine et ineffabilis suae δίαις ἐμφιλοχωρεῖ τε καὶ ἐναυλίζεται, τὴν τῶν ἰδίων enim, sic et in nobis habitabit Deus, et omni diaθελημάτων ἔχοντα πλήρωσιν, στενοχωροῦντά τα οὕτω τὰς ἀθλίας τῶν δεχομένων ψυχάς, ὡς τόπον οὐδένα παντελῶς ἀναπαύσεως ἐν αὐταῖς εὑρίσκειν τὸν Θεόν natura participes. τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κλῆναι τὴν κεφαλήν. Καθαρίσωμεν τοίνυν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ τὰς ἑαυτῶν καρδίας οὕτω γάρ, οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν οἰκήσει Θεὸς, καὶ ἀμείνους ἡμᾶς ἀπάσης ἐπηρείας ἀποφανεί διαβολικῆς, μακαρίους τε καὶ ζηλωτοὺς ἐργάσεται, καὶ κοινωνοὺς ἀποδείξει τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ἀῤῥήτου φύσεως. Καὶ ὁ λόγος ὃν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. XIV, 24. Et sermo quem auditis non est meus, sed ejus qui misit me Patris. Necessarium aliquid rursus instituit, quòd að rectam fidei regulam deducat, eaque rursus profert in medium per quæ ad recte percipiendam mysterií altitudinem animus facilius evehatur. Firmat vero mentem auditorum, ne Judæorum inscitia quidam Οἰκονομεῖ τι πάλιν τῶν ἀναγκαίων, καὶ καλούντων εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν [σ. ἔμελ λον] εὐμαθεστέραν ἔχειν διάνοιαν εἰς τὸ συνιέναι καλῶς τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, παρακομίζει πάλιν εἰς μέσον. Στηρίζει δὲ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, ἵνα μὴ ταῖς Ἰουδαίων ἀμαθίαις συγκαθελκόμενοι και abrepti eorumque furorem et insaniam æmulati, ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις τὰ ἴσα νοεῖν ἀγαπήσαντες, τὴν ἁγίαν καὶ εὐαγγελικήν τινες ἀτιμάζοιεν παί δευσιν. Ὁ δὲ εἰπεῖν βούλομαι, σαφῶς ἐστι τοιοῦτον. Ο νόμος μὲν γὰρ σκιὰν ἔχων καὶ τύπον μέχρι και ροῦ διορθώσεως ἐπικείμενον, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, καὶ προμελέτησιν ὥσπερ τινὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς εἰσεκόμιζε. Προγύμνασμα τοίνυν τῆς ἀληθοῦς καὶ ἐν πνεύματι λατρείας τὰ διὰ Μωσέως εἰπών τις, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος. Διὰ γάρ τοι τοῦτο τετελείω κεν ὁ νόμος οὐδέν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκέτι πραγμάτων εἰκόνας, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἡμῖν ἀναφανδὸν ὑπέδειξε τὴν ἀλήθειαν, οὐκ ἐν τύποις ἔτι καὶ σχήματι τὸ τῆς ἀρετῆς καταγράφων εἶδος, ὅπερ ἐποίει Μωσῆς, ἀλλὰ γυμνὴν ὥσπερ καὶ ἐμφανῆ καθιστὰς, καὶ πλήρη πρὸς εὐσέβειαν τὸν ἄνθρωπον ἀποτελῶν. Ἦν οὖν ἄρα τῶν τύπων εἰς ἀλήθειαν μεταχώρησις καὶ μετάπλασις τῶν διὰ Χριστοῦ ῥημάτων ἢ παίδευσις. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ἀληθείας ήδη διαλαμπούσης, περιττὸν ἦν ἔτι κρατύνεσθαι την σκιὰν, οὐκέτι τοῖς νομικοῖς τύποις πολιτεύεσθαι ἀνομοθέτει Χριστὸς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Τοῦτο λίαν ἐλύπει τοὺς Ἰουδαίους, φοντό τε ὅτι τὸν ἀρχαῖον καταλύσων νόμον ἐπιδεδήμησεν ὁ Χριστός, καίτοι διαρρήδην βοῶντος ἀκούοντες· Οὐκ ἦλθον καταλύσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. • Πλήρωμα γὰρ ἔχει τῆς τοῦ νόμου σκιᾶς ἡ κατὰ ἀλήθειαν ἀρετή. διὰ τῶν Χριστοῦ νόμων εἰσκεκομισμένη, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀκρίτῳ θυμῷ δι ωλισθηκότες εἰς ἀπείθειαν καὶ εἰς ζῆλον ἰόντες τοῦ νόμου, οὐ κατ' ἐπίγνωσιν συνηγορεῖν ἐδόκουν τῷ νόμῳ, τὰ διὰ Χριστοῦ παρωθούμενοι, διὰ τοῦτο χρησίμως, ἵνα μὴ δοκοίη τισὶ καινούς τινας ἢ ἰδίους παρὰ τὴν ἐνοῦσαν βούλησιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διορίζειν νόμους, ἀναγκαίως ἐπήνεγκεν, ὅτι. Ο λόγος ὄν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με ο μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, τῶν προσιόντων ἐμοὶ διὰ τῆς πίστεως, ὡς ἀπῳεόν τινα λόγον ἐποιησάμην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Αὐτοῦ πάλιν καὶ οὐχ ἑτέρου τὸ ευαγγελικόν ἐστι κήρυγμα, οὐκ ἐρυθριάσαντος ὥσπερ us febr. 5, 1. 39 febr. 13, 10. * Galat. 1, 24. PATROL. GR. LXXIV. sanctam et evangelicam doctrinam contemnerent. Quod autem volo est istiusmodi. Lex umbram habens et figúram usque ad tempus correctionis s, juxta Pauli vocem, pædagogus nobis fuit in Christo ", et præmeditationem veluti quamdam vere pietatis induxit. Si quis ergo Mosaicam legem vert et spiritalis cultus præexercitamentum esse dixerit, non errabit a vero. Idcirco enim nibil ad perfectum adduxit lex ". Dominus autem noster Jesus Christus non amplius rerum imagines, sed ipsam nobis aperte ostendit veritatem, non jam in typis ac figuris virtutis speciem depingens, quod faciebat Moses, sed nudam quodammodo el apertam statuens, bominemque ad pietatem plenum ac perfectum reddens. Disciplina igitur verborum Christí transformatio et conversio figurarúin erat in veritatem. Cum autem veritate demum elucente superAuum esset umbram diutius obtinere, non jam in legalibus typis vivere præcipiebat Christus eos qui ad ipsum per fdem accesserant. Hoc Judaeos vehementer pungebat, sibique persuadebant Christom advenisse ut legein solveret, licet aperte clamantem audirent: «Non veni solvere legem, sed adlimplere. Dico enim vobis, quod iota unum aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant *.» Vera enim virtas per Christi leges inducta legalis unbræ plenitudinem continet. Quandoquidem enim præcipiti furore in incredulitatem lapst et in zelum legis delati, non secundum scientiam, Christi doctrina repudiata, patrocinari legi videbantur; idcirco, ne quibusdam videretur novas quasdam aut proprias præter voluntatem Deo ad Patri leges præscribere, necessario subjunxit: • Sermo quem auditis 836 non est meus, sel ejus qui misit me Patris.» Ne quis enim eorunt qui per Gdem ad me accesserunt existimet, inquit, me sermonem fecisse Deo ac Patri dissentaneum. Rursus autem ejus est, non vero alterius, evangelica prædicatio, qui non erubescit, ut ita dicam, ob leges antiquas, nec quasi jam repertum sit praes stantius mandatum, sed tanquam in tempore opportuno, translata ad veritatem figura. Qui enitu 38 Hebr. vu, 19. ** Matth. v, 17, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. bolico insultu superiores efficiet, beatosque ac felices reddet, 835 atque divine et ineffabilis suae δίαις ἐμφιλοχωρεῖ τε καὶ ἐναυλίζεται, τὴν τῶν ἰδίων enim, sic et in nobis habitabit Deus, et omni diaθελημάτων ἔχοντα πλήρωσιν, στενοχωροῦντά τα οὕτω τὰς ἀθλίας τῶν δεχομένων ψυχάς, ὡς τόπον οὐδένα παντελῶς ἀναπαύσεως ἐν αὐταῖς εὑρίσκειν τὸν Θεόν natura participes. τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κλῆναι τὴν κεφαλήν. Καθαρίσωμεν τοίνυν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ τὰς ἑαυτῶν καρδίας οὕτω γάρ, οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν οἰκήσει Θεὸς, καὶ ἀμείνους ἡμᾶς ἀπάσης ἐπηρείας ἀποφανεί διαβολικῆς, μακαρίους τε καὶ ζηλωτοὺς ἐργάσεται, καὶ κοινωνοὺς ἀποδείξει τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ἀῤῥήτου φύσεως. Καὶ ὁ λόγος ὃν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. XIV, 24. Et sermo quem auditis non est meus, sed ejus qui misit me Patris. Necessarium aliquid rursus instituit, quòd að rectam fidei regulam deducat, eaque rursus profert in medium per quæ ad recte percipiendam mysterií altitudinem animus facilius evehatur. Firmat vero mentem auditorum, ne Judæorum inscitia quidam Οἰκονομεῖ τι πάλιν τῶν ἀναγκαίων, καὶ καλούντων εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν [σ. ἔμελ λον] εὐμαθεστέραν ἔχειν διάνοιαν εἰς τὸ συνιέναι καλῶς τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, παρακομίζει πάλιν εἰς μέσον. Στηρίζει δὲ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, ἵνα μὴ ταῖς Ἰουδαίων ἀμαθίαις συγκαθελκόμενοι και abrepti eorumque furorem et insaniam æmulati, ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις τὰ ἴσα νοεῖν ἀγαπήσαντες, τὴν ἁγίαν καὶ εὐαγγελικήν τινες ἀτιμάζοιεν παί δευσιν. Ὁ δὲ εἰπεῖν βούλομαι, σαφῶς ἐστι τοιοῦτον. Ο νόμος μὲν γὰρ σκιὰν ἔχων καὶ τύπον μέχρι και ροῦ διορθώσεως ἐπικείμενον, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, καὶ προμελέτησιν ὥσπερ τινὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς εἰσεκόμιζε. Προγύμνασμα τοίνυν τῆς ἀληθοῦς καὶ ἐν πνεύματι λατρείας τὰ διὰ Μωσέως εἰπών τις, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος. Διὰ γάρ τοι τοῦτο τετελείω κεν ὁ νόμος οὐδέν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκέτι πραγμάτων εἰκόνας, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἡμῖν ἀναφανδὸν ὑπέδειξε τὴν ἀλήθειαν, οὐκ ἐν τύποις ἔτι καὶ σχήματι τὸ τῆς ἀρετῆς καταγράφων εἶδος, ὅπερ ἐποίει Μωσῆς, ἀλλὰ γυμνὴν ὥσπερ καὶ ἐμφανῆ καθιστὰς, καὶ πλήρη πρὸς εὐσέβειαν τὸν ἄνθρωπον ἀποτελῶν. Ἦν οὖν ἄρα τῶν τύπων εἰς ἀλήθειαν μεταχώρησις καὶ μετάπλασις τῶν διὰ Χριστοῦ ῥημάτων ἢ παίδευσις. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ἀληθείας ήδη διαλαμπούσης, περιττὸν ἦν ἔτι κρατύνεσθαι την σκιὰν, οὐκέτι τοῖς νομικοῖς τύποις πολιτεύεσθαι ἀνομοθέτει Χριστὸς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Τοῦτο λίαν ἐλύπει τοὺς Ἰουδαίους, φοντό τε ὅτι τὸν ἀρχαῖον καταλύσων νόμον ἐπιδεδήμησεν ὁ Χριστός, καίτοι διαρρήδην βοῶντος ἀκούοντες· Οὐκ ἦλθον καταλύσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. • Πλήρωμα γὰρ ἔχει τῆς τοῦ νόμου σκιᾶς ἡ κατὰ ἀλήθειαν ἀρετή. διὰ τῶν Χριστοῦ νόμων εἰσκεκομισμένη, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀκρίτῳ θυμῷ δι ωλισθηκότες εἰς ἀπείθειαν καὶ εἰς ζῆλον ἰόντες τοῦ νόμου, οὐ κατ' ἐπίγνωσιν συνηγορεῖν ἐδόκουν τῷ νόμῳ, τὰ διὰ Χριστοῦ παρωθούμενοι, διὰ τοῦτο χρησίμως, ἵνα μὴ δοκοίη τισὶ καινούς τινας ἢ ἰδίους παρὰ τὴν ἐνοῦσαν βούλησιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διορίζειν νόμους, ἀναγκαίως ἐπήνεγκεν, ὅτι. Ο λόγος ὄν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με ο μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, τῶν προσιόντων ἐμοὶ διὰ τῆς πίστεως, ὡς ἀπῳεόν τινα λόγον ἐποιησάμην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Αὐτοῦ πάλιν καὶ οὐχ ἑτέρου τὸ ευαγγελικόν ἐστι κήρυγμα, οὐκ ἐρυθριάσαντος ὥσπερ us febr. 5, 1. 39 febr. 13, 10. * Galat. 1, 24. PATROL. GR. LXXIV. sanctam et evangelicam doctrinam contemnerent. Quod autem volo est istiusmodi. Lex umbram habens et figúram usque ad tempus correctionis s, juxta Pauli vocem, pædagogus nobis fuit in Christo ", et præmeditationem veluti quamdam vere pietatis induxit. Si quis ergo Mosaicam legem vert et spiritalis cultus præexercitamentum esse dixerit, non errabit a vero. Idcirco enim nibil ad perfectum adduxit lex ". Dominus autem noster Jesus Christus non amplius rerum imagines, sed ipsam nobis aperte ostendit veritatem, non jam in typis ac figuris virtutis speciem depingens, quod faciebat Moses, sed nudam quodammodo el apertam statuens, bominemque ad pietatem plenum ac perfectum reddens. Disciplina igitur verborum Christí transformatio et conversio figurarúin erat in veritatem. Cum autem veritate demum elucente superAuum esset umbram diutius obtinere, non jam in legalibus typis vivere præcipiebat Christus eos qui ad ipsum per fdem accesserant. Hoc Judaeos vehementer pungebat, sibique persuadebant Christom advenisse ut legein solveret, licet aperte clamantem audirent: «Non veni solvere legem, sed adlimplere. Dico enim vobis, quod iota unum aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant *.» Vera enim virtas per Christi leges inducta legalis unbræ plenitudinem continet. Quandoquidem enim præcipiti furore in incredulitatem lapst et in zelum legis delati, non secundum scientiam, Christi doctrina repudiata, patrocinari legi videbantur; idcirco, ne quibusdam videretur novas quasdam aut proprias præter voluntatem Deo ad Patri leges præscribere, necessario subjunxit: • Sermo quem auditis 836 non est meus, sel ejus qui misit me Patris.» Ne quis enim eorunt qui per Gdem ad me accesserunt existimet, inquit, me sermonem fecisse Deo ac Patri dissentaneum. Rursus autem ejus est, non vero alterius, evangelica prædicatio, qui non erubescit, ut ita dicam, ob leges antiquas, nec quasi jam repertum sit praes stantius mandatum, sed tanquam in tempore opportuno, translata ad veritatem figura. Qui enitu 38 Hebr. vu, 19. ** Matth. v, 17, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. bolico insultu superiores efficiet, beatosque ac felices reddet, 835 atque divine et ineffabilis suae δίαις ἐμφιλοχωρεῖ τε καὶ ἐναυλίζεται, τὴν τῶν ἰδίων enim, sic et in nobis habitabit Deus, et omni diaθελημάτων ἔχοντα πλήρωσιν, στενοχωροῦντά τα οὕτω τὰς ἀθλίας τῶν δεχομένων ψυχάς, ὡς τόπον οὐδένα παντελῶς ἀναπαύσεως ἐν αὐταῖς εὑρίσκειν τὸν Θεόν natura participes. τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κλῆναι τὴν κεφαλήν. Καθαρίσωμεν τοίνυν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ τὰς ἑαυτῶν καρδίας οὕτω γάρ, οὕτω καὶ ἐν ἡμῖν οἰκήσει Θεὸς, καὶ ἀμείνους ἡμᾶς ἀπάσης ἐπηρείας ἀποφανεί διαβολικῆς, μακαρίους τε καὶ ζηλωτοὺς ἐργάσεται, καὶ κοινωνοὺς ἀποδείξει τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ἀῤῥήτου φύσεως. Καὶ ὁ λόγος ὃν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρός. XIV, 24. Et sermo quem auditis non est meus, sed ejus qui misit me Patris. Necessarium aliquid rursus instituit, quòd að rectam fidei regulam deducat, eaque rursus profert in medium per quæ ad recte percipiendam mysterií altitudinem animus facilius evehatur. Firmat vero mentem auditorum, ne Judæorum inscitia quidam Οἰκονομεῖ τι πάλιν τῶν ἀναγκαίων, καὶ καλούντων εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, καὶ δι' ὧν ἔμελλεν [σ. ἔμελ λον] εὐμαθεστέραν ἔχειν διάνοιαν εἰς τὸ συνιέναι καλῶς τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, παρακομίζει πάλιν εἰς μέσον. Στηρίζει δὲ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, ἵνα μὴ ταῖς Ἰουδαίων ἀμαθίαις συγκαθελκόμενοι και abrepti eorumque furorem et insaniam æmulati, ταῖς ἐκείνων ὑπονοίαις τὰ ἴσα νοεῖν ἀγαπήσαντες, τὴν ἁγίαν καὶ εὐαγγελικήν τινες ἀτιμάζοιεν παί δευσιν. Ὁ δὲ εἰπεῖν βούλομαι, σαφῶς ἐστι τοιοῦτον. Ο νόμος μὲν γὰρ σκιὰν ἔχων καὶ τύπον μέχρι και ροῦ διορθώσεως ἐπικείμενον, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, παιδαγωγός ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστὸν, καὶ προμελέτησιν ὥσπερ τινὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς εἰσεκόμιζε. Προγύμνασμα τοίνυν τῆς ἀληθοῦς καὶ ἐν πνεύματι λατρείας τὰ διὰ Μωσέως εἰπών τις, οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ πρέποντος. Διὰ γάρ τοι τοῦτο τετελείω κεν ὁ νόμος οὐδέν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς οὐκέτι πραγμάτων εἰκόνας, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἡμῖν ἀναφανδὸν ὑπέδειξε τὴν ἀλήθειαν, οὐκ ἐν τύποις ἔτι καὶ σχήματι τὸ τῆς ἀρετῆς καταγράφων εἶδος, ὅπερ ἐποίει Μωσῆς, ἀλλὰ γυμνὴν ὥσπερ καὶ ἐμφανῆ καθιστὰς, καὶ πλήρη πρὸς εὐσέβειαν τὸν ἄνθρωπον ἀποτελῶν. Ἦν οὖν ἄρα τῶν τύπων εἰς ἀλήθειαν μεταχώρησις καὶ μετάπλασις τῶν διὰ Χριστοῦ ῥημάτων ἢ παίδευσις. Ἐπειδὴ δὲ τῆς ἀληθείας ήδη διαλαμπούσης, περιττὸν ἦν ἔτι κρατύνεσθαι την σκιὰν, οὐκέτι τοῖς νομικοῖς τύποις πολιτεύεσθαι ἀνομοθέτει Χριστὸς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως. Τοῦτο λίαν ἐλύπει τοὺς Ἰουδαίους, φοντό τε ὅτι τὸν ἀρχαῖον καταλύσων νόμον ἐπιδεδήμησεν ὁ Χριστός, καίτοι διαρρήδην βοῶντος ἀκούοντες· Οὐκ ἦλθον καταλύσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. • Πλήρωμα γὰρ ἔχει τῆς τοῦ νόμου σκιᾶς ἡ κατὰ ἀλήθειαν ἀρετή. διὰ τῶν Χριστοῦ νόμων εἰσκεκομισμένη, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἀκρίτῳ θυμῷ δι ωλισθηκότες εἰς ἀπείθειαν καὶ εἰς ζῆλον ἰόντες τοῦ νόμου, οὐ κατ' ἐπίγνωσιν συνηγορεῖν ἐδόκουν τῷ νόμῳ, τὰ διὰ Χριστοῦ παρωθούμενοι, διὰ τοῦτο χρησίμως, ἵνα μὴ δοκοίη τισὶ καινούς τινας ἢ ἰδίους παρὰ τὴν ἐνοῦσαν βούλησιν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ διορίζειν νόμους, ἀναγκαίως ἐπήνεγκεν, ὅτι. Ο λόγος ὄν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με ο μὴ γὰρ δή τις οἰέσθω, φησί, τῶν προσιόντων ἐμοὶ διὰ τῆς πίστεως, ὡς ἀπῳεόν τινα λόγον ἐποιησάμην τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Αὐτοῦ πάλιν καὶ οὐχ ἑτέρου τὸ ευαγγελικόν ἐστι κήρυγμα, οὐκ ἐρυθριάσαντος ὥσπερ us febr. 5, 1. 39 febr. 13, 10. * Galat. 1, 24. PATROL. GR. LXXIV. sanctam et evangelicam doctrinam contemnerent. Quod autem volo est istiusmodi. Lex umbram habens et figúram usque ad tempus correctionis s, juxta Pauli vocem, pædagogus nobis fuit in Christo ", et præmeditationem veluti quamdam vere pietatis induxit. Si quis ergo Mosaicam legem vert et spiritalis cultus præexercitamentum esse dixerit, non errabit a vero. Idcirco enim nibil ad perfectum adduxit lex ". Dominus autem noster Jesus Christus non amplius rerum imagines, sed ipsam nobis aperte ostendit veritatem, non jam in typis ac figuris virtutis speciem depingens, quod faciebat Moses, sed nudam quodammodo el apertam statuens, bominemque ad pietatem plenum ac perfectum reddens. Disciplina igitur verborum Christí transformatio et conversio figurarúin erat in veritatem. Cum autem veritate demum elucente superAuum esset umbram diutius obtinere, non jam in legalibus typis vivere præcipiebat Christus eos qui ad ipsum per fdem accesserant. Hoc Judaeos vehementer pungebat, sibique persuadebant Christom advenisse ut legein solveret, licet aperte clamantem audirent: «Non veni solvere legem, sed adlimplere. Dico enim vobis, quod iota unum aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant *.» Vera enim virtas per Christi leges inducta legalis unbræ plenitudinem continet. Quandoquidem enim præcipiti furore in incredulitatem lapst et in zelum legis delati, non secundum scientiam, Christi doctrina repudiata, patrocinari legi videbantur; idcirco, ne quibusdam videretur novas quasdam aut proprias præter voluntatem Deo ad Patri leges præscribere, necessario subjunxit: • Sermo quem auditis 836 non est meus, sel ejus qui misit me Patris.» Ne quis enim eorunt qui per Gdem ad me accesserunt existimet, inquit, me sermonem fecisse Deo ac Patri dissentaneum. Rursus autem ejus est, non vero alterius, evangelica prædicatio, qui non erubescit, ut ita dicam, ob leges antiquas, nec quasi jam repertum sit praes stantius mandatum, sed tanquam in tempore opportuno, translata ad veritatem figura. Qui enitu 38 Hebr. vu, 19. ** Matth. v, 17, 18.

fer me tunc illa veteribus locutus est, eadem et ad ἐπὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις θεσμοῖς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς νῦν τύ vos nunc loquitur. Verbum etenim sum vivens Dei ac Patris ineffabilis voluntatis interpres: ideoAut que vocatus sum magni consilii Angelus ". enim hac ratione dictum illud accipiemus, nempe: sed • Sermonem quem audistis, non est meus, ejus qui misit me, Patris; aut certe aliter quoque intelligemus. Dei enim ac Patris suum sermonem dicit, ut qui eum servant sciant se Deum honorare, sermonibus ejus persuasi. Qui vero in contrarium ceciderunt et incredulitate sua datum mandatum violare non verentur, in ipsam peccant omnium reginam naturam. Duobus autem modis auditorum animus confirmari potest: aut enim honorandi Dei voluntas ad credendum utique impulerit, aut certe illius offendendi metus idipsum eliciet. In utroque enim certa utilitatis ratio spectatur. Cum autem ait, ρημένης τῆς ἀμείνονος ἐντολῆς, ἀλλ' ὡς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι μεταπεπλασμένου τοῦ τύπου πρὸς ἀλήθειαν. Ο γὰρ ἐκεῖνα λαλήσας δι' ἐμοῦ τοῖς ἀρχαιοτέροις τότε, καὶ ταῦτα νυνὶ πρὸς ὑμᾶς. Λόγος γάρ εἰμι ζῶν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀῤῥήτου θελήσεως ερμηνευ τικὸς, διὸ καὶ κέκλημαι μεγάλης βουλής "Αγγελος. Η γὰρ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐκδεξόμεθα τὸ εἰρη μένον, φημὶ δὲ τὸ, ο Ὁ λόγος δν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς,» ήγουν καὶ ἑτέρως νοήσομεν. Τοῦ γὰρ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἑαυτοῦ λόγον φησὶν, ἵνα οἱ μὲν τηροῦντες εἰδεῖεν ὅτι Θεὸν τετιμήκασι, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καταπειθόμενοι λόγοις. Οἱ δέ γε πρὸς τὸ τούτῳ πεσόντες ἐναντίον, καὶ ταῖς ἀπειθείαις τὴν δοθεῖσαν ἐντολὴν εξυβρίζειν οὐ παραιτούμενοι, εἰς αὐτὴν ἁμαρτάνουσι τὴν πάντων βασιλίδα φύσιν. "Ην δὲ δὴ πάλιν κατὰ δύο τρόπους τὸν τῶν ἀκροωμένων ἀσφαλίσασθαι νοῦν. "Η γὰρ τὸ θέλειν τιμῆσαι τὸν Θεὸν προτρέψαι πάντως εἰς εὐπείθειαν, ήγουν τὸ δεδιέναι προσκρούειν αὐτῷ τοῦτο δὴ πάλιν ἐργάσεται. Εἶσι γὰρ δι' ἀμφοῖν ὁ τοῦ χρησίμου τε καὶ συμφέροντος λογισμός. Λέγων δὲ ὅτι • Οὐκ ἔστιν ἐμὸς ὁ λόγος, ο οὐχὶ δὴ πάντως ἡμᾶς ἐξίστησι τοῦ ἰδίου προσώπου καθόπερ ἐστὶ Λόγος καὶ Θεός· ἐπειδὴ δὲ τὴν οἰκετικὴν ἔχων μορφ φὴν ἔτι καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι καὶ ὑπάρχων ἀληθῶς καθ' ἡμᾶς, τὰ τοιαῦτά φησιν, οὐκ ἀνθρώπινον τὸν ἑαυτοῦ νοεῖσθαι βούλεται λόγον, ἀλλὰ θεῖον ὄντως καὶ βασιλικόν, περιενεγκών αναγ καίως εἰς τὴ τοῦ Πατρὸς πρόσωπον, ἵνα μὴ, διελών ἑαυτὸν, δύο λοιπὸν υἱοὺς νοεῖσθαι παρασκευάσῃ, εἷς ὧν Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν. Εἰς γὰρ ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ δύο, κατά τινας. Θεὸς γὰρ ἂν ὁ Λόγος ἐκ Πατρὸς γέγονε σὰρξ, κατά τὴν Ἰωάννου φωνὴν, οὐκ εἰς σάρκα μεταβεβλημένος, ἀλλ' ἰδίαν ποιησάμενος σάρκα τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναόν. Ἵνα τοίνυν μὴ ἀνθρώπινον εἶναι νομί ζωμεν τὸν λόγον αὐτοῦ, μηδὲ τῆς θείας ἐκστήσωμεν φύσεως τὸ μάθημα τὸ εὐαγγελικὸν, ἀλλὰ Θεοῦ τοῦ ἐπὶ πάντας εἶναι πιστεύωμεν, οἰκονομικῶς καὶ σφόδρα καλῶς, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι, τῇ θείᾳ φύσει ἀπονέμει πάλιν τὸν λόγον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς ἀπαύγασμα καὶ Λόγος αὐτοῦ καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ χαρακτήρ. XIV, 25, 26. Hæc locutus sum vobis, apud vos manens. Paracletus autem Spiritus sanctus, quem millet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quæcunque dixero vobis. Non est sermo meus, › haudquaquam certe nos a sua persona avocat qua Verhum est ac Deus: sed quia servilem formam in se habens et homo sicuti nos exsistens 38, hæc ait, sermonem suum non vult humanum censeri, sed divinum revera et regium, eum necessario ad Patris personam referens, ne, si seipsum divideret, ansam præberet duos filios intelligendi, cum ante et post incarnationem unus sit Filius. Unus enim est Christus, ac non duo, sicuti volunt aliqui. Deus enim exsistens Verbum ex Patre caro factum est, juxta Joannis 3, non in carne transmutatum, sed templo, id est carne, ex sancta Virgine sibi assumpto. Ne ergo humanum esse putemus sermonem ejus, nec a natura divina disciplinam evangelicam abstrahamnus, sed Dei supremi esse credamus, singulari consilio recteque admodum, utpote cum et in humana forma appareret, naturæ divinæ sermonem rursus tribuit, tanquam in persona Dei ac Patris, ex quo et in quo secundum naturam est, ut splendor et Verbum 837 ejus, et character ejus substantiæ ". vocem Habet rursus hic sermo humanitatis expressionem, et a nostra conditione non admodum distat, si loci hujus sensum convenientem spectemus. Quandonam enim, inquiet jure aliquis, apud nos Christus non est, deitatis nimirum potentia ac virtute, implet quippe universa, nec ab ulla re plane abest, sed ineffabili virtute potius cuneta perineat, terram ac coelum, nec abest a penetralibus abyssi? Ubi enim non est Deus? Cum igitur ait: e llac locutus sum vobis, apud vos manens, st Isa. Ix, 6 sec. LXX. sn Philipp. 1, Τ. G Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, παρ' ὑμῖν μένων. Ο δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει ὑμῖν ο Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς δι δάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ἐγώ. Ἔχει πάλιν ὁ λόγος τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς οὐ λίαν ἀπήλλακται μέτρων, ὅσον ἧκεν εἰς νοῦν τοῖς προκειμένοις τὸν πρέποντα. Πότε γάρ, εὐλόγως ἐρεῖ τις, ὡς οὐ παρ' ἡμῖν ἐστιν ὁ Χριστός, κατά γε τὴν τῆς θεότητος δύναμιν, καίτοι πληροῖ μὲν τὰ πάντα, καὶ οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἀποδημεί, περιέπει δὲ μᾶλλον ἀῤῥήτῳ δυνάμει, γῆν τε καὶ οὐρανόν, τῶν δὲ ἀβύσσου μυχῶν οὐκ ἀπολιμπάνεται; Ποῦ γὰρ οὐκ ἔστι Θεός; Οταν οὖν λέγῃ· • Ταῦτα πρὸς ὑμᾶς εἶπον, παρ' ὑμῖν μένων,» κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐκληψόμεθα, 14. 60 Hebr. 1, 3. ss Juan. 1,

fer me tunc illa veteribus locutus est, eadem et ad ἐπὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις θεσμοῖς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς νῦν τύ vos nunc loquitur. Verbum etenim sum vivens Dei ac Patris ineffabilis voluntatis interpres: ideoAut que vocatus sum magni consilii Angelus ". enim hac ratione dictum illud accipiemus, nempe: sed • Sermonem quem audistis, non est meus, ejus qui misit me, Patris; aut certe aliter quoque intelligemus. Dei enim ac Patris suum sermonem dicit, ut qui eum servant sciant se Deum honorare, sermonibus ejus persuasi. Qui vero in contrarium ceciderunt et incredulitate sua datum mandatum violare non verentur, in ipsam peccant omnium reginam naturam. Duobus autem modis auditorum animus confirmari potest: aut enim honorandi Dei voluntas ad credendum utique impulerit, aut certe illius offendendi metus idipsum eliciet. In utroque enim certa utilitatis ratio spectatur. Cum autem ait, ρημένης τῆς ἀμείνονος ἐντολῆς, ἀλλ' ὡς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι μεταπεπλασμένου τοῦ τύπου πρὸς ἀλήθειαν. Ο γὰρ ἐκεῖνα λαλήσας δι' ἐμοῦ τοῖς ἀρχαιοτέροις τότε, καὶ ταῦτα νυνὶ πρὸς ὑμᾶς. Λόγος γάρ εἰμι ζῶν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀῤῥήτου θελήσεως ερμηνευ τικὸς, διὸ καὶ κέκλημαι μεγάλης βουλής "Αγγελος. Η γὰρ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐκδεξόμεθα τὸ εἰρη μένον, φημὶ δὲ τὸ, ο Ὁ λόγος δν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς,» ήγουν καὶ ἑτέρως νοήσομεν. Τοῦ γὰρ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἑαυτοῦ λόγον φησὶν, ἵνα οἱ μὲν τηροῦντες εἰδεῖεν ὅτι Θεὸν τετιμήκασι, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καταπειθόμενοι λόγοις. Οἱ δέ γε πρὸς τὸ τούτῳ πεσόντες ἐναντίον, καὶ ταῖς ἀπειθείαις τὴν δοθεῖσαν ἐντολὴν εξυβρίζειν οὐ παραιτούμενοι, εἰς αὐτὴν ἁμαρτάνουσι τὴν πάντων βασιλίδα φύσιν. "Ην δὲ δὴ πάλιν κατὰ δύο τρόπους τὸν τῶν ἀκροωμένων ἀσφαλίσασθαι νοῦν. "Η γὰρ τὸ θέλειν τιμῆσαι τὸν Θεὸν προτρέψαι πάντως εἰς εὐπείθειαν, ήγουν τὸ δεδιέναι προσκρούειν αὐτῷ τοῦτο δὴ πάλιν ἐργάσεται. Εἶσι γὰρ δι' ἀμφοῖν ὁ τοῦ χρησίμου τε καὶ συμφέροντος λογισμός. Λέγων δὲ ὅτι • Οὐκ ἔστιν ἐμὸς ὁ λόγος, ο οὐχὶ δὴ πάντως ἡμᾶς ἐξίστησι τοῦ ἰδίου προσώπου καθόπερ ἐστὶ Λόγος καὶ Θεός· ἐπειδὴ δὲ τὴν οἰκετικὴν ἔχων μορφ φὴν ἔτι καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι καὶ ὑπάρχων ἀληθῶς καθ' ἡμᾶς, τὰ τοιαῦτά φησιν, οὐκ ἀνθρώπινον τὸν ἑαυτοῦ νοεῖσθαι βούλεται λόγον, ἀλλὰ θεῖον ὄντως καὶ βασιλικόν, περιενεγκών αναγ καίως εἰς τὴ τοῦ Πατρὸς πρόσωπον, ἵνα μὴ, διελών ἑαυτὸν, δύο λοιπὸν υἱοὺς νοεῖσθαι παρασκευάσῃ, εἷς ὧν Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν. Εἰς γὰρ ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ δύο, κατά τινας. Θεὸς γὰρ ἂν ὁ Λόγος ἐκ Πατρὸς γέγονε σὰρξ, κατά τὴν Ἰωάννου φωνὴν, οὐκ εἰς σάρκα μεταβεβλημένος, ἀλλ' ἰδίαν ποιησάμενος σάρκα τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναόν. Ἵνα τοίνυν μὴ ἀνθρώπινον εἶναι νομί ζωμεν τὸν λόγον αὐτοῦ, μηδὲ τῆς θείας ἐκστήσωμεν φύσεως τὸ μάθημα τὸ εὐαγγελικὸν, ἀλλὰ Θεοῦ τοῦ ἐπὶ πάντας εἶναι πιστεύωμεν, οἰκονομικῶς καὶ σφόδρα καλῶς, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι, τῇ θείᾳ φύσει ἀπονέμει πάλιν τὸν λόγον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς ἀπαύγασμα καὶ Λόγος αὐτοῦ καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ χαρακτήρ. XIV, 25, 26. Hæc locutus sum vobis, apud vos manens. Paracletus autem Spiritus sanctus, quem millet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quæcunque dixero vobis. Non est sermo meus, › haudquaquam certe nos a sua persona avocat qua Verhum est ac Deus: sed quia servilem formam in se habens et homo sicuti nos exsistens 38, hæc ait, sermonem suum non vult humanum censeri, sed divinum revera et regium, eum necessario ad Patris personam referens, ne, si seipsum divideret, ansam præberet duos filios intelligendi, cum ante et post incarnationem unus sit Filius. Unus enim est Christus, ac non duo, sicuti volunt aliqui. Deus enim exsistens Verbum ex Patre caro factum est, juxta Joannis 3, non in carne transmutatum, sed templo, id est carne, ex sancta Virgine sibi assumpto. Ne ergo humanum esse putemus sermonem ejus, nec a natura divina disciplinam evangelicam abstrahamnus, sed Dei supremi esse credamus, singulari consilio recteque admodum, utpote cum et in humana forma appareret, naturæ divinæ sermonem rursus tribuit, tanquam in persona Dei ac Patris, ex quo et in quo secundum naturam est, ut splendor et Verbum 837 ejus, et character ejus substantiæ ". vocem Habet rursus hic sermo humanitatis expressionem, et a nostra conditione non admodum distat, si loci hujus sensum convenientem spectemus. Quandonam enim, inquiet jure aliquis, apud nos Christus non est, deitatis nimirum potentia ac virtute, implet quippe universa, nec ab ulla re plane abest, sed ineffabili virtute potius cuneta perineat, terram ac coelum, nec abest a penetralibus abyssi? Ubi enim non est Deus? Cum igitur ait: e llac locutus sum vobis, apud vos manens, st Isa. Ix, 6 sec. LXX. sn Philipp. 1, Τ. G Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, παρ' ὑμῖν μένων. Ο δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει ὑμῖν ο Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς δι δάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ἐγώ. Ἔχει πάλιν ὁ λόγος τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς οὐ λίαν ἀπήλλακται μέτρων, ὅσον ἧκεν εἰς νοῦν τοῖς προκειμένοις τὸν πρέποντα. Πότε γάρ, εὐλόγως ἐρεῖ τις, ὡς οὐ παρ' ἡμῖν ἐστιν ὁ Χριστός, κατά γε τὴν τῆς θεότητος δύναμιν, καίτοι πληροῖ μὲν τὰ πάντα, καὶ οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἀποδημεί, περιέπει δὲ μᾶλλον ἀῤῥήτῳ δυνάμει, γῆν τε καὶ οὐρανόν, τῶν δὲ ἀβύσσου μυχῶν οὐκ ἀπολιμπάνεται; Ποῦ γὰρ οὐκ ἔστι Θεός; Οταν οὖν λέγῃ· • Ταῦτα πρὸς ὑμᾶς εἶπον, παρ' ὑμῖν μένων,» κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐκληψόμεθα, 14. 60 Hebr. 1, 3. ss Juan. 1,

fer me tunc illa veteribus locutus est, eadem et ad ἐπὶ τοῖς ἀρχαιοτέροις θεσμοῖς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς νῦν τύ vos nunc loquitur. Verbum etenim sum vivens Dei ac Patris ineffabilis voluntatis interpres: ideoAut que vocatus sum magni consilii Angelus ". enim hac ratione dictum illud accipiemus, nempe: sed • Sermonem quem audistis, non est meus, ejus qui misit me, Patris; aut certe aliter quoque intelligemus. Dei enim ac Patris suum sermonem dicit, ut qui eum servant sciant se Deum honorare, sermonibus ejus persuasi. Qui vero in contrarium ceciderunt et incredulitate sua datum mandatum violare non verentur, in ipsam peccant omnium reginam naturam. Duobus autem modis auditorum animus confirmari potest: aut enim honorandi Dei voluntas ad credendum utique impulerit, aut certe illius offendendi metus idipsum eliciet. In utroque enim certa utilitatis ratio spectatur. Cum autem ait, ρημένης τῆς ἀμείνονος ἐντολῆς, ἀλλ' ὡς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι μεταπεπλασμένου τοῦ τύπου πρὸς ἀλήθειαν. Ο γὰρ ἐκεῖνα λαλήσας δι' ἐμοῦ τοῖς ἀρχαιοτέροις τότε, καὶ ταῦτα νυνὶ πρὸς ὑμᾶς. Λόγος γάρ εἰμι ζῶν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀῤῥήτου θελήσεως ερμηνευ τικὸς, διὸ καὶ κέκλημαι μεγάλης βουλής "Αγγελος. Η γὰρ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐκδεξόμεθα τὸ εἰρη μένον, φημὶ δὲ τὸ, ο Ὁ λόγος δν ἀκούετε, οὐκ ἔστιν ἐμὸς, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρὸς,» ήγουν καὶ ἑτέρως νοήσομεν. Τοῦ γὰρ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἑαυτοῦ λόγον φησὶν, ἵνα οἱ μὲν τηροῦντες εἰδεῖεν ὅτι Θεὸν τετιμήκασι, τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι καταπειθόμενοι λόγοις. Οἱ δέ γε πρὸς τὸ τούτῳ πεσόντες ἐναντίον, καὶ ταῖς ἀπειθείαις τὴν δοθεῖσαν ἐντολὴν εξυβρίζειν οὐ παραιτούμενοι, εἰς αὐτὴν ἁμαρτάνουσι τὴν πάντων βασιλίδα φύσιν. "Ην δὲ δὴ πάλιν κατὰ δύο τρόπους τὸν τῶν ἀκροωμένων ἀσφαλίσασθαι νοῦν. "Η γὰρ τὸ θέλειν τιμῆσαι τὸν Θεὸν προτρέψαι πάντως εἰς εὐπείθειαν, ήγουν τὸ δεδιέναι προσκρούειν αὐτῷ τοῦτο δὴ πάλιν ἐργάσεται. Εἶσι γὰρ δι' ἀμφοῖν ὁ τοῦ χρησίμου τε καὶ συμφέροντος λογισμός. Λέγων δὲ ὅτι • Οὐκ ἔστιν ἐμὸς ὁ λόγος, ο οὐχὶ δὴ πάντως ἡμᾶς ἐξίστησι τοῦ ἰδίου προσώπου καθόπερ ἐστὶ Λόγος καὶ Θεός· ἐπειδὴ δὲ τὴν οἰκετικὴν ἔχων μορφ φὴν ἔτι καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι καὶ ὑπάρχων ἀληθῶς καθ' ἡμᾶς, τὰ τοιαῦτά φησιν, οὐκ ἀνθρώπινον τὸν ἑαυτοῦ νοεῖσθαι βούλεται λόγον, ἀλλὰ θεῖον ὄντως καὶ βασιλικόν, περιενεγκών αναγ καίως εἰς τὴ τοῦ Πατρὸς πρόσωπον, ἵνα μὴ, διελών ἑαυτὸν, δύο λοιπὸν υἱοὺς νοεῖσθαι παρασκευάσῃ, εἷς ὧν Υἱὸς, καὶ πρὸ τῆς σαρκώσεως καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν. Εἰς γὰρ ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ δύο, κατά τινας. Θεὸς γὰρ ἂν ὁ Λόγος ἐκ Πατρὸς γέγονε σὰρξ, κατά τὴν Ἰωάννου φωνὴν, οὐκ εἰς σάρκα μεταβεβλημένος, ἀλλ' ἰδίαν ποιησάμενος σάρκα τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ναόν. Ἵνα τοίνυν μὴ ἀνθρώπινον εἶναι νομί ζωμεν τὸν λόγον αὐτοῦ, μηδὲ τῆς θείας ἐκστήσωμεν φύσεως τὸ μάθημα τὸ εὐαγγελικὸν, ἀλλὰ Θεοῦ τοῦ ἐπὶ πάντας εἶναι πιστεύωμεν, οἰκονομικῶς καὶ σφόδρα καλῶς, ἅτε δὴ καὶ ἐν ἀνθρωπίνῳ φαινόμενος σχήματι, τῇ θείᾳ φύσει ἀπονέμει πάλιν τὸν λόγον, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς ἀπαύγασμα καὶ Λόγος αὐτοῦ καὶ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ χαρακτήρ. XIV, 25, 26. Hæc locutus sum vobis, apud vos manens. Paracletus autem Spiritus sanctus, quem millet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quæcunque dixero vobis. Non est sermo meus, › haudquaquam certe nos a sua persona avocat qua Verhum est ac Deus: sed quia servilem formam in se habens et homo sicuti nos exsistens 38, hæc ait, sermonem suum non vult humanum censeri, sed divinum revera et regium, eum necessario ad Patris personam referens, ne, si seipsum divideret, ansam præberet duos filios intelligendi, cum ante et post incarnationem unus sit Filius. Unus enim est Christus, ac non duo, sicuti volunt aliqui. Deus enim exsistens Verbum ex Patre caro factum est, juxta Joannis 3, non in carne transmutatum, sed templo, id est carne, ex sancta Virgine sibi assumpto. Ne ergo humanum esse putemus sermonem ejus, nec a natura divina disciplinam evangelicam abstrahamnus, sed Dei supremi esse credamus, singulari consilio recteque admodum, utpote cum et in humana forma appareret, naturæ divinæ sermonem rursus tribuit, tanquam in persona Dei ac Patris, ex quo et in quo secundum naturam est, ut splendor et Verbum 837 ejus, et character ejus substantiæ ". vocem Habet rursus hic sermo humanitatis expressionem, et a nostra conditione non admodum distat, si loci hujus sensum convenientem spectemus. Quandonam enim, inquiet jure aliquis, apud nos Christus non est, deitatis nimirum potentia ac virtute, implet quippe universa, nec ab ulla re plane abest, sed ineffabili virtute potius cuneta perineat, terram ac coelum, nec abest a penetralibus abyssi? Ubi enim non est Deus? Cum igitur ait: e llac locutus sum vobis, apud vos manens, st Isa. Ix, 6 sec. LXX. sn Philipp. 1, Τ. G Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, παρ' ὑμῖν μένων. Ο δὲ Παράκλητος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δ πέμψει ὑμῖν ο Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς δι δάξει πάντα, καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ἐγώ. Ἔχει πάλιν ὁ λόγος τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς οὐ λίαν ἀπήλλακται μέτρων, ὅσον ἧκεν εἰς νοῦν τοῖς προκειμένοις τὸν πρέποντα. Πότε γάρ, εὐλόγως ἐρεῖ τις, ὡς οὐ παρ' ἡμῖν ἐστιν ὁ Χριστός, κατά γε τὴν τῆς θεότητος δύναμιν, καίτοι πληροῖ μὲν τὰ πάντα, καὶ οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἀποδημεί, περιέπει δὲ μᾶλλον ἀῤῥήτῳ δυνάμει, γῆν τε καὶ οὐρανόν, τῶν δὲ ἀβύσσου μυχῶν οὐκ ἀπολιμπάνεται; Ποῦ γὰρ οὐκ ἔστι Θεός; Οταν οὖν λέγῃ· • Ταῦτα πρὸς ὑμᾶς εἶπον, παρ' ὑμῖν μένων,» κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐκληψόμεθα, 14. 60 Hebr. 1, 3. ss Juan. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. 30% versus ad cœlos evanescere debebat ex nostris oculis, quod ad carnem spectat, idcirco hæc ait. mysterii vero perfectissimam et accuratissimam revelationem per Paracletum nobis factam ait, how est per sanctum Spiritum, qui missus est a Patre in nomine ejus, id est Filii. Ut enim Christus in nobis, ita et Spiritus ejus. Idcirco ait: «Ipse vos docebit omnia quæ ego dixi vobis. › Nam cum sit Christi Spiritus et mens ejus, ut scriptum est ", non aliud quiddam exsistens ab ipso, naturalis identitatis ratione, licet in propria hypostasi intelligatur ac sit, omnia novit quæ in eo sunt. Cujus rei testis nobis erit Paulus, dicens: Quis enim. scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis qui Καὶ ἐπείπερ ἔμελλεν ἐξ ὀφθαλμῶν γενέσθαι τῶν humanitatis ratione id intelligemus. Εt quia reἡμετέρων, κατά γε την σάρκα φημί, τὴν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἀποδημίαν στειλάμενος, τὰ τοιαῦτά φησι· τὴν δὲ τοῦ μυστηρίου τελειοτάτην καὶ ἀκριβεστάτην ἡμῖν ἀποκάλυψιν διὰ τοῦ Παρακλήτου γενέσθαι λέγει, τοῦτ' ἔστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος αποσταλέντος παρά τοῦ Πατρὸς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, λέγω δή τοῦ Υἱοῦ. ὡς γὰρ Χριστός, ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Δια τοῦτό φησιν, ὅτι • Ἐκεῖνος διδάξει ὑμᾶς πάντα & εξ. πην ὑμῖν ἐγώ. ο Ἐπειδὴ γάρ ἐστι Πνεῦμα Χριστοῦ καὶ νοῦς αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐχ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸν ὄν, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι φυσικῇ λό γον, καίτοι νοούμενόν τε καὶ ὑπάρχον ἰδίως, οἶδε πάντα τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Τίς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ὂν ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ in ipso est? Ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit, οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν, ὡς εἰδὸς τὰ ἐν τῇ βουλήσει τοῦ Μονογενούς, πάντα ἡμῖν ἀναγγέλει, οὐκ ἐκ μαθήσεως ἔχον τὴν εἴδησιν, ἵνα μὴ φαίνηται διακόνου τάξιν ἀποπληροῦν καὶ τοὺς ἑτέρου τυχὸν διαπορθμεύων λόγους, ἀλλ' ὡς πνεῦμα ἀνθρώπου καθάπερ ἀρτίως ειρήκαμεν, καὶ εἰδὸς ἀδιδάκτως πάντα τὰ ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι, τὰ θεῖα τοῖς ἁγίοις ἀποκαλύπτει μυστήρια, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς πάντα γινώσκων τὰ ἐν αὐτῷ, διακονεῖ πρὸς τὸ ἔξω, λόγῳ τυχὸν τῷ προφορικῷ τὰ θελήματα τῆς ψυχῆς, ἧς ἐστι καὶ νοῦς, ἕτερον μέν τι παρ' αὐτὴν ταῖς ἐπινοίαις δρώμενός τε καὶ όνομα ζόμενος, ἕτερος δὲ κατὰ φύσιν οὐκ ὤν, ἀλλ' ὡς μόριον τοῦ παντὸς συμπληρωτικὸν ἐν αὐτῇ τε ὑπάρχον, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναφύεσθαι πιστευόμενον. Ὑπὲρ δὲ τοῦτο πάλιν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις. Μικρὰ γὰρ πᾶσα παραδειγμάτων ἰσχὺς, κἂν διὰ λεπτῶν ἔρχηται λόγων. Οὐκοῦν ἡ τελεία μάθησις διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἁγίοις ἐντίκτεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιστέλλει πρός τινας· «Κἀγὼ ἀκούσας τὴν καθ' ὑμᾶς πίστιν ἐν τῷ Κυρίῳ Ἰησοῦ, καὶ τὴν εἰς πάντας τοὺς ἁγίους ἀγάπην, οὐ παύομαι εὐχαριστῶν ὑπὲρ ὑμῶν, μνείαν ποιούμενος ἐπὶ τῶν προσευχῶν μου, ἵνα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴς τῆς δόξης, δώη ὑμῖν Πνεῦμα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλ μοὺς τῆς καρδίας, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἦν ἐνήργηκεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, ὑπεράνω πάσης Αρχῆς, καὶ Εξουσίας, καὶ Δυνάμεως, καὶ Κυριό τητος, καὶ παντὸς ὀνόματος όνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτερ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ν Εν γὰρ τῇ τῶν τοιούτων ἀποκαλύψει διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν ἡμῖν ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένῃ, τῆς μετὰ σαρκὸς οικονομίας τὸ βάθος καὶ τοῦ κεκρυμμένου μυστηρίου την δύναμιν θεωροῦμεν. Οτι δὲ τὴν αὐτοῦ τοῦ 48 1 Cor. 11, 11. * Ephes. G nisi Spiritus Dei “. › Quocirca ut qui novit omnia quæ sunt in voluntate Unigeniti, omnia nobis annuntiat, non disciplina comparatam scientiam habens, ne ministri vicem implere videatur et alterius sermones deferre, sed ut spiritus hominis, sicuti modo diximus, et qui citra doctoris operami novit omnia quæ sunt ejus ex quo et in quo est, divina sanctis revelat mysteria, sicuti nimirum et mens humana omnia quæ in se sunt agnoscens, enuntiativo verbo ut foras emittat voluntates animæ ministrat, cujus est etiam mens, aliud quidem ab ipsa nomine et conceptu, sed alia secundum naturam non exsistens, sed quæ veluti pars completiva totius in ea exsistit, et ex ea prodire creditur. 838 Alqui divina et ineffabilis natura supra istud longe posita est. Vis enim exemplorum ad eau explicandam imbecilla prorsus est, quantumvis subtilibus verbis efferantur. Igitur perfecta disci-. plina per Spiritumn in sanctis gignitur. Unde Paulus ille divinus ad nonnullos scribit: Propterea et ego audiens fidem vestram, quæ est in Christo Jesu, et dilectionem in omnes sanctos, non cessu gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis, ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater gloriæ, det vobis Spiritum sapientiæ et revelationis, in agnitione ejus: illuminatos oculos cordis vestri, ut scialis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis, et quæ sit supereminens magnitude. virtutis ejus in nos qui credimus, secundum ope rationem potentiæ virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et Dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro. In istorum etenim revelatione quæ per Spiritum in nobis perficitur, incarnationis altitudinem et absconditi mysterii vim spectamus. Quoʻt autem ipsius Christi præsentiam et virtutem im15-21. " 11 Petr. 1, Ed., αὐτοῦ, ejus, quod fuxit ex abbreviatione descriptori male intellecta. Εpit.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. 30% versus ad cœlos evanescere debebat ex nostris oculis, quod ad carnem spectat, idcirco hæc ait. mysterii vero perfectissimam et accuratissimam revelationem per Paracletum nobis factam ait, how est per sanctum Spiritum, qui missus est a Patre in nomine ejus, id est Filii. Ut enim Christus in nobis, ita et Spiritus ejus. Idcirco ait: «Ipse vos docebit omnia quæ ego dixi vobis. › Nam cum sit Christi Spiritus et mens ejus, ut scriptum est ", non aliud quiddam exsistens ab ipso, naturalis identitatis ratione, licet in propria hypostasi intelligatur ac sit, omnia novit quæ in eo sunt. Cujus rei testis nobis erit Paulus, dicens: Quis enim. scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis qui Καὶ ἐπείπερ ἔμελλεν ἐξ ὀφθαλμῶν γενέσθαι τῶν humanitatis ratione id intelligemus. Εt quia reἡμετέρων, κατά γε την σάρκα φημί, τὴν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἀποδημίαν στειλάμενος, τὰ τοιαῦτά φησι· τὴν δὲ τοῦ μυστηρίου τελειοτάτην καὶ ἀκριβεστάτην ἡμῖν ἀποκάλυψιν διὰ τοῦ Παρακλήτου γενέσθαι λέγει, τοῦτ' ἔστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος αποσταλέντος παρά τοῦ Πατρὸς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, λέγω δή τοῦ Υἱοῦ. ὡς γὰρ Χριστός, ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Δια τοῦτό φησιν, ὅτι • Ἐκεῖνος διδάξει ὑμᾶς πάντα & εξ. πην ὑμῖν ἐγώ. ο Ἐπειδὴ γάρ ἐστι Πνεῦμα Χριστοῦ καὶ νοῦς αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐχ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸν ὄν, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι φυσικῇ λό γον, καίτοι νοούμενόν τε καὶ ὑπάρχον ἰδίως, οἶδε πάντα τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Τίς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ὂν ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ in ipso est? Ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit, οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν, ὡς εἰδὸς τὰ ἐν τῇ βουλήσει τοῦ Μονογενούς, πάντα ἡμῖν ἀναγγέλει, οὐκ ἐκ μαθήσεως ἔχον τὴν εἴδησιν, ἵνα μὴ φαίνηται διακόνου τάξιν ἀποπληροῦν καὶ τοὺς ἑτέρου τυχὸν διαπορθμεύων λόγους, ἀλλ' ὡς πνεῦμα ἀνθρώπου καθάπερ ἀρτίως ειρήκαμεν, καὶ εἰδὸς ἀδιδάκτως πάντα τὰ ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι, τὰ θεῖα τοῖς ἁγίοις ἀποκαλύπτει μυστήρια, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς πάντα γινώσκων τὰ ἐν αὐτῷ, διακονεῖ πρὸς τὸ ἔξω, λόγῳ τυχὸν τῷ προφορικῷ τὰ θελήματα τῆς ψυχῆς, ἧς ἐστι καὶ νοῦς, ἕτερον μέν τι παρ' αὐτὴν ταῖς ἐπινοίαις δρώμενός τε καὶ όνομα ζόμενος, ἕτερος δὲ κατὰ φύσιν οὐκ ὤν, ἀλλ' ὡς μόριον τοῦ παντὸς συμπληρωτικὸν ἐν αὐτῇ τε ὑπάρχον, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναφύεσθαι πιστευόμενον. Ὑπὲρ δὲ τοῦτο πάλιν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις. Μικρὰ γὰρ πᾶσα παραδειγμάτων ἰσχὺς, κἂν διὰ λεπτῶν ἔρχηται λόγων. Οὐκοῦν ἡ τελεία μάθησις διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἁγίοις ἐντίκτεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιστέλλει πρός τινας· «Κἀγὼ ἀκούσας τὴν καθ' ὑμᾶς πίστιν ἐν τῷ Κυρίῳ Ἰησοῦ, καὶ τὴν εἰς πάντας τοὺς ἁγίους ἀγάπην, οὐ παύομαι εὐχαριστῶν ὑπὲρ ὑμῶν, μνείαν ποιούμενος ἐπὶ τῶν προσευχῶν μου, ἵνα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴς τῆς δόξης, δώη ὑμῖν Πνεῦμα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλ μοὺς τῆς καρδίας, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἦν ἐνήργηκεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, ὑπεράνω πάσης Αρχῆς, καὶ Εξουσίας, καὶ Δυνάμεως, καὶ Κυριό τητος, καὶ παντὸς ὀνόματος όνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτερ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ν Εν γὰρ τῇ τῶν τοιούτων ἀποκαλύψει διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν ἡμῖν ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένῃ, τῆς μετὰ σαρκὸς οικονομίας τὸ βάθος καὶ τοῦ κεκρυμμένου μυστηρίου την δύναμιν θεωροῦμεν. Οτι δὲ τὴν αὐτοῦ τοῦ 48 1 Cor. 11, 11. * Ephes. G nisi Spiritus Dei “. › Quocirca ut qui novit omnia quæ sunt in voluntate Unigeniti, omnia nobis annuntiat, non disciplina comparatam scientiam habens, ne ministri vicem implere videatur et alterius sermones deferre, sed ut spiritus hominis, sicuti modo diximus, et qui citra doctoris operami novit omnia quæ sunt ejus ex quo et in quo est, divina sanctis revelat mysteria, sicuti nimirum et mens humana omnia quæ in se sunt agnoscens, enuntiativo verbo ut foras emittat voluntates animæ ministrat, cujus est etiam mens, aliud quidem ab ipsa nomine et conceptu, sed alia secundum naturam non exsistens, sed quæ veluti pars completiva totius in ea exsistit, et ex ea prodire creditur. 838 Alqui divina et ineffabilis natura supra istud longe posita est. Vis enim exemplorum ad eau explicandam imbecilla prorsus est, quantumvis subtilibus verbis efferantur. Igitur perfecta disci-. plina per Spiritumn in sanctis gignitur. Unde Paulus ille divinus ad nonnullos scribit: Propterea et ego audiens fidem vestram, quæ est in Christo Jesu, et dilectionem in omnes sanctos, non cessu gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis, ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater gloriæ, det vobis Spiritum sapientiæ et revelationis, in agnitione ejus: illuminatos oculos cordis vestri, ut scialis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis, et quæ sit supereminens magnitude. virtutis ejus in nos qui credimus, secundum ope rationem potentiæ virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et Dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro. In istorum etenim revelatione quæ per Spiritum in nobis perficitur, incarnationis altitudinem et absconditi mysterii vim spectamus. Quoʻt autem ipsius Christi præsentiam et virtutem im15-21. " 11 Petr. 1, Ed., αὐτοῦ, ejus, quod fuxit ex abbreviatione descriptori male intellecta. Εpit.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. 30% versus ad cœlos evanescere debebat ex nostris oculis, quod ad carnem spectat, idcirco hæc ait. mysterii vero perfectissimam et accuratissimam revelationem per Paracletum nobis factam ait, how est per sanctum Spiritum, qui missus est a Patre in nomine ejus, id est Filii. Ut enim Christus in nobis, ita et Spiritus ejus. Idcirco ait: «Ipse vos docebit omnia quæ ego dixi vobis. › Nam cum sit Christi Spiritus et mens ejus, ut scriptum est ", non aliud quiddam exsistens ab ipso, naturalis identitatis ratione, licet in propria hypostasi intelligatur ac sit, omnia novit quæ in eo sunt. Cujus rei testis nobis erit Paulus, dicens: Quis enim. scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis qui Καὶ ἐπείπερ ἔμελλεν ἐξ ὀφθαλμῶν γενέσθαι τῶν humanitatis ratione id intelligemus. Εt quia reἡμετέρων, κατά γε την σάρκα φημί, τὴν ἐν τοῖς οὐ ρανοῖς ἀποδημίαν στειλάμενος, τὰ τοιαῦτά φησι· τὴν δὲ τοῦ μυστηρίου τελειοτάτην καὶ ἀκριβεστάτην ἡμῖν ἀποκάλυψιν διὰ τοῦ Παρακλήτου γενέσθαι λέγει, τοῦτ' ἔστι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος αποσταλέντος παρά τοῦ Πατρὸς ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, λέγω δή τοῦ Υἱοῦ. ὡς γὰρ Χριστός, ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Δια τοῦτό φησιν, ὅτι • Ἐκεῖνος διδάξει ὑμᾶς πάντα & εξ. πην ὑμῖν ἐγώ. ο Ἐπειδὴ γάρ ἐστι Πνεῦμα Χριστοῦ καὶ νοῦς αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, οὐχ ἕτερόν τι παρ' αὐτὸν ὄν, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι φυσικῇ λό γον, καίτοι νοούμενόν τε καὶ ὑπάρχον ἰδίως, οἶδε πάντα τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· «Τίς γὰρ οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ὂν ἐν αὐτῷ; Οὕτω καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ in ipso est? Ita et quæ Dei sunt, nemo cognovit, οὐδεὶς ἔγνωκεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Οὐκοῦν, ὡς εἰδὸς τὰ ἐν τῇ βουλήσει τοῦ Μονογενούς, πάντα ἡμῖν ἀναγγέλει, οὐκ ἐκ μαθήσεως ἔχον τὴν εἴδησιν, ἵνα μὴ φαίνηται διακόνου τάξιν ἀποπληροῦν καὶ τοὺς ἑτέρου τυχὸν διαπορθμεύων λόγους, ἀλλ' ὡς πνεῦμα ἀνθρώπου καθάπερ ἀρτίως ειρήκαμεν, καὶ εἰδὸς ἀδιδάκτως πάντα τὰ ἐξ οὗ καὶ ἐν ᾧπέρ ἐστι, τὰ θεῖα τοῖς ἁγίοις ἀποκαλύπτει μυστήρια, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς πάντα γινώσκων τὰ ἐν αὐτῷ, διακονεῖ πρὸς τὸ ἔξω, λόγῳ τυχὸν τῷ προφορικῷ τὰ θελήματα τῆς ψυχῆς, ἧς ἐστι καὶ νοῦς, ἕτερον μέν τι παρ' αὐτὴν ταῖς ἐπινοίαις δρώμενός τε καὶ όνομα ζόμενος, ἕτερος δὲ κατὰ φύσιν οὐκ ὤν, ἀλλ' ὡς μόριον τοῦ παντὸς συμπληρωτικὸν ἐν αὐτῇ τε ὑπάρχον, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναφύεσθαι πιστευόμενον. Ὑπὲρ δὲ τοῦτο πάλιν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις. Μικρὰ γὰρ πᾶσα παραδειγμάτων ἰσχὺς, κἂν διὰ λεπτῶν ἔρχηται λόγων. Οὐκοῦν ἡ τελεία μάθησις διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς ἁγίοις ἐντίκτεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιστέλλει πρός τινας· «Κἀγὼ ἀκούσας τὴν καθ' ὑμᾶς πίστιν ἐν τῷ Κυρίῳ Ἰησοῦ, καὶ τὴν εἰς πάντας τοὺς ἁγίους ἀγάπην, οὐ παύομαι εὐχαριστῶν ὑπὲρ ὑμῶν, μνείαν ποιούμενος ἐπὶ τῶν προσευχῶν μου, ἵνα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴς τῆς δόξης, δώη ὑμῖν Πνεῦμα σοφίας καὶ ἀποκαλύψεως ἐν ἐπιγνώσει αὐτοῦ, πεφωτισμένους τοὺς ὀφθαλ μοὺς τῆς καρδίας, εἰς τὸ εἰδέναι ὑμᾶς τίς ἐστιν ἡ ἐλπὶς τῆς κλήσεως αὐτοῦ, καὶ τίς ὁ πλοῦτος τῆς δόξης τῆς κληρονομίας αὐτοῦ ἐν τοῖς ἁγίοις, καὶ τί τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς τοὺς πιστεύοντας, κατὰ τὴν ἐνέργειαν ἦν ἐνήργηκεν ἐν τῷ Χριστῷ, ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ καθίσας ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, ὑπεράνω πάσης Αρχῆς, καὶ Εξουσίας, καὶ Δυνάμεως, καὶ Κυριό τητος, καὶ παντὸς ὀνόματος όνομαζομένου, οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτερ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. ν Εν γὰρ τῇ τῶν τοιούτων ἀποκαλύψει διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν ἡμῖν ἀποῤῥήτως ἐνεργουμένῃ, τῆς μετὰ σαρκὸς οικονομίας τὸ βάθος καὶ τοῦ κεκρυμμένου μυστηρίου την δύναμιν θεωροῦμεν. Οτι δὲ τὴν αὐτοῦ τοῦ 48 1 Cor. 11, 11. * Ephes. G nisi Spiritus Dei “. › Quocirca ut qui novit omnia quæ sunt in voluntate Unigeniti, omnia nobis annuntiat, non disciplina comparatam scientiam habens, ne ministri vicem implere videatur et alterius sermones deferre, sed ut spiritus hominis, sicuti modo diximus, et qui citra doctoris operami novit omnia quæ sunt ejus ex quo et in quo est, divina sanctis revelat mysteria, sicuti nimirum et mens humana omnia quæ in se sunt agnoscens, enuntiativo verbo ut foras emittat voluntates animæ ministrat, cujus est etiam mens, aliud quidem ab ipsa nomine et conceptu, sed alia secundum naturam non exsistens, sed quæ veluti pars completiva totius in ea exsistit, et ex ea prodire creditur. 838 Alqui divina et ineffabilis natura supra istud longe posita est. Vis enim exemplorum ad eau explicandam imbecilla prorsus est, quantumvis subtilibus verbis efferantur. Igitur perfecta disci-. plina per Spiritumn in sanctis gignitur. Unde Paulus ille divinus ad nonnullos scribit: Propterea et ego audiens fidem vestram, quæ est in Christo Jesu, et dilectionem in omnes sanctos, non cessu gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis, ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater gloriæ, det vobis Spiritum sapientiæ et revelationis, in agnitione ejus: illuminatos oculos cordis vestri, ut scialis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis, et quæ sit supereminens magnitude. virtutis ejus in nos qui credimus, secundum ope rationem potentiæ virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et Dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro. In istorum etenim revelatione quæ per Spiritum in nobis perficitur, incarnationis altitudinem et absconditi mysterii vim spectamus. Quoʻt autem ipsius Christi præsentiam et virtutem im15-21. " 11 Petr. 1, Ed., αὐτοῦ, ejus, quod fuxit ex abbreviatione descriptori male intellecta. Εpit.

pleat Spiritus ejus, iu sanctis iubabitans, et cun- Χριστοῦ παρουσίαν τε καὶ δύναμιν ἀναπληροί τὸ cta doceat quæcunque ipse ad nos locutus est, Paulus ipse nihilo secius nobis explicabit, dicens: • Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur, ut det vobis secundu:n divitias gloriæ suæ virtute corroborari per Spiritum ejus in interiorem hominem, Christum habitare per fidem in cordibus vestris in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum scire etiam supereminentem scientiæ charitatein Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei ".» Notandum autem rursus quod, cum omnia sanctis per Spiritum revelatum iri dicat, nequaquam tamen eos alii doctori tradit, sed sibi ipsi per Spiritum, qui non amplius corporis oculis, sed intellectualibus cordis luminibus, pro eo ac Deo convenit, conspicabilis est. 839 χιν, 27. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat, ego do vobis: non turbetur cor vestrum, neque formidet. Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦν, καὶ πάντα διο δάσκει ἅπερ αὐτὸς λελάληκε πρὸς ἡμᾶς, πάλιν ἡμῖν οὐδὲν ἧττον ὁ Παῦλος σαφηνιεῖ λέγων. Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ἵνα δῴη ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης δυνάμει κρατ ταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὴν ἔσω ἄτο θρωπον, κατοικήσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐν ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθε μελιωμένοι, ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τὸ πλάτος, καὶ μῆκος, καὶ βάθος, καὶ ὕψος, γνῶναι τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ. • Σημειωτέον δὲ πάλιν ὅτι πάντα διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκαλυφθήσεσθαι τοῖς ἁγίας εἰπὼν, οὐχ ἑτέρῳ δίδωσιν αὐτοὺς διδασκάλῳ, μὴ τοῦτο νομίσῃς, ἑαυτῷ δὲ παρίστησι διὰ τοῦ Πνεύ ματος, σαρκικοῖς μὲν οὐκέτι φαινόμενος ὀφθαλμοῖς, τοῖς γε μὴν νοητοῖς τῆς καρδίας όμμασι θεοπρεπώς θεωρούμενος. Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι. ὑμῖν· μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάζω. Εἰς ἀνάμνησιν ἐνεγκὼν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, καὶ ὅτι περιλειφθήσονται κατὰ τοῦτο μόνοι παρασκευάσας ἐννοεῖν διὰ τοῦ φῆναι, «Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν παρ' ὑμῖν μένων, ο συνίησιν εὖ μάλα γοργώς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεός, ὡς οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐντέθεικε τὴν πτοίαν ὁ λόγος, τεθορύβηκε δὲ δεινῶς, καὶ τῷ βάρει τῆς λύπης καταφορτίσας τὸν ἑκάστου κατεθόλωσε νοῦν. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς λύπης τὸ δυσαχθέστερον; τί δὲ οὕτω φορτικόν, ὡς τῶν ἡδίστων ή παραίρεσις, καὶ τὸ τῶν ἔτι μάλιστα φιλαιτάτων ἀδόκητον ὑπομένειν ζημίαν; Καθίστησι τοίνυν αὐτοὺς λύπῃ καὶ φόβῳ τεταραγμένους. Πρόφασις μὲν γὰρ καὶ ῥίζα λύπης, τὸ μέλλειν αὐτῶν ἀποφοιτᾷν, καὶ ἀνακομί ζεσθαι πρὸς τὸν Πατέρα, δικαιοτάτη πως ἦν, ἐποιεῖτο δὲ μητέρα τὴν ὑποψίαν τοῦ πάντα πείσεσθαι, καὶ λίαν ἑτοίμως, οὐ συμπαρόντος ἔτι, κατά γε τὴν ἐμφανῆ τοῦ σώματος ὄψιν, τοῦ διασώζειν ἰσχύοντος. Πῶς δὲ καθίστησιν, ἢ τίνα τρόπον αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς Sui in cœlos ascensus memoria sanctis apostolis renovata, injectaque suspicione fore ut soli relinquerentur, ex eo quod dixerat: «Hæc locutus suin vobis apud vos manens, › illico animadvertit, utpote qui secandum naturam Deus erat, sermonem illum non mediocri fuisse iis terrori, eoque vehementer esse turbatos, et cujusque animum gravitate doloris pressum ac dejectuin. Quid enim est illo dolore gravius, aut quid tantum interioris mœroris inferre potest, quam jucundissimis rebus orbari, eorumque quæ cordi maxime tibi sint inopinatam ferre jacturam? Componit igitur eos dolore ac netu turbatos. Causa enim et radix doloris, quod discessurus esset ab iis et ad Patrem reversurus, justissima quodammodo erat, nec abs re suspicabantur sibi ultima quæque parata, si corpore non adesset amplius is qui servare poterat. Quomodo autem eorum metum sedat, aut quo pacto mentes eorum ad divinam tranquillitatem reducit? ‹ Pacem, inquit, neam do vobis, et pacem meam re- εὐθυμίας φαιδρὸν εἰσοικίζεται, καὶ πρὸς θείαν αὖθις linquo vobis.» Dixi multoties, inquit, ne vos non relicturum orphanos, sed neque vos in terra mansuros opitulatore destitutos. Adero enim vobis rursus, et, absens corpore, animos vestros tranquillitate muniam, ut Deus, nec turbari vos sinam, aut animi vestri vim ae robur a quoquain superari. Ounis quippe netus ac timiditas procul amandabitur, et divina quædam vis in vobis orietur, qua: pacata mente et corde tranquillo, vos ad revelationem deducet eorum quæ mentem hominis exsuperant. Nunc autem, pacemn do vobis, non simpliciter, sed pacem meam. › Id autem • Ephes. 11, 13-19. γαλήνην ὁ νοῦς κατευνάζεται; ο Δίδωμι, φησίν, ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀφίημι ὑμῖν εἰρήνην τὴν ἐμήν. ο Εἴρηκα, φησί, πλειστάκις, ὡς οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἀλλ' οὐδὲ μόνοι τὴν γῆν οἰκήσετε τοῦ βοηθοῦντος ἔρημοι καὶ γυμνοί. Συνέσομαι γὰρ πάλι ὑμῖν, καὶ ἀπὼν τῷ σώματι, ἀνατειχιῶ πάλιν ταῖς εὐμενείαις, ὡς Θεός, ἄνω θήσομαι θορύβου παντός, περιέσται δὲ τῆς ὑμετέρας ευτολμίας ουδείς. Πας γὰρ ἀτονήσει φόβος, καὶ δειλία μὲν ἐκποδων οἰκήσε ται, θεία δέ τις ἐν ὑμῖν ἀνατελεί δύναμις, σχολά ζοντι νῷ, καὶ γαλην ώσῃ καρδίᾳ, ξεναγούσα πως ἀποκάλυψιν τῶν ὑπὲρ ἀνθρώπινον νοῦν. Νῦν δὲ

pleat Spiritus ejus, iu sanctis iubabitans, et cun- Χριστοῦ παρουσίαν τε καὶ δύναμιν ἀναπληροί τὸ cta doceat quæcunque ipse ad nos locutus est, Paulus ipse nihilo secius nobis explicabit, dicens: • Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur, ut det vobis secundu:n divitias gloriæ suæ virtute corroborari per Spiritum ejus in interiorem hominem, Christum habitare per fidem in cordibus vestris in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum scire etiam supereminentem scientiæ charitatein Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei ".» Notandum autem rursus quod, cum omnia sanctis per Spiritum revelatum iri dicat, nequaquam tamen eos alii doctori tradit, sed sibi ipsi per Spiritum, qui non amplius corporis oculis, sed intellectualibus cordis luminibus, pro eo ac Deo convenit, conspicabilis est. 839 χιν, 27. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat, ego do vobis: non turbetur cor vestrum, neque formidet. Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦν, καὶ πάντα διο δάσκει ἅπερ αὐτὸς λελάληκε πρὸς ἡμᾶς, πάλιν ἡμῖν οὐδὲν ἧττον ὁ Παῦλος σαφηνιεῖ λέγων. Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ἵνα δῴη ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης δυνάμει κρατ ταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὴν ἔσω ἄτο θρωπον, κατοικήσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐν ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθε μελιωμένοι, ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τὸ πλάτος, καὶ μῆκος, καὶ βάθος, καὶ ὕψος, γνῶναι τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ. • Σημειωτέον δὲ πάλιν ὅτι πάντα διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκαλυφθήσεσθαι τοῖς ἁγίας εἰπὼν, οὐχ ἑτέρῳ δίδωσιν αὐτοὺς διδασκάλῳ, μὴ τοῦτο νομίσῃς, ἑαυτῷ δὲ παρίστησι διὰ τοῦ Πνεύ ματος, σαρκικοῖς μὲν οὐκέτι φαινόμενος ὀφθαλμοῖς, τοῖς γε μὴν νοητοῖς τῆς καρδίας όμμασι θεοπρεπώς θεωρούμενος. Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι. ὑμῖν· μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάζω. Εἰς ἀνάμνησιν ἐνεγκὼν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, καὶ ὅτι περιλειφθήσονται κατὰ τοῦτο μόνοι παρασκευάσας ἐννοεῖν διὰ τοῦ φῆναι, «Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν παρ' ὑμῖν μένων, ο συνίησιν εὖ μάλα γοργώς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεός, ὡς οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐντέθεικε τὴν πτοίαν ὁ λόγος, τεθορύβηκε δὲ δεινῶς, καὶ τῷ βάρει τῆς λύπης καταφορτίσας τὸν ἑκάστου κατεθόλωσε νοῦν. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς λύπης τὸ δυσαχθέστερον; τί δὲ οὕτω φορτικόν, ὡς τῶν ἡδίστων ή παραίρεσις, καὶ τὸ τῶν ἔτι μάλιστα φιλαιτάτων ἀδόκητον ὑπομένειν ζημίαν; Καθίστησι τοίνυν αὐτοὺς λύπῃ καὶ φόβῳ τεταραγμένους. Πρόφασις μὲν γὰρ καὶ ῥίζα λύπης, τὸ μέλλειν αὐτῶν ἀποφοιτᾷν, καὶ ἀνακομί ζεσθαι πρὸς τὸν Πατέρα, δικαιοτάτη πως ἦν, ἐποιεῖτο δὲ μητέρα τὴν ὑποψίαν τοῦ πάντα πείσεσθαι, καὶ λίαν ἑτοίμως, οὐ συμπαρόντος ἔτι, κατά γε τὴν ἐμφανῆ τοῦ σώματος ὄψιν, τοῦ διασώζειν ἰσχύοντος. Πῶς δὲ καθίστησιν, ἢ τίνα τρόπον αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς Sui in cœlos ascensus memoria sanctis apostolis renovata, injectaque suspicione fore ut soli relinquerentur, ex eo quod dixerat: «Hæc locutus suin vobis apud vos manens, › illico animadvertit, utpote qui secandum naturam Deus erat, sermonem illum non mediocri fuisse iis terrori, eoque vehementer esse turbatos, et cujusque animum gravitate doloris pressum ac dejectuin. Quid enim est illo dolore gravius, aut quid tantum interioris mœroris inferre potest, quam jucundissimis rebus orbari, eorumque quæ cordi maxime tibi sint inopinatam ferre jacturam? Componit igitur eos dolore ac netu turbatos. Causa enim et radix doloris, quod discessurus esset ab iis et ad Patrem reversurus, justissima quodammodo erat, nec abs re suspicabantur sibi ultima quæque parata, si corpore non adesset amplius is qui servare poterat. Quomodo autem eorum metum sedat, aut quo pacto mentes eorum ad divinam tranquillitatem reducit? ‹ Pacem, inquit, neam do vobis, et pacem meam re- εὐθυμίας φαιδρὸν εἰσοικίζεται, καὶ πρὸς θείαν αὖθις linquo vobis.» Dixi multoties, inquit, ne vos non relicturum orphanos, sed neque vos in terra mansuros opitulatore destitutos. Adero enim vobis rursus, et, absens corpore, animos vestros tranquillitate muniam, ut Deus, nec turbari vos sinam, aut animi vestri vim ae robur a quoquain superari. Ounis quippe netus ac timiditas procul amandabitur, et divina quædam vis in vobis orietur, qua: pacata mente et corde tranquillo, vos ad revelationem deducet eorum quæ mentem hominis exsuperant. Nunc autem, pacemn do vobis, non simpliciter, sed pacem meam. › Id autem • Ephes. 11, 13-19. γαλήνην ὁ νοῦς κατευνάζεται; ο Δίδωμι, φησίν, ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀφίημι ὑμῖν εἰρήνην τὴν ἐμήν. ο Εἴρηκα, φησί, πλειστάκις, ὡς οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἀλλ' οὐδὲ μόνοι τὴν γῆν οἰκήσετε τοῦ βοηθοῦντος ἔρημοι καὶ γυμνοί. Συνέσομαι γὰρ πάλι ὑμῖν, καὶ ἀπὼν τῷ σώματι, ἀνατειχιῶ πάλιν ταῖς εὐμενείαις, ὡς Θεός, ἄνω θήσομαι θορύβου παντός, περιέσται δὲ τῆς ὑμετέρας ευτολμίας ουδείς. Πας γὰρ ἀτονήσει φόβος, καὶ δειλία μὲν ἐκποδων οἰκήσε ται, θεία δέ τις ἐν ὑμῖν ἀνατελεί δύναμις, σχολά ζοντι νῷ, καὶ γαλην ώσῃ καρδίᾳ, ξεναγούσα πως ἀποκάλυψιν τῶν ὑπὲρ ἀνθρώπινον νοῦν. Νῦν δὲ

pleat Spiritus ejus, iu sanctis iubabitans, et cun- Χριστοῦ παρουσίαν τε καὶ δύναμιν ἀναπληροί τὸ cta doceat quæcunque ipse ad nos locutus est, Paulus ipse nihilo secius nobis explicabit, dicens: • Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur, ut det vobis secundu:n divitias gloriæ suæ virtute corroborari per Spiritum ejus in interiorem hominem, Christum habitare per fidem in cordibus vestris in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum scire etiam supereminentem scientiæ charitatein Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei ".» Notandum autem rursus quod, cum omnia sanctis per Spiritum revelatum iri dicat, nequaquam tamen eos alii doctori tradit, sed sibi ipsi per Spiritum, qui non amplius corporis oculis, sed intellectualibus cordis luminibus, pro eo ac Deo convenit, conspicabilis est. 839 χιν, 27. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat, ego do vobis: non turbetur cor vestrum, neque formidet. Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦν, καὶ πάντα διο δάσκει ἅπερ αὐτὸς λελάληκε πρὸς ἡμᾶς, πάλιν ἡμῖν οὐδὲν ἧττον ὁ Παῦλος σαφηνιεῖ λέγων. Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ἵνα δῴη ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης δυνάμει κρατ ταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὴν ἔσω ἄτο θρωπον, κατοικήσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐν ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθε μελιωμένοι, ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τὸ πλάτος, καὶ μῆκος, καὶ βάθος, καὶ ὕψος, γνῶναι τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ. • Σημειωτέον δὲ πάλιν ὅτι πάντα διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκαλυφθήσεσθαι τοῖς ἁγίας εἰπὼν, οὐχ ἑτέρῳ δίδωσιν αὐτοὺς διδασκάλῳ, μὴ τοῦτο νομίσῃς, ἑαυτῷ δὲ παρίστησι διὰ τοῦ Πνεύ ματος, σαρκικοῖς μὲν οὐκέτι φαινόμενος ὀφθαλμοῖς, τοῖς γε μὴν νοητοῖς τῆς καρδίας όμμασι θεοπρεπώς θεωρούμενος. Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι. ὑμῖν· μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάζω. Εἰς ἀνάμνησιν ἐνεγκὼν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, καὶ ὅτι περιλειφθήσονται κατὰ τοῦτο μόνοι παρασκευάσας ἐννοεῖν διὰ τοῦ φῆναι, «Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν παρ' ὑμῖν μένων, ο συνίησιν εὖ μάλα γοργώς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεός, ὡς οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐντέθεικε τὴν πτοίαν ὁ λόγος, τεθορύβηκε δὲ δεινῶς, καὶ τῷ βάρει τῆς λύπης καταφορτίσας τὸν ἑκάστου κατεθόλωσε νοῦν. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς λύπης τὸ δυσαχθέστερον; τί δὲ οὕτω φορτικόν, ὡς τῶν ἡδίστων ή παραίρεσις, καὶ τὸ τῶν ἔτι μάλιστα φιλαιτάτων ἀδόκητον ὑπομένειν ζημίαν; Καθίστησι τοίνυν αὐτοὺς λύπῃ καὶ φόβῳ τεταραγμένους. Πρόφασις μὲν γὰρ καὶ ῥίζα λύπης, τὸ μέλλειν αὐτῶν ἀποφοιτᾷν, καὶ ἀνακομί ζεσθαι πρὸς τὸν Πατέρα, δικαιοτάτη πως ἦν, ἐποιεῖτο δὲ μητέρα τὴν ὑποψίαν τοῦ πάντα πείσεσθαι, καὶ λίαν ἑτοίμως, οὐ συμπαρόντος ἔτι, κατά γε τὴν ἐμφανῆ τοῦ σώματος ὄψιν, τοῦ διασώζειν ἰσχύοντος. Πῶς δὲ καθίστησιν, ἢ τίνα τρόπον αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς Sui in cœlos ascensus memoria sanctis apostolis renovata, injectaque suspicione fore ut soli relinquerentur, ex eo quod dixerat: «Hæc locutus suin vobis apud vos manens, › illico animadvertit, utpote qui secandum naturam Deus erat, sermonem illum non mediocri fuisse iis terrori, eoque vehementer esse turbatos, et cujusque animum gravitate doloris pressum ac dejectuin. Quid enim est illo dolore gravius, aut quid tantum interioris mœroris inferre potest, quam jucundissimis rebus orbari, eorumque quæ cordi maxime tibi sint inopinatam ferre jacturam? Componit igitur eos dolore ac netu turbatos. Causa enim et radix doloris, quod discessurus esset ab iis et ad Patrem reversurus, justissima quodammodo erat, nec abs re suspicabantur sibi ultima quæque parata, si corpore non adesset amplius is qui servare poterat. Quomodo autem eorum metum sedat, aut quo pacto mentes eorum ad divinam tranquillitatem reducit? ‹ Pacem, inquit, neam do vobis, et pacem meam re- εὐθυμίας φαιδρὸν εἰσοικίζεται, καὶ πρὸς θείαν αὖθις linquo vobis.» Dixi multoties, inquit, ne vos non relicturum orphanos, sed neque vos in terra mansuros opitulatore destitutos. Adero enim vobis rursus, et, absens corpore, animos vestros tranquillitate muniam, ut Deus, nec turbari vos sinam, aut animi vestri vim ae robur a quoquain superari. Ounis quippe netus ac timiditas procul amandabitur, et divina quædam vis in vobis orietur, qua: pacata mente et corde tranquillo, vos ad revelationem deducet eorum quæ mentem hominis exsuperant. Nunc autem, pacemn do vobis, non simpliciter, sed pacem meam. › Id autem • Ephes. 11, 13-19. γαλήνην ὁ νοῦς κατευνάζεται; ο Δίδωμι, φησίν, ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀφίημι ὑμῖν εἰρήνην τὴν ἐμήν. ο Εἴρηκα, φησί, πλειστάκις, ὡς οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἀλλ' οὐδὲ μόνοι τὴν γῆν οἰκήσετε τοῦ βοηθοῦντος ἔρημοι καὶ γυμνοί. Συνέσομαι γὰρ πάλι ὑμῖν, καὶ ἀπὼν τῷ σώματι, ἀνατειχιῶ πάλιν ταῖς εὐμενείαις, ὡς Θεός, ἄνω θήσομαι θορύβου παντός, περιέσται δὲ τῆς ὑμετέρας ευτολμίας ουδείς. Πας γὰρ ἀτονήσει φόβος, καὶ δειλία μὲν ἐκποδων οἰκήσε ται, θεία δέ τις ἐν ὑμῖν ἀνατελεί δύναμις, σχολά ζοντι νῷ, καὶ γαλην ώσῃ καρδίᾳ, ξεναγούσα πως ἀποκάλυψιν τῶν ὑπὲρ ἀνθρώπινον νοῦν. Νῦν δὲ

pleat Spiritus ejus, iu sanctis iubabitans, et cun- Χριστοῦ παρουσίαν τε καὶ δύναμιν ἀναπληροί τὸ cta doceat quæcunque ipse ad nos locutus est, Paulus ipse nihilo secius nobis explicabit, dicens: • Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem, ex quo omnis paternitas in cœlis et in terra nominatur, ut det vobis secundu:n divitias gloriæ suæ virtute corroborari per Spiritum ejus in interiorem hominem, Christum habitare per fidem in cordibus vestris in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum scire etiam supereminentem scientiæ charitatein Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei ".» Notandum autem rursus quod, cum omnia sanctis per Spiritum revelatum iri dicat, nequaquam tamen eos alii doctori tradit, sed sibi ipsi per Spiritum, qui non amplius corporis oculis, sed intellectualibus cordis luminibus, pro eo ac Deo convenit, conspicabilis est. 839 χιν, 27. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat, ego do vobis: non turbetur cor vestrum, neque formidet. Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦν, καὶ πάντα διο δάσκει ἅπερ αὐτὸς λελάληκε πρὸς ἡμᾶς, πάλιν ἡμῖν οὐδὲν ἧττον ὁ Παῦλος σαφηνιεῖ λέγων. Τούτου χάριν κάμπτω τὰ γόνατά μου πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται, ἵνα δῴη ὑμῖν κατὰ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης δυνάμει κρατ ταιωθῆναι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὴν ἔσω ἄτο θρωπον, κατοικήσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς πίστεως ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐν ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθε μελιωμένοι, ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τὸ πλάτος, καὶ μῆκος, καὶ βάθος, καὶ ὕψος, γνῶναι τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ. • Σημειωτέον δὲ πάλιν ὅτι πάντα διὰ τοῦ Πνεύματος ἀποκαλυφθήσεσθαι τοῖς ἁγίας εἰπὼν, οὐχ ἑτέρῳ δίδωσιν αὐτοὺς διδασκάλῳ, μὴ τοῦτο νομίσῃς, ἑαυτῷ δὲ παρίστησι διὰ τοῦ Πνεύ ματος, σαρκικοῖς μὲν οὐκέτι φαινόμενος ὀφθαλμοῖς, τοῖς γε μὴν νοητοῖς τῆς καρδίας όμμασι θεοπρεπώς θεωρούμενος. Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν, ἐγὼ δίδωμι. ὑμῖν· μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάζω. Εἰς ἀνάμνησιν ἐνεγκὼν τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, καὶ ὅτι περιλειφθήσονται κατὰ τοῦτο μόνοι παρασκευάσας ἐννοεῖν διὰ τοῦ φῆναι, «Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν παρ' ὑμῖν μένων, ο συνίησιν εὖ μάλα γοργώς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων κατὰ φύσιν Θεός, ὡς οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐντέθεικε τὴν πτοίαν ὁ λόγος, τεθορύβηκε δὲ δεινῶς, καὶ τῷ βάρει τῆς λύπης καταφορτίσας τὸν ἑκάστου κατεθόλωσε νοῦν. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς λύπης τὸ δυσαχθέστερον; τί δὲ οὕτω φορτικόν, ὡς τῶν ἡδίστων ή παραίρεσις, καὶ τὸ τῶν ἔτι μάλιστα φιλαιτάτων ἀδόκητον ὑπομένειν ζημίαν; Καθίστησι τοίνυν αὐτοὺς λύπῃ καὶ φόβῳ τεταραγμένους. Πρόφασις μὲν γὰρ καὶ ῥίζα λύπης, τὸ μέλλειν αὐτῶν ἀποφοιτᾷν, καὶ ἀνακομί ζεσθαι πρὸς τὸν Πατέρα, δικαιοτάτη πως ἦν, ἐποιεῖτο δὲ μητέρα τὴν ὑποψίαν τοῦ πάντα πείσεσθαι, καὶ λίαν ἑτοίμως, οὐ συμπαρόντος ἔτι, κατά γε τὴν ἐμφανῆ τοῦ σώματος ὄψιν, τοῦ διασώζειν ἰσχύοντος. Πῶς δὲ καθίστησιν, ἢ τίνα τρόπον αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς Sui in cœlos ascensus memoria sanctis apostolis renovata, injectaque suspicione fore ut soli relinquerentur, ex eo quod dixerat: «Hæc locutus suin vobis apud vos manens, › illico animadvertit, utpote qui secandum naturam Deus erat, sermonem illum non mediocri fuisse iis terrori, eoque vehementer esse turbatos, et cujusque animum gravitate doloris pressum ac dejectuin. Quid enim est illo dolore gravius, aut quid tantum interioris mœroris inferre potest, quam jucundissimis rebus orbari, eorumque quæ cordi maxime tibi sint inopinatam ferre jacturam? Componit igitur eos dolore ac netu turbatos. Causa enim et radix doloris, quod discessurus esset ab iis et ad Patrem reversurus, justissima quodammodo erat, nec abs re suspicabantur sibi ultima quæque parata, si corpore non adesset amplius is qui servare poterat. Quomodo autem eorum metum sedat, aut quo pacto mentes eorum ad divinam tranquillitatem reducit? ‹ Pacem, inquit, neam do vobis, et pacem meam re- εὐθυμίας φαιδρὸν εἰσοικίζεται, καὶ πρὸς θείαν αὖθις linquo vobis.» Dixi multoties, inquit, ne vos non relicturum orphanos, sed neque vos in terra mansuros opitulatore destitutos. Adero enim vobis rursus, et, absens corpore, animos vestros tranquillitate muniam, ut Deus, nec turbari vos sinam, aut animi vestri vim ae robur a quoquain superari. Ounis quippe netus ac timiditas procul amandabitur, et divina quædam vis in vobis orietur, qua: pacata mente et corde tranquillo, vos ad revelationem deducet eorum quæ mentem hominis exsuperant. Nunc autem, pacemn do vobis, non simpliciter, sed pacem meam. › Id autem • Ephes. 11, 13-19. γαλήνην ὁ νοῦς κατευνάζεται; ο Δίδωμι, φησίν, ὑμῖν εἰρήνην, καὶ ἀφίημι ὑμῖν εἰρήνην τὴν ἐμήν. ο Εἴρηκα, φησί, πλειστάκις, ὡς οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἀλλ' οὐδὲ μόνοι τὴν γῆν οἰκήσετε τοῦ βοηθοῦντος ἔρημοι καὶ γυμνοί. Συνέσομαι γὰρ πάλι ὑμῖν, καὶ ἀπὼν τῷ σώματι, ἀνατειχιῶ πάλιν ταῖς εὐμενείαις, ὡς Θεός, ἄνω θήσομαι θορύβου παντός, περιέσται δὲ τῆς ὑμετέρας ευτολμίας ουδείς. Πας γὰρ ἀτονήσει φόβος, καὶ δειλία μὲν ἐκποδων οἰκήσε ται, θεία δέ τις ἐν ὑμῖν ἀνατελεί δύναμις, σχολά ζοντι νῷ, καὶ γαλην ώσῃ καρδίᾳ, ξεναγούσα πως ἀποκάλυψιν τῶν ὑπὲρ ἀνθρώπινον νοῦν. Νῦν δὲ

3n5 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. · δίδωμι ὑμῖν εἰρήνην, ο οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ' ο εἰρήνην nibil aliud est quam, Dabo Spiritum, et adero cis τὴν ἐμήν.» Τοῦτο δὲ ἦν ἐναργῶς οὐδὲν ἕτερον είν πεῖν, ἢ ὅτι Χορηγήσω τὸ Πνεῦμα, καὶ συνέσομαι δι' ἐμαυτοῦ τοῖς δεχομένοις αὐτό. Ότι γὰρ ἡ εἰρήνη Χριστοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν αὐτοῦ, μακροῦ μὲν οἶμαι μὴ δεῖσθαι λόγου πρὸς πληροφορίαν καὶ ἀπόδειξιν. Πλὴν ἐκεῖνο φάναι δεῖν ὑπολαμβάνω. Εἰ γὰρ αὐτός ἐστιν ἡ ἐν τοῖς οὐρανοῖς εἰρήνη καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν παντί τῳ σαφὲς ὅτι, καθάπερ εἰρήκαμεν, ἡ εἰρήνη δὴ πάντως ἐστὶ τὸ Πνεῦμα αὐτ τοῦ; Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος πρός τινας ἔφη· • Καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ, ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν, φρουρήσῃ τὰς καρδίας ὑμῶν καὶ τὰ νοήματα ὑμῶν. Καίτοι πῶς οὐ δίκαιον ἐννοεῖν, ὡς οὐ περὶ ταυτησί τῆς εἰρήνης τῆς ἐν τῷ κοινῷ νοουμένης λόγῳ τε καὶ πράγματι τὰ τοιαῦτά φησιν; Η μὲν γὰρ ἀφιλόμαχος καὶ ἀφιλοπόλεμος ἕξις, ὅσον ἐν οἰκείαις ῥοπαῖς καὶ ἐν θελήσει τῇ καθ᾿ ἑαυτὴν εἰρήνην ἔχει καὶ ἐργάζεται. Καὶ οὐκ ἐνυπόστατόν τι καὶ ὑπάρχον Ιδίως οιησόμεθά ποτε τὴν οὕτω νοουμένην εἰρήνην, ἀλλ' ἐν ἔξει τῇ τῶν ἀγαπώντων αὐτὴν συμβαίνειν ὑπονοήσομεν. Πῶς οὖν ἄρα νοήσαι τις ἂν πάντα νοῦν ὑπερέχειν τὴν τοιαύτην εἰρήνην; Τὸ γὰρ μηδαμή μηδαμῶς ἐν κατ' ἰδίαν ύπαρξιν, πῶς ἂν νοοίτο κρεῖττόν τε καὶ ἄμεινον· ἀνθρώπων τυχόν, ἢ ἀγγέ λων, ἢ τῶν ἔτι προσάνω νοουμένων; Νοῦν γὰρ εἶναι καὶ ταῦτά φαμεν. Οὐκοῦν ἡ ὑπὲρ Αρχάς, ἡ ὑπὲρ Εξουσίας, ἡ ὑπὲρ Θρόνους ἢ Κυριότητας, καὶ ὑπὲρ πάντα νοῦν εἰρήνη, τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ ἐστι, δι' οὗ τὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ κατήλλαξεν ὁ Υἱός, τῷ τὰ ἑαυτοῦ θέλειν καὶ βούλεσθαι, νοεῖν τε καὶ πράττειν, καὶ μὴ ἑτέρωσέ ποι χωρεῖν εἰς ἀπόστασιν, διὰ τῆς εἰς τὰ φαῦλα παρατροπῆς. Λυπεῖ δὲ οὐδὲν καὶ λογισμὸν ἐπὶ τούτῳ λαβεῖν οὐκ ἀσύνετον. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἐπείπερ ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ σοφία καὶ δύναμις καλεῖται δὲ καὶ ἔστι τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, Πνεῦμά ἐστι ζωῆς, καὶ σοφίας, καὶ δυνάμεως· οὕτως ἐπείπερ ἐστὶν αὐτός τε καὶ οὐχ ἕτερος, ή ἀληθῶς τε καὶ κυρίως εἰρήνη, λέγοιτ' ἂν εἰκότως καὶ νοοίτο πάλιν κατ' αὐτὸν εἰρήνη τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Διά τοι τοῦτο καὶ ἰδικῶς ἀναθεὶς τῇ ἑαυτοῦ φύσει τὴν ἰδίαν εἰρήνην, τοῦτ' ἔστι τὸ Πνεῦμα, λέγει περὶ αὐτοῦ· «Εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν.» Ὅτι δὲ καὶ παρὰ τοῖς ἁγίοις προφήταις οὕτω κατωνόμασται τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, συνήσεις εὖ μάλα τὸ διὰ φωνῆς Ησαΐου μαθών· «Κύριε γάρ, φησὶν, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν.» Ως γὰρ οὐδὲν τοῦ νόμου τετελειωκότος, οὔτε μὴν ἐξαρκούσης τῆς κατ' αὐτὸν δικαιοσύνης εἰς πληρεστάτην εὐσέβειαν ἀνακομίσαι τὸν ἄνθρωπον, τὸ Πνεῦμα τὸ θα τον δοθῆναι παρακαλεῖ, δι᾿ οὗ κατηλλαγμένοι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρὸς φιλίαν ἀνακεκλήμεθα, δραπέται τὸ πρὶν ἀναδεδειγμένοι διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύουσαν ἁμαρτίαν. Δὸς τοιγαροῦν τὴν εἰρήνην ἡμῖν, φησίν, ὦ Δέσποτα, πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν. Καὶ ε βούλεται δηλοῦν εἶναί φημι τοιοῦτον· Ἐπίδος, φησὶν, ὦ Δέσποτα, τὴν εἰρήνην. Πάντα γὰρ ἔχειν U.16 qui per meipsum illum susceperint. Pacem quippe Christi Spiritum ejus esse, longa non est oratione probandum. Verumtamen de hoc dicendum puto. Si enim ipse est pas in calis et in terra, quomodo cuivis non patebit omnino pacem, ut diximus, esse Spiritum ejus? Et quidem divinus Paulus ad quosdam scribebat: «Et pax 840 Dei, quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra et intelligentias vestras **.**.» At quis non jure sibi persuadeat, non de hac pace quam vulgo dicimus ac intelligimus ista dici? Animus enim omni conten - tionis studio vacuus in sua propensione ac voluntate pacem habet eamque colit. Neque vero pacem istiusmodi unquam putabimus aliquam esse sub5 stantiam, sed in eorum animis qui diigunt eam babitu formatam. Quomodo ergo pacem hanc omnem sensum exsuperare intelligemus? Quod enim nusquam omnino per se subsistit, quomodo praestantius erit hominibus, aut angelis, sive etiam archangelis, quos mentes etiam esse dicimus? Quare pax illa quæ exsuperat Principatus, et Potestates, et Thronos ipsos et Dominationes, adeoque omnem mentem, Spiritus Christi est, per quem omnia Deo ac Patri reconciliavit, dnm nihil aliud vult, sentit, aut facit, nec conversione að- malum alio deflectit ab ipse. Nihil autem obest considerationem hie porro afferre non insuisam certe vel imperitam. Quemadmodum enim cum vita seeundum naturain sit Filius, et sapientia, ac virtus, et Spiritus sit atque vocetur ejus Spiritus, Spiritus est vitæ, et sapientiæ, ac virtutis: ita cum sit ipse et non alius vera et propria pax, jure dicetur ac censebitur sicut ipse pax Spiritus ejus. Ideoque suæ ipsius naturæ propriam pacem peculiariter attribuens, id est Spiritum, de ipse ait: «Pacem meam relinquo vobis. › Quod autem etiam apud sanctos prophetas ita nuncupatus sit Christi Spiritus, ex Isaiæ verbis recte intelliges: «Domine, inquit enim, Deus noster, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis ". › Quasi enim lex nihil ad perfectum adduxerit, neque adeo sufficiat ejus justitia, ut ad plenissimam et perfectissimam pietatem hominem revocet, divinum dari Spiritum fagitat, per quem reconciliati Deo ac Patri ad amicitiam revocati sumus, qui propter regnahs in nos peccatum fugitivi prius eramus. ‹ Da pacem nobis igitur, ο Domine: omnia enim reddidisti nobis.. idem est ac si diceret: Da, inquit, ο Dunine, pacem. Omnia enim tunc uos habere falebimur, nihilque boni deesse videbitur ei qui plenitudinem 841 Christi acceperit. Omnis quippe Ιoui plenitudo est, Deum in nobis habitare per Spiritum. Quoniam ergo Spiritus omne animi turbamentum sedare, omnemque in nobis formidinem compescere maxime potest, illud quodammodo subsidium ad animi robur et perturbationis vacuiPhilipp. 1v, 7. 47 Isa. xxv³, 12. 4 Coloss. 1, 19.

tatem aptissimum dalarum sc promittit, dicens: όμολογήσομεν τότε, έλλελοιπὸς δὲ φανεῖται τῶν ἀγα ‹ Pacem meam relinquo vobis: ne turbetur eor vestrum, neque formidet. › θῶν οὐδὲν, τῷ γε ἅπαξ κομισαμένῳ τὸ πλήρωμα Χριστοῦ. Παντὸς γὰρ πλήρωσις ἀγαθοῦ, κατοικῆσαι Θεὸν ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐπειδὴ τοίνυν ικανώτατον σφόδρα τὸ Πνεῦμά ἐστι, πάντα τῆς δια νοίας καταραῖσαι θόρυβον, καὶ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν καταργῆσαι δειλίαν, ἐφόδιον ὥσπερ εἰς ἀνδρείαν καὶ ἀταραξίαν τὸ ἐπιτήδειον ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται λέγων·· Εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν· μὴ ταρασ σέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάτω.» XIV, 28. Audistis quia ego dixi vobis: Vado et venio ad ves. Ηκούσατε δει ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Υπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Οὐχ ἑτέρου, φησί, διεπύθεσθε λέγοντος τὴν ἐμὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν· αὐτήκοοι γὰρ τῶν ἐμῶν ῥημά των γεγόνατε. Τί δὲ ὑμῖν ἐπηγγειλάμην, ὁ ψεύδεσθαι μὴ εἰδώς; «Εγώ ὑπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Εἰ μὲν οὖν ἀπαράκλητον ὑμῖν ὁ λόγος ἠπείλησε την αποδημίαν, καὶ διηνεκῆ τὴν ἀπόλειψιν, ἦν δή που καὶ μάλα εἰκὸς ἐπὶ τούτῳ λίαν ἀσχάλλοντας, ἀφορ τως δὴ ἔχειν καὶ εἰς ἀκράτους δυσθυμίας κατολισθεῖν· ἐπειδὴ δὲ πρὸς ὑμᾶς ἔφην, ὡς οὐκ ἀπελεύσομαι μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω κατὰ καιρὸν, τί δή, φησί, μόνον τὸ λυποῦν ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις εἰσοικία ζοντες, τὸ πεφυκός εὐφραίνειν ταῖς ἀμνηστείαις ὑβρίζετε; Αντεγειρέσθω τῷ πλήττοντι τὸ θεραπεύειν εἶδος, ἀντιπαλαιέτω τοῖς ἀνιᾷν πεφυκόσιν ἡ τοῦ κατευφραίνοντος δύναμις. Συντέταγμαι μὲν γὰρ, ὡς αναδησάμενος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω πάλιν ἐπήγγελμαι. Καταραΐζει τοίνυν ἀκμαιοτάτην ἐν τοῖς μαθηταῖς τὴν λύπην εὑρών. Καὶ ὥσπερ ἂν εἴ τις φιλόπαις ὄντως ἀνὴρ καὶ ἀγα θώτατος, τῆς ἐνεγκούσης ἀπαίρειν ἐπί τισι τῶν ἀναγκαίων ἐκβιαζόμενος, εἶτα πολὺ τῶν ἰδίων τέκνων τὸ Non ab alio, inquit, quam a me audistis de meo discessu, ipsi quippe mea verba auribus vestris hausistis. Quid autem vobis promisi, qui mentiri pescio?. Ego vado, et venio ad vos.. Nam si discessus meus consolationis nihil esset habiturus, vosque in perpetuum essem relicturus, graviter utique id ferre, atque ob id animum jure despondere videremini; sed cum vobis dixerim non lantum me abiturum, sed certo tempore me rediturum, cur, inquit, dolorem animo suscipientes, quod lætitiam conciliare possit penitus ex memoria vestra deletis? Pugnet remedium vulneri, et gaudii vis dolori resistat. Paratus enim sum ad Patrem ac Deum ascendere, sed rediturum me denuo pramisi, Sedat igitur vehementissimum illum quem in discipulis dolorem invenit. Et quemadmodum pater quispiam liberorum suorum amantissimus, rerum necessariarum causa longinquam peregrinationem suscipere coactus, cernens eos in lacrymas elfusos, quibus potest rationibus conselatur, et futurum ex suo discessu bonum identidem replicans, spem rerum jucundissimarum dolori c δάκρυον βλέπων, τὴν τρυφερωτάτην αὐτῶν καὶ φί quodammodo opponit; sic etiam Dominus noster Jesus Christus ex animo sanctorum dolorem evellit, Norat enim, norat, utpote cum verus Deus sit, gravissimum illis tore quod eorum oculos fugeret, licet cum eis perpetuo futurus esset per Spiritum. Hoc autem summæ charitatis ac sanctitatis est argumentum. Velle euim cum Christo degere, nonne sanctis est convenientissimum? Quem cum Paulus in se scopum haberet: «Melius est, inquit, dissolvi, et esse cum Christo 4., την καταβρέχον παρειὰν, διὰ παντὸς εἶσι λόγου, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας ἐσόμενον ἀγαθὸν ἀεὶ παρακομί ζων εἰς μέσον, ἀνθοπλίζει τρόπον τινὰ ταῖς λύπαις τὴν ἐπὶ τοῖς ἡδίστοις ἐλπίδα· οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τῆς τῶν ἁγίων ψυχῆς περιστέλο λει τὴν λύπην. "Ηδει γάρ, ᾔδει Θεὸς ὑπάρχων ἀληθε νός, φορτικωτάτην αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀπόλειψιν αὐτοῦ, καίτοι συνόντος ἀεὶ διὰ τοῦ Πνεύματος. Αγάπης δὲ τοῦτο καὶ ὁσιότητος τῆς εἰς ἄκραν ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ συνεῖναι βούλεσθαι τῷ Χριστῷ, πῶς οὐκ ἀληθῶς τοῖς ἁγίοις πρεπωδέστατον; Καὶ γοῦν ὁ θαυμάσιος Παῦλος τοῦτον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν σκοπόν • Κρείσσον γάρ, φησί, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι.» 842 CAP. I. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius, sed ‹æqualis potius, eique similis secundum naturam. XIV, 28. Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Occasionem doloris vertit in argumentum lætitiæ, palamque eos arguit quod non latentur potius de eo quod dolebant. Simul autem docere conatur, opus esse ut qui veram ac sincerain in alios charitatem colunt, non tantum quod sibi çordi sit ac voluptati quærant, sed quod usui sil * Philipp. 1, 23 “Οτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴσος δὲ μᾶλλον καὶ ὅμοιος κατά φύσιν αὐτῷ. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Αντιπεριτρέπει τῆς λύπης τὴν ἀφορμὴν εἰς θυμηδίας ὑπόθεσιν, καὶ ὅτι μὴ χαίρουσι μᾶλλον ἐφ᾽ ᾧ νῦν ἀσχάλλουσι, καταιτιᾶται σαφῶς. Ἐν ταυτῷ δὲ πειράται διδάσκειν, ὅτι τοὺς ἀκαπηλευτόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν εἰς ἑτέρους ἀγάπην ἐπιτηδεύοντας, ζητεῖν ἀναγκαῖον οὐχὶ δὴ πάντως μόνον τὸ σφίσιν αὐτοῖς Αποκάλυψιν ed. Infra, p. 844, διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν. Εριτ.

tatem aptissimum dalarum sc promittit, dicens: όμολογήσομεν τότε, έλλελοιπὸς δὲ φανεῖται τῶν ἀγα ‹ Pacem meam relinquo vobis: ne turbetur eor vestrum, neque formidet. › θῶν οὐδὲν, τῷ γε ἅπαξ κομισαμένῳ τὸ πλήρωμα Χριστοῦ. Παντὸς γὰρ πλήρωσις ἀγαθοῦ, κατοικῆσαι Θεὸν ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐπειδὴ τοίνυν ικανώτατον σφόδρα τὸ Πνεῦμά ἐστι, πάντα τῆς δια νοίας καταραῖσαι θόρυβον, καὶ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν καταργῆσαι δειλίαν, ἐφόδιον ὥσπερ εἰς ἀνδρείαν καὶ ἀταραξίαν τὸ ἐπιτήδειον ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται λέγων·· Εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν· μὴ ταρασ σέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάτω.» XIV, 28. Audistis quia ego dixi vobis: Vado et venio ad ves. Ηκούσατε δει ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Υπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Οὐχ ἑτέρου, φησί, διεπύθεσθε λέγοντος τὴν ἐμὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν· αὐτήκοοι γὰρ τῶν ἐμῶν ῥημά των γεγόνατε. Τί δὲ ὑμῖν ἐπηγγειλάμην, ὁ ψεύδεσθαι μὴ εἰδώς; «Εγώ ὑπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Εἰ μὲν οὖν ἀπαράκλητον ὑμῖν ὁ λόγος ἠπείλησε την αποδημίαν, καὶ διηνεκῆ τὴν ἀπόλειψιν, ἦν δή που καὶ μάλα εἰκὸς ἐπὶ τούτῳ λίαν ἀσχάλλοντας, ἀφορ τως δὴ ἔχειν καὶ εἰς ἀκράτους δυσθυμίας κατολισθεῖν· ἐπειδὴ δὲ πρὸς ὑμᾶς ἔφην, ὡς οὐκ ἀπελεύσομαι μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω κατὰ καιρὸν, τί δή, φησί, μόνον τὸ λυποῦν ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις εἰσοικία ζοντες, τὸ πεφυκός εὐφραίνειν ταῖς ἀμνηστείαις ὑβρίζετε; Αντεγειρέσθω τῷ πλήττοντι τὸ θεραπεύειν εἶδος, ἀντιπαλαιέτω τοῖς ἀνιᾷν πεφυκόσιν ἡ τοῦ κατευφραίνοντος δύναμις. Συντέταγμαι μὲν γὰρ, ὡς αναδησάμενος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω πάλιν ἐπήγγελμαι. Καταραΐζει τοίνυν ἀκμαιοτάτην ἐν τοῖς μαθηταῖς τὴν λύπην εὑρών. Καὶ ὥσπερ ἂν εἴ τις φιλόπαις ὄντως ἀνὴρ καὶ ἀγα θώτατος, τῆς ἐνεγκούσης ἀπαίρειν ἐπί τισι τῶν ἀναγκαίων ἐκβιαζόμενος, εἶτα πολὺ τῶν ἰδίων τέκνων τὸ Non ab alio, inquit, quam a me audistis de meo discessu, ipsi quippe mea verba auribus vestris hausistis. Quid autem vobis promisi, qui mentiri pescio?. Ego vado, et venio ad vos.. Nam si discessus meus consolationis nihil esset habiturus, vosque in perpetuum essem relicturus, graviter utique id ferre, atque ob id animum jure despondere videremini; sed cum vobis dixerim non lantum me abiturum, sed certo tempore me rediturum, cur, inquit, dolorem animo suscipientes, quod lætitiam conciliare possit penitus ex memoria vestra deletis? Pugnet remedium vulneri, et gaudii vis dolori resistat. Paratus enim sum ad Patrem ac Deum ascendere, sed rediturum me denuo pramisi, Sedat igitur vehementissimum illum quem in discipulis dolorem invenit. Et quemadmodum pater quispiam liberorum suorum amantissimus, rerum necessariarum causa longinquam peregrinationem suscipere coactus, cernens eos in lacrymas elfusos, quibus potest rationibus conselatur, et futurum ex suo discessu bonum identidem replicans, spem rerum jucundissimarum dolori c δάκρυον βλέπων, τὴν τρυφερωτάτην αὐτῶν καὶ φί quodammodo opponit; sic etiam Dominus noster Jesus Christus ex animo sanctorum dolorem evellit, Norat enim, norat, utpote cum verus Deus sit, gravissimum illis tore quod eorum oculos fugeret, licet cum eis perpetuo futurus esset per Spiritum. Hoc autem summæ charitatis ac sanctitatis est argumentum. Velle euim cum Christo degere, nonne sanctis est convenientissimum? Quem cum Paulus in se scopum haberet: «Melius est, inquit, dissolvi, et esse cum Christo 4., την καταβρέχον παρειὰν, διὰ παντὸς εἶσι λόγου, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας ἐσόμενον ἀγαθὸν ἀεὶ παρακομί ζων εἰς μέσον, ἀνθοπλίζει τρόπον τινὰ ταῖς λύπαις τὴν ἐπὶ τοῖς ἡδίστοις ἐλπίδα· οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τῆς τῶν ἁγίων ψυχῆς περιστέλο λει τὴν λύπην. "Ηδει γάρ, ᾔδει Θεὸς ὑπάρχων ἀληθε νός, φορτικωτάτην αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀπόλειψιν αὐτοῦ, καίτοι συνόντος ἀεὶ διὰ τοῦ Πνεύματος. Αγάπης δὲ τοῦτο καὶ ὁσιότητος τῆς εἰς ἄκραν ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ συνεῖναι βούλεσθαι τῷ Χριστῷ, πῶς οὐκ ἀληθῶς τοῖς ἁγίοις πρεπωδέστατον; Καὶ γοῦν ὁ θαυμάσιος Παῦλος τοῦτον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν σκοπόν • Κρείσσον γάρ, φησί, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι.» 842 CAP. I. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius, sed ‹æqualis potius, eique similis secundum naturam. XIV, 28. Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Occasionem doloris vertit in argumentum lætitiæ, palamque eos arguit quod non latentur potius de eo quod dolebant. Simul autem docere conatur, opus esse ut qui veram ac sincerain in alios charitatem colunt, non tantum quod sibi çordi sit ac voluptati quærant, sed quod usui sil * Philipp. 1, 23 “Οτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴσος δὲ μᾶλλον καὶ ὅμοιος κατά φύσιν αὐτῷ. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Αντιπεριτρέπει τῆς λύπης τὴν ἀφορμὴν εἰς θυμηδίας ὑπόθεσιν, καὶ ὅτι μὴ χαίρουσι μᾶλλον ἐφ᾽ ᾧ νῦν ἀσχάλλουσι, καταιτιᾶται σαφῶς. Ἐν ταυτῷ δὲ πειράται διδάσκειν, ὅτι τοὺς ἀκαπηλευτόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν εἰς ἑτέρους ἀγάπην ἐπιτηδεύοντας, ζητεῖν ἀναγκαῖον οὐχὶ δὴ πάντως μόνον τὸ σφίσιν αὐτοῖς Αποκάλυψιν ed. Infra, p. 844, διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν. Εριτ.

tatem aptissimum dalarum sc promittit, dicens: όμολογήσομεν τότε, έλλελοιπὸς δὲ φανεῖται τῶν ἀγα ‹ Pacem meam relinquo vobis: ne turbetur eor vestrum, neque formidet. › θῶν οὐδὲν, τῷ γε ἅπαξ κομισαμένῳ τὸ πλήρωμα Χριστοῦ. Παντὸς γὰρ πλήρωσις ἀγαθοῦ, κατοικῆσαι Θεὸν ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος. Ἐπειδὴ τοίνυν ικανώτατον σφόδρα τὸ Πνεῦμά ἐστι, πάντα τῆς δια νοίας καταραῖσαι θόρυβον, καὶ πᾶσαν τὴν ἐν ἡμῖν καταργῆσαι δειλίαν, ἐφόδιον ὥσπερ εἰς ἀνδρείαν καὶ ἀταραξίαν τὸ ἐπιτήδειον ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται λέγων·· Εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν· μὴ ταρασ σέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάτω.» XIV, 28. Audistis quia ego dixi vobis: Vado et venio ad ves. Ηκούσατε δει ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Υπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Οὐχ ἑτέρου, φησί, διεπύθεσθε λέγοντος τὴν ἐμὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν· αὐτήκοοι γὰρ τῶν ἐμῶν ῥημά των γεγόνατε. Τί δὲ ὑμῖν ἐπηγγειλάμην, ὁ ψεύδεσθαι μὴ εἰδώς; «Εγώ ὑπάγω, καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. Εἰ μὲν οὖν ἀπαράκλητον ὑμῖν ὁ λόγος ἠπείλησε την αποδημίαν, καὶ διηνεκῆ τὴν ἀπόλειψιν, ἦν δή που καὶ μάλα εἰκὸς ἐπὶ τούτῳ λίαν ἀσχάλλοντας, ἀφορ τως δὴ ἔχειν καὶ εἰς ἀκράτους δυσθυμίας κατολισθεῖν· ἐπειδὴ δὲ πρὸς ὑμᾶς ἔφην, ὡς οὐκ ἀπελεύσομαι μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω κατὰ καιρὸν, τί δή, φησί, μόνον τὸ λυποῦν ταῖς ἑαυτῶν διανοίαις εἰσοικία ζοντες, τὸ πεφυκός εὐφραίνειν ταῖς ἀμνηστείαις ὑβρίζετε; Αντεγειρέσθω τῷ πλήττοντι τὸ θεραπεύειν εἶδος, ἀντιπαλαιέτω τοῖς ἀνιᾷν πεφυκόσιν ἡ τοῦ κατευφραίνοντος δύναμις. Συντέταγμαι μὲν γὰρ, ὡς αναδησάμενος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐπανήξω πάλιν ἐπήγγελμαι. Καταραΐζει τοίνυν ἀκμαιοτάτην ἐν τοῖς μαθηταῖς τὴν λύπην εὑρών. Καὶ ὥσπερ ἂν εἴ τις φιλόπαις ὄντως ἀνὴρ καὶ ἀγα θώτατος, τῆς ἐνεγκούσης ἀπαίρειν ἐπί τισι τῶν ἀναγκαίων ἐκβιαζόμενος, εἶτα πολὺ τῶν ἰδίων τέκνων τὸ Non ab alio, inquit, quam a me audistis de meo discessu, ipsi quippe mea verba auribus vestris hausistis. Quid autem vobis promisi, qui mentiri pescio?. Ego vado, et venio ad vos.. Nam si discessus meus consolationis nihil esset habiturus, vosque in perpetuum essem relicturus, graviter utique id ferre, atque ob id animum jure despondere videremini; sed cum vobis dixerim non lantum me abiturum, sed certo tempore me rediturum, cur, inquit, dolorem animo suscipientes, quod lætitiam conciliare possit penitus ex memoria vestra deletis? Pugnet remedium vulneri, et gaudii vis dolori resistat. Paratus enim sum ad Patrem ac Deum ascendere, sed rediturum me denuo pramisi, Sedat igitur vehementissimum illum quem in discipulis dolorem invenit. Et quemadmodum pater quispiam liberorum suorum amantissimus, rerum necessariarum causa longinquam peregrinationem suscipere coactus, cernens eos in lacrymas elfusos, quibus potest rationibus conselatur, et futurum ex suo discessu bonum identidem replicans, spem rerum jucundissimarum dolori c δάκρυον βλέπων, τὴν τρυφερωτάτην αὐτῶν καὶ φί quodammodo opponit; sic etiam Dominus noster Jesus Christus ex animo sanctorum dolorem evellit, Norat enim, norat, utpote cum verus Deus sit, gravissimum illis tore quod eorum oculos fugeret, licet cum eis perpetuo futurus esset per Spiritum. Hoc autem summæ charitatis ac sanctitatis est argumentum. Velle euim cum Christo degere, nonne sanctis est convenientissimum? Quem cum Paulus in se scopum haberet: «Melius est, inquit, dissolvi, et esse cum Christo 4., την καταβρέχον παρειὰν, διὰ παντὸς εἶσι λόγου, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας ἐσόμενον ἀγαθὸν ἀεὶ παρακομί ζων εἰς μέσον, ἀνθοπλίζει τρόπον τινὰ ταῖς λύπαις τὴν ἐπὶ τοῖς ἡδίστοις ἐλπίδα· οὕτω καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τῆς τῶν ἁγίων ψυχῆς περιστέλο λει τὴν λύπην. "Ηδει γάρ, ᾔδει Θεὸς ὑπάρχων ἀληθε νός, φορτικωτάτην αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀπόλειψιν αὐτοῦ, καίτοι συνόντος ἀεὶ διὰ τοῦ Πνεύματος. Αγάπης δὲ τοῦτο καὶ ὁσιότητος τῆς εἰς ἄκραν ἀπόδειξις. Τὸ γὰρ συνεῖναι βούλεσθαι τῷ Χριστῷ, πῶς οὐκ ἀληθῶς τοῖς ἁγίοις πρεπωδέστατον; Καὶ γοῦν ὁ θαυμάσιος Παῦλος τοῦτον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν σκοπόν • Κρείσσον γάρ, φησί, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι.» 842 CAP. I. Quod nulla in re minor sit Deo ac Patre Filius, sed ‹æqualis potius, eique similis secundum naturam. XIV, 28. Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Occasionem doloris vertit in argumentum lætitiæ, palamque eos arguit quod non latentur potius de eo quod dolebant. Simul autem docere conatur, opus esse ut qui veram ac sincerain in alios charitatem colunt, non tantum quod sibi çordi sit ac voluptati quærant, sed quod usui sil * Philipp. 1, 23 “Οτι κατ' οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴσος δὲ μᾶλλον καὶ ὅμοιος κατά φύσιν αὐτῷ. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν, ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μου μείζων μου ἐστίν. Αντιπεριτρέπει τῆς λύπης τὴν ἀφορμὴν εἰς θυμηδίας ὑπόθεσιν, καὶ ὅτι μὴ χαίρουσι μᾶλλον ἐφ᾽ ᾧ νῦν ἀσχάλλουσι, καταιτιᾶται σαφῶς. Ἐν ταυτῷ δὲ πειράται διδάσκειν, ὅτι τοὺς ἀκαπηλευτόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν εἰς ἑτέρους ἀγάπην ἐπιτηδεύοντας, ζητεῖν ἀναγκαῖον οὐχὶ δὴ πάντως μόνον τὸ σφίσιν αὐτοῖς Αποκάλυψιν ed. Infra, p. 844, διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν. Εριτ.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Veræ ἡδύ τε καὶ φίλον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀγαπωμένοις λυσιτε- iis quos diligunt, occasione id postulante. Quoλές, καιροῦ καὶ τοῦτο δρᾶν ἀναπείθοντος. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων, φησίν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεί, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Λέγει δὲ πρός τινας· «Μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. ο 'Αγάπης γὰρ ἔργον τῆς ἀκριβοῦς, οὐχὶ δήπου πάντως τὸ μόνον ἡμᾶς προνοεῖν τῶν ἰδίων ἀγαθῶν, ἀλλὰ καὶ τῷ πλησίον περισκέπτεσθαι τὸ χρήσιμον τοῦτο γὰρ φρονεῖν ἀναπείθει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς διὰ τῶν προκειμένων ὁ Σωτήρ. Καὶ φέρε δή πάλιν ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς καθάπερ ἐπὶ πίνακι, λεπτοτέροις γραφείοις τὴν τοῦ θεωρήματος ἀνατυποῦντες δύναμιν, ἀναβαίνωμεν ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Προξενεῖ γὰρ πολλάκις δ ἐν τοῖς ἐλάττοσι τύπος τὸ ἐφικέσθαι δύνασθαι καὶ τῶν circa et Paulus ad quosdanı scribit: «Charitas uon agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt s.» Ad alios autern: «Non sua quarentes, sed quæ sunt aliorum ". etenim charitatis opus est, non utique nos nostrorum bonorum duntaxat curam gerere, sed propinquo quod usui sit providere. Id enim sentire slos discipulos hoc loco Servator admonet. Sed age, rursus in nobis ipsis velut in tabula hujus textus vim et rationem subtiliori penicillo depingentes, hinc ad Christi mysterium ascendamus. Sæpe euim rerum tenuiorum exemplum facit ut ad res incomparabiles evebamur. Igitur gratum erat, verbi gratia, Pauli discipulis cum eo semper ἀσυγκρίτως ἔχειν πεπιστευμένων. Οὐκοῦν ἡδὺ μὲν, versari: sed melius Paulo ac satius dissolvi et esse cum Christo, sicut ipse confirmavit. Opus igitur est ut qui eum diligunt, dilectionem erga eum implere conentur, neque tantum æquo animo ea ferant quæ sibi unis grata sunt, sed considerantes potius quod discedenti magistro conduceret, studere cuin Christo versari. Habes in nobis theorematis illius umbran. Agedum ergo, vim et rationen Christi mysteriorum ceu colores varius umbris inducentes, ipsam clare demum ostendamus veritatem. φέρε εἰπεῖν, τοῖς Παύλου μαθηταῖς τὸ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντός· ἀλλὰ κρεῖττον τῷ Παύλῳ τὸ ἀναλύσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, καθάπερ αὐτὸς διεβεβαιώσατο γράφων. Ην οὖν ἔργον τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις αὐτ τὸν, τὸ πληροῦν ἐπείγεσθαι τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ μὴ δύσοιστον ἀεὶ ποιεῖσθαι τὸ αὐτοῖς καὶ μόνον ἡδύ, περιαθροῦντας δὲ μᾶλλον καὶ τὸ τῷ διδασκάλῳ ἀποδημοῦντι συμφέρον, ἐπείγεσθαι συνεῖναι Χριστῷ. Έχεις τοῦ θεωρήματος ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς τὴν σκιάν. Φέρε δὴ τοίνυν, τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων τὴν δύναμιν καθάπερ τι χρώμα πολυειδές ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, αὐτὴν ἤδη σαφῶς ἐπιδείξωμεν τὴν ἀλή θειαν. Nain cum in forma Dei ac Patris esset Unigemitus, et in æqualitate secundumn Spiritum, non rapinam arbitratus est esse se zqualem Deo, sed propter suam in nos charitatem exinanivit semetipsum, formam servi 843 accipiens ", idque sustinuit, ut nos omnes ad oninem virtutis coguitionem informaret, ut per incomparabilem miracuJorum claritatem spectatores nos efficeret ejus quæ naturæ divinæ inest virtutis et gloriæ, ac supernaturalis potentiæ. Sic enim in extremam lapsos inscitiam ad sanam mentem denuo revocare poterat, ita ut creaturam non amplius adorarent præ Creatore, sed unum vere ac natura Deum nuncuparent. Sed et aliis modis nos Unigenitus assumpta carne juvit: destruxit enim mortis imporium s, vim peccati resolvit, supra serpentes et scorpiones, et supra omnem hostis potentiam calcare fecit. Erat igitur jucundissimum et optaLissimum, cum nobis ipsis, tum sanctis discipulis, semper esse una cum tantorum bonorum largitore Christo, ac præsentem semper eum ac nobiscum versantem habere: sed non multum ei utile videbatur, tam longis temporibus commorari in bu militatis forma quam propter dilectionem erga nos assumpserat, sicuti jam diximus. Oportebat cnim, nostra dispensatione jam ad exitum perducta, að suam gloriam ipsum redire, et cum carne propter nos assumpta ad æqualitatem cum Deo ac Patre reverti, quam cum rapinam arbitratus non Ἐν μορφῇ γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν ἰσότητι τῇ κατὰ Πνεῦμα, οὐχ ἁρπαγμὲν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, διά τε τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν κεκένωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέστη γε τοῦτο παθών, ἵνα πάντας ἡμᾶς ἀπευθύνῃ πρὸς πᾶσαν εἴδησιν ἀρετῆς, ἵνα, διὰ τῆς τῶν θαυμάτων ἀσυγκρίτου φαιδρότητος, θεωρούς γε νέσθαι παρασκευάσῃ τῆς ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει δυνάμεώς τε καὶ δόξης, καὶ ὑπερφυοῦς ἐξουσίας. Οὕτω γὰρ ἦν ἀναπεῖσαι τοὺς εἰς ἐσχάτην ἀμαθίαν ὠλισθη κότας, ἀναστῆλαι πάλιν εἰς σύνεσιν, καὶ προσκυνεῖν μὲν οὐκέτι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν δὲ ἀλη θῶς ἵνα καὶ φύσει Θεὸν ἐπιγράφεσθαι. αφέλησε δὲ καὶ καθ' ἑτέρους τρόπους ἡμᾶς ὁ Μονογενής ένανθρω πήσας· κατέστρεψε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, κατέλυσε τῆς ἁμαρτίας τὴν δύναμιν, δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἐπάνω ἔφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. "Ην οὖν ἄρα, καὶ λίαν εἰκότως, ἡμῖν μὲν αὐτοῖς, ἢ καὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ἡδύ τε καὶ φίλον, καὶ παντὸς ἄξιον λόγου, τὸ συνεῖναι διὰ παντὸς τῷ τοσούτων ἡμῖν ἀγαθῶν δοτῆρι Χριστῷ, συμπαρόντα τε ἀεὶ καὶ συνδιαιτώμενον ἔχειν. Αλλ' οὐ σφόδρα χρήσιμον αὐτῷ διεφαίνετο, ἐν μακροῖς οὕτω χρόνοις εμφιλοχωρεῖν τῷ τῆς ταπεινώσεως σχήματι παραδεχθέντι χρησίμως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν, καθάπερ ήδη προείπομεν. Έδει γὰρ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας ἀκολούθως ἤδη πεπερασμένης, εἰς τὴν ἰδίαν ἀναφοιτῆσαι δόξαν αὐτὸν, και μετὰ τῆς δι' ἡμᾶς ληφθείσης σαρκός παλινδρο "I Cor. ** | Cor. xiii, 4, 5. ** Philipp. st, 6-8. 53 11 Tim. 1, 10. * Luc. x, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Veræ ἡδύ τε καὶ φίλον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀγαπωμένοις λυσιτε- iis quos diligunt, occasione id postulante. Quoλές, καιροῦ καὶ τοῦτο δρᾶν ἀναπείθοντος. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων, φησίν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεί, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Λέγει δὲ πρός τινας· «Μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. ο 'Αγάπης γὰρ ἔργον τῆς ἀκριβοῦς, οὐχὶ δήπου πάντως τὸ μόνον ἡμᾶς προνοεῖν τῶν ἰδίων ἀγαθῶν, ἀλλὰ καὶ τῷ πλησίον περισκέπτεσθαι τὸ χρήσιμον τοῦτο γὰρ φρονεῖν ἀναπείθει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς διὰ τῶν προκειμένων ὁ Σωτήρ. Καὶ φέρε δή πάλιν ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς καθάπερ ἐπὶ πίνακι, λεπτοτέροις γραφείοις τὴν τοῦ θεωρήματος ἀνατυποῦντες δύναμιν, ἀναβαίνωμεν ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Προξενεῖ γὰρ πολλάκις δ ἐν τοῖς ἐλάττοσι τύπος τὸ ἐφικέσθαι δύνασθαι καὶ τῶν circa et Paulus ad quosdanı scribit: «Charitas uon agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt s.» Ad alios autern: «Non sua quarentes, sed quæ sunt aliorum ". etenim charitatis opus est, non utique nos nostrorum bonorum duntaxat curam gerere, sed propinquo quod usui sit providere. Id enim sentire slos discipulos hoc loco Servator admonet. Sed age, rursus in nobis ipsis velut in tabula hujus textus vim et rationem subtiliori penicillo depingentes, hinc ad Christi mysterium ascendamus. Sæpe euim rerum tenuiorum exemplum facit ut ad res incomparabiles evebamur. Igitur gratum erat, verbi gratia, Pauli discipulis cum eo semper ἀσυγκρίτως ἔχειν πεπιστευμένων. Οὐκοῦν ἡδὺ μὲν, versari: sed melius Paulo ac satius dissolvi et esse cum Christo, sicut ipse confirmavit. Opus igitur est ut qui eum diligunt, dilectionem erga eum implere conentur, neque tantum æquo animo ea ferant quæ sibi unis grata sunt, sed considerantes potius quod discedenti magistro conduceret, studere cuin Christo versari. Habes in nobis theorematis illius umbran. Agedum ergo, vim et rationen Christi mysteriorum ceu colores varius umbris inducentes, ipsam clare demum ostendamus veritatem. φέρε εἰπεῖν, τοῖς Παύλου μαθηταῖς τὸ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντός· ἀλλὰ κρεῖττον τῷ Παύλῳ τὸ ἀναλύσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, καθάπερ αὐτὸς διεβεβαιώσατο γράφων. Ην οὖν ἔργον τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις αὐτ τὸν, τὸ πληροῦν ἐπείγεσθαι τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ μὴ δύσοιστον ἀεὶ ποιεῖσθαι τὸ αὐτοῖς καὶ μόνον ἡδύ, περιαθροῦντας δὲ μᾶλλον καὶ τὸ τῷ διδασκάλῳ ἀποδημοῦντι συμφέρον, ἐπείγεσθαι συνεῖναι Χριστῷ. Έχεις τοῦ θεωρήματος ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς τὴν σκιάν. Φέρε δὴ τοίνυν, τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων τὴν δύναμιν καθάπερ τι χρώμα πολυειδές ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, αὐτὴν ἤδη σαφῶς ἐπιδείξωμεν τὴν ἀλή θειαν. Nain cum in forma Dei ac Patris esset Unigemitus, et in æqualitate secundumn Spiritum, non rapinam arbitratus est esse se zqualem Deo, sed propter suam in nos charitatem exinanivit semetipsum, formam servi 843 accipiens ", idque sustinuit, ut nos omnes ad oninem virtutis coguitionem informaret, ut per incomparabilem miracuJorum claritatem spectatores nos efficeret ejus quæ naturæ divinæ inest virtutis et gloriæ, ac supernaturalis potentiæ. Sic enim in extremam lapsos inscitiam ad sanam mentem denuo revocare poterat, ita ut creaturam non amplius adorarent præ Creatore, sed unum vere ac natura Deum nuncuparent. Sed et aliis modis nos Unigenitus assumpta carne juvit: destruxit enim mortis imporium s, vim peccati resolvit, supra serpentes et scorpiones, et supra omnem hostis potentiam calcare fecit. Erat igitur jucundissimum et optaLissimum, cum nobis ipsis, tum sanctis discipulis, semper esse una cum tantorum bonorum largitore Christo, ac præsentem semper eum ac nobiscum versantem habere: sed non multum ei utile videbatur, tam longis temporibus commorari in bu militatis forma quam propter dilectionem erga nos assumpserat, sicuti jam diximus. Oportebat cnim, nostra dispensatione jam ad exitum perducta, að suam gloriam ipsum redire, et cum carne propter nos assumpta ad æqualitatem cum Deo ac Patre reverti, quam cum rapinam arbitratus non Ἐν μορφῇ γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν ἰσότητι τῇ κατὰ Πνεῦμα, οὐχ ἁρπαγμὲν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, διά τε τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν κεκένωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέστη γε τοῦτο παθών, ἵνα πάντας ἡμᾶς ἀπευθύνῃ πρὸς πᾶσαν εἴδησιν ἀρετῆς, ἵνα, διὰ τῆς τῶν θαυμάτων ἀσυγκρίτου φαιδρότητος, θεωρούς γε νέσθαι παρασκευάσῃ τῆς ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει δυνάμεώς τε καὶ δόξης, καὶ ὑπερφυοῦς ἐξουσίας. Οὕτω γὰρ ἦν ἀναπεῖσαι τοὺς εἰς ἐσχάτην ἀμαθίαν ὠλισθη κότας, ἀναστῆλαι πάλιν εἰς σύνεσιν, καὶ προσκυνεῖν μὲν οὐκέτι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν δὲ ἀλη θῶς ἵνα καὶ φύσει Θεὸν ἐπιγράφεσθαι. αφέλησε δὲ καὶ καθ' ἑτέρους τρόπους ἡμᾶς ὁ Μονογενής ένανθρω πήσας· κατέστρεψε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, κατέλυσε τῆς ἁμαρτίας τὴν δύναμιν, δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἐπάνω ἔφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. "Ην οὖν ἄρα, καὶ λίαν εἰκότως, ἡμῖν μὲν αὐτοῖς, ἢ καὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ἡδύ τε καὶ φίλον, καὶ παντὸς ἄξιον λόγου, τὸ συνεῖναι διὰ παντὸς τῷ τοσούτων ἡμῖν ἀγαθῶν δοτῆρι Χριστῷ, συμπαρόντα τε ἀεὶ καὶ συνδιαιτώμενον ἔχειν. Αλλ' οὐ σφόδρα χρήσιμον αὐτῷ διεφαίνετο, ἐν μακροῖς οὕτω χρόνοις εμφιλοχωρεῖν τῷ τῆς ταπεινώσεως σχήματι παραδεχθέντι χρησίμως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν, καθάπερ ήδη προείπομεν. Έδει γὰρ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας ἀκολούθως ἤδη πεπερασμένης, εἰς τὴν ἰδίαν ἀναφοιτῆσαι δόξαν αὐτὸν, και μετὰ τῆς δι' ἡμᾶς ληφθείσης σαρκός παλινδρο "I Cor. ** | Cor. xiii, 4, 5. ** Philipp. st, 6-8. 53 11 Tim. 1, 10. * Luc. x, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Veræ ἡδύ τε καὶ φίλον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀγαπωμένοις λυσιτε- iis quos diligunt, occasione id postulante. Quoλές, καιροῦ καὶ τοῦτο δρᾶν ἀναπείθοντος. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων, φησίν· «Ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεί, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Λέγει δὲ πρός τινας· «Μὴ τὰ ἑαυτῶν ζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ ἑτέρων. ο 'Αγάπης γὰρ ἔργον τῆς ἀκριβοῦς, οὐχὶ δήπου πάντως τὸ μόνον ἡμᾶς προνοεῖν τῶν ἰδίων ἀγαθῶν, ἀλλὰ καὶ τῷ πλησίον περισκέπτεσθαι τὸ χρήσιμον τοῦτο γὰρ φρονεῖν ἀναπείθει τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς διὰ τῶν προκειμένων ὁ Σωτήρ. Καὶ φέρε δή πάλιν ἐφ' ἡμῖν αὐτοῖς καθάπερ ἐπὶ πίνακι, λεπτοτέροις γραφείοις τὴν τοῦ θεωρήματος ἀνατυποῦντες δύναμιν, ἀναβαίνωμεν ἐντεῦθεν ἐπὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον. Προξενεῖ γὰρ πολλάκις δ ἐν τοῖς ἐλάττοσι τύπος τὸ ἐφικέσθαι δύνασθαι καὶ τῶν circa et Paulus ad quosdanı scribit: «Charitas uon agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt s.» Ad alios autern: «Non sua quarentes, sed quæ sunt aliorum ". etenim charitatis opus est, non utique nos nostrorum bonorum duntaxat curam gerere, sed propinquo quod usui sit providere. Id enim sentire slos discipulos hoc loco Servator admonet. Sed age, rursus in nobis ipsis velut in tabula hujus textus vim et rationem subtiliori penicillo depingentes, hinc ad Christi mysterium ascendamus. Sæpe euim rerum tenuiorum exemplum facit ut ad res incomparabiles evebamur. Igitur gratum erat, verbi gratia, Pauli discipulis cum eo semper ἀσυγκρίτως ἔχειν πεπιστευμένων. Οὐκοῦν ἡδὺ μὲν, versari: sed melius Paulo ac satius dissolvi et esse cum Christo, sicut ipse confirmavit. Opus igitur est ut qui eum diligunt, dilectionem erga eum implere conentur, neque tantum æquo animo ea ferant quæ sibi unis grata sunt, sed considerantes potius quod discedenti magistro conduceret, studere cuin Christo versari. Habes in nobis theorematis illius umbran. Agedum ergo, vim et rationen Christi mysteriorum ceu colores varius umbris inducentes, ipsam clare demum ostendamus veritatem. φέρε εἰπεῖν, τοῖς Παύλου μαθηταῖς τὸ αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντός· ἀλλὰ κρεῖττον τῷ Παύλῳ τὸ ἀναλύσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, καθάπερ αὐτὸς διεβεβαιώσατο γράφων. Ην οὖν ἔργον τοῖς ἀγαπᾷν ἑλομένοις αὐτ τὸν, τὸ πληροῦν ἐπείγεσθαι τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ μὴ δύσοιστον ἀεὶ ποιεῖσθαι τὸ αὐτοῖς καὶ μόνον ἡδύ, περιαθροῦντας δὲ μᾶλλον καὶ τὸ τῷ διδασκάλῳ ἀποδημοῦντι συμφέρον, ἐπείγεσθαι συνεῖναι Χριστῷ. Έχεις τοῦ θεωρήματος ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς τὴν σκιάν. Φέρε δὴ τοίνυν, τῶν ἐπὶ Χριστῷ μυστηρίων τὴν δύναμιν καθάπερ τι χρώμα πολυειδές ταῖς σκιαῖς ἐπαλείφοντες, αὐτὴν ἤδη σαφῶς ἐπιδείξωμεν τὴν ἀλή θειαν. Nain cum in forma Dei ac Patris esset Unigemitus, et in æqualitate secundumn Spiritum, non rapinam arbitratus est esse se zqualem Deo, sed propter suam in nos charitatem exinanivit semetipsum, formam servi 843 accipiens ", idque sustinuit, ut nos omnes ad oninem virtutis coguitionem informaret, ut per incomparabilem miracuJorum claritatem spectatores nos efficeret ejus quæ naturæ divinæ inest virtutis et gloriæ, ac supernaturalis potentiæ. Sic enim in extremam lapsos inscitiam ad sanam mentem denuo revocare poterat, ita ut creaturam non amplius adorarent præ Creatore, sed unum vere ac natura Deum nuncuparent. Sed et aliis modis nos Unigenitus assumpta carne juvit: destruxit enim mortis imporium s, vim peccati resolvit, supra serpentes et scorpiones, et supra omnem hostis potentiam calcare fecit. Erat igitur jucundissimum et optaLissimum, cum nobis ipsis, tum sanctis discipulis, semper esse una cum tantorum bonorum largitore Christo, ac præsentem semper eum ac nobiscum versantem habere: sed non multum ei utile videbatur, tam longis temporibus commorari in bu militatis forma quam propter dilectionem erga nos assumpserat, sicuti jam diximus. Oportebat cnim, nostra dispensatione jam ad exitum perducta, að suam gloriam ipsum redire, et cum carne propter nos assumpta ad æqualitatem cum Deo ac Patre reverti, quam cum rapinam arbitratus non Ἐν μορφῇ γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν ἰσότητι τῇ κατὰ Πνεῦμα, οὐχ ἁρπαγμὲν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, διά τε τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν κεκένωκεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν, καὶ ὑπέστη γε τοῦτο παθών, ἵνα πάντας ἡμᾶς ἀπευθύνῃ πρὸς πᾶσαν εἴδησιν ἀρετῆς, ἵνα, διὰ τῆς τῶν θαυμάτων ἀσυγκρίτου φαιδρότητος, θεωρούς γε νέσθαι παρασκευάσῃ τῆς ἐνούσης τῇ θείᾳ φύσει δυνάμεώς τε καὶ δόξης, καὶ ὑπερφυοῦς ἐξουσίας. Οὕτω γὰρ ἦν ἀναπεῖσαι τοὺς εἰς ἐσχάτην ἀμαθίαν ὠλισθη κότας, ἀναστῆλαι πάλιν εἰς σύνεσιν, καὶ προσκυνεῖν μὲν οὐκέτι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν δὲ ἀλη θῶς ἵνα καὶ φύσει Θεὸν ἐπιγράφεσθαι. αφέλησε δὲ καὶ καθ' ἑτέρους τρόπους ἡμᾶς ὁ Μονογενής ένανθρω πήσας· κατέστρεψε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, κατέλυσε τῆς ἁμαρτίας τὴν δύναμιν, δέδωκεν ἡμῖν πατεῖν ἐπάνω ἔφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. "Ην οὖν ἄρα, καὶ λίαν εἰκότως, ἡμῖν μὲν αὐτοῖς, ἢ καὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ἡδύ τε καὶ φίλον, καὶ παντὸς ἄξιον λόγου, τὸ συνεῖναι διὰ παντὸς τῷ τοσούτων ἡμῖν ἀγαθῶν δοτῆρι Χριστῷ, συμπαρόντα τε ἀεὶ καὶ συνδιαιτώμενον ἔχειν. Αλλ' οὐ σφόδρα χρήσιμον αὐτῷ διεφαίνετο, ἐν μακροῖς οὕτω χρόνοις εμφιλοχωρεῖν τῷ τῆς ταπεινώσεως σχήματι παραδεχθέντι χρησίμως διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν, καθάπερ ήδη προείπομεν. Έδει γὰρ μᾶλλον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας ἀκολούθως ἤδη πεπερασμένης, εἰς τὴν ἰδίαν ἀναφοιτῆσαι δόξαν αὐτὸν, και μετὰ τῆς δι' ἡμᾶς ληφθείσης σαρκός παλινδρο "I Cor. ** | Cor. xiii, 4, 5. ** Philipp. st, 6-8. 53 11 Tim. 1, 10. * Luc. x, 19.

S. CYRILLJ ALEXANDRINI ARCHIEP: esset ipsam enim ceu proprium bonum babere μεῖν εἰς ισότητα τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἣν οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος (ἐξὴν γὰρ ἔχειν, ώς ίδιον ἀγαθὸν), εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκεν ἀδοξίαν. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, οὐδενὸς ἀμείνων των καθ' ἡμᾶς ἐλογίζετο παρά γε τοῖς οὐκ εἰδόσι τὴν δόξαν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν ἐῤῥαπίσθη, καὶ ἐνεπτύσθη, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνοσιότητος ὑπέστη τὸν γέλωτα, τολμησάντων εἰπεῖν· «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι. Ἐπειδὴ τὸ καθ' ἡμᾶς ἀποπληρώσας μυστήριον. πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνεκομίζετο Πατέρα καὶ Θεόν, ἅτε δὴ παρελάσαντος ἤδη τοῦ τῆς ταπεινώσεως χρόνου καὶ πεπερασμένων τῶν καιρῶν τῆς ἑκουσίου κενώσεως, Θεὸς ἤδη ταῖς ἄνω δυνάμεσι διεφαίνετο. Οὐ γὰρ ἡγνόησεν ἀναβαίνοντα τὸν τῶν ὅλων Δεσπό τὴν ὁ οὐρανὸς, ἀλλ' ἐκελεύοντο μὲν οἱ ταῖς ἄνω πύ λαις εφεστηκότες, ὡς τὸν τῶν δυνάμεων προσέεσθαι Κύριον, καίτοι μετὰ σαρκὸς ἀνιπτάμενον· αίρειν σε τὰς πύλας αὐτῷ διετύπου τὸ Πνεῦμα, λέγον' «"Αρατε τύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Κύ ριος κραταιὸς, καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν που λέμῳ. Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. • Εγνώσθη γὰρ ταῖς Ἀρχαῖς καὶ ταῖς Ἐξουσίαις ή πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐποίησεν ἐν τῷ Χριστῷ, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Ανακομισθεὶς γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, καίτοι μείζονα ἢ κατ' αὐτὸν κατ᾽ ἐκεῖνο νοούμενον, καθ' ὅπερ ὁ μὲν ἔμεινεν ἐν οἷς ἦν ἀεὶ, ὁ δὲ τὴν ἐκούσιον ὑπομείνας κένωσιν, ἐν τῇ τοῦ δούλου κατέβη μορφή, πρὸς τὴν οἰκείαν αὖθις ἀνεβιβάσθη δόξαν, ἀκούσας· «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπό διον τῶν ποδῶν σου.» Ἵνα δὲ μὴ δοκοίη πλεονεκτήσας, καὶ οὐχ ἑκόντα τυχὸν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν καθίσαι πρὸς τοῖς δεξιοῖς τὸν Υἱόν, αὐτὸς τοῦτο λέγων ὁ Πατήρ εἰσενήνεκται τὸ, ο Έκ δεξιῶν μου κάθου, ο φησί. Καὶ οὐ δή τις ἐρεῖ νοῦν ἔχων, ὡς τοῖς δευτέροις ὁ Πατὴρ τετίμηται τὸν Υἱόν, έχων, ἐκ δεξιῶν, λογιεῖται δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο, καὶ δια୫ σκέψεται· ἔδει γὰρ ὄντως ἐκ δεξιῶν νοεῖσθαι, καὶ τὸν ἀνύποπτον εἰς ἐλάττωσιν ἔχειν τόπον, οὐχὶ δήπου. πάντως τὸν Πατέρα, μᾶλλον δὲ τὸν Υἱόν, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν καὶ ὑποταγήν, ὡς· ἐπ' ἐλάττοσι κατηγορούμενον παρὰ τῶν συνιέναι μὴ δυναμένων licebat), in humanam ignobilitatem descendit. Quandiu enim erat in terra, licet Deus sit verus, ac universi Dominus, nullo tamen nostrum potior reputabatur ab iis qui gloriam ejus non noverant. Unde et colaphis cæsus, et sputis inquinatus, et erucifixus est, et Judæorum sannas tulit, qui dicere ausi sunt: ‹ Si Filius Dei es, descende de eruce, et credemus tibi s.» Postquam autem incarnationis implevit mysterium, ad cœlestem Patrem ac Deum se recepit, exacto nimirum humihitatis tempore, et voluntariæ inanitionis temporibus ad exitum perductis, Deus tandem supernis petestatibus apparuit. Nec enim ascendere universi Dominum cœlum ignoravit, sed jussi sunt qui sapernis januis præsunt, potestatuun Dominum admittere, licet cum carne aseendentem, eique portas attoilere mandabat Spiritus, dicens: • Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ. Dominus fortis et · potens, 844 omnipotens in prælio. Dominus virtatum ipse est Rex gloriæ ".,› Innotuit enim et Prineipatibus et Potestatibus multiformis sapientia Dei, secundum præfinitionem sæculorum quam fecit in Christo, sieuti Paulus ait ". Reversus enim ad Patrem, licet major quam ipse ideo censeatur, quod hic quidem mansit in iis in quibus semper crat, ille vero voluntariam inanitionem subiens, in servi forma descendit, ad propriam rursus evectus est gloriam, audivitque: c Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tueruin 30, Sed ne ipse videretur honorem sibi rapuisse, Paterque cœlestis vel invitus Filium ad dextram collocasse, ipse Pater introducitur, illud dicens: • Sede a dextris meis.. Neque vero cordatus quisquam dixerit Patrem secundas honoris partes dedisse Filio, quod eum a dextris habeat, sed illud apud se reputabit potius, oportuisse omsino dextertim et nullius imminutionis suspectum locum, non quidem Patri, sed Filio attribui, quippe qui, propter voluntariam inanitionem et subjectionem, ut minor arguebatur ab iis qui mysterium incarnationis capere non possent. Idcirco a dextris est Patris, qui nullatenus argui potest, ut Filio servetur honoris æqualitas. τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Διὰ τοῦτο ἐκ δεξιῶν τοῦ μηδαμόθεν κατηγορεῖσθαι δυναμένου Πατρός, ἵνα τὸ ισότιμον σώζηται τῷ Υἱῷ. Augue hæc quidem sunt a nobis utiliter in præsens exposita, quæ ad rem propositam conducunt. Sed denuo repetens, atque, ut verbo dicam, totum ab initio narrationis scopum revolvens, dicam tandem, gratum nobis et optabile esse cum Servatore Christo versari semper, quamvis propter nos seipsum exinanierit, ut scriptum est", et in forma servi fuerit, et in humanæ ignobilitate naturæ. Quid enim est natura hominis cum Heo comparata? Atqui non est id ipsi Filio utile, *8 Matth. xxxi, 40. ** Psal. xxm, 7, 8. * Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν εἰσεκομίσθη τὰ διηγήματα χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐκ ἀσυντελῆ τοῖς προκειμέ νοις ἔχοντα τὸν λόγον. Αναλαβὼν δὲ ἐσαῦθις, καὶ ὅλον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐξ ἀρχῆς ἀναμηρυσάμενος τῆς εξηγήσεως τὸν σκοπὸν, ἐρῶ δὴ λοιπόν, ὡς ἡδὺ μὲν ἡμῖν, καὶ δι' εὐχῆς, καὶ φίλον τὸ συνεῖναι διὰ παν τὸς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καίτοι δι' ἡμᾶς κεκενωκότι ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, καὶ εἰς τὸ σχῆμα γενομένω τὸ οἰκετικὸν, καὶ εἰς τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἀδοξίαν. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς Θεόν; Ephes. m, 10. ** Psal, cix, 1, 2. 59 Philipp.

S. CYRILLJ ALEXANDRINI ARCHIEP: esset ipsam enim ceu proprium bonum babere μεῖν εἰς ισότητα τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἣν οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος (ἐξὴν γὰρ ἔχειν, ώς ίδιον ἀγαθὸν), εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκεν ἀδοξίαν. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, οὐδενὸς ἀμείνων των καθ' ἡμᾶς ἐλογίζετο παρά γε τοῖς οὐκ εἰδόσι τὴν δόξαν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν ἐῤῥαπίσθη, καὶ ἐνεπτύσθη, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνοσιότητος ὑπέστη τὸν γέλωτα, τολμησάντων εἰπεῖν· «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι. Ἐπειδὴ τὸ καθ' ἡμᾶς ἀποπληρώσας μυστήριον. πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνεκομίζετο Πατέρα καὶ Θεόν, ἅτε δὴ παρελάσαντος ἤδη τοῦ τῆς ταπεινώσεως χρόνου καὶ πεπερασμένων τῶν καιρῶν τῆς ἑκουσίου κενώσεως, Θεὸς ἤδη ταῖς ἄνω δυνάμεσι διεφαίνετο. Οὐ γὰρ ἡγνόησεν ἀναβαίνοντα τὸν τῶν ὅλων Δεσπό τὴν ὁ οὐρανὸς, ἀλλ' ἐκελεύοντο μὲν οἱ ταῖς ἄνω πύ λαις εφεστηκότες, ὡς τὸν τῶν δυνάμεων προσέεσθαι Κύριον, καίτοι μετὰ σαρκὸς ἀνιπτάμενον· αίρειν σε τὰς πύλας αὐτῷ διετύπου τὸ Πνεῦμα, λέγον' «"Αρατε τύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Κύ ριος κραταιὸς, καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν που λέμῳ. Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. • Εγνώσθη γὰρ ταῖς Ἀρχαῖς καὶ ταῖς Ἐξουσίαις ή πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐποίησεν ἐν τῷ Χριστῷ, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Ανακομισθεὶς γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, καίτοι μείζονα ἢ κατ' αὐτὸν κατ᾽ ἐκεῖνο νοούμενον, καθ' ὅπερ ὁ μὲν ἔμεινεν ἐν οἷς ἦν ἀεὶ, ὁ δὲ τὴν ἐκούσιον ὑπομείνας κένωσιν, ἐν τῇ τοῦ δούλου κατέβη μορφή, πρὸς τὴν οἰκείαν αὖθις ἀνεβιβάσθη δόξαν, ἀκούσας· «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπό διον τῶν ποδῶν σου.» Ἵνα δὲ μὴ δοκοίη πλεονεκτήσας, καὶ οὐχ ἑκόντα τυχὸν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν καθίσαι πρὸς τοῖς δεξιοῖς τὸν Υἱόν, αὐτὸς τοῦτο λέγων ὁ Πατήρ εἰσενήνεκται τὸ, ο Έκ δεξιῶν μου κάθου, ο φησί. Καὶ οὐ δή τις ἐρεῖ νοῦν ἔχων, ὡς τοῖς δευτέροις ὁ Πατὴρ τετίμηται τὸν Υἱόν, έχων, ἐκ δεξιῶν, λογιεῖται δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο, καὶ δια୫ σκέψεται· ἔδει γὰρ ὄντως ἐκ δεξιῶν νοεῖσθαι, καὶ τὸν ἀνύποπτον εἰς ἐλάττωσιν ἔχειν τόπον, οὐχὶ δήπου. πάντως τὸν Πατέρα, μᾶλλον δὲ τὸν Υἱόν, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν καὶ ὑποταγήν, ὡς· ἐπ' ἐλάττοσι κατηγορούμενον παρὰ τῶν συνιέναι μὴ δυναμένων licebat), in humanam ignobilitatem descendit. Quandiu enim erat in terra, licet Deus sit verus, ac universi Dominus, nullo tamen nostrum potior reputabatur ab iis qui gloriam ejus non noverant. Unde et colaphis cæsus, et sputis inquinatus, et erucifixus est, et Judæorum sannas tulit, qui dicere ausi sunt: ‹ Si Filius Dei es, descende de eruce, et credemus tibi s.» Postquam autem incarnationis implevit mysterium, ad cœlestem Patrem ac Deum se recepit, exacto nimirum humihitatis tempore, et voluntariæ inanitionis temporibus ad exitum perductis, Deus tandem supernis petestatibus apparuit. Nec enim ascendere universi Dominum cœlum ignoravit, sed jussi sunt qui sapernis januis præsunt, potestatuun Dominum admittere, licet cum carne aseendentem, eique portas attoilere mandabat Spiritus, dicens: • Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ. Dominus fortis et · potens, 844 omnipotens in prælio. Dominus virtatum ipse est Rex gloriæ ".,› Innotuit enim et Prineipatibus et Potestatibus multiformis sapientia Dei, secundum præfinitionem sæculorum quam fecit in Christo, sieuti Paulus ait ". Reversus enim ad Patrem, licet major quam ipse ideo censeatur, quod hic quidem mansit in iis in quibus semper crat, ille vero voluntariam inanitionem subiens, in servi forma descendit, ad propriam rursus evectus est gloriam, audivitque: c Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tueruin 30, Sed ne ipse videretur honorem sibi rapuisse, Paterque cœlestis vel invitus Filium ad dextram collocasse, ipse Pater introducitur, illud dicens: • Sede a dextris meis.. Neque vero cordatus quisquam dixerit Patrem secundas honoris partes dedisse Filio, quod eum a dextris habeat, sed illud apud se reputabit potius, oportuisse omsino dextertim et nullius imminutionis suspectum locum, non quidem Patri, sed Filio attribui, quippe qui, propter voluntariam inanitionem et subjectionem, ut minor arguebatur ab iis qui mysterium incarnationis capere non possent. Idcirco a dextris est Patris, qui nullatenus argui potest, ut Filio servetur honoris æqualitas. τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Διὰ τοῦτο ἐκ δεξιῶν τοῦ μηδαμόθεν κατηγορεῖσθαι δυναμένου Πατρός, ἵνα τὸ ισότιμον σώζηται τῷ Υἱῷ. Augue hæc quidem sunt a nobis utiliter in præsens exposita, quæ ad rem propositam conducunt. Sed denuo repetens, atque, ut verbo dicam, totum ab initio narrationis scopum revolvens, dicam tandem, gratum nobis et optabile esse cum Servatore Christo versari semper, quamvis propter nos seipsum exinanierit, ut scriptum est", et in forma servi fuerit, et in humanæ ignobilitate naturæ. Quid enim est natura hominis cum Heo comparata? Atqui non est id ipsi Filio utile, *8 Matth. xxxi, 40. ** Psal. xxm, 7, 8. * Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν εἰσεκομίσθη τὰ διηγήματα χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐκ ἀσυντελῆ τοῖς προκειμέ νοις ἔχοντα τὸν λόγον. Αναλαβὼν δὲ ἐσαῦθις, καὶ ὅλον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐξ ἀρχῆς ἀναμηρυσάμενος τῆς εξηγήσεως τὸν σκοπὸν, ἐρῶ δὴ λοιπόν, ὡς ἡδὺ μὲν ἡμῖν, καὶ δι' εὐχῆς, καὶ φίλον τὸ συνεῖναι διὰ παν τὸς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καίτοι δι' ἡμᾶς κεκενωκότι ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, καὶ εἰς τὸ σχῆμα γενομένω τὸ οἰκετικὸν, καὶ εἰς τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἀδοξίαν. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς Θεόν; Ephes. m, 10. ** Psal, cix, 1, 2. 59 Philipp.

S. CYRILLJ ALEXANDRINI ARCHIEP: esset ipsam enim ceu proprium bonum babere μεῖν εἰς ισότητα τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα, ἣν οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγησάμενος (ἐξὴν γὰρ ἔχειν, ώς ίδιον ἀγαθὸν), εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκεν ἀδοξίαν. Ἕως μὲν γὰρ ἦν ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, οὐδενὸς ἀμείνων των καθ' ἡμᾶς ἐλογίζετο παρά γε τοῖς οὐκ εἰδόσι τὴν δόξαν αὐτοῦ. Καὶ γοῦν ἐῤῥαπίσθη, καὶ ἐνεπτύσθη, καὶ ἐσταυρώθη, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀνοσιότητος ὑπέστη τὸν γέλωτα, τολμησάντων εἰπεῖν· «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι. Ἐπειδὴ τὸ καθ' ἡμᾶς ἀποπληρώσας μυστήριον. πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνεκομίζετο Πατέρα καὶ Θεόν, ἅτε δὴ παρελάσαντος ἤδη τοῦ τῆς ταπεινώσεως χρόνου καὶ πεπερασμένων τῶν καιρῶν τῆς ἑκουσίου κενώσεως, Θεὸς ἤδη ταῖς ἄνω δυνάμεσι διεφαίνετο. Οὐ γὰρ ἡγνόησεν ἀναβαίνοντα τὸν τῶν ὅλων Δεσπό τὴν ὁ οὐρανὸς, ἀλλ' ἐκελεύοντο μὲν οἱ ταῖς ἄνω πύ λαις εφεστηκότες, ὡς τὸν τῶν δυνάμεων προσέεσθαι Κύριον, καίτοι μετὰ σαρκὸς ἀνιπτάμενον· αίρειν σε τὰς πύλας αὐτῷ διετύπου τὸ Πνεῦμα, λέγον' «"Αρατε τύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Κύ ριος κραταιὸς, καὶ δυνατός, Κύριος δυνατὸς ἐν που λέμῳ. Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. • Εγνώσθη γὰρ ταῖς Ἀρχαῖς καὶ ταῖς Ἐξουσίαις ή πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐποίησεν ἐν τῷ Χριστῷ, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν. Ανακομισθεὶς γὰρ πρὸς τὸν Πατέρα, καίτοι μείζονα ἢ κατ' αὐτὸν κατ᾽ ἐκεῖνο νοούμενον, καθ' ὅπερ ὁ μὲν ἔμεινεν ἐν οἷς ἦν ἀεὶ, ὁ δὲ τὴν ἐκούσιον ὑπομείνας κένωσιν, ἐν τῇ τοῦ δούλου κατέβη μορφή, πρὸς τὴν οἰκείαν αὖθις ἀνεβιβάσθη δόξαν, ἀκούσας· «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου υποπό διον τῶν ποδῶν σου.» Ἵνα δὲ μὴ δοκοίη πλεονεκτήσας, καὶ οὐχ ἑκόντα τυχὸν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν καθίσαι πρὸς τοῖς δεξιοῖς τὸν Υἱόν, αὐτὸς τοῦτο λέγων ὁ Πατήρ εἰσενήνεκται τὸ, ο Έκ δεξιῶν μου κάθου, ο φησί. Καὶ οὐ δή τις ἐρεῖ νοῦν ἔχων, ὡς τοῖς δευτέροις ὁ Πατὴρ τετίμηται τὸν Υἱόν, έχων, ἐκ δεξιῶν, λογιεῖται δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο, καὶ δια୫ σκέψεται· ἔδει γὰρ ὄντως ἐκ δεξιῶν νοεῖσθαι, καὶ τὸν ἀνύποπτον εἰς ἐλάττωσιν ἔχειν τόπον, οὐχὶ δήπου. πάντως τὸν Πατέρα, μᾶλλον δὲ τὸν Υἱόν, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν καὶ ὑποταγήν, ὡς· ἐπ' ἐλάττοσι κατηγορούμενον παρὰ τῶν συνιέναι μὴ δυναμένων licebat), in humanam ignobilitatem descendit. Quandiu enim erat in terra, licet Deus sit verus, ac universi Dominus, nullo tamen nostrum potior reputabatur ab iis qui gloriam ejus non noverant. Unde et colaphis cæsus, et sputis inquinatus, et erucifixus est, et Judæorum sannas tulit, qui dicere ausi sunt: ‹ Si Filius Dei es, descende de eruce, et credemus tibi s.» Postquam autem incarnationis implevit mysterium, ad cœlestem Patrem ac Deum se recepit, exacto nimirum humihitatis tempore, et voluntariæ inanitionis temporibus ad exitum perductis, Deus tandem supernis petestatibus apparuit. Nec enim ascendere universi Dominum cœlum ignoravit, sed jussi sunt qui sapernis januis præsunt, potestatuun Dominum admittere, licet cum carne aseendentem, eique portas attoilere mandabat Spiritus, dicens: • Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portæ æternales, et introibit Rex gloriæ. Dominus fortis et · potens, 844 omnipotens in prælio. Dominus virtatum ipse est Rex gloriæ ".,› Innotuit enim et Prineipatibus et Potestatibus multiformis sapientia Dei, secundum præfinitionem sæculorum quam fecit in Christo, sieuti Paulus ait ". Reversus enim ad Patrem, licet major quam ipse ideo censeatur, quod hic quidem mansit in iis in quibus semper crat, ille vero voluntariam inanitionem subiens, in servi forma descendit, ad propriam rursus evectus est gloriam, audivitque: c Sede a dextris meis, donec ponam inimicos luos scabellum pedum tueruin 30, Sed ne ipse videretur honorem sibi rapuisse, Paterque cœlestis vel invitus Filium ad dextram collocasse, ipse Pater introducitur, illud dicens: • Sede a dextris meis.. Neque vero cordatus quisquam dixerit Patrem secundas honoris partes dedisse Filio, quod eum a dextris habeat, sed illud apud se reputabit potius, oportuisse omsino dextertim et nullius imminutionis suspectum locum, non quidem Patri, sed Filio attribui, quippe qui, propter voluntariam inanitionem et subjectionem, ut minor arguebatur ab iis qui mysterium incarnationis capere non possent. Idcirco a dextris est Patris, qui nullatenus argui potest, ut Filio servetur honoris æqualitas. τὸ ἐπ' αὐτῷ μυστήριον. Διὰ τοῦτο ἐκ δεξιῶν τοῦ μηδαμόθεν κατηγορεῖσθαι δυναμένου Πατρός, ἵνα τὸ ισότιμον σώζηται τῷ Υἱῷ. Augue hæc quidem sunt a nobis utiliter in præsens exposita, quæ ad rem propositam conducunt. Sed denuo repetens, atque, ut verbo dicam, totum ab initio narrationis scopum revolvens, dicam tandem, gratum nobis et optabile esse cum Servatore Christo versari semper, quamvis propter nos seipsum exinanierit, ut scriptum est", et in forma servi fuerit, et in humanæ ignobilitate naturæ. Quid enim est natura hominis cum Heo comparata? Atqui non est id ipsi Filio utile, *8 Matth. xxxi, 40. ** Psal. xxm, 7, 8. * Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν εἰσεκομίσθη τὰ διηγήματα χρησίμως εἰς τὸ παρὸν, οὐκ ἀσυντελῆ τοῖς προκειμέ νοις ἔχοντα τὸν λόγον. Αναλαβὼν δὲ ἐσαῦθις, καὶ ὅλον, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐξ ἀρχῆς ἀναμηρυσάμενος τῆς εξηγήσεως τὸν σκοπὸν, ἐρῶ δὴ λοιπόν, ὡς ἡδὺ μὲν ἡμῖν, καὶ δι' εὐχῆς, καὶ φίλον τὸ συνεῖναι διὰ παν τὸς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, καίτοι δι' ἡμᾶς κεκενωκότι ἑαυτὸν, καθὰ γέγραπται, καὶ εἰς τὸ σχῆμα γενομένω τὸ οἰκετικὸν, καὶ εἰς τὴν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἀδοξίαν. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις ὡς πρὸς Θεόν; Ephes. m, 10. ** Psal, cix, 1, 2. 59 Philipp.

IN JOANNIS EVANGE_IUM LIB. X. gloriam et potestatem ac dignitatem divinam palam Αλλ' οὐκ αὐτῷ τῷ Υἱῷ τοῦτο χρήσιμον, λυσιτελὲς δὲ sed conducit potius ad Patrem ascendere, suanique μᾶλλον τὸ ἀναθῆναι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὴν οἰκείαν ἀνακομίσασθαι δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν καὶ ἀξίωμα το θεοπρεπὲς ἀναφανδόν, καὶ οὐκέτι κατεσκιασμένως. Κεκάθικε γὰρ ἐκ δεξιῶν, ἐθέλοντος τοῦτο καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρός· φιλεῖ γὰρ ὡς ἴδιον γέννημα, καὶ ὡς καρ πὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτό φησιν· Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μείζων μου ἐστίν. ο Οντως τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἦν τὰ μὴ λυπεῖσθαι τοσοῦτον διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν καὶ ἀναγκαίως παραληφθεῖσαν ἀποδημίαν· διενθυμεῖσθαι δὲ μᾶλλον, ὅτι πρὸς τὴν αὐτῷ πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην πεφοίτηκε δόξαν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, τοῦτ' ἔστι, τὸ θεοπρεπές ἐναργώς. Καὶ γοῦν ὁ Μελωδός, καίτοι διὰ τοῦ Πνεύματος λαλῶν μυστήρια, ο Πάντα deinde festivitatis causam explicans, Servatoris τὰ ἔθνη, φησί, κροτήσατε χεῖρα;· 2 εἶτα τῆς ἑορτῆς τὴν αἰτίαν ἐξηγούμενος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος παρεκόμιζε, λέγων·. Ανέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος, ἀλαλαγμόν ὀνομάζων καὶ σάλπιγγα τὴν ὑψηλὴν καὶ ἐξάκουστον τοῦ Πνεύματος φωνήν· ὅτε ταῖς ἄνω δυνάμεσι τὰς πύλας αίρειν διεκελεύετο, καὶ Κύριον αὐτὸν ὠνόμαζε τῶν δυνάμεων, καθάπερ ἐλέγομεν ἀρτίως. Επ' αὐτῷ δὲ δὴ τούτῳ καὶ αὐτὸν εὐρήσομεν τὸν τῶν ἁγίων χορὸν καὶ ἐν πολλαῖς γεγονότα ταῖς θυμηδίαις. Τα:- γάρτοι καὶ ἔφασκε, ποτὲ μὲν ὅτι «Ο Κύριος έβασί λευσεν, ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ, ο ποτὲ δὲ αὖ πάλιν·. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο· ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν, καὶ περιεζώσατο.» Ο γὰρ μεθ' ἡμῶν ἄνθρωπος, πρὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτε πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνέβη Πατέρα, τότε τὴν ἰδίαν εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχουσαν αὐτῷ περιεζώσατο δύναμιν. Κεκάθικε γὰρ βασιλεύων μετὰ Πατρός. Χαίρειν οὖν ἄρα δίκαιόν τε καὶ πρέπον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, ὅτι πεπόρευται πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα, τὴν ἰδίαν δόξαν ἀναληψόμενος, καὶ πάλιν αὐτῷ συμβασιλεύσων, και θάπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Μείζονα δέ φησιν αὐτὸν, οὐχ ὅτι κεκάθικεν ἐκ δεξιῶν, ὡς Θεός, ἀλλ' ὡς ἦν ἔτι μεθ' ἡμῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς. Ὡς γὰρ ἔτι τὸ δουλοπρεπές ἔχων σχῆμα, καὶ παρόντος αὐτῷ οὔπω τοῦ καιροῦ καθ᾿ ὃν ἔδει ἀναλαβεῖν, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ γοῦν ὅτε τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη σταυρόν, ὄξος αὐτῷ καὶ χολὴν Ἰουδαῖοι προσήγαγον διψήσαντι, καὶ πιών, ἔφη·. Τετέλεσται. Πεπλήρωτο γὰρ ἤδη ὁ τῆς ταπεινώσεως καιρός, καὶ ἐσταυρώθη μὲν, ὡς ἄνθρωπος· νενίκηκε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἔτι μᾶλλον δὲ ὡς Θεός, ζημὶ δὴ κατὰ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἐπὶ τῷ νικῆσαι δόξαν τε καὶ δύναμιν, οὐ κατὰ τὴν σάρκα. Μείζων οὖν ὁ Πατήρ, ὡς ἔτι δούλου, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ὄντος τοῦ Υἱοῦ· ἐπεὶ καὶ Θεὸν ἑαυτοῦ φησιν αὐτὸν, καὶ τοῦτο τῷ ἀνθρωπίνῳ προσνέμων σχήματι. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ταῖς οὐχ ἅπασιν ἔσται καταφανές, ὅτι καταδέ βηκεν ἐξ ὑπεροχής τινος εἰς ἐλάττωσιν, μᾶλλον δὲ Psal. XLVI, οι ibid. 6. Psal. xcvt, et non jam occulte atque adumbrate recipene. ' Sedit enim a dextris, id ipso quoque volente Patre: amat quippe ut suum genimen, et ut fructumn substantiæ suæ. Quocirca ait: «Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem: quia Paler major me est. Et certe dilectionis erga eum argumentum fuisset, nequaquam tantum doloris ex ejus absentia et ejus discessu capere, sed in animum potius inducere, ad convenientem 845 silique debitam gloriam, et ad veterem dignitatem, boc est Deo,utique dignam, ipsum ascendere. Unde Psalmista, qui per Spiritum mysteria loquebatur: • Omnes gentes, inquit, plaudite manibus "; in cœlos ascensionem protulit, dicens: ‹ Ascendit Deus in jubilo, Dominus in voce tubæ “, jubilationem et mban nominans alisonam illam sancti Spiritus vocem, quando superuis polesttibus portas attollere jussit, et Dominum virtutum ipsum nuncupavit, siculi modo dicebamus. Quam ob rem ipsum quoque sanctorum chorum ingenti lætitia exsultasse comperiemus. Ideoque dicebat, modo quidem: • Dominus regnavit, exsultet terra; › modo rursus: ‹ Dominus regnavit, decorem induit: induit Dominus fortitudinem, el præcinxit se “。 › Qui enim nobiscum, ante resurrectionem ex mortuis, homo versabatur, postquam ad Patrem qui in cœlis est ascendit, tunc suHM decorem induit, et pristina fortitudine se præcinxit. Sedit enim regnans cum Patre. Gaudere itaque dignum et justum est quotquot diligunt eum, quia ascendit ad Patrem qui in cœlis est, snam resumpturus gloriam, et cum eo rursus regnaturus, sicut erat in principio. Majorem autem eum dicit, non quia sedit a dextris, ut Deus, sod quia nobiscum adhuc erat, id est nobis similis. Ista quippe dicit, ut qui servilem formam haberet, nec adhuc tempus adesset quo divinam dignitatem resumero debebat. Unde cum pro nobis crucen venerandam pertulit, acetum et fel Judæi obtulerunt ei sitienti, et postquam bibisset, dixit: • Consummatum est ". › Impletum quippe jam erat humiliationis tempus, et crucifixus quidem est, ut homo: vicit enim mortis potentiam, non ut homo, sed potius ut Deus, efficacia nimirum et vincendi gloria atque potestate, non secundum carnem. Major itaque est Pater Filio, servo nimirum adhuc, et in humanis constituto: nam et ipsum Deum suum nominal, bumanæ id forma attribuens. Namn si credimus eum exinanisse et!!umiliasse semetipsum ", quomodo non omnibus patebit eum de eminentia quadamn in demissionem descendisse, imo vero ex æqualitate cum Patre ad inæqualitatem? Nihil autem horum Pater sustinuit, sed mansit et perstat in quibus erat ab initio. 63 Psal. xcxit, 1. • Joan. MX, 30. • Philipp.

IN JOANNIS EVANGE_IUM LIB. X. gloriam et potestatem ac dignitatem divinam palam Αλλ' οὐκ αὐτῷ τῷ Υἱῷ τοῦτο χρήσιμον, λυσιτελὲς δὲ sed conducit potius ad Patrem ascendere, suanique μᾶλλον τὸ ἀναθῆναι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὴν οἰκείαν ἀνακομίσασθαι δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν καὶ ἀξίωμα το θεοπρεπὲς ἀναφανδόν, καὶ οὐκέτι κατεσκιασμένως. Κεκάθικε γὰρ ἐκ δεξιῶν, ἐθέλοντος τοῦτο καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρός· φιλεῖ γὰρ ὡς ἴδιον γέννημα, καὶ ὡς καρ πὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτό φησιν· Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μείζων μου ἐστίν. ο Οντως τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἦν τὰ μὴ λυπεῖσθαι τοσοῦτον διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν καὶ ἀναγκαίως παραληφθεῖσαν ἀποδημίαν· διενθυμεῖσθαι δὲ μᾶλλον, ὅτι πρὸς τὴν αὐτῷ πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην πεφοίτηκε δόξαν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, τοῦτ' ἔστι, τὸ θεοπρεπές ἐναργώς. Καὶ γοῦν ὁ Μελωδός, καίτοι διὰ τοῦ Πνεύματος λαλῶν μυστήρια, ο Πάντα deinde festivitatis causam explicans, Servatoris τὰ ἔθνη, φησί, κροτήσατε χεῖρα;· 2 εἶτα τῆς ἑορτῆς τὴν αἰτίαν ἐξηγούμενος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος παρεκόμιζε, λέγων·. Ανέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος, ἀλαλαγμόν ὀνομάζων καὶ σάλπιγγα τὴν ὑψηλὴν καὶ ἐξάκουστον τοῦ Πνεύματος φωνήν· ὅτε ταῖς ἄνω δυνάμεσι τὰς πύλας αίρειν διεκελεύετο, καὶ Κύριον αὐτὸν ὠνόμαζε τῶν δυνάμεων, καθάπερ ἐλέγομεν ἀρτίως. Επ' αὐτῷ δὲ δὴ τούτῳ καὶ αὐτὸν εὐρήσομεν τὸν τῶν ἁγίων χορὸν καὶ ἐν πολλαῖς γεγονότα ταῖς θυμηδίαις. Τα:- γάρτοι καὶ ἔφασκε, ποτὲ μὲν ὅτι «Ο Κύριος έβασί λευσεν, ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ, ο ποτὲ δὲ αὖ πάλιν·. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο· ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν, καὶ περιεζώσατο.» Ο γὰρ μεθ' ἡμῶν ἄνθρωπος, πρὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτε πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνέβη Πατέρα, τότε τὴν ἰδίαν εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχουσαν αὐτῷ περιεζώσατο δύναμιν. Κεκάθικε γὰρ βασιλεύων μετὰ Πατρός. Χαίρειν οὖν ἄρα δίκαιόν τε καὶ πρέπον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, ὅτι πεπόρευται πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα, τὴν ἰδίαν δόξαν ἀναληψόμενος, καὶ πάλιν αὐτῷ συμβασιλεύσων, και θάπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Μείζονα δέ φησιν αὐτὸν, οὐχ ὅτι κεκάθικεν ἐκ δεξιῶν, ὡς Θεός, ἀλλ' ὡς ἦν ἔτι μεθ' ἡμῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς. Ὡς γὰρ ἔτι τὸ δουλοπρεπές ἔχων σχῆμα, καὶ παρόντος αὐτῷ οὔπω τοῦ καιροῦ καθ᾿ ὃν ἔδει ἀναλαβεῖν, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ γοῦν ὅτε τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη σταυρόν, ὄξος αὐτῷ καὶ χολὴν Ἰουδαῖοι προσήγαγον διψήσαντι, καὶ πιών, ἔφη·. Τετέλεσται. Πεπλήρωτο γὰρ ἤδη ὁ τῆς ταπεινώσεως καιρός, καὶ ἐσταυρώθη μὲν, ὡς ἄνθρωπος· νενίκηκε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἔτι μᾶλλον δὲ ὡς Θεός, ζημὶ δὴ κατὰ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἐπὶ τῷ νικῆσαι δόξαν τε καὶ δύναμιν, οὐ κατὰ τὴν σάρκα. Μείζων οὖν ὁ Πατήρ, ὡς ἔτι δούλου, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ὄντος τοῦ Υἱοῦ· ἐπεὶ καὶ Θεὸν ἑαυτοῦ φησιν αὐτὸν, καὶ τοῦτο τῷ ἀνθρωπίνῳ προσνέμων σχήματι. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ταῖς οὐχ ἅπασιν ἔσται καταφανές, ὅτι καταδέ βηκεν ἐξ ὑπεροχής τινος εἰς ἐλάττωσιν, μᾶλλον δὲ Psal. XLVI, οι ibid. 6. Psal. xcvt, et non jam occulte atque adumbrate recipene. ' Sedit enim a dextris, id ipso quoque volente Patre: amat quippe ut suum genimen, et ut fructumn substantiæ suæ. Quocirca ait: «Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem: quia Paler major me est. Et certe dilectionis erga eum argumentum fuisset, nequaquam tantum doloris ex ejus absentia et ejus discessu capere, sed in animum potius inducere, ad convenientem 845 silique debitam gloriam, et ad veterem dignitatem, boc est Deo,utique dignam, ipsum ascendere. Unde Psalmista, qui per Spiritum mysteria loquebatur: • Omnes gentes, inquit, plaudite manibus "; in cœlos ascensionem protulit, dicens: ‹ Ascendit Deus in jubilo, Dominus in voce tubæ “, jubilationem et mban nominans alisonam illam sancti Spiritus vocem, quando superuis polesttibus portas attollere jussit, et Dominum virtutum ipsum nuncupavit, siculi modo dicebamus. Quam ob rem ipsum quoque sanctorum chorum ingenti lætitia exsultasse comperiemus. Ideoque dicebat, modo quidem: • Dominus regnavit, exsultet terra; › modo rursus: ‹ Dominus regnavit, decorem induit: induit Dominus fortitudinem, el præcinxit se “。 › Qui enim nobiscum, ante resurrectionem ex mortuis, homo versabatur, postquam ad Patrem qui in cœlis est ascendit, tunc suHM decorem induit, et pristina fortitudine se præcinxit. Sedit enim regnans cum Patre. Gaudere itaque dignum et justum est quotquot diligunt eum, quia ascendit ad Patrem qui in cœlis est, snam resumpturus gloriam, et cum eo rursus regnaturus, sicut erat in principio. Majorem autem eum dicit, non quia sedit a dextris, ut Deus, sod quia nobiscum adhuc erat, id est nobis similis. Ista quippe dicit, ut qui servilem formam haberet, nec adhuc tempus adesset quo divinam dignitatem resumero debebat. Unde cum pro nobis crucen venerandam pertulit, acetum et fel Judæi obtulerunt ei sitienti, et postquam bibisset, dixit: • Consummatum est ". › Impletum quippe jam erat humiliationis tempus, et crucifixus quidem est, ut homo: vicit enim mortis potentiam, non ut homo, sed potius ut Deus, efficacia nimirum et vincendi gloria atque potestate, non secundum carnem. Major itaque est Pater Filio, servo nimirum adhuc, et in humanis constituto: nam et ipsum Deum suum nominal, bumanæ id forma attribuens. Namn si credimus eum exinanisse et!!umiliasse semetipsum ", quomodo non omnibus patebit eum de eminentia quadamn in demissionem descendisse, imo vero ex æqualitate cum Patre ad inæqualitatem? Nihil autem horum Pater sustinuit, sed mansit et perstat in quibus erat ab initio. 63 Psal. xcxit, 1. • Joan. MX, 30. • Philipp.

IN JOANNIS EVANGE_IUM LIB. X. gloriam et potestatem ac dignitatem divinam palam Αλλ' οὐκ αὐτῷ τῷ Υἱῷ τοῦτο χρήσιμον, λυσιτελὲς δὲ sed conducit potius ad Patrem ascendere, suanique μᾶλλον τὸ ἀναθῆναι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὴν οἰκείαν ἀνακομίσασθαι δόξαν τε καὶ ἐξουσίαν καὶ ἀξίωμα το θεοπρεπὲς ἀναφανδόν, καὶ οὐκέτι κατεσκιασμένως. Κεκάθικε γὰρ ἐκ δεξιῶν, ἐθέλοντος τοῦτο καὶ αὐτοῦ τοῦ Πατρός· φιλεῖ γὰρ ὡς ἴδιον γέννημα, καὶ ὡς καρ πὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Οὐκοῦν διὰ τοῦτό φησιν· Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατήρ μείζων μου ἐστίν. ο Οντως τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀπόδειξις ἦν τὰ μὴ λυπεῖσθαι τοσοῦτον διὰ τὴν δοκοῦσαν ἀπόλειψιν καὶ ἀναγκαίως παραληφθεῖσαν ἀποδημίαν· διενθυμεῖσθαι δὲ μᾶλλον, ὅτι πρὸς τὴν αὐτῷ πρέπουσάν τε καὶ ὀφειλομένην πεφοίτηκε δόξαν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀξίωμα, τοῦτ' ἔστι, τὸ θεοπρεπές ἐναργώς. Καὶ γοῦν ὁ Μελωδός, καίτοι διὰ τοῦ Πνεύματος λαλῶν μυστήρια, ο Πάντα deinde festivitatis causam explicans, Servatoris τὰ ἔθνη, φησί, κροτήσατε χεῖρα;· 2 εἶτα τῆς ἑορτῆς τὴν αἰτίαν ἐξηγούμενος τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος παρεκόμιζε, λέγων·. Ανέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος, ἀλαλαγμόν ὀνομάζων καὶ σάλπιγγα τὴν ὑψηλὴν καὶ ἐξάκουστον τοῦ Πνεύματος φωνήν· ὅτε ταῖς ἄνω δυνάμεσι τὰς πύλας αίρειν διεκελεύετο, καὶ Κύριον αὐτὸν ὠνόμαζε τῶν δυνάμεων, καθάπερ ἐλέγομεν ἀρτίως. Επ' αὐτῷ δὲ δὴ τούτῳ καὶ αὐτὸν εὐρήσομεν τὸν τῶν ἁγίων χορὸν καὶ ἐν πολλαῖς γεγονότα ταῖς θυμηδίαις. Τα:- γάρτοι καὶ ἔφασκε, ποτὲ μὲν ὅτι «Ο Κύριος έβασί λευσεν, ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ, ο ποτὲ δὲ αὖ πάλιν·. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο· ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν, καὶ περιεζώσατο.» Ο γὰρ μεθ' ἡμῶν ἄνθρωπος, πρὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτε πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνέβη Πατέρα, τότε τὴν ἰδίαν εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχουσαν αὐτῷ περιεζώσατο δύναμιν. Κεκάθικε γὰρ βασιλεύων μετὰ Πατρός. Χαίρειν οὖν ἄρα δίκαιόν τε καὶ πρέπον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτὸν, ὅτι πεπόρευται πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα, τὴν ἰδίαν δόξαν ἀναληψόμενος, καὶ πάλιν αὐτῷ συμβασιλεύσων, και θάπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Μείζονα δέ φησιν αὐτὸν, οὐχ ὅτι κεκάθικεν ἐκ δεξιῶν, ὡς Θεός, ἀλλ' ὡς ἦν ἔτι μεθ' ἡμῶν, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς. Ὡς γὰρ ἔτι τὸ δουλοπρεπές ἔχων σχῆμα, καὶ παρόντος αὐτῷ οὔπω τοῦ καιροῦ καθ᾿ ὃν ἔδει ἀναλαβεῖν, τὰ τοιαῦτά φησι. Καὶ γοῦν ὅτε τὸν τίμιον ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη σταυρόν, ὄξος αὐτῷ καὶ χολὴν Ἰουδαῖοι προσήγαγον διψήσαντι, καὶ πιών, ἔφη·. Τετέλεσται. Πεπλήρωτο γὰρ ἤδη ὁ τῆς ταπεινώσεως καιρός, καὶ ἐσταυρώθη μὲν, ὡς ἄνθρωπος· νενίκηκε γὰρ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἔτι μᾶλλον δὲ ὡς Θεός, ζημὶ δὴ κατὰ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἐπὶ τῷ νικῆσαι δόξαν τε καὶ δύναμιν, οὐ κατὰ τὴν σάρκα. Μείζων οὖν ὁ Πατήρ, ὡς ἔτι δούλου, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ὄντος τοῦ Υἱοῦ· ἐπεὶ καὶ Θεὸν ἑαυτοῦ φησιν αὐτὸν, καὶ τοῦτο τῷ ἀνθρωπίνῳ προσνέμων σχήματι. Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωκεν ἑαυ τὸν, ταῖς οὐχ ἅπασιν ἔσται καταφανές, ὅτι καταδέ βηκεν ἐξ ὑπεροχής τινος εἰς ἐλάττωσιν, μᾶλλον δὲ Psal. XLVI, οι ibid. 6. Psal. xcvt, et non jam occulte atque adumbrate recipene. ' Sedit enim a dextris, id ipso quoque volente Patre: amat quippe ut suum genimen, et ut fructumn substantiæ suæ. Quocirca ait: «Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem: quia Paler major me est. Et certe dilectionis erga eum argumentum fuisset, nequaquam tantum doloris ex ejus absentia et ejus discessu capere, sed in animum potius inducere, ad convenientem 845 silique debitam gloriam, et ad veterem dignitatem, boc est Deo,utique dignam, ipsum ascendere. Unde Psalmista, qui per Spiritum mysteria loquebatur: • Omnes gentes, inquit, plaudite manibus "; in cœlos ascensionem protulit, dicens: ‹ Ascendit Deus in jubilo, Dominus in voce tubæ “, jubilationem et mban nominans alisonam illam sancti Spiritus vocem, quando superuis polesttibus portas attollere jussit, et Dominum virtutum ipsum nuncupavit, siculi modo dicebamus. Quam ob rem ipsum quoque sanctorum chorum ingenti lætitia exsultasse comperiemus. Ideoque dicebat, modo quidem: • Dominus regnavit, exsultet terra; › modo rursus: ‹ Dominus regnavit, decorem induit: induit Dominus fortitudinem, el præcinxit se “。 › Qui enim nobiscum, ante resurrectionem ex mortuis, homo versabatur, postquam ad Patrem qui in cœlis est ascendit, tunc suHM decorem induit, et pristina fortitudine se præcinxit. Sedit enim regnans cum Patre. Gaudere itaque dignum et justum est quotquot diligunt eum, quia ascendit ad Patrem qui in cœlis est, snam resumpturus gloriam, et cum eo rursus regnaturus, sicut erat in principio. Majorem autem eum dicit, non quia sedit a dextris, ut Deus, sod quia nobiscum adhuc erat, id est nobis similis. Ista quippe dicit, ut qui servilem formam haberet, nec adhuc tempus adesset quo divinam dignitatem resumero debebat. Unde cum pro nobis crucen venerandam pertulit, acetum et fel Judæi obtulerunt ei sitienti, et postquam bibisset, dixit: • Consummatum est ". › Impletum quippe jam erat humiliationis tempus, et crucifixus quidem est, ut homo: vicit enim mortis potentiam, non ut homo, sed potius ut Deus, efficacia nimirum et vincendi gloria atque potestate, non secundum carnem. Major itaque est Pater Filio, servo nimirum adhuc, et in humanis constituto: nam et ipsum Deum suum nominal, bumanæ id forma attribuens. Namn si credimus eum exinanisse et!!umiliasse semetipsum ", quomodo non omnibus patebit eum de eminentia quadamn in demissionem descendisse, imo vero ex æqualitate cum Patre ad inæqualitatem? Nihil autem horum Pater sustinuit, sed mansit et perstat in quibus erat ab initio. 63 Psal. xcxit, 1. • Joan. MX, 30. • Philipp.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEF. ἔχον; Οὐδὲν δὲ τούτων ὑπομεμένηκεν ὁ Πατήρ μετ μένηκε δὲ καὶ ἔστιν ἐν οἷς ἦν ἐξ ἀρχῆς. Μείζων οὖν ἄρα τοῦ τὴν ἐλάττωσιν οἰκονομικῶς ἑλομένου, καὶ τέως ὄντος ἐν αὐτῇ, ἄχρις ἂν ἐκεῖνο πάλιν ἀνακομι σθῇ, τὸ ἴδιον δή φημι καὶ φυσικὴν ἀγαθὸν, ἐν ᾧπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Τόπος δὲ ὥσπερ οἰκεῖός τε καὶ φυσικὸς αὐτῷ νοηθείη ἂν εἰκότως ἡ ἰσότης ἡ πρὸς τὸν Πατέρα, ἣν ἔχειν ἐξὴν ἀδιακωλύτως, οὐχ ἁρπαγμέν ἡγήσατο δι' ἡμᾶς. Καὶ πολλοῦ ἡμῖν γεγονότος λόγου. περὶ τῆς ἰσότητος τοῦ Υἱοῦ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ ἐν τοῖς ὀπίσω βιβλίοις, τάχα πως ἦν ἤδη πρέπον ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς σαφήνειαν ἐλθεῖν, τὸ περὶ τούτων ἔτι μακρηγορεῖν ἀφέντας εἰς τὸ παρόν. Επειδή δέ τις τῶν ἀσυνέτων αἱρετικῶν οὐ λίαν ἀθαύμαστον παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λαχὼν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων τὴν εἴδησιν, τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ἑρμηνεύειν ἐπιχειρών, γραφῇ παρέδωκεν οὐ φορητὰς δυσφημίας κατὰ τοῦ Μονογενοῦς, ἀδρανές ψήθην καὶ λίαν ἀνάρμοντον ἐμαυτῷ πράγμα θέλειν ὑφίστασθαι τὸ σιωπῇ παραδραμεῖν τὴν οὕτω δεινὴν τοῦ μνημονευθέντος ἀπόνοιαν. Οὐκοῦν οἰήσομαι δεῖν ὑπαντῆσαι μὲν κατὰ λόγον αὐτῷ, δεῖξαι τε σαφῶς ὅτι σαθρά τε καὶ γραώδη τὰ παρ' αὐτοῦ μυθάρια, καὶ φρονήσεως μὲν τῆς ἀγαθῆς ἀμοιροῦντα παντελῶς, στροφάς δὲ εἰκαίων ἔχοντα λογισμῶν. Ἐπ' αὐτῆς δὲ ὑμῖν ἀναγνώσομαι λέξεως, & συνθεῖναι τετόλμηκε, τὴν τοῦ προκειμένου, καθά περ αὐτὸς ᾠήθη, θεωρίαν ἐξηγούμενος. • Μείζονα δε ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα κηρύσσων σαφῶς, οὐ μόνον τὴν ἑαυτῷ πρέπουσαν παρέστησεν εὐγνωμοσύνην, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν ἐν ἀμφοτέροις εἶναι νομιζόντων τὸ ψεύ δος διήλεγξε, ο Καὶ τὴν Σαβελλίου διὰ τούτων περικροτήσας δόξαν, δεινὸς, ὡς οἴεται, καὶ δριμὺς ἐπιπηδᾷ τοῖς ἐν ἰσότητι πρὸς τὸν Πατέρα τιθεῖσι τὸν Υἱόν, οὕτω πάλιν εἰπών· «Εἰς τοσοῦτον πάλιν ἀπο νοίας προῆλθόν τινες, ώς μηδὲ ὅλως ἀνέχεσθαι μείζονα εἶναι τὸν Πατέρα τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος λέγειν, ἀλλὰ μόνον αὐτὸν συγκρίσει τῇ περὶ τὴν σάρκα ὑπερέχειν δοκεῖν, μηδὲ κἂν τοῦτο [γρ. καν τούτῳ] συνι δεῖν δυνηθέντες, ὡς τὰ ἑτερογενῆ οὐδαμῶς συγκρίνεσθαι δύναται. Οὐδεὶς γὰρ ἂν εἴποι ποτὲ ὅτι ἄνθρωπος σοφώτερός ἐστι κτήνους, οὔτε μὴν ἵππος ὀξυτέρως τρέχει χελώνης, ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἀνθρώπου ελλογιμώ τερον, ἵππον δὲ ἵππου ὀξύτερον φέρεσθαι. Μόνων Major 846 ltaque est eo qui ex dispensationis & ἐξ ισότητος τῆς πρὸς τὸν Πατέρα, πρὸς τὸ μὴ οὕτως ordine minorationem suscepit, quique in ea tandiu fuit, quandiu ad illud reversus est, proprium, inquam, et naturale bonum, in quo erat initio. Locus autem ei quodammodo proprius ac naturalis jure censebitur illa cum Patre acqualitas, quam cum obstante nemine habere liceret, non tamen rapinam arbitratus est propter nos. Porro, cum de æqualitate Filii cum Deo ac Patre multa nobis in superioribus libris dicta sint, opera prelium forsan esset ad ea quæ sequuntur explicanda nos accingere, plura de his impræsens disserere omittentes. Sed quoniam ex insanis hæreticis quidam, non vulgarem apud Judæos sacrarum Litterarian cognitionen nactus, hunc locum explicans, intolerabiles blasphemias adversus Unigenitum scriptis tradidit, rem nimis inertem nimisque a me alienam facturum putavi, si tantam ejus haminis insaniam silentio præterirem. Ordine igitur ei occurrendum censeo, demonstrandumque putidas esse et aniles ejus fabellas, et omni prorsus judicio destitutas, inaniumque duntaxat rationum strophis plenas. Ad verbum autem recitabo quæ scribere ausus est, cum visus est sibi sensum loci hujus exponere. ‹ Majorem autem seipso Patrem aperte prædicans, non solum gratitudinem se dignam exhibuit, sed et eorum qui ambos æquales esse putant mendacium coarguit. › Quibus verbis Sabellii opinione explosa, infestus et acer, ut putat, in eos ruit qui æqualeın Patri Filium statuunt, in hunc rursus modum scribens: c Eo dementiæ quidam rursus progressi sunt, ut dici non ferant Unigeniti deitate Patrem esse majorem, sed eum duntaxat præcellere existiment comparatione cum carne, qui ne vel in hoc quidem perspicere possunt heterogenea nullo modo posse comparari. Nemo enim dixerit unquam hominem jumento sapientiorem esse, neque adeo equum velocius currere testudine, sed hominem homini doctrina præstare, et equum velocius equo currere. Cum ergo sola homogenea comparationem inter se suscipiant, necesse est eos fateri Patrem majorem esse ipsa Unigeniti deitale. Nam qui contrarium sentiunt, in eo quod ipsum cum carne comparant, quantum in eis cst, Patris dignitatem ῃ τοίνυν τῶν ὁμογενῶν τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν ἐπιδεχομένων, ἀνάγκη αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι ὁ minuunt. › Πατὴρ μείζων αὐτῆς τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος ὑπάρχει. Οἱ γὰρ ἐναντίως σφαλλόμενοι, τῷ πρὸς τὴν σάρκα συγκρίνειν, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς, τὸ πατρικὸν ἀξίωμα καθαιροῦσι.» Hæ quidem sunt illius 847 mugæ. Videndum vero quo pacto suis ipse verbis ne sciens quidem pugnet. Laudat enim Filium, ut qui diguam se gratitudinem et æquitatem servaverit, cum dixit: • Pater major me est;» sed miror qui non in aninum istud induxerit. Quid enim, quæso, eum adigebat ut de divinitate sua nunc verba faceret, CHR „emo sanus unquam tempus loquendi faciendique opportunum scire neglexerit: Quid, inquam, opus • Philipp. ", 6. Ταυτὶ μὲν ἐκείνου τὰ ὑθλώδη ληρήματα. Διασκε πτέον δὲ ὅπως οὐδὲν εἰδότα δείξωμεν ὅτι τοῖς ἰδίοις αὐτὸς μάχεται λόγοις. Αποδέχεται μὲν γὰρ τὸν Τϊόν, ὡς τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐγνωμοσύνην διατηρήσαντα, τῷ εἰπεῖν· «Ο Πατήρ μείζων μου ἐστί. ο θαυμάζω δὲ όπως οὐδὲ ἐκεῖνο κατὰ νοῦν εἰσεδέξατο. Τί γάρ ἦν ὅλως τὸ ἀναπεῖθον αὐτὸν θεολογίας άψασθαι νυνί, καίτοι τὸ καιρὸν εἰδέναι τὸν πρέποντα καὶ λόγου καὶ πράγματος οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ θείη τίς ἄν, εἴ γε στόχο

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEF. ἔχον; Οὐδὲν δὲ τούτων ὑπομεμένηκεν ὁ Πατήρ μετ μένηκε δὲ καὶ ἔστιν ἐν οἷς ἦν ἐξ ἀρχῆς. Μείζων οὖν ἄρα τοῦ τὴν ἐλάττωσιν οἰκονομικῶς ἑλομένου, καὶ τέως ὄντος ἐν αὐτῇ, ἄχρις ἂν ἐκεῖνο πάλιν ἀνακομι σθῇ, τὸ ἴδιον δή φημι καὶ φυσικὴν ἀγαθὸν, ἐν ᾧπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Τόπος δὲ ὥσπερ οἰκεῖός τε καὶ φυσικὸς αὐτῷ νοηθείη ἂν εἰκότως ἡ ἰσότης ἡ πρὸς τὸν Πατέρα, ἣν ἔχειν ἐξὴν ἀδιακωλύτως, οὐχ ἁρπαγμέν ἡγήσατο δι' ἡμᾶς. Καὶ πολλοῦ ἡμῖν γεγονότος λόγου. περὶ τῆς ἰσότητος τοῦ Υἱοῦ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ ἐν τοῖς ὀπίσω βιβλίοις, τάχα πως ἦν ἤδη πρέπον ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς σαφήνειαν ἐλθεῖν, τὸ περὶ τούτων ἔτι μακρηγορεῖν ἀφέντας εἰς τὸ παρόν. Επειδή δέ τις τῶν ἀσυνέτων αἱρετικῶν οὐ λίαν ἀθαύμαστον παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λαχὼν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων τὴν εἴδησιν, τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ἑρμηνεύειν ἐπιχειρών, γραφῇ παρέδωκεν οὐ φορητὰς δυσφημίας κατὰ τοῦ Μονογενοῦς, ἀδρανές ψήθην καὶ λίαν ἀνάρμοντον ἐμαυτῷ πράγμα θέλειν ὑφίστασθαι τὸ σιωπῇ παραδραμεῖν τὴν οὕτω δεινὴν τοῦ μνημονευθέντος ἀπόνοιαν. Οὐκοῦν οἰήσομαι δεῖν ὑπαντῆσαι μὲν κατὰ λόγον αὐτῷ, δεῖξαι τε σαφῶς ὅτι σαθρά τε καὶ γραώδη τὰ παρ' αὐτοῦ μυθάρια, καὶ φρονήσεως μὲν τῆς ἀγαθῆς ἀμοιροῦντα παντελῶς, στροφάς δὲ εἰκαίων ἔχοντα λογισμῶν. Ἐπ' αὐτῆς δὲ ὑμῖν ἀναγνώσομαι λέξεως, & συνθεῖναι τετόλμηκε, τὴν τοῦ προκειμένου, καθά περ αὐτὸς ᾠήθη, θεωρίαν ἐξηγούμενος. • Μείζονα δε ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα κηρύσσων σαφῶς, οὐ μόνον τὴν ἑαυτῷ πρέπουσαν παρέστησεν εὐγνωμοσύνην, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν ἐν ἀμφοτέροις εἶναι νομιζόντων τὸ ψεύ δος διήλεγξε, ο Καὶ τὴν Σαβελλίου διὰ τούτων περικροτήσας δόξαν, δεινὸς, ὡς οἴεται, καὶ δριμὺς ἐπιπηδᾷ τοῖς ἐν ἰσότητι πρὸς τὸν Πατέρα τιθεῖσι τὸν Υἱόν, οὕτω πάλιν εἰπών· «Εἰς τοσοῦτον πάλιν ἀπο νοίας προῆλθόν τινες, ώς μηδὲ ὅλως ἀνέχεσθαι μείζονα εἶναι τὸν Πατέρα τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος λέγειν, ἀλλὰ μόνον αὐτὸν συγκρίσει τῇ περὶ τὴν σάρκα ὑπερέχειν δοκεῖν, μηδὲ κἂν τοῦτο [γρ. καν τούτῳ] συνι δεῖν δυνηθέντες, ὡς τὰ ἑτερογενῆ οὐδαμῶς συγκρίνεσθαι δύναται. Οὐδεὶς γὰρ ἂν εἴποι ποτὲ ὅτι ἄνθρωπος σοφώτερός ἐστι κτήνους, οὔτε μὴν ἵππος ὀξυτέρως τρέχει χελώνης, ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἀνθρώπου ελλογιμώ τερον, ἵππον δὲ ἵππου ὀξύτερον φέρεσθαι. Μόνων Major 846 ltaque est eo qui ex dispensationis & ἐξ ισότητος τῆς πρὸς τὸν Πατέρα, πρὸς τὸ μὴ οὕτως ordine minorationem suscepit, quique in ea tandiu fuit, quandiu ad illud reversus est, proprium, inquam, et naturale bonum, in quo erat initio. Locus autem ei quodammodo proprius ac naturalis jure censebitur illa cum Patre acqualitas, quam cum obstante nemine habere liceret, non tamen rapinam arbitratus est propter nos. Porro, cum de æqualitate Filii cum Deo ac Patre multa nobis in superioribus libris dicta sint, opera prelium forsan esset ad ea quæ sequuntur explicanda nos accingere, plura de his impræsens disserere omittentes. Sed quoniam ex insanis hæreticis quidam, non vulgarem apud Judæos sacrarum Litterarian cognitionen nactus, hunc locum explicans, intolerabiles blasphemias adversus Unigenitum scriptis tradidit, rem nimis inertem nimisque a me alienam facturum putavi, si tantam ejus haminis insaniam silentio præterirem. Ordine igitur ei occurrendum censeo, demonstrandumque putidas esse et aniles ejus fabellas, et omni prorsus judicio destitutas, inaniumque duntaxat rationum strophis plenas. Ad verbum autem recitabo quæ scribere ausus est, cum visus est sibi sensum loci hujus exponere. ‹ Majorem autem seipso Patrem aperte prædicans, non solum gratitudinem se dignam exhibuit, sed et eorum qui ambos æquales esse putant mendacium coarguit. › Quibus verbis Sabellii opinione explosa, infestus et acer, ut putat, in eos ruit qui æqualeın Patri Filium statuunt, in hunc rursus modum scribens: c Eo dementiæ quidam rursus progressi sunt, ut dici non ferant Unigeniti deitate Patrem esse majorem, sed eum duntaxat præcellere existiment comparatione cum carne, qui ne vel in hoc quidem perspicere possunt heterogenea nullo modo posse comparari. Nemo enim dixerit unquam hominem jumento sapientiorem esse, neque adeo equum velocius currere testudine, sed hominem homini doctrina præstare, et equum velocius equo currere. Cum ergo sola homogenea comparationem inter se suscipiant, necesse est eos fateri Patrem majorem esse ipsa Unigeniti deitale. Nam qui contrarium sentiunt, in eo quod ipsum cum carne comparant, quantum in eis cst, Patris dignitatem ῃ τοίνυν τῶν ὁμογενῶν τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν ἐπιδεχομένων, ἀνάγκη αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι ὁ minuunt. › Πατὴρ μείζων αὐτῆς τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος ὑπάρχει. Οἱ γὰρ ἐναντίως σφαλλόμενοι, τῷ πρὸς τὴν σάρκα συγκρίνειν, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς, τὸ πατρικὸν ἀξίωμα καθαιροῦσι.» Hæ quidem sunt illius 847 mugæ. Videndum vero quo pacto suis ipse verbis ne sciens quidem pugnet. Laudat enim Filium, ut qui diguam se gratitudinem et æquitatem servaverit, cum dixit: • Pater major me est;» sed miror qui non in aninum istud induxerit. Quid enim, quæso, eum adigebat ut de divinitate sua nunc verba faceret, CHR „emo sanus unquam tempus loquendi faciendique opportunum scire neglexerit: Quid, inquam, opus • Philipp. ", 6. Ταυτὶ μὲν ἐκείνου τὰ ὑθλώδη ληρήματα. Διασκε πτέον δὲ ὅπως οὐδὲν εἰδότα δείξωμεν ὅτι τοῖς ἰδίοις αὐτὸς μάχεται λόγοις. Αποδέχεται μὲν γὰρ τὸν Τϊόν, ὡς τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐγνωμοσύνην διατηρήσαντα, τῷ εἰπεῖν· «Ο Πατήρ μείζων μου ἐστί. ο θαυμάζω δὲ όπως οὐδὲ ἐκεῖνο κατὰ νοῦν εἰσεδέξατο. Τί γάρ ἦν ὅλως τὸ ἀναπεῖθον αὐτὸν θεολογίας άψασθαι νυνί, καίτοι τὸ καιρὸν εἰδέναι τὸν πρέποντα καὶ λόγου καὶ πράγματος οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ θείη τίς ἄν, εἴ γε στόχο

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEF. ἔχον; Οὐδὲν δὲ τούτων ὑπομεμένηκεν ὁ Πατήρ μετ μένηκε δὲ καὶ ἔστιν ἐν οἷς ἦν ἐξ ἀρχῆς. Μείζων οὖν ἄρα τοῦ τὴν ἐλάττωσιν οἰκονομικῶς ἑλομένου, καὶ τέως ὄντος ἐν αὐτῇ, ἄχρις ἂν ἐκεῖνο πάλιν ἀνακομι σθῇ, τὸ ἴδιον δή φημι καὶ φυσικὴν ἀγαθὸν, ἐν ᾧπερ ἦν ἐν ἀρχῇ. Τόπος δὲ ὥσπερ οἰκεῖός τε καὶ φυσικὸς αὐτῷ νοηθείη ἂν εἰκότως ἡ ἰσότης ἡ πρὸς τὸν Πατέρα, ἣν ἔχειν ἐξὴν ἀδιακωλύτως, οὐχ ἁρπαγμέν ἡγήσατο δι' ἡμᾶς. Καὶ πολλοῦ ἡμῖν γεγονότος λόγου. περὶ τῆς ἰσότητος τοῦ Υἱοῦ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ ἐν τοῖς ὀπίσω βιβλίοις, τάχα πως ἦν ἤδη πρέπον ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς σαφήνειαν ἐλθεῖν, τὸ περὶ τούτων ἔτι μακρηγορεῖν ἀφέντας εἰς τὸ παρόν. Επειδή δέ τις τῶν ἀσυνέτων αἱρετικῶν οὐ λίαν ἀθαύμαστον παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λαχὼν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων τὴν εἴδησιν, τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ἑρμηνεύειν ἐπιχειρών, γραφῇ παρέδωκεν οὐ φορητὰς δυσφημίας κατὰ τοῦ Μονογενοῦς, ἀδρανές ψήθην καὶ λίαν ἀνάρμοντον ἐμαυτῷ πράγμα θέλειν ὑφίστασθαι τὸ σιωπῇ παραδραμεῖν τὴν οὕτω δεινὴν τοῦ μνημονευθέντος ἀπόνοιαν. Οὐκοῦν οἰήσομαι δεῖν ὑπαντῆσαι μὲν κατὰ λόγον αὐτῷ, δεῖξαι τε σαφῶς ὅτι σαθρά τε καὶ γραώδη τὰ παρ' αὐτοῦ μυθάρια, καὶ φρονήσεως μὲν τῆς ἀγαθῆς ἀμοιροῦντα παντελῶς, στροφάς δὲ εἰκαίων ἔχοντα λογισμῶν. Ἐπ' αὐτῆς δὲ ὑμῖν ἀναγνώσομαι λέξεως, & συνθεῖναι τετόλμηκε, τὴν τοῦ προκειμένου, καθά περ αὐτὸς ᾠήθη, θεωρίαν ἐξηγούμενος. • Μείζονα δε ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα κηρύσσων σαφῶς, οὐ μόνον τὴν ἑαυτῷ πρέπουσαν παρέστησεν εὐγνωμοσύνην, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν ἐν ἀμφοτέροις εἶναι νομιζόντων τὸ ψεύ δος διήλεγξε, ο Καὶ τὴν Σαβελλίου διὰ τούτων περικροτήσας δόξαν, δεινὸς, ὡς οἴεται, καὶ δριμὺς ἐπιπηδᾷ τοῖς ἐν ἰσότητι πρὸς τὸν Πατέρα τιθεῖσι τὸν Υἱόν, οὕτω πάλιν εἰπών· «Εἰς τοσοῦτον πάλιν ἀπο νοίας προῆλθόν τινες, ώς μηδὲ ὅλως ἀνέχεσθαι μείζονα εἶναι τὸν Πατέρα τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος λέγειν, ἀλλὰ μόνον αὐτὸν συγκρίσει τῇ περὶ τὴν σάρκα ὑπερέχειν δοκεῖν, μηδὲ κἂν τοῦτο [γρ. καν τούτῳ] συνι δεῖν δυνηθέντες, ὡς τὰ ἑτερογενῆ οὐδαμῶς συγκρίνεσθαι δύναται. Οὐδεὶς γὰρ ἂν εἴποι ποτὲ ὅτι ἄνθρωπος σοφώτερός ἐστι κτήνους, οὔτε μὴν ἵππος ὀξυτέρως τρέχει χελώνης, ἀλλ᾽ ἄνθρωπον ἀνθρώπου ελλογιμώ τερον, ἵππον δὲ ἵππου ὀξύτερον φέρεσθαι. Μόνων Major 846 ltaque est eo qui ex dispensationis & ἐξ ισότητος τῆς πρὸς τὸν Πατέρα, πρὸς τὸ μὴ οὕτως ordine minorationem suscepit, quique in ea tandiu fuit, quandiu ad illud reversus est, proprium, inquam, et naturale bonum, in quo erat initio. Locus autem ei quodammodo proprius ac naturalis jure censebitur illa cum Patre acqualitas, quam cum obstante nemine habere liceret, non tamen rapinam arbitratus est propter nos. Porro, cum de æqualitate Filii cum Deo ac Patre multa nobis in superioribus libris dicta sint, opera prelium forsan esset ad ea quæ sequuntur explicanda nos accingere, plura de his impræsens disserere omittentes. Sed quoniam ex insanis hæreticis quidam, non vulgarem apud Judæos sacrarum Litterarian cognitionen nactus, hunc locum explicans, intolerabiles blasphemias adversus Unigenitum scriptis tradidit, rem nimis inertem nimisque a me alienam facturum putavi, si tantam ejus haminis insaniam silentio præterirem. Ordine igitur ei occurrendum censeo, demonstrandumque putidas esse et aniles ejus fabellas, et omni prorsus judicio destitutas, inaniumque duntaxat rationum strophis plenas. Ad verbum autem recitabo quæ scribere ausus est, cum visus est sibi sensum loci hujus exponere. ‹ Majorem autem seipso Patrem aperte prædicans, non solum gratitudinem se dignam exhibuit, sed et eorum qui ambos æquales esse putant mendacium coarguit. › Quibus verbis Sabellii opinione explosa, infestus et acer, ut putat, in eos ruit qui æqualeın Patri Filium statuunt, in hunc rursus modum scribens: c Eo dementiæ quidam rursus progressi sunt, ut dici non ferant Unigeniti deitate Patrem esse majorem, sed eum duntaxat præcellere existiment comparatione cum carne, qui ne vel in hoc quidem perspicere possunt heterogenea nullo modo posse comparari. Nemo enim dixerit unquam hominem jumento sapientiorem esse, neque adeo equum velocius currere testudine, sed hominem homini doctrina præstare, et equum velocius equo currere. Cum ergo sola homogenea comparationem inter se suscipiant, necesse est eos fateri Patrem majorem esse ipsa Unigeniti deitale. Nam qui contrarium sentiunt, in eo quod ipsum cum carne comparant, quantum in eis cst, Patris dignitatem ῃ τοίνυν τῶν ὁμογενῶν τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν ἐπιδεχομένων, ἀνάγκη αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι ὁ minuunt. › Πατὴρ μείζων αὐτῆς τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος ὑπάρχει. Οἱ γὰρ ἐναντίως σφαλλόμενοι, τῷ πρὸς τὴν σάρκα συγκρίνειν, ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτοῖς, τὸ πατρικὸν ἀξίωμα καθαιροῦσι.» Hæ quidem sunt illius 847 mugæ. Videndum vero quo pacto suis ipse verbis ne sciens quidem pugnet. Laudat enim Filium, ut qui diguam se gratitudinem et æquitatem servaverit, cum dixit: • Pater major me est;» sed miror qui non in aninum istud induxerit. Quid enim, quæso, eum adigebat ut de divinitate sua nunc verba faceret, CHR „emo sanus unquam tempus loquendi faciendique opportunum scire neglexerit: Quid, inquam, opus • Philipp. ", 6. Ταυτὶ μὲν ἐκείνου τὰ ὑθλώδη ληρήματα. Διασκε πτέον δὲ ὅπως οὐδὲν εἰδότα δείξωμεν ὅτι τοῖς ἰδίοις αὐτὸς μάχεται λόγοις. Αποδέχεται μὲν γὰρ τὸν Τϊόν, ὡς τὴν αὐτῷ πρέπουσαν εὐγνωμοσύνην διατηρήσαντα, τῷ εἰπεῖν· «Ο Πατήρ μείζων μου ἐστί. ο θαυμάζω δὲ όπως οὐδὲ ἐκεῖνο κατὰ νοῦν εἰσεδέξατο. Τί γάρ ἦν ὅλως τὸ ἀναπεῖθον αὐτὸν θεολογίας άψασθαι νυνί, καίτοι τὸ καιρὸν εἰδέναι τὸν πρέποντα καὶ λόγου καὶ πράγματος οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ θείη τίς ἄν, εἴ γε στόχο

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. › discipulis, ex eo quod ad Patrem ac Deum ex hoc mundo esset abiturus? Quam enim consolationis rationem id eis attulisset? Quam autem ob causam propemodum eos accusat, dicens: «Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem: quta Pater major me est? Nunquid enim istud, anabo te, discipulos recreare aut tam pium eorum mœrorem sedare poterat, quod ad majorem Patrem proficiscitur? Quam consolandi rationem bie quisquam reperiet? Nam cum Philippus eum compellaret: 4 Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis; tunc opportune admodum, quippe cum divinitatis declarandæ tempus instaret, Patrem quidem in seipso ostendens, et seipsum rursus in Patre, et nulla in re se eo minorem, sed omnimoda æqualitate conspicuum, aiebat: • Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego et Pater unum sumus. › Verum tunc opportune quidem de bis verba faciens admirationi erat: nunc autem quam opportune istud dicitur, aut quid rationis habet, tristitiam discipulorum lenire velle, et consolatorium quoddam eis pharmacum adhibere, dum gaudere jubentur, quia vadit ad Patrem? Nunquid ergo rudibus ac imperitis vel ex ipsa re liquido patet quod, cum ad suam reverti vellet gloriam cum Patre, eam ob rem diligentibus 80 gaudere jussit, hunc ipsum porro cum aliis consolationis modum excogitans? φρονοίη; Τί οὖν ἔδει τῆς οὕτως ἀκαίρου θεολογίας erat intempestiva illa deitatis declaratione mastis ἀνιωμένοις τοῖς μαθηταῖς, ἐπείπερ ἔμελλεν ἀποδημεῖν ἀπὸ κόσμου πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Ποίον γὰρ ἂν ἐποίσειε παραμυθίας τρόπον αὐτοῖς τὸ πρᾶγ μα τυχόν; Ανθ' ὅτου δ' ὅλως μονονουχὶ καὶ καται τιᾶται λέγων·. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατὴρ μείζων μου ἐστίν; ο 'Αρα γάρ, είπέ μοι, διακείσθαι τοῦτο πρὸς θυμηδίαν ἐποίει τοὺς μαθητάς, ἢ τῆς οὕτω φιλοθέου λύπης ἀπήλλαττεν, ὅτι πρὸς τὸν μείζονα Πατέρα πορεύεται; Εἶτα ποῖον κατίδοι τις ἂν τὸν τῆς παραμυθίας ἐν τούτῳ τρόπον; Καίτοι Φιλίππου μὲν ἐρομένου καὶ λέγοντος· «Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ο τότε δή, τότε καὶ λίαν εὐκαίρως, ἅτε δὴ καὶ τοῦ τῆς θεολογίας ένεστηκότος καιροῦ, τὸν Πατέρα μὲν ἐν ἑαυτῷ δεικνὺς, ἑαυτὸν δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι κατ᾽ οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, τῇ δὲ κατὰ πᾶν ἰσότητι διαπρεπής, ἔφασκε· «Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ Εγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν.» ᾿Αλλὰ τότε μὲν εὐκαίρως τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξυφαίνων λόγον εἰκότως ἐθαυμάζετο· νυνὶ δὲ ποῖον ἔχει τὸ πρᾶγμα καιρόν, ἢ ποῖον ὅλως ἐπιδέξεται λογισμόν, ἢ βούλεσθαι μὲν τὴν ἐν τοῖς μαθηταῖς καταραῖσαι λύπην, φάρμακα δὲ ὥσπερ παραμυθίας αὐτοῖς ἐπινοεῖν, τὸ ἐπιτάξαι χαίρειν, ὅτι πορεύεται πρὸς τὸν Πατέρα; "Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο καὶ τοῖς λίαν ἀνοήτοις συμφανές δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὡς ἐπείπερ εἰς τὴν ἰδίαν αὖθις παλινδρομήσαι δόξαν μετὰ Πατρὸς ἠπείγετο, χαίρειν ἐπὶ τούτῳ τοῖς αὐτὸν ἀγαπῶσι διεκελεύετο, ἀξιάγαστον αὐτὸς αὐτοῖς παρακλήσεως καὶ τοῦτον μετὰ τῶν ἄλλων ἐπινοήσας τὸν τρόπον; Αλλά παρήσομεν τοῦτο νυνί, καὶ ταῖς ἐκείνου φρενοβλαβείαις οὐ πολὺς ἐγκείσομαι. Φημὶ δὲ δεῖν ἐπ' ἐκεῖνα μᾶλλον ἐλθεῖν· ᾠήθη γὰρ ἴσως τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν σάρκα συγκρίνοντας, ἀνόνητον κομιδῇ ποιεῖσθαι τὴν ἀντεξέτασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγομεν τὸν Υἱόν, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω, πόθεν; οἰκετικοῦ δὲ μέτρου καὶ δουλο πρεποῦς ἀξιώματος τὴν θείαν λέγοντες δόξαν, ήλατο τασθαί φαμεν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, ἀποκαταστῆσαί γε μὴν εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἐν ἴσῳ τῷ φύσαντι, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, οὐ καινὴν, ἢ ἐπίκτητον, οὐδὲ ἀήθη δόξαν ήμφιεσμένον, ἀλλ' ἐν ἐκείνῃ γεγονότα πάλιν ἐν ᾗπερ ἦν ἐν ἀρχῇ μετὰ τοῦ Πατρός. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος μυστ. αγωγός, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, τὴν πρέπουσαν τοῖς ἀνθρώποις ταπείνωσιν οὐκέτι περιτιθεὶς αὐτῷ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν καὶ τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανοῖς, ἐπιστέλλει λέγων·. Εἰ γὰρ καὶ ἐγνώκαμὲν κατὰ σάρκα Χριστὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν.» Περὶ δὲ ἑαυτοῦ πάλιν· ο Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καίτοι τί δήποτε πάλιν αὐτὸν πρὸς ἡμᾶς ἀφίξεσθαι λέγων μετασχηματιοῦντα τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν σύμμορφον τῷ σώ – * II Cor. v, 16. ce Galat. 1, 1. • Philipp.!!!, Verum ista nunc omittemus, nec illius insaniam multum urgebimus. Ad illud potius veniendum censeo, quod putavit vanam esse comparationem qua deitatis naturæ caro comparatur, cum exinanitum esse Filium dicimus, quando factus est homo. Verum non ita 848 res est: absit! sed ser vilis conditionis ac dignitatis divinam gloriam cum dicimus, minorem esse Patre Filium asserimus, in quantumn factus est homo, tamen in Patris æqualitatem restitutum esse, postquam hinc ad cœlos ascendit, non nova, neque adventitia, nec inusitata gloria vestitum, sed illa denuo fruentem in qua erat initio cum Patre. Unde Paulus doctor ille divinus convenienten hominibus humilitatem non jam ei post resurrectionem a mortuis et in cœlos ascensionem attribuens, scribit in hæc verba: ‹ Si enim cognovimus secundum carnem Christum; sed nunc jam non novimus "7. Rursus autem de seipso: Paulus Apostolus Jesu Christi, non ex hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum 8. At cur cum cum ad nos venturmin diceret, ut corpus humilitatis nostrae configuraret corpori gloriæ suæ ", negat molo, dicens se non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. › discipulis, ex eo quod ad Patrem ac Deum ex hoc mundo esset abiturus? Quam enim consolationis rationem id eis attulisset? Quam autem ob causam propemodum eos accusat, dicens: «Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem: quta Pater major me est? Nunquid enim istud, anabo te, discipulos recreare aut tam pium eorum mœrorem sedare poterat, quod ad majorem Patrem proficiscitur? Quam consolandi rationem bie quisquam reperiet? Nam cum Philippus eum compellaret: 4 Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis; tunc opportune admodum, quippe cum divinitatis declarandæ tempus instaret, Patrem quidem in seipso ostendens, et seipsum rursus in Patre, et nulla in re se eo minorem, sed omnimoda æqualitate conspicuum, aiebat: • Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego et Pater unum sumus. › Verum tunc opportune quidem de bis verba faciens admirationi erat: nunc autem quam opportune istud dicitur, aut quid rationis habet, tristitiam discipulorum lenire velle, et consolatorium quoddam eis pharmacum adhibere, dum gaudere jubentur, quia vadit ad Patrem? Nunquid ergo rudibus ac imperitis vel ex ipsa re liquido patet quod, cum ad suam reverti vellet gloriam cum Patre, eam ob rem diligentibus 80 gaudere jussit, hunc ipsum porro cum aliis consolationis modum excogitans? φρονοίη; Τί οὖν ἔδει τῆς οὕτως ἀκαίρου θεολογίας erat intempestiva illa deitatis declaratione mastis ἀνιωμένοις τοῖς μαθηταῖς, ἐπείπερ ἔμελλεν ἀποδημεῖν ἀπὸ κόσμου πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Ποίον γὰρ ἂν ἐποίσειε παραμυθίας τρόπον αὐτοῖς τὸ πρᾶγ μα τυχόν; Ανθ' ὅτου δ' ὅλως μονονουχὶ καὶ καται τιᾶται λέγων·. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατὴρ μείζων μου ἐστίν; ο 'Αρα γάρ, είπέ μοι, διακείσθαι τοῦτο πρὸς θυμηδίαν ἐποίει τοὺς μαθητάς, ἢ τῆς οὕτω φιλοθέου λύπης ἀπήλλαττεν, ὅτι πρὸς τὸν μείζονα Πατέρα πορεύεται; Εἶτα ποῖον κατίδοι τις ἂν τὸν τῆς παραμυθίας ἐν τούτῳ τρόπον; Καίτοι Φιλίππου μὲν ἐρομένου καὶ λέγοντος· «Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ο τότε δή, τότε καὶ λίαν εὐκαίρως, ἅτε δὴ καὶ τοῦ τῆς θεολογίας ένεστηκότος καιροῦ, τὸν Πατέρα μὲν ἐν ἑαυτῷ δεικνὺς, ἑαυτὸν δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι κατ᾽ οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, τῇ δὲ κατὰ πᾶν ἰσότητι διαπρεπής, ἔφασκε· «Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ Εγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν.» ᾿Αλλὰ τότε μὲν εὐκαίρως τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξυφαίνων λόγον εἰκότως ἐθαυμάζετο· νυνὶ δὲ ποῖον ἔχει τὸ πρᾶγμα καιρόν, ἢ ποῖον ὅλως ἐπιδέξεται λογισμόν, ἢ βούλεσθαι μὲν τὴν ἐν τοῖς μαθηταῖς καταραῖσαι λύπην, φάρμακα δὲ ὥσπερ παραμυθίας αὐτοῖς ἐπινοεῖν, τὸ ἐπιτάξαι χαίρειν, ὅτι πορεύεται πρὸς τὸν Πατέρα; "Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο καὶ τοῖς λίαν ἀνοήτοις συμφανές δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὡς ἐπείπερ εἰς τὴν ἰδίαν αὖθις παλινδρομήσαι δόξαν μετὰ Πατρὸς ἠπείγετο, χαίρειν ἐπὶ τούτῳ τοῖς αὐτὸν ἀγαπῶσι διεκελεύετο, ἀξιάγαστον αὐτὸς αὐτοῖς παρακλήσεως καὶ τοῦτον μετὰ τῶν ἄλλων ἐπινοήσας τὸν τρόπον; Αλλά παρήσομεν τοῦτο νυνί, καὶ ταῖς ἐκείνου φρενοβλαβείαις οὐ πολὺς ἐγκείσομαι. Φημὶ δὲ δεῖν ἐπ' ἐκεῖνα μᾶλλον ἐλθεῖν· ᾠήθη γὰρ ἴσως τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν σάρκα συγκρίνοντας, ἀνόνητον κομιδῇ ποιεῖσθαι τὴν ἀντεξέτασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγομεν τὸν Υἱόν, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω, πόθεν; οἰκετικοῦ δὲ μέτρου καὶ δουλο πρεποῦς ἀξιώματος τὴν θείαν λέγοντες δόξαν, ήλατο τασθαί φαμεν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, ἀποκαταστῆσαί γε μὴν εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἐν ἴσῳ τῷ φύσαντι, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, οὐ καινὴν, ἢ ἐπίκτητον, οὐδὲ ἀήθη δόξαν ήμφιεσμένον, ἀλλ' ἐν ἐκείνῃ γεγονότα πάλιν ἐν ᾗπερ ἦν ἐν ἀρχῇ μετὰ τοῦ Πατρός. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος μυστ. αγωγός, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, τὴν πρέπουσαν τοῖς ἀνθρώποις ταπείνωσιν οὐκέτι περιτιθεὶς αὐτῷ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν καὶ τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανοῖς, ἐπιστέλλει λέγων·. Εἰ γὰρ καὶ ἐγνώκαμὲν κατὰ σάρκα Χριστὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν.» Περὶ δὲ ἑαυτοῦ πάλιν· ο Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καίτοι τί δήποτε πάλιν αὐτὸν πρὸς ἡμᾶς ἀφίξεσθαι λέγων μετασχηματιοῦντα τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν σύμμορφον τῷ σώ – * II Cor. v, 16. ce Galat. 1, 1. • Philipp.!!!, Verum ista nunc omittemus, nec illius insaniam multum urgebimus. Ad illud potius veniendum censeo, quod putavit vanam esse comparationem qua deitatis naturæ caro comparatur, cum exinanitum esse Filium dicimus, quando factus est homo. Verum non ita 848 res est: absit! sed ser vilis conditionis ac dignitatis divinam gloriam cum dicimus, minorem esse Patre Filium asserimus, in quantumn factus est homo, tamen in Patris æqualitatem restitutum esse, postquam hinc ad cœlos ascendit, non nova, neque adventitia, nec inusitata gloria vestitum, sed illa denuo fruentem in qua erat initio cum Patre. Unde Paulus doctor ille divinus convenienten hominibus humilitatem non jam ei post resurrectionem a mortuis et in cœlos ascensionem attribuens, scribit in hæc verba: ‹ Si enim cognovimus secundum carnem Christum; sed nunc jam non novimus "7. Rursus autem de seipso: Paulus Apostolus Jesu Christi, non ex hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum 8. At cur cum cum ad nos venturmin diceret, ut corpus humilitatis nostrae configuraret corpori gloriæ suæ ", negat molo, dicens se non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. › discipulis, ex eo quod ad Patrem ac Deum ex hoc mundo esset abiturus? Quam enim consolationis rationem id eis attulisset? Quam autem ob causam propemodum eos accusat, dicens: «Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem: quta Pater major me est? Nunquid enim istud, anabo te, discipulos recreare aut tam pium eorum mœrorem sedare poterat, quod ad majorem Patrem proficiscitur? Quam consolandi rationem bie quisquam reperiet? Nam cum Philippus eum compellaret: 4 Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis; tunc opportune admodum, quippe cum divinitatis declarandæ tempus instaret, Patrem quidem in seipso ostendens, et seipsum rursus in Patre, et nulla in re se eo minorem, sed omnimoda æqualitate conspicuum, aiebat: • Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Ego et Pater unum sumus. › Verum tunc opportune quidem de bis verba faciens admirationi erat: nunc autem quam opportune istud dicitur, aut quid rationis habet, tristitiam discipulorum lenire velle, et consolatorium quoddam eis pharmacum adhibere, dum gaudere jubentur, quia vadit ad Patrem? Nunquid ergo rudibus ac imperitis vel ex ipsa re liquido patet quod, cum ad suam reverti vellet gloriam cum Patre, eam ob rem diligentibus 80 gaudere jussit, hunc ipsum porro cum aliis consolationis modum excogitans? φρονοίη; Τί οὖν ἔδει τῆς οὕτως ἀκαίρου θεολογίας erat intempestiva illa deitatis declaratione mastis ἀνιωμένοις τοῖς μαθηταῖς, ἐπείπερ ἔμελλεν ἀποδημεῖν ἀπὸ κόσμου πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Ποίον γὰρ ἂν ἐποίσειε παραμυθίας τρόπον αὐτοῖς τὸ πρᾶγ μα τυχόν; Ανθ' ὅτου δ' ὅλως μονονουχὶ καὶ καται τιᾶται λέγων·. Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα, ὅτι ὁ Πατὴρ μείζων μου ἐστίν; ο 'Αρα γάρ, είπέ μοι, διακείσθαι τοῦτο πρὸς θυμηδίαν ἐποίει τοὺς μαθητάς, ἢ τῆς οὕτω φιλοθέου λύπης ἀπήλλαττεν, ὅτι πρὸς τὸν μείζονα Πατέρα πορεύεται; Εἶτα ποῖον κατίδοι τις ἂν τὸν τῆς παραμυθίας ἐν τούτῳ τρόπον; Καίτοι Φιλίππου μὲν ἐρομένου καὶ λέγοντος· «Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ο τότε δή, τότε καὶ λίαν εὐκαίρως, ἅτε δὴ καὶ τοῦ τῆς θεολογίας ένεστηκότος καιροῦ, τὸν Πατέρα μὲν ἐν ἑαυτῷ δεικνὺς, ἑαυτὸν δ' αὖ πάλιν ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὅτι κατ᾽ οὐδὲν ἐλάττων ἐστὶν αὐτοῦ, τῇ δὲ κατὰ πᾶν ἰσότητι διαπρεπής, ἔφασκε· «Τοσούτῳ χρόνῳ μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ Εγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ ἓν ἐσμεν.» ᾿Αλλὰ τότε μὲν εὐκαίρως τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἐξυφαίνων λόγον εἰκότως ἐθαυμάζετο· νυνὶ δὲ ποῖον ἔχει τὸ πρᾶγμα καιρόν, ἢ ποῖον ὅλως ἐπιδέξεται λογισμόν, ἢ βούλεσθαι μὲν τὴν ἐν τοῖς μαθηταῖς καταραῖσαι λύπην, φάρμακα δὲ ὥσπερ παραμυθίας αὐτοῖς ἐπινοεῖν, τὸ ἐπιτάξαι χαίρειν, ὅτι πορεύεται πρὸς τὸν Πατέρα; "Αρ' οὖν οὐκ ἂν γένοιτο καὶ τοῖς λίαν ἀνοήτοις συμφανές δι᾿ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, ὡς ἐπείπερ εἰς τὴν ἰδίαν αὖθις παλινδρομήσαι δόξαν μετὰ Πατρὸς ἠπείγετο, χαίρειν ἐπὶ τούτῳ τοῖς αὐτὸν ἀγαπῶσι διεκελεύετο, ἀξιάγαστον αὐτὸς αὐτοῖς παρακλήσεως καὶ τοῦτον μετὰ τῶν ἄλλων ἐπινοήσας τὸν τρόπον; Αλλά παρήσομεν τοῦτο νυνί, καὶ ταῖς ἐκείνου φρενοβλαβείαις οὐ πολὺς ἐγκείσομαι. Φημὶ δὲ δεῖν ἐπ' ἐκεῖνα μᾶλλον ἐλθεῖν· ᾠήθη γὰρ ἴσως τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν σάρκα συγκρίνοντας, ἀνόνητον κομιδῇ ποιεῖσθαι τὴν ἀντεξέτασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγομεν τὸν Υἱόν, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος. Ἔχει δὲ οὐχ οὕτω, πόθεν; οἰκετικοῦ δὲ μέτρου καὶ δουλο πρεποῦς ἀξιώματος τὴν θείαν λέγοντες δόξαν, ήλατο τασθαί φαμεν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, ἀποκαταστῆσαί γε μὴν εἰς τὸ εἶναι πάλιν ἐν ἴσῳ τῷ φύσαντι, μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν, οὐ καινὴν, ἢ ἐπίκτητον, οὐδὲ ἀήθη δόξαν ήμφιεσμένον, ἀλλ' ἐν ἐκείνῃ γεγονότα πάλιν ἐν ᾗπερ ἦν ἐν ἀρχῇ μετὰ τοῦ Πατρός. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος μυστ. αγωγός, φημὶ δὲ τὸν Παῦλον, τὴν πρέπουσαν τοῖς ἀνθρώποις ταπείνωσιν οὐκέτι περιτιθεὶς αὐτῷ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν καὶ τὴν ἄνοδον τὴν εἰς οὐρανοῖς, ἐπιστέλλει λέγων·. Εἰ γὰρ καὶ ἐγνώκαμὲν κατὰ σάρκα Χριστὸν, ἀλλὰ νῦν οὐκέτι γινώσκομεν.» Περὶ δὲ ἑαυτοῦ πάλιν· ο Παῦλος ἀπόστολος Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καίτοι τί δήποτε πάλιν αὐτὸν πρὸς ἡμᾶς ἀφίξεσθαι λέγων μετασχηματιοῦντα τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν σύμμορφον τῷ σώ – * II Cor. v, 16. ce Galat. 1, 1. • Philipp.!!!, Verum ista nunc omittemus, nec illius insaniam multum urgebimus. Ad illud potius veniendum censeo, quod putavit vanam esse comparationem qua deitatis naturæ caro comparatur, cum exinanitum esse Filium dicimus, quando factus est homo. Verum non ita 848 res est: absit! sed ser vilis conditionis ac dignitatis divinam gloriam cum dicimus, minorem esse Patre Filium asserimus, in quantumn factus est homo, tamen in Patris æqualitatem restitutum esse, postquam hinc ad cœlos ascendit, non nova, neque adventitia, nec inusitata gloria vestitum, sed illa denuo fruentem in qua erat initio cum Patre. Unde Paulus doctor ille divinus convenienten hominibus humilitatem non jam ei post resurrectionem a mortuis et in cœlos ascensionem attribuens, scribit in hæc verba: ‹ Si enim cognovimus secundum carnem Christum; sed nunc jam non novimus "7. Rursus autem de seipso: Paulus Apostolus Jesu Christi, non ex hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum 8. At cur cum cum ad nos venturmin diceret, ut corpus humilitatis nostrae configuraret corpori gloriæ suæ ", negat molo, dicens se non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum

Christum erectum fuisse in apostolatum? Quid ματι τῆς δόξης αὐτοῦ, νῦν ἐξαρνεῖται λέγων οὐκ ἀπ' autcm, quæso, eum non nosse secundum carnem wit? Nunquid, amabo te, Dominum negavit qui eam redemit? absit! recte enim sapit. Perfecto quippe et ad exitum perducto tempore exinanim tionis sive humfiationis Unigeniti, non ex eo quod exinanitus cernitur, sed ex eo potius quod secundum naturam est Deus, prædicare ipsum et agnoscere mititur. Concesso enim et admisso quod homo factus sit, illud demum doceri fideles oportebat, Deum quoque esse secundum naturam: ideoque divinis potius de eo sermonibus quam aliis oblectatur. Miror autem quo pacto non erubescat, dicens quod, cum sola homogenea comparationem inter se suscipiant, ipsos fateri necesse sit Patrem Unigeniti deitate majorein exsistere. Non sentit enim, ut videtur, sua se verba armare in seipsum. Respondeat enim commodum id nobis sciscitantibus: Illæ homogeneorum inter se comparationes quibusnam ex rebus convenientius peraguntur? An ex iis quæ sunt juxta communem naturæ rationem? an ex iis quæ habet unumquodque eorum quæ adsunt et absunt, inexsistunt et non inexsistunt juslas ob causas? Verbi gratia (idem enim exemplum afferam quod ipse nobis protulit), si quis hominem homini comparare velit, ad unam et communem substantiæ 849 rationem respiciens, nullam in utroque reperiet differentiam. Nec enim homo differt ab homine, quatenus rst animal rationis compos, mortale, intelligendi et sciendi capax: hæc enim in omnibus una est ipsius substantiæ definitio; sed nec equus ab equo, qua nimirum est equus; sed hominem ab homine differre dicimus quod hic grammaticam, verbi gratia, calleat, ille non item, aut modis aliquibus aliis. Atqui hæc non attingunt substantiam, verum aliam potius causam nacta videntur. Sed et equus equo velocior est. aut corpore minor, aut major; verumtamen hæc in ratione substantiae sita esse non comperiemus. Alioqui enim quæ inter se conferuntur nullo modo invicem differrent. Quomodo enim homo, verbi gratia, minor aut major homine alio censeretur, in quantum sum homines? Quapropter in omnibus homogeneis æqualia sunt naturalia; diversa autem reperiuntur quæ inexsístunt, et secundum accidentis rationem extrinsecus adveniunt. Igitur, cum juxta illius propositionem aul sententiam (huic enim insistam), sola lomogenea comparationem inter se proprie suscipiant, primum fateatur Filium ejusdem esse cum Patre generis, id est consubstantialem (sic enim capiendum est homogeneum: hominem enim homini comparari debere fassus est, et equum equo), cattsamque tandem doceat, ob quam Filius, qui cum Deo ac Patre comparatur, utpote ejusdem cum ipso generis, aliqua ex parte minor sit. Ubinam autem minorem esse comperiemus, cum in homogeneis una sit definitio substantiæ? Ratio enim cujusque substantiæ in quibusdam perfecta, in aliis @ ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, καίτοι προκεχειρι σμένος εἰς ἀποστολὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Τί δ ὅλως αὐτὸν οὐκ εἰδέναι κατὰ σάρκα φησίν; "λο οὖν, εἰπέ μοι, τὸν ἀγοράσαντα αὐτὴν Δεσπότην ημε νήσατο; μὴ γένοιτο· φρονεῖν γὰρ ὀρθῶς. Τετελειω μένου γὰρ ἤδη καὶ εἰς πέρας ἥκοντος τοῦ καιροῦ ἐπὶ τῆς νοουμένης τῷ Μονογενεῖ κενώσεως, ἤτοι ταπει νώσεως, οὐκ ἐξ ὧν ὁρᾶται κεκενωμένος, μᾶλλον δὲ ἐξ ὧν ἐστι κατὰ φύσιν Θεὸς, διακηρύττειν τε αὐτὸν καὶ ἐπιγινώσκειν ἐπείγεται. Γνωσθέντος γὰρ ἅπαξ καὶ παραδεχθέντος τοῦ ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, ἔδει λοιπὸν ἐκεῖνο διδάσκεσθαι τοὺς πεπιστευκότας, ὅτι καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, διὰ τοῦτο μᾶλλον τοῖς θεοπρεπέσι περὶ αὐτοῦ λόγοις, ἢ τοῖς ἑτέροις ἐφήδε ται. Θαυμάζω δὲ ὅπως οὐκ ἐρυθριᾷ, λέγων, ὡς ἐπείπερ μόνα τὰ ὁμογενῆ τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν ἐπιδέχεται, ἀνάγκη αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι ὁ Πατήρ μείζων τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος ὑπάρχει. Οὐκ αἰσθάνεται γάρ, ὡς εἰκὸς τὸν οἰκεῖον ἑαυτῷ ἐξοπλί στις λόγον. Λεγέτω γὰρ ἡμῖν ἐκεῖνο χρησίμως ερέ σθαι βουλομένοις· Αἱ πρὸς ἄλληλα τῶν ομοειδών συγκρίσεις ἀπὸ ποίων μᾶλλον ἐπιτελοῦντο πρεπω δέστερον; ᾿Αρ᾽ ἐξ ὧν εἰσι, κατά γε τὸν τῆς φύσεως κοινὸν λόγον, ἢ ἐξ ὧν ἕκαστον ἔχει τῶν ὅσα προσγί νεταί τε καὶ ἀπογίνεται, ἐνυπάρχει τε καὶ οὐκ ενυπάρχει, δι' αἰτίας εὐλόγους; Οἷον δὲ δή τί φημι (παραθήσω γὰρ ἐκεῖνο λαβὼν ὅπερ αὐτὸς ἡμῖν εἰσκεκόμισεν εἰς παραδείγματος λόγον), εἴ τις ἀν θρώπῳ τὸν ἄνθρωπον ἐθελήσαι συγκρίνειν, εἰς μὲν τὸν ἕνα καὶ κοινὸν τῆς οὐσίας ἀποβλέψας λόγου, οὐδεμίαν ἐπ' ἀμφοῖν εὕροι διαφοράν. Οὐδὲ γὰρ ἄν θρωπος ἀνθρώπου διοίσει ποτέ κατά γε τὸ εἶναι ζώων λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Οὗτος γὰρ ἐν ἅπασιν εἷς τε τῆς οὐσίας αὐτῆς ὄρος· ἀλλ' οὐδ᾽ ἵππος ἵππου, κατ' αὐτό γε τοῦτο τὸ ἵππος εἶναι φημι. Διαφέρειν δὲ ἄνθρωπον ἀνθρώπου, καθ᾽ ἦν τινα οὖν ἐπιστήμην, οἷον γραμματικήν, ἢ καὶ καθ' ἑτέρους τινὰς τοιουτουσὶ τρόπους. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὐχ ἅψεται τῆς οὐσίας, αἰτίαν δὲ μᾶλλον ἑτέραν λα χόντα φαίνεται. Αλλὰ καὶ ἵππος μὲν ἵππου δρομι κώτερος, ἢ κατὰ σῶμα μείων ἢ περιλιπηθέστερος [γρ. περιλιπέστερος], πλὴν τὴν ἐν τούτοις πλεονεξίαν ἤτοι τὴν ἐλάττωσιν οὐκ ἐν ὄρῳ κειμένην τῷ τῆς οὐσίας εύρήσομεν· ἡ γὰρ ἂν κατ' οὐδὲν ἀλλήλων δια ήνεγκε τὰ εἰς σύγκρισιν ἀναβαίνοντα τὴν πρὸς ἄλληλα. Μείων γὰρ ἄνθρωπος ἀνθρώπου τυχὸν ἤγουν τὸ μεῖ τον ἔχων, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι, πῶς ἂν ὅλως νεοῖτο καὶ λέγοιτο; Οὐκοῦν, ἐν ἴσῳ μέτρῳ πᾶσι τοῖς ὁμοειδέσι τὰ φυσικά, διάφορα δὲ τὰ ἑνόντα φαίνεται, καὶ κατὰ τὸν τοῦ συμβεβηκότος ἔξωθεν εγκείμενα λόγον. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ κατὰ τὴν ἐκείνου πρότασιν ἤτοι φωνὴν ἀνθέξομαι γὰρ αὐτῆς) μόνα τὰ ὁμογενή ( τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν οἰκειότερον ἐπιδέξεται, ὁμολογείτω πρῶτον ὡς ὁμογενής ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τοῦτ' ἔστιν, ὁμοούσιος· οὕτω γὰρ νοήσεις τὸ ὁμογενές· ἄνθρωπον γὰρ ἀνθρώπῳ συγκρίνεσθαι δεῖν ἐδοκίμασεν, ἀλλὰ καὶ ἵππον ἵππι)· καὶ διδασκέτω λοιπὸν τὴν αἰτίαν δι᾽ ἦν ὁ τῷ Θεῷ καὶ Πατοὶ συγκ

Christum erectum fuisse in apostolatum? Quid ματι τῆς δόξης αὐτοῦ, νῦν ἐξαρνεῖται λέγων οὐκ ἀπ' autcm, quæso, eum non nosse secundum carnem wit? Nunquid, amabo te, Dominum negavit qui eam redemit? absit! recte enim sapit. Perfecto quippe et ad exitum perducto tempore exinanim tionis sive humfiationis Unigeniti, non ex eo quod exinanitus cernitur, sed ex eo potius quod secundum naturam est Deus, prædicare ipsum et agnoscere mititur. Concesso enim et admisso quod homo factus sit, illud demum doceri fideles oportebat, Deum quoque esse secundum naturam: ideoque divinis potius de eo sermonibus quam aliis oblectatur. Miror autem quo pacto non erubescat, dicens quod, cum sola homogenea comparationem inter se suscipiant, ipsos fateri necesse sit Patrem Unigeniti deitate majorein exsistere. Non sentit enim, ut videtur, sua se verba armare in seipsum. Respondeat enim commodum id nobis sciscitantibus: Illæ homogeneorum inter se comparationes quibusnam ex rebus convenientius peraguntur? An ex iis quæ sunt juxta communem naturæ rationem? an ex iis quæ habet unumquodque eorum quæ adsunt et absunt, inexsistunt et non inexsistunt juslas ob causas? Verbi gratia (idem enim exemplum afferam quod ipse nobis protulit), si quis hominem homini comparare velit, ad unam et communem substantiæ 849 rationem respiciens, nullam in utroque reperiet differentiam. Nec enim homo differt ab homine, quatenus rst animal rationis compos, mortale, intelligendi et sciendi capax: hæc enim in omnibus una est ipsius substantiæ definitio; sed nec equus ab equo, qua nimirum est equus; sed hominem ab homine differre dicimus quod hic grammaticam, verbi gratia, calleat, ille non item, aut modis aliquibus aliis. Atqui hæc non attingunt substantiam, verum aliam potius causam nacta videntur. Sed et equus equo velocior est. aut corpore minor, aut major; verumtamen hæc in ratione substantiae sita esse non comperiemus. Alioqui enim quæ inter se conferuntur nullo modo invicem differrent. Quomodo enim homo, verbi gratia, minor aut major homine alio censeretur, in quantum sum homines? Quapropter in omnibus homogeneis æqualia sunt naturalia; diversa autem reperiuntur quæ inexsístunt, et secundum accidentis rationem extrinsecus adveniunt. Igitur, cum juxta illius propositionem aul sententiam (huic enim insistam), sola lomogenea comparationem inter se proprie suscipiant, primum fateatur Filium ejusdem esse cum Patre generis, id est consubstantialem (sic enim capiendum est homogeneum: hominem enim homini comparari debere fassus est, et equum equo), cattsamque tandem doceat, ob quam Filius, qui cum Deo ac Patre comparatur, utpote ejusdem cum ipso generis, aliqua ex parte minor sit. Ubinam autem minorem esse comperiemus, cum in homogeneis una sit definitio substantiæ? Ratio enim cujusque substantiæ in quibusdam perfecta, in aliis @ ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, καίτοι προκεχειρι σμένος εἰς ἀποστολὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ; Τί δ ὅλως αὐτὸν οὐκ εἰδέναι κατὰ σάρκα φησίν; "λο οὖν, εἰπέ μοι, τὸν ἀγοράσαντα αὐτὴν Δεσπότην ημε νήσατο; μὴ γένοιτο· φρονεῖν γὰρ ὀρθῶς. Τετελειω μένου γὰρ ἤδη καὶ εἰς πέρας ἥκοντος τοῦ καιροῦ ἐπὶ τῆς νοουμένης τῷ Μονογενεῖ κενώσεως, ἤτοι ταπει νώσεως, οὐκ ἐξ ὧν ὁρᾶται κεκενωμένος, μᾶλλον δὲ ἐξ ὧν ἐστι κατὰ φύσιν Θεὸς, διακηρύττειν τε αὐτὸν καὶ ἐπιγινώσκειν ἐπείγεται. Γνωσθέντος γὰρ ἅπαξ καὶ παραδεχθέντος τοῦ ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, ἔδει λοιπὸν ἐκεῖνο διδάσκεσθαι τοὺς πεπιστευκότας, ὅτι καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, διὰ τοῦτο μᾶλλον τοῖς θεοπρεπέσι περὶ αὐτοῦ λόγοις, ἢ τοῖς ἑτέροις ἐφήδε ται. Θαυμάζω δὲ ὅπως οὐκ ἐρυθριᾷ, λέγων, ὡς ἐπείπερ μόνα τὰ ὁμογενῆ τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν ἐπιδέχεται, ἀνάγκη αὐτοὺς ὁμολογῆσαι, ὅτι ὁ Πατήρ μείζων τῆς τοῦ Μονογενούς θεότητος ὑπάρχει. Οὐκ αἰσθάνεται γάρ, ὡς εἰκὸς τὸν οἰκεῖον ἑαυτῷ ἐξοπλί στις λόγον. Λεγέτω γὰρ ἡμῖν ἐκεῖνο χρησίμως ερέ σθαι βουλομένοις· Αἱ πρὸς ἄλληλα τῶν ομοειδών συγκρίσεις ἀπὸ ποίων μᾶλλον ἐπιτελοῦντο πρεπω δέστερον; ᾿Αρ᾽ ἐξ ὧν εἰσι, κατά γε τὸν τῆς φύσεως κοινὸν λόγον, ἢ ἐξ ὧν ἕκαστον ἔχει τῶν ὅσα προσγί νεταί τε καὶ ἀπογίνεται, ἐνυπάρχει τε καὶ οὐκ ενυπάρχει, δι' αἰτίας εὐλόγους; Οἷον δὲ δή τί φημι (παραθήσω γὰρ ἐκεῖνο λαβὼν ὅπερ αὐτὸς ἡμῖν εἰσκεκόμισεν εἰς παραδείγματος λόγον), εἴ τις ἀν θρώπῳ τὸν ἄνθρωπον ἐθελήσαι συγκρίνειν, εἰς μὲν τὸν ἕνα καὶ κοινὸν τῆς οὐσίας ἀποβλέψας λόγου, οὐδεμίαν ἐπ' ἀμφοῖν εὕροι διαφοράν. Οὐδὲ γὰρ ἄν θρωπος ἀνθρώπου διοίσει ποτέ κατά γε τὸ εἶναι ζώων λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν. Οὗτος γὰρ ἐν ἅπασιν εἷς τε τῆς οὐσίας αὐτῆς ὄρος· ἀλλ' οὐδ᾽ ἵππος ἵππου, κατ' αὐτό γε τοῦτο τὸ ἵππος εἶναι φημι. Διαφέρειν δὲ ἄνθρωπον ἀνθρώπου, καθ᾽ ἦν τινα οὖν ἐπιστήμην, οἷον γραμματικήν, ἢ καὶ καθ' ἑτέρους τινὰς τοιουτουσὶ τρόπους. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὐχ ἅψεται τῆς οὐσίας, αἰτίαν δὲ μᾶλλον ἑτέραν λα χόντα φαίνεται. Αλλὰ καὶ ἵππος μὲν ἵππου δρομι κώτερος, ἢ κατὰ σῶμα μείων ἢ περιλιπηθέστερος [γρ. περιλιπέστερος], πλὴν τὴν ἐν τούτοις πλεονεξίαν ἤτοι τὴν ἐλάττωσιν οὐκ ἐν ὄρῳ κειμένην τῷ τῆς οὐσίας εύρήσομεν· ἡ γὰρ ἂν κατ' οὐδὲν ἀλλήλων δια ήνεγκε τὰ εἰς σύγκρισιν ἀναβαίνοντα τὴν πρὸς ἄλληλα. Μείων γὰρ ἄνθρωπος ἀνθρώπου τυχὸν ἤγουν τὸ μεῖ τον ἔχων, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι, πῶς ἂν ὅλως νεοῖτο καὶ λέγοιτο; Οὐκοῦν, ἐν ἴσῳ μέτρῳ πᾶσι τοῖς ὁμοειδέσι τὰ φυσικά, διάφορα δὲ τὰ ἑνόντα φαίνεται, καὶ κατὰ τὸν τοῦ συμβεβηκότος ἔξωθεν εγκείμενα λόγον. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ κατὰ τὴν ἐκείνου πρότασιν ἤτοι φωνὴν ἀνθέξομαι γὰρ αὐτῆς) μόνα τὰ ὁμογενή ( τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρισιν οἰκειότερον ἐπιδέξεται, ὁμολογείτω πρῶτον ὡς ὁμογενής ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τοῦτ' ἔστιν, ὁμοούσιος· οὕτω γὰρ νοήσεις τὸ ὁμογενές· ἄνθρωπον γὰρ ἀνθρώπῳ συγκρίνεσθαι δεῖν ἐδοκίμασεν, ἀλλὰ καὶ ἵππον ἵππι)· καὶ διδασκέτω λοιπὸν τὴν αἰτίαν δι᾽ ἦν ὁ τῷ Θεῷ καὶ Πατοὶ συγκ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. κρινόμενος Υιός, ὡς ὁμογενὴς αὐτῷ, τὴν κατά τι imperfecta non cernitur, sed una et æquatis videγοῦν ἐλάττωσιν ἔχει. Ποῦ δὲ τὸ μεῖον εὑρήσομεν, tur in omnibus: causas tamen alias contingentiὅτε τοῖς ὁμογενέσιν εἷς ἂν ὑπάρχοι τῆς οὐσίας ὄρος; bus, aut iis quæ quovis modo accidunt, esse diciΕκάστης γὰρ οὐσίας ὁ περὶ αὐτῆς λόγος οὐ τέλειος mus. Quod ut pateat, utar exemplo jam allato. μὲν ἔν τισιν, ἀτελὴς δὲ ἐν ἑτέρῳ φαίνεται, ἀλλ᾽ εἰς Homo enim ab homine nullo modo differt, in καὶ ἴσος ἐπὶ πάντων φαίνεται· αἰτίας γε μὴν ἑτέρας quautum sunt homines: sed hic quidem est pius, ἔχειν φαμὲν τῶν συμβεβηκότων έκαστον, ἤτοι προσ- ille nequam; hic infirmus ac corpore mutilus, γεγονότων καθ' όνδηποτούν τρόπον. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν aller firmus ac sanus; ille probus, hic malignus. ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων τὸ ἐξ ἀρχῆς παροίσω Sed si quis horum causas attentius inspexerit, παράδειγμα. "Ανθρωπος μὲν ἀνθρώπου διείσει μὲν substantiae quidem debuitionem non incusabit, sed ὅλως οὐδὲν, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι τυχόν· ἀλλ' ὁ corporis potius et animi affectionibus causas atμέν τίς ἐστιν εὐσεβὴς, ὁ δὲ κακόνους, καὶ ὁ μὲν tribuet. Cum ergo una censeatur et sit in Patre ἀσθενὴς καὶ λελωβημένος τὸ σῶμα, σῶος δὲ καὶ εὐ- ac Filio deitatis definitio, aut quomodocunque ρωστος ἕτερος, καὶ ὁ μέν τις βάσκανος, ὁ δὲ ἀγαθός. 850 eam nomines (comparantur enim ut qui sint Αλλ' όταν τις τούτων τὰς αἰτίας ἀκριβῶς κατα- ejusdem generis, utarque eorum verbis ob necesσκέπτηται, τὸν μὲν τῆς αἰτίας [γρ. οὐσίας] ὅρον οὐκ sariam rei explicationem), doceant miseri quidnau αἰτιάσεται, πάθεσι δὲ μᾶλλον σωματικοῖς ἤγουν ψυ- efecisse putent ut Deo ac Patre minor sit Filius? χικοῖς ἀνατίθησι τὰς αἰτίας. Ἑνὸς τοιγαροῦν νοου Num morbus, num segnities et quæcunque acciμένου τε καὶ ὄντος ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τῆς θεό dere solent iis quibus est natura creata? At quis τητος ὅρου, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν τοῦ πρέ ita delirus et ab omni ratione alienus erit, ut tarποντος ἐξοίχοιτο (συγκρίνονται γὰρ ὡς ὁμογενείς, tam blasphemiam vel in aures admittere velit? κεχρήσομαι δὲ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ θεωρήματος καὶ Cum ergo, ut qui ejusdem est.cum naturali Deo τοῖς αὐτοῦ λέγοις), διδασκόντων οἱ τάλανες τί ἄρα generis, Deus ipse quoque sit secundum naturam νομίζουσι παρασκευάσαι τὸν Υἱὸν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι (comparatur enim Patri, nec quidquam prohibet τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; "Αρα πάθος, ἡ ῥᾳθυμία και quominus sit Patri similis), quomodo minor es? ὅτα συμβαίνειν οἶδε τοῖς γενητὴν ἔχουσι τὴν φύσιν; Εἶτα τίς οὕτω ληρήσει καὶ διακείσεται παραλόγως, ὡς καὶ μόνον ἀνασχέσθαι κἂν γοῦν εἰς οἷς ἐλέσθαι τὴν βλασφημίαν; Οτε τοίνυν, ὡς ὁμογενὴς ὑπάρχων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, Θεός ἐστι δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ αὐτὸς (συγκρίνεται γὰρ τῷ Πατρὶ, διακωλύσει δὲ οὐδὲν τὸ ὡσαύτως ἔχειν τῷ φύσαντι), πῶς ἐλάττων ἐστίν; Ἐπειδὴ δὲ ἀμαθέστατά τε καὶ ἀλογώτατα ἐν τοῖς προκειμένοις διεξιών, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, ὅτι μείζων ὁ Πατήρ τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, φέρε τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λότον βραχύ τι περιστείλαντες, καὶ τῆς τῶν προκειμέτων ἐννοία; ἀποδιελόντες διὰ τὸν ἔλεγχον, τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ τῇ τοῦ Πατρὸς συγκρίνωμεν, κατά γε τὸν ἐκείνων λόγον, ἐκεῖνο δὴ πρῶτον εἰπεῖν ἀπαι πήσαντες τὸν τοῦτο φάναι τολμήσαντα, πότερόν ποτε Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ή ἕτερον μέν τι παρὰ τοῦτο, τετιμήσθαί γε μὴν τῇ τῆς θεότητος κλήσει, καθάπερ οὖν ἀμέλει πολλοὶ μὲν ἐν οὐρανῷ θεοὶ καὶ κύριοι, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι λέγονται. Διαβεβαιουμένου μὲν γὰρ ψιλῇ δεδο ξάσθαι προσηγορίᾳ τῆς θεότητος, φημί, τὸν Υἱόν, μὴ μὴν καὶ ὑπάρχειν κατὰ φύσιν αὐτὸν ἀληθῶς τοῦθ᾽ inclamabimus: nos, si natura Deus non est, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τὰ εἰκότα φρονοῦντες ὑπο αντήσομεν, διαρρήδην ανακεκραγότες· ' τᾶν, ὡς εἰ μὴ φύσει Θεός ἐστι, κτίσματι προσκυνοῦμεν ἔτι παρὰ τὸν Κτίσαντα, καὶ οὐχὶ μόνον ἡμεῖς οἱ τόνδε περίγειον ἔχοντες χώρον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν ἁγίων ἀγο γέλων ή πληθύς. Κατηγορήσομεν δὲ καὶ παντὸς Αγίου λοιπόν, Θεὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν εἰρηκότος καὶ ἀληθινόν· μάλιστα δὲ πάντων αἰτιασόμεθα τὸν μας χάριον Ιωάννην εἰρηκότα περὶ αὐτοῦ·. Οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἵνα γινώσκομεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ Quoriam autem veritatis hostis stultissime dicere veritus non est deitate Filii majorem esse Patrem, agedum incarnationis sermonem paululum contrahentes, et a rerum propositarum sensu avellentes propter reprehensionem, deitatem Filii, ut ipsi loquuntur, cum Patris deitate conferamus, rogantes ut qui talia dicere ausus est primum respondeat, utrum Filium, Deus cum sit secundum naturam, Deum esse putet, an aliquid aliud præter istud, verumtamen appellatione deitatis ornatum, quemadmodum nempe multi sunt in calo dii ac domui, multique etiam in terra esse dicuntur. Nam si probetur nuda tantum appellatione deitatis ornatum esse Filium, ipsum tamen non esse vere id quod esse dicitur, jure merito palam et publice 70 | Joan. v, 20. adorare eliaınnum creaturam, non Creatorem, neque nos tantum qui terrenam banc regionem incolimus, sed et ipsam sanctorum angelorum multitudinem. Quin et sanctos omnes accusabimus, quicunque Deum ipsum secundum naturam ac verum prædicarunt; sed maxime omnium beatum Joannem, qui de ipso scripsit:c Scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna”.» Quod si Scripturam reveritus, Deum vere

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. κρινόμενος Υιός, ὡς ὁμογενὴς αὐτῷ, τὴν κατά τι imperfecta non cernitur, sed una et æquatis videγοῦν ἐλάττωσιν ἔχει. Ποῦ δὲ τὸ μεῖον εὑρήσομεν, tur in omnibus: causas tamen alias contingentiὅτε τοῖς ὁμογενέσιν εἷς ἂν ὑπάρχοι τῆς οὐσίας ὄρος; bus, aut iis quæ quovis modo accidunt, esse diciΕκάστης γὰρ οὐσίας ὁ περὶ αὐτῆς λόγος οὐ τέλειος mus. Quod ut pateat, utar exemplo jam allato. μὲν ἔν τισιν, ἀτελὴς δὲ ἐν ἑτέρῳ φαίνεται, ἀλλ᾽ εἰς Homo enim ab homine nullo modo differt, in καὶ ἴσος ἐπὶ πάντων φαίνεται· αἰτίας γε μὴν ἑτέρας quautum sunt homines: sed hic quidem est pius, ἔχειν φαμὲν τῶν συμβεβηκότων έκαστον, ἤτοι προσ- ille nequam; hic infirmus ac corpore mutilus, γεγονότων καθ' όνδηποτούν τρόπον. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν aller firmus ac sanus; ille probus, hic malignus. ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων τὸ ἐξ ἀρχῆς παροίσω Sed si quis horum causas attentius inspexerit, παράδειγμα. "Ανθρωπος μὲν ἀνθρώπου διείσει μὲν substantiae quidem debuitionem non incusabit, sed ὅλως οὐδὲν, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι τυχόν· ἀλλ' ὁ corporis potius et animi affectionibus causas atμέν τίς ἐστιν εὐσεβὴς, ὁ δὲ κακόνους, καὶ ὁ μὲν tribuet. Cum ergo una censeatur et sit in Patre ἀσθενὴς καὶ λελωβημένος τὸ σῶμα, σῶος δὲ καὶ εὐ- ac Filio deitatis definitio, aut quomodocunque ρωστος ἕτερος, καὶ ὁ μέν τις βάσκανος, ὁ δὲ ἀγαθός. 850 eam nomines (comparantur enim ut qui sint Αλλ' όταν τις τούτων τὰς αἰτίας ἀκριβῶς κατα- ejusdem generis, utarque eorum verbis ob necesσκέπτηται, τὸν μὲν τῆς αἰτίας [γρ. οὐσίας] ὅρον οὐκ sariam rei explicationem), doceant miseri quidnau αἰτιάσεται, πάθεσι δὲ μᾶλλον σωματικοῖς ἤγουν ψυ- efecisse putent ut Deo ac Patre minor sit Filius? χικοῖς ἀνατίθησι τὰς αἰτίας. Ἑνὸς τοιγαροῦν νοου Num morbus, num segnities et quæcunque acciμένου τε καὶ ὄντος ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τῆς θεό dere solent iis quibus est natura creata? At quis τητος ὅρου, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν τοῦ πρέ ita delirus et ab omni ratione alienus erit, ut tarποντος ἐξοίχοιτο (συγκρίνονται γὰρ ὡς ὁμογενείς, tam blasphemiam vel in aures admittere velit? κεχρήσομαι δὲ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ θεωρήματος καὶ Cum ergo, ut qui ejusdem est.cum naturali Deo τοῖς αὐτοῦ λέγοις), διδασκόντων οἱ τάλανες τί ἄρα generis, Deus ipse quoque sit secundum naturam νομίζουσι παρασκευάσαι τὸν Υἱὸν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι (comparatur enim Patri, nec quidquam prohibet τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; "Αρα πάθος, ἡ ῥᾳθυμία και quominus sit Patri similis), quomodo minor es? ὅτα συμβαίνειν οἶδε τοῖς γενητὴν ἔχουσι τὴν φύσιν; Εἶτα τίς οὕτω ληρήσει καὶ διακείσεται παραλόγως, ὡς καὶ μόνον ἀνασχέσθαι κἂν γοῦν εἰς οἷς ἐλέσθαι τὴν βλασφημίαν; Οτε τοίνυν, ὡς ὁμογενὴς ὑπάρχων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, Θεός ἐστι δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ αὐτὸς (συγκρίνεται γὰρ τῷ Πατρὶ, διακωλύσει δὲ οὐδὲν τὸ ὡσαύτως ἔχειν τῷ φύσαντι), πῶς ἐλάττων ἐστίν; Ἐπειδὴ δὲ ἀμαθέστατά τε καὶ ἀλογώτατα ἐν τοῖς προκειμένοις διεξιών, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, ὅτι μείζων ὁ Πατήρ τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, φέρε τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λότον βραχύ τι περιστείλαντες, καὶ τῆς τῶν προκειμέτων ἐννοία; ἀποδιελόντες διὰ τὸν ἔλεγχον, τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ τῇ τοῦ Πατρὸς συγκρίνωμεν, κατά γε τὸν ἐκείνων λόγον, ἐκεῖνο δὴ πρῶτον εἰπεῖν ἀπαι πήσαντες τὸν τοῦτο φάναι τολμήσαντα, πότερόν ποτε Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ή ἕτερον μέν τι παρὰ τοῦτο, τετιμήσθαί γε μὴν τῇ τῆς θεότητος κλήσει, καθάπερ οὖν ἀμέλει πολλοὶ μὲν ἐν οὐρανῷ θεοὶ καὶ κύριοι, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι λέγονται. Διαβεβαιουμένου μὲν γὰρ ψιλῇ δεδο ξάσθαι προσηγορίᾳ τῆς θεότητος, φημί, τὸν Υἱόν, μὴ μὴν καὶ ὑπάρχειν κατὰ φύσιν αὐτὸν ἀληθῶς τοῦθ᾽ inclamabimus: nos, si natura Deus non est, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τὰ εἰκότα φρονοῦντες ὑπο αντήσομεν, διαρρήδην ανακεκραγότες· ' τᾶν, ὡς εἰ μὴ φύσει Θεός ἐστι, κτίσματι προσκυνοῦμεν ἔτι παρὰ τὸν Κτίσαντα, καὶ οὐχὶ μόνον ἡμεῖς οἱ τόνδε περίγειον ἔχοντες χώρον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν ἁγίων ἀγο γέλων ή πληθύς. Κατηγορήσομεν δὲ καὶ παντὸς Αγίου λοιπόν, Θεὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν εἰρηκότος καὶ ἀληθινόν· μάλιστα δὲ πάντων αἰτιασόμεθα τὸν μας χάριον Ιωάννην εἰρηκότα περὶ αὐτοῦ·. Οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἵνα γινώσκομεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ Quoriam autem veritatis hostis stultissime dicere veritus non est deitate Filii majorem esse Patrem, agedum incarnationis sermonem paululum contrahentes, et a rerum propositarum sensu avellentes propter reprehensionem, deitatem Filii, ut ipsi loquuntur, cum Patris deitate conferamus, rogantes ut qui talia dicere ausus est primum respondeat, utrum Filium, Deus cum sit secundum naturam, Deum esse putet, an aliquid aliud præter istud, verumtamen appellatione deitatis ornatum, quemadmodum nempe multi sunt in calo dii ac domui, multique etiam in terra esse dicuntur. Nam si probetur nuda tantum appellatione deitatis ornatum esse Filium, ipsum tamen non esse vere id quod esse dicitur, jure merito palam et publice 70 | Joan. v, 20. adorare eliaınnum creaturam, non Creatorem, neque nos tantum qui terrenam banc regionem incolimus, sed et ipsam sanctorum angelorum multitudinem. Quin et sanctos omnes accusabimus, quicunque Deum ipsum secundum naturam ac verum prædicarunt; sed maxime omnium beatum Joannem, qui de ipso scripsit:c Scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna”.» Quod si Scripturam reveritus, Deum vere

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. κρινόμενος Υιός, ὡς ὁμογενὴς αὐτῷ, τὴν κατά τι imperfecta non cernitur, sed una et æquatis videγοῦν ἐλάττωσιν ἔχει. Ποῦ δὲ τὸ μεῖον εὑρήσομεν, tur in omnibus: causas tamen alias contingentiὅτε τοῖς ὁμογενέσιν εἷς ἂν ὑπάρχοι τῆς οὐσίας ὄρος; bus, aut iis quæ quovis modo accidunt, esse diciΕκάστης γὰρ οὐσίας ὁ περὶ αὐτῆς λόγος οὐ τέλειος mus. Quod ut pateat, utar exemplo jam allato. μὲν ἔν τισιν, ἀτελὴς δὲ ἐν ἑτέρῳ φαίνεται, ἀλλ᾽ εἰς Homo enim ab homine nullo modo differt, in καὶ ἴσος ἐπὶ πάντων φαίνεται· αἰτίας γε μὴν ἑτέρας quautum sunt homines: sed hic quidem est pius, ἔχειν φαμὲν τῶν συμβεβηκότων έκαστον, ἤτοι προσ- ille nequam; hic infirmus ac corpore mutilus, γεγονότων καθ' όνδηποτούν τρόπον. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν aller firmus ac sanus; ille probus, hic malignus. ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων τὸ ἐξ ἀρχῆς παροίσω Sed si quis horum causas attentius inspexerit, παράδειγμα. "Ανθρωπος μὲν ἀνθρώπου διείσει μὲν substantiae quidem debuitionem non incusabit, sed ὅλως οὐδὲν, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι τυχόν· ἀλλ' ὁ corporis potius et animi affectionibus causas atμέν τίς ἐστιν εὐσεβὴς, ὁ δὲ κακόνους, καὶ ὁ μὲν tribuet. Cum ergo una censeatur et sit in Patre ἀσθενὴς καὶ λελωβημένος τὸ σῶμα, σῶος δὲ καὶ εὐ- ac Filio deitatis definitio, aut quomodocunque ρωστος ἕτερος, καὶ ὁ μέν τις βάσκανος, ὁ δὲ ἀγαθός. 850 eam nomines (comparantur enim ut qui sint Αλλ' όταν τις τούτων τὰς αἰτίας ἀκριβῶς κατα- ejusdem generis, utarque eorum verbis ob necesσκέπτηται, τὸν μὲν τῆς αἰτίας [γρ. οὐσίας] ὅρον οὐκ sariam rei explicationem), doceant miseri quidnau αἰτιάσεται, πάθεσι δὲ μᾶλλον σωματικοῖς ἤγουν ψυ- efecisse putent ut Deo ac Patre minor sit Filius? χικοῖς ἀνατίθησι τὰς αἰτίας. Ἑνὸς τοιγαροῦν νοου Num morbus, num segnities et quæcunque acciμένου τε καὶ ὄντος ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τῆς θεό dere solent iis quibus est natura creata? At quis τητος ὅρου, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν τοῦ πρέ ita delirus et ab omni ratione alienus erit, ut tarποντος ἐξοίχοιτο (συγκρίνονται γὰρ ὡς ὁμογενείς, tam blasphemiam vel in aures admittere velit? κεχρήσομαι δὲ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ θεωρήματος καὶ Cum ergo, ut qui ejusdem est.cum naturali Deo τοῖς αὐτοῦ λέγοις), διδασκόντων οἱ τάλανες τί ἄρα generis, Deus ipse quoque sit secundum naturam νομίζουσι παρασκευάσαι τὸν Υἱὸν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι (comparatur enim Patri, nec quidquam prohibet τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; "Αρα πάθος, ἡ ῥᾳθυμία και quominus sit Patri similis), quomodo minor es? ὅτα συμβαίνειν οἶδε τοῖς γενητὴν ἔχουσι τὴν φύσιν; Εἶτα τίς οὕτω ληρήσει καὶ διακείσεται παραλόγως, ὡς καὶ μόνον ἀνασχέσθαι κἂν γοῦν εἰς οἷς ἐλέσθαι τὴν βλασφημίαν; Οτε τοίνυν, ὡς ὁμογενὴς ὑπάρχων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, Θεός ἐστι δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ αὐτὸς (συγκρίνεται γὰρ τῷ Πατρὶ, διακωλύσει δὲ οὐδὲν τὸ ὡσαύτως ἔχειν τῷ φύσαντι), πῶς ἐλάττων ἐστίν; Ἐπειδὴ δὲ ἀμαθέστατά τε καὶ ἀλογώτατα ἐν τοῖς προκειμένοις διεξιών, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, ὅτι μείζων ὁ Πατήρ τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, φέρε τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λότον βραχύ τι περιστείλαντες, καὶ τῆς τῶν προκειμέτων ἐννοία; ἀποδιελόντες διὰ τὸν ἔλεγχον, τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ τῇ τοῦ Πατρὸς συγκρίνωμεν, κατά γε τὸν ἐκείνων λόγον, ἐκεῖνο δὴ πρῶτον εἰπεῖν ἀπαι πήσαντες τὸν τοῦτο φάναι τολμήσαντα, πότερόν ποτε Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ή ἕτερον μέν τι παρὰ τοῦτο, τετιμήσθαί γε μὴν τῇ τῆς θεότητος κλήσει, καθάπερ οὖν ἀμέλει πολλοὶ μὲν ἐν οὐρανῷ θεοὶ καὶ κύριοι, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι λέγονται. Διαβεβαιουμένου μὲν γὰρ ψιλῇ δεδο ξάσθαι προσηγορίᾳ τῆς θεότητος, φημί, τὸν Υἱόν, μὴ μὴν καὶ ὑπάρχειν κατὰ φύσιν αὐτὸν ἀληθῶς τοῦθ᾽ inclamabimus: nos, si natura Deus non est, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τὰ εἰκότα φρονοῦντες ὑπο αντήσομεν, διαρρήδην ανακεκραγότες· ' τᾶν, ὡς εἰ μὴ φύσει Θεός ἐστι, κτίσματι προσκυνοῦμεν ἔτι παρὰ τὸν Κτίσαντα, καὶ οὐχὶ μόνον ἡμεῖς οἱ τόνδε περίγειον ἔχοντες χώρον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν ἁγίων ἀγο γέλων ή πληθύς. Κατηγορήσομεν δὲ καὶ παντὸς Αγίου λοιπόν, Θεὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν εἰρηκότος καὶ ἀληθινόν· μάλιστα δὲ πάντων αἰτιασόμεθα τὸν μας χάριον Ιωάννην εἰρηκότα περὶ αὐτοῦ·. Οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἵνα γινώσκομεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ Quoriam autem veritatis hostis stultissime dicere veritus non est deitate Filii majorem esse Patrem, agedum incarnationis sermonem paululum contrahentes, et a rerum propositarum sensu avellentes propter reprehensionem, deitatem Filii, ut ipsi loquuntur, cum Patris deitate conferamus, rogantes ut qui talia dicere ausus est primum respondeat, utrum Filium, Deus cum sit secundum naturam, Deum esse putet, an aliquid aliud præter istud, verumtamen appellatione deitatis ornatum, quemadmodum nempe multi sunt in calo dii ac domui, multique etiam in terra esse dicuntur. Nam si probetur nuda tantum appellatione deitatis ornatum esse Filium, ipsum tamen non esse vere id quod esse dicitur, jure merito palam et publice 70 | Joan. v, 20. adorare eliaınnum creaturam, non Creatorem, neque nos tantum qui terrenam banc regionem incolimus, sed et ipsam sanctorum angelorum multitudinem. Quin et sanctos omnes accusabimus, quicunque Deum ipsum secundum naturam ac verum prædicarunt; sed maxime omnium beatum Joannem, qui de ipso scripsit:c Scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna”.» Quod si Scripturam reveritus, Deum vere

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. κρινόμενος Υιός, ὡς ὁμογενὴς αὐτῷ, τὴν κατά τι imperfecta non cernitur, sed una et æquatis videγοῦν ἐλάττωσιν ἔχει. Ποῦ δὲ τὸ μεῖον εὑρήσομεν, tur in omnibus: causas tamen alias contingentiὅτε τοῖς ὁμογενέσιν εἷς ἂν ὑπάρχοι τῆς οὐσίας ὄρος; bus, aut iis quæ quovis modo accidunt, esse diciΕκάστης γὰρ οὐσίας ὁ περὶ αὐτῆς λόγος οὐ τέλειος mus. Quod ut pateat, utar exemplo jam allato. μὲν ἔν τισιν, ἀτελὴς δὲ ἐν ἑτέρῳ φαίνεται, ἀλλ᾽ εἰς Homo enim ab homine nullo modo differt, in καὶ ἴσος ἐπὶ πάντων φαίνεται· αἰτίας γε μὴν ἑτέρας quautum sunt homines: sed hic quidem est pius, ἔχειν φαμὲν τῶν συμβεβηκότων έκαστον, ἤτοι προσ- ille nequam; hic infirmus ac corpore mutilus, γεγονότων καθ' όνδηποτούν τρόπον. Αὐτὸ δὲ δὴ πάλιν aller firmus ac sanus; ille probus, hic malignus. ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων τὸ ἐξ ἀρχῆς παροίσω Sed si quis horum causas attentius inspexerit, παράδειγμα. "Ανθρωπος μὲν ἀνθρώπου διείσει μὲν substantiae quidem debuitionem non incusabit, sed ὅλως οὐδὲν, καθόπερ εἰσὶν ἄνθρωποι τυχόν· ἀλλ' ὁ corporis potius et animi affectionibus causas atμέν τίς ἐστιν εὐσεβὴς, ὁ δὲ κακόνους, καὶ ὁ μὲν tribuet. Cum ergo una censeatur et sit in Patre ἀσθενὴς καὶ λελωβημένος τὸ σῶμα, σῶος δὲ καὶ εὐ- ac Filio deitatis definitio, aut quomodocunque ρωστος ἕτερος, καὶ ὁ μέν τις βάσκανος, ὁ δὲ ἀγαθός. 850 eam nomines (comparantur enim ut qui sint Αλλ' όταν τις τούτων τὰς αἰτίας ἀκριβῶς κατα- ejusdem generis, utarque eorum verbis ob necesσκέπτηται, τὸν μὲν τῆς αἰτίας [γρ. οὐσίας] ὅρον οὐκ sariam rei explicationem), doceant miseri quidnau αἰτιάσεται, πάθεσι δὲ μᾶλλον σωματικοῖς ἤγουν ψυ- efecisse putent ut Deo ac Patre minor sit Filius? χικοῖς ἀνατίθησι τὰς αἰτίας. Ἑνὸς τοιγαροῦν νοου Num morbus, num segnities et quæcunque acciμένου τε καὶ ὄντος ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τῆς θεό dere solent iis quibus est natura creata? At quis τητος ὅρου, ἢ ὅπως ἄν τις εἰπὼν οὐκ ἂν τοῦ πρέ ita delirus et ab omni ratione alienus erit, ut tarποντος ἐξοίχοιτο (συγκρίνονται γὰρ ὡς ὁμογενείς, tam blasphemiam vel in aures admittere velit? κεχρήσομαι δὲ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ θεωρήματος καὶ Cum ergo, ut qui ejusdem est.cum naturali Deo τοῖς αὐτοῦ λέγοις), διδασκόντων οἱ τάλανες τί ἄρα generis, Deus ipse quoque sit secundum naturam νομίζουσι παρασκευάσαι τὸν Υἱὸν ἐν ἐλάττοσιν εἶναι (comparatur enim Patri, nec quidquam prohibet τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; "Αρα πάθος, ἡ ῥᾳθυμία και quominus sit Patri similis), quomodo minor es? ὅτα συμβαίνειν οἶδε τοῖς γενητὴν ἔχουσι τὴν φύσιν; Εἶτα τίς οὕτω ληρήσει καὶ διακείσεται παραλόγως, ὡς καὶ μόνον ἀνασχέσθαι κἂν γοῦν εἰς οἷς ἐλέσθαι τὴν βλασφημίαν; Οτε τοίνυν, ὡς ὁμογενὴς ὑπάρχων τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ, Θεός ἐστι δηλονότι κατὰ φύσιν καὶ αὐτὸς (συγκρίνεται γὰρ τῷ Πατρὶ, διακωλύσει δὲ οὐδὲν τὸ ὡσαύτως ἔχειν τῷ φύσαντι), πῶς ἐλάττων ἐστίν; Ἐπειδὴ δὲ ἀμαθέστατά τε καὶ ἀλογώτατα ἐν τοῖς προκειμένοις διεξιών, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν ὁ τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, ὅτι μείζων ὁ Πατήρ τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, φέρε τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας τὸν λότον βραχύ τι περιστείλαντες, καὶ τῆς τῶν προκειμέτων ἐννοία; ἀποδιελόντες διὰ τὸν ἔλεγχον, τὴν θεότητα τοῦ Υἱοῦ τῇ τοῦ Πατρὸς συγκρίνωμεν, κατά γε τὸν ἐκείνων λόγον, ἐκεῖνο δὴ πρῶτον εἰπεῖν ἀπαι πήσαντες τὸν τοῦτο φάναι τολμήσαντα, πότερόν ποτε Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ή ἕτερον μέν τι παρὰ τοῦτο, τετιμήσθαί γε μὴν τῇ τῆς θεότητος κλήσει, καθάπερ οὖν ἀμέλει πολλοὶ μὲν ἐν οὐρανῷ θεοὶ καὶ κύριοι, πολλοὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς εἶναι λέγονται. Διαβεβαιουμένου μὲν γὰρ ψιλῇ δεδο ξάσθαι προσηγορίᾳ τῆς θεότητος, φημί, τὸν Υἱόν, μὴ μὴν καὶ ὑπάρχειν κατὰ φύσιν αὐτὸν ἀληθῶς τοῦθ᾽ inclamabimus: nos, si natura Deus non est, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, τὰ εἰκότα φρονοῦντες ὑπο αντήσομεν, διαρρήδην ανακεκραγότες· ' τᾶν, ὡς εἰ μὴ φύσει Θεός ἐστι, κτίσματι προσκυνοῦμεν ἔτι παρὰ τὸν Κτίσαντα, καὶ οὐχὶ μόνον ἡμεῖς οἱ τόνδε περίγειον ἔχοντες χώρον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τῶν ἁγίων ἀγο γέλων ή πληθύς. Κατηγορήσομεν δὲ καὶ παντὸς Αγίου λοιπόν, Θεὸν αὐτὸν κατὰ φύσιν εἰρηκότος καὶ ἀληθινόν· μάλιστα δὲ πάντων αἰτιασόμεθα τὸν μας χάριον Ιωάννην εἰρηκότα περὶ αὐτοῦ·. Οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἵνα γινώσκομεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ Quoriam autem veritatis hostis stultissime dicere veritus non est deitate Filii majorem esse Patrem, agedum incarnationis sermonem paululum contrahentes, et a rerum propositarum sensu avellentes propter reprehensionem, deitatem Filii, ut ipsi loquuntur, cum Patris deitate conferamus, rogantes ut qui talia dicere ausus est primum respondeat, utrum Filium, Deus cum sit secundum naturam, Deum esse putet, an aliquid aliud præter istud, verumtamen appellatione deitatis ornatum, quemadmodum nempe multi sunt in calo dii ac domui, multique etiam in terra esse dicuntur. Nam si probetur nuda tantum appellatione deitatis ornatum esse Filium, ipsum tamen non esse vere id quod esse dicitur, jure merito palam et publice 70 | Joan. v, 20. adorare eliaınnum creaturam, non Creatorem, neque nos tantum qui terrenam banc regionem incolimus, sed et ipsam sanctorum angelorum multitudinem. Quin et sanctos omnes accusabimus, quicunque Deum ipsum secundum naturam ac verum prædicarunt; sed maxime omnium beatum Joannem, qui de ipso scripsit:c Scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna”.» Quod si Scripturam reveritus, Deum vere

ipsum nuncupabit, et ita esse sentiet, atque hoc ἀληθινῷ αὐτοῦ Υἱῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ molo aliqua saltem ex parte minorem esse Patre existimat; numquid alium nobis Deum invexit a naturali quidem cum Patre relatione penitus resectum, et qui propria quidem in hypostasi aliqua esse concipiatur, non tamen in Dei ac Patris. substantia 851 inexsistat? Nemini, opinor, obscurum istud est. Nam si nihil seipso majus est aut minus, sed aliquo minore majus, aut majore aliquo minus, nunquid necesse est duos plane fateri Deos esse secundum naturam ac veros, ut hic quidem major intelligatur, ille vero ipso minor? Igio tur periit funditus Ecclesia fides, si credimus illis, nec unus super nos est Deus, sed duo. Cujusnam ergo templa dicti sumus, secundum Scripturas, nisi ejus qui suum in nostris animabus Spiritum collocavit? Cum ergo inveniamus ex sacris Litteris non Patris solum, sed et Filii Spiritum nuncupari, quid philosophabimur? Aut quid sentire nos decebit? Utro amborum rejecto, alterum esse Deum dicemus? Nam si duos Deos, minorem et majorem admittemus, et ambos in nostris animis inhabitare dicemus per proprios ac peculiares Spiritus, templa Deorum facti demum deprehendemur: et duo in nobis Spiritus habitant, major nimirum et minor, pro ratione naturæ eorum qui ipsos dederunt. Quis ergo talia istos vomentes ferat? Aut quis eorum qui apud illos sunt, indoctum ac valde ridiculum sermonem esse non videbit, si eorum quæ antea diximus sensum attendat? Sed forsan coactus duos secundum naturam fateri Deos, siquidem major hic est, ille minor, ad illud sibi tritum ac familiare se conferet, nempe ut propriam et peculiarem quamdam naturam Filium habere dicat, si nec creata prorsus exsolutus sit, neque aden Dei ac Patris natura plane excidat. Nam qui creaturam aut opus dicere aperte non verentur, ad istiusmodi verborum confugiunt elegantias, urbaniorem quodammodo excogitantes blasphemiam. Cum ergo ita se habere Filium dicant, ut neque Deus secundum naturam in totum sit, nec inter creaturas plane censeatur, sed medium quemdam exsistere, ut et Dei ac Patris dignitate sit inferior, - et supra creaturarum gloriam emineat: primum quidem dicemus nullam esse rationem quæ eis permiserit decernere ac loqui quæ velint. Aut enim fidem nobis ex sacris divinisque Litteris faciant, aut si nulla ex parte probare possunt quod dicunt, pudeat ipsos ex suo sensu de lide statuere. Verumntamen cum præ mentis inopia temere id effuderint, ad eorum propositionem me convertam, et sic eos rursus aggrediar. ἀληθινὸς Θεὸς καὶ ζωὴ ἡ αἰώνιος.. Εἰ δὲ πᾶσαν ὁμοῦ δυσωπούμενος τὴν θεόπνευστον Γραφήν, Θεὸν ὄντως αὐτὸν προσερεῖ καὶ ὑπάρχειν οὕτω διακείσε - ται, πιστεύειν τε οὕτω μειονεκτεῖσθαι τοῦ Πατρὸς κατά τι γοῦν ὅλως ὑπολαμβάνει· ἆρ᾽ οὐχ ἕτερον ἡμῖν εἰσκεκόμικς Θεόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα σχέ σεως φυσικής ολοκλήρως διακεκομμένον, καὶ ἐν ἰδί μέν τινι νοούμενον ὑποστάσει, μὴ μὴν ἐνυπάρχειν τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσία; Αλλ', οἶμαι, δῆλον ἅπασι τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Εἰ γὰρ οὐδὲν ἑαυτοῦ μεῖζον ἢ ἔλαττον, ἀλλ' ἐλάττονος μέν τινος μεῖζόν τι νοεῖται, μείζονος δέ τινος ἔλαττον, πότερόν πως οὐκ ἀνάγκη δύο δὴ πάντως ὁμολογῆσαι Θεοὺς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινούς, ἵνα ὁ μὲν νοῆται μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων αὐτοῦ; Οὐκοῦν οἴχεται μὲν ἤδη καὶ ἀνατέτραπται κατ' ἐκείνους τῆς Ἐκκλησίας ἡ πίστις· Θεὸς δὲ οὐχ εἷς ἐφ' ἡμᾶς, ἀλλὰ δύο λοιπόν. Τίνος οὖν ἄρα ναοί κεχρηματίκαμεν, κατὰ τὰς Γραφάς; ἢ δῆλον ὅτι τοῦ τὸ ἴδιον Πνεῦμα ταῖς ἡμετέραις ἐγκατοικήσαντος [γρ. ἐγκατοικίσαντος] ψυχαῖς; Οταν οὖν εὑρίσκω μεν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, οὐχὶ τοῦ Πατρὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα λεγόμενον, τί λογισόμεθα; Τί δὲ προσῆκε φρονεῖν; Τίνα τῶν δύο παρωσάμενοι, τὸν ἕτερον εἶναι Θεὸν λέγομεν; Εἰ μὲν οὖν δύο Θεοὺς, τὸν ἐλάττω τε καὶ τὸν μείζω παρα δεξόμεθα, ἄμφω τε ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐναυλίζει σθαι φήσομεν διὰ τῶν ἰδίων Πνευμάτων, ναοὶ θεῶν ἤδη γεγονότες άλωσόμεθα· δύο δὲ ἡμῖν ἐνοικεῖ Πνεύ ματα, μεῖζόν τε καὶ ἔλαττον, ἀναλόγως τῇ φύσει των δεδοκότων αὐτά. Τίς οὖν ἄρα τῶν τοιούτων εμετών ἀνέξεται; Τίς δὲ τῶν παρ' ἐκείνοις ἀμαθῆ τε καὶ γελοιότατον οὐ κατάγεται λόγον, τὴν τῶν εἰρημένων ἀρτίως ἡμῖν διασκεψάμενος ἔννοιαν; Αλλ' ἴσως ἀναγκαζόμενος δύο κατὰ φύσιν ὁμολογήσαι Θεούς, εἴπερ ὁ μέν ἐστι μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων, ἐπ' ἐκεῖνο βαδιεῖται τὸ σύνηθές τε καὶ τετριμμένον αὐτῷ, φημὶ δὴ τὸ φύσιν ἰδίαν τινὰ λέγειν ἔχειν τὸν Υἱὸν, εἰ μήτε τῆς γενητῆς ἀπήλλακται παντελῶς, μήτε μὴν ὁλοκλήρως ἀποπίπτει τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οι γὰρ κτίσμα καὶ ποίημα λέγειν ἐναργῶς οὐ παραιτούμενοι, ἐπὶ τὰς τῶν τοιούτων ρημάτων καταφεύ γουσι κομψείας, ἀστειοτέραν ὥσπερ ἐπινοοῦντες τὴν δυσφημίαν. Οταν τοίνυν οὕτως ἔχειν λέγωμεν [γρ. λέγωσιν] τὸν Υἱόν, ὡς μήτε Θεὸν κατὰ φύσιν ὁλοκλή ρως ὑπάρχειν αὐτὸν, μήτε μὴν ἐν κτίσμασιν ολοκλή ρως τελεῖν, εἶναι δέ τινα μέσον, ὡς καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξίας ἀπολιμπάνεσθαι, καὶ τὴν τῶν κτισμάτων ὑπεράλλεσθαι δόξαν· πρῶτον μὲν ἐροῦμεν, ὡς οὐδεὶς αὐτοῖς ἐπέτρεψε λόγος νομοθετεῖν & βού λονται καὶ λαλεῖν. Η γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν ἱερῶν τε καὶ θείων πληροφορούντων Γραμμάτων, ἢ μηδαμόθεν μεμαρτυρημένον τὸν ἴδιον ἔχοντες λόγον, αἰσχυνέσθωσαν τὰ ἀπὸ γνώμης ἰδίας ἐπὶ πίστει διοριζόμενοι. Πλὴν ἐπείπερ αὐτοῖς καὶ τοῦτο παρέστη ἐξ ἀκρίτου λέγειν φρενοβλαβείας, ἐπὶ τὴν αὐτῶν βαδιοῦμαι πρότασιν, ἐρῶ δὲ δὴ πάλιν. Si sola homogenea comparationem inter se proprie susceperint, et seipsum proprie 852 Den ac Patri comparari Filius voluit, apertissime dicens: ‹ Pater major me est,» quomodo necesse non est Εἰ γὰρ μόνα τὰ ὁμοειδῆ τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρι σιν κυρίως ἂν ἐπιδέξαιτο, συγκρίνεσθαι δὲ δεῖν ἑαυ τὸν κυρίως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δεδοκίμασεν ὁ Υἱός. σαφέστατα λέγων· «Ο Πατὴρ μείζων μου ἐστί, ο τῶν

ipsum nuncupabit, et ita esse sentiet, atque hoc ἀληθινῷ αὐτοῦ Υἱῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ molo aliqua saltem ex parte minorem esse Patre existimat; numquid alium nobis Deum invexit a naturali quidem cum Patre relatione penitus resectum, et qui propria quidem in hypostasi aliqua esse concipiatur, non tamen in Dei ac Patris. substantia 851 inexsistat? Nemini, opinor, obscurum istud est. Nam si nihil seipso majus est aut minus, sed aliquo minore majus, aut majore aliquo minus, nunquid necesse est duos plane fateri Deos esse secundum naturam ac veros, ut hic quidem major intelligatur, ille vero ipso minor? Igio tur periit funditus Ecclesia fides, si credimus illis, nec unus super nos est Deus, sed duo. Cujusnam ergo templa dicti sumus, secundum Scripturas, nisi ejus qui suum in nostris animabus Spiritum collocavit? Cum ergo inveniamus ex sacris Litteris non Patris solum, sed et Filii Spiritum nuncupari, quid philosophabimur? Aut quid sentire nos decebit? Utro amborum rejecto, alterum esse Deum dicemus? Nam si duos Deos, minorem et majorem admittemus, et ambos in nostris animis inhabitare dicemus per proprios ac peculiares Spiritus, templa Deorum facti demum deprehendemur: et duo in nobis Spiritus habitant, major nimirum et minor, pro ratione naturæ eorum qui ipsos dederunt. Quis ergo talia istos vomentes ferat? Aut quis eorum qui apud illos sunt, indoctum ac valde ridiculum sermonem esse non videbit, si eorum quæ antea diximus sensum attendat? Sed forsan coactus duos secundum naturam fateri Deos, siquidem major hic est, ille minor, ad illud sibi tritum ac familiare se conferet, nempe ut propriam et peculiarem quamdam naturam Filium habere dicat, si nec creata prorsus exsolutus sit, neque aden Dei ac Patris natura plane excidat. Nam qui creaturam aut opus dicere aperte non verentur, ad istiusmodi verborum confugiunt elegantias, urbaniorem quodammodo excogitantes blasphemiam. Cum ergo ita se habere Filium dicant, ut neque Deus secundum naturam in totum sit, nec inter creaturas plane censeatur, sed medium quemdam exsistere, ut et Dei ac Patris dignitate sit inferior, - et supra creaturarum gloriam emineat: primum quidem dicemus nullam esse rationem quæ eis permiserit decernere ac loqui quæ velint. Aut enim fidem nobis ex sacris divinisque Litteris faciant, aut si nulla ex parte probare possunt quod dicunt, pudeat ipsos ex suo sensu de lide statuere. Verumntamen cum præ mentis inopia temere id effuderint, ad eorum propositionem me convertam, et sic eos rursus aggrediar. ἀληθινὸς Θεὸς καὶ ζωὴ ἡ αἰώνιος.. Εἰ δὲ πᾶσαν ὁμοῦ δυσωπούμενος τὴν θεόπνευστον Γραφήν, Θεὸν ὄντως αὐτὸν προσερεῖ καὶ ὑπάρχειν οὕτω διακείσε - ται, πιστεύειν τε οὕτω μειονεκτεῖσθαι τοῦ Πατρὸς κατά τι γοῦν ὅλως ὑπολαμβάνει· ἆρ᾽ οὐχ ἕτερον ἡμῖν εἰσκεκόμικς Θεόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα σχέ σεως φυσικής ολοκλήρως διακεκομμένον, καὶ ἐν ἰδί μέν τινι νοούμενον ὑποστάσει, μὴ μὴν ἐνυπάρχειν τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσία; Αλλ', οἶμαι, δῆλον ἅπασι τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Εἰ γὰρ οὐδὲν ἑαυτοῦ μεῖζον ἢ ἔλαττον, ἀλλ' ἐλάττονος μέν τινος μεῖζόν τι νοεῖται, μείζονος δέ τινος ἔλαττον, πότερόν πως οὐκ ἀνάγκη δύο δὴ πάντως ὁμολογῆσαι Θεοὺς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινούς, ἵνα ὁ μὲν νοῆται μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων αὐτοῦ; Οὐκοῦν οἴχεται μὲν ἤδη καὶ ἀνατέτραπται κατ' ἐκείνους τῆς Ἐκκλησίας ἡ πίστις· Θεὸς δὲ οὐχ εἷς ἐφ' ἡμᾶς, ἀλλὰ δύο λοιπόν. Τίνος οὖν ἄρα ναοί κεχρηματίκαμεν, κατὰ τὰς Γραφάς; ἢ δῆλον ὅτι τοῦ τὸ ἴδιον Πνεῦμα ταῖς ἡμετέραις ἐγκατοικήσαντος [γρ. ἐγκατοικίσαντος] ψυχαῖς; Οταν οὖν εὑρίσκω μεν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, οὐχὶ τοῦ Πατρὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα λεγόμενον, τί λογισόμεθα; Τί δὲ προσῆκε φρονεῖν; Τίνα τῶν δύο παρωσάμενοι, τὸν ἕτερον εἶναι Θεὸν λέγομεν; Εἰ μὲν οὖν δύο Θεοὺς, τὸν ἐλάττω τε καὶ τὸν μείζω παρα δεξόμεθα, ἄμφω τε ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐναυλίζει σθαι φήσομεν διὰ τῶν ἰδίων Πνευμάτων, ναοὶ θεῶν ἤδη γεγονότες άλωσόμεθα· δύο δὲ ἡμῖν ἐνοικεῖ Πνεύ ματα, μεῖζόν τε καὶ ἔλαττον, ἀναλόγως τῇ φύσει των δεδοκότων αὐτά. Τίς οὖν ἄρα τῶν τοιούτων εμετών ἀνέξεται; Τίς δὲ τῶν παρ' ἐκείνοις ἀμαθῆ τε καὶ γελοιότατον οὐ κατάγεται λόγον, τὴν τῶν εἰρημένων ἀρτίως ἡμῖν διασκεψάμενος ἔννοιαν; Αλλ' ἴσως ἀναγκαζόμενος δύο κατὰ φύσιν ὁμολογήσαι Θεούς, εἴπερ ὁ μέν ἐστι μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων, ἐπ' ἐκεῖνο βαδιεῖται τὸ σύνηθές τε καὶ τετριμμένον αὐτῷ, φημὶ δὴ τὸ φύσιν ἰδίαν τινὰ λέγειν ἔχειν τὸν Υἱὸν, εἰ μήτε τῆς γενητῆς ἀπήλλακται παντελῶς, μήτε μὴν ὁλοκλήρως ἀποπίπτει τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οι γὰρ κτίσμα καὶ ποίημα λέγειν ἐναργῶς οὐ παραιτούμενοι, ἐπὶ τὰς τῶν τοιούτων ρημάτων καταφεύ γουσι κομψείας, ἀστειοτέραν ὥσπερ ἐπινοοῦντες τὴν δυσφημίαν. Οταν τοίνυν οὕτως ἔχειν λέγωμεν [γρ. λέγωσιν] τὸν Υἱόν, ὡς μήτε Θεὸν κατὰ φύσιν ὁλοκλή ρως ὑπάρχειν αὐτὸν, μήτε μὴν ἐν κτίσμασιν ολοκλή ρως τελεῖν, εἶναι δέ τινα μέσον, ὡς καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξίας ἀπολιμπάνεσθαι, καὶ τὴν τῶν κτισμάτων ὑπεράλλεσθαι δόξαν· πρῶτον μὲν ἐροῦμεν, ὡς οὐδεὶς αὐτοῖς ἐπέτρεψε λόγος νομοθετεῖν & βού λονται καὶ λαλεῖν. Η γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν ἱερῶν τε καὶ θείων πληροφορούντων Γραμμάτων, ἢ μηδαμόθεν μεμαρτυρημένον τὸν ἴδιον ἔχοντες λόγον, αἰσχυνέσθωσαν τὰ ἀπὸ γνώμης ἰδίας ἐπὶ πίστει διοριζόμενοι. Πλὴν ἐπείπερ αὐτοῖς καὶ τοῦτο παρέστη ἐξ ἀκρίτου λέγειν φρενοβλαβείας, ἐπὶ τὴν αὐτῶν βαδιοῦμαι πρότασιν, ἐρῶ δὲ δὴ πάλιν. Si sola homogenea comparationem inter se proprie susceperint, et seipsum proprie 852 Den ac Patri comparari Filius voluit, apertissime dicens: ‹ Pater major me est,» quomodo necesse non est Εἰ γὰρ μόνα τὰ ὁμοειδῆ τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρι σιν κυρίως ἂν ἐπιδέξαιτο, συγκρίνεσθαι δὲ δεῖν ἑαυ τὸν κυρίως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δεδοκίμασεν ὁ Υἱός. σαφέστατα λέγων· «Ο Πατὴρ μείζων μου ἐστί, ο τῶν

ipsum nuncupabit, et ita esse sentiet, atque hoc ἀληθινῷ αὐτοῦ Υἱῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ molo aliqua saltem ex parte minorem esse Patre existimat; numquid alium nobis Deum invexit a naturali quidem cum Patre relatione penitus resectum, et qui propria quidem in hypostasi aliqua esse concipiatur, non tamen in Dei ac Patris. substantia 851 inexsistat? Nemini, opinor, obscurum istud est. Nam si nihil seipso majus est aut minus, sed aliquo minore majus, aut majore aliquo minus, nunquid necesse est duos plane fateri Deos esse secundum naturam ac veros, ut hic quidem major intelligatur, ille vero ipso minor? Igio tur periit funditus Ecclesia fides, si credimus illis, nec unus super nos est Deus, sed duo. Cujusnam ergo templa dicti sumus, secundum Scripturas, nisi ejus qui suum in nostris animabus Spiritum collocavit? Cum ergo inveniamus ex sacris Litteris non Patris solum, sed et Filii Spiritum nuncupari, quid philosophabimur? Aut quid sentire nos decebit? Utro amborum rejecto, alterum esse Deum dicemus? Nam si duos Deos, minorem et majorem admittemus, et ambos in nostris animis inhabitare dicemus per proprios ac peculiares Spiritus, templa Deorum facti demum deprehendemur: et duo in nobis Spiritus habitant, major nimirum et minor, pro ratione naturæ eorum qui ipsos dederunt. Quis ergo talia istos vomentes ferat? Aut quis eorum qui apud illos sunt, indoctum ac valde ridiculum sermonem esse non videbit, si eorum quæ antea diximus sensum attendat? Sed forsan coactus duos secundum naturam fateri Deos, siquidem major hic est, ille minor, ad illud sibi tritum ac familiare se conferet, nempe ut propriam et peculiarem quamdam naturam Filium habere dicat, si nec creata prorsus exsolutus sit, neque aden Dei ac Patris natura plane excidat. Nam qui creaturam aut opus dicere aperte non verentur, ad istiusmodi verborum confugiunt elegantias, urbaniorem quodammodo excogitantes blasphemiam. Cum ergo ita se habere Filium dicant, ut neque Deus secundum naturam in totum sit, nec inter creaturas plane censeatur, sed medium quemdam exsistere, ut et Dei ac Patris dignitate sit inferior, - et supra creaturarum gloriam emineat: primum quidem dicemus nullam esse rationem quæ eis permiserit decernere ac loqui quæ velint. Aut enim fidem nobis ex sacris divinisque Litteris faciant, aut si nulla ex parte probare possunt quod dicunt, pudeat ipsos ex suo sensu de lide statuere. Verumntamen cum præ mentis inopia temere id effuderint, ad eorum propositionem me convertam, et sic eos rursus aggrediar. ἀληθινὸς Θεὸς καὶ ζωὴ ἡ αἰώνιος.. Εἰ δὲ πᾶσαν ὁμοῦ δυσωπούμενος τὴν θεόπνευστον Γραφήν, Θεὸν ὄντως αὐτὸν προσερεῖ καὶ ὑπάρχειν οὕτω διακείσε - ται, πιστεύειν τε οὕτω μειονεκτεῖσθαι τοῦ Πατρὸς κατά τι γοῦν ὅλως ὑπολαμβάνει· ἆρ᾽ οὐχ ἕτερον ἡμῖν εἰσκεκόμικς Θεόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα σχέ σεως φυσικής ολοκλήρως διακεκομμένον, καὶ ἐν ἰδί μέν τινι νοούμενον ὑποστάσει, μὴ μὴν ἐνυπάρχειν τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσία; Αλλ', οἶμαι, δῆλον ἅπασι τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Εἰ γὰρ οὐδὲν ἑαυτοῦ μεῖζον ἢ ἔλαττον, ἀλλ' ἐλάττονος μέν τινος μεῖζόν τι νοεῖται, μείζονος δέ τινος ἔλαττον, πότερόν πως οὐκ ἀνάγκη δύο δὴ πάντως ὁμολογῆσαι Θεοὺς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινούς, ἵνα ὁ μὲν νοῆται μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων αὐτοῦ; Οὐκοῦν οἴχεται μὲν ἤδη καὶ ἀνατέτραπται κατ' ἐκείνους τῆς Ἐκκλησίας ἡ πίστις· Θεὸς δὲ οὐχ εἷς ἐφ' ἡμᾶς, ἀλλὰ δύο λοιπόν. Τίνος οὖν ἄρα ναοί κεχρηματίκαμεν, κατὰ τὰς Γραφάς; ἢ δῆλον ὅτι τοῦ τὸ ἴδιον Πνεῦμα ταῖς ἡμετέραις ἐγκατοικήσαντος [γρ. ἐγκατοικίσαντος] ψυχαῖς; Οταν οὖν εὑρίσκω μεν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, οὐχὶ τοῦ Πατρὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ Υἱοῦ Πνεῦμα λεγόμενον, τί λογισόμεθα; Τί δὲ προσῆκε φρονεῖν; Τίνα τῶν δύο παρωσάμενοι, τὸν ἕτερον εἶναι Θεὸν λέγομεν; Εἰ μὲν οὖν δύο Θεοὺς, τὸν ἐλάττω τε καὶ τὸν μείζω παρα δεξόμεθα, ἄμφω τε ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐναυλίζει σθαι φήσομεν διὰ τῶν ἰδίων Πνευμάτων, ναοὶ θεῶν ἤδη γεγονότες άλωσόμεθα· δύο δὲ ἡμῖν ἐνοικεῖ Πνεύ ματα, μεῖζόν τε καὶ ἔλαττον, ἀναλόγως τῇ φύσει των δεδοκότων αὐτά. Τίς οὖν ἄρα τῶν τοιούτων εμετών ἀνέξεται; Τίς δὲ τῶν παρ' ἐκείνοις ἀμαθῆ τε καὶ γελοιότατον οὐ κατάγεται λόγον, τὴν τῶν εἰρημένων ἀρτίως ἡμῖν διασκεψάμενος ἔννοιαν; Αλλ' ἴσως ἀναγκαζόμενος δύο κατὰ φύσιν ὁμολογήσαι Θεούς, εἴπερ ὁ μέν ἐστι μείζων, ὁ δὲ ἐλάττων, ἐπ' ἐκεῖνο βαδιεῖται τὸ σύνηθές τε καὶ τετριμμένον αὐτῷ, φημὶ δὴ τὸ φύσιν ἰδίαν τινὰ λέγειν ἔχειν τὸν Υἱὸν, εἰ μήτε τῆς γενητῆς ἀπήλλακται παντελῶς, μήτε μὴν ὁλοκλήρως ἀποπίπτει τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οι γὰρ κτίσμα καὶ ποίημα λέγειν ἐναργῶς οὐ παραιτούμενοι, ἐπὶ τὰς τῶν τοιούτων ρημάτων καταφεύ γουσι κομψείας, ἀστειοτέραν ὥσπερ ἐπινοοῦντες τὴν δυσφημίαν. Οταν τοίνυν οὕτως ἔχειν λέγωμεν [γρ. λέγωσιν] τὸν Υἱόν, ὡς μήτε Θεὸν κατὰ φύσιν ὁλοκλή ρως ὑπάρχειν αὐτὸν, μήτε μὴν ἐν κτίσμασιν ολοκλή ρως τελεῖν, εἶναι δέ τινα μέσον, ὡς καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀξίας ἀπολιμπάνεσθαι, καὶ τὴν τῶν κτισμάτων ὑπεράλλεσθαι δόξαν· πρῶτον μὲν ἐροῦμεν, ὡς οὐδεὶς αὐτοῖς ἐπέτρεψε λόγος νομοθετεῖν & βού λονται καὶ λαλεῖν. Η γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν ἱερῶν τε καὶ θείων πληροφορούντων Γραμμάτων, ἢ μηδαμόθεν μεμαρτυρημένον τὸν ἴδιον ἔχοντες λόγον, αἰσχυνέσθωσαν τὰ ἀπὸ γνώμης ἰδίας ἐπὶ πίστει διοριζόμενοι. Πλὴν ἐπείπερ αὐτοῖς καὶ τοῦτο παρέστη ἐξ ἀκρίτου λέγειν φρενοβλαβείας, ἐπὶ τὴν αὐτῶν βαδιοῦμαι πρότασιν, ἐρῶ δὲ δὴ πάλιν. Si sola homogenea comparationem inter se proprie susceperint, et seipsum proprie 852 Den ac Patri comparari Filius voluit, apertissime dicens: ‹ Pater major me est,» quomodo necesse non est Εἰ γὰρ μόνα τὰ ὁμοειδῆ τὴν πρὸς ἄλληλα σύγκρι σιν κυρίως ἂν ἐπιδέξαιτο, συγκρίνεσθαι δὲ δεῖν ἑαυ τὸν κυρίως τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δεδοκίμασεν ὁ Υἱός. σαφέστατα λέγων· «Ο Πατὴρ μείζων μου ἐστί, ο τῶν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. οὐκ ἀνάγκη τοιοῦτον νοεῖσθαι καὶ τὸν Πατέρα, ὁποῖος talen quoque Patrem censeri, qualis a vobis Fibus dicitur? At quidnam inde sequitur? Omnis illa vestra in nihilum abit propositio. Quatenus enim Pater a vobis major Filio dicitur, creatura auteu minor, media quædam est ex sententia vestra natura Unigeniti. Natura autem Patris in Filii naturam depressa, cujusnam tandem erit medius, si non sit qui supra sit positus et emineat? Quod si, ut aiunt, ut homogeneus Patri comparatur, quomodo non una in ambobus erit substantiæ ratio? Cum autem Patris gloriam ad ejus qui ex vestra sententia minor est, gloriam deducacis, Filium consubstantialem esse Patri fateri nolentes, sed eum potius minorem esse statuentes, nunquid spine instar succrescere blasphemiam animadverἂν λέγοιτο παρ' ὑμῶν ὁ Υἱός; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὅλον ὑμῖν εἰς τὸ μηδὲν καταστρέφει τὸ θεώρημα. Ἕως μὲν γὰρ μείζων λέγεται τοῦ Υἱοῦ παρ' ὑμῶν ὁ Πατήρ, ἡ δὲ κτίσις ἐλάττων, μέση τις ἦν καθ' ὑμᾶς ἡ τοῦ Μονογενούς φύσις. Καταβιβασθείσης δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν Υἱοῦ, τίνος ἔσται μέσος λοιπόν, οὐκ ὄντος ἔτι τοῦ ὑπερκειμένου καὶ ὑπερέχοντος; Εἰ δὲ, καθά φησιν, ὡς ὁμογενῆς ὁμογενεῖ τῷ Πατρὶ > συγκρίνεται, πῶς οὐχ εἷς ἐπ' ἀμφοῖν ὁ τῆς οὐσίας Έσται λόγος; Παραιτούμενοι δὲ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον ὑπάρχειν ὁμολογεῖν τῷ Πατρὶ, τιθεῖν δὲ μᾶλλον αύτ τὸν ἐν ἐλάττοσι, καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς κατεσπάσατε δόξαν εἰς τὴν τοῦ καθ' ὑμᾶς ἐλάττονός τε καὶ μειονεκτουμένου, ἆρ᾽ οὐχ ὁρᾶτε λοιπὸν ἀκάνθης δίκην ἀνατέλλουσαν την δυσφημίαν; "Αρ' οὐχὶ ρίζα πιο titis? Nonne radix amaritudinis sursum gerniκρίας άνω φύουσα τὴν τῶν οὕτω διακειμένων καρτ δίαν παρενοχλεί; Τί τοίνυν, ἀφέντες τὸν εὐθῆ τῆς ἀληθείας λόγον, εἰς τοσαύτην ἀτοπίαν παρελαύνετε λογισμῶν; Δότε δή, δότε τῷ ὁμογενεῖ καθ' ὑμᾶς τὸ ἐν ἰσότητι κεῖσθαι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὕτω γὰρ εἷς ἔσται Θεός, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενός τε καὶ δοξολογούμενος, πρός τε ήδη ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Καὶ νῦν εἴρηκα ὑμῖν πριν γενέσθαι, ἵνα όταν γένηται πιστεύσητε. nans eorum qui ita sentiunt cor obturbat? Cur itaque, relicta veritatis recta ratione, in tantam ratiocinationum absurditatem deflectitis? Dale, quæso, date homogeneo, ut vultis, Filio, cum Deo ac Patre æqualitatem. Sic enim unus erit Deus quem in sancta et consubstantiali Trinitate, cum nos ipsi, tuun sancti angeli, adoramus et glorifcamus. XIV, 29. Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Certum pignus eorum quæ fore speramus eorum est prædictio. Confirmat igitur cor discipulorumi, et firmiter credere jubet Christus se vere ad Patrem cœlestem reverti, regnaturum cum eo atque una consessurum, ut qui Deus sit, et ex ipso secundum naturam ut Deus genitus. Nec enim de mea absentia, inquit, secundum carnem (semper enim vobiscum ero, ut Deus), perinde ac de sanctorum prophetarum absentia judicate. Hi enim, de terra conditi et suae naturæ debitum persolventes, subtracti sunt, et legem hominibus convenientem inierunt: Deus autem cum ego sim secunduin naturam, non perinde ac homines per me facti, resurrectionis tempus exspectabo: vivo enim senper, vita cum sim secundum naturam; et mittam Paracletum, meamque vobis pacem dabo, neque mentiar, sed ut promissionis compotes et sancti Spiritus 853 illustrati gratia, mea verba vera Ασφαλὲς ἐνέχυρον τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ή περὶ αὐτῶν ὁρᾶται πρόῤῥησις. Βεβαιοί τοιγαρούν τῶν μαθητῶν τὴν καρδίαν, καὶ ἀραρότως φρονεῖν ἀναπείθει Χριστός, ότιπερ ἄνεισιν ἀληθῶς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, συμβασιλεύσων τε αὐτῷ καὶ συνεδρεύσων, ὡς Θεὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὡς Θεὸς γεγεννημένος. Μὴ γὰρ δὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἀπόλειψιν, τὴν κατὰ σάρκα καὶ ἐμφανῆ (συνἔσομαι γὰρ ὑμῖν, ὡς Θεός, διὰ παντὸς), ἐν ἴσῳ λογί σησθε τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν. Οἱ μὲν γὰρ, ἅτε δή καὶ ἀπὸ γῆς γεγονότες καὶ τῇ ἰδίᾳ φύσει τὸ χρεών ἀποτίσαντες, συνεστάλησαν τε καὶ κεχωρήκασιν εἰς τὸν ἀνθρώποις πρέποντα νόμον· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἐγώ, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς δι' ἐμαυτοῦ γεγονόσι κείσομαι, τὸν τῆς ἀναστάσεως περιμένων καιρόν· ζῷ γὰρ ἀεὶ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· καὶ ἀποστελῶ τὸν Παράκλητον, επιδώσω δὲ ὑμῖν καὶ εἰν ρήνην τὴν ἐμὴν, καὶ οὐ διαψεύσομαι, ἀλλ᾽ ἵνα τυ χόντες τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος esse fateamini, in recordationem, uti dixi, facto λελαμπρυσμένοι χάριτι, τοῖς ἐμοῖς λόγοις επιψηφί σεσθε τὴν ἀλήθειαν, εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔφην, μετὰ τὴν πεῖραν ερχόμενοι, καὶ ἵνα πιστεύσητε πεπηγότως ὅτι σύνειμι καὶ συμβασιλεύω τῷ Πατρὶ, προδιείλεγμαι ταυτὶ καὶ λελάληκα πρὸς ὑμᾶς. Εξεγγυήσε καὶ τὴν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἀλήθειαν τοίνυν τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Εἰ γὰρ μὴ ζωή, φησὶν, εἰ μὴ συν εδρεύω τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, πῶς ἂν αὐτὸς ἐπιδοίην τὰ θεῖα καὶ πνευματικά χαρίσματα; Διανεμῶ δὲ, καθάπερ ἐπήγγελμαι, χορηγήσω δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν εἰρήνην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὅτι ζωή εἰμι καὶ συμβασιλεύω μετὰ Πατρός; Οὐ γὰρ τοῦ μὴ ὄντος, ἢ μηδὲν ἰσχύοντος ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς Θείοις καταλαμπρύνειν χαρίσματι τοὺς ἀγαπῶντας rei periculo adducti, et ut firmiter credatis me una esse ac simul cum Patre regnare, ista prædixi et loculus sum vobis. Veritatem igitur sermonum promissionis exitus comprobabit. Nam si vita non sum, inquit, si non una cum Deo ac Patre sedeo, quonam pacto ipse divina et spiritalia dona dederim? Distribuam vero, sicuti promisi, et largiar Spiritum et pacem. At quomodo non certum et indubitatum est me vitam esse, et regnare una cum Patre? Divinis quippe donis illustrare diligentes se, opus non est ejus qui non sit, aut nihil possit, sed ejus qui est ac potest, ac in perpetuum regnat. Quod ergo non frustra rerum futurarum prædictionem fecerit; his verbis docuit Christus.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. οὐκ ἀνάγκη τοιοῦτον νοεῖσθαι καὶ τὸν Πατέρα, ὁποῖος talen quoque Patrem censeri, qualis a vobis Fibus dicitur? At quidnam inde sequitur? Omnis illa vestra in nihilum abit propositio. Quatenus enim Pater a vobis major Filio dicitur, creatura auteu minor, media quædam est ex sententia vestra natura Unigeniti. Natura autem Patris in Filii naturam depressa, cujusnam tandem erit medius, si non sit qui supra sit positus et emineat? Quod si, ut aiunt, ut homogeneus Patri comparatur, quomodo non una in ambobus erit substantiæ ratio? Cum autem Patris gloriam ad ejus qui ex vestra sententia minor est, gloriam deducacis, Filium consubstantialem esse Patri fateri nolentes, sed eum potius minorem esse statuentes, nunquid spine instar succrescere blasphemiam animadverἂν λέγοιτο παρ' ὑμῶν ὁ Υἱός; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὅλον ὑμῖν εἰς τὸ μηδὲν καταστρέφει τὸ θεώρημα. Ἕως μὲν γὰρ μείζων λέγεται τοῦ Υἱοῦ παρ' ὑμῶν ὁ Πατήρ, ἡ δὲ κτίσις ἐλάττων, μέση τις ἦν καθ' ὑμᾶς ἡ τοῦ Μονογενούς φύσις. Καταβιβασθείσης δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν Υἱοῦ, τίνος ἔσται μέσος λοιπόν, οὐκ ὄντος ἔτι τοῦ ὑπερκειμένου καὶ ὑπερέχοντος; Εἰ δὲ, καθά φησιν, ὡς ὁμογενῆς ὁμογενεῖ τῷ Πατρὶ > συγκρίνεται, πῶς οὐχ εἷς ἐπ' ἀμφοῖν ὁ τῆς οὐσίας Έσται λόγος; Παραιτούμενοι δὲ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον ὑπάρχειν ὁμολογεῖν τῷ Πατρὶ, τιθεῖν δὲ μᾶλλον αύτ τὸν ἐν ἐλάττοσι, καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς κατεσπάσατε δόξαν εἰς τὴν τοῦ καθ' ὑμᾶς ἐλάττονός τε καὶ μειονεκτουμένου, ἆρ᾽ οὐχ ὁρᾶτε λοιπὸν ἀκάνθης δίκην ἀνατέλλουσαν την δυσφημίαν; "Αρ' οὐχὶ ρίζα πιο titis? Nonne radix amaritudinis sursum gerniκρίας άνω φύουσα τὴν τῶν οὕτω διακειμένων καρτ δίαν παρενοχλεί; Τί τοίνυν, ἀφέντες τὸν εὐθῆ τῆς ἀληθείας λόγον, εἰς τοσαύτην ἀτοπίαν παρελαύνετε λογισμῶν; Δότε δή, δότε τῷ ὁμογενεῖ καθ' ὑμᾶς τὸ ἐν ἰσότητι κεῖσθαι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὕτω γὰρ εἷς ἔσται Θεός, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενός τε καὶ δοξολογούμενος, πρός τε ήδη ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Καὶ νῦν εἴρηκα ὑμῖν πριν γενέσθαι, ἵνα όταν γένηται πιστεύσητε. nans eorum qui ita sentiunt cor obturbat? Cur itaque, relicta veritatis recta ratione, in tantam ratiocinationum absurditatem deflectitis? Dale, quæso, date homogeneo, ut vultis, Filio, cum Deo ac Patre æqualitatem. Sic enim unus erit Deus quem in sancta et consubstantiali Trinitate, cum nos ipsi, tuun sancti angeli, adoramus et glorifcamus. XIV, 29. Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Certum pignus eorum quæ fore speramus eorum est prædictio. Confirmat igitur cor discipulorumi, et firmiter credere jubet Christus se vere ad Patrem cœlestem reverti, regnaturum cum eo atque una consessurum, ut qui Deus sit, et ex ipso secundum naturam ut Deus genitus. Nec enim de mea absentia, inquit, secundum carnem (semper enim vobiscum ero, ut Deus), perinde ac de sanctorum prophetarum absentia judicate. Hi enim, de terra conditi et suae naturæ debitum persolventes, subtracti sunt, et legem hominibus convenientem inierunt: Deus autem cum ego sim secunduin naturam, non perinde ac homines per me facti, resurrectionis tempus exspectabo: vivo enim senper, vita cum sim secundum naturam; et mittam Paracletum, meamque vobis pacem dabo, neque mentiar, sed ut promissionis compotes et sancti Spiritus 853 illustrati gratia, mea verba vera Ασφαλὲς ἐνέχυρον τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ή περὶ αὐτῶν ὁρᾶται πρόῤῥησις. Βεβαιοί τοιγαρούν τῶν μαθητῶν τὴν καρδίαν, καὶ ἀραρότως φρονεῖν ἀναπείθει Χριστός, ότιπερ ἄνεισιν ἀληθῶς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, συμβασιλεύσων τε αὐτῷ καὶ συνεδρεύσων, ὡς Θεὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὡς Θεὸς γεγεννημένος. Μὴ γὰρ δὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἀπόλειψιν, τὴν κατὰ σάρκα καὶ ἐμφανῆ (συνἔσομαι γὰρ ὑμῖν, ὡς Θεός, διὰ παντὸς), ἐν ἴσῳ λογί σησθε τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν. Οἱ μὲν γὰρ, ἅτε δή καὶ ἀπὸ γῆς γεγονότες καὶ τῇ ἰδίᾳ φύσει τὸ χρεών ἀποτίσαντες, συνεστάλησαν τε καὶ κεχωρήκασιν εἰς τὸν ἀνθρώποις πρέποντα νόμον· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἐγώ, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς δι' ἐμαυτοῦ γεγονόσι κείσομαι, τὸν τῆς ἀναστάσεως περιμένων καιρόν· ζῷ γὰρ ἀεὶ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· καὶ ἀποστελῶ τὸν Παράκλητον, επιδώσω δὲ ὑμῖν καὶ εἰν ρήνην τὴν ἐμὴν, καὶ οὐ διαψεύσομαι, ἀλλ᾽ ἵνα τυ χόντες τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος esse fateamini, in recordationem, uti dixi, facto λελαμπρυσμένοι χάριτι, τοῖς ἐμοῖς λόγοις επιψηφί σεσθε τὴν ἀλήθειαν, εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔφην, μετὰ τὴν πεῖραν ερχόμενοι, καὶ ἵνα πιστεύσητε πεπηγότως ὅτι σύνειμι καὶ συμβασιλεύω τῷ Πατρὶ, προδιείλεγμαι ταυτὶ καὶ λελάληκα πρὸς ὑμᾶς. Εξεγγυήσε καὶ τὴν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἀλήθειαν τοίνυν τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Εἰ γὰρ μὴ ζωή, φησὶν, εἰ μὴ συν εδρεύω τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, πῶς ἂν αὐτὸς ἐπιδοίην τὰ θεῖα καὶ πνευματικά χαρίσματα; Διανεμῶ δὲ, καθάπερ ἐπήγγελμαι, χορηγήσω δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν εἰρήνην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὅτι ζωή εἰμι καὶ συμβασιλεύω μετὰ Πατρός; Οὐ γὰρ τοῦ μὴ ὄντος, ἢ μηδὲν ἰσχύοντος ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς Θείοις καταλαμπρύνειν χαρίσματι τοὺς ἀγαπῶντας rei periculo adducti, et ut firmiter credatis me una esse ac simul cum Patre regnare, ista prædixi et loculus sum vobis. Veritatem igitur sermonum promissionis exitus comprobabit. Nam si vita non sum, inquit, si non una cum Deo ac Patre sedeo, quonam pacto ipse divina et spiritalia dona dederim? Distribuam vero, sicuti promisi, et largiar Spiritum et pacem. At quomodo non certum et indubitatum est me vitam esse, et regnare una cum Patre? Divinis quippe donis illustrare diligentes se, opus non est ejus qui non sit, aut nihil possit, sed ejus qui est ac potest, ac in perpetuum regnat. Quod ergo non frustra rerum futurarum prædictionem fecerit; his verbis docuit Christus.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. οὐκ ἀνάγκη τοιοῦτον νοεῖσθαι καὶ τὸν Πατέρα, ὁποῖος talen quoque Patrem censeri, qualis a vobis Fibus dicitur? At quidnam inde sequitur? Omnis illa vestra in nihilum abit propositio. Quatenus enim Pater a vobis major Filio dicitur, creatura auteu minor, media quædam est ex sententia vestra natura Unigeniti. Natura autem Patris in Filii naturam depressa, cujusnam tandem erit medius, si non sit qui supra sit positus et emineat? Quod si, ut aiunt, ut homogeneus Patri comparatur, quomodo non una in ambobus erit substantiæ ratio? Cum autem Patris gloriam ad ejus qui ex vestra sententia minor est, gloriam deducacis, Filium consubstantialem esse Patri fateri nolentes, sed eum potius minorem esse statuentes, nunquid spine instar succrescere blasphemiam animadverἂν λέγοιτο παρ' ὑμῶν ὁ Υἱός; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὅλον ὑμῖν εἰς τὸ μηδὲν καταστρέφει τὸ θεώρημα. Ἕως μὲν γὰρ μείζων λέγεται τοῦ Υἱοῦ παρ' ὑμῶν ὁ Πατήρ, ἡ δὲ κτίσις ἐλάττων, μέση τις ἦν καθ' ὑμᾶς ἡ τοῦ Μονογενούς φύσις. Καταβιβασθείσης δὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εἰς τὴν Υἱοῦ, τίνος ἔσται μέσος λοιπόν, οὐκ ὄντος ἔτι τοῦ ὑπερκειμένου καὶ ὑπερέχοντος; Εἰ δὲ, καθά φησιν, ὡς ὁμογενῆς ὁμογενεῖ τῷ Πατρὶ > συγκρίνεται, πῶς οὐχ εἷς ἐπ' ἀμφοῖν ὁ τῆς οὐσίας Έσται λόγος; Παραιτούμενοι δὲ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον ὑπάρχειν ὁμολογεῖν τῷ Πατρὶ, τιθεῖν δὲ μᾶλλον αύτ τὸν ἐν ἐλάττοσι, καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς κατεσπάσατε δόξαν εἰς τὴν τοῦ καθ' ὑμᾶς ἐλάττονός τε καὶ μειονεκτουμένου, ἆρ᾽ οὐχ ὁρᾶτε λοιπὸν ἀκάνθης δίκην ἀνατέλλουσαν την δυσφημίαν; "Αρ' οὐχὶ ρίζα πιο titis? Nonne radix amaritudinis sursum gerniκρίας άνω φύουσα τὴν τῶν οὕτω διακειμένων καρτ δίαν παρενοχλεί; Τί τοίνυν, ἀφέντες τὸν εὐθῆ τῆς ἀληθείας λόγον, εἰς τοσαύτην ἀτοπίαν παρελαύνετε λογισμῶν; Δότε δή, δότε τῷ ὁμογενεῖ καθ' ὑμᾶς τὸ ἐν ἰσότητι κεῖσθαι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὕτω γὰρ εἷς ἔσται Θεός, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενός τε καὶ δοξολογούμενος, πρός τε ήδη ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Καὶ νῦν εἴρηκα ὑμῖν πριν γενέσθαι, ἵνα όταν γένηται πιστεύσητε. nans eorum qui ita sentiunt cor obturbat? Cur itaque, relicta veritatis recta ratione, in tantam ratiocinationum absurditatem deflectitis? Dale, quæso, date homogeneo, ut vultis, Filio, cum Deo ac Patre æqualitatem. Sic enim unus erit Deus quem in sancta et consubstantiali Trinitate, cum nos ipsi, tuun sancti angeli, adoramus et glorifcamus. XIV, 29. Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Certum pignus eorum quæ fore speramus eorum est prædictio. Confirmat igitur cor discipulorumi, et firmiter credere jubet Christus se vere ad Patrem cœlestem reverti, regnaturum cum eo atque una consessurum, ut qui Deus sit, et ex ipso secundum naturam ut Deus genitus. Nec enim de mea absentia, inquit, secundum carnem (semper enim vobiscum ero, ut Deus), perinde ac de sanctorum prophetarum absentia judicate. Hi enim, de terra conditi et suae naturæ debitum persolventes, subtracti sunt, et legem hominibus convenientem inierunt: Deus autem cum ego sim secunduin naturam, non perinde ac homines per me facti, resurrectionis tempus exspectabo: vivo enim senper, vita cum sim secundum naturam; et mittam Paracletum, meamque vobis pacem dabo, neque mentiar, sed ut promissionis compotes et sancti Spiritus 853 illustrati gratia, mea verba vera Ασφαλὲς ἐνέχυρον τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ή περὶ αὐτῶν ὁρᾶται πρόῤῥησις. Βεβαιοί τοιγαρούν τῶν μαθητῶν τὴν καρδίαν, καὶ ἀραρότως φρονεῖν ἀναπείθει Χριστός, ότιπερ ἄνεισιν ἀληθῶς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, συμβασιλεύσων τε αὐτῷ καὶ συνεδρεύσων, ὡς Θεὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ὡς Θεὸς γεγεννημένος. Μὴ γὰρ δὴ, φησί, τὴν ἐμὴν ἀπόλειψιν, τὴν κατὰ σάρκα καὶ ἐμφανῆ (συνἔσομαι γὰρ ὑμῖν, ὡς Θεός, διὰ παντὸς), ἐν ἴσῳ λογί σησθε τῆς τῶν ἁγίων προφητῶν. Οἱ μὲν γὰρ, ἅτε δή καὶ ἀπὸ γῆς γεγονότες καὶ τῇ ἰδίᾳ φύσει τὸ χρεών ἀποτίσαντες, συνεστάλησαν τε καὶ κεχωρήκασιν εἰς τὸν ἀνθρώποις πρέποντα νόμον· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ἐγώ, οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς δι' ἐμαυτοῦ γεγονόσι κείσομαι, τὸν τῆς ἀναστάσεως περιμένων καιρόν· ζῷ γὰρ ἀεὶ, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων· καὶ ἀποστελῶ τὸν Παράκλητον, επιδώσω δὲ ὑμῖν καὶ εἰν ρήνην τὴν ἐμὴν, καὶ οὐ διαψεύσομαι, ἀλλ᾽ ἵνα τυ χόντες τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος esse fateamini, in recordationem, uti dixi, facto λελαμπρυσμένοι χάριτι, τοῖς ἐμοῖς λόγοις επιψηφί σεσθε τὴν ἀλήθειαν, εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔφην, μετὰ τὴν πεῖραν ερχόμενοι, καὶ ἵνα πιστεύσητε πεπηγότως ὅτι σύνειμι καὶ συμβασιλεύω τῷ Πατρὶ, προδιείλεγμαι ταυτὶ καὶ λελάληκα πρὸς ὑμᾶς. Εξεγγυήσε καὶ τὴν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἀλήθειαν τοίνυν τῆς ἐπαγγελίας τὸ πέρας. Εἰ γὰρ μὴ ζωή, φησὶν, εἰ μὴ συν εδρεύω τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, πῶς ἂν αὐτὸς ἐπιδοίην τὰ θεῖα καὶ πνευματικά χαρίσματα; Διανεμῶ δὲ, καθάπερ ἐπήγγελμαι, χορηγήσω δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν εἰρήνην. Εἶτα πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὅτι ζωή εἰμι καὶ συμβασιλεύω μετὰ Πατρός; Οὐ γὰρ τοῦ μὴ ὄντος, ἢ μηδὲν ἰσχύοντος ἔργον ἐστί, τὸ τοῖς Θείοις καταλαμπρύνειν χαρίσματι τοὺς ἀγαπῶντας rei periculo adducti, et ut firmiter credatis me una esse ac simul cum Patre regnare, ista prædixi et loculus sum vobis. Veritatem igitur sermonum promissionis exitus comprobabit. Nam si vita non sum, inquit, si non una cum Deo ac Patre sedeo, quonam pacto ipse divina et spiritalia dona dederim? Distribuam vero, sicuti promisi, et largiar Spiritum et pacem. At quomodo non certum et indubitatum est me vitam esse, et regnare una cum Patre? Divinis quippe donis illustrare diligentes se, opus non est ejus qui non sit, aut nihil possit, sed ejus qui est ac potest, ac in perpetuum regnat. Quod ergo non frustra rerum futurarum prædictionem fecerit; his verbis docuit Christus.

Ut enim certiorem ejus rei fidem haberent, reno- αὐτόν, ἀλλὰ τοῦ ὄντος τε καὶ δυναμένου, καὶ εἰσας vata rerum aute promissarum memoria cum donorum facti essent compotes, dissertationem banc cum iis habitam esse ait. βασιλεύοντος. Ότι τοίνυν οὐκ εἰκαίως την πρόρρησιν τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσομένοις ἐποιήσατο, διὰ τούτων εδίδαξεν ὁ Χριστός. Ἵνα γὰρ ἀσφαλεστέραν ἔχοιεν τὴν ἐπ' αὐτῷ πίστιν, μετὰ τὴν τῶν χαρισμάτων πεῖραν εἰς ἔννοιάν τε καὶ μνήμην τῶν προεπηγγελμένων ερχόμενοι τε ποιῆσθαί φησι τὴν διάλεξιν. XIV, 30, 31. Jam non multa loquar vobiscum: venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam; sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio. Quasi Judæi jam adfuturi essent cum ea qua stipandi erant cohorte ejusque principe et antesignano, qui se traditurum eum pollicitus erat, et comprehensuri tandem, nec multo post in crucem et qua crucem antecedere debebant supplicia deducturi, loqui tandem cessaturum se dixit: contractum quippe tempus et vix ejus aliquid superesse. Judæorum enim crudelitate in me sæviente, et jam intra portas ipsas exsistente, non jamn alloquendi vos, sed patiendi tempus imminet. Quippe • venit princeps mundi bujus, inquit, et in me non habet quidquam. Moriar vero, idque perlibenter, et pro vita omnium mortem perpetiar, Patris nempe reverentia et dilectione erga eun, ultro me etiam iis quibus mens repugnat ingeram, ut ejus volunΟὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ' ὑμῶν· ἔρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ ὁ κόσμος ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, καὶ καθὼς ἐντολήν μοι δέδωκεν ὁ Πατήρ, οὕτω ποιώ. Ὡς τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων παρεσομένων τε ήδη μεθ' ἧς ἐπήγοντο σπείρας καὶ τοῦ ταύτης ἄρχοντος, ὃς καὶ παραδώσειν αὐτὸν ἐπηγγείλατο, συλληψομέν νων τε ἤδη καὶ μελλόντων ἀποίσειν οὐκ εἰς μακρὰν εἰς τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ πάθη, καταλήξειν ἤδη τοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔφη λόγου - συνεστάλ θαι γὰρ καὶ εἰς μηδὲν, φησὶν, ἐλάσαι τὸν καιρόν. Τῆς γὰρ Ἰουδαίων μιαιφονίας ήδώσης τε λίαν ἐπ' ἐμοί, καὶ θυρῶν εἴσω λοιπὸν ὁρωμένης, οὐ ῥημάτων ἔτι τῶν πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ παθεῖν ἐνέστηκεν ὁ καιρός. • Πλήν ἥξει, φησίν, ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ Έχει οὐδέν.» Τεθνήξομαι δὲ καὶ λίαν ἀσμένως καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς ὑποστήσομαι θάνατον, αἰδοῖ τῇ πρὸς τὸν Γεννήτορα καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς αὐτὸν, ἐθελοντής ὁμιλήσας καὶ τοῖς παρά γνώμην, ἵνα την tatem impleam. Atque hic quidem loci propositi αὐτῆς πληρώσω βούλησιν. Ὁ μὲν οὖν τοῦ προκει scopus ex his verbis manifestus esse potest. Sed subtilius eum enodantes dicimus, Adamum quidem generis nostri auctorem, quia datum mandatum violaverat, exsecratione divina mortem sul iisse, ipsumque cum a 854 seipso, tum a diabolo accusatum; videri tamen id passum esse justis de causis: nec enim injuste puniuntur qui præ animi segnitie peccant; secundum vero Adam, id est μένου σκοπὸς γένοιτο ἂν εὖ μάλα ἐν τούτοις διαφα νές [γρ. διαφανής. Ισχνότερον δὲ τὰ ἐν αὐτῷ διαπτύσο σοντες, ἐκεῖνό φαμεν· Ὁ μὲν γὰρ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγέτης ᾿Αδὰμ τὸν ἐκ τῆς θείας ἀρᾶς ὑπέου θάνα τον, διὰ τοῦ παραλύσαι τὴν δοθεῖσαν ἐντολὴν, αὐτός τε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ διαβόλου κατηγορούμενος, φαίνεταί γε μὴν ἐπ' εὐλόγοις τοῦτο παθών αἰτίαις· ἔψεται γὰρ οὐκ ἀδίκως τοῖς ἐκ ῥᾳθυμίας ἡμαρτηκόσι τὸ κολάζεσθαι δεῖν. Ὁ δὲ δεύτερος Αδάμ, τοῦτ' ἔστιν, Dominum nostrum Jesum Christum, nullius plane ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπ᾽ οὐδενὶ τὸ σύμ- rei accusari posse: quippe qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus 1, mortem pro nobis pertulit, nullius plane criminis conscius, sed seipsum pro vita omnium redemptionis pretium Patri offerens, quia Patrem diligit mundi saluteni sitientem. Est autem diligentis Patrem, omnino facere voluntatem ejus, et quod necessarium visum sit, non pro nibilo habere, sed conari ad exitum perducere. Quid vero istud est? Voluit proprium Filium, licet conformem eum habens et omnimoda æqualitate conspicuum, in tantam venire demissionem ut et homo propter nos factus sit, nec pro omnium vita mortem erubuerit. Hoc fecit Filius, diligens Patrem, qui præcepisse dicitur ut propria virtute per carnis passionem mortem interimeret, et corruptionis imperium everteret, corruptosque vivificaret, et pristinam eis denuo gloriam instauraret. Idcirco ait: Angustum est teinpus, quo loquar vobiscum instat enim passio, et in æstu est quod in me Judæi moliti sunt facinus. Paliar lubens, quandoquidem * 1 Petr. 11, 22. παν κατηγορεῖσθαι δυνάμενος· Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ο τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη πάθος, ἀνυπαίτιος μὲν ὑπο ἄρχων δι' ἑαυτὸν παντελῶς, ἀντίλυτρον δὲ τῆς ἀπάντων ζωῆς ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ προσκεκομικώς, ἐπειδή - περ ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα τὴν τοῦ κόσμου διψήσαντα σωτηρίαν. Τοῦ δὲ ἀγαπῶντος τὸν Πατέρα, πάντως καίοις λελογισμένον, μὴ παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι μαλ δήπου καὶ ἔργον ἦν τὸ δοκοῦν αὐτῷ, καὶ ἐν τοῖς ἀναγλον, ἀλλὰ εἰς πέρας ἄγειν ἐπείγεσθαι. Τί δὲ τοῦτο ἦν; Ηθέλησε τὸν ἴδιον Υἱὸν, καίτοι σύμμορφόν τε ἔχων αὐτὸν, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ἰσότητι διαπρεπή. εἰς τοσαύτην καταβῆναι ταπείνωσιν ὡς καὶ ἄνθρωπον γενέσθαι δι' ἡμᾶς, καὶ τὸν ὑπὲρ τῶν ἁπάντων ζωής μὴ ἐρυθριᾶσαι θάνατον. Τοῦτο πέπραχεν ὁ Υἱός, ἀγα πῶν τὸν Γεννήτορα, τὸν ἐντετάλθαι λεγόμενον, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει νεκρῶσαι μὲν τῷ τῆς σαρκὸς πάθει τὸν θάνατον, τὸ δὲ τῆς φθορᾶς καταλύσαι κράτος, ζευ ποιῆσαί τε τοὺς κατεφθαρμένους, καὶ τὴν ἀρχαίαν αὐτοῖς αὖθις ἀνανεῶσαι δόξαν. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Στενὸς μὲν ὁ τῶν λόγων καιρός· εἰσελαύνει γὰρ ἤδη

Ut enim certiorem ejus rei fidem haberent, reno- αὐτόν, ἀλλὰ τοῦ ὄντος τε καὶ δυναμένου, καὶ εἰσας vata rerum aute promissarum memoria cum donorum facti essent compotes, dissertationem banc cum iis habitam esse ait. βασιλεύοντος. Ότι τοίνυν οὐκ εἰκαίως την πρόρρησιν τὴν ἐπὶ τοῖς ἐσομένοις ἐποιήσατο, διὰ τούτων εδίδαξεν ὁ Χριστός. Ἵνα γὰρ ἀσφαλεστέραν ἔχοιεν τὴν ἐπ' αὐτῷ πίστιν, μετὰ τὴν τῶν χαρισμάτων πεῖραν εἰς ἔννοιάν τε καὶ μνήμην τῶν προεπηγγελμένων ερχόμενοι τε ποιῆσθαί φησι τὴν διάλεξιν. XIV, 30, 31. Jam non multa loquar vobiscum: venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam; sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio. Quasi Judæi jam adfuturi essent cum ea qua stipandi erant cohorte ejusque principe et antesignano, qui se traditurum eum pollicitus erat, et comprehensuri tandem, nec multo post in crucem et qua crucem antecedere debebant supplicia deducturi, loqui tandem cessaturum se dixit: contractum quippe tempus et vix ejus aliquid superesse. Judæorum enim crudelitate in me sæviente, et jam intra portas ipsas exsistente, non jamn alloquendi vos, sed patiendi tempus imminet. Quippe • venit princeps mundi bujus, inquit, et in me non habet quidquam. Moriar vero, idque perlibenter, et pro vita omnium mortem perpetiar, Patris nempe reverentia et dilectione erga eun, ultro me etiam iis quibus mens repugnat ingeram, ut ejus volunΟὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ' ὑμῶν· ἔρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἵνα γνῷ ὁ κόσμος ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, καὶ καθὼς ἐντολήν μοι δέδωκεν ὁ Πατήρ, οὕτω ποιώ. Ὡς τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων παρεσομένων τε ήδη μεθ' ἧς ἐπήγοντο σπείρας καὶ τοῦ ταύτης ἄρχοντος, ὃς καὶ παραδώσειν αὐτὸν ἐπηγγείλατο, συλληψομέν νων τε ἤδη καὶ μελλόντων ἀποίσειν οὐκ εἰς μακρὰν εἰς τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ καὶ πρὸ τοῦ σταυροῦ πάθη, καταλήξειν ἤδη τοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔφη λόγου - συνεστάλ θαι γὰρ καὶ εἰς μηδὲν, φησὶν, ἐλάσαι τὸν καιρόν. Τῆς γὰρ Ἰουδαίων μιαιφονίας ήδώσης τε λίαν ἐπ' ἐμοί, καὶ θυρῶν εἴσω λοιπὸν ὁρωμένης, οὐ ῥημάτων ἔτι τῶν πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ παθεῖν ἐνέστηκεν ὁ καιρός. • Πλήν ἥξει, φησίν, ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ Έχει οὐδέν.» Τεθνήξομαι δὲ καὶ λίαν ἀσμένως καὶ τὸν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς ὑποστήσομαι θάνατον, αἰδοῖ τῇ πρὸς τὸν Γεννήτορα καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς αὐτὸν, ἐθελοντής ὁμιλήσας καὶ τοῖς παρά γνώμην, ἵνα την tatem impleam. Atque hic quidem loci propositi αὐτῆς πληρώσω βούλησιν. Ὁ μὲν οὖν τοῦ προκει scopus ex his verbis manifestus esse potest. Sed subtilius eum enodantes dicimus, Adamum quidem generis nostri auctorem, quia datum mandatum violaverat, exsecratione divina mortem sul iisse, ipsumque cum a 854 seipso, tum a diabolo accusatum; videri tamen id passum esse justis de causis: nec enim injuste puniuntur qui præ animi segnitie peccant; secundum vero Adam, id est μένου σκοπὸς γένοιτο ἂν εὖ μάλα ἐν τούτοις διαφα νές [γρ. διαφανής. Ισχνότερον δὲ τὰ ἐν αὐτῷ διαπτύσο σοντες, ἐκεῖνό φαμεν· Ὁ μὲν γὰρ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγέτης ᾿Αδὰμ τὸν ἐκ τῆς θείας ἀρᾶς ὑπέου θάνα τον, διὰ τοῦ παραλύσαι τὴν δοθεῖσαν ἐντολὴν, αὐτός τε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ διαβόλου κατηγορούμενος, φαίνεταί γε μὴν ἐπ' εὐλόγοις τοῦτο παθών αἰτίαις· ἔψεται γὰρ οὐκ ἀδίκως τοῖς ἐκ ῥᾳθυμίας ἡμαρτηκόσι τὸ κολάζεσθαι δεῖν. Ὁ δὲ δεύτερος Αδάμ, τοῦτ' ἔστιν, Dominum nostrum Jesum Christum, nullius plane ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπ᾽ οὐδενὶ τὸ σύμ- rei accusari posse: quippe qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus 1, mortem pro nobis pertulit, nullius plane criminis conscius, sed seipsum pro vita omnium redemptionis pretium Patri offerens, quia Patrem diligit mundi saluteni sitientem. Est autem diligentis Patrem, omnino facere voluntatem ejus, et quod necessarium visum sit, non pro nibilo habere, sed conari ad exitum perducere. Quid vero istud est? Voluit proprium Filium, licet conformem eum habens et omnimoda æqualitate conspicuum, in tantam venire demissionem ut et homo propter nos factus sit, nec pro omnium vita mortem erubuerit. Hoc fecit Filius, diligens Patrem, qui præcepisse dicitur ut propria virtute per carnis passionem mortem interimeret, et corruptionis imperium everteret, corruptosque vivificaret, et pristinam eis denuo gloriam instauraret. Idcirco ait: Angustum est teinpus, quo loquar vobiscum instat enim passio, et in æstu est quod in me Judæi moliti sunt facinus. Paliar lubens, quandoquidem * 1 Petr. 11, 22. παν κατηγορεῖσθαι δυνάμενος· Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ο τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ὑπέστη πάθος, ἀνυπαίτιος μὲν ὑπο ἄρχων δι' ἑαυτὸν παντελῶς, ἀντίλυτρον δὲ τῆς ἀπάντων ζωῆς ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ προσκεκομικώς, ἐπειδή - περ ἀγαπᾷ τὸν Πατέρα τὴν τοῦ κόσμου διψήσαντα σωτηρίαν. Τοῦ δὲ ἀγαπῶντος τὸν Πατέρα, πάντως καίοις λελογισμένον, μὴ παρ' οὐδὲν ἡγεῖσθαι μαλ δήπου καὶ ἔργον ἦν τὸ δοκοῦν αὐτῷ, καὶ ἐν τοῖς ἀναγλον, ἀλλὰ εἰς πέρας ἄγειν ἐπείγεσθαι. Τί δὲ τοῦτο ἦν; Ηθέλησε τὸν ἴδιον Υἱὸν, καίτοι σύμμορφόν τε ἔχων αὐτὸν, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ἰσότητι διαπρεπή. εἰς τοσαύτην καταβῆναι ταπείνωσιν ὡς καὶ ἄνθρωπον γενέσθαι δι' ἡμᾶς, καὶ τὸν ὑπὲρ τῶν ἁπάντων ζωής μὴ ἐρυθριᾶσαι θάνατον. Τοῦτο πέπραχεν ὁ Υἱός, ἀγα πῶν τὸν Γεννήτορα, τὸν ἐντετάλθαι λεγόμενον, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει νεκρῶσαι μὲν τῷ τῆς σαρκὸς πάθει τὸν θάνατον, τὸ δὲ τῆς φθορᾶς καταλύσαι κράτος, ζευ ποιῆσαί τε τοὺς κατεφθαρμένους, καὶ τὴν ἀρχαίαν αὐτοῖς αὖθις ἀνανεῶσαι δόξαν. Διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι Στενὸς μὲν ὁ τῶν λόγων καιρός· εἰσελαύνει γὰρ ἤδη

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. hujus, et in me non habet quidquam, › hoc est, non convincar peccati, neque porro Judæi suæ in me petulantiæ et immanitatis justam ullam causanı habituri sunt, nihil in me sibi vindicat diabolus. Propria quippe ejus sunt mala, et peccati origo principem et auctorem eum agnoscit. Quod autem verus sit ille sermo Salvatoris, ex ipso potissimum ordine et serie verborum licet agnoscere. Quomodo enim peccavit qui peccatum non novit, ille natura et veritate Deus, quique nibil in se pravi suscipere unquam possit? Neque vero minus id ex ipsis sanctorum evangelistarum scriptis videbimus. Sapientissimus quippe Joannes Pilatum induxit dicentem: «Ego nullam invenio in eo causam *;» et rursus, spinea corona imposita clamantem ac dicentem Ecce adduco vobis eum foras: ut cognoscatis quia nullam invenio in eo causam.. Matthæus vero Judæorum nequitiam tantopere abhorruisse illum scribit, ut et coram Judæis manus 855 abluerit, ac dixerit: c Innocens ego sum a sanguine justi hujus.. Ad ipsos autem pontifi ces adductum eum ostendens, sic scribit: «Principes autem sacerdotum et omne concilium quærebant falsum testimonium contra Christum, ut eum mørti traderent, et non invenerunt, cum multi falsi testes accessissent 78. > Tametsi enim per homines ejus perdendi causæ quærebantur, iis tamen tanquam instrumentis ac ministris suæ malignitatis diabolus utebatur, et ipse erat potius quam alius qui peccatum in eo quærebat. Verum est igitur nibil in eo sibi vindicasse diabolum, quem mundi principem etiam impræsens nominavit, non quasi vere sit illius dominus, sed qui eſſerati barbari cujusdam instar tyrannidis lege quæ ad se nullo modo pertinent invaserit. Hominem quippe suæ ditionis fecit per peccatum, et gregem veluti quemdam pastore destitutum procul a Deo abigens, aliena invasit. Proindeque principatu hoc modo occupato jure excidit. Regnavit enim super nos Christus. Idcirco ait: «Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; et ego si exaltatus fuero a terrə, omnia traham ad meipsum τὸ πάθος, καὶ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπ' ἐμοὶ λογισθεν ob istud veni. Verumtamen • venit princeps mundi ἀνεκαύθη τόλμημα. Πείσομαι γὰρ ἐθελοντής, επείπερ ἀφίγμαι διὰ τοῦτο. Πλὴν ἔρχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν·, τοῦτ' ἔστιν, Οὐχ ἁλώσομαι πεπλημμεληκώς, ἀλλ' οὐδὲ πρόφασις ἔσται τοῖς Ἰουδαίοις τῆς εἰς ἐμὲ παροινίας εύλογος· οὐδὲν ἐν ἐμοὶ τῶν ἰδίων ὁ διάβολος ἔχει. Ιδια γὰρ ὥσπερ ἐκείνου τὰ φαῦλα, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἡ γένε σις ἐκεῖνον οἶδεν ἀρχήν. Οτι δὲ ἀληθῆς τοῦ Σωτῆς ρος ὁ λόγος, μάλιστα μὲν καὶ ἐξ αὐτῆς κατίδοι τις δ ἂν τῆς ἀκολουθίας. Πῶς γὰρ ἐξήμαρτεν ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ὁ φύσει καὶ ἀληθείᾳ Θεὸς, ὁ τροπῆς τῆς ἐπί τι τῶν οὐκ ἐχόντων ὀρθῶς ἀνεπίδεκτος παντελῶς; Οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ δι' αὐτῶν ὀψόμεθα τοῦτο τῶν ἀνα γεγραμμένων ἐν τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς. Ὁ μὲν γὰρ σοφώτατος Ιωάννης τὸν Πιλάτον εἰσκεκόμισε λέγοντα· «Ἐγὼ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ· ν καὶ πάλιν μετὰ τὸ ἐπιθεῖναι στέφανον τὸν ἐξ ἀκανθῶν, προσφωνοῦντα καὶ λέγοντα· «Ιδε ἄγω αὐτὸν ὑμῖν ἔξω, ἵνα γνώτε, ὅτι οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ.» Ο δέ γε Ματθαῖος εἰς τοσαύτην αὐτὸν μισοπονηρίαν ἀφῖχθαί φησιν, ὡς καὶ ἀπονίψασθαι αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις τὰς χεῖρας καὶ εἰπεῖν· ᾿Αθῶός είμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου.» Ἐπ' αὐτῶν δὲ τῶν ἀρχιερέων εἰσκεκομισμένον ἡμῖν ἐπιδείξας, οὕτω φησίν· «Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ τὸ συνέδριον ὅλον ἐζήτουν ψευδομαρτυρίαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ὅπως αὐτὸν θανατώσωσι, καὶ οὐχ εὗρον, πολλῶν προσελθόντων ψευδομαρτύρων. Εἰ γὰρ καὶ δι᾿ ἀνθρώπων ἐζητεῖτο τὰ κατ' αὐτὸν, ἀλλ' ὡς ὀργάνοις καὶ ὑπουργοῖς τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυστροπίας ἐχρῆτο ὁ διάβο λος, καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον, ήπερ ἕτερός τις ὁ εὑρεῖν ἐν αὐτῷ ζητῶν πλημμέλημα. Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὅτι τῶν ἰδίων οὐδὲν εἶχεν ὁ διάβολος ἐν αὐτῷ, δν καὶ ἄρχοντα τοῦ κόσμου πρὸς τὸ παρὸν ὠνόμασεν, οὐχ ὡς ἀληθῶς ὄντα δεσπότην, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῶν ἀλιτηρίων βαρβάρων πλεονεξίας νόμῳ κρατήσαντα τῶν κατ' οὐδένα τρόπον προσηκόντων αὐτῷ. Ὑφ' ἑαυτῷ γὰρ ἐποιήσατο διὰ τῆς ἁμαρτίας τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὥστ περ τινὰ ποίμνην ἀνεπιστάτητον ἀποβουκολήσας Θεοῦ, τῶν ἀλλοτρίων εκράτει. Τοιγάρτοι καὶ τῆς οὕτω πορισθείσης ἀρχῆς δικαίως ἐκβέβληται. Βεβα σίλευκε γὰρ ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστός. Διό φησι·. Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω, κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Ὁ μὲν κοινὸς τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένος τοῦ προκειμένου λόγος ἐκεῖνο δίδωσι νοεῖν, ὡς ἐπείπερ ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας εἰσελάσας ἤδη καιρός μονονουχί πεπηγότα λοιπὸν τὸν τίμιον τοῦ Σωτῆρος ἐπιδεικνύει σταυρὸν, εἰς ἐκείνους ἀποτρέχειν τοὺς τόπους ὁμοῦ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἐπείγετο, ἐν οἷσπερ αὐτὸν ἡ τῶν ὑπηρετῶν συνελάβετο εὑροῦσα σπείρα. Καὶ πιθανὸς μὲν ὁ νοῦς· πλὴν εἰκός τε καὶ ἕτερον ἐθέ λειν ὑποδηλοῦν πνευματικὴν δηλονότι καὶ κεκρυμμένον. Τὴν γὰρ ἐξ ἑτέρου τινὸς πρὸς ἕτερόν τι μετάστασιν καὶ τὴν ἐκ τῶν χειρόνων εἰς τὸ ἄμεινον ἀπο ་་ XIV, 31. Surgite, eamus hinc. Communis apud multos et trita hujus loci expositio est, nimirum, quia Judaici furoris tempus ingruens pretiosam Servatoris crucem propemodum defixam ostendebat, idcirco ad ea loca una cum sanctis discipulis ipsum contendere, in quibus eum satellitum cohors repertum comprehendit. Et bic quidem sensus est verisimilis: verumtamen alium quemdam, spiritalem videlicet et abstrusum, juvat indicare. Mutationem quippe ex uno in aliud et a pravis ad meliora conversionem per ipsum ct - cum ipso nobis omnibus fore significare volens, * Joan. χνη, 38. ' Joan. xis, 4. * Matth. xxv, 24. * Matth. xxνι, 59, 60. το Joan. xii, 31, 32. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. hujus, et in me non habet quidquam, › hoc est, non convincar peccati, neque porro Judæi suæ in me petulantiæ et immanitatis justam ullam causanı habituri sunt, nihil in me sibi vindicat diabolus. Propria quippe ejus sunt mala, et peccati origo principem et auctorem eum agnoscit. Quod autem verus sit ille sermo Salvatoris, ex ipso potissimum ordine et serie verborum licet agnoscere. Quomodo enim peccavit qui peccatum non novit, ille natura et veritate Deus, quique nibil in se pravi suscipere unquam possit? Neque vero minus id ex ipsis sanctorum evangelistarum scriptis videbimus. Sapientissimus quippe Joannes Pilatum induxit dicentem: «Ego nullam invenio in eo causam *;» et rursus, spinea corona imposita clamantem ac dicentem Ecce adduco vobis eum foras: ut cognoscatis quia nullam invenio in eo causam.. Matthæus vero Judæorum nequitiam tantopere abhorruisse illum scribit, ut et coram Judæis manus 855 abluerit, ac dixerit: c Innocens ego sum a sanguine justi hujus.. Ad ipsos autem pontifi ces adductum eum ostendens, sic scribit: «Principes autem sacerdotum et omne concilium quærebant falsum testimonium contra Christum, ut eum mørti traderent, et non invenerunt, cum multi falsi testes accessissent 78. > Tametsi enim per homines ejus perdendi causæ quærebantur, iis tamen tanquam instrumentis ac ministris suæ malignitatis diabolus utebatur, et ipse erat potius quam alius qui peccatum in eo quærebat. Verum est igitur nibil in eo sibi vindicasse diabolum, quem mundi principem etiam impræsens nominavit, non quasi vere sit illius dominus, sed qui eſſerati barbari cujusdam instar tyrannidis lege quæ ad se nullo modo pertinent invaserit. Hominem quippe suæ ditionis fecit per peccatum, et gregem veluti quemdam pastore destitutum procul a Deo abigens, aliena invasit. Proindeque principatu hoc modo occupato jure excidit. Regnavit enim super nos Christus. Idcirco ait: «Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; et ego si exaltatus fuero a terrə, omnia traham ad meipsum τὸ πάθος, καὶ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπ' ἐμοὶ λογισθεν ob istud veni. Verumtamen • venit princeps mundi ἀνεκαύθη τόλμημα. Πείσομαι γὰρ ἐθελοντής, επείπερ ἀφίγμαι διὰ τοῦτο. Πλὴν ἔρχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν·, τοῦτ' ἔστιν, Οὐχ ἁλώσομαι πεπλημμεληκώς, ἀλλ' οὐδὲ πρόφασις ἔσται τοῖς Ἰουδαίοις τῆς εἰς ἐμὲ παροινίας εύλογος· οὐδὲν ἐν ἐμοὶ τῶν ἰδίων ὁ διάβολος ἔχει. Ιδια γὰρ ὥσπερ ἐκείνου τὰ φαῦλα, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἡ γένε σις ἐκεῖνον οἶδεν ἀρχήν. Οτι δὲ ἀληθῆς τοῦ Σωτῆς ρος ὁ λόγος, μάλιστα μὲν καὶ ἐξ αὐτῆς κατίδοι τις δ ἂν τῆς ἀκολουθίας. Πῶς γὰρ ἐξήμαρτεν ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ὁ φύσει καὶ ἀληθείᾳ Θεὸς, ὁ τροπῆς τῆς ἐπί τι τῶν οὐκ ἐχόντων ὀρθῶς ἀνεπίδεκτος παντελῶς; Οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ δι' αὐτῶν ὀψόμεθα τοῦτο τῶν ἀνα γεγραμμένων ἐν τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς. Ὁ μὲν γὰρ σοφώτατος Ιωάννης τὸν Πιλάτον εἰσκεκόμισε λέγοντα· «Ἐγὼ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ· ν καὶ πάλιν μετὰ τὸ ἐπιθεῖναι στέφανον τὸν ἐξ ἀκανθῶν, προσφωνοῦντα καὶ λέγοντα· «Ιδε ἄγω αὐτὸν ὑμῖν ἔξω, ἵνα γνώτε, ὅτι οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ.» Ο δέ γε Ματθαῖος εἰς τοσαύτην αὐτὸν μισοπονηρίαν ἀφῖχθαί φησιν, ὡς καὶ ἀπονίψασθαι αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις τὰς χεῖρας καὶ εἰπεῖν· ᾿Αθῶός είμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου.» Ἐπ' αὐτῶν δὲ τῶν ἀρχιερέων εἰσκεκομισμένον ἡμῖν ἐπιδείξας, οὕτω φησίν· «Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ τὸ συνέδριον ὅλον ἐζήτουν ψευδομαρτυρίαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ὅπως αὐτὸν θανατώσωσι, καὶ οὐχ εὗρον, πολλῶν προσελθόντων ψευδομαρτύρων. Εἰ γὰρ καὶ δι᾿ ἀνθρώπων ἐζητεῖτο τὰ κατ' αὐτὸν, ἀλλ' ὡς ὀργάνοις καὶ ὑπουργοῖς τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυστροπίας ἐχρῆτο ὁ διάβο λος, καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον, ήπερ ἕτερός τις ὁ εὑρεῖν ἐν αὐτῷ ζητῶν πλημμέλημα. Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὅτι τῶν ἰδίων οὐδὲν εἶχεν ὁ διάβολος ἐν αὐτῷ, δν καὶ ἄρχοντα τοῦ κόσμου πρὸς τὸ παρὸν ὠνόμασεν, οὐχ ὡς ἀληθῶς ὄντα δεσπότην, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῶν ἀλιτηρίων βαρβάρων πλεονεξίας νόμῳ κρατήσαντα τῶν κατ' οὐδένα τρόπον προσηκόντων αὐτῷ. Ὑφ' ἑαυτῷ γὰρ ἐποιήσατο διὰ τῆς ἁμαρτίας τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὥστ περ τινὰ ποίμνην ἀνεπιστάτητον ἀποβουκολήσας Θεοῦ, τῶν ἀλλοτρίων εκράτει. Τοιγάρτοι καὶ τῆς οὕτω πορισθείσης ἀρχῆς δικαίως ἐκβέβληται. Βεβα σίλευκε γὰρ ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστός. Διό φησι·. Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω, κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Ὁ μὲν κοινὸς τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένος τοῦ προκειμένου λόγος ἐκεῖνο δίδωσι νοεῖν, ὡς ἐπείπερ ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας εἰσελάσας ἤδη καιρός μονονουχί πεπηγότα λοιπὸν τὸν τίμιον τοῦ Σωτῆρος ἐπιδεικνύει σταυρὸν, εἰς ἐκείνους ἀποτρέχειν τοὺς τόπους ὁμοῦ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἐπείγετο, ἐν οἷσπερ αὐτὸν ἡ τῶν ὑπηρετῶν συνελάβετο εὑροῦσα σπείρα. Καὶ πιθανὸς μὲν ὁ νοῦς· πλὴν εἰκός τε καὶ ἕτερον ἐθέ λειν ὑποδηλοῦν πνευματικὴν δηλονότι καὶ κεκρυμμένον. Τὴν γὰρ ἐξ ἑτέρου τινὸς πρὸς ἕτερόν τι μετάστασιν καὶ τὴν ἐκ τῶν χειρόνων εἰς τὸ ἄμεινον ἀπο ་་ XIV, 31. Surgite, eamus hinc. Communis apud multos et trita hujus loci expositio est, nimirum, quia Judaici furoris tempus ingruens pretiosam Servatoris crucem propemodum defixam ostendebat, idcirco ad ea loca una cum sanctis discipulis ipsum contendere, in quibus eum satellitum cohors repertum comprehendit. Et bic quidem sensus est verisimilis: verumtamen alium quemdam, spiritalem videlicet et abstrusum, juvat indicare. Mutationem quippe ex uno in aliud et a pravis ad meliora conversionem per ipsum ct - cum ipso nobis omnibus fore significare volens, * Joan. χνη, 38. ' Joan. xis, 4. * Matth. xxv, 24. * Matth. xxνι, 59, 60. το Joan. xii, 31, 32. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. hujus, et in me non habet quidquam, › hoc est, non convincar peccati, neque porro Judæi suæ in me petulantiæ et immanitatis justam ullam causanı habituri sunt, nihil in me sibi vindicat diabolus. Propria quippe ejus sunt mala, et peccati origo principem et auctorem eum agnoscit. Quod autem verus sit ille sermo Salvatoris, ex ipso potissimum ordine et serie verborum licet agnoscere. Quomodo enim peccavit qui peccatum non novit, ille natura et veritate Deus, quique nibil in se pravi suscipere unquam possit? Neque vero minus id ex ipsis sanctorum evangelistarum scriptis videbimus. Sapientissimus quippe Joannes Pilatum induxit dicentem: «Ego nullam invenio in eo causam *;» et rursus, spinea corona imposita clamantem ac dicentem Ecce adduco vobis eum foras: ut cognoscatis quia nullam invenio in eo causam.. Matthæus vero Judæorum nequitiam tantopere abhorruisse illum scribit, ut et coram Judæis manus 855 abluerit, ac dixerit: c Innocens ego sum a sanguine justi hujus.. Ad ipsos autem pontifi ces adductum eum ostendens, sic scribit: «Principes autem sacerdotum et omne concilium quærebant falsum testimonium contra Christum, ut eum mørti traderent, et non invenerunt, cum multi falsi testes accessissent 78. > Tametsi enim per homines ejus perdendi causæ quærebantur, iis tamen tanquam instrumentis ac ministris suæ malignitatis diabolus utebatur, et ipse erat potius quam alius qui peccatum in eo quærebat. Verum est igitur nibil in eo sibi vindicasse diabolum, quem mundi principem etiam impræsens nominavit, non quasi vere sit illius dominus, sed qui eſſerati barbari cujusdam instar tyrannidis lege quæ ad se nullo modo pertinent invaserit. Hominem quippe suæ ditionis fecit per peccatum, et gregem veluti quemdam pastore destitutum procul a Deo abigens, aliena invasit. Proindeque principatu hoc modo occupato jure excidit. Regnavit enim super nos Christus. Idcirco ait: «Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; et ego si exaltatus fuero a terrə, omnia traham ad meipsum τὸ πάθος, καὶ τὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπ' ἐμοὶ λογισθεν ob istud veni. Verumtamen • venit princeps mundi ἀνεκαύθη τόλμημα. Πείσομαι γὰρ ἐθελοντής, επείπερ ἀφίγμαι διὰ τοῦτο. Πλὴν ἔρχεται ὁ τοῦ κόσμου ἄρχων, καὶ ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν·, τοῦτ' ἔστιν, Οὐχ ἁλώσομαι πεπλημμεληκώς, ἀλλ' οὐδὲ πρόφασις ἔσται τοῖς Ἰουδαίοις τῆς εἰς ἐμὲ παροινίας εύλογος· οὐδὲν ἐν ἐμοὶ τῶν ἰδίων ὁ διάβολος ἔχει. Ιδια γὰρ ὥσπερ ἐκείνου τὰ φαῦλα, καὶ τῆς ἁμαρτίας ἡ γένε σις ἐκεῖνον οἶδεν ἀρχήν. Οτι δὲ ἀληθῆς τοῦ Σωτῆς ρος ὁ λόγος, μάλιστα μὲν καὶ ἐξ αὐτῆς κατίδοι τις δ ἂν τῆς ἀκολουθίας. Πῶς γὰρ ἐξήμαρτεν ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ὁ φύσει καὶ ἀληθείᾳ Θεὸς, ὁ τροπῆς τῆς ἐπί τι τῶν οὐκ ἐχόντων ὀρθῶς ἀνεπίδεκτος παντελῶς; Οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ δι' αὐτῶν ὀψόμεθα τοῦτο τῶν ἀνα γεγραμμένων ἐν τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταῖς. Ὁ μὲν γὰρ σοφώτατος Ιωάννης τὸν Πιλάτον εἰσκεκόμισε λέγοντα· «Ἐγὼ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ· ν καὶ πάλιν μετὰ τὸ ἐπιθεῖναι στέφανον τὸν ἐξ ἀκανθῶν, προσφωνοῦντα καὶ λέγοντα· «Ιδε ἄγω αὐτὸν ὑμῖν ἔξω, ἵνα γνώτε, ὅτι οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ.» Ο δέ γε Ματθαῖος εἰς τοσαύτην αὐτὸν μισοπονηρίαν ἀφῖχθαί φησιν, ὡς καὶ ἀπονίψασθαι αὐτὸν τοῖς Ἰουδαίοις τὰς χεῖρας καὶ εἰπεῖν· ᾿Αθῶός είμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου.» Ἐπ' αὐτῶν δὲ τῶν ἀρχιερέων εἰσκεκομισμένον ἡμῖν ἐπιδείξας, οὕτω φησίν· «Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ τὸ συνέδριον ὅλον ἐζήτουν ψευδομαρτυρίαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ὅπως αὐτὸν θανατώσωσι, καὶ οὐχ εὗρον, πολλῶν προσελθόντων ψευδομαρτύρων. Εἰ γὰρ καὶ δι᾿ ἀνθρώπων ἐζητεῖτο τὰ κατ' αὐτὸν, ἀλλ' ὡς ὀργάνοις καὶ ὑπουργοῖς τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυστροπίας ἐχρῆτο ὁ διάβο λος, καὶ αὐτὸς ἦν μᾶλλον, ήπερ ἕτερός τις ὁ εὑρεῖν ἐν αὐτῷ ζητῶν πλημμέλημα. Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὅτι τῶν ἰδίων οὐδὲν εἶχεν ὁ διάβολος ἐν αὐτῷ, δν καὶ ἄρχοντα τοῦ κόσμου πρὸς τὸ παρὸν ὠνόμασεν, οὐχ ὡς ἀληθῶς ὄντα δεσπότην, ἀλλ᾿ ὥσπερ τινὰ τῶν ἀλιτηρίων βαρβάρων πλεονεξίας νόμῳ κρατήσαντα τῶν κατ' οὐδένα τρόπον προσηκόντων αὐτῷ. Ὑφ' ἑαυτῷ γὰρ ἐποιήσατο διὰ τῆς ἁμαρτίας τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὥστ περ τινὰ ποίμνην ἀνεπιστάτητον ἀποβουκολήσας Θεοῦ, τῶν ἀλλοτρίων εκράτει. Τοιγάρτοι καὶ τῆς οὕτω πορισθείσης ἀρχῆς δικαίως ἐκβέβληται. Βεβα σίλευκε γὰρ ἐφ' ἡμᾶς ὁ Χριστός. Διό φησι·. Νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω, κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν. Ὁ μὲν κοινὸς τοῖς πολλοῖς καὶ τετριμμένος τοῦ προκειμένου λόγος ἐκεῖνο δίδωσι νοεῖν, ὡς ἐπείπερ ὁ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας εἰσελάσας ἤδη καιρός μονονουχί πεπηγότα λοιπὸν τὸν τίμιον τοῦ Σωτῆρος ἐπιδεικνύει σταυρὸν, εἰς ἐκείνους ἀποτρέχειν τοὺς τόπους ὁμοῦ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἐπείγετο, ἐν οἷσπερ αὐτὸν ἡ τῶν ὑπηρετῶν συνελάβετο εὑροῦσα σπείρα. Καὶ πιθανὸς μὲν ὁ νοῦς· πλὴν εἰκός τε καὶ ἕτερον ἐθέ λειν ὑποδηλοῦν πνευματικὴν δηλονότι καὶ κεκρυμμένον. Τὴν γὰρ ἐξ ἑτέρου τινὸς πρὸς ἕτερόν τι μετάστασιν καὶ τὴν ἐκ τῶν χειρόνων εἰς τὸ ἄμεινον ἀπο ་་ XIV, 31. Surgite, eamus hinc. Communis apud multos et trita hujus loci expositio est, nimirum, quia Judaici furoris tempus ingruens pretiosam Servatoris crucem propemodum defixam ostendebat, idcirco ad ea loca una cum sanctis discipulis ipsum contendere, in quibus eum satellitum cohors repertum comprehendit. Et bic quidem sensus est verisimilis: verumtamen alium quemdam, spiritalem videlicet et abstrusum, juvat indicare. Mutationem quippe ex uno in aliud et a pravis ad meliora conversionem per ipsum ct - cum ipso nobis omnibus fore significare volens, * Joan. χνη, 38. ' Joan. xis, 4. * Matth. xxv, 24. * Matth. xxνι, 59, 60. το Joan. xii, 31, 32. PATROL. GR. LXXIV.

exclamat: • Surgite, eamus hinc,» ut tale quid- δρομὴν, δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ πᾶσιν ἡμῖν ἐσοpiam intelligere ex rei veritate debeamus, a morte quidem ad vitam, et a corruptione ad incorruptionem, per ipsum et cum ipso, sicuti modo dixi, quasi ab uno loco transire in alium. Recte itaque illud, c Surgite, eamus hinc, inquit. Quin et alio modo de nobis ipsis dictum illud intelliges. Transferendi eramus a mundi amore ad voluntatem faciendi 856 quod Deo placeret, ac præterea ex servitute ad dignitatem adoptionis, ex terra ad supernam civitatem, ex peccato ad eam quæ per fidem in Christo est justitiam, ex impuritate bumana ad Spiritus sanctimoniam, ex contumelia in gloriam, ex imperitia in scientiain, ex socordia et infirmitate ad virtutem in bene agendo. Locum itaque veluti quemdam nostris terrenis peccatis terram hanc statuens, ‹ Surgite, inquit, eamus hinc., Licet enim, quoad loquendi formam, seipsum nobis conjungere videatur, nihil tamen nobis plane istud oberit, cum id facere soleat. Unde alicubi ad suos discipulos dicentem illum reperies: • Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Venit nox, quando nemo potest operari ".» Audis ut seipsum nobis operum comitem adjungat, licet nostris operibus non sit perinde ac nos obnoxius? At usitatam hanc esse apud nos loquendi formam nibilo secius comperiemus. Quippe divinus Paulus Corinthios objurgans, ita scribit: «Hæc autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo, ut in uobis discalis supra id quod scriplum est non sapere '.. Quod autem nostris infirmitatibus nequaquam obnoxium, sed ducem itineris in omnibus bonis et ex pristinis vitiis conversionis in melius, non legatum, non angelum, sed ipsum habuerinus universi Dominum, nullatenus dubitandum est. Redempti enim sumus non per nos ipsos, nec per aliam ullam rem creatam, sed per ipsum potius Servatorem nostrum Christum. Quocirca quando illud ait: • Surgile, eamus hinc, › quasi mundanam nequitiam una cum nobis fugiat, non tanquam humanis malis obnoxius, sed tanquam dux, et antesignauus, et ductor in incorruptionem et eam vitam quæ sanctitale et Dei amore constat, istud ait. φαυλότητα λέγῃ τὸ, «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν,, νοις πάθεσιν, ἀλλ' ὡς ἀρχηγὸς καὶ προστάτης και ἐν ἁγιασμῷ καὶ φιλοθεῖς, τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ. 857 CAP. II. Quod Deo ac Patri consubstantialis sit Filius, non autem diversæ ab eo naturæ vel generis, ut quidam perversi hæretici sentiunt. XV, 1. Ego sum vitis vera, et Pater meus agricula est. Quod oporteat dilectioni erga se inhærere, et quantum ex eo quod ei conjuncti sumus commodi nobis eveniat volens ostendere, vitem quidem seipsum esse dicit: qui autem ei sunt uniti, atque 11 Joan. 18, 10 1 Cor. 1, U. μένην κατασημήναι θέλιον, τὸν Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν › ἐπιφωνεῖ· ἵνα τι τοιοῦτον, ὡς ἐν ἀληθείᾳ νοῆσαι μέλλωμεν, ἀπὸ μὲν θανάτου πρὸς ζωὴν, ἀπὸ δὲ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ὡς ἀπό τινος τόπου μεταχω ρεῖν εἰς ἕτερον. Καλῶς οὖν ἄρα τό, «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν, ο φησίν. Η καὶ καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἐκλήψῃ τὸ εἰρημένον. Ἐμέλο λομεν ἤδη μεθίστασθαι ἐκ τοῦ φιλεῖν τὰ ἐν κόσμῳ, φρονεῖν εἰς τὸ ἑλέσθαι δρᾶν ἐθέλειν τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ ἔτι πρὸς τούτῳ ἐκ δουλείας ἀναφοιτἂν εἰς τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα, ἀπὸ γῆς εἰς τὴν ἄνω πόλιν, ἐξ ἁμαρτίας εἰς δικαιοσύνην τὴν διὰ πίστεως δὲ δηλον ότι τῆς ἐν Χριστῷ, ἐξ ἀκαθαρσίας τῆς ἀνθρωπίνης εἰς τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιασμὸν, ἐξ ἀτιμίας εἰς δόξαν, ἐξ ἀμαθίας εἰς σύνεσιν, ἀπὸ δὲ δειλίας καὶ ἀνανδρείας εἰς εὐτολμίαν τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς. Τύπου οὖν ὥσπερ τοῖς ἐπὶ γῆς ἡμῶν πλημμελήματι το ένα θάδε τιθείς, «Εγείρεσθε, φησίν, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.» Εἰ γὰρ καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τοῦ λόγου σχῆμα, καὶ ἑαυτὸν ἡμῖν συνδήσας φαίνεται, ἀλλ' οὐδὲν ἡμᾶς ἀδι κήσει τοῦτο παντελῶς, ἐπείπερ αὐτῷ τοῦτο σύνηθες δρᾷν. Καὶ γοῦν ἐν ἑτέροις ἁλώσεται λέγων πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «ἡμᾶς δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς, ἕως ἡμέρα ἐστίν. Ερχεται νύξ, ὅτε οὐδεὶς δύναται ἐργάσασθαι. ο 'Ακούεις ὅπως ἑαυ τὸν ἡμῖν εἰς τὸ ἐργάζεσθαι πρέπειν συναναπλέκει, καίτοι τῷ ἐργάζεσθαι δεῖν καθ' ἡμᾶς οὐ συνυποκείμε νος; Αλλ' εὐτριβὲς ἡμῖν τοῦτο τοῦ λόγου τὸ σχῆμα καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς οὐδὲν ἧττον ευρήσομεν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιπλήξας Κορινθίοις τοῦτο τε τόλμηκεν, ἐπιστέλλει δὲ ὡδί· «Ταῦτα δὲ, ἀδελφοί μου, μετεσχημάτισα εἰς ἐμαυτὸν καὶ Ἀπολλῶν, ἵνα ἐν ἡμῖν μάθητε τὸ μὴ ὑπὲρ 8 γέγραπται φρονείν.» Οτι δὲ εἰ καὶ μὴ συνυπαίτιον ταῖς ἑαυτῶν ἀσθε νείαις, ἀλλ᾽ οὖν ἡγεμόνα τῆς ὁδοῦ τοῖς ἐφ' ἅπασιν ἀγαθοῖς καὶ τῆς ἐκ παθῶν τῶν ἀρχαίων ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον ἐπιστροφῆς, οὐ πρέσβυν, οὐκ ἄγγελον, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἐσχήκαμεν τὸν ἁπάντων Κύριον, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Δελυτρώμεθα γὰρ, οὐ δι' ἑαυτῶν, ἀλλ' οὐδὲ δι' ἑτέρου τινὸς τῶν γενητῶν, δι' αὐτοῦ δὲ μᾶλ λον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Οὐκοῦν ὅταν ὡς σὺν ἡμῖν καὶ μεθ᾿ ἡμῶν τὴν ἐν κόσμῳ παραδραμών οὐχ ὡς συνυπαίτιος, ήγουν ἐνεχόμενος τοῖς ἀνθρωπί καθηγητής τῆς εἰσόδου εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν τὴν Οτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱός, καὶ οὐχ ἑτεροφυής, οὐδὲ ἔκφυλος, κατά τινας τῶν διεστραμμένων. 'Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν. Οτι προσήκοι τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἐξηρτῆσθαι φιλεῖν, καὶ πόσον ἐκ τοῦ κολλᾶσθαι αὐτῷ κερδανού - μεν ἐπιδεῖξαι θελήσας τὸ ὠφελοῦν, ἄμπελον μὲν ἑαυ τὸν εἶναί φησιν, ὡς ἐν παραδείγματος λόγῳ, κλήμασί

exclamat: • Surgite, eamus hinc,» ut tale quid- δρομὴν, δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ πᾶσιν ἡμῖν ἐσοpiam intelligere ex rei veritate debeamus, a morte quidem ad vitam, et a corruptione ad incorruptionem, per ipsum et cum ipso, sicuti modo dixi, quasi ab uno loco transire in alium. Recte itaque illud, c Surgite, eamus hinc, inquit. Quin et alio modo de nobis ipsis dictum illud intelliges. Transferendi eramus a mundi amore ad voluntatem faciendi 856 quod Deo placeret, ac præterea ex servitute ad dignitatem adoptionis, ex terra ad supernam civitatem, ex peccato ad eam quæ per fidem in Christo est justitiam, ex impuritate bumana ad Spiritus sanctimoniam, ex contumelia in gloriam, ex imperitia in scientiain, ex socordia et infirmitate ad virtutem in bene agendo. Locum itaque veluti quemdam nostris terrenis peccatis terram hanc statuens, ‹ Surgite, inquit, eamus hinc., Licet enim, quoad loquendi formam, seipsum nobis conjungere videatur, nihil tamen nobis plane istud oberit, cum id facere soleat. Unde alicubi ad suos discipulos dicentem illum reperies: • Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Venit nox, quando nemo potest operari ".» Audis ut seipsum nobis operum comitem adjungat, licet nostris operibus non sit perinde ac nos obnoxius? At usitatam hanc esse apud nos loquendi formam nibilo secius comperiemus. Quippe divinus Paulus Corinthios objurgans, ita scribit: «Hæc autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo, ut in uobis discalis supra id quod scriplum est non sapere '.. Quod autem nostris infirmitatibus nequaquam obnoxium, sed ducem itineris in omnibus bonis et ex pristinis vitiis conversionis in melius, non legatum, non angelum, sed ipsum habuerinus universi Dominum, nullatenus dubitandum est. Redempti enim sumus non per nos ipsos, nec per aliam ullam rem creatam, sed per ipsum potius Servatorem nostrum Christum. Quocirca quando illud ait: • Surgile, eamus hinc, › quasi mundanam nequitiam una cum nobis fugiat, non tanquam humanis malis obnoxius, sed tanquam dux, et antesignauus, et ductor in incorruptionem et eam vitam quæ sanctitale et Dei amore constat, istud ait. φαυλότητα λέγῃ τὸ, «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν,, νοις πάθεσιν, ἀλλ' ὡς ἀρχηγὸς καὶ προστάτης και ἐν ἁγιασμῷ καὶ φιλοθεῖς, τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ. 857 CAP. II. Quod Deo ac Patri consubstantialis sit Filius, non autem diversæ ab eo naturæ vel generis, ut quidam perversi hæretici sentiunt. XV, 1. Ego sum vitis vera, et Pater meus agricula est. Quod oporteat dilectioni erga se inhærere, et quantum ex eo quod ei conjuncti sumus commodi nobis eveniat volens ostendere, vitem quidem seipsum esse dicit: qui autem ei sunt uniti, atque 11 Joan. 18, 10 1 Cor. 1, U. μένην κατασημήναι θέλιον, τὸν Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν › ἐπιφωνεῖ· ἵνα τι τοιοῦτον, ὡς ἐν ἀληθείᾳ νοῆσαι μέλλωμεν, ἀπὸ μὲν θανάτου πρὸς ζωὴν, ἀπὸ δὲ φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν, δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτῷ, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ὡς ἀπό τινος τόπου μεταχω ρεῖν εἰς ἕτερον. Καλῶς οὖν ἄρα τό, «Εγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν, ο φησίν. Η καὶ καθ᾿ ἕτερόν τινα τρόπον ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἐκλήψῃ τὸ εἰρημένον. Ἐμέλο λομεν ἤδη μεθίστασθαι ἐκ τοῦ φιλεῖν τὰ ἐν κόσμῳ, φρονεῖν εἰς τὸ ἑλέσθαι δρᾶν ἐθέλειν τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ καὶ ἔτι πρὸς τούτῳ ἐκ δουλείας ἀναφοιτἂν εἰς τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα, ἀπὸ γῆς εἰς τὴν ἄνω πόλιν, ἐξ ἁμαρτίας εἰς δικαιοσύνην τὴν διὰ πίστεως δὲ δηλον ότι τῆς ἐν Χριστῷ, ἐξ ἀκαθαρσίας τῆς ἀνθρωπίνης εἰς τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιασμὸν, ἐξ ἀτιμίας εἰς δόξαν, ἐξ ἀμαθίας εἰς σύνεσιν, ἀπὸ δὲ δειλίας καὶ ἀνανδρείας εἰς εὐτολμίαν τὴν ἐπ' ἀγαθοῖς. Τύπου οὖν ὥσπερ τοῖς ἐπὶ γῆς ἡμῶν πλημμελήματι το ένα θάδε τιθείς, «Εγείρεσθε, φησίν, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.» Εἰ γὰρ καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τοῦ λόγου σχῆμα, καὶ ἑαυτὸν ἡμῖν συνδήσας φαίνεται, ἀλλ' οὐδὲν ἡμᾶς ἀδι κήσει τοῦτο παντελῶς, ἐπείπερ αὐτῷ τοῦτο σύνηθες δρᾷν. Καὶ γοῦν ἐν ἑτέροις ἁλώσεται λέγων πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· «ἡμᾶς δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τοῦ πέμψαντος ἡμᾶς, ἕως ἡμέρα ἐστίν. Ερχεται νύξ, ὅτε οὐδεὶς δύναται ἐργάσασθαι. ο 'Ακούεις ὅπως ἑαυ τὸν ἡμῖν εἰς τὸ ἐργάζεσθαι πρέπειν συναναπλέκει, καίτοι τῷ ἐργάζεσθαι δεῖν καθ' ἡμᾶς οὐ συνυποκείμε νος; Αλλ' εὐτριβὲς ἡμῖν τοῦτο τοῦ λόγου τὸ σχῆμα καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς οὐδὲν ἧττον ευρήσομεν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιπλήξας Κορινθίοις τοῦτο τε τόλμηκεν, ἐπιστέλλει δὲ ὡδί· «Ταῦτα δὲ, ἀδελφοί μου, μετεσχημάτισα εἰς ἐμαυτὸν καὶ Ἀπολλῶν, ἵνα ἐν ἡμῖν μάθητε τὸ μὴ ὑπὲρ 8 γέγραπται φρονείν.» Οτι δὲ εἰ καὶ μὴ συνυπαίτιον ταῖς ἑαυτῶν ἀσθε νείαις, ἀλλ᾽ οὖν ἡγεμόνα τῆς ὁδοῦ τοῖς ἐφ' ἅπασιν ἀγαθοῖς καὶ τῆς ἐκ παθῶν τῶν ἀρχαίων ἐπὶ τὸ κρεῖτ τον ἐπιστροφῆς, οὐ πρέσβυν, οὐκ ἄγγελον, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἐσχήκαμεν τὸν ἁπάντων Κύριον, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Δελυτρώμεθα γὰρ, οὐ δι' ἑαυτῶν, ἀλλ' οὐδὲ δι' ἑτέρου τινὸς τῶν γενητῶν, δι' αὐτοῦ δὲ μᾶλ λον τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Οὐκοῦν ὅταν ὡς σὺν ἡμῖν καὶ μεθ᾿ ἡμῶν τὴν ἐν κόσμῳ παραδραμών οὐχ ὡς συνυπαίτιος, ήγουν ἐνεχόμενος τοῖς ἀνθρωπί καθηγητής τῆς εἰσόδου εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν τὴν Οτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁμοούσιος ἐστιν ὁ Υἱός, καὶ οὐχ ἑτεροφυής, οὐδὲ ἔκφυλος, κατά τινας τῶν διεστραμμένων. 'Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν. Οτι προσήκοι τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἐξηρτῆσθαι φιλεῖν, καὶ πόσον ἐκ τοῦ κολλᾶσθαι αὐτῷ κερδανού - μεν ἐπιδεῖξαι θελήσας τὸ ὠφελοῦν, ἄμπελον μὲν ἑαυ τὸν εἶναί φησιν, ὡς ἐν παραδείγματος λόγῳ, κλήμασί

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. turæ ipsius consortes”, participato nempe sancto Spiritu (sanctus enim Christi Spiritus nos ei conjungit), uos palmitibus comparat. Eorum enim qui ad vitem accedunt adhæsio voluntatis est atque propositi: ejus autem conjunctio nobiscum, affectus et habitudinis. Ex bono quippe proposito nos ad Christum accessimus per fidem: genus autem ipsius facti sumus, adoptionis dignitatem ab eo consecuti. Etenim, juxta sanctum Paulum, • Qui adhæret Domino, unus spiritus est **.» Sicut ergo alibi per vocem prophetæ basis et fundamentum nominatus est (super ipsum enim nos ædificamur, et lapides nuncupati sumus viventes ac spiritales in sacerdotium sanctum, in habitaculum Dei in Spiritu, nec alio modo possumus in hoc ædificari, nisi Christus nobis fundamentum fuerit *¹), hic quoque eodem sensu vitem seipsum esse ait, palmitum qui ex ea sunt quasi matrem et alumnam. Regenerati enim sumus ex ipso et in ipso, in Spirilu, ad ferendum fructum vitæ, non veteris illius et exoleta, sed ejus quæ novitate vitæ constat, et erga ipsum charitate. Conservamur autem in esse, ipsi quodammodo inserti, et tradito nobis sancto mandato mordicus inhærentes, et nobilitatis bonum servare studentes, id est, non sinentes prorsus inhabitantem in nobis Spiritum vel minimum contristari, per quem habitare in nobis Deus intelligitur. Quomodo enim simus in Christo, et is in nobis, ipse nobis sapiens Joannes ostendat, dicens: In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit 858 nobis ". Et rursus: • In hoc cognoseimus quia in ipso sumus 83 Qui dicit se in jpso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare *. Quod etiam auditoribus clarius palefaciens, ita rursus inft: • Qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo "., Nam si mandatorum observatio dilectionem in ipsum operatur, et per dilectionem ei conjungimur, quomodo non hic verum esse videtur quod dictum est? Quemadmodum enim radix naturalem suam qualitatem palmitibus impertit, sic unigenitum Dei Verbum Dei ac Patris suæque naturæ quamdam γε μὴν τοὺς ἐνωθέντας αὐτῷ καὶ ἐνηρμοσμένους τρό- insiti quodammodo et infixi, et jam facti sunt naπον τινὰ καὶ ἐμπεπηγότας, γεγονότας τε ἤδη τῆς ἑαυ τοῦ φύσεως κοινωνούς, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος· τὸ γὰρ συνενῶσαν ἡμᾶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ ἐστιν. Προαιρετικὴ μὲν γὰρ ἡ πρὸς τὴν ἄμπελον κόλλησις τῶν προσιόντων αὐτῇ, σχετικὴ δὲ παρ' αὐτῆς ἡ πρὸς ἡμᾶς. Ἐκ μὲν γὰρ προαιρέσεως ἀγαθῆς προσεληλύθαμεν ἡμεῖς διὰ τῆς πίστεως, γένος δὲ γεγόναμεν αὐτοῦ τὸ τῆς υἱο θεσίας ἀξίωμα παρ' αὐτοῦ κομισάμενοι. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, «Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Ὥσπερ οὖν ἐν ἑτέροις κρηπίς καὶ θεμέλιος διὰ τῆς τοῦ προφήτου καιωνόμασται φωνῆς (ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἐποικοδομούμεθα, λίθοι καὶ ἡμεῖς χρηματίσαντες, ζῶντες καὶ πνευματικοί, εἰς ἱεράτευμα ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι, καθ᾿ ἕτερον δέ τινα τρόπον οἰκοδομεῖσθαι πρὸς τοῦτο μὴ δυνάμενοι, εἰ μὴ γέγονεν ἡμῖν θεμέλιος ὁ Χριστὸς), οὕτω κἀνθάδε κατὰ τὴν ἴσην τοῦ νοήμα τος ἀναλογίαν, ἄμπελον ἑαυτὸν εἶναί φησι τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, ὡς μητέρα καὶ τροφόν. Ανεγεννήθημεν γὰρ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ ἐν Πνεύματι, πρὸς καρποφορίαν ζωῆς, οὐχὶ τῆς ἀρχαίας καὶ παρ λαιᾶς, ἀλλὰ τῆς ἐν καινότητι πίστεώς τε καὶ ἀγάπης τῆς εἰς αὐτόν. Διατηρούμεθα δὲ πρὸς τὸ ἔχειν τὸ εἶ ναι, προσπεφυκότες ὥσπερ αὐτῷ καὶ ἀπρὶς ἐχόμε νοι τῆς παραδοθείσης ἡμῖν ἁγίας ἐντολῆς καὶ διὰ τοῦ σώζειν ἐπείγεσθαι τὸ ἐκ τῆς εὐγενείας ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι, διὰ τοῦ μὴ ἀνέχεσθαι λυπεῖν, κατά τι γοῦν ὅμως τὸ ἐνοικισθὲν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ κατοικεῖν μὲν ἐν ἡμῖν νοεῖται Θεός. Κατὰ τίνα γὰρ τρό πον ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς Ἰωάννης ἐπιδείξῃ λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔδωκε ἡμῖν. Καὶ ἔμπαλιν· ὁ Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐσμεν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Ο καὶ τοῖς ἀκροωμένοις σαφέστερον καθιστὰς, οὕτω φησὶ πάλιν· Ὁ τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἐν αὐτῷ μένει καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. Εἰ γὰρ ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν, τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ἐργάζεται, κολλώμεθα δὲ διὰ τῆς ἀγάπης αὐτῷ πῶς οὐκ ἀληθὲς ἐν τούτοις φαίνεται τὸ εἰρημένον; Ονπερ γὰρ τρόπον τῆς ἀμπέλου τὸ πρέμνον τῆς ἰδίας καὶ ἐνούσης αὐτῷ ποιότητος φυσικῆς διακονεῖ τε καὶ veluti cognationem sanctis inserit, Spiritum larδιανέμει τοῖς κλήμασι τὴν ἀπόλαυσιν, οὕτως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τῆς τε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὴν οἱονεὶ συγγένειαν τοῖς ἁγίοις ἐντίθησι, τὸ Πνεῦμα διδοὺς, ἅτε δὴ καὶ συν ενωθεῖσιν αὐτῷ διά τε τῆς πίστεως καὶ τῆς εἰσάπαν ὁσιότητος· τρέφει δὲ πρὸς εὐσέβειαν, καὶ ἀπάσης αὐτοῖς ἀρετῆς καὶ ἀγαθουργίας εἴδησιν ἐνεργάζεται. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, διὰ ποίαν ἄρα καὶ τοῦτο αἰτίαν; Οὐδὲ γὰρ ἄπρακτος ἢ ἄεργος εἰς ἡμᾶς ὁ Πατήρ, τρέφοντός τε καὶ συνέχοντος εἰς τὸ εἶναι καλῶς τοῦ Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὅλης δὲ ὥσπερ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ἔργον ἐστὶν ἡ τῶν καθ' ή * If Petr. 1, 4. se 1 Cor. VI, 17. * 1 Cor. It', 11, 6. 60 | Joan. 111, giens iis potissimum qui uniti sunt ei per fidem, et omnimodam sanctitatem, eosque ad pietatem alit, omnisque virtutis ac bonitatis cognitionem ig iis operatur. Agricolam vero Patrem nominat, quam, precor, ob causam? Nec enim otiosus aut cessator erga nos est Pater, dum Filius nos nutrit ac fovet in sancto Spiritu; sed totius quodammodo atque consubstantialis Trinitatis opus instauratio nostra est, et ad totam naturam divinam pertinet omnium quæ ab ipsa funt voluntas ac potestas. Proindeque in solidum etiam in una per sona a nobis glorificatur. Servatorem etenim vo11. 32 ] Joan. IV, 13. es Ibid. 16. • 1 Joan.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. turæ ipsius consortes”, participato nempe sancto Spiritu (sanctus enim Christi Spiritus nos ei conjungit), uos palmitibus comparat. Eorum enim qui ad vitem accedunt adhæsio voluntatis est atque propositi: ejus autem conjunctio nobiscum, affectus et habitudinis. Ex bono quippe proposito nos ad Christum accessimus per fidem: genus autem ipsius facti sumus, adoptionis dignitatem ab eo consecuti. Etenim, juxta sanctum Paulum, • Qui adhæret Domino, unus spiritus est **.» Sicut ergo alibi per vocem prophetæ basis et fundamentum nominatus est (super ipsum enim nos ædificamur, et lapides nuncupati sumus viventes ac spiritales in sacerdotium sanctum, in habitaculum Dei in Spiritu, nec alio modo possumus in hoc ædificari, nisi Christus nobis fundamentum fuerit *¹), hic quoque eodem sensu vitem seipsum esse ait, palmitum qui ex ea sunt quasi matrem et alumnam. Regenerati enim sumus ex ipso et in ipso, in Spirilu, ad ferendum fructum vitæ, non veteris illius et exoleta, sed ejus quæ novitate vitæ constat, et erga ipsum charitate. Conservamur autem in esse, ipsi quodammodo inserti, et tradito nobis sancto mandato mordicus inhærentes, et nobilitatis bonum servare studentes, id est, non sinentes prorsus inhabitantem in nobis Spiritum vel minimum contristari, per quem habitare in nobis Deus intelligitur. Quomodo enim simus in Christo, et is in nobis, ipse nobis sapiens Joannes ostendat, dicens: In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit 858 nobis ". Et rursus: • In hoc cognoseimus quia in ipso sumus 83 Qui dicit se in jpso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare *. Quod etiam auditoribus clarius palefaciens, ita rursus inft: • Qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo "., Nam si mandatorum observatio dilectionem in ipsum operatur, et per dilectionem ei conjungimur, quomodo non hic verum esse videtur quod dictum est? Quemadmodum enim radix naturalem suam qualitatem palmitibus impertit, sic unigenitum Dei Verbum Dei ac Patris suæque naturæ quamdam γε μὴν τοὺς ἐνωθέντας αὐτῷ καὶ ἐνηρμοσμένους τρό- insiti quodammodo et infixi, et jam facti sunt naπον τινὰ καὶ ἐμπεπηγότας, γεγονότας τε ἤδη τῆς ἑαυ τοῦ φύσεως κοινωνούς, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος· τὸ γὰρ συνενῶσαν ἡμᾶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ ἐστιν. Προαιρετικὴ μὲν γὰρ ἡ πρὸς τὴν ἄμπελον κόλλησις τῶν προσιόντων αὐτῇ, σχετικὴ δὲ παρ' αὐτῆς ἡ πρὸς ἡμᾶς. Ἐκ μὲν γὰρ προαιρέσεως ἀγαθῆς προσεληλύθαμεν ἡμεῖς διὰ τῆς πίστεως, γένος δὲ γεγόναμεν αὐτοῦ τὸ τῆς υἱο θεσίας ἀξίωμα παρ' αὐτοῦ κομισάμενοι. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, «Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Ὥσπερ οὖν ἐν ἑτέροις κρηπίς καὶ θεμέλιος διὰ τῆς τοῦ προφήτου καιωνόμασται φωνῆς (ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἐποικοδομούμεθα, λίθοι καὶ ἡμεῖς χρηματίσαντες, ζῶντες καὶ πνευματικοί, εἰς ἱεράτευμα ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι, καθ᾿ ἕτερον δέ τινα τρόπον οἰκοδομεῖσθαι πρὸς τοῦτο μὴ δυνάμενοι, εἰ μὴ γέγονεν ἡμῖν θεμέλιος ὁ Χριστὸς), οὕτω κἀνθάδε κατὰ τὴν ἴσην τοῦ νοήμα τος ἀναλογίαν, ἄμπελον ἑαυτὸν εἶναί φησι τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, ὡς μητέρα καὶ τροφόν. Ανεγεννήθημεν γὰρ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ ἐν Πνεύματι, πρὸς καρποφορίαν ζωῆς, οὐχὶ τῆς ἀρχαίας καὶ παρ λαιᾶς, ἀλλὰ τῆς ἐν καινότητι πίστεώς τε καὶ ἀγάπης τῆς εἰς αὐτόν. Διατηρούμεθα δὲ πρὸς τὸ ἔχειν τὸ εἶ ναι, προσπεφυκότες ὥσπερ αὐτῷ καὶ ἀπρὶς ἐχόμε νοι τῆς παραδοθείσης ἡμῖν ἁγίας ἐντολῆς καὶ διὰ τοῦ σώζειν ἐπείγεσθαι τὸ ἐκ τῆς εὐγενείας ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι, διὰ τοῦ μὴ ἀνέχεσθαι λυπεῖν, κατά τι γοῦν ὅμως τὸ ἐνοικισθὲν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ κατοικεῖν μὲν ἐν ἡμῖν νοεῖται Θεός. Κατὰ τίνα γὰρ τρό πον ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς Ἰωάννης ἐπιδείξῃ λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔδωκε ἡμῖν. Καὶ ἔμπαλιν· ὁ Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐσμεν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Ο καὶ τοῖς ἀκροωμένοις σαφέστερον καθιστὰς, οὕτω φησὶ πάλιν· Ὁ τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἐν αὐτῷ μένει καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. Εἰ γὰρ ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν, τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ἐργάζεται, κολλώμεθα δὲ διὰ τῆς ἀγάπης αὐτῷ πῶς οὐκ ἀληθὲς ἐν τούτοις φαίνεται τὸ εἰρημένον; Ονπερ γὰρ τρόπον τῆς ἀμπέλου τὸ πρέμνον τῆς ἰδίας καὶ ἐνούσης αὐτῷ ποιότητος φυσικῆς διακονεῖ τε καὶ veluti cognationem sanctis inserit, Spiritum larδιανέμει τοῖς κλήμασι τὴν ἀπόλαυσιν, οὕτως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τῆς τε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὴν οἱονεὶ συγγένειαν τοῖς ἁγίοις ἐντίθησι, τὸ Πνεῦμα διδοὺς, ἅτε δὴ καὶ συν ενωθεῖσιν αὐτῷ διά τε τῆς πίστεως καὶ τῆς εἰσάπαν ὁσιότητος· τρέφει δὲ πρὸς εὐσέβειαν, καὶ ἀπάσης αὐτοῖς ἀρετῆς καὶ ἀγαθουργίας εἴδησιν ἐνεργάζεται. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, διὰ ποίαν ἄρα καὶ τοῦτο αἰτίαν; Οὐδὲ γὰρ ἄπρακτος ἢ ἄεργος εἰς ἡμᾶς ὁ Πατήρ, τρέφοντός τε καὶ συνέχοντος εἰς τὸ εἶναι καλῶς τοῦ Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὅλης δὲ ὥσπερ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ἔργον ἐστὶν ἡ τῶν καθ' ή * If Petr. 1, 4. se 1 Cor. VI, 17. * 1 Cor. It', 11, 6. 60 | Joan. 111, giens iis potissimum qui uniti sunt ei per fidem, et omnimodam sanctitatem, eosque ad pietatem alit, omnisque virtutis ac bonitatis cognitionem ig iis operatur. Agricolam vero Patrem nominat, quam, precor, ob causam? Nec enim otiosus aut cessator erga nos est Pater, dum Filius nos nutrit ac fovet in sancto Spiritu; sed totius quodammodo atque consubstantialis Trinitatis opus instauratio nostra est, et ad totam naturam divinam pertinet omnium quæ ab ipsa funt voluntas ac potestas. Proindeque in solidum etiam in una per sona a nobis glorificatur. Servatorem etenim vo11. 32 ] Joan. IV, 13. es Ibid. 16. • 1 Joan.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. turæ ipsius consortes”, participato nempe sancto Spiritu (sanctus enim Christi Spiritus nos ei conjungit), uos palmitibus comparat. Eorum enim qui ad vitem accedunt adhæsio voluntatis est atque propositi: ejus autem conjunctio nobiscum, affectus et habitudinis. Ex bono quippe proposito nos ad Christum accessimus per fidem: genus autem ipsius facti sumus, adoptionis dignitatem ab eo consecuti. Etenim, juxta sanctum Paulum, • Qui adhæret Domino, unus spiritus est **.» Sicut ergo alibi per vocem prophetæ basis et fundamentum nominatus est (super ipsum enim nos ædificamur, et lapides nuncupati sumus viventes ac spiritales in sacerdotium sanctum, in habitaculum Dei in Spiritu, nec alio modo possumus in hoc ædificari, nisi Christus nobis fundamentum fuerit *¹), hic quoque eodem sensu vitem seipsum esse ait, palmitum qui ex ea sunt quasi matrem et alumnam. Regenerati enim sumus ex ipso et in ipso, in Spirilu, ad ferendum fructum vitæ, non veteris illius et exoleta, sed ejus quæ novitate vitæ constat, et erga ipsum charitate. Conservamur autem in esse, ipsi quodammodo inserti, et tradito nobis sancto mandato mordicus inhærentes, et nobilitatis bonum servare studentes, id est, non sinentes prorsus inhabitantem in nobis Spiritum vel minimum contristari, per quem habitare in nobis Deus intelligitur. Quomodo enim simus in Christo, et is in nobis, ipse nobis sapiens Joannes ostendat, dicens: In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit 858 nobis ". Et rursus: • In hoc cognoseimus quia in ipso sumus 83 Qui dicit se in jpso manere, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare *. Quod etiam auditoribus clarius palefaciens, ita rursus inft: • Qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo "., Nam si mandatorum observatio dilectionem in ipsum operatur, et per dilectionem ei conjungimur, quomodo non hic verum esse videtur quod dictum est? Quemadmodum enim radix naturalem suam qualitatem palmitibus impertit, sic unigenitum Dei Verbum Dei ac Patris suæque naturæ quamdam γε μὴν τοὺς ἐνωθέντας αὐτῷ καὶ ἐνηρμοσμένους τρό- insiti quodammodo et infixi, et jam facti sunt naπον τινὰ καὶ ἐμπεπηγότας, γεγονότας τε ἤδη τῆς ἑαυ τοῦ φύσεως κοινωνούς, διὰ τοῦ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος· τὸ γὰρ συνενῶσαν ἡμᾶς τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα αὐτοῦ ἐστιν. Προαιρετικὴ μὲν γὰρ ἡ πρὸς τὴν ἄμπελον κόλλησις τῶν προσιόντων αὐτῇ, σχετικὴ δὲ παρ' αὐτῆς ἡ πρὸς ἡμᾶς. Ἐκ μὲν γὰρ προαιρέσεως ἀγαθῆς προσεληλύθαμεν ἡμεῖς διὰ τῆς πίστεως, γένος δὲ γεγόναμεν αὐτοῦ τὸ τῆς υἱο θεσίας ἀξίωμα παρ' αὐτοῦ κομισάμενοι. Καὶ γὰρ δὴ κατὰ τὸν ἅγιον Παῦλον, «Ο κολλώμενος τῷ Κυρίῳ, ἐν πνεῦμά ἐστιν. ο Ὥσπερ οὖν ἐν ἑτέροις κρηπίς καὶ θεμέλιος διὰ τῆς τοῦ προφήτου καιωνόμασται φωνῆς (ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἐποικοδομούμεθα, λίθοι καὶ ἡμεῖς χρηματίσαντες, ζῶντες καὶ πνευματικοί, εἰς ἱεράτευμα ἅγιον, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι, καθ᾿ ἕτερον δέ τινα τρόπον οἰκοδομεῖσθαι πρὸς τοῦτο μὴ δυνάμενοι, εἰ μὴ γέγονεν ἡμῖν θεμέλιος ὁ Χριστὸς), οὕτω κἀνθάδε κατὰ τὴν ἴσην τοῦ νοήμα τος ἀναλογίαν, ἄμπελον ἑαυτὸν εἶναί φησι τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, ὡς μητέρα καὶ τροφόν. Ανεγεννήθημεν γὰρ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ ἐν Πνεύματι, πρὸς καρποφορίαν ζωῆς, οὐχὶ τῆς ἀρχαίας καὶ παρ λαιᾶς, ἀλλὰ τῆς ἐν καινότητι πίστεώς τε καὶ ἀγάπης τῆς εἰς αὐτόν. Διατηρούμεθα δὲ πρὸς τὸ ἔχειν τὸ εἶ ναι, προσπεφυκότες ὥσπερ αὐτῷ καὶ ἀπρὶς ἐχόμε νοι τῆς παραδοθείσης ἡμῖν ἁγίας ἐντολῆς καὶ διὰ τοῦ σώζειν ἐπείγεσθαι τὸ ἐκ τῆς εὐγενείας ἀγαθὸν, τοῦτ' ἔστι, διὰ τοῦ μὴ ἀνέχεσθαι λυπεῖν, κατά τι γοῦν ὅμως τὸ ἐνοικισθὲν ἡμῖν ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ κατοικεῖν μὲν ἐν ἡμῖν νοεῖται Θεός. Κατὰ τίνα γὰρ τρό πον ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς Ἰωάννης ἐπιδείξῃ λέγων· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ἐκ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔδωκε ἡμῖν. Καὶ ἔμπαλιν· ὁ Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν αὐτῷ ἐσμεν. Ο λέγων ἐν αὐτῷ μένειν, ὀφείλει, καθὼς ἐκεῖνος περιεπάτησε, καὶ αὐτὸς περιπατεῖν.» Ο καὶ τοῖς ἀκροωμένοις σαφέστερον καθιστὰς, οὕτω φησὶ πάλιν· Ὁ τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἐν αὐτῷ μένει καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. Εἰ γὰρ ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν, τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην ἐργάζεται, κολλώμεθα δὲ διὰ τῆς ἀγάπης αὐτῷ πῶς οὐκ ἀληθὲς ἐν τούτοις φαίνεται τὸ εἰρημένον; Ονπερ γὰρ τρόπον τῆς ἀμπέλου τὸ πρέμνον τῆς ἰδίας καὶ ἐνούσης αὐτῷ ποιότητος φυσικῆς διακονεῖ τε καὶ veluti cognationem sanctis inserit, Spiritum larδιανέμει τοῖς κλήμασι τὴν ἀπόλαυσιν, οὕτως ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τῆς τε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως τὴν οἱονεὶ συγγένειαν τοῖς ἁγίοις ἐντίθησι, τὸ Πνεῦμα διδοὺς, ἅτε δὴ καὶ συν ενωθεῖσιν αὐτῷ διά τε τῆς πίστεως καὶ τῆς εἰσάπαν ὁσιότητος· τρέφει δὲ πρὸς εὐσέβειαν, καὶ ἀπάσης αὐτοῖς ἀρετῆς καὶ ἀγαθουργίας εἴδησιν ἐνεργάζεται. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, διὰ ποίαν ἄρα καὶ τοῦτο αἰτίαν; Οὐδὲ γὰρ ἄπρακτος ἢ ἄεργος εἰς ἡμᾶς ὁ Πατήρ, τρέφοντός τε καὶ συνέχοντος εἰς τὸ εἶναι καλῶς τοῦ Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, ὅλης δὲ ὥσπερ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος ἔργον ἐστὶν ἡ τῶν καθ' ή * If Petr. 1, 4. se 1 Cor. VI, 17. * 1 Cor. It', 11, 6. 60 | Joan. 111, giens iis potissimum qui uniti sunt ei per fidem, et omnimodam sanctitatem, eosque ad pietatem alit, omnisque virtutis ac bonitatis cognitionem ig iis operatur. Agricolam vero Patrem nominat, quam, precor, ob causam? Nec enim otiosus aut cessator erga nos est Pater, dum Filius nos nutrit ac fovet in sancto Spiritu; sed totius quodammodo atque consubstantialis Trinitatis opus instauratio nostra est, et ad totam naturam divinam pertinet omnium quæ ab ipsa funt voluntas ac potestas. Proindeque in solidum etiam in una per sona a nobis glorificatur. Servatorem etenim vo11. 32 ] Joan. IV, 13. es Ibid. 16. • 1 Joan.

canus Deum, non seorsim quidem Patri, seorsim & ἡμᾶς ἐπανόρθωσις, καὶ διὰ πάσης ἔρχεται τῆς θείας autem ipsi Filio, sive sancto Spiritu gratiarum actiones ob ea quæ misericorditer consecuti sumus referentes, sed revera divinitatis unius opus nostram salutem esse dicentes. Licet ergo cuique personæ tribui videatur aliquid eorum quæ erga nos, aut erga creaturam fiunt, nihilominus tamen credimus cuncta esse a Patre per Filium in Spiritu. Rectissime itaque intelliges Patrem nos in pietatem quidem nutrire, per Filium in Spiritu: eumque rursus erga nos agricolæ vicem gerere, id est prospicere et observare, mosque omni cura dirigere, per Filium in Spiritu. Sic enim meo judicio rectius longe quam alio modo philosophabimur. Namn si concedemus unumquemque seorsim aliquid operari quod alterius non esse dicamus, num quisquam ambiget, cum vitis Filius nunc appellatus sit, Pater autem agricola, nos ali quillem seorsim et foveri a solo Filio, a Patre vero solam nos culturam babere? Viti enim proprium est suos nutrire palnites: agricola vero 859 cjus curam habere. Sed si recte sapimus, omnino putabimus neque illud absque Patre, neque aliud sine Filio seu sancto Spiritu prorsus peragi. Cuncta enim a Patre per Filium in Spiritu, sicuti diximus. Singulari autem consilio Servator etiam nunc Patrem appellat agricolam; quam vero ob causam, grave non erit exponere. Ne quis enim putaret solum Unigenitum nostri curam agere, Patrem ac Deum veluti cooperatorem induxit, seipsum quidem vitem nominans quæ palmitibus suis vitam largia tur et fecunditatein; Patrem autem agricolam, per hoc rursus docens aliam quamdam divinæ substantiæ erga nos operationem peragi, providentiam nimirum ac curam. Discere quippe conveniebat Deum nos non tantum suæ consortes naturæ fecisse 8, in sancta et consubstantiali Trinitale conceptum, sed et nostri summam curam et providentiam agere, quam sub agriculturæ exemplo recte et consentanee hic intelligimus. Vitis siquidem ejusque palmitum facta prius mentione, quomodo non maxime convenit agricolam hic significari, quo rerum omnium inspector gubernatorque significatur, nimirum Deus? Quod si credimus naturaliter quidem ac vere Filium esse in suo Patre, et habere in sua natura Patrem, cuncla per ambos in Spiritu ceu ex una deitate peragentur, nec a nobis alendis Pater excludetur, et a nostri cultura Filius nequaquam alienus censebitur, idque jure merito. Ubi enim naturæ identi· tas per omnia similis cernitur, ibi quamvis multis variisque modis fieri nonnulla videantur, non est tamen operatio diversa. Cum autem una sit sub- ∙stantia, id est, vera et secundum naturam Deitas in tribus hypostasibus intelligatur, in Patre nimirum, et Filio, sanctoque Spiritu, quomodo nou manifestissimum et indubitatum est quodcunque 8 || Petr. 1, G φύσεως ἡ ἐφ' ἅπασι τοῖς παρ' αὐτῆς δρωμένοις θέλησίς τε καὶ δύναμις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁλοκλήρως καὶ ἐν ἑνὶ προσώπῳ παρ' ἡμῶν δοξάζεται. Σωτῆρα γὰρ καλούμεν τὸν Θεὸν οὐκ ἀνὰ μέρος μὲν τῷ Πατρὶ, ἀνὰ μέρος δὲ αὐτῷ τῷ Υἱῷ, ἤτοι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὰ ἐφ᾽ οἷς ἠλεήμεθα ἀποκομίζοντες χαριστήρια, ἀλλ᾿ ὄντως τῆς μιᾶς θεότητος κατόρθωμα λέγοντες τὴν ἑαυτῶν σω τηρίαν. Κἂν γοῦν ἑκάστῳ προσώπῳ διανέμεσθαί τι δοκῇ τῶν εἰς ἡμᾶς γεγονότων, ἤτοι τῶν ἐνεργουμέν νων περὶ τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον πιστεύομεν ὅτι πάντα ἐστὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Νοήσεις οὖν ἄρα καὶ λίαν ὀρθῶς ὅτι τρέφει μὲν ἡμᾶς εἰς εὐσέβειαν ὁ Πατήρ δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύ. ματι· γεωργεῖ δὲ αὖ πάλιν, τοῦτ' ἔστιν, ἐφορᾷ τε καὶ επισκέπτεται, καὶ φροντίδος τῆς ἐπανορθούσης ἀξιοῖ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Λογιούμεθα γὰρ μᾶλλον οὕτως ὀρθῶς, ἤπερ οὖν ἑτέρως, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν. Εἰ γὰρ ἑκάστῳ δώσομεν ἀνὰ μέρος ἐργάσασθαί τι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, ὅ μήτε τοῦ ἑτέρου τυχὸν εἶναι κα μεν, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον, ὡς ἐπείπερ ἄμπελος μὲν ὁ Υἱὸς ὠνόμασται νῦν, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, τρε φόμεθα μὲν ἰδικῶς, συνεχόμεθά τε πρὸς τὸ εὖ εἶναι παρὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ· παρὰ δέ γε τοῦ Πατρὸς ψιλὴν ἔχομεν τὴν ἐπίσκεψιν; Αμπέλῳ μὲν γὰρ τὸ τρέφειν οἰκεῖον τὰ ἴδια κλήματα, τῷ δὲ γηπονοῦντι τὸ ἐπισκέπτεσθαι. Αλλ' είγε φρονοῦμεν ὀρθῶς, ἡγησόμεθα δὴ πάντως, ὅτι οὔτε ἐκεῖνο χωρὶς τοῦ Πατρὸς, οὔτε μὴν τὸ ἕτερον δίχα τοῦ Υἱοῦ, ήγουν τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατορθώσειε τὸ πᾶν. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, καθάπερ εἰ ρήκαμεν. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, και τις ἄρα γέγονε τούτου πρόφασις, οὐδὲν ὅλως εἰπεῖν χαλεπόν. "Ινα γάρ μή τις οἴηται μόνου τοῦ Μονογενοῦς τὴν ἐφ' ἡμῖν γενέσθαι φροντίδα, συνεργάτην ὥσπερ εἰσκεκόμικε τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἑαυτὸν μὲν ἄμπελον εἰπὼν τοῖς ἰδίοις κλήμασι χορηγούσαν τὴν ζωήν, καὶ τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν, γεωργὸν δὲ τὸν γεννήσαντα· καὶ διὰ τούτου πάλιν, ἑτέραν ὥσπερ τινὰ τῆς θείας οὐσίας ἐνέργειαν τὴν κατ' ἐπίσκεψιν νοουμένην, εἰς ἡμᾶς ἐπιτελεῖσθαι διδάσκων. Έδει γάρ, ἔδει μανθά νειν ἡμᾶς, ὡς οὐ μόνον κοινωνούς τῆς ἑαυτοῦ φύ σεως ἐξειργάσατο Θεὸς ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι νοούμενος· ἀλλὰ καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀκριβε στάτην εὖ μάλα ποιεῖται τὴν ἐπίσκεψιν, ὡς ἐν τρόπῳ γεωργίας παραληφθεῖσαν εἰς τὸ παρὸν ἀκολούθως τε καὶ σφόδρα καλῶς. Προωνομασμένης γὰρ ἀμπέλου, καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, πῶς οὐ λίαν ἐν τούτοις πρεπωδεστάτη τοῦ γεωργοῦντος ἡ δήλωσις, τὸν ἐπή όπτην τῶν ὅλων καὶ ἐπιμελητὴν εἰσφέρουσα, τοῦτ' ἔστι Θεόν; Εἰ δὲ πεπιστεύκαμεν ὅτι φυσικῶς μὲν καὶ ἀληθῶς ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ἔχει δὲ ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεννήσαντα, πάντα δι' ἀμφοῖν ἐν Πνεύματι, ὡς ἐκ μιᾶς Θεότητος ἐπιτελεσθήσεται, καὶ οὔτε τοῦ τρέφειν ἡμᾶς ὁ Πατήρ ἔξω κείσεται, καὶ τῆς ἐφ' ἡμῖν γεωργίας οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱὸς νουῖτο

canus Deum, non seorsim quidem Patri, seorsim & ἡμᾶς ἐπανόρθωσις, καὶ διὰ πάσης ἔρχεται τῆς θείας autem ipsi Filio, sive sancto Spiritu gratiarum actiones ob ea quæ misericorditer consecuti sumus referentes, sed revera divinitatis unius opus nostram salutem esse dicentes. Licet ergo cuique personæ tribui videatur aliquid eorum quæ erga nos, aut erga creaturam fiunt, nihilominus tamen credimus cuncta esse a Patre per Filium in Spiritu. Rectissime itaque intelliges Patrem nos in pietatem quidem nutrire, per Filium in Spiritu: eumque rursus erga nos agricolæ vicem gerere, id est prospicere et observare, mosque omni cura dirigere, per Filium in Spiritu. Sic enim meo judicio rectius longe quam alio modo philosophabimur. Namn si concedemus unumquemque seorsim aliquid operari quod alterius non esse dicamus, num quisquam ambiget, cum vitis Filius nunc appellatus sit, Pater autem agricola, nos ali quillem seorsim et foveri a solo Filio, a Patre vero solam nos culturam babere? Viti enim proprium est suos nutrire palnites: agricola vero 859 cjus curam habere. Sed si recte sapimus, omnino putabimus neque illud absque Patre, neque aliud sine Filio seu sancto Spiritu prorsus peragi. Cuncta enim a Patre per Filium in Spiritu, sicuti diximus. Singulari autem consilio Servator etiam nunc Patrem appellat agricolam; quam vero ob causam, grave non erit exponere. Ne quis enim putaret solum Unigenitum nostri curam agere, Patrem ac Deum veluti cooperatorem induxit, seipsum quidem vitem nominans quæ palmitibus suis vitam largia tur et fecunditatein; Patrem autem agricolam, per hoc rursus docens aliam quamdam divinæ substantiæ erga nos operationem peragi, providentiam nimirum ac curam. Discere quippe conveniebat Deum nos non tantum suæ consortes naturæ fecisse 8, in sancta et consubstantiali Trinitale conceptum, sed et nostri summam curam et providentiam agere, quam sub agriculturæ exemplo recte et consentanee hic intelligimus. Vitis siquidem ejusque palmitum facta prius mentione, quomodo non maxime convenit agricolam hic significari, quo rerum omnium inspector gubernatorque significatur, nimirum Deus? Quod si credimus naturaliter quidem ac vere Filium esse in suo Patre, et habere in sua natura Patrem, cuncla per ambos in Spiritu ceu ex una deitate peragentur, nec a nobis alendis Pater excludetur, et a nostri cultura Filius nequaquam alienus censebitur, idque jure merito. Ubi enim naturæ identi· tas per omnia similis cernitur, ibi quamvis multis variisque modis fieri nonnulla videantur, non est tamen operatio diversa. Cum autem una sit sub- ∙stantia, id est, vera et secundum naturam Deitas in tribus hypostasibus intelligatur, in Patre nimirum, et Filio, sanctoque Spiritu, quomodo nou manifestissimum et indubitatum est quodcunque 8 || Petr. 1, G φύσεως ἡ ἐφ' ἅπασι τοῖς παρ' αὐτῆς δρωμένοις θέλησίς τε καὶ δύναμις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁλοκλήρως καὶ ἐν ἑνὶ προσώπῳ παρ' ἡμῶν δοξάζεται. Σωτῆρα γὰρ καλούμεν τὸν Θεὸν οὐκ ἀνὰ μέρος μὲν τῷ Πατρὶ, ἀνὰ μέρος δὲ αὐτῷ τῷ Υἱῷ, ἤτοι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὰ ἐφ᾽ οἷς ἠλεήμεθα ἀποκομίζοντες χαριστήρια, ἀλλ᾿ ὄντως τῆς μιᾶς θεότητος κατόρθωμα λέγοντες τὴν ἑαυτῶν σω τηρίαν. Κἂν γοῦν ἑκάστῳ προσώπῳ διανέμεσθαί τι δοκῇ τῶν εἰς ἡμᾶς γεγονότων, ἤτοι τῶν ἐνεργουμέν νων περὶ τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον πιστεύομεν ὅτι πάντα ἐστὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Νοήσεις οὖν ἄρα καὶ λίαν ὀρθῶς ὅτι τρέφει μὲν ἡμᾶς εἰς εὐσέβειαν ὁ Πατήρ δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύ. ματι· γεωργεῖ δὲ αὖ πάλιν, τοῦτ' ἔστιν, ἐφορᾷ τε καὶ επισκέπτεται, καὶ φροντίδος τῆς ἐπανορθούσης ἀξιοῖ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Λογιούμεθα γὰρ μᾶλλον οὕτως ὀρθῶς, ἤπερ οὖν ἑτέρως, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν. Εἰ γὰρ ἑκάστῳ δώσομεν ἀνὰ μέρος ἐργάσασθαί τι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, ὅ μήτε τοῦ ἑτέρου τυχὸν εἶναι κα μεν, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον, ὡς ἐπείπερ ἄμπελος μὲν ὁ Υἱὸς ὠνόμασται νῦν, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, τρε φόμεθα μὲν ἰδικῶς, συνεχόμεθά τε πρὸς τὸ εὖ εἶναι παρὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ· παρὰ δέ γε τοῦ Πατρὸς ψιλὴν ἔχομεν τὴν ἐπίσκεψιν; Αμπέλῳ μὲν γὰρ τὸ τρέφειν οἰκεῖον τὰ ἴδια κλήματα, τῷ δὲ γηπονοῦντι τὸ ἐπισκέπτεσθαι. Αλλ' είγε φρονοῦμεν ὀρθῶς, ἡγησόμεθα δὴ πάντως, ὅτι οὔτε ἐκεῖνο χωρὶς τοῦ Πατρὸς, οὔτε μὴν τὸ ἕτερον δίχα τοῦ Υἱοῦ, ήγουν τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατορθώσειε τὸ πᾶν. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, καθάπερ εἰ ρήκαμεν. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, και τις ἄρα γέγονε τούτου πρόφασις, οὐδὲν ὅλως εἰπεῖν χαλεπόν. "Ινα γάρ μή τις οἴηται μόνου τοῦ Μονογενοῦς τὴν ἐφ' ἡμῖν γενέσθαι φροντίδα, συνεργάτην ὥσπερ εἰσκεκόμικε τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἑαυτὸν μὲν ἄμπελον εἰπὼν τοῖς ἰδίοις κλήμασι χορηγούσαν τὴν ζωήν, καὶ τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν, γεωργὸν δὲ τὸν γεννήσαντα· καὶ διὰ τούτου πάλιν, ἑτέραν ὥσπερ τινὰ τῆς θείας οὐσίας ἐνέργειαν τὴν κατ' ἐπίσκεψιν νοουμένην, εἰς ἡμᾶς ἐπιτελεῖσθαι διδάσκων. Έδει γάρ, ἔδει μανθά νειν ἡμᾶς, ὡς οὐ μόνον κοινωνούς τῆς ἑαυτοῦ φύ σεως ἐξειργάσατο Θεὸς ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι νοούμενος· ἀλλὰ καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀκριβε στάτην εὖ μάλα ποιεῖται τὴν ἐπίσκεψιν, ὡς ἐν τρόπῳ γεωργίας παραληφθεῖσαν εἰς τὸ παρὸν ἀκολούθως τε καὶ σφόδρα καλῶς. Προωνομασμένης γὰρ ἀμπέλου, καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, πῶς οὐ λίαν ἐν τούτοις πρεπωδεστάτη τοῦ γεωργοῦντος ἡ δήλωσις, τὸν ἐπή όπτην τῶν ὅλων καὶ ἐπιμελητὴν εἰσφέρουσα, τοῦτ' ἔστι Θεόν; Εἰ δὲ πεπιστεύκαμεν ὅτι φυσικῶς μὲν καὶ ἀληθῶς ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ἔχει δὲ ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεννήσαντα, πάντα δι' ἀμφοῖν ἐν Πνεύματι, ὡς ἐκ μιᾶς Θεότητος ἐπιτελεσθήσεται, καὶ οὔτε τοῦ τρέφειν ἡμᾶς ὁ Πατήρ ἔξω κείσεται, καὶ τῆς ἐφ' ἡμῖν γεωργίας οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱὸς νουῖτο

canus Deum, non seorsim quidem Patri, seorsim & ἡμᾶς ἐπανόρθωσις, καὶ διὰ πάσης ἔρχεται τῆς θείας autem ipsi Filio, sive sancto Spiritu gratiarum actiones ob ea quæ misericorditer consecuti sumus referentes, sed revera divinitatis unius opus nostram salutem esse dicentes. Licet ergo cuique personæ tribui videatur aliquid eorum quæ erga nos, aut erga creaturam fiunt, nihilominus tamen credimus cuncta esse a Patre per Filium in Spiritu. Rectissime itaque intelliges Patrem nos in pietatem quidem nutrire, per Filium in Spiritu: eumque rursus erga nos agricolæ vicem gerere, id est prospicere et observare, mosque omni cura dirigere, per Filium in Spiritu. Sic enim meo judicio rectius longe quam alio modo philosophabimur. Namn si concedemus unumquemque seorsim aliquid operari quod alterius non esse dicamus, num quisquam ambiget, cum vitis Filius nunc appellatus sit, Pater autem agricola, nos ali quillem seorsim et foveri a solo Filio, a Patre vero solam nos culturam babere? Viti enim proprium est suos nutrire palnites: agricola vero 859 cjus curam habere. Sed si recte sapimus, omnino putabimus neque illud absque Patre, neque aliud sine Filio seu sancto Spiritu prorsus peragi. Cuncta enim a Patre per Filium in Spiritu, sicuti diximus. Singulari autem consilio Servator etiam nunc Patrem appellat agricolam; quam vero ob causam, grave non erit exponere. Ne quis enim putaret solum Unigenitum nostri curam agere, Patrem ac Deum veluti cooperatorem induxit, seipsum quidem vitem nominans quæ palmitibus suis vitam largia tur et fecunditatein; Patrem autem agricolam, per hoc rursus docens aliam quamdam divinæ substantiæ erga nos operationem peragi, providentiam nimirum ac curam. Discere quippe conveniebat Deum nos non tantum suæ consortes naturæ fecisse 8, in sancta et consubstantiali Trinitale conceptum, sed et nostri summam curam et providentiam agere, quam sub agriculturæ exemplo recte et consentanee hic intelligimus. Vitis siquidem ejusque palmitum facta prius mentione, quomodo non maxime convenit agricolam hic significari, quo rerum omnium inspector gubernatorque significatur, nimirum Deus? Quod si credimus naturaliter quidem ac vere Filium esse in suo Patre, et habere in sua natura Patrem, cuncla per ambos in Spiritu ceu ex una deitate peragentur, nec a nobis alendis Pater excludetur, et a nostri cultura Filius nequaquam alienus censebitur, idque jure merito. Ubi enim naturæ identi· tas per omnia similis cernitur, ibi quamvis multis variisque modis fieri nonnulla videantur, non est tamen operatio diversa. Cum autem una sit sub- ∙stantia, id est, vera et secundum naturam Deitas in tribus hypostasibus intelligatur, in Patre nimirum, et Filio, sanctoque Spiritu, quomodo nou manifestissimum et indubitatum est quodcunque 8 || Petr. 1, G φύσεως ἡ ἐφ' ἅπασι τοῖς παρ' αὐτῆς δρωμένοις θέλησίς τε καὶ δύναμις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁλοκλήρως καὶ ἐν ἑνὶ προσώπῳ παρ' ἡμῶν δοξάζεται. Σωτῆρα γὰρ καλούμεν τὸν Θεὸν οὐκ ἀνὰ μέρος μὲν τῷ Πατρὶ, ἀνὰ μέρος δὲ αὐτῷ τῷ Υἱῷ, ἤτοι τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὰ ἐφ᾽ οἷς ἠλεήμεθα ἀποκομίζοντες χαριστήρια, ἀλλ᾿ ὄντως τῆς μιᾶς θεότητος κατόρθωμα λέγοντες τὴν ἑαυτῶν σω τηρίαν. Κἂν γοῦν ἑκάστῳ προσώπῳ διανέμεσθαί τι δοκῇ τῶν εἰς ἡμᾶς γεγονότων, ἤτοι τῶν ἐνεργουμέν νων περὶ τὴν κτίσιν, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον πιστεύομεν ὅτι πάντα ἐστὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Νοήσεις οὖν ἄρα καὶ λίαν ὀρθῶς ὅτι τρέφει μὲν ἡμᾶς εἰς εὐσέβειαν ὁ Πατήρ δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύ. ματι· γεωργεῖ δὲ αὖ πάλιν, τοῦτ' ἔστιν, ἐφορᾷ τε καὶ επισκέπτεται, καὶ φροντίδος τῆς ἐπανορθούσης ἀξιοῖ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Λογιούμεθα γὰρ μᾶλλον οὕτως ὀρθῶς, ἤπερ οὖν ἑτέρως, κατά γε τὸν ἡμέτερον νοῦν. Εἰ γὰρ ἑκάστῳ δώσομεν ἀνὰ μέρος ἐργάσασθαί τι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς, ὅ μήτε τοῦ ἑτέρου τυχὸν εἶναι κα μεν, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον, ὡς ἐπείπερ ἄμπελος μὲν ὁ Υἱὸς ὠνόμασται νῦν, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, τρε φόμεθα μὲν ἰδικῶς, συνεχόμεθά τε πρὸς τὸ εὖ εἶναι παρὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ· παρὰ δέ γε τοῦ Πατρὸς ψιλὴν ἔχομεν τὴν ἐπίσκεψιν; Αμπέλῳ μὲν γὰρ τὸ τρέφειν οἰκεῖον τὰ ἴδια κλήματα, τῷ δὲ γηπονοῦντι τὸ ἐπισκέπτεσθαι. Αλλ' είγε φρονοῦμεν ὀρθῶς, ἡγησόμεθα δὴ πάντως, ὅτι οὔτε ἐκεῖνο χωρὶς τοῦ Πατρὸς, οὔτε μὴν τὸ ἕτερον δίχα τοῦ Υἱοῦ, ήγουν τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατορθώσειε τὸ πᾶν. Πάντα γὰρ παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, καθάπερ εἰ ρήκαμεν. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν καὶ νῦν ὁ Σωτὴρ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, και τις ἄρα γέγονε τούτου πρόφασις, οὐδὲν ὅλως εἰπεῖν χαλεπόν. "Ινα γάρ μή τις οἴηται μόνου τοῦ Μονογενοῦς τὴν ἐφ' ἡμῖν γενέσθαι φροντίδα, συνεργάτην ὥσπερ εἰσκεκόμικε τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἑαυτὸν μὲν ἄμπελον εἰπὼν τοῖς ἰδίοις κλήμασι χορηγούσαν τὴν ζωήν, καὶ τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν, γεωργὸν δὲ τὸν γεννήσαντα· καὶ διὰ τούτου πάλιν, ἑτέραν ὥσπερ τινὰ τῆς θείας οὐσίας ἐνέργειαν τὴν κατ' ἐπίσκεψιν νοουμένην, εἰς ἡμᾶς ἐπιτελεῖσθαι διδάσκων. Έδει γάρ, ἔδει μανθά νειν ἡμᾶς, ὡς οὐ μόνον κοινωνούς τῆς ἑαυτοῦ φύ σεως ἐξειργάσατο Θεὸς ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι νοούμενος· ἀλλὰ καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀκριβε στάτην εὖ μάλα ποιεῖται τὴν ἐπίσκεψιν, ὡς ἐν τρόπῳ γεωργίας παραληφθεῖσαν εἰς τὸ παρὸν ἀκολούθως τε καὶ σφόδρα καλῶς. Προωνομασμένης γὰρ ἀμπέλου, καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς κλημάτων, πῶς οὐ λίαν ἐν τούτοις πρεπωδεστάτη τοῦ γεωργοῦντος ἡ δήλωσις, τὸν ἐπή όπτην τῶν ὅλων καὶ ἐπιμελητὴν εἰσφέρουσα, τοῦτ' ἔστι Θεόν; Εἰ δὲ πεπιστεύκαμεν ὅτι φυσικῶς μὲν καὶ ἀληθῶς ἐστιν ὁ Υἱὸς ἐν τῷ ἰδίῳ Πατρί, ἔχει δὲ ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεννήσαντα, πάντα δι' ἀμφοῖν ἐν Πνεύματι, ὡς ἐκ μιᾶς Θεότητος ἐπιτελεσθήσεται, καὶ οὔτε τοῦ τρέφειν ἡμᾶς ὁ Πατήρ ἔξω κείσεται, καὶ τῆς ἐφ' ἡμῖν γεωργίας οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱὸς νουῖτο

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καὶ εἰκότως. Οπου γὰρ φύσεως ταυτότης ἐν ἀπαραλ- unius opus dicitur, id totius esse et unius deitatis λάκτοις ὁρᾶται λόγοις, ἐκεῖ τὸ τῆς ἐνεργείας οὐ μετ μερισμένον, κἂν ποικίλως τε καὶ διαφόρως ἐνεργεῖσθαι τυχὸν νοοῖτό τινι. Μιᾶς δὲ οὐσίας, τοῦτ' ἔστι, τῆς ἀληθοῦς καὶ κατὰ φύσιν θεότητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι νοουμένης, ἔν τε τῷ Πατρὶ, φημί, καὶ τῷ Υῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, πῶς οὐ σφόδρα τρανές ἀνενδοιάστως ἔχον, ὡς ὅπερ ἂν ἑνός τι τυχὸν ἐνέργημα λέγηται, τοῦτο τῆς ὅλης ἐστὶ καὶ μιᾶς θεότητος ἀπο τέλεσμα, κατά γε τὸν ἐν δυνάμει τῇ φυσικῇ λόγον. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, συνεργάτην ἐφ᾽ ἅπασι τὸν Πατέρα παραδεχόμενος, τοῖς ἀνοσίοις Ἰουδαίοις ποτὲ προσέμιξε λέγων·. Πολλά καλὰ ἔργα ἔδειξα ὑμῖν ἐκ τοῦ Πατρός μου, διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με; ι Καὶ πάλιν περὶ τῆς κατά τὸ Σάββατον ἐργασίας. Ο Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, τὰς οἰηθείη λέγειν αὐτὸν, ὡς ἀνὰ μέρος μὲν ὁ Πατήρ ἐργάται τι τῶν περὶ τὴν κτίσιν, ἀνὰ μέρος δὲ πάλιν ὁ Υἱός· ἐπειδὴ δὲ δι᾽ Υἱοῦ τὰ πάντα ὁ Πατὴρ, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἐργάσαιτό τι τῶν πώποτε (οὗτος γάρ ἐστιν ἡ σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ), διὰ τοῦτο τῶν ἰδίων ἔργων ἐργάτην πάλιν ώνόμασε τὸν Πατέρα, εἰπών· • Απ' ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός.» Οἶμαι μὲν οὖν προςήκειν ἡμᾶς οὐχ ἑτέρως ἢ τῇδε νοεῖν, ὡς ἐν ἀμπέλου μὲν τάξει κεῖσθαι Χριστὸν, ἡμᾶς δὲ κλημάτων ἡρτῆσθαι δίκην, πιαινομένους ὥσπερ τῇ χάριτι καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐκπίνοντας δύναμιν εἰς καρποφο μ'αν πνευματικήν. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν ἡμᾶς ὀρθοποδεῖν ἑλομένους ὁ πικρὸς τῶν δι' ἐναντίας περικροτεί λόγος, καὶ ἀναπείθειν πειρᾶται ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν, φανερὰ τοῖς ἀκροωμένοις καταστήσομεν συνελόντες λόγοις, ἅπερ τις ἐκείνων ἐν μακροῖς συντέθεικε στίχοις. • Εὖ γὰρ δήτοι, φησίν, ὁ Μονογενής διήλεγξε τε καὶ καταγελάστους ἀπέφηνε, τοὺς οἰομένους αὐτὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἰδοὺ γὰρ ἄμπελον ἑαυτὸν ὀνομάζει σαφῶς, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα. Ὥσπερ οὖν οὐ ταυτὸν εἰς οὐσίαν, ἄμπελός τε, φησί, καὶ γεωργός (τὸ μὲν γὰρ ξύλον, ὁ δέ ἐστιν ἄν θρωπος), ἀλλογενῆ δὲ ταῦτα, καὶ ἑτερόφυλα παντε λῶς· οὕτως οὐχ ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, διέστηκε δὲ κατὰ πολὺ καὶ οὐσιώδης αὐτοὺς διείργει λόγος, εἰ γε ὁ μὲν ἔστι γεωργός, ὁ δὲ ἄμπελος. Οτι γὰρ οὐκ εὐλόγως τινὲς εἰς τὸν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας λίγον τὰ τοιαῦτα περιενεγκεῖν ἐπιχειρήσουσιν, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον. Οὐ γὰρ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ φησιν εἶναι τὴν ἄμπελον, μᾶλλον δὲ τὴν θεότητα. Τίνι γὰρ οὐ σαφὲς ἔσται, φησίν, ὡς τὸ ἡμέτερον σῶμα οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐκκρεμᾶται σαρκός, καθάπερ ἀμπέλου τὰ κλήματα, οὔτε μὴν ὁ τῶν ἁγίων καρπὸς σαρκικός, ἀλλὰ πνευματικός; Οὐκοῦν ἐν μέρει, φησί, τεθείσης εἰς τὸ παρὸν τῆς σαρκὸς, αὐτῇ τῇ θεότητι τοῦ Υἱοῦ τὴν τοῦ λόγου περιθήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸν ἐροῦμεν εἶναι τὴν ἄμπελον, ἧς ἐξήμμεθα διὰ τῆς πίστεως.» opus, naturalis nimirum potestatis ratione? Unde Dominus noster Jesus Christus cooperatorem in cunctis Patrem habens, cum Judæis impiis olim versabatur dicens: • Mulla bona opera ostendi vobis ex Patre meo: propter quod eorum opus me lapidalis ®?, Et rursus de facto in die Sabbati: • Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor *. › Neque censuerim quempiam arbitrari eum dicere, Patrem quidem 860 seorsim aliquid circa creaturam operari, seorsin autein Filium sed cum omnia Pater per Filium, nec aliter quid operatus. unquam fuerit (hic enim est sapientia et virtus ejus), idcirco Patrem suorum operum factorem rursus nominavit, dicens: ‹ 5 meipso nihil facio, sed Pater iu me manens, ipse facit opera 8., Arbitror itaque non esse aliter istud nobis capiendum, nisi Christum quidem vitis loco positum, nos autem palmitum instar ab eo pendere, gratia veluti saginatos, et virtutem illam quæ per Spiritum est ebibentes in fecunditatem spiritalem. Sed quoniam nos in doctrina dei recte ambulantes importuna hæreticorum contundit oratio, et persuadere conatur quæ ne animo quidem fas sit cogitare, ea palam auditoribus faciemus, paucis complectentes quæ multis versibus quidam eorum edisserit.. Recte enim, inquit, Unigenitus reprehendit ac ridiculos esse ostendit eos qui putant ipsum esse Deo ac Patri consubstantialem. Ecce enim vitem scipsum aperte nominat, Patrem autem agricolam. Quemadmodum ergo non ejusdem substantiæ sunt vitis, inquit, et agricola (illa enim lignum, hic homo est), sed alterius plane generis: ita nequaquam consubstantialis est Patri Filius, sed multum distant, eosque substantialis invicem ratio dirimit, siquidem hic agricola, ille vilis est. Quod autem ad incarnationis rationen ista nonnulli transferre perperam conaturi sint, non est ambigendum. Nec enim suam carnem vitem esse ait, sed potius deitatem. Cui enim non manifestum est, inquit, nostrum corpus a Servatoris carne non pendere, sicut a vite palmites, neque adeo sanctorum fructum carnalem esse, sed spiritalem? Quapropter carne in præsens seorsim posita, ipsi divinitati Filii vim et intellectum vocis illius tribuemus, eumque dicemus esse vitem, a qua pendemus per fidem. › Ταυτὶ μὲν ἐκείνῳ καταφλυαρήσαι παρέστη παρ ωθουμένῳ ποικίλως, κατά γε τὸ αὐτῷ καλῶς ἔχειν δο κοῦν, τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, καὶ σὺν πολλή κακουργίᾳ πρὸς τὸν αὐτῷ προτεθέντα παρα τρέποντι σκοπόν. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἀληθείας εχόμενοι, 87 Joan. x, es Joan. v, so Joan. XIV, Hæc ille nugatur, divinorum dogmatum veram rationem pro sua libidine pervertens, et ad suum scopum singulari malitia detorquens. Nos autem ubique inhærentes veritati, non ita sentiemus, absit! sed sanctorum Patrum sententiæ insiston-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καὶ εἰκότως. Οπου γὰρ φύσεως ταυτότης ἐν ἀπαραλ- unius opus dicitur, id totius esse et unius deitatis λάκτοις ὁρᾶται λόγοις, ἐκεῖ τὸ τῆς ἐνεργείας οὐ μετ μερισμένον, κἂν ποικίλως τε καὶ διαφόρως ἐνεργεῖσθαι τυχὸν νοοῖτό τινι. Μιᾶς δὲ οὐσίας, τοῦτ' ἔστι, τῆς ἀληθοῦς καὶ κατὰ φύσιν θεότητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι νοουμένης, ἔν τε τῷ Πατρὶ, φημί, καὶ τῷ Υῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, πῶς οὐ σφόδρα τρανές ἀνενδοιάστως ἔχον, ὡς ὅπερ ἂν ἑνός τι τυχὸν ἐνέργημα λέγηται, τοῦτο τῆς ὅλης ἐστὶ καὶ μιᾶς θεότητος ἀπο τέλεσμα, κατά γε τὸν ἐν δυνάμει τῇ φυσικῇ λόγον. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, συνεργάτην ἐφ᾽ ἅπασι τὸν Πατέρα παραδεχόμενος, τοῖς ἀνοσίοις Ἰουδαίοις ποτὲ προσέμιξε λέγων·. Πολλά καλὰ ἔργα ἔδειξα ὑμῖν ἐκ τοῦ Πατρός μου, διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με; ι Καὶ πάλιν περὶ τῆς κατά τὸ Σάββατον ἐργασίας. Ο Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, τὰς οἰηθείη λέγειν αὐτὸν, ὡς ἀνὰ μέρος μὲν ὁ Πατήρ ἐργάται τι τῶν περὶ τὴν κτίσιν, ἀνὰ μέρος δὲ πάλιν ὁ Υἱός· ἐπειδὴ δὲ δι᾽ Υἱοῦ τὰ πάντα ὁ Πατὴρ, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἐργάσαιτό τι τῶν πώποτε (οὗτος γάρ ἐστιν ἡ σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ), διὰ τοῦτο τῶν ἰδίων ἔργων ἐργάτην πάλιν ώνόμασε τὸν Πατέρα, εἰπών· • Απ' ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός.» Οἶμαι μὲν οὖν προςήκειν ἡμᾶς οὐχ ἑτέρως ἢ τῇδε νοεῖν, ὡς ἐν ἀμπέλου μὲν τάξει κεῖσθαι Χριστὸν, ἡμᾶς δὲ κλημάτων ἡρτῆσθαι δίκην, πιαινομένους ὥσπερ τῇ χάριτι καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐκπίνοντας δύναμιν εἰς καρποφο μ'αν πνευματικήν. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν ἡμᾶς ὀρθοποδεῖν ἑλομένους ὁ πικρὸς τῶν δι' ἐναντίας περικροτεί λόγος, καὶ ἀναπείθειν πειρᾶται ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν, φανερὰ τοῖς ἀκροωμένοις καταστήσομεν συνελόντες λόγοις, ἅπερ τις ἐκείνων ἐν μακροῖς συντέθεικε στίχοις. • Εὖ γὰρ δήτοι, φησίν, ὁ Μονογενής διήλεγξε τε καὶ καταγελάστους ἀπέφηνε, τοὺς οἰομένους αὐτὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἰδοὺ γὰρ ἄμπελον ἑαυτὸν ὀνομάζει σαφῶς, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα. Ὥσπερ οὖν οὐ ταυτὸν εἰς οὐσίαν, ἄμπελός τε, φησί, καὶ γεωργός (τὸ μὲν γὰρ ξύλον, ὁ δέ ἐστιν ἄν θρωπος), ἀλλογενῆ δὲ ταῦτα, καὶ ἑτερόφυλα παντε λῶς· οὕτως οὐχ ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, διέστηκε δὲ κατὰ πολὺ καὶ οὐσιώδης αὐτοὺς διείργει λόγος, εἰ γε ὁ μὲν ἔστι γεωργός, ὁ δὲ ἄμπελος. Οτι γὰρ οὐκ εὐλόγως τινὲς εἰς τὸν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας λίγον τὰ τοιαῦτα περιενεγκεῖν ἐπιχειρήσουσιν, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον. Οὐ γὰρ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ φησιν εἶναι τὴν ἄμπελον, μᾶλλον δὲ τὴν θεότητα. Τίνι γὰρ οὐ σαφὲς ἔσται, φησίν, ὡς τὸ ἡμέτερον σῶμα οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐκκρεμᾶται σαρκός, καθάπερ ἀμπέλου τὰ κλήματα, οὔτε μὴν ὁ τῶν ἁγίων καρπὸς σαρκικός, ἀλλὰ πνευματικός; Οὐκοῦν ἐν μέρει, φησί, τεθείσης εἰς τὸ παρὸν τῆς σαρκὸς, αὐτῇ τῇ θεότητι τοῦ Υἱοῦ τὴν τοῦ λόγου περιθήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸν ἐροῦμεν εἶναι τὴν ἄμπελον, ἧς ἐξήμμεθα διὰ τῆς πίστεως.» opus, naturalis nimirum potestatis ratione? Unde Dominus noster Jesus Christus cooperatorem in cunctis Patrem habens, cum Judæis impiis olim versabatur dicens: • Mulla bona opera ostendi vobis ex Patre meo: propter quod eorum opus me lapidalis ®?, Et rursus de facto in die Sabbati: • Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor *. › Neque censuerim quempiam arbitrari eum dicere, Patrem quidem 860 seorsim aliquid circa creaturam operari, seorsin autein Filium sed cum omnia Pater per Filium, nec aliter quid operatus. unquam fuerit (hic enim est sapientia et virtus ejus), idcirco Patrem suorum operum factorem rursus nominavit, dicens: ‹ 5 meipso nihil facio, sed Pater iu me manens, ipse facit opera 8., Arbitror itaque non esse aliter istud nobis capiendum, nisi Christum quidem vitis loco positum, nos autem palmitum instar ab eo pendere, gratia veluti saginatos, et virtutem illam quæ per Spiritum est ebibentes in fecunditatem spiritalem. Sed quoniam nos in doctrina dei recte ambulantes importuna hæreticorum contundit oratio, et persuadere conatur quæ ne animo quidem fas sit cogitare, ea palam auditoribus faciemus, paucis complectentes quæ multis versibus quidam eorum edisserit.. Recte enim, inquit, Unigenitus reprehendit ac ridiculos esse ostendit eos qui putant ipsum esse Deo ac Patri consubstantialem. Ecce enim vitem scipsum aperte nominat, Patrem autem agricolam. Quemadmodum ergo non ejusdem substantiæ sunt vitis, inquit, et agricola (illa enim lignum, hic homo est), sed alterius plane generis: ita nequaquam consubstantialis est Patri Filius, sed multum distant, eosque substantialis invicem ratio dirimit, siquidem hic agricola, ille vilis est. Quod autem ad incarnationis rationen ista nonnulli transferre perperam conaturi sint, non est ambigendum. Nec enim suam carnem vitem esse ait, sed potius deitatem. Cui enim non manifestum est, inquit, nostrum corpus a Servatoris carne non pendere, sicut a vite palmites, neque adeo sanctorum fructum carnalem esse, sed spiritalem? Quapropter carne in præsens seorsim posita, ipsi divinitati Filii vim et intellectum vocis illius tribuemus, eumque dicemus esse vitem, a qua pendemus per fidem. › Ταυτὶ μὲν ἐκείνῳ καταφλυαρήσαι παρέστη παρ ωθουμένῳ ποικίλως, κατά γε τὸ αὐτῷ καλῶς ἔχειν δο κοῦν, τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, καὶ σὺν πολλή κακουργίᾳ πρὸς τὸν αὐτῷ προτεθέντα παρα τρέποντι σκοπόν. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἀληθείας εχόμενοι, 87 Joan. x, es Joan. v, so Joan. XIV, Hæc ille nugatur, divinorum dogmatum veram rationem pro sua libidine pervertens, et ad suum scopum singulari malitia detorquens. Nos autem ubique inhærentes veritati, non ita sentiemus, absit! sed sanctorum Patrum sententiæ insiston-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καὶ εἰκότως. Οπου γὰρ φύσεως ταυτότης ἐν ἀπαραλ- unius opus dicitur, id totius esse et unius deitatis λάκτοις ὁρᾶται λόγοις, ἐκεῖ τὸ τῆς ἐνεργείας οὐ μετ μερισμένον, κἂν ποικίλως τε καὶ διαφόρως ἐνεργεῖσθαι τυχὸν νοοῖτό τινι. Μιᾶς δὲ οὐσίας, τοῦτ' ἔστι, τῆς ἀληθοῦς καὶ κατὰ φύσιν θεότητος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι νοουμένης, ἔν τε τῷ Πατρὶ, φημί, καὶ τῷ Υῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, πῶς οὐ σφόδρα τρανές ἀνενδοιάστως ἔχον, ὡς ὅπερ ἂν ἑνός τι τυχὸν ἐνέργημα λέγηται, τοῦτο τῆς ὅλης ἐστὶ καὶ μιᾶς θεότητος ἀπο τέλεσμα, κατά γε τὸν ἐν δυνάμει τῇ φυσικῇ λόγον. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, συνεργάτην ἐφ᾽ ἅπασι τὸν Πατέρα παραδεχόμενος, τοῖς ἀνοσίοις Ἰουδαίοις ποτὲ προσέμιξε λέγων·. Πολλά καλὰ ἔργα ἔδειξα ὑμῖν ἐκ τοῦ Πατρός μου, διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με; ι Καὶ πάλιν περὶ τῆς κατά τὸ Σάββατον ἐργασίας. Ο Πατήρ μου, φησίν, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. Καὶ οὐκ ἂν, οἶμαι, τὰς οἰηθείη λέγειν αὐτὸν, ὡς ἀνὰ μέρος μὲν ὁ Πατήρ ἐργάται τι τῶν περὶ τὴν κτίσιν, ἀνὰ μέρος δὲ πάλιν ὁ Υἱός· ἐπειδὴ δὲ δι᾽ Υἱοῦ τὰ πάντα ὁ Πατὴρ, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἐργάσαιτό τι τῶν πώποτε (οὗτος γάρ ἐστιν ἡ σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ), διὰ τοῦτο τῶν ἰδίων ἔργων ἐργάτην πάλιν ώνόμασε τὸν Πατέρα, εἰπών· • Απ' ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ μένων ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός.» Οἶμαι μὲν οὖν προςήκειν ἡμᾶς οὐχ ἑτέρως ἢ τῇδε νοεῖν, ὡς ἐν ἀμπέλου μὲν τάξει κεῖσθαι Χριστὸν, ἡμᾶς δὲ κλημάτων ἡρτῆσθαι δίκην, πιαινομένους ὥσπερ τῇ χάριτι καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐκπίνοντας δύναμιν εἰς καρποφο μ'αν πνευματικήν. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν ἡμᾶς ὀρθοποδεῖν ἑλομένους ὁ πικρὸς τῶν δι' ἐναντίας περικροτεί λόγος, καὶ ἀναπείθειν πειρᾶται ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν, φανερὰ τοῖς ἀκροωμένοις καταστήσομεν συνελόντες λόγοις, ἅπερ τις ἐκείνων ἐν μακροῖς συντέθεικε στίχοις. • Εὖ γὰρ δήτοι, φησίν, ὁ Μονογενής διήλεγξε τε καὶ καταγελάστους ἀπέφηνε, τοὺς οἰομένους αὐτὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ἰδοὺ γὰρ ἄμπελον ἑαυτὸν ὀνομάζει σαφῶς, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα. Ὥσπερ οὖν οὐ ταυτὸν εἰς οὐσίαν, ἄμπελός τε, φησί, καὶ γεωργός (τὸ μὲν γὰρ ξύλον, ὁ δέ ἐστιν ἄν θρωπος), ἀλλογενῆ δὲ ταῦτα, καὶ ἑτερόφυλα παντε λῶς· οὕτως οὐχ ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, διέστηκε δὲ κατὰ πολὺ καὶ οὐσιώδης αὐτοὺς διείργει λόγος, εἰ γε ὁ μὲν ἔστι γεωργός, ὁ δὲ ἄμπελος. Οτι γὰρ οὐκ εὐλόγως τινὲς εἰς τὸν τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας λίγον τὰ τοιαῦτα περιενεγκεῖν ἐπιχειρήσουσιν, οὐκ ἔστιν ἀμφίβολον. Οὐ γὰρ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ φησιν εἶναι τὴν ἄμπελον, μᾶλλον δὲ τὴν θεότητα. Τίνι γὰρ οὐ σαφὲς ἔσται, φησίν, ὡς τὸ ἡμέτερον σῶμα οὐχὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐκκρεμᾶται σαρκός, καθάπερ ἀμπέλου τὰ κλήματα, οὔτε μὴν ὁ τῶν ἁγίων καρπὸς σαρκικός, ἀλλὰ πνευματικός; Οὐκοῦν ἐν μέρει, φησί, τεθείσης εἰς τὸ παρὸν τῆς σαρκὸς, αὐτῇ τῇ θεότητι τοῦ Υἱοῦ τὴν τοῦ λόγου περιθήσομεν δύναμιν, καὶ αὐτὸν ἐροῦμεν εἶναι τὴν ἄμπελον, ἧς ἐξήμμεθα διὰ τῆς πίστεως.» opus, naturalis nimirum potestatis ratione? Unde Dominus noster Jesus Christus cooperatorem in cunctis Patrem habens, cum Judæis impiis olim versabatur dicens: • Mulla bona opera ostendi vobis ex Patre meo: propter quod eorum opus me lapidalis ®?, Et rursus de facto in die Sabbati: • Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor *. › Neque censuerim quempiam arbitrari eum dicere, Patrem quidem 860 seorsim aliquid circa creaturam operari, seorsin autein Filium sed cum omnia Pater per Filium, nec aliter quid operatus. unquam fuerit (hic enim est sapientia et virtus ejus), idcirco Patrem suorum operum factorem rursus nominavit, dicens: ‹ 5 meipso nihil facio, sed Pater iu me manens, ipse facit opera 8., Arbitror itaque non esse aliter istud nobis capiendum, nisi Christum quidem vitis loco positum, nos autem palmitum instar ab eo pendere, gratia veluti saginatos, et virtutem illam quæ per Spiritum est ebibentes in fecunditatem spiritalem. Sed quoniam nos in doctrina dei recte ambulantes importuna hæreticorum contundit oratio, et persuadere conatur quæ ne animo quidem fas sit cogitare, ea palam auditoribus faciemus, paucis complectentes quæ multis versibus quidam eorum edisserit.. Recte enim, inquit, Unigenitus reprehendit ac ridiculos esse ostendit eos qui putant ipsum esse Deo ac Patri consubstantialem. Ecce enim vitem scipsum aperte nominat, Patrem autem agricolam. Quemadmodum ergo non ejusdem substantiæ sunt vitis, inquit, et agricola (illa enim lignum, hic homo est), sed alterius plane generis: ita nequaquam consubstantialis est Patri Filius, sed multum distant, eosque substantialis invicem ratio dirimit, siquidem hic agricola, ille vilis est. Quod autem ad incarnationis rationen ista nonnulli transferre perperam conaturi sint, non est ambigendum. Nec enim suam carnem vitem esse ait, sed potius deitatem. Cui enim non manifestum est, inquit, nostrum corpus a Servatoris carne non pendere, sicut a vite palmites, neque adeo sanctorum fructum carnalem esse, sed spiritalem? Quapropter carne in præsens seorsim posita, ipsi divinitati Filii vim et intellectum vocis illius tribuemus, eumque dicemus esse vitem, a qua pendemus per fidem. › Ταυτὶ μὲν ἐκείνῳ καταφλυαρήσαι παρέστη παρ ωθουμένῳ ποικίλως, κατά γε τὸ αὐτῷ καλῶς ἔχειν δο κοῦν, τὴν τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητα, καὶ σὺν πολλή κακουργίᾳ πρὸς τὸν αὐτῷ προτεθέντα παρα τρέποντι σκοπόν. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἀληθείας εχόμενοι, 87 Joan. x, es Joan. v, so Joan. XIV, Hæc ille nugatur, divinorum dogmatum veram rationem pro sua libidine pervertens, et ad suum scopum singulari malitia detorquens. Nos autem ubique inhærentes veritati, non ita sentiemus, absit! sed sanctorum Patrum sententiæ insiston-

! tes veritatis dogmata sequenur. Quo pacto loci πανταχή διακεισόμεθα μὲν οὐχ οὕτως, πολλοῦ γε καὶ hujus sensus intelligendus sit, non inscite jam quoad in nobis erat disquisivimus: sed rursus considerandum est quomodo adversus illos armari nos oporteat, et quo pacto 861 sint eorum rationes retundendæ. Si enim ex nostro silentio nihil damni simpliciorum mentibus ingrueret, repudiatis vanis sermonibus ad ea quæ sequuntur explicanda nos conferremus: sed cum non mediocre damnum incumbat ei qui hujuscemodi dogmata susceperit, nunquid consentaneum est ut pio inflammati zelo rationibus ac verbis depugnemus? Sic enim perspicua erit adversariorum calliditas. Agedum ergo, primum illud dicamus, stultum esse prorsus ad naturæ vel substantiæ significationem intempestive traducere quo per exemplum ac rei similitudinem dictum est. Existimo enim iis qui singula recte comprehendere velint, ad dicti scopum respiciendum esse, magnoque studio considerandum quid propositum sit ei qui loquitur. Εκ his autem adverte rursus numquid recte dicere tibi videamur. Servatori Christo propositum non erat discipulos edocere se quidem alium esse secundum naturam, alium vero Patrem, nec idcirco Patrem vocandum agricolam existimabat, se vero viten. Nain si talis ci scopus fuisset, quidni sermonem ibi liniit alio nullo insuper addito? Scopum enim suum citra confusionem ullam patefecisset, juxta vestram sententiam, si seipsum duntaxat et Patrem nominasset. Nunc autem cum præmiserit se vitem esse, nosque palmitum instar ex ea pendere, ac præterea cultura officium tribuat Patri, memini, opinor, non patebit nihil eum tale significare quale vos putatis, sed crassioribus quibusda: et sub oculos cadentibus exemplis aulitoribus persuadere velle omnem nobis fecunditatis spiritalis vim esse ab ipso, quemadmodum et palmitíbus a radice prodeuntibus qualitas est ab ipsa. Donatum enim est quodcunque est in nobis bonum; in Deo vero non item: ipse enim est in seipso suarum prærogativarum, gloriæ ac potestalis sibi uni convenientis ipsummet principium. llcirco radix ac vitis quodammodo Christus est; nos vero palmites. Quod autem agricolam Patreni nominaverit, ne dicas ita nuncupari quasi diversa sit substantiæ: nec enim id vult significare, sicuti diximus; sed ostendere voluit naturam divinam radicem et principium in 862 nobis fertilitatis omnis spiritalis ac vitæ, quæ præter ea bona yuæ diximus, instar agricola largitur et offert lis qui per fidem ad illius participationem vocati sunt, curam et providentiam charitatis. Nihil ergo plane ad essentiæ rationem exemplorum dissimilitudo: nec enim Servatori Christo nunc propositum est de hoc aliquid dicere, sed alium habet scopum ratio doctrina. Verum quoniam demens ille solita sua temeritate quæ prava sunt amplecti tur, aitque nullam esse rationem quæ loci hujus scopum a recto sensu detortum ad incarnationem δεῖ, τὴν διὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων ιχνηλατούν τες σύνεσιν, τοῖς τῆς ἀληθείας ἐψόμεθα δόγμασιν. Οπως μὲν ἂν νοήσαι προσήκοι τοῦ προκειμένου την δύναμιν, οὐκ ἀκόμψως ήδη διηρευνήσαμεν, κατά γε τὸ ἐν ἡμῖν ἐφικτόν· σκεπτέον δὲ πάλιν ὅπως τε ἡμᾶς καὶ τίνα δὴ τρόπον ἐξοπλίζεσθαι χρή, καὶ τοῖς παρ' ἐκείνων ἀνταποδύσασθαι λόγοις. Εἰ μὲν γὰρ σιωπῇ παρελάσαντες, οὐδὲν ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν τὸ βλάδος ταῖς τῶν ἁπλουστέρων διανοίαις εἰστρέχον, εἰκότως τὸ ματαίοις ἐντρίβεσθαι λόγοις παρ' οὐδὲν ἡγησάμενοι ταῖς τῶν ἐφεξῆς κειμένων θεωρίαις ἐπενηχόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ οὐ μικρὰν τὴν ζημίαν ἐποίσειεν ἂν εἰ παραδεχθεῖεν ὑπό τοῦ τὰ οὕτω δογματιζόμενα, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ζήλῳ τῷ φιλοθέῳ κεκινημένους καθεί ναι τὴν μάχην τὴν ἐν λογισμοῖς τε καὶ λόγοις: Εἴη γὰρ ἂν οὕτως εὐκάτοπτός τε κομιδῇ τῶν δι' ἐναντίας ἡ πανουργία. Καὶ φέρε δή πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι τὸ ἐν παραδείγματος τάξει ληφθὲν καὶ εἰς ὁμοίωσιν τὴν τοῦ πράγματος εἰσκεκομισμένον εἰς φυσιολογίας τρόπον, ἤτοι οὐσίας δήλωσιν εκλαβεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀνόητον παντελῶς. Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τοὺς εἰς ἕκαστα τῶν λεγομένων συνιέναι θέλοντας ὀρθῶς, εἰς τὸν τοῦ θεωρήματος ἀποβλέπειν σκοπὸν, καὶ τί μετὰ χεῖρας ἔχων ὁ τοῦ λόγου δημιουργός ποιεῖται τὴν διάλεξιν, σὺν πολλῇ τῇ φρονήσει κατασκέπτεσθαι δεῖν. Σκόπει δὲ δὴ πάλιν ἐξ αὐτῶν ἡμῖν τῶν προκειμένων, εἰ μή σοι δοκοῦμεν ἄριστα λέγειν. Οὐκ ἦν μετὰ χεῖρας τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διδάξαι τοὺς μαθητάς, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς κατὰ φύσιν ἕτερος, ἑτεροῖος δὲ ὁ Πατήρ, οὐδὲ διὰ τοῦτο γεωργὸν μὲν τὸν φύσαντα καλεῖν ᾤετο δεῖν, ἄμπελον δὲ αὐτόν. Εἰ γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, τί μὴ μέχρι τούτων ἴστη τὸν λόγον, οὐδὲν ὅλως ἔτερον προεπεισενεγκών; Ἀσύγχυτον γὰρ ἂν ἐποιήσατο τὴν δήλωσιν τοῦ οἰκείου σκοπού, κατά γε τὸ ὑμῖν δοκοῦν, εἰ μόνον ὠνόμασεν ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα. Νυνὶ δὲ προκαταθεὶς ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν, κλημάτων δὲ δίκην ἡρτῆσθαι λέγων ἡμᾶς, εἶτα τῆς γεωργίας τὸ ἐπιτήδευμα περιθεὶς τῷ Πατρὶ, δῆλος ἂν εἴη καὶ πᾶσιν, οἶμαι, καταφανής, ὡς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον ὁποῖον ὑμεῖς ὑπειλήφατε δηλοί, διὰ παχέων δὲ ὥσπερ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὑποπιπτόντων παραδειγμάτων ἀναπεῖσαι βούλεται τοὺς ἀκροωμένους, ὅτι πάσης ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς ἡ δύναμις παρ' αὐτοῦ, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ τοῖς τῆς ῥίζης προσπεφυκόσι κλήμασι ποιήτης παρ' αὐτῆς. Δοτὸν μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν πᾶν, ὅπερ ἔχομεν ἀγαθόν, Θεῷ δὲ οὐκέτι· ἔστι γὰρ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τῶν ἰδίων πλεονεκτη μάτων, δόξης τε καὶ ἐξουσίας, τῆς αὐτῷ καὶ μόνῳ πρεπούσης ἔναρχος ἀρχή. Διὰ τοῦτο μὲν ρίζα ὥσπερ καὶ ἄμπελος ὁ Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς. Εἰ δὲ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, μὴ εἴπῃς ὡς ἑτερού - σιον· οὐ γὰρ τοῦτο σημῆνας βούλεται, καθάπερ εἰρήκαμεν· ἀλλ' ἐπιδεῖξαι θελήσας ὅτι καὶ ῥίζα καὶ ἀρχὴ, τῆς ἐν ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς καὶ ζωῆς ἡ θεία γέγονε φύσις, πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀγαθοῖς, ὡς ἐν γεωργού τινος τάξει χαριζομένη, καὶ επιφέρουσα τοῖς διὰ πίστεως κεκλημένοις εἰς κοινωνίαν αὐτῆς, τὴν ἐπίσκεψιν τῆς ἀγάπης. Οὐδὲν οὖν

! tes veritatis dogmata sequenur. Quo pacto loci πανταχή διακεισόμεθα μὲν οὐχ οὕτως, πολλοῦ γε καὶ hujus sensus intelligendus sit, non inscite jam quoad in nobis erat disquisivimus: sed rursus considerandum est quomodo adversus illos armari nos oporteat, et quo pacto 861 sint eorum rationes retundendæ. Si enim ex nostro silentio nihil damni simpliciorum mentibus ingrueret, repudiatis vanis sermonibus ad ea quæ sequuntur explicanda nos conferremus: sed cum non mediocre damnum incumbat ei qui hujuscemodi dogmata susceperit, nunquid consentaneum est ut pio inflammati zelo rationibus ac verbis depugnemus? Sic enim perspicua erit adversariorum calliditas. Agedum ergo, primum illud dicamus, stultum esse prorsus ad naturæ vel substantiæ significationem intempestive traducere quo per exemplum ac rei similitudinem dictum est. Existimo enim iis qui singula recte comprehendere velint, ad dicti scopum respiciendum esse, magnoque studio considerandum quid propositum sit ei qui loquitur. Εκ his autem adverte rursus numquid recte dicere tibi videamur. Servatori Christo propositum non erat discipulos edocere se quidem alium esse secundum naturam, alium vero Patrem, nec idcirco Patrem vocandum agricolam existimabat, se vero viten. Nain si talis ci scopus fuisset, quidni sermonem ibi liniit alio nullo insuper addito? Scopum enim suum citra confusionem ullam patefecisset, juxta vestram sententiam, si seipsum duntaxat et Patrem nominasset. Nunc autem cum præmiserit se vitem esse, nosque palmitum instar ex ea pendere, ac præterea cultura officium tribuat Patri, memini, opinor, non patebit nihil eum tale significare quale vos putatis, sed crassioribus quibusda: et sub oculos cadentibus exemplis aulitoribus persuadere velle omnem nobis fecunditatis spiritalis vim esse ab ipso, quemadmodum et palmitíbus a radice prodeuntibus qualitas est ab ipsa. Donatum enim est quodcunque est in nobis bonum; in Deo vero non item: ipse enim est in seipso suarum prærogativarum, gloriæ ac potestalis sibi uni convenientis ipsummet principium. llcirco radix ac vitis quodammodo Christus est; nos vero palmites. Quod autem agricolam Patreni nominaverit, ne dicas ita nuncupari quasi diversa sit substantiæ: nec enim id vult significare, sicuti diximus; sed ostendere voluit naturam divinam radicem et principium in 862 nobis fertilitatis omnis spiritalis ac vitæ, quæ præter ea bona yuæ diximus, instar agricola largitur et offert lis qui per fidem ad illius participationem vocati sunt, curam et providentiam charitatis. Nihil ergo plane ad essentiæ rationem exemplorum dissimilitudo: nec enim Servatori Christo nunc propositum est de hoc aliquid dicere, sed alium habet scopum ratio doctrina. Verum quoniam demens ille solita sua temeritate quæ prava sunt amplecti tur, aitque nullam esse rationem quæ loci hujus scopum a recto sensu detortum ad incarnationem δεῖ, τὴν διὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων ιχνηλατούν τες σύνεσιν, τοῖς τῆς ἀληθείας ἐψόμεθα δόγμασιν. Οπως μὲν ἂν νοήσαι προσήκοι τοῦ προκειμένου την δύναμιν, οὐκ ἀκόμψως ήδη διηρευνήσαμεν, κατά γε τὸ ἐν ἡμῖν ἐφικτόν· σκεπτέον δὲ πάλιν ὅπως τε ἡμᾶς καὶ τίνα δὴ τρόπον ἐξοπλίζεσθαι χρή, καὶ τοῖς παρ' ἐκείνων ἀνταποδύσασθαι λόγοις. Εἰ μὲν γὰρ σιωπῇ παρελάσαντες, οὐδὲν ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν τὸ βλάδος ταῖς τῶν ἁπλουστέρων διανοίαις εἰστρέχον, εἰκότως τὸ ματαίοις ἐντρίβεσθαι λόγοις παρ' οὐδὲν ἡγησάμενοι ταῖς τῶν ἐφεξῆς κειμένων θεωρίαις ἐπενηχόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ οὐ μικρὰν τὴν ζημίαν ἐποίσειεν ἂν εἰ παραδεχθεῖεν ὑπό τοῦ τὰ οὕτω δογματιζόμενα, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ζήλῳ τῷ φιλοθέῳ κεκινημένους καθεί ναι τὴν μάχην τὴν ἐν λογισμοῖς τε καὶ λόγοις: Εἴη γὰρ ἂν οὕτως εὐκάτοπτός τε κομιδῇ τῶν δι' ἐναντίας ἡ πανουργία. Καὶ φέρε δή πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι τὸ ἐν παραδείγματος τάξει ληφθὲν καὶ εἰς ὁμοίωσιν τὴν τοῦ πράγματος εἰσκεκομισμένον εἰς φυσιολογίας τρόπον, ἤτοι οὐσίας δήλωσιν εκλαβεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀνόητον παντελῶς. Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τοὺς εἰς ἕκαστα τῶν λεγομένων συνιέναι θέλοντας ὀρθῶς, εἰς τὸν τοῦ θεωρήματος ἀποβλέπειν σκοπὸν, καὶ τί μετὰ χεῖρας ἔχων ὁ τοῦ λόγου δημιουργός ποιεῖται τὴν διάλεξιν, σὺν πολλῇ τῇ φρονήσει κατασκέπτεσθαι δεῖν. Σκόπει δὲ δὴ πάλιν ἐξ αὐτῶν ἡμῖν τῶν προκειμένων, εἰ μή σοι δοκοῦμεν ἄριστα λέγειν. Οὐκ ἦν μετὰ χεῖρας τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διδάξαι τοὺς μαθητάς, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς κατὰ φύσιν ἕτερος, ἑτεροῖος δὲ ὁ Πατήρ, οὐδὲ διὰ τοῦτο γεωργὸν μὲν τὸν φύσαντα καλεῖν ᾤετο δεῖν, ἄμπελον δὲ αὐτόν. Εἰ γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, τί μὴ μέχρι τούτων ἴστη τὸν λόγον, οὐδὲν ὅλως ἔτερον προεπεισενεγκών; Ἀσύγχυτον γὰρ ἂν ἐποιήσατο τὴν δήλωσιν τοῦ οἰκείου σκοπού, κατά γε τὸ ὑμῖν δοκοῦν, εἰ μόνον ὠνόμασεν ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα. Νυνὶ δὲ προκαταθεὶς ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν, κλημάτων δὲ δίκην ἡρτῆσθαι λέγων ἡμᾶς, εἶτα τῆς γεωργίας τὸ ἐπιτήδευμα περιθεὶς τῷ Πατρὶ, δῆλος ἂν εἴη καὶ πᾶσιν, οἶμαι, καταφανής, ὡς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον ὁποῖον ὑμεῖς ὑπειλήφατε δηλοί, διὰ παχέων δὲ ὥσπερ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὑποπιπτόντων παραδειγμάτων ἀναπεῖσαι βούλεται τοὺς ἀκροωμένους, ὅτι πάσης ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς ἡ δύναμις παρ' αὐτοῦ, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ τοῖς τῆς ῥίζης προσπεφυκόσι κλήμασι ποιήτης παρ' αὐτῆς. Δοτὸν μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν πᾶν, ὅπερ ἔχομεν ἀγαθόν, Θεῷ δὲ οὐκέτι· ἔστι γὰρ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τῶν ἰδίων πλεονεκτη μάτων, δόξης τε καὶ ἐξουσίας, τῆς αὐτῷ καὶ μόνῳ πρεπούσης ἔναρχος ἀρχή. Διὰ τοῦτο μὲν ρίζα ὥσπερ καὶ ἄμπελος ὁ Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς. Εἰ δὲ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, μὴ εἴπῃς ὡς ἑτερού - σιον· οὐ γὰρ τοῦτο σημῆνας βούλεται, καθάπερ εἰρήκαμεν· ἀλλ' ἐπιδεῖξαι θελήσας ὅτι καὶ ῥίζα καὶ ἀρχὴ, τῆς ἐν ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς καὶ ζωῆς ἡ θεία γέγονε φύσις, πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀγαθοῖς, ὡς ἐν γεωργού τινος τάξει χαριζομένη, καὶ επιφέρουσα τοῖς διὰ πίστεως κεκλημένοις εἰς κοινωνίαν αὐτῆς, τὴν ἐπίσκεψιν τῆς ἀγάπης. Οὐδὲν οὖν

! tes veritatis dogmata sequenur. Quo pacto loci πανταχή διακεισόμεθα μὲν οὐχ οὕτως, πολλοῦ γε καὶ hujus sensus intelligendus sit, non inscite jam quoad in nobis erat disquisivimus: sed rursus considerandum est quomodo adversus illos armari nos oporteat, et quo pacto 861 sint eorum rationes retundendæ. Si enim ex nostro silentio nihil damni simpliciorum mentibus ingrueret, repudiatis vanis sermonibus ad ea quæ sequuntur explicanda nos conferremus: sed cum non mediocre damnum incumbat ei qui hujuscemodi dogmata susceperit, nunquid consentaneum est ut pio inflammati zelo rationibus ac verbis depugnemus? Sic enim perspicua erit adversariorum calliditas. Agedum ergo, primum illud dicamus, stultum esse prorsus ad naturæ vel substantiæ significationem intempestive traducere quo per exemplum ac rei similitudinem dictum est. Existimo enim iis qui singula recte comprehendere velint, ad dicti scopum respiciendum esse, magnoque studio considerandum quid propositum sit ei qui loquitur. Εκ his autem adverte rursus numquid recte dicere tibi videamur. Servatori Christo propositum non erat discipulos edocere se quidem alium esse secundum naturam, alium vero Patrem, nec idcirco Patrem vocandum agricolam existimabat, se vero viten. Nain si talis ci scopus fuisset, quidni sermonem ibi liniit alio nullo insuper addito? Scopum enim suum citra confusionem ullam patefecisset, juxta vestram sententiam, si seipsum duntaxat et Patrem nominasset. Nunc autem cum præmiserit se vitem esse, nosque palmitum instar ex ea pendere, ac præterea cultura officium tribuat Patri, memini, opinor, non patebit nihil eum tale significare quale vos putatis, sed crassioribus quibusda: et sub oculos cadentibus exemplis aulitoribus persuadere velle omnem nobis fecunditatis spiritalis vim esse ab ipso, quemadmodum et palmitíbus a radice prodeuntibus qualitas est ab ipsa. Donatum enim est quodcunque est in nobis bonum; in Deo vero non item: ipse enim est in seipso suarum prærogativarum, gloriæ ac potestalis sibi uni convenientis ipsummet principium. llcirco radix ac vitis quodammodo Christus est; nos vero palmites. Quod autem agricolam Patreni nominaverit, ne dicas ita nuncupari quasi diversa sit substantiæ: nec enim id vult significare, sicuti diximus; sed ostendere voluit naturam divinam radicem et principium in 862 nobis fertilitatis omnis spiritalis ac vitæ, quæ præter ea bona yuæ diximus, instar agricola largitur et offert lis qui per fidem ad illius participationem vocati sunt, curam et providentiam charitatis. Nihil ergo plane ad essentiæ rationem exemplorum dissimilitudo: nec enim Servatori Christo nunc propositum est de hoc aliquid dicere, sed alium habet scopum ratio doctrina. Verum quoniam demens ille solita sua temeritate quæ prava sunt amplecti tur, aitque nullam esse rationem quæ loci hujus scopum a recto sensu detortum ad incarnationem δεῖ, τὴν διὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων ιχνηλατούν τες σύνεσιν, τοῖς τῆς ἀληθείας ἐψόμεθα δόγμασιν. Οπως μὲν ἂν νοήσαι προσήκοι τοῦ προκειμένου την δύναμιν, οὐκ ἀκόμψως ήδη διηρευνήσαμεν, κατά γε τὸ ἐν ἡμῖν ἐφικτόν· σκεπτέον δὲ πάλιν ὅπως τε ἡμᾶς καὶ τίνα δὴ τρόπον ἐξοπλίζεσθαι χρή, καὶ τοῖς παρ' ἐκείνων ἀνταποδύσασθαι λόγοις. Εἰ μὲν γὰρ σιωπῇ παρελάσαντες, οὐδὲν ἦν ἐντεῦθεν ἰδεῖν τὸ βλάδος ταῖς τῶν ἁπλουστέρων διανοίαις εἰστρέχον, εἰκότως τὸ ματαίοις ἐντρίβεσθαι λόγοις παρ' οὐδὲν ἡγησάμενοι ταῖς τῶν ἐφεξῆς κειμένων θεωρίαις ἐπενηχόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ οὐ μικρὰν τὴν ζημίαν ἐποίσειεν ἂν εἰ παραδεχθεῖεν ὑπό τοῦ τὰ οὕτω δογματιζόμενα, πῶς οὐκ ἀκόλουθον ζήλῳ τῷ φιλοθέῳ κεκινημένους καθεί ναι τὴν μάχην τὴν ἐν λογισμοῖς τε καὶ λόγοις: Εἴη γὰρ ἂν οὕτως εὐκάτοπτός τε κομιδῇ τῶν δι' ἐναντίας ἡ πανουργία. Καὶ φέρε δή πρῶτον ἐκεῖνο λέγωμεν, ὅτι τὸ ἐν παραδείγματος τάξει ληφθὲν καὶ εἰς ὁμοίωσιν τὴν τοῦ πράγματος εἰσκεκομισμένον εἰς φυσιολογίας τρόπον, ἤτοι οὐσίας δήλωσιν εκλαβεῖν οὐκ εὐκαίρως ἀνόητον παντελῶς. Οἶμαι γὰρ ἔγωγε τοὺς εἰς ἕκαστα τῶν λεγομένων συνιέναι θέλοντας ὀρθῶς, εἰς τὸν τοῦ θεωρήματος ἀποβλέπειν σκοπὸν, καὶ τί μετὰ χεῖρας ἔχων ὁ τοῦ λόγου δημιουργός ποιεῖται τὴν διάλεξιν, σὺν πολλῇ τῇ φρονήσει κατασκέπτεσθαι δεῖν. Σκόπει δὲ δὴ πάλιν ἐξ αὐτῶν ἡμῖν τῶν προκειμένων, εἰ μή σοι δοκοῦμεν ἄριστα λέγειν. Οὐκ ἦν μετὰ χεῖρας τῷ Σωτῆρι Χριστῷ διδάξαι τοὺς μαθητάς, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς κατὰ φύσιν ἕτερος, ἑτεροῖος δὲ ὁ Πατήρ, οὐδὲ διὰ τοῦτο γεωργὸν μὲν τὸν φύσαντα καλεῖν ᾤετο δεῖν, ἄμπελον δὲ αὐτόν. Εἰ γὰρ οὗτος ἦν ὁ σκοπὸς ἐν αὐτῷ, τί μὴ μέχρι τούτων ἴστη τὸν λόγον, οὐδὲν ὅλως ἔτερον προεπεισενεγκών; Ἀσύγχυτον γὰρ ἂν ἐποιήσατο τὴν δήλωσιν τοῦ οἰκείου σκοπού, κατά γε τὸ ὑμῖν δοκοῦν, εἰ μόνον ὠνόμασεν ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα. Νυνὶ δὲ προκαταθεὶς ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν, κλημάτων δὲ δίκην ἡρτῆσθαι λέγων ἡμᾶς, εἶτα τῆς γεωργίας τὸ ἐπιτήδευμα περιθεὶς τῷ Πατρὶ, δῆλος ἂν εἴη καὶ πᾶσιν, οἶμαι, καταφανής, ὡς οὐδὲν μὲν τοιοῦτον ὁποῖον ὑμεῖς ὑπειλήφατε δηλοί, διὰ παχέων δὲ ὥσπερ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς ὑποπιπτόντων παραδειγμάτων ἀναπεῖσαι βούλεται τοὺς ἀκροωμένους, ὅτι πάσης ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς ἡ δύναμις παρ' αὐτοῦ, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ τοῖς τῆς ῥίζης προσπεφυκόσι κλήμασι ποιήτης παρ' αὐτῆς. Δοτὸν μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν πᾶν, ὅπερ ἔχομεν ἀγαθόν, Θεῷ δὲ οὐκέτι· ἔστι γὰρ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τῶν ἰδίων πλεονεκτη μάτων, δόξης τε καὶ ἐξουσίας, τῆς αὐτῷ καὶ μόνῳ πρεπούσης ἔναρχος ἀρχή. Διὰ τοῦτο μὲν ρίζα ὥσπερ καὶ ἄμπελος ὁ Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς. Εἰ δὲ γεωργὸν ὠνόμασε τὸν Πατέρα, μὴ εἴπῃς ὡς ἑτερού - σιον· οὐ γὰρ τοῦτο σημῆνας βούλεται, καθάπερ εἰρήκαμεν· ἀλλ' ἐπιδεῖξαι θελήσας ὅτι καὶ ῥίζα καὶ ἀρχὴ, τῆς ἐν ἡμῖν καρποφορίας πνευματικῆς καὶ ζωῆς ἡ θεία γέγονε φύσις, πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἀγαθοῖς, ὡς ἐν γεωργού τινος τάξει χαριζομένη, καὶ επιφέρουσα τοῖς διὰ πίστεως κεκλημένοις εἰς κοινωνίαν αὐτῆς, τὴν ἐπίσκεψιν τῆς ἀγάπης. Οὐδὲν οὖν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. conjunctos esse, sed neque apostolos tanquam palmites in Christi corpore fuisse, nec ei hoc modo conjunctos, sed affectu ac fide sincera: agedum, paucis ad hæc respondeamus, ostendentes eum insanire penitus, nec sacrarum Litterarum rectum iler insistere. ἄρα παντελῶς ἡ τῶν παραδειγμάτων ἀνομοιότης, Christi transferri sinat: nec enim ei corpore nos πρὸς τὸν τῆς οὐσίας ἕξει λόγον· οὐ γὰρ πρόκειται νυνὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ περὶ τούτου τι λέγειν, ἀλλ' Έτερον ἔχει σκοπὸν τῆς διδασκαλίας ὁ τρόπος. Επειδή δὲ λέγειν ὁ παράφρων ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας τὰ οὐκ ὀρθῶς ἔχοντα βούλεται, καί φησιν ὅτι λόγος οὐδεὶς ἐπιτρέψει τῆς εὐθείας ὥσπερ ἐξέλκοντας τὴν τοῦ προκειμένου σκοπὸν περιτρέπειν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ· οὐ γὰρ συνήφθημεν αὐτῷ κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἔμενον οἱ ἀπόστολοι, ὡς κλήματα τυχὸν ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ, οὔτε μὴν αὐτῷ κατὰ τοῦτον συνήπτοντο τὸν λόγον, ἀλλὰ διαθέσει καὶ πίστει εἰλικρινεῖ, φέρε τι βραχὺ καὶ πρὸς ταῦτα λέγωμεν, πανταχῆ δεικνύντες ἀφραίνοντα, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων οὐκ ἰόντα κατ᾽ εὐθύ. ▸ Nos quippe affectu charitatis perfectæ, rectaque et inconcussa fide, et sincera ac virtutis studiosa mente Christo spiritaliter uniri, nostrorum dogmatum ratio nullatenus inficiabitur: nos enim re: cte id eos docere fatebimur. Quod vero dicere ausi sunt nullam esse nobis cum eo carnalis conjunctionis rationem, sacris Litteris dissentire penitus ostendemus. Quis enim sanus dubitaverit unquam ea ratione Christum esse vitem, nos vero palmitum formam referentes, vitam ex ipso et ab ipso in nos trahere, cum Paulus dicat: Omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus: omnes enim de uno pane participamus?» Dicat enim nobis aliquis causam, et vim eulogiæ mysticæ obiter doceat. Nam cur in nobis inseritur? Nonne ut Christum inhabitare faciat in nobis, etiam corporaliter, participatione et communione sanctæ suæ carnis? Præclare quidem; scribit enim Paulus gentes factas esse ‹ concorporales, et comparticipes, et cohæredes Christi. Concorporales autem quonam modo factæ sunt? Nempe eulogiæ mysticæ participatione honoratæ, unum cum eo factæ sunt corpus, sicut et unusquisque sanctorum apostolorum. Alioqui, quam os causain sua, imo omnium membra sicuti sua, membra Christi nuncupavit? Sic enim scribit: • Nescitis quoniam 863 membra vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Alsit vs!. Sed Servator ipse: c Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinein, in me manet, et ego in illo.. llic enim animadvertere est opera pretium, Christum non dicere se duntaxat in nobis futurum secundum relationem quamdam affectualemn, sed et per participationem naturalem. Ut enim si quis ceram ceræ indutam igne simul liquaverit, unum quid ex ambobus efficit, ita per corporis Christi, et pretiosi sanguinis participationem ipse quidem in nobis, nos autem rursus in eo simul unimur. Nec enim aliter vivificari potest quod natura sua est corruptibile, quam si corporaliter unitum sit corpori ejus qui secundum naturam suam est vita, hoc est Unigeniti. Quod si meis verbis persuaderi te non sinis, ipsi Christo clamanti fidem adhibe: • Amen, amen dico vobis: nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et bibeὍτι μὲν γὰρ διαθέσει τῇ νοουμένῃ κατὰ τὴν τελείαν ἀγάπην, ὀρθῇ τε καὶ ἀδιαστρόφῳ πίστει, φιλ αρέτῳ τε καὶ εἰλικρινεί λογισμῷ συνενούμεθα πνευματικῶς τῷ Χριστῷ, οὐδαμῶς ἐξαρνήσεται τῶν παρ' ἡμῖν δογμάτων ὁ λόγος· συνεροῦμεν γὰρ ὅτι δὴ μάλα τοῦτό φασιν ὀρθῶς. Τὸ δέ γε καταθαρσῆσαι λέγειν, ὡς οὐδεὶς ἡμῖν συναφείας τῆς κατὰ σάρκα πρὸς αὐτ τὴν ὁ λόγος, ὁλοκλήρως ἀπᾷδον ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς ἐπιδείξομεν. Πῶς γὰρ ἂν ἀμφίλογον, ἢ τίς ἂν ὅλως ἐνδοιάσαι ποτὲ τῶν εὖ φρονεῖν ειωθότων, ὡς ἄμπελος μέν ἐστι κατὰ τοῦτο Χριστός· ἡμεῖς δὲ κλημάτων ἀποτελοῦντες σχῆμα τὴν ἐξ αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ ζωὴν εἰς αὐτοὺς κομιζόμεθα, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Οἱ γὰρ πάντες ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὅτι εἰς ἄρτος οἱ πολλοὶ ἐσμεν· οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν.» Λεγέτω γάρ τίς ἡμῖν τὴν αἰτίαν, καὶ διδασκέτω παρελθὼν τῆς μυστικῆς εὐλογίας τὴν δύναμιν. Γίνεται γὰρ ἐν ἡμῖν διατί; "Αρ' οὐχὶ καὶ σωματικῶς ἡμῖν ἐνοικίζουσα τὸν Χρισ στὸν τῇ μεθέξει και κοινωνίᾳ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός; 'Αλλ' οἶμαι λέγειν ὀρθῶς· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος γεγενῆσθαι τὰ ἔθνη • σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα, καὶ συγκληρονόμα Χριστοῦ.» Σύσσωμα τοιγαροῦν κατὰ ποῖον ἀπεφάνθη τρόπον; Αξιωθέντα γὰρ μετασχεῖν τῆς εὐλογίας τῆς μυστικῆς, ἐν πρὸς αὐτὸν γέγονε σῶμα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος ἀποστόλων. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν μέλη τοῦ Χριστοῦ τὰ οἰκεῖα, μᾶλλον δὲ τὰ πάντων, ὡς αὐτοῦ κατωνόμασε μέλη; Γράφει γὰρ οὕτως·. Οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ μέλη ὑμῶν, μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο.» ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρα. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, φησί, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Εν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα κατιδεῖν ἄξιον, ὡς οὐ κατὰ σχέσιν τινὰ μόνην τὴν ἐν διαθέσει ντουμένην ἐν ἡμῖν ἔσεσθαί φησιν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ κατὰ μέθεξιν φυσικήν. "Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συναναπλέξας κηρῷ, καὶ πυρὶ συγκατατήξας, ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἐργάζεται, οὕτω διὰ τῆς μεταλήψεως τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τιμίου αίματος, αὐτὸς μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ συνενούμεθα. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ζωοποιηθῆναι δύνασθαι, το φθείρεσθαι πεφυκός, εἰ μὴ συνεπλάκη σωματικῶς τῷ σώματι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Καὶ εἰ μὴ τοῖς ἐμοῖς καταπείθῃ λόγοις, ἐπίδος τὴν πίστιν αὐτῷ βοῶντι Χριστῷ ο Αμήν, • 1 Cor. s ' οι Ephes.!!!, 6.» 1 Cor. vi, 15. va Joan. VI,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. conjunctos esse, sed neque apostolos tanquam palmites in Christi corpore fuisse, nec ei hoc modo conjunctos, sed affectu ac fide sincera: agedum, paucis ad hæc respondeamus, ostendentes eum insanire penitus, nec sacrarum Litterarum rectum iler insistere. ἄρα παντελῶς ἡ τῶν παραδειγμάτων ἀνομοιότης, Christi transferri sinat: nec enim ei corpore nos πρὸς τὸν τῆς οὐσίας ἕξει λόγον· οὐ γὰρ πρόκειται νυνὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ περὶ τούτου τι λέγειν, ἀλλ' Έτερον ἔχει σκοπὸν τῆς διδασκαλίας ὁ τρόπος. Επειδή δὲ λέγειν ὁ παράφρων ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας τὰ οὐκ ὀρθῶς ἔχοντα βούλεται, καί φησιν ὅτι λόγος οὐδεὶς ἐπιτρέψει τῆς εὐθείας ὥσπερ ἐξέλκοντας τὴν τοῦ προκειμένου σκοπὸν περιτρέπειν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ· οὐ γὰρ συνήφθημεν αὐτῷ κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἔμενον οἱ ἀπόστολοι, ὡς κλήματα τυχὸν ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ, οὔτε μὴν αὐτῷ κατὰ τοῦτον συνήπτοντο τὸν λόγον, ἀλλὰ διαθέσει καὶ πίστει εἰλικρινεῖ, φέρε τι βραχὺ καὶ πρὸς ταῦτα λέγωμεν, πανταχῆ δεικνύντες ἀφραίνοντα, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων οὐκ ἰόντα κατ᾽ εὐθύ. ▸ Nos quippe affectu charitatis perfectæ, rectaque et inconcussa fide, et sincera ac virtutis studiosa mente Christo spiritaliter uniri, nostrorum dogmatum ratio nullatenus inficiabitur: nos enim re: cte id eos docere fatebimur. Quod vero dicere ausi sunt nullam esse nobis cum eo carnalis conjunctionis rationem, sacris Litteris dissentire penitus ostendemus. Quis enim sanus dubitaverit unquam ea ratione Christum esse vitem, nos vero palmitum formam referentes, vitam ex ipso et ab ipso in nos trahere, cum Paulus dicat: Omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus: omnes enim de uno pane participamus?» Dicat enim nobis aliquis causam, et vim eulogiæ mysticæ obiter doceat. Nam cur in nobis inseritur? Nonne ut Christum inhabitare faciat in nobis, etiam corporaliter, participatione et communione sanctæ suæ carnis? Præclare quidem; scribit enim Paulus gentes factas esse ‹ concorporales, et comparticipes, et cohæredes Christi. Concorporales autem quonam modo factæ sunt? Nempe eulogiæ mysticæ participatione honoratæ, unum cum eo factæ sunt corpus, sicut et unusquisque sanctorum apostolorum. Alioqui, quam os causain sua, imo omnium membra sicuti sua, membra Christi nuncupavit? Sic enim scribit: • Nescitis quoniam 863 membra vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Alsit vs!. Sed Servator ipse: c Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinein, in me manet, et ego in illo.. llic enim animadvertere est opera pretium, Christum non dicere se duntaxat in nobis futurum secundum relationem quamdam affectualemn, sed et per participationem naturalem. Ut enim si quis ceram ceræ indutam igne simul liquaverit, unum quid ex ambobus efficit, ita per corporis Christi, et pretiosi sanguinis participationem ipse quidem in nobis, nos autem rursus in eo simul unimur. Nec enim aliter vivificari potest quod natura sua est corruptibile, quam si corporaliter unitum sit corpori ejus qui secundum naturam suam est vita, hoc est Unigeniti. Quod si meis verbis persuaderi te non sinis, ipsi Christo clamanti fidem adhibe: • Amen, amen dico vobis: nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et bibeὍτι μὲν γὰρ διαθέσει τῇ νοουμένῃ κατὰ τὴν τελείαν ἀγάπην, ὀρθῇ τε καὶ ἀδιαστρόφῳ πίστει, φιλ αρέτῳ τε καὶ εἰλικρινεί λογισμῷ συνενούμεθα πνευματικῶς τῷ Χριστῷ, οὐδαμῶς ἐξαρνήσεται τῶν παρ' ἡμῖν δογμάτων ὁ λόγος· συνεροῦμεν γὰρ ὅτι δὴ μάλα τοῦτό φασιν ὀρθῶς. Τὸ δέ γε καταθαρσῆσαι λέγειν, ὡς οὐδεὶς ἡμῖν συναφείας τῆς κατὰ σάρκα πρὸς αὐτ τὴν ὁ λόγος, ὁλοκλήρως ἀπᾷδον ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς ἐπιδείξομεν. Πῶς γὰρ ἂν ἀμφίλογον, ἢ τίς ἂν ὅλως ἐνδοιάσαι ποτὲ τῶν εὖ φρονεῖν ειωθότων, ὡς ἄμπελος μέν ἐστι κατὰ τοῦτο Χριστός· ἡμεῖς δὲ κλημάτων ἀποτελοῦντες σχῆμα τὴν ἐξ αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ ζωὴν εἰς αὐτοὺς κομιζόμεθα, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Οἱ γὰρ πάντες ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὅτι εἰς ἄρτος οἱ πολλοὶ ἐσμεν· οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν.» Λεγέτω γάρ τίς ἡμῖν τὴν αἰτίαν, καὶ διδασκέτω παρελθὼν τῆς μυστικῆς εὐλογίας τὴν δύναμιν. Γίνεται γὰρ ἐν ἡμῖν διατί; "Αρ' οὐχὶ καὶ σωματικῶς ἡμῖν ἐνοικίζουσα τὸν Χρισ στὸν τῇ μεθέξει και κοινωνίᾳ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός; 'Αλλ' οἶμαι λέγειν ὀρθῶς· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος γεγενῆσθαι τὰ ἔθνη • σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα, καὶ συγκληρονόμα Χριστοῦ.» Σύσσωμα τοιγαροῦν κατὰ ποῖον ἀπεφάνθη τρόπον; Αξιωθέντα γὰρ μετασχεῖν τῆς εὐλογίας τῆς μυστικῆς, ἐν πρὸς αὐτὸν γέγονε σῶμα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος ἀποστόλων. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν μέλη τοῦ Χριστοῦ τὰ οἰκεῖα, μᾶλλον δὲ τὰ πάντων, ὡς αὐτοῦ κατωνόμασε μέλη; Γράφει γὰρ οὕτως·. Οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ μέλη ὑμῶν, μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο.» ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρα. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, φησί, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Εν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα κατιδεῖν ἄξιον, ὡς οὐ κατὰ σχέσιν τινὰ μόνην τὴν ἐν διαθέσει ντουμένην ἐν ἡμῖν ἔσεσθαί φησιν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ κατὰ μέθεξιν φυσικήν. "Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συναναπλέξας κηρῷ, καὶ πυρὶ συγκατατήξας, ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἐργάζεται, οὕτω διὰ τῆς μεταλήψεως τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τιμίου αίματος, αὐτὸς μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ συνενούμεθα. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ζωοποιηθῆναι δύνασθαι, το φθείρεσθαι πεφυκός, εἰ μὴ συνεπλάκη σωματικῶς τῷ σώματι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Καὶ εἰ μὴ τοῖς ἐμοῖς καταπείθῃ λόγοις, ἐπίδος τὴν πίστιν αὐτῷ βοῶντι Χριστῷ ο Αμήν, • 1 Cor. s ' οι Ephes.!!!, 6.» 1 Cor. vi, 15. va Joan. VI,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. conjunctos esse, sed neque apostolos tanquam palmites in Christi corpore fuisse, nec ei hoc modo conjunctos, sed affectu ac fide sincera: agedum, paucis ad hæc respondeamus, ostendentes eum insanire penitus, nec sacrarum Litterarum rectum iler insistere. ἄρα παντελῶς ἡ τῶν παραδειγμάτων ἀνομοιότης, Christi transferri sinat: nec enim ei corpore nos πρὸς τὸν τῆς οὐσίας ἕξει λόγον· οὐ γὰρ πρόκειται νυνὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ περὶ τούτου τι λέγειν, ἀλλ' Έτερον ἔχει σκοπὸν τῆς διδασκαλίας ὁ τρόπος. Επειδή δὲ λέγειν ὁ παράφρων ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας τὰ οὐκ ὀρθῶς ἔχοντα βούλεται, καί φησιν ὅτι λόγος οὐδεὶς ἐπιτρέψει τῆς εὐθείας ὥσπερ ἐξέλκοντας τὴν τοῦ προκειμένου σκοπὸν περιτρέπειν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ· οὐ γὰρ συνήφθημεν αὐτῷ κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἔμενον οἱ ἀπόστολοι, ὡς κλήματα τυχὸν ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ, οὔτε μὴν αὐτῷ κατὰ τοῦτον συνήπτοντο τὸν λόγον, ἀλλὰ διαθέσει καὶ πίστει εἰλικρινεῖ, φέρε τι βραχὺ καὶ πρὸς ταῦτα λέγωμεν, πανταχῆ δεικνύντες ἀφραίνοντα, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων οὐκ ἰόντα κατ᾽ εὐθύ. ▸ Nos quippe affectu charitatis perfectæ, rectaque et inconcussa fide, et sincera ac virtutis studiosa mente Christo spiritaliter uniri, nostrorum dogmatum ratio nullatenus inficiabitur: nos enim re: cte id eos docere fatebimur. Quod vero dicere ausi sunt nullam esse nobis cum eo carnalis conjunctionis rationem, sacris Litteris dissentire penitus ostendemus. Quis enim sanus dubitaverit unquam ea ratione Christum esse vitem, nos vero palmitum formam referentes, vitam ex ipso et ab ipso in nos trahere, cum Paulus dicat: Omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus: omnes enim de uno pane participamus?» Dicat enim nobis aliquis causam, et vim eulogiæ mysticæ obiter doceat. Nam cur in nobis inseritur? Nonne ut Christum inhabitare faciat in nobis, etiam corporaliter, participatione et communione sanctæ suæ carnis? Præclare quidem; scribit enim Paulus gentes factas esse ‹ concorporales, et comparticipes, et cohæredes Christi. Concorporales autem quonam modo factæ sunt? Nempe eulogiæ mysticæ participatione honoratæ, unum cum eo factæ sunt corpus, sicut et unusquisque sanctorum apostolorum. Alioqui, quam os causain sua, imo omnium membra sicuti sua, membra Christi nuncupavit? Sic enim scribit: • Nescitis quoniam 863 membra vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Alsit vs!. Sed Servator ipse: c Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinein, in me manet, et ego in illo.. llic enim animadvertere est opera pretium, Christum non dicere se duntaxat in nobis futurum secundum relationem quamdam affectualemn, sed et per participationem naturalem. Ut enim si quis ceram ceræ indutam igne simul liquaverit, unum quid ex ambobus efficit, ita per corporis Christi, et pretiosi sanguinis participationem ipse quidem in nobis, nos autem rursus in eo simul unimur. Nec enim aliter vivificari potest quod natura sua est corruptibile, quam si corporaliter unitum sit corpori ejus qui secundum naturam suam est vita, hoc est Unigeniti. Quod si meis verbis persuaderi te non sinis, ipsi Christo clamanti fidem adhibe: • Amen, amen dico vobis: nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et bibeὍτι μὲν γὰρ διαθέσει τῇ νοουμένῃ κατὰ τὴν τελείαν ἀγάπην, ὀρθῇ τε καὶ ἀδιαστρόφῳ πίστει, φιλ αρέτῳ τε καὶ εἰλικρινεί λογισμῷ συνενούμεθα πνευματικῶς τῷ Χριστῷ, οὐδαμῶς ἐξαρνήσεται τῶν παρ' ἡμῖν δογμάτων ὁ λόγος· συνεροῦμεν γὰρ ὅτι δὴ μάλα τοῦτό φασιν ὀρθῶς. Τὸ δέ γε καταθαρσῆσαι λέγειν, ὡς οὐδεὶς ἡμῖν συναφείας τῆς κατὰ σάρκα πρὸς αὐτ τὴν ὁ λόγος, ὁλοκλήρως ἀπᾷδον ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς ἐπιδείξομεν. Πῶς γὰρ ἂν ἀμφίλογον, ἢ τίς ἂν ὅλως ἐνδοιάσαι ποτὲ τῶν εὖ φρονεῖν ειωθότων, ὡς ἄμπελος μέν ἐστι κατὰ τοῦτο Χριστός· ἡμεῖς δὲ κλημάτων ἀποτελοῦντες σχῆμα τὴν ἐξ αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ ζωὴν εἰς αὐτοὺς κομιζόμεθα, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Οἱ γὰρ πάντες ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὅτι εἰς ἄρτος οἱ πολλοὶ ἐσμεν· οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν.» Λεγέτω γάρ τίς ἡμῖν τὴν αἰτίαν, καὶ διδασκέτω παρελθὼν τῆς μυστικῆς εὐλογίας τὴν δύναμιν. Γίνεται γὰρ ἐν ἡμῖν διατί; "Αρ' οὐχὶ καὶ σωματικῶς ἡμῖν ἐνοικίζουσα τὸν Χρισ στὸν τῇ μεθέξει και κοινωνίᾳ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός; 'Αλλ' οἶμαι λέγειν ὀρθῶς· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος γεγενῆσθαι τὰ ἔθνη • σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα, καὶ συγκληρονόμα Χριστοῦ.» Σύσσωμα τοιγαροῦν κατὰ ποῖον ἀπεφάνθη τρόπον; Αξιωθέντα γὰρ μετασχεῖν τῆς εὐλογίας τῆς μυστικῆς, ἐν πρὸς αὐτὸν γέγονε σῶμα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος ἀποστόλων. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν μέλη τοῦ Χριστοῦ τὰ οἰκεῖα, μᾶλλον δὲ τὰ πάντων, ὡς αὐτοῦ κατωνόμασε μέλη; Γράφει γὰρ οὕτως·. Οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ μέλη ὑμῶν, μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο.» ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρα. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, φησί, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Εν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα κατιδεῖν ἄξιον, ὡς οὐ κατὰ σχέσιν τινὰ μόνην τὴν ἐν διαθέσει ντουμένην ἐν ἡμῖν ἔσεσθαί φησιν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ κατὰ μέθεξιν φυσικήν. "Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συναναπλέξας κηρῷ, καὶ πυρὶ συγκατατήξας, ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἐργάζεται, οὕτω διὰ τῆς μεταλήψεως τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τιμίου αίματος, αὐτὸς μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ συνενούμεθα. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ζωοποιηθῆναι δύνασθαι, το φθείρεσθαι πεφυκός, εἰ μὴ συνεπλάκη σωματικῶς τῷ σώματι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Καὶ εἰ μὴ τοῖς ἐμοῖς καταπείθῃ λόγοις, ἐπίδος τὴν πίστιν αὐτῷ βοῶντι Χριστῷ ο Αμήν, • 1 Cor. s ' οι Ephes.!!!, 6.» 1 Cor. vi, 15. va Joan. VI,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. conjunctos esse, sed neque apostolos tanquam palmites in Christi corpore fuisse, nec ei hoc modo conjunctos, sed affectu ac fide sincera: agedum, paucis ad hæc respondeamus, ostendentes eum insanire penitus, nec sacrarum Litterarum rectum iler insistere. ἄρα παντελῶς ἡ τῶν παραδειγμάτων ἀνομοιότης, Christi transferri sinat: nec enim ei corpore nos πρὸς τὸν τῆς οὐσίας ἕξει λόγον· οὐ γὰρ πρόκειται νυνὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ περὶ τούτου τι λέγειν, ἀλλ' Έτερον ἔχει σκοπὸν τῆς διδασκαλίας ὁ τρόπος. Επειδή δὲ λέγειν ὁ παράφρων ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτῷ δυσίουλίας τὰ οὐκ ὀρθῶς ἔχοντα βούλεται, καί φησιν ὅτι λόγος οὐδεὶς ἐπιτρέψει τῆς εὐθείας ὥσπερ ἐξέλκοντας τὴν τοῦ προκειμένου σκοπὸν περιτρέπειν εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Χριστοῦ· οὐ γὰρ συνήφθημεν αὐτῷ κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἔμενον οἱ ἀπόστολοι, ὡς κλήματα τυχὸν ἐν τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ, οὔτε μὴν αὐτῷ κατὰ τοῦτον συνήπτοντο τὸν λόγον, ἀλλὰ διαθέσει καὶ πίστει εἰλικρινεῖ, φέρε τι βραχὺ καὶ πρὸς ταῦτα λέγωμεν, πανταχῆ δεικνύντες ἀφραίνοντα, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων οὐκ ἰόντα κατ᾽ εὐθύ. ▸ Nos quippe affectu charitatis perfectæ, rectaque et inconcussa fide, et sincera ac virtutis studiosa mente Christo spiritaliter uniri, nostrorum dogmatum ratio nullatenus inficiabitur: nos enim re: cte id eos docere fatebimur. Quod vero dicere ausi sunt nullam esse nobis cum eo carnalis conjunctionis rationem, sacris Litteris dissentire penitus ostendemus. Quis enim sanus dubitaverit unquam ea ratione Christum esse vitem, nos vero palmitum formam referentes, vitam ex ipso et ab ipso in nos trahere, cum Paulus dicat: Omnes enim unum corpus sumus in Christo, quoniam unus panis multi sumus: omnes enim de uno pane participamus?» Dicat enim nobis aliquis causam, et vim eulogiæ mysticæ obiter doceat. Nam cur in nobis inseritur? Nonne ut Christum inhabitare faciat in nobis, etiam corporaliter, participatione et communione sanctæ suæ carnis? Præclare quidem; scribit enim Paulus gentes factas esse ‹ concorporales, et comparticipes, et cohæredes Christi. Concorporales autem quonam modo factæ sunt? Nempe eulogiæ mysticæ participatione honoratæ, unum cum eo factæ sunt corpus, sicut et unusquisque sanctorum apostolorum. Alioqui, quam os causain sua, imo omnium membra sicuti sua, membra Christi nuncupavit? Sic enim scribit: • Nescitis quoniam 863 membra vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Alsit vs!. Sed Servator ipse: c Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinein, in me manet, et ego in illo.. llic enim animadvertere est opera pretium, Christum non dicere se duntaxat in nobis futurum secundum relationem quamdam affectualemn, sed et per participationem naturalem. Ut enim si quis ceram ceræ indutam igne simul liquaverit, unum quid ex ambobus efficit, ita per corporis Christi, et pretiosi sanguinis participationem ipse quidem in nobis, nos autem rursus in eo simul unimur. Nec enim aliter vivificari potest quod natura sua est corruptibile, quam si corporaliter unitum sit corpori ejus qui secundum naturam suam est vita, hoc est Unigeniti. Quod si meis verbis persuaderi te non sinis, ipsi Christo clamanti fidem adhibe: • Amen, amen dico vobis: nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et bibeὍτι μὲν γὰρ διαθέσει τῇ νοουμένῃ κατὰ τὴν τελείαν ἀγάπην, ὀρθῇ τε καὶ ἀδιαστρόφῳ πίστει, φιλ αρέτῳ τε καὶ εἰλικρινεί λογισμῷ συνενούμεθα πνευματικῶς τῷ Χριστῷ, οὐδαμῶς ἐξαρνήσεται τῶν παρ' ἡμῖν δογμάτων ὁ λόγος· συνεροῦμεν γὰρ ὅτι δὴ μάλα τοῦτό φασιν ὀρθῶς. Τὸ δέ γε καταθαρσῆσαι λέγειν, ὡς οὐδεὶς ἡμῖν συναφείας τῆς κατὰ σάρκα πρὸς αὐτ τὴν ὁ λόγος, ὁλοκλήρως ἀπᾷδον ταῖς θεοπνεύστοις Γραφαῖς ἐπιδείξομεν. Πῶς γὰρ ἂν ἀμφίλογον, ἢ τίς ἂν ὅλως ἐνδοιάσαι ποτὲ τῶν εὖ φρονεῖν ειωθότων, ὡς ἄμπελος μέν ἐστι κατὰ τοῦτο Χριστός· ἡμεῖς δὲ κλημάτων ἀποτελοῦντες σχῆμα τὴν ἐξ αὐτοῦ καὶ παρ' αὐτοῦ ζωὴν εἰς αὐτοὺς κομιζόμεθα, καίτοι τοῦ Παύλου λέγοντος· «Οἱ γὰρ πάντες ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὅτι εἰς ἄρτος οἱ πολλοὶ ἐσμεν· οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν.» Λεγέτω γάρ τίς ἡμῖν τὴν αἰτίαν, καὶ διδασκέτω παρελθὼν τῆς μυστικῆς εὐλογίας τὴν δύναμιν. Γίνεται γὰρ ἐν ἡμῖν διατί; "Αρ' οὐχὶ καὶ σωματικῶς ἡμῖν ἐνοικίζουσα τὸν Χρισ στὸν τῇ μεθέξει και κοινωνίᾳ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκός; 'Αλλ' οἶμαι λέγειν ὀρθῶς· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος γεγενῆσθαι τὰ ἔθνη • σύσσωμα, καὶ συμμέτοχα, καὶ συγκληρονόμα Χριστοῦ.» Σύσσωμα τοιγαροῦν κατὰ ποῖον ἀπεφάνθη τρόπον; Αξιωθέντα γὰρ μετασχεῖν τῆς εὐλογίας τῆς μυστικῆς, ἐν πρὸς αὐτὸν γέγονε σῶμα, καθάπερ ἀμέλει καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος ἀποστόλων. Ἐπεὶ διὰ ποίαν αἰτίαν μέλη τοῦ Χριστοῦ τὰ οἰκεῖα, μᾶλλον δὲ τὰ πάντων, ὡς αὐτοῦ κατωνόμασε μέλη; Γράφει γὰρ οὕτως·. Οὐκ οἴδατε, ὅτι τὰ μέλη ὑμῶν, μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Αρας οὖν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ, ποιήσω πόρνης μέλη; Μη γένοιτο.» ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρα. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, φησί, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Εν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα κατιδεῖν ἄξιον, ὡς οὐ κατὰ σχέσιν τινὰ μόνην τὴν ἐν διαθέσει ντουμένην ἐν ἡμῖν ἔσεσθαί φησιν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ κατὰ μέθεξιν φυσικήν. "Ωσπερ γὰρ εἴ τις κηρὸν ἑτέρῳ συναναπλέξας κηρῷ, καὶ πυρὶ συγκατατήξας, ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἐργάζεται, οὕτω διὰ τῆς μεταλήψεως τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ τιμίου αίματος, αὐτὸς μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν ἐν αὐτῷ συνενούμεθα. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως ζωοποιηθῆναι δύνασθαι, το φθείρεσθαι πεφυκός, εἰ μὴ συνεπλάκη σωματικῶς τῷ σώματι τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Καὶ εἰ μὴ τοῖς ἐμοῖς καταπείθῃ λόγοις, ἐπίδος τὴν πίστιν αὐτῷ βοῶντι Χριστῷ ο Αμήν, • 1 Cor. s ' οι Ephes.!!!, 6.» 1 Cor. vi, 15. va Joan. VI,

τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν αὐτοῖς. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πέτ νων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Ακούεις ήδη λοιπόν ἐναργῶς διειπόντος αὐτοῦ, ὡς ἂν μὴ φάγωμεν τὴν σάρκα αὐτοῦ, καὶ πίωμεν τὸ αἷμα, οὐκ ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ ζωὴν αἰώνιον; Νοηθείη δ' ἂν ἡ αἰώνιος ζωή, καὶ μάλα δικαίως, ή σὰρξ τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Αὕτη δὲ ἡμᾶς ἀνίστησιν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, πῶς ἡ τίνα τρόπον ἀκούσῃ μὲν δή που πάντως, ἐγὼ δὲ εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσω. Ἐπειδὴ γὰρ σὰρξ ἐγένετο τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρός αναλάμψαντος Λόγου, πρὸς τὴν τῆς ζωῆς μετεχώρησε δύναμιν, καὶ ritis ejus sanguinen, non habebitis vitam in νο- ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ bis. Qui enim manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam: et ego resuscitabo eum in novissimo die "., Audis eum aperte prædicantem quod, nisi carnem ejus manducaverimus et biberimus ejus sanguinem,non habituri simus in nobis, hoc est in propria carne, vitam æternam? Æterna autem vita jure censebitur caro vitæ, hoc est Unigeniti. Hæc vero quo pacto nos in extrema die suscitet, audies tu certe quidem, ego vero referre non gravabor. Postqùam facta est caro vitæ, hoc est Verbi quod ex Deo et Patre effulsit, ad vitæ vim transiit, nec fieri potest ut a morte vita vincatur. Quandoquidem ergo facta est in nobis vita, vincula mortis nequaquam palietur, sed corruptionem utique superabit, cum ea quæ ex ἔστι τῶν ἀμηχάνων θανάτῳ νικᾶσθαι τὴν ζωήν. Οὐχα corruptione manent sustinere nesciat. < Nec enim corruptio incorruptelam possidebit, juxta Pauli vocem. Nam cum Christus potissimum dicat: Ego suscitabo eum,» nequaquain ad carnem suam refert mortuos suscitandi potestatem. Sed cum unum sit cum earne sua qui in ea est Deus Verbum, illud ego ait, idque rectissime. Nec enim Christus in duos filios scinditur, nec alienum esse ab Unigenito corpus ejus quisquam putaverit, quemadlĮmodum nempe et a nostra anima nemo, ut reor, alienum corpus ejus esse dicet. Cum igitur ex his demonstratum nobis sit vitem quidem 864 idcirco Christum esse, nos vero palmites, utpote qui ejus participationi non spiritali tantum, sed et corporali adbæremus, quid in nos frustra deblateral, licens ex co quod non corporaliter, sed fide potius et affectu legitimæ charitatis ei adhæremus, carnem suam idcirco vitem non nominasse, sed poLius deitaten? αὐτὸν κοινωνίας εξήμμεθα, πίστει δὲ μᾶλλον, καὶ φησίν, τὴν ἰδίαν ἄμπελον ὠνόμασε, μᾶλλον δὲ τὴν At cur tandem, inquiet aliquis, convenientiori et magis proprio sensu relicto, ad longe dissitum et alienum te confers? Numquid enim congruentius etiam secundum carnis communionem vitem quidem esse dicemus Jesum, nos autem palmites, ex eo quod ejusdem natura sumus? Ejusdem enim sunt cum vite naturæ quæ sunt ex ipsa. Atque hæc dicimus, non quod negare velimus posse nos Christo uniri per rectam fidem charitatemque sinceram, sed ostendentes potius Christum et spiritaliter et corporaliter quidem vitem esse, nos vero palmites. Atqui simplex et perspicuus est ille sermo veritatis; sed vafre et subdole adversarius fateri recusat Christum corporaliter vilem esse, qui suam palmitibus, id est nobis, vitam largiatur, sicuti suis palmitibus sensibilis ac terrena vius, sed horum verborum sensum detorquet ad solam ejus deitatem. Eam quippe sic calumniari posse rursus putavit, illud stulte objiciens: «Si vilis est Filius, inquit, Pater autem agricola, rursus autem • Joan, vi, 54, 53. e 1 Cor. xv, 50. οὖν ἐπείπερ ἐν ἡμῖν γέγονεν ἡ ζωή, τῶν τοῦ θανά του δεσμῶν οὐκ ἀνέξεται, νικήσει δὲ πάντως την φθοράν, ἐπείπερ οὐκ οἶδε τὰ ἐξ αὐτῆς ὑπομένειν. • Οὐ γὰρ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεί, ο κατά τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα Χριστός, ο Εγώ, φησίν, ἀναστήσω αὐτὸν, ο ούχι μόνῃ τῇ ἰδίᾳ περιτέθεικε σαρκὶ τὸ δύνασθαι διανισταν τοὺς κεκοιμημένους, ἀλλ᾽ ἂν ὑπάρχων μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ ἐν αὐτῇ Θεὸς Λόγος, τὸ ἐγὼ φησὶ, καὶ λίαν ὀρθῶς. Οὐ γὰρ εἰς υἱῶν δυάδα τέμνεται Χριστὸς, οὔτε μὴν ἀλλότριον τοῦ Μονογενούς ὑπονοήσαι τις ἂν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἀλλότριον προτερεῖ τὸ σῶμα αὐτῆς. Ὅτε τοίνυν, καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἀναπέφαν ται τῶν θεωρημάτων, ἄμπελος μὲν ὑπάρχων κατά τοῦτο Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς, ἅτε δὴ καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐχόμενοι κοινωνίας, οὐχὶ μόνον πνευ ματικῆς, ἀλλὰ καὶ σωματικῆς· τί μάτην ἡμῶν κατα φλυαρεῖ, λέγων ὡς ἐπείπερ οὐ σωματικῶς τῆς πρὸς διαθέσει τῆς κατὰ τὸν νόμον ἀγάπης, οὐ τὴν σάρκα, θεότητα. Καίτοι τί δή ποτε, φαίη τις ἂν, τὸν πρεπωδέστε ρόν τε καὶ οἰκειότερον τοῖς θεωρήμασι τρόπον ἀφεὶς, ἐπὶ τὸ πολὺ διωρισμένον ἐπείγῃ; "Η γὰρ οὐχὶ πρες πωδέστερον, καὶ κατὰ τὴν τῆς σαρκὸς κοινωνίαν, ἄμπελον μὲν εἶναι δώσομεν τὸν Ἰησοῦν, ἑαυτοὺς δὲ κλήματα, διὰ τὸ ὁμοφυές; Ομοφυἡ γὰρ τῇ ἀμπέλῳ τὰ ἐξ αὐτῆς. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐπιχειροῦντες ἀναιρεῖν τὸ συνενοῦσθαι δύνασθαι τῷ Χριστῷ, διά τε πίστεως ὀρθῆς, καὶ ἀγάπης ειλικρινούς, ἀπο δεικνύντες δὲ μᾶλλον ὅτι καὶ πνευματικῶς καὶ σωμα τικῶς, ἄμπελος μὲν ὁ Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς. ᾿Αλλὰ γὰρ ὁ μὲν τῆς ἀληθείας λόγος ἁπλοῦς καὶ διαφανής, πανούργως δὲ ὁ δι' ἐναντίας παραιτεῖται μὲν ὁμολογεῖν, ὅτι καὶ σωματικῶς ἄμπελος ἦν ὁ Χρι στὸς, ἅτε δὴ καὶ τὴν ἰδίαν τοῖς κλήμασι, τοῦτ' ἔστιν, ἡμῖν χαριζόμενος ζωήν· καθάπερ οὖν τοῖς ἐμπερι κόσιν αὐτῇ κλήμασιν ἡ αἰσθητή τε καὶ ἐπὶ γῆς ἄμε πελος, περιτρέπει δὲ καὶ βιάζεται τὴν τοῦ νοήματος δύναμιν, ἐπὶ μόνην αὐτοῦ τὴν θεότητα. Δύνασθαι γὰρ οὕτω συκοφαντεῖν αὐτὴν ᾠήθη δὴ πάλιν, ἐκεῖνο

τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν αὐτοῖς. Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πέτ νων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ. Ακούεις ήδη λοιπόν ἐναργῶς διειπόντος αὐτοῦ, ὡς ἂν μὴ φάγωμεν τὴν σάρκα αὐτοῦ, καὶ πίωμεν τὸ αἷμα, οὐκ ἔχομεν ἐν ἑαυτοῖς, τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ ζωὴν αἰώνιον; Νοηθείη δ' ἂν ἡ αἰώνιος ζωή, καὶ μάλα δικαίως, ή σὰρξ τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Μονογενοῦς. Αὕτη δὲ ἡμᾶς ἀνίστησιν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ, πῶς ἡ τίνα τρόπον ἀκούσῃ μὲν δή που πάντως, ἐγὼ δὲ εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσω. Ἐπειδὴ γὰρ σὰρξ ἐγένετο τῆς ζωῆς, τοῦτ' ἔστι, τοῦ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρός αναλάμψαντος Λόγου, πρὸς τὴν τῆς ζωῆς μετεχώρησε δύναμιν, καὶ ritis ejus sanguinen, non habebitis vitam in νο- ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε την σάρκα τοῦ Υἱοῦ bis. Qui enim manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam: et ego resuscitabo eum in novissimo die "., Audis eum aperte prædicantem quod, nisi carnem ejus manducaverimus et biberimus ejus sanguinem,non habituri simus in nobis, hoc est in propria carne, vitam æternam? Æterna autem vita jure censebitur caro vitæ, hoc est Unigeniti. Hæc vero quo pacto nos in extrema die suscitet, audies tu certe quidem, ego vero referre non gravabor. Postqùam facta est caro vitæ, hoc est Verbi quod ex Deo et Patre effulsit, ad vitæ vim transiit, nec fieri potest ut a morte vita vincatur. Quandoquidem ergo facta est in nobis vita, vincula mortis nequaquam palietur, sed corruptionem utique superabit, cum ea quæ ex ἔστι τῶν ἀμηχάνων θανάτῳ νικᾶσθαι τὴν ζωήν. Οὐχα corruptione manent sustinere nesciat. < Nec enim corruptio incorruptelam possidebit, juxta Pauli vocem. Nam cum Christus potissimum dicat: Ego suscitabo eum,» nequaquain ad carnem suam refert mortuos suscitandi potestatem. Sed cum unum sit cum earne sua qui in ea est Deus Verbum, illud ego ait, idque rectissime. Nec enim Christus in duos filios scinditur, nec alienum esse ab Unigenito corpus ejus quisquam putaverit, quemadlĮmodum nempe et a nostra anima nemo, ut reor, alienum corpus ejus esse dicet. Cum igitur ex his demonstratum nobis sit vitem quidem 864 idcirco Christum esse, nos vero palmites, utpote qui ejus participationi non spiritali tantum, sed et corporali adbæremus, quid in nos frustra deblateral, licens ex co quod non corporaliter, sed fide potius et affectu legitimæ charitatis ei adhæremus, carnem suam idcirco vitem non nominasse, sed poLius deitaten? αὐτὸν κοινωνίας εξήμμεθα, πίστει δὲ μᾶλλον, καὶ φησίν, τὴν ἰδίαν ἄμπελον ὠνόμασε, μᾶλλον δὲ τὴν At cur tandem, inquiet aliquis, convenientiori et magis proprio sensu relicto, ad longe dissitum et alienum te confers? Numquid enim congruentius etiam secundum carnis communionem vitem quidem esse dicemus Jesum, nos autem palmites, ex eo quod ejusdem natura sumus? Ejusdem enim sunt cum vite naturæ quæ sunt ex ipsa. Atque hæc dicimus, non quod negare velimus posse nos Christo uniri per rectam fidem charitatemque sinceram, sed ostendentes potius Christum et spiritaliter et corporaliter quidem vitem esse, nos vero palmites. Atqui simplex et perspicuus est ille sermo veritatis; sed vafre et subdole adversarius fateri recusat Christum corporaliter vilem esse, qui suam palmitibus, id est nobis, vitam largiatur, sicuti suis palmitibus sensibilis ac terrena vius, sed horum verborum sensum detorquet ad solam ejus deitatem. Eam quippe sic calumniari posse rursus putavit, illud stulte objiciens: «Si vilis est Filius, inquit, Pater autem agricola, rursus autem • Joan, vi, 54, 53. e 1 Cor. xv, 50. οὖν ἐπείπερ ἐν ἡμῖν γέγονεν ἡ ζωή, τῶν τοῦ θανά του δεσμῶν οὐκ ἀνέξεται, νικήσει δὲ πάντως την φθοράν, ἐπείπερ οὐκ οἶδε τὰ ἐξ αὐτῆς ὑπομένειν. • Οὐ γὰρ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεί, ο κατά τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα Χριστός, ο Εγώ, φησίν, ἀναστήσω αὐτὸν, ο ούχι μόνῃ τῇ ἰδίᾳ περιτέθεικε σαρκὶ τὸ δύνασθαι διανισταν τοὺς κεκοιμημένους, ἀλλ᾽ ἂν ὑπάρχων μετὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ ἐν αὐτῇ Θεὸς Λόγος, τὸ ἐγὼ φησὶ, καὶ λίαν ὀρθῶς. Οὐ γὰρ εἰς υἱῶν δυάδα τέμνεται Χριστὸς, οὔτε μὴν ἀλλότριον τοῦ Μονογενούς ὑπονοήσαι τις ἂν τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει, καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἀλλότριον προτερεῖ τὸ σῶμα αὐτῆς. Ὅτε τοίνυν, καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ἀναπέφαν ται τῶν θεωρημάτων, ἄμπελος μὲν ὑπάρχων κατά τοῦτο Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς, ἅτε δὴ καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἐχόμενοι κοινωνίας, οὐχὶ μόνον πνευ ματικῆς, ἀλλὰ καὶ σωματικῆς· τί μάτην ἡμῶν κατα φλυαρεῖ, λέγων ὡς ἐπείπερ οὐ σωματικῶς τῆς πρὸς διαθέσει τῆς κατὰ τὸν νόμον ἀγάπης, οὐ τὴν σάρκα, θεότητα. Καίτοι τί δή ποτε, φαίη τις ἂν, τὸν πρεπωδέστε ρόν τε καὶ οἰκειότερον τοῖς θεωρήμασι τρόπον ἀφεὶς, ἐπὶ τὸ πολὺ διωρισμένον ἐπείγῃ; "Η γὰρ οὐχὶ πρες πωδέστερον, καὶ κατὰ τὴν τῆς σαρκὸς κοινωνίαν, ἄμπελον μὲν εἶναι δώσομεν τὸν Ἰησοῦν, ἑαυτοὺς δὲ κλήματα, διὰ τὸ ὁμοφυές; Ομοφυἡ γὰρ τῇ ἀμπέλῳ τὰ ἐξ αὐτῆς. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐπιχειροῦντες ἀναιρεῖν τὸ συνενοῦσθαι δύνασθαι τῷ Χριστῷ, διά τε πίστεως ὀρθῆς, καὶ ἀγάπης ειλικρινούς, ἀπο δεικνύντες δὲ μᾶλλον ὅτι καὶ πνευματικῶς καὶ σωμα τικῶς, ἄμπελος μὲν ὁ Χριστός, κλήματα δὲ ἡμεῖς. ᾿Αλλὰ γὰρ ὁ μὲν τῆς ἀληθείας λόγος ἁπλοῦς καὶ διαφανής, πανούργως δὲ ὁ δι' ἐναντίας παραιτεῖται μὲν ὁμολογεῖν, ὅτι καὶ σωματικῶς ἄμπελος ἦν ὁ Χρι στὸς, ἅτε δὴ καὶ τὴν ἰδίαν τοῖς κλήμασι, τοῦτ' ἔστιν, ἡμῖν χαριζόμενος ζωήν· καθάπερ οὖν τοῖς ἐμπερι κόσιν αὐτῇ κλήμασιν ἡ αἰσθητή τε καὶ ἐπὶ γῆς ἄμε πελος, περιτρέπει δὲ καὶ βιάζεται τὴν τοῦ νοήματος δύναμιν, ἐπὶ μόνην αὐτοῦ τὴν θεότητα. Δύνασθαι γὰρ οὕτω συκοφαντεῖν αὐτὴν ᾠήθη δὴ πάλιν, ἐκεῖνο

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. προτείνων ἀμαθῶς. «Εἰ γὰρ ἄμπελος μὲν ἔστιν ὁ Υἱός, alterius natura Filius sicuti vitis cum agricola φησί, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, ετεροφυὴς δὲ πάλιν δ Υιός, ὡς πρὸς τὴν ἄμπελον, οὐχ ὁμοούσιος ἔσται τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός, φησί. ο Καὶ βαθύ μέν τοι καὶ πικρόν, καὶ θεώρημα δυσανάτρεπτον ἐπιτειχίσαι νομίζει τοῖς τῆς Ἐκκλησίας δόγμασιν, αλώσεται δὲ οὐδὲν ἧττον κἀντεῦθεν ληρῶν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἀλλογενῆ κατὰ φύσιν διαβεβαιούμενος εἶναι τὸν Υἱόν, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας ἔξω τιθεὶς, πῶς ἂν ἔτι Πατέρα καλοίη τὸν Θεὸν, Υἱὸν δὲ ὅλως τὸν Υἱόν; Εἰ γὰρ μὴ γεγεν νῆσθαι φησὶν αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι, προελθεῖν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, καθάπερ καὶ ἐξ ἀνθρώπων, τὰ ἐξ αὐτῶν γεννήματα, πῶς ἂν εἴη κατὰ ἀλήθειαν Υἱός; Εἶτα πῶς τὸν μακάριον Ἰωάννην ἀποστήσει λέγονται • ῾Ο ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα ἀρνήσεται· ὁ ὁμολογῶν τὸν Υἱόν, ὁμολογεῖ καὶ τὸν Πατέρα;, Καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. Ἐν γὰρ τῷ ἑτέρῳ συναναιρεῖται πάντως καὶ συνυφίσταται τὸ ἕτερον. Οὐ γὰρ ἂν εἴη Πατήρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ, οὐδ' ἂν Υἱὸς νοοῖτό ποτε μὴ οὐχὶ πάντως αὐτῷ συνεπινοουμένου τοῦ φύσαντος. Εἰ τοίνυν ἀρνεῖται τὸν Υἱὸν (ετερογενῆ γὰρ εἶναι φησι), καὶ αὐτὸν ἠρνήσατο τὸν Πατέρα. Τί οὖν, ὦ βέλτιστε; πρὸς ταῦτα ἐρεῖς; Εἰς τίνα λοιπὸν ἡ πίστις; Ποῦ τῆς ἁγίας Τριάδος ή δόξα; Λέλυται γὰρ καὶ φρούδη λοιπὸν ἡ τῶν ὅλων κρατοῦσα φύσις, ἐν ψιλαῖς ἡμῖν σημανθεῖσα λέξεσι παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς· ἀναγκάζει γὰρ ἡμᾶς καὶ διὰ τῶν οὕτως ἀπηχεστάτων ἰέναι λόγων ἡ ἐκείνων ἀποπληξία και ψευδομυθία. Αλλ' ἴσως τὸ τῆς δυσφημίας καταδείσας μέγεθος, ἀλλογενῆ μὲν εἶναί φησι, γεγεννῆσθαί γε μὴν παρά τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν εἰπεῖν ἀπαιτήσομεν πῶς ἄρα γεγεννήσθαι δίδωσί τε καὶ ὁμολογεῖ. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἐν τῶν κτισμάτων, κατὰ σχέσιν τὴν ὡς ἐν ἀγάπῃ καὶ κατὰ θέλησιν (πάντα γὰρ ἐκ Θεοῦ λέγεται), διὰ τῶν αὐτῶν οὐδὲν ἧττον ήξει βλασφημιών. ᾿Αληθῆ δὲ τὸν τόκον εἰπὼν, ἔκφυλόν τε είναι διαβεβαιούμενος, καὶ ἀλλογενῆ λέγων ἔτι καὶ μετὰ τοῦτο, δυσσεβήσει πάντως εἰς αὐτὸν τὸν γεννήσαντα. Ο γὰρ καὶ αὐτὴ παρητήσατο παθεῖν τῶν γενητῶν ἡ φύσις, τοῦτο δὴ πάντως υποδείξειεν ὑπομείναντα τὸν Θεόν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ ἔκ τινος κατὰ φύσιν γεγεννημένον ἀληθῶς, ὁμοούσιον τῷ τεκόντι φαίνεται, καὶ πῶς οὐχ ἅπασι συμφανές; Οὐκοῦν ἡ μὲν κτίσις κατὰ λόγον πρόεισι τὸν πρέποντα· τίκτει γὰρ οὐκ ἀλλογενῆ· μόνον δὲ παθόντα τὸν Θεὸν τὸ ἐναντίον εὑρήσομεν, εἴπερ ἀλλογενῆ γεγέννηκε, καὶ οὐκ ἐξ ἰδίας φύσεως τὸν Υἱόν. comparala, non erit consubstantialis Patri Filius. › Quæ cum dicit, existimat se altum quiddam et subtile excogitasse, et invictum adversus Ecclesiæ dogmata argumentum comparasse: sed nihilomi nus hinc quoque nugari comperietur. Primum enim, cum alterius secundum naturam generis esse Filium asseveret, eumque extra Genitoris substantiam collocet, quomodo Patrem vocabit Deum, aut omnino Filium dicet Filium? Nam si non esse genitum ipsum ait, hoc est ex substantia Patris procedere, quemadmodum et ex hominibus eorum flii, quomodo vere Filius erit? Deinde quomodo beatum Joannem repudiabit dicentem: «Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet "., Quod quidem verum est. Altero enim ablato aut posito, tollitur simul alterum, et ponitur. Nec enim Pater erit si non sit Filius, nec Filius concipietur unquam, nisi Pater una quoque concipiatur. Si ergo negat Filium (diversi quippe generis esse ait), et 865 ipsum Patrem negaverit. Quid igitur ad hæc dices, amice? In quem demum fides erit? Ubi sanctæ Teinitatis gloria? Perit enim et inanis redditur demum illa universi domina natura, nobis a sancta Scriptura nudis significata dictionibus: eo enim absurditatam progredi illorum furor et mendacium nos adigit. Sed immanitatem illius blasphemiæ forsan veritus, diversi quidem esse generis, verum. tamen a Deo et Patre genitum esse ait. Nos autem rursus urgebimus ut dicat quo pacto genitum eum esse fateatur. Si enim tanquam creaturarum unam, relatione videlicet et habitudine charitatis atque voluntatis (omnia quippe ex Deo esse dicuntur), in easdem blasphemias recidet. Sin autem verum quidem Filium esse dicat, alterius tamen generis asserat, in ipsum utique Genitorem impietatem suam exeret. Quod enim nusquam in rerum creatarum naturam ceciderit, hoc utique Patri affinget. Numquid enim quod ex aliquo secundum naturam vere est genitum consubstantiale Genitori esse cuivis manifestum est? Ergo creatura convenienti sibi ratione procedit: parit enim quod ejusdem, non diversi generis sit; solum autem Deum reperiemus contra affici, si quidem Filium alterius generis, nec ex sua natura genuit. Ην μὲν οὖν εἰκὸς οὐδὲν ἔτι πρὸς ταῦτα θέλειν εἰπεῖν τὸν δι' ἐναντίας, οὐκ ἐξισταμένῳ δὲ τῆς ἐνού σης αὐτῷ δυσβουλίας, οἰομένῳ τε αλλογενῆ τὸν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχειν Υἱὸν, οὐκ ἐνδώσομεν τοῖς τῆς ἀληθείας συνηγοροῦντες δόγμασιν. Επιδείξομεν γὰρ ὁμογενῆ λέγοντα τῇ κτίσει τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ πῶς, ἡ πόθεν ἀκούοιτ' ἂν ἤδη πάλιν. "Αμπελον ἐνεργῶς διατείνεται καί φησιν, οὐ τὴν σάρκα μάλ Σον, ἀλλ᾽ αὐτὴν ὠνομάσθαι τὴν θεότητα τοῦ Μονογε νους. Ἐχέτω τῇδε τυχόν· οὐκοῦν, ερήσομαι γάρ, se | Joan. 1, Ad hæc quidem nihil ultra dicere adversarium par esset; sed quoniam insanire non cessat, Deique ac Patris Filium alterius generis esse putat, veritatis dogmatis patrocinari non cunctabimur. Ostendemus enim eum dicere Deum ac Patrem ejusdem esse cum creatura generis: quomodo vero, aut unde, rursus audiat. Vitem aperte dicit, non carnem, sed ipsam Unigeniti deitatem esse nuneupalam. Esto vero; respondeat igitur, quæso, rursus, utrum Deum verum exsistere putet Filium, an non,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. προτείνων ἀμαθῶς. «Εἰ γὰρ ἄμπελος μὲν ἔστιν ὁ Υἱός, alterius natura Filius sicuti vitis cum agricola φησί, γεωργὸς δὲ ὁ Πατήρ, ετεροφυὴς δὲ πάλιν δ Υιός, ὡς πρὸς τὴν ἄμπελον, οὐχ ὁμοούσιος ἔσται τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός, φησί. ο Καὶ βαθύ μέν τοι καὶ πικρόν, καὶ θεώρημα δυσανάτρεπτον ἐπιτειχίσαι νομίζει τοῖς τῆς Ἐκκλησίας δόγμασιν, αλώσεται δὲ οὐδὲν ἧττον κἀντεῦθεν ληρῶν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἀλλογενῆ κατὰ φύσιν διαβεβαιούμενος εἶναι τὸν Υἱόν, καὶ τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας ἔξω τιθεὶς, πῶς ἂν ἔτι Πατέρα καλοίη τὸν Θεὸν, Υἱὸν δὲ ὅλως τὸν Υἱόν; Εἰ γὰρ μὴ γεγεν νῆσθαι φησὶν αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστι, προελθεῖν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, καθάπερ καὶ ἐξ ἀνθρώπων, τὰ ἐξ αὐτῶν γεννήματα, πῶς ἂν εἴη κατὰ ἀλήθειαν Υἱός; Εἶτα πῶς τὸν μακάριον Ἰωάννην ἀποστήσει λέγονται • ῾Ο ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα ἀρνήσεται· ὁ ὁμολογῶν τὸν Υἱόν, ὁμολογεῖ καὶ τὸν Πατέρα;, Καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. Ἐν γὰρ τῷ ἑτέρῳ συναναιρεῖται πάντως καὶ συνυφίσταται τὸ ἕτερον. Οὐ γὰρ ἂν εἴη Πατήρ, οὐκ ὄντος Υἱοῦ, οὐδ' ἂν Υἱὸς νοοῖτό ποτε μὴ οὐχὶ πάντως αὐτῷ συνεπινοουμένου τοῦ φύσαντος. Εἰ τοίνυν ἀρνεῖται τὸν Υἱὸν (ετερογενῆ γὰρ εἶναι φησι), καὶ αὐτὸν ἠρνήσατο τὸν Πατέρα. Τί οὖν, ὦ βέλτιστε; πρὸς ταῦτα ἐρεῖς; Εἰς τίνα λοιπὸν ἡ πίστις; Ποῦ τῆς ἁγίας Τριάδος ή δόξα; Λέλυται γὰρ καὶ φρούδη λοιπὸν ἡ τῶν ὅλων κρατοῦσα φύσις, ἐν ψιλαῖς ἡμῖν σημανθεῖσα λέξεσι παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς· ἀναγκάζει γὰρ ἡμᾶς καὶ διὰ τῶν οὕτως ἀπηχεστάτων ἰέναι λόγων ἡ ἐκείνων ἀποπληξία και ψευδομυθία. Αλλ' ἴσως τὸ τῆς δυσφημίας καταδείσας μέγεθος, ἀλλογενῆ μὲν εἶναί φησι, γεγεννῆσθαί γε μὴν παρά τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ἡμεῖς δὲ αὖ πάλιν εἰπεῖν ἀπαιτήσομεν πῶς ἄρα γεγεννήσθαι δίδωσί τε καὶ ὁμολογεῖ. Εἰ μὲν γὰρ ὡς ἐν τῶν κτισμάτων, κατὰ σχέσιν τὴν ὡς ἐν ἀγάπῃ καὶ κατὰ θέλησιν (πάντα γὰρ ἐκ Θεοῦ λέγεται), διὰ τῶν αὐτῶν οὐδὲν ἧττον ήξει βλασφημιών. ᾿Αληθῆ δὲ τὸν τόκον εἰπὼν, ἔκφυλόν τε είναι διαβεβαιούμενος, καὶ ἀλλογενῆ λέγων ἔτι καὶ μετὰ τοῦτο, δυσσεβήσει πάντως εἰς αὐτὸν τὸν γεννήσαντα. Ο γὰρ καὶ αὐτὴ παρητήσατο παθεῖν τῶν γενητῶν ἡ φύσις, τοῦτο δὴ πάντως υποδείξειεν ὑπομείναντα τὸν Θεόν. Η γὰρ οὐχὶ τὸ ἔκ τινος κατὰ φύσιν γεγεννημένον ἀληθῶς, ὁμοούσιον τῷ τεκόντι φαίνεται, καὶ πῶς οὐχ ἅπασι συμφανές; Οὐκοῦν ἡ μὲν κτίσις κατὰ λόγον πρόεισι τὸν πρέποντα· τίκτει γὰρ οὐκ ἀλλογενῆ· μόνον δὲ παθόντα τὸν Θεὸν τὸ ἐναντίον εὑρήσομεν, εἴπερ ἀλλογενῆ γεγέννηκε, καὶ οὐκ ἐξ ἰδίας φύσεως τὸν Υἱόν. comparala, non erit consubstantialis Patri Filius. › Quæ cum dicit, existimat se altum quiddam et subtile excogitasse, et invictum adversus Ecclesiæ dogmata argumentum comparasse: sed nihilomi nus hinc quoque nugari comperietur. Primum enim, cum alterius secundum naturam generis esse Filium asseveret, eumque extra Genitoris substantiam collocet, quomodo Patrem vocabit Deum, aut omnino Filium dicet Filium? Nam si non esse genitum ipsum ait, hoc est ex substantia Patris procedere, quemadmodum et ex hominibus eorum flii, quomodo vere Filius erit? Deinde quomodo beatum Joannem repudiabit dicentem: «Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet "., Quod quidem verum est. Altero enim ablato aut posito, tollitur simul alterum, et ponitur. Nec enim Pater erit si non sit Filius, nec Filius concipietur unquam, nisi Pater una quoque concipiatur. Si ergo negat Filium (diversi quippe generis esse ait), et 865 ipsum Patrem negaverit. Quid igitur ad hæc dices, amice? In quem demum fides erit? Ubi sanctæ Teinitatis gloria? Perit enim et inanis redditur demum illa universi domina natura, nobis a sancta Scriptura nudis significata dictionibus: eo enim absurditatam progredi illorum furor et mendacium nos adigit. Sed immanitatem illius blasphemiæ forsan veritus, diversi quidem esse generis, verum. tamen a Deo et Patre genitum esse ait. Nos autem rursus urgebimus ut dicat quo pacto genitum eum esse fateatur. Si enim tanquam creaturarum unam, relatione videlicet et habitudine charitatis atque voluntatis (omnia quippe ex Deo esse dicuntur), in easdem blasphemias recidet. Sin autem verum quidem Filium esse dicat, alterius tamen generis asserat, in ipsum utique Genitorem impietatem suam exeret. Quod enim nusquam in rerum creatarum naturam ceciderit, hoc utique Patri affinget. Numquid enim quod ex aliquo secundum naturam vere est genitum consubstantiale Genitori esse cuivis manifestum est? Ergo creatura convenienti sibi ratione procedit: parit enim quod ejusdem, non diversi generis sit; solum autem Deum reperiemus contra affici, si quidem Filium alterius generis, nec ex sua natura genuit. Ην μὲν οὖν εἰκὸς οὐδὲν ἔτι πρὸς ταῦτα θέλειν εἰπεῖν τὸν δι' ἐναντίας, οὐκ ἐξισταμένῳ δὲ τῆς ἐνού σης αὐτῷ δυσβουλίας, οἰομένῳ τε αλλογενῆ τὸν ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπάρχειν Υἱὸν, οὐκ ἐνδώσομεν τοῖς τῆς ἀληθείας συνηγοροῦντες δόγμασιν. Επιδείξομεν γὰρ ὁμογενῆ λέγοντα τῇ κτίσει τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα καὶ πῶς, ἡ πόθεν ἀκούοιτ' ἂν ἤδη πάλιν. "Αμπελον ἐνεργῶς διατείνεται καί φησιν, οὐ τὴν σάρκα μάλ Σον, ἀλλ᾽ αὐτὴν ὠνομάσθαι τὴν θεότητα τοῦ Μονογε νους. Ἐχέτω τῇδε τυχόν· οὐκοῦν, ερήσομαι γάρ, se | Joan. 1, Ad hæc quidem nihil ultra dicere adversarium par esset; sed quoniam insanire non cessat, Deique ac Patris Filium alterius generis esse putat, veritatis dogmatis patrocinari non cunctabimur. Ostendemus enim eum dicere Deum ac Patrem ejusdem esse cum creatura generis: quomodo vero, aut unde, rursus audiat. Vitem aperte dicit, non carnem, sed ipsam Unigeniti deitatem esse nuneupalam. Esto vero; respondeat igitur, quæso, rursus, utrum Deum verum exsistere putet Filium, an non,

eumque dicturus sit spurium et sola nominis di- ἀπολογείσθω δὲ πάλιν, πότερόν ποτε Θεὸν ἀληθινὸν gnitate præditum. Nam si non esse secundum naturam Deum existimet, ipsum Unigenitum dicentem audiat: «Ego sum veritas ".» Veritas enim nihil in se habet adulterini ac falso nomine adumbrati. Præterea sapientissimum Joannem clamantem audiat: Et sumus in vero Filio Jesu Christo. llic est verus Deus, et vita alerna 8.. Verum si pudore victus, et contentione relicta, verum Deum esse fatebitur Filium, ad alia nequaquam nos conferemus, sed ejus verbis utemur ad 866 ipsius dicta refutanda. Nonne sicut agricola diversi est a vite generis, siquidem ille homo est, haec lignum: ita recte ac vere ejusdem generis vitis censebitur cum suis palmitibus? Neminem opinor eo venisse unquam stultitiæ, ut rem adeo manifestam negare audeat. Cum ergo Deus exsistens verus, consubstantialis vero secundum naturam Deo, hoc est Patri, et vilis quidem sit, nos palmites, ejusdem nempe idcirco generis cum vite, quomodo dii quoque nos secundum naturam nostra veluti spoliati natura non erimus? Sed extremæ impietatis est ita sentire. Facti quippe nos sumus: Deus secundum naturam est Filius. At quomodo futuram istud est? Aut quomodo veruni est quod de ipso dicitur, si ejusdem generis sunt cum vite palmites? Necesse enim est aut nos ipsos ad veræ deitatis efferri naturam, aut illam ad nos deduci: ejusdem enim sunt generis cum vite palmnites. Cumque Filius dicat: e Ego et Pater unum sumus ",, etiam nos ipsi una evehemur ad omnimodam cum Patre similitudinem, aut ipse Pater ad nostram similitudinem detrudetur una cum Filio, qui ejusdem nobiscum est generis. Videte ergo quanta hinc blasphemiarum turba se prodat. Quocirca rationes sequemur potius, credentes Filium per modum similitudinis et exempli dicere: ● Ego sum vitis, vos palmites, Pater meus agricola est. › ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ἢ οὐχὶ, προσερεῖ δὲ νόθον καὶ ἐν ψιλαῖς ἔχοντα φωναῖς τὸ ἀξίωμα. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸν, αὐτὸν ἐφ' ἑαυτῷ δεχέσθου μάρτυρα τὸν Μονογενῆ λέγονται «Εγώ εἰμι ἡ ἀλή θεια.» ᾿Αλήθεια γὰρ καθ' ἕνα τρόπον οὐ τὸ νόθον ἔχει καὶ ψευδώνυμον. Παραδεχέσθω δὲ καὶ αὐτὸν ἐπὶ τούτῳ τὸν σοφώτατον Ἰωάννην, ἀνακεκραγότα σαφῶς καὶ λέγοντα· «Καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Θεῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος.» Αλλ' εἰ καὶ πρὸς τοῦτο τυχὸν ὑπὸ ερυθρίασας, καὶ τὸ διατείνεσθαι μεθεὶς ἀληθινὸν ὁμο λογήσει Θεὸν τὸν Υἱὸν, οὐχ ετέρωσέ ποι χωρήσομεν, λόγοις δὲ τοῖς παρ' αὐτοῦ χρησόμεθα πρὸς ἀνατρο πὴν τῶν παρ' αὐτοῦ λεγομένων. Αρ' οὐχ ὥσπερ γεωργὸς ἀλλογενής ἐστι τῇ ἀμπέλῳ· ὁ μὲν γὰρ ἄν θρωπος, ἡ δὲ ξύλον· οὕτως ἡ ἄμπελος, ὀρθῶς τε καὶ ἀληθῶς, ὁμοφυής ἂν νοοῖτο, πρὸς τὰ ἴδια κλήματα; Αλλ' οἶμαί γε μήν μηδένα πρὸς τοῦτο μωρίας έθε λῆσαι κατελθεῖν, ὡς ἀρνεῖσθαι τολμᾶν τὸ οὕτω κατα φανές. "Οτε τοίνυν Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ὁμοούσιος ἐστι τῷ κατὰ φύσιν ἀληθινῷ Θεῷ, τοῦτ' ἔστι τῷ Πατρὶ, καὶ ἄμπελος μὲν ἔστι, κλήματα δὲ ἡμεῖς, ὁμοφυή δηλονότι διὰ τοῦτο τῇ ἀμπέλῳ, πῶς οὐχὶ θεοὶ κατὰ φύσιν ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς, τὴν ἰδίαν ὥσπερ ἀφέντες φύσιν; Αλλ᾽ ἔστι τὸ οὕτω φρονεῖν τῶν εἰς ἄκρον δυσσεβείας ἡκόντων κακῶν. Πεποιήμεθα γὰρ ἡμεῖς· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός. Εἶτα πῶς ἔσται τοῦτο; Πῶς δὲ ἀληθὲς ἐπ' αὐτῷ τὸ λεγόμενον, εἴπερ εἰσὶν ὁμοφυῇ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα; Ανάγκη γὰρ, ἢ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς τὴν τῆς θεότητος τῆς ἀληθοῦς ἀνακομίζεσθαι φύσιν, ήγουν ἐκείνην κατα βιβάζεσθαι πρὸς ἡμᾶς· ὁμοφυῇ γὰρ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα. Καὶ ἐπείπερ φαίνεται λέγων ὁ Υἱός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ο καὶ ἡμεῖς αὐτὸ [γρ. αὐτοὶ] συναναβησόμεθα πρὸς ὁμοιότητα, τὴν κατὰ τῶν ὁτιοῦν πρὸς τὸν Πατέρα, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ εἰς ἡμετέραν ὁμοίωσιν συγκαθελκυσθήσεται τῷ Υἱῷ, τῷ πρὸς ἡμᾶς ὁμοφυεί. Ορᾶτε δὴ οὖν, ὅσον ἡμῖν ἐντεῦθεν δυσφημιῶν ἀνατέλλει θόρυβος. Διὰ δὴ τοῦτο, τοῖς ἐξ ἀληθείας μᾶλλον ἐψόμεθα λογισμοῖς, ἐν ὑποδείγματος τρόπῳ, πιστεύοντες τὸν Υἱὸν εἰπεῖν: εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα, ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.» XV, 2. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum, et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Affectu et habitudine constat nostra conglutinatio cum Christo, quæ claritatis vim ex proposito η et voluntate habet, sed cam charitate ac fide perficit. Εt fides quidem nostris animis insidet, puram divinæ cognitionis præbens manifestationem: charitatis autem ratio mandati nobis ab eo præscripti requirit observationem. Sic enim alicubi cliam ipse diligentem se ostendens, aiebat: Qui diligit me, mandata mea servabit '.. Sciendum itaque, licet ei uniti simus per fidem, et in nuda ac sola confessione conjunctionis modum statuams, neque vero bonis charitatis actionibus conjuactionis illius vinculum insuper stringamus, palor Joan. πιν, 6. Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἱρει αὐτὸ, καὶ πᾶν τὸ καρπόν φέρον καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. Ἐκτικὴ μὲν ἡμῶν ἡ κόλλησις πρὸς Χριστόν, προαιρετικήν ἔχουσα τῆς σαφηνείας τήν δύναμιν, του λειοῦσα δὲ ἀγάπῃ καὶ πίστει. Καὶ ἡ μὲν πίστις ταῖς ἡμετέραις εἰσοικίζεται ψυχαῖς, ἀκραιφνῆ τῆς θεογνω σίας παρέχουσα τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ τῆς ἀγάπης τρόπος, τῆς παρ' αὐτοῦ διορισθείσης ἡμῖν ἐντολῆς ἀπαιτεῖ τὴν τήρησιν. Οὕτω γάρ που καὶ αὐτὸς τὸν ἀγαπῶντα δεικνὺς ἔφασκεν·. ῾Ο ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει.» Ιστέον οὖν ὅτι συνενούμενοι μὲν διὰ πίστεως αὐτῷ, καὶ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις όμολογίαις τὸ τῆς κολλήσεως εἶδος ἐπιτηδεύοντες, οὐ μὴν καὶ τοῖς ἐξ ἀγάπης ἀνδραγαθήμασι τὸν τῆς συναφείας δεσμὸν ἐπισφίγγοντες, κλή es 1 Joan. v, 20.” Joan. x, 30. 1 Joan. siv, 23.

eumque dicturus sit spurium et sola nominis di- ἀπολογείσθω δὲ πάλιν, πότερόν ποτε Θεὸν ἀληθινὸν gnitate præditum. Nam si non esse secundum naturam Deum existimet, ipsum Unigenitum dicentem audiat: «Ego sum veritas ".» Veritas enim nihil in se habet adulterini ac falso nomine adumbrati. Præterea sapientissimum Joannem clamantem audiat: Et sumus in vero Filio Jesu Christo. llic est verus Deus, et vita alerna 8.. Verum si pudore victus, et contentione relicta, verum Deum esse fatebitur Filium, ad alia nequaquam nos conferemus, sed ejus verbis utemur ad 866 ipsius dicta refutanda. Nonne sicut agricola diversi est a vite generis, siquidem ille homo est, haec lignum: ita recte ac vere ejusdem generis vitis censebitur cum suis palmitibus? Neminem opinor eo venisse unquam stultitiæ, ut rem adeo manifestam negare audeat. Cum ergo Deus exsistens verus, consubstantialis vero secundum naturam Deo, hoc est Patri, et vilis quidem sit, nos palmites, ejusdem nempe idcirco generis cum vite, quomodo dii quoque nos secundum naturam nostra veluti spoliati natura non erimus? Sed extremæ impietatis est ita sentire. Facti quippe nos sumus: Deus secundum naturam est Filius. At quomodo futuram istud est? Aut quomodo veruni est quod de ipso dicitur, si ejusdem generis sunt cum vite palmites? Necesse enim est aut nos ipsos ad veræ deitatis efferri naturam, aut illam ad nos deduci: ejusdem enim sunt generis cum vite palmnites. Cumque Filius dicat: e Ego et Pater unum sumus ",, etiam nos ipsi una evehemur ad omnimodam cum Patre similitudinem, aut ipse Pater ad nostram similitudinem detrudetur una cum Filio, qui ejusdem nobiscum est generis. Videte ergo quanta hinc blasphemiarum turba se prodat. Quocirca rationes sequemur potius, credentes Filium per modum similitudinis et exempli dicere: ● Ego sum vitis, vos palmites, Pater meus agricola est. › ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ἢ οὐχὶ, προσερεῖ δὲ νόθον καὶ ἐν ψιλαῖς ἔχοντα φωναῖς τὸ ἀξίωμα. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸν, αὐτὸν ἐφ' ἑαυτῷ δεχέσθου μάρτυρα τὸν Μονογενῆ λέγονται «Εγώ εἰμι ἡ ἀλή θεια.» ᾿Αλήθεια γὰρ καθ' ἕνα τρόπον οὐ τὸ νόθον ἔχει καὶ ψευδώνυμον. Παραδεχέσθω δὲ καὶ αὐτὸν ἐπὶ τούτῳ τὸν σοφώτατον Ἰωάννην, ἀνακεκραγότα σαφῶς καὶ λέγοντα· «Καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Θεῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος.» Αλλ' εἰ καὶ πρὸς τοῦτο τυχὸν ὑπὸ ερυθρίασας, καὶ τὸ διατείνεσθαι μεθεὶς ἀληθινὸν ὁμο λογήσει Θεὸν τὸν Υἱὸν, οὐχ ετέρωσέ ποι χωρήσομεν, λόγοις δὲ τοῖς παρ' αὐτοῦ χρησόμεθα πρὸς ἀνατρο πὴν τῶν παρ' αὐτοῦ λεγομένων. Αρ' οὐχ ὥσπερ γεωργὸς ἀλλογενής ἐστι τῇ ἀμπέλῳ· ὁ μὲν γὰρ ἄν θρωπος, ἡ δὲ ξύλον· οὕτως ἡ ἄμπελος, ὀρθῶς τε καὶ ἀληθῶς, ὁμοφυής ἂν νοοῖτο, πρὸς τὰ ἴδια κλήματα; Αλλ' οἶμαί γε μήν μηδένα πρὸς τοῦτο μωρίας έθε λῆσαι κατελθεῖν, ὡς ἀρνεῖσθαι τολμᾶν τὸ οὕτω κατα φανές. "Οτε τοίνυν Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ὁμοούσιος ἐστι τῷ κατὰ φύσιν ἀληθινῷ Θεῷ, τοῦτ' ἔστι τῷ Πατρὶ, καὶ ἄμπελος μὲν ἔστι, κλήματα δὲ ἡμεῖς, ὁμοφυή δηλονότι διὰ τοῦτο τῇ ἀμπέλῳ, πῶς οὐχὶ θεοὶ κατὰ φύσιν ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς, τὴν ἰδίαν ὥσπερ ἀφέντες φύσιν; Αλλ᾽ ἔστι τὸ οὕτω φρονεῖν τῶν εἰς ἄκρον δυσσεβείας ἡκόντων κακῶν. Πεποιήμεθα γὰρ ἡμεῖς· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός. Εἶτα πῶς ἔσται τοῦτο; Πῶς δὲ ἀληθὲς ἐπ' αὐτῷ τὸ λεγόμενον, εἴπερ εἰσὶν ὁμοφυῇ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα; Ανάγκη γὰρ, ἢ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς τὴν τῆς θεότητος τῆς ἀληθοῦς ἀνακομίζεσθαι φύσιν, ήγουν ἐκείνην κατα βιβάζεσθαι πρὸς ἡμᾶς· ὁμοφυῇ γὰρ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα. Καὶ ἐπείπερ φαίνεται λέγων ὁ Υἱός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ο καὶ ἡμεῖς αὐτὸ [γρ. αὐτοὶ] συναναβησόμεθα πρὸς ὁμοιότητα, τὴν κατὰ τῶν ὁτιοῦν πρὸς τὸν Πατέρα, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ εἰς ἡμετέραν ὁμοίωσιν συγκαθελκυσθήσεται τῷ Υἱῷ, τῷ πρὸς ἡμᾶς ὁμοφυεί. Ορᾶτε δὴ οὖν, ὅσον ἡμῖν ἐντεῦθεν δυσφημιῶν ἀνατέλλει θόρυβος. Διὰ δὴ τοῦτο, τοῖς ἐξ ἀληθείας μᾶλλον ἐψόμεθα λογισμοῖς, ἐν ὑποδείγματος τρόπῳ, πιστεύοντες τὸν Υἱὸν εἰπεῖν: εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα, ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.» XV, 2. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum, et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Affectu et habitudine constat nostra conglutinatio cum Christo, quæ claritatis vim ex proposito η et voluntate habet, sed cam charitate ac fide perficit. Εt fides quidem nostris animis insidet, puram divinæ cognitionis præbens manifestationem: charitatis autem ratio mandati nobis ab eo præscripti requirit observationem. Sic enim alicubi cliam ipse diligentem se ostendens, aiebat: Qui diligit me, mandata mea servabit '.. Sciendum itaque, licet ei uniti simus per fidem, et in nuda ac sola confessione conjunctionis modum statuams, neque vero bonis charitatis actionibus conjuactionis illius vinculum insuper stringamus, palor Joan. πιν, 6. Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἱρει αὐτὸ, καὶ πᾶν τὸ καρπόν φέρον καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. Ἐκτικὴ μὲν ἡμῶν ἡ κόλλησις πρὸς Χριστόν, προαιρετικήν ἔχουσα τῆς σαφηνείας τήν δύναμιν, του λειοῦσα δὲ ἀγάπῃ καὶ πίστει. Καὶ ἡ μὲν πίστις ταῖς ἡμετέραις εἰσοικίζεται ψυχαῖς, ἀκραιφνῆ τῆς θεογνω σίας παρέχουσα τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ τῆς ἀγάπης τρόπος, τῆς παρ' αὐτοῦ διορισθείσης ἡμῖν ἐντολῆς ἀπαιτεῖ τὴν τήρησιν. Οὕτω γάρ που καὶ αὐτὸς τὸν ἀγαπῶντα δεικνὺς ἔφασκεν·. ῾Ο ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει.» Ιστέον οὖν ὅτι συνενούμενοι μὲν διὰ πίστεως αὐτῷ, καὶ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις όμολογίαις τὸ τῆς κολλήσεως εἶδος ἐπιτηδεύοντες, οὐ μὴν καὶ τοῖς ἐξ ἀγάπης ἀνδραγαθήμασι τὸν τῆς συναφείας δεσμὸν ἐπισφίγγοντες, κλή es 1 Joan. v, 20.” Joan. x, 30. 1 Joan. siv, 23.

eumque dicturus sit spurium et sola nominis di- ἀπολογείσθω δὲ πάλιν, πότερόν ποτε Θεὸν ἀληθινὸν gnitate præditum. Nam si non esse secundum naturam Deum existimet, ipsum Unigenitum dicentem audiat: «Ego sum veritas ".» Veritas enim nihil in se habet adulterini ac falso nomine adumbrati. Præterea sapientissimum Joannem clamantem audiat: Et sumus in vero Filio Jesu Christo. llic est verus Deus, et vita alerna 8.. Verum si pudore victus, et contentione relicta, verum Deum esse fatebitur Filium, ad alia nequaquam nos conferemus, sed ejus verbis utemur ad 866 ipsius dicta refutanda. Nonne sicut agricola diversi est a vite generis, siquidem ille homo est, haec lignum: ita recte ac vere ejusdem generis vitis censebitur cum suis palmitibus? Neminem opinor eo venisse unquam stultitiæ, ut rem adeo manifestam negare audeat. Cum ergo Deus exsistens verus, consubstantialis vero secundum naturam Deo, hoc est Patri, et vilis quidem sit, nos palmites, ejusdem nempe idcirco generis cum vite, quomodo dii quoque nos secundum naturam nostra veluti spoliati natura non erimus? Sed extremæ impietatis est ita sentire. Facti quippe nos sumus: Deus secundum naturam est Filius. At quomodo futuram istud est? Aut quomodo veruni est quod de ipso dicitur, si ejusdem generis sunt cum vite palmites? Necesse enim est aut nos ipsos ad veræ deitatis efferri naturam, aut illam ad nos deduci: ejusdem enim sunt generis cum vite palmnites. Cumque Filius dicat: e Ego et Pater unum sumus ",, etiam nos ipsi una evehemur ad omnimodam cum Patre similitudinem, aut ipse Pater ad nostram similitudinem detrudetur una cum Filio, qui ejusdem nobiscum est generis. Videte ergo quanta hinc blasphemiarum turba se prodat. Quocirca rationes sequemur potius, credentes Filium per modum similitudinis et exempli dicere: ● Ego sum vitis, vos palmites, Pater meus agricola est. › ὑπάρχειν οίεται τὸν Υἱόν, ἢ οὐχὶ, προσερεῖ δὲ νόθον καὶ ἐν ψιλαῖς ἔχοντα φωναῖς τὸ ἀξίωμα. Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναι κατὰ φύσιν Θεὸν, αὐτὸν ἐφ' ἑαυτῷ δεχέσθου μάρτυρα τὸν Μονογενῆ λέγονται «Εγώ εἰμι ἡ ἀλή θεια.» ᾿Αλήθεια γὰρ καθ' ἕνα τρόπον οὐ τὸ νόθον ἔχει καὶ ψευδώνυμον. Παραδεχέσθω δὲ καὶ αὐτὸν ἐπὶ τούτῳ τὸν σοφώτατον Ἰωάννην, ἀνακεκραγότα σαφῶς καὶ λέγοντα· «Καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Θεῷ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος.» Αλλ' εἰ καὶ πρὸς τοῦτο τυχὸν ὑπὸ ερυθρίασας, καὶ τὸ διατείνεσθαι μεθεὶς ἀληθινὸν ὁμο λογήσει Θεὸν τὸν Υἱὸν, οὐχ ετέρωσέ ποι χωρήσομεν, λόγοις δὲ τοῖς παρ' αὐτοῦ χρησόμεθα πρὸς ἀνατρο πὴν τῶν παρ' αὐτοῦ λεγομένων. Αρ' οὐχ ὥσπερ γεωργὸς ἀλλογενής ἐστι τῇ ἀμπέλῳ· ὁ μὲν γὰρ ἄν θρωπος, ἡ δὲ ξύλον· οὕτως ἡ ἄμπελος, ὀρθῶς τε καὶ ἀληθῶς, ὁμοφυής ἂν νοοῖτο, πρὸς τὰ ἴδια κλήματα; Αλλ' οἶμαί γε μήν μηδένα πρὸς τοῦτο μωρίας έθε λῆσαι κατελθεῖν, ὡς ἀρνεῖσθαι τολμᾶν τὸ οὕτω κατα φανές. "Οτε τοίνυν Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ὁμοούσιος ἐστι τῷ κατὰ φύσιν ἀληθινῷ Θεῷ, τοῦτ' ἔστι τῷ Πατρὶ, καὶ ἄμπελος μὲν ἔστι, κλήματα δὲ ἡμεῖς, ὁμοφυή δηλονότι διὰ τοῦτο τῇ ἀμπέλῳ, πῶς οὐχὶ θεοὶ κατὰ φύσιν ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς, τὴν ἰδίαν ὥσπερ ἀφέντες φύσιν; Αλλ᾽ ἔστι τὸ οὕτω φρονεῖν τῶν εἰς ἄκρον δυσσεβείας ἡκόντων κακῶν. Πεποιήμεθα γὰρ ἡμεῖς· Θεὸς δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός. Εἶτα πῶς ἔσται τοῦτο; Πῶς δὲ ἀληθὲς ἐπ' αὐτῷ τὸ λεγόμενον, εἴπερ εἰσὶν ὁμοφυῇ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα; Ανάγκη γὰρ, ἢ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς τὴν τῆς θεότητος τῆς ἀληθοῦς ἀνακομίζεσθαι φύσιν, ήγουν ἐκείνην κατα βιβάζεσθαι πρὸς ἡμᾶς· ὁμοφυῇ γὰρ τῇ ἀμπέλῳ τὰ κλήματα. Καὶ ἐπείπερ φαίνεται λέγων ὁ Υἱός· «Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, ο καὶ ἡμεῖς αὐτὸ [γρ. αὐτοὶ] συναναβησόμεθα πρὸς ὁμοιότητα, τὴν κατὰ τῶν ὁτιοῦν πρὸς τὸν Πατέρα, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ εἰς ἡμετέραν ὁμοίωσιν συγκαθελκυσθήσεται τῷ Υἱῷ, τῷ πρὸς ἡμᾶς ὁμοφυεί. Ορᾶτε δὴ οὖν, ὅσον ἡμῖν ἐντεῦθεν δυσφημιῶν ἀνατέλλει θόρυβος. Διὰ δὴ τοῦτο, τοῖς ἐξ ἀληθείας μᾶλλον ἐψόμεθα λογισμοῖς, ἐν ὑποδείγματος τρόπῳ, πιστεύοντες τὸν Υἱὸν εἰπεῖν: εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα, ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.» XV, 2. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum, et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Affectu et habitudine constat nostra conglutinatio cum Christo, quæ claritatis vim ex proposito η et voluntate habet, sed cam charitate ac fide perficit. Εt fides quidem nostris animis insidet, puram divinæ cognitionis præbens manifestationem: charitatis autem ratio mandati nobis ab eo præscripti requirit observationem. Sic enim alicubi cliam ipse diligentem se ostendens, aiebat: Qui diligit me, mandata mea servabit '.. Sciendum itaque, licet ei uniti simus per fidem, et in nuda ac sola confessione conjunctionis modum statuams, neque vero bonis charitatis actionibus conjuactionis illius vinculum insuper stringamus, palor Joan. πιν, 6. Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἱρει αὐτὸ, καὶ πᾶν τὸ καρπόν φέρον καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. Ἐκτικὴ μὲν ἡμῶν ἡ κόλλησις πρὸς Χριστόν, προαιρετικήν ἔχουσα τῆς σαφηνείας τήν δύναμιν, του λειοῦσα δὲ ἀγάπῃ καὶ πίστει. Καὶ ἡ μὲν πίστις ταῖς ἡμετέραις εἰσοικίζεται ψυχαῖς, ἀκραιφνῆ τῆς θεογνω σίας παρέχουσα τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ τῆς ἀγάπης τρόπος, τῆς παρ' αὐτοῦ διορισθείσης ἡμῖν ἐντολῆς ἀπαιτεῖ τὴν τήρησιν. Οὕτω γάρ που καὶ αὐτὸς τὸν ἀγαπῶντα δεικνὺς ἔφασκεν·. ῾Ο ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει.» Ιστέον οὖν ὅτι συνενούμενοι μὲν διὰ πίστεως αὐτῷ, καὶ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις όμολογίαις τὸ τῆς κολλήσεως εἶδος ἐπιτηδεύοντες, οὐ μὴν καὶ τοῖς ἐξ ἀγάπης ἀνδραγαθήμασι τὸν τῆς συναφείας δεσμὸν ἐπισφίγγοντες, κλή es 1 Joan. v, 20.” Joan. x, 30. 1 Joan. siv, 23.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ματα μὲν ἐσόμεθα, νεκρὰ δὲ ὅμως καὶ ἄκαρπα. miles quilem nos fore, sed mortuos tamen, ac iu- • Δίχα γὰρ ἔργων ή πίστις νεκρά έστι, ο κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου φωνήν. Εἰ τοίνυν ἄρα κατὰ τοῦ. τον τον τρόπον όρο τό τε καὶ ὑπάρχοι κλῆμα, μάτην, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν τῆς ἀμπέλου στελεχῶν ἐκκεκρεμασμένων, ἴστω δὲ πάντως τῇ τοῦ γεωργοῦ δρεπάνῃ περιτευξόμενον. Αποτεμεῖ γὰρ πάντως αὐτό, καὶ καθάπερ εἰκαῖον συρφετόν πυρὶ νέμεσθαι δώσει. Τοῦτο γὰρ τῶν ἀκάρπων τὸ κρῖμα, καθάπερ, οἶμαι, καὶ ἐπὶ τῆς ὡς ἐν εἴδει παραβολῆς παραληφθείσης συκῆς, τῷ γηπονοῦντί φησιν ὁ τοῦ χωρίου δεσπότης· • Εκκοψον αὐτὴν, ἵνα τί καὶ τὴν γῆν καταργεί; ε Οὕτω κἀνθάδε νομίζω τὸν ἁπάντων Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν στεγνόν τε καὶ ἄγονον τῶν κλημάτων ἀποθερίζειν ὄχλον, ἐπ' οὐδενὶ τῶν χρησίμων τῆς νοητῆς ἀμπέλου παρηρτημένον. Οἶμαι δὲ ἐγώ, τὸν τῶν ἡμετέ ρων ψυχῶν ἐπιμελητήν, τοῦτ᾽ ἔστι Θεὸν, ἐπιδεῖξαι θέα λειν διὰ τῆς ἐν τούτοις παραβολῆς, ὁποῖόν τε καὶ ὅσον ὑπομένει τὸ βλάβος ἡ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀποτμηθεῖσα ψυχή. Πρὸς τὸ μηδὲν γὰρ οιχήσεται καὶ ἄχρηστο; ἔσται πρὸς πᾶσαν ἀγαθουργίαν, ἀναμφιβόλως γε μὴν κολάσει παραδοθήσεται, καὶ πυρὸς ἔσται τοῦ παμφάγου τροφή. Καὶ γοῦν διὰ τοῦ προ φήτου πάλιν Ίεζεχιήλ αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ μάλα σα φῶς διερμηνεύων ἔλεγεν· «Υἱὲ ἀνθρώπου, τί ἂν γένοιτο τὸ ξύλον τῆς ἀμπέλου ἐκ πάντων τῶν ξύλων τῶν ὄντων ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ; Μὴ λήψονται ἐξ αὐτοῦ ξύλου τοῦ ποιῆσαι εἰς ἐργασίαν; ἢ τοῦ κρε μάσαι ἐν αὐτῷ πᾶν σκεῦος; Τὴν κατ' ἐνιαυτὸν κάθε αρτιν αὐτῆς ἀναλίσκει τὸ πῦρ, καὶ ἐκλείπει εἰς τέλος, μὴ χρήσιμον ἔσται εἰς εργασίαν;» Σύνες δὴ οὖν τὸ ἅπας ἀποτμηθὲν, καὶ ὁλοκλήρως ἀπεσπασμένον, ἄχρηστον μὲν παντελῶς καὶ εἰς οὐδέν ἐστι τῶν ἀναγκαίων παραληφθῆναι δυνάμενον, μόνῳ δὲ τάχα χρησιμεύον πυρί. "Αρ' οὖν οὐ πρόδηλον, ὡς εἰ καὶ κλῆμα γενοίμεθα, τῆς μὲν πολυθέου πλάνης ἐξεσπασμένοι, ὁμολογήσαντες δὲ τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν, ἔρημα δὲ διὰ τῆς τῶν ἔργων κολλήσεως γενοίμεθα, πάντως δήπου τὰ τῶν εἰκαίων κλημάτων υποστησό μεθα; Καὶ τί τὸ λοιπόν; Αποτεμνόμεθα γὰρ ὁλοκλήρως, δοθησόμεθα γὰρ καὶ πυρὶ καὶ ἂν εἴχομέν ποτε παρὰ τῆς ἀμπέλου ζωοποιόν ικμάδα, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα προσαποβαλόντες. Ο γὰρ ἔφη Χρισ στὸς, ἐπὶ τοῦ τὸ τάλαντον καταχώσαντος, τοῦτο δὴ θεωρήσαι τις ἂν πληρούμενον καὶ ἐπὶ τοῖς ὁλοκλήρως ὑπομείνασι τὴν ἀποτομήν. Αφαιρεῖται γὰρ ὥσπερ ἐκείνου τὸ τάλαντον ἅμα, οὕτως, οἶμαι, καὶ ἐκ τοῦ κλήματος, ὡς ἐν ἐκμάδος τινὸς, ἤτοι ποιότητος λόγῳ, Πνεῦμα. Αφαιρεῖται δὲ διὰ ποίαν αἰτίαν; ἵνα μὴ τοῖς εἰς τὸ πῦρ κατοιχήσεσθαι μέλλουσι παρὰ τοῦ κριτοῦ συγκαταδικάζεσθαι τὸ Πνεῦμα δοκῇ τὸ δεσποτι κόν. Εἰ γὰρ οἱ τῶν ἐπιγείων κρατοῦντες πραγμάτων τῶν ἅπαξ τετιμημένων καὶ βασιλικοῖς δεδοξασμένον [ γρ. δεδοξασμένων ] νεύμασιν, οὐ καθορίζουσί τι προχείρως, ἀλλὰ καὶ εἴ τις αλοίη τυχόν, ἐφ᾽ οἷς ἂν εὐλόγως ἀποτιννύοι δίκας, οὐκ ἂν τοῦτο πάθοι πρὸ τῆς τῶν ἀξιωμάτων ἀποβολῆς· πῶς οὐκ ἀναγκαῖον, * Jac. 11, 20. 3 Luc. xull, fructuosos. Nam e fides sine operibus mortua est, 867 juxta illius sancti vocem. Si quis ergo istius modi cernatur et sit palmes, frustra, ut uno verbo dicam, sarmentis e vite pendentibus, sciat utique in viuitoris falcem se incursurum. Amputabit enim ipsum, ac velut inanem paleam in ignem projiciet. Hoc enim est sterilium et infructuosorum judicium, quemadmodum et de ficu parabolae loco assumpta agri dominus colono ait: • Succide illam, utquid etiam terram occupatª?ɔ ita et hic opinor universi Deum ac Patrem sterilem et infructuosam palmitum ex intellectuali vite frustra pendentem turbam demetere. Existimo autem ego nostrarum animarum curatorem, hoc est Deum, per has parabolas ostendere velle qualem et quantam jacturam passura sit anima ab ejus consortio resecta. In nihilum quippe recidet, et ad omnem actionem bonam erit inutilis, adeoque citra dubitationem ullam supplicio tradetur, æterno igne consumenda. Unde per Ezechielem prophetam idipsum clare admodum explicans aiebat: • Fili hominis, quid fiet de ligno vitis ex omnibus lignis sarmentorum quæ sunt inter ligna silva? Si tollent de illa lignum ad faciendum in opus? si tollent de ea paxillum ad suspendendum super eum quodcunque vas? Ecce igni datam est, annuam purgationem ex ca constimit ignìs, et dimittit in finem: nunquid utile erit ad opus? › Animadverte igitur quo pacto id quod semel recisum est, ac penitus avulsum, inutile sit prorsus, nec ad ullam rem utiliter adhiberi possit, sed igni duntaxat inserviat. Numquid ergo manifestum est, tametsi palmites simus a falso deorum cultu avulsi, et fidem in Christum confessi, nisi tamen operibus ei conjuncti fuerimus, idem nobis quod inutilibus palmitibus eventurum, adeoque nos excisum iri penitus, igni tradendos, eo quem olim a vite habebamus vivifico humore, id est Spiritu, insuper amisso? Quod enim Christus de eo dixit qui talentum infoderat*, hce utique impletum videri potest de iis qui penitus resecti sunt. Quem admodum enim ab illo talentum aufertur, sic, opinor, et ex palmite, humoris aut qualitatis instar, Spiritus. Cur aufertur vero? Ne una cum iis qui in ignem detrudendi sunt a judice condenınari videatur Dominicus Spiritus. 868 Nam si rerum terrenarum domini non temere quidquam in eos statuunt quos ad honores semel evexerint ac regio nutu ornarint, sed si quis eorum forsan perpetrarit unde jure pœnas luat, non ante ei irrogantur quam bonoribus et dignitatibus amissis: quomodo necesse non est ut anima quæ superni Judicis sententia ad supplicium condemnata cst, antequam pœnam subeat Spiritus gratiam quodanımodo exuat atque deponat? Talia ergo passurum ait infructuosum palmitem, recte admodum nostras mentes confirmans, ut in dilectione ejus per7. ♦ Ezech. xv, 2.4. * Matth. xxν, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ματα μὲν ἐσόμεθα, νεκρὰ δὲ ὅμως καὶ ἄκαρπα. miles quilem nos fore, sed mortuos tamen, ac iu- • Δίχα γὰρ ἔργων ή πίστις νεκρά έστι, ο κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου φωνήν. Εἰ τοίνυν ἄρα κατὰ τοῦ. τον τον τρόπον όρο τό τε καὶ ὑπάρχοι κλῆμα, μάτην, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν τῆς ἀμπέλου στελεχῶν ἐκκεκρεμασμένων, ἴστω δὲ πάντως τῇ τοῦ γεωργοῦ δρεπάνῃ περιτευξόμενον. Αποτεμεῖ γὰρ πάντως αὐτό, καὶ καθάπερ εἰκαῖον συρφετόν πυρὶ νέμεσθαι δώσει. Τοῦτο γὰρ τῶν ἀκάρπων τὸ κρῖμα, καθάπερ, οἶμαι, καὶ ἐπὶ τῆς ὡς ἐν εἴδει παραβολῆς παραληφθείσης συκῆς, τῷ γηπονοῦντί φησιν ὁ τοῦ χωρίου δεσπότης· • Εκκοψον αὐτὴν, ἵνα τί καὶ τὴν γῆν καταργεί; ε Οὕτω κἀνθάδε νομίζω τὸν ἁπάντων Θεὸν καὶ Πατέρα, τὸν στεγνόν τε καὶ ἄγονον τῶν κλημάτων ἀποθερίζειν ὄχλον, ἐπ' οὐδενὶ τῶν χρησίμων τῆς νοητῆς ἀμπέλου παρηρτημένον. Οἶμαι δὲ ἐγώ, τὸν τῶν ἡμετέ ρων ψυχῶν ἐπιμελητήν, τοῦτ᾽ ἔστι Θεὸν, ἐπιδεῖξαι θέα λειν διὰ τῆς ἐν τούτοις παραβολῆς, ὁποῖόν τε καὶ ὅσον ὑπομένει τὸ βλάβος ἡ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀποτμηθεῖσα ψυχή. Πρὸς τὸ μηδὲν γὰρ οιχήσεται καὶ ἄχρηστο; ἔσται πρὸς πᾶσαν ἀγαθουργίαν, ἀναμφιβόλως γε μὴν κολάσει παραδοθήσεται, καὶ πυρὸς ἔσται τοῦ παμφάγου τροφή. Καὶ γοῦν διὰ τοῦ προ φήτου πάλιν Ίεζεχιήλ αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ μάλα σα φῶς διερμηνεύων ἔλεγεν· «Υἱὲ ἀνθρώπου, τί ἂν γένοιτο τὸ ξύλον τῆς ἀμπέλου ἐκ πάντων τῶν ξύλων τῶν ὄντων ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ; Μὴ λήψονται ἐξ αὐτοῦ ξύλου τοῦ ποιῆσαι εἰς ἐργασίαν; ἢ τοῦ κρε μάσαι ἐν αὐτῷ πᾶν σκεῦος; Τὴν κατ' ἐνιαυτὸν κάθε αρτιν αὐτῆς ἀναλίσκει τὸ πῦρ, καὶ ἐκλείπει εἰς τέλος, μὴ χρήσιμον ἔσται εἰς εργασίαν;» Σύνες δὴ οὖν τὸ ἅπας ἀποτμηθὲν, καὶ ὁλοκλήρως ἀπεσπασμένον, ἄχρηστον μὲν παντελῶς καὶ εἰς οὐδέν ἐστι τῶν ἀναγκαίων παραληφθῆναι δυνάμενον, μόνῳ δὲ τάχα χρησιμεύον πυρί. "Αρ' οὖν οὐ πρόδηλον, ὡς εἰ καὶ κλῆμα γενοίμεθα, τῆς μὲν πολυθέου πλάνης ἐξεσπασμένοι, ὁμολογήσαντες δὲ τὴν πίστιν τὴν εἰς Χριστὸν, ἔρημα δὲ διὰ τῆς τῶν ἔργων κολλήσεως γενοίμεθα, πάντως δήπου τὰ τῶν εἰκαίων κλημάτων υποστησό μεθα; Καὶ τί τὸ λοιπόν; Αποτεμνόμεθα γὰρ ὁλοκλήρως, δοθησόμεθα γὰρ καὶ πυρὶ καὶ ἂν εἴχομέν ποτε παρὰ τῆς ἀμπέλου ζωοποιόν ικμάδα, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα προσαποβαλόντες. Ο γὰρ ἔφη Χρισ στὸς, ἐπὶ τοῦ τὸ τάλαντον καταχώσαντος, τοῦτο δὴ θεωρήσαι τις ἂν πληρούμενον καὶ ἐπὶ τοῖς ὁλοκλήρως ὑπομείνασι τὴν ἀποτομήν. Αφαιρεῖται γὰρ ὥσπερ ἐκείνου τὸ τάλαντον ἅμα, οὕτως, οἶμαι, καὶ ἐκ τοῦ κλήματος, ὡς ἐν ἐκμάδος τινὸς, ἤτοι ποιότητος λόγῳ, Πνεῦμα. Αφαιρεῖται δὲ διὰ ποίαν αἰτίαν; ἵνα μὴ τοῖς εἰς τὸ πῦρ κατοιχήσεσθαι μέλλουσι παρὰ τοῦ κριτοῦ συγκαταδικάζεσθαι τὸ Πνεῦμα δοκῇ τὸ δεσποτι κόν. Εἰ γὰρ οἱ τῶν ἐπιγείων κρατοῦντες πραγμάτων τῶν ἅπαξ τετιμημένων καὶ βασιλικοῖς δεδοξασμένον [ γρ. δεδοξασμένων ] νεύμασιν, οὐ καθορίζουσί τι προχείρως, ἀλλὰ καὶ εἴ τις αλοίη τυχόν, ἐφ᾽ οἷς ἂν εὐλόγως ἀποτιννύοι δίκας, οὐκ ἂν τοῦτο πάθοι πρὸ τῆς τῶν ἀξιωμάτων ἀποβολῆς· πῶς οὐκ ἀναγκαῖον, * Jac. 11, 20. 3 Luc. xull, fructuosos. Nam e fides sine operibus mortua est, 867 juxta illius sancti vocem. Si quis ergo istius modi cernatur et sit palmes, frustra, ut uno verbo dicam, sarmentis e vite pendentibus, sciat utique in viuitoris falcem se incursurum. Amputabit enim ipsum, ac velut inanem paleam in ignem projiciet. Hoc enim est sterilium et infructuosorum judicium, quemadmodum et de ficu parabolae loco assumpta agri dominus colono ait: • Succide illam, utquid etiam terram occupatª?ɔ ita et hic opinor universi Deum ac Patrem sterilem et infructuosam palmitum ex intellectuali vite frustra pendentem turbam demetere. Existimo autem ego nostrarum animarum curatorem, hoc est Deum, per has parabolas ostendere velle qualem et quantam jacturam passura sit anima ab ejus consortio resecta. In nihilum quippe recidet, et ad omnem actionem bonam erit inutilis, adeoque citra dubitationem ullam supplicio tradetur, æterno igne consumenda. Unde per Ezechielem prophetam idipsum clare admodum explicans aiebat: • Fili hominis, quid fiet de ligno vitis ex omnibus lignis sarmentorum quæ sunt inter ligna silva? Si tollent de illa lignum ad faciendum in opus? si tollent de ea paxillum ad suspendendum super eum quodcunque vas? Ecce igni datam est, annuam purgationem ex ca constimit ignìs, et dimittit in finem: nunquid utile erit ad opus? › Animadverte igitur quo pacto id quod semel recisum est, ac penitus avulsum, inutile sit prorsus, nec ad ullam rem utiliter adhiberi possit, sed igni duntaxat inserviat. Numquid ergo manifestum est, tametsi palmites simus a falso deorum cultu avulsi, et fidem in Christum confessi, nisi tamen operibus ei conjuncti fuerimus, idem nobis quod inutilibus palmitibus eventurum, adeoque nos excisum iri penitus, igni tradendos, eo quem olim a vite habebamus vivifico humore, id est Spiritu, insuper amisso? Quod enim Christus de eo dixit qui talentum infoderat*, hce utique impletum videri potest de iis qui penitus resecti sunt. Quem admodum enim ab illo talentum aufertur, sic, opinor, et ex palmite, humoris aut qualitatis instar, Spiritus. Cur aufertur vero? Ne una cum iis qui in ignem detrudendi sunt a judice condenınari videatur Dominicus Spiritus. 868 Nam si rerum terrenarum domini non temere quidquam in eos statuunt quos ad honores semel evexerint ac regio nutu ornarint, sed si quis eorum forsan perpetrarit unde jure pœnas luat, non ante ei irrogantur quam bonoribus et dignitatibus amissis: quomodo necesse non est ut anima quæ superni Judicis sententia ad supplicium condemnata cst, antequam pœnam subeat Spiritus gratiam quodanımodo exuat atque deponat? Talia ergo passurum ait infructuosum palmitem, recte admodum nostras mentes confirmans, ut in dilectione ejus per7. ♦ Ezech. xv, 2.4. * Matth. xxν, 18.

stemus, actione virtutis, et inconcussa in eum τὴν ἐπὶ τῷ χρῆναι κολάζεσθαι καταδικασθεῖσαν ψυ file. Fructiferum vero palmitem non utique vinitoris cura expertem fore ait, sed purgatum iri, ut uberiores fructus producere queat: cooperatur enim Deus iis qui recte vivere ac bene agere copantur, et per omne pietatis genus eum sibi proniereri student, instar falcis cujusdam Spiritus efficacitatem adhibens, et modo voluptates in iis circumcidens quæ ad carnis amorem jugiter impelJunt, modo quæcunque novit hominum animabus contingere, varia malorum specie mentem inquinatura. Hanc quippe dicimus esse non manufactam et spiritalem illam circumcisionem, de qua Paulus modo quidem ait: «Non enim qui in manifesto, Judæus est, neque quæ in manifesto, in carne est circumcisio: sed qui in occulto Judæus et circumcisio cordis in Spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est;, modo vero: «In quo et credentes circumcisi estis circumcisione non manufacta'. Ad quæ si nonnulli respondeant quod, si purgentur spiritalis vitis palmites, id non sine labore futurum sit; æque enim ac lignum patiuntur: id nos de sanctis similiter intelligendum fatebimur. Erudit quippe nos per laborem et tribulationem virtutum amans Deus noster. Unde propheta nobis Isaias infit: • Abluet enim ‹ Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, in spiritu judicii, et spiritu combustionis. Praeterea divinus ille Paulus: Si in disciplina perseveralis, tanquam filiis vobis se offert. Quis enim est filius quem non 869 corripiat pater?, Quin et ipse omnem admirationem excedens sanctorum chorus castigationem istam non renuit, sed libentissime potius eam suscipit dicens: «Corripe nos, Domine; verumtamen in judicio, et non in ſurore, ut paucos non facias nos '.. ln furore quippe infructuosorum palmitum fit exstirpatio; hos nempe in supplicium mittit: sed in judicio potius, hoc est considerate et cum modo, fructiferorum palmitum purgatio fit, exiguo labore ubertatem ac fecunditatem concilians. Quod nacli quidam, exclamant: ‹ Domine, in tribulatione parva correptio tua nobis est '.. Exigua enim plane est tribulatio qua purgamur, sed dum supernam illam disciplinam nobis præbet, beatos nos efficit. Cujus rei testis nobis erit beatus David, ita clamans: ‹ Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum, ut mitiges ei a diebus malis". › Dies enim profecto inauspicati et mali sunt penitus resectis et in supplicium ignis detrudendis, dies, inquam,illius severi et incorrupti judicii: sed tunc castigatis et correptis mitem se præbet Deus. Nam qui talis est nequaquam damnationem ponamque subibit, quandoquidem non infructuosus palmes exstitit. Conjungatur itaque fidei confessioni splendor etiam operum, et sermonibus de Deo res * Rom. ι', 28, 29. * Coloss. 11, 11. * Isa. iv. 4. 10, sec. LXX. 11 Psal. xcult, 12. χήν, διὰ ψήφου τῆς ἄνωθεν, προαποθέσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προαποδύσασθαι τῆς τῶν κακῶν πείρας τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν; Πείσεσθαι μὲν οὖν φησι τὰ τοιαῦτα τὸ ἄκαρπον κλῆμα, καλῶς γε δὴ σφόδρα τὰς ἡμετέρας διανοίας ἀσφαλιζόμενος, εἰς τὸ ἔχεσθαι φιλεῖν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, διά τε τῆς κατ' ενέργειαν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἀσινοῦς δηλονότι πίστεως. Τῆς δὲ τοῦ γηπονοῦντος φροντίδος οὐκ ἀπείρατον ἔσεσθαι παντελῶς τὸ καρποφόρον κλῆμά φησι· διακαθαρθή σεσθαι γὰρ πρὸς τὸ καὶ μειζόνως δύνασθαι καρποφο ρεῖν· τοῖς γὰρ ὅλως ἄριστα μεν, καὶ, ὡς ἂν ἔχοι καλῶς διαζῇν ἑλομένοις, ἀγαθουργεῖν δὲ ὅτι μάλιστα καὶ διὰ πάσης ιέναι πολιτείας θεοφιλούς ᾑρημένοις συνεργάζεται Θεός, καθάπερ τινὶ δρεπάνῃ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία χρώμενος, καὶ περιτέμνων ἐν αὐτοῖς, ποτὲ μὲν τὰς ἡδονὰς, αἱ ἀεὶ καλοῦσιν εἰς φιλοσαρκίαν, καὶ πάθη σωματικά, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν τὰ ὅσαπερ οἶδε ταῖς τῶν ἀνθρώπων συμβαίνειν ψυ χαῖς, διὰ ποικίλης κακῶν ἰδέας κατασπιλούντα τὸν νοῦν. Ταύτην γὰρ εἶναι φαμεν τὴν ἀχειροποίηταν τε καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένην περιτομήν, περὶ ἧς ὁ Παυλός φησι ποτὲ μέν· Οὐ γὰρ ἐν τῷ φανερώ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαίος, καὶ περιτομή καρδίας ἐν Πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ· ποτὲ δὲ πάλιν • Ἐν ᾧ καὶ πιστεύσαντες περιετμήθητε περιτομή ἀχειροποιήτῳ.» Φάσκουσί τε πρὸς ταῦτά τισιν, ὡς είπερ τις γένοιτο διακαθαρσις τοῖς τῆς νοητῆς ἀμπέ λου κλήμασιν, οὐκ ἂν, οἶμαι, δίχα πόνου συμβήσεται· ἀλγεῖ γὰρ τοσοῦτον, ὅσον τε καὶ ὅπως οἶδεν ἀλγεῖν τὸ ξύλον· ἀναλόγως οὖν ἄρα, καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων ἡμᾶς νοῆσαι προσήκοι, συναινέσομέν τε καὶ συνεροῦμεν εὖ μάλα διεσκεμμένοι. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς διὰ πόνου καὶ θλίψεως ὁ φιλάρετος· ἡμῶν Θεός. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας φησὶν, ὅτι • Εκπλυνεῖ Κύ ριος τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν, καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν, ἐν πνεύματι κρίσεως, καὶ πνεύματι καύσεως.» Καὶ αὐτὸς δὲ πρὸς τούτῳ ὁ θεσπέσιος Παύλος·. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τις γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; ι Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος τῶν ἁγίων χορός, τὴν διὰ τῶν ἁγίων πεφυκότων οὐκ ἀποσείεται παίδευσιν, ἀσμενέστατα δὲ μᾶλλον προσίεται λέγων· • Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει, καὶ μὴ ἐν θυμῷ, ἵνα μὴ ὀλίγους ἡμᾶς ποιήσῃς.» Εν θυμῷ μὲν γὰρ ἡ ὁλόκληρος ἔσται τῶν ἀκάρπων κλημάτων ἀπότμησις· πέμπει γὰρ εἰς κόλασιν, ἐν κρίσει δὲ μᾶλλον, τοῦτ' ἔστιν, ἐν διασκέψει καὶ μέτρῳ, τῶν καρποφόρων ἡ διακαθαρσις, ὀλίγον ἔχουσα κομιδή τὸν πόνον εἰς καρποφορίας παροξυσμὸν, καὶ εὐαν θεστέρας αναδρομῆς τὴν ἐντεῦθεν πρόφασιν. Καὶ γοῦν ἀποδεχόμενοι τοῦτο βοῶσί τινες· «Κύριε, ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν.» Σμικροτάτη μὲν γὰρ ἡ τοῦ διακαθαίρεσθαι θλίψις, ἀλλὰ παιδείαν ἡμῖν • Hebr. x11, 7. 10 Jerein. x, 23. u Isa. xxvi,

stemus, actione virtutis, et inconcussa in eum τὴν ἐπὶ τῷ χρῆναι κολάζεσθαι καταδικασθεῖσαν ψυ file. Fructiferum vero palmitem non utique vinitoris cura expertem fore ait, sed purgatum iri, ut uberiores fructus producere queat: cooperatur enim Deus iis qui recte vivere ac bene agere copantur, et per omne pietatis genus eum sibi proniereri student, instar falcis cujusdam Spiritus efficacitatem adhibens, et modo voluptates in iis circumcidens quæ ad carnis amorem jugiter impelJunt, modo quæcunque novit hominum animabus contingere, varia malorum specie mentem inquinatura. Hanc quippe dicimus esse non manufactam et spiritalem illam circumcisionem, de qua Paulus modo quidem ait: «Non enim qui in manifesto, Judæus est, neque quæ in manifesto, in carne est circumcisio: sed qui in occulto Judæus et circumcisio cordis in Spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est;, modo vero: «In quo et credentes circumcisi estis circumcisione non manufacta'. Ad quæ si nonnulli respondeant quod, si purgentur spiritalis vitis palmites, id non sine labore futurum sit; æque enim ac lignum patiuntur: id nos de sanctis similiter intelligendum fatebimur. Erudit quippe nos per laborem et tribulationem virtutum amans Deus noster. Unde propheta nobis Isaias infit: • Abluet enim ‹ Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, in spiritu judicii, et spiritu combustionis. Praeterea divinus ille Paulus: Si in disciplina perseveralis, tanquam filiis vobis se offert. Quis enim est filius quem non 869 corripiat pater?, Quin et ipse omnem admirationem excedens sanctorum chorus castigationem istam non renuit, sed libentissime potius eam suscipit dicens: «Corripe nos, Domine; verumtamen in judicio, et non in ſurore, ut paucos non facias nos '.. ln furore quippe infructuosorum palmitum fit exstirpatio; hos nempe in supplicium mittit: sed in judicio potius, hoc est considerate et cum modo, fructiferorum palmitum purgatio fit, exiguo labore ubertatem ac fecunditatem concilians. Quod nacli quidam, exclamant: ‹ Domine, in tribulatione parva correptio tua nobis est '.. Exigua enim plane est tribulatio qua purgamur, sed dum supernam illam disciplinam nobis præbet, beatos nos efficit. Cujus rei testis nobis erit beatus David, ita clamans: ‹ Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum, ut mitiges ei a diebus malis". › Dies enim profecto inauspicati et mali sunt penitus resectis et in supplicium ignis detrudendis, dies, inquam,illius severi et incorrupti judicii: sed tunc castigatis et correptis mitem se præbet Deus. Nam qui talis est nequaquam damnationem ponamque subibit, quandoquidem non infructuosus palmes exstitit. Conjungatur itaque fidei confessioni splendor etiam operum, et sermonibus de Deo res * Rom. ι', 28, 29. * Coloss. 11, 11. * Isa. iv. 4. 10, sec. LXX. 11 Psal. xcult, 12. χήν, διὰ ψήφου τῆς ἄνωθεν, προαποθέσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προαποδύσασθαι τῆς τῶν κακῶν πείρας τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν; Πείσεσθαι μὲν οὖν φησι τὰ τοιαῦτα τὸ ἄκαρπον κλῆμα, καλῶς γε δὴ σφόδρα τὰς ἡμετέρας διανοίας ἀσφαλιζόμενος, εἰς τὸ ἔχεσθαι φιλεῖν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, διά τε τῆς κατ' ενέργειαν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἀσινοῦς δηλονότι πίστεως. Τῆς δὲ τοῦ γηπονοῦντος φροντίδος οὐκ ἀπείρατον ἔσεσθαι παντελῶς τὸ καρποφόρον κλῆμά φησι· διακαθαρθή σεσθαι γὰρ πρὸς τὸ καὶ μειζόνως δύνασθαι καρποφο ρεῖν· τοῖς γὰρ ὅλως ἄριστα μεν, καὶ, ὡς ἂν ἔχοι καλῶς διαζῇν ἑλομένοις, ἀγαθουργεῖν δὲ ὅτι μάλιστα καὶ διὰ πάσης ιέναι πολιτείας θεοφιλούς ᾑρημένοις συνεργάζεται Θεός, καθάπερ τινὶ δρεπάνῃ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία χρώμενος, καὶ περιτέμνων ἐν αὐτοῖς, ποτὲ μὲν τὰς ἡδονὰς, αἱ ἀεὶ καλοῦσιν εἰς φιλοσαρκίαν, καὶ πάθη σωματικά, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν τὰ ὅσαπερ οἶδε ταῖς τῶν ἀνθρώπων συμβαίνειν ψυ χαῖς, διὰ ποικίλης κακῶν ἰδέας κατασπιλούντα τὸν νοῦν. Ταύτην γὰρ εἶναι φαμεν τὴν ἀχειροποίηταν τε καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένην περιτομήν, περὶ ἧς ὁ Παυλός φησι ποτὲ μέν· Οὐ γὰρ ἐν τῷ φανερώ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαίος, καὶ περιτομή καρδίας ἐν Πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ· ποτὲ δὲ πάλιν • Ἐν ᾧ καὶ πιστεύσαντες περιετμήθητε περιτομή ἀχειροποιήτῳ.» Φάσκουσί τε πρὸς ταῦτά τισιν, ὡς είπερ τις γένοιτο διακαθαρσις τοῖς τῆς νοητῆς ἀμπέ λου κλήμασιν, οὐκ ἂν, οἶμαι, δίχα πόνου συμβήσεται· ἀλγεῖ γὰρ τοσοῦτον, ὅσον τε καὶ ὅπως οἶδεν ἀλγεῖν τὸ ξύλον· ἀναλόγως οὖν ἄρα, καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων ἡμᾶς νοῆσαι προσήκοι, συναινέσομέν τε καὶ συνεροῦμεν εὖ μάλα διεσκεμμένοι. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς διὰ πόνου καὶ θλίψεως ὁ φιλάρετος· ἡμῶν Θεός. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας φησὶν, ὅτι • Εκπλυνεῖ Κύ ριος τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν, καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν, ἐν πνεύματι κρίσεως, καὶ πνεύματι καύσεως.» Καὶ αὐτὸς δὲ πρὸς τούτῳ ὁ θεσπέσιος Παύλος·. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τις γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; ι Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος τῶν ἁγίων χορός, τὴν διὰ τῶν ἁγίων πεφυκότων οὐκ ἀποσείεται παίδευσιν, ἀσμενέστατα δὲ μᾶλλον προσίεται λέγων· • Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει, καὶ μὴ ἐν θυμῷ, ἵνα μὴ ὀλίγους ἡμᾶς ποιήσῃς.» Εν θυμῷ μὲν γὰρ ἡ ὁλόκληρος ἔσται τῶν ἀκάρπων κλημάτων ἀπότμησις· πέμπει γὰρ εἰς κόλασιν, ἐν κρίσει δὲ μᾶλλον, τοῦτ' ἔστιν, ἐν διασκέψει καὶ μέτρῳ, τῶν καρποφόρων ἡ διακαθαρσις, ὀλίγον ἔχουσα κομιδή τὸν πόνον εἰς καρποφορίας παροξυσμὸν, καὶ εὐαν θεστέρας αναδρομῆς τὴν ἐντεῦθεν πρόφασιν. Καὶ γοῦν ἀποδεχόμενοι τοῦτο βοῶσί τινες· «Κύριε, ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν.» Σμικροτάτη μὲν γὰρ ἡ τοῦ διακαθαίρεσθαι θλίψις, ἀλλὰ παιδείαν ἡμῖν • Hebr. x11, 7. 10 Jerein. x, 23. u Isa. xxvi,

stemus, actione virtutis, et inconcussa in eum τὴν ἐπὶ τῷ χρῆναι κολάζεσθαι καταδικασθεῖσαν ψυ file. Fructiferum vero palmitem non utique vinitoris cura expertem fore ait, sed purgatum iri, ut uberiores fructus producere queat: cooperatur enim Deus iis qui recte vivere ac bene agere copantur, et per omne pietatis genus eum sibi proniereri student, instar falcis cujusdam Spiritus efficacitatem adhibens, et modo voluptates in iis circumcidens quæ ad carnis amorem jugiter impelJunt, modo quæcunque novit hominum animabus contingere, varia malorum specie mentem inquinatura. Hanc quippe dicimus esse non manufactam et spiritalem illam circumcisionem, de qua Paulus modo quidem ait: «Non enim qui in manifesto, Judæus est, neque quæ in manifesto, in carne est circumcisio: sed qui in occulto Judæus et circumcisio cordis in Spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est;, modo vero: «In quo et credentes circumcisi estis circumcisione non manufacta'. Ad quæ si nonnulli respondeant quod, si purgentur spiritalis vitis palmites, id non sine labore futurum sit; æque enim ac lignum patiuntur: id nos de sanctis similiter intelligendum fatebimur. Erudit quippe nos per laborem et tribulationem virtutum amans Deus noster. Unde propheta nobis Isaias infit: • Abluet enim ‹ Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, in spiritu judicii, et spiritu combustionis. Praeterea divinus ille Paulus: Si in disciplina perseveralis, tanquam filiis vobis se offert. Quis enim est filius quem non 869 corripiat pater?, Quin et ipse omnem admirationem excedens sanctorum chorus castigationem istam non renuit, sed libentissime potius eam suscipit dicens: «Corripe nos, Domine; verumtamen in judicio, et non in ſurore, ut paucos non facias nos '.. ln furore quippe infructuosorum palmitum fit exstirpatio; hos nempe in supplicium mittit: sed in judicio potius, hoc est considerate et cum modo, fructiferorum palmitum purgatio fit, exiguo labore ubertatem ac fecunditatem concilians. Quod nacli quidam, exclamant: ‹ Domine, in tribulatione parva correptio tua nobis est '.. Exigua enim plane est tribulatio qua purgamur, sed dum supernam illam disciplinam nobis præbet, beatos nos efficit. Cujus rei testis nobis erit beatus David, ita clamans: ‹ Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum, ut mitiges ei a diebus malis". › Dies enim profecto inauspicati et mali sunt penitus resectis et in supplicium ignis detrudendis, dies, inquam,illius severi et incorrupti judicii: sed tunc castigatis et correptis mitem se præbet Deus. Nam qui talis est nequaquam damnationem ponamque subibit, quandoquidem non infructuosus palmes exstitit. Conjungatur itaque fidei confessioni splendor etiam operum, et sermonibus de Deo res * Rom. ι', 28, 29. * Coloss. 11, 11. * Isa. iv. 4. 10, sec. LXX. 11 Psal. xcult, 12. χήν, διὰ ψήφου τῆς ἄνωθεν, προαποθέσθαι τρόπον τινὰ, καὶ προαποδύσασθαι τῆς τῶν κακῶν πείρας τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν; Πείσεσθαι μὲν οὖν φησι τὰ τοιαῦτα τὸ ἄκαρπον κλῆμα, καλῶς γε δὴ σφόδρα τὰς ἡμετέρας διανοίας ἀσφαλιζόμενος, εἰς τὸ ἔχεσθαι φιλεῖν τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, διά τε τῆς κατ' ενέργειαν ἀρετῆς, καὶ τῆς ἀσινοῦς δηλονότι πίστεως. Τῆς δὲ τοῦ γηπονοῦντος φροντίδος οὐκ ἀπείρατον ἔσεσθαι παντελῶς τὸ καρποφόρον κλῆμά φησι· διακαθαρθή σεσθαι γὰρ πρὸς τὸ καὶ μειζόνως δύνασθαι καρποφο ρεῖν· τοῖς γὰρ ὅλως ἄριστα μεν, καὶ, ὡς ἂν ἔχοι καλῶς διαζῇν ἑλομένοις, ἀγαθουργεῖν δὲ ὅτι μάλιστα καὶ διὰ πάσης ιέναι πολιτείας θεοφιλούς ᾑρημένοις συνεργάζεται Θεός, καθάπερ τινὶ δρεπάνῃ τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία χρώμενος, καὶ περιτέμνων ἐν αὐτοῖς, ποτὲ μὲν τὰς ἡδονὰς, αἱ ἀεὶ καλοῦσιν εἰς φιλοσαρκίαν, καὶ πάθη σωματικά, ποτὲ δὲ αὖ πάλιν τὰ ὅσαπερ οἶδε ταῖς τῶν ἀνθρώπων συμβαίνειν ψυ χαῖς, διὰ ποικίλης κακῶν ἰδέας κατασπιλούντα τὸν νοῦν. Ταύτην γὰρ εἶναι φαμεν τὴν ἀχειροποίηταν τε καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένην περιτομήν, περὶ ἧς ὁ Παυλός φησι ποτὲ μέν· Οὐ γὰρ ἐν τῷ φανερώ Ἰουδαῖός ἐστιν, οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή, ἀλλ' ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαίος, καὶ περιτομή καρδίας ἐν Πνεύματι, οὐ γράμματι, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐκ τοῦ Θεοῦ· ποτὲ δὲ πάλιν • Ἐν ᾧ καὶ πιστεύσαντες περιετμήθητε περιτομή ἀχειροποιήτῳ.» Φάσκουσί τε πρὸς ταῦτά τισιν, ὡς είπερ τις γένοιτο διακαθαρσις τοῖς τῆς νοητῆς ἀμπέ λου κλήμασιν, οὐκ ἂν, οἶμαι, δίχα πόνου συμβήσεται· ἀλγεῖ γὰρ τοσοῦτον, ὅσον τε καὶ ὅπως οἶδεν ἀλγεῖν τὸ ξύλον· ἀναλόγως οὖν ἄρα, καὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων ἡμᾶς νοῆσαι προσήκοι, συναινέσομέν τε καὶ συνεροῦμεν εὖ μάλα διεσκεμμένοι. Παιδεύει γὰρ ἡμᾶς διὰ πόνου καὶ θλίψεως ὁ φιλάρετος· ἡμῶν Θεός. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἡμῖν Ἡσαΐας φησὶν, ὅτι • Εκπλυνεῖ Κύ ριος τὸν ῥύπον τῶν υἱῶν, καὶ τῶν θυγατέρων Σιών, καὶ τὸ αἷμα ἐκκαθαριεῖ ἐκ μέσου αὐτῶν, ἐν πνεύματι κρίσεως, καὶ πνεύματι καύσεως.» Καὶ αὐτὸς δὲ πρὸς τούτῳ ὁ θεσπέσιος Παύλος·. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός. Τις γάρ ἐστιν υἱὸς, ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; ι Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ παντὸς ἐπέκεινα θαύματος τῶν ἁγίων χορός, τὴν διὰ τῶν ἁγίων πεφυκότων οὐκ ἀποσείεται παίδευσιν, ἀσμενέστατα δὲ μᾶλλον προσίεται λέγων· • Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει, καὶ μὴ ἐν θυμῷ, ἵνα μὴ ὀλίγους ἡμᾶς ποιήσῃς.» Εν θυμῷ μὲν γὰρ ἡ ὁλόκληρος ἔσται τῶν ἀκάρπων κλημάτων ἀπότμησις· πέμπει γὰρ εἰς κόλασιν, ἐν κρίσει δὲ μᾶλλον, τοῦτ' ἔστιν, ἐν διασκέψει καὶ μέτρῳ, τῶν καρποφόρων ἡ διακαθαρσις, ὀλίγον ἔχουσα κομιδή τὸν πόνον εἰς καρποφορίας παροξυσμὸν, καὶ εὐαν θεστέρας αναδρομῆς τὴν ἐντεῦθεν πρόφασιν. Καὶ γοῦν ἀποδεχόμενοι τοῦτο βοῶσί τινες· «Κύριε, ἐν θλίψει μικρᾷ ἡ παιδεία σου ἡμῖν.» Σμικροτάτη μὲν γὰρ ἡ τοῦ διακαθαίρεσθαι θλίψις, ἀλλὰ παιδείαν ἡμῖν • Hebr. x11, 7. 10 Jerein. x, 23. u Isa. xxvi,

' " IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. παρέχουσα τὴν ἄνωθεν, μακαρίους ἀποφαίνει. Καὶ consentiant. Tunc enim, tunc una cum Christo erimus, tutamque ac securam communionis cum παραληφθήσεται μάρτυς ὁ μακάριος Δαβίδ, οὕτω eo vim nanciscemur, vitato resectionis periculo. βοῶν· ο Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσης, Κύριε, καὶ ἐκ τοῦ νόμου σου διδάξῃς αὐτὸν, τοῦ πραῦναι αὐτῷ, ἀφ᾿ ἡμερῶν πονηρῶν.» Ημέραι γὰρ ἔντως ἀποφράδες καὶ πονηραὶ τοῖς ἀποτμηθεῖσιν ὁλοτελῶς, καὶ εἰς κόλασιν τὴν διὰ πυρὸς κατοιχήσε σθαι μέλλουσιν, αἱ τῆς ἀδεκάστου κρίσεως, ἀλλὰ τότε τοῖς παιδευομένοις καταπραΰνει Θεός. Τελοίη γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος οὐδαμῶς ἐν τοῖς ὑπὸ κρίσιν καὶ κόλασιν, ἐπείπερ οὐκ ἄκαρπον γέγονε κλῆμα. Συμπαραζευγνύσθε τοιγαροῦν τῇ τῆς πίστεως ὁμολογίᾳ, καὶ ἡ διὰ τῶν ἔργων φαιδρότης, καὶ συνθείτω τοῖς περὶ Θεοῦ λόγοις τὰ πράγματα. Τότε γάρ, τότε συνεσόμεθα τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας τὴν δύνα μιν ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν εὕροιμεν, τὸν ἐκ τῆς ἀποτομῆς διαφεύγοντες κίνδυνον. Εἴρηται δὲ ταῦτα νυνὶ παρ' ἡμῶν, ἐπείπερ ἐδόκει πνευματικῶς τῇ τῶν προκειμένων θεωρία προσβάλ - λειν· εἰκὸς δὲ δή τι καὶ ἕτερον ἐθέλειν ὑποδηλοῦν τὸν Κύριον, διὰ τοῦ φάναι σαφῶς· «Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἴρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρποφοροῦν καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. ο Κλῆμα γάρ, οἶμαι, τὸ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποτομίᾳ τῆς εἰς Χριστὸν κοινωνίας ἀπεσπασμένον, τὴν εἰς εὐκαρπίαν οὐκ ἐπιτήδειον τῶν Ἰουδαίων σημαίνει λαὸν, οἷς καὶ ἀξίνην ἐπενεχθήσεσθαί φησιν ὁ τρισμα κάριος Ἰωάννης, πυρὶ παραδοθήσεσθαι λέγων τὸ ἀποτεμνόμενον δένδρον. Τὰ δὲ τελείας μὲν οὐ δεδεημένα τομῆς, ἀπομένοντα δὲ ἐν τῇ ἀμπέλῳ καὶ τῇ θείᾳ φροντίδι διακαθαίρεσθαι μέλλοντα, τούς τε ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας τῶν Ἰουδαίων, καὶ τοὺς ἐπ' ἐκείνοις ἐπιστρέφοντας ἐξ ἐθνῶν, οἷς μία μὲν ἡ κάθαρσις· ἐν Πνεύματι γὰρ τελεῖται τῷ ἁγίῳ,» κατὰ τὰς Γραφάς. Ετεροϊός γε μήν, καὶ παρηλλαγμένος ὁ τοῦ καθαίρεσθαι τρόπος. Αποτέμνεται γὰρ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, τὸ κατὰ νόμον ἔτι τὸν Μωσαϊκὸν διαζῇν ἐθέλειν καὶ πολιτεύεσθαι, τῆ; δὲ τῶν εἰδωλολατρούντων καρδίας παραιτεῖται [σ. παραφεῖται] τῆς ἀρχαίας ἀπάτης ὁ σκοπός, καὶ τῆς τῶν ἀσυνέτων ἀκαθαρσίας ὁ συρφετός, ἵνα δύνωνται φέρειν τῆς θείας τε καὶ εὐαγγελικῆς παιδεύσεως τὸν ἐδώδιμον ὥσπερ τῷ Θεῷ καὶ φίλον ὄντως καρπόν. Ἔτι δὲ πάλιν ἡμῖν ἀληθὲς φαίνεται τὸ εἰρημένον, χαλεπὸν οὐδὲν πληροφορῆσαι ἐξ αὐτῶν τῶν θείων Γραμμάτων. Επιστέλλει γὰρ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς μὲν ἐξ Ιουδαίων πεπιστευκό σιν, ὅτε τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ὀλιγωρήσαντες, ὀπίσω πάλιν ᾤχοντο τὰς τοῦ νόμου τετιμηκότες σκιάς· • Απηλλοτριώθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Καὶ πάλιν· • Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει.» Εἰ δὲ τὸ βούλεσθαι δικαιοῦσθαι κατὰ τὸν νόμον ἀλλοτρίους αὐτοὺς ἀποφαίνει τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως ἀναμφίλογον, ὅτι τῆς κατά νόμον πολιτείας ἡ ἀπόθεσις, τῆς εἰς Χριστὸν συναφείας προξενεῖ τὴν δύναμιν; Περιτέμνεται τοίνυν οὕτω μὲν ὁ Ἰσραὴλ, διακαθαίρεται δὲ μᾶλλον καὶ ὁ ποτὲ τῇ κτίσει λατρεύσας παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν ἀρχαίαν νόσον ἀποβαλών. Τί γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Παυλός φησιν; «Εἰ γὰρ ἐχθροὶ ὄντες, κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Αἰτιᾶται δὲ καί φησιν ἐν ἑτέροις·. Νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς πάλιν ἐπι 19.18 Galat. v, Nunc autem hæc a nobis dicta sunt, quia spiritaliter hunc locum intellexisse videbatur; tamen probabile est aliquid aliud significare velle Dominum, ex eo quod dicit aperte:: Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus allierat.» Palmes enim, ut reor, Judæorumn populum significat, a communione Christi a Patre amputatum, illum infrugiferum, quibus et securim adhibitâm iri ter beatus Joannes significat, dicens igni traditum iri succisam arborem. Sed et ea quæ digna non sunt cur penitus resecentur, sed in vite remanent, ac divina cura purganda veniunt, tum qui ex Judais ipsis crediderunt, 870 tum qui post illos ex gentibus conversi sunt, quibus una quidem est purgatio: in Spiritu quippe sancto perficitur, juxta Scripturas, sed diversus tamen purgandi modus. Amputatur enim ab Israelitis νoluntas vivendi juxta legem Mosaicam: ab idololaCrarum autem corde veteris erroris propositum avellitur, et impuritatis insipientium hominum palea, ut divinæ et evangelica doctrina fructum quodammodo edilem Deoque revera gratum, ferre possint. Quod autem verum illud sit, non erit difficile ex Litteris divinis demonstrare. Scribit enim divinus Paulus Judæis fidelibus, qui spretis evangelicis dogmatis retro rursus abierant, legis umbras venerali: «Evacuati estis a Christo: quicunque in lege justificamini, a gratia excidistis 18.15, 1 Et rursus: e Dico enim vobis quouiam, si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit s. Quod si velle justificari juxta legem, alienos a Christo eos reddit, quomodo non indubitatum est prorsus, legalis conversationis repudio conjunctionem cum Christo conciliari? Circumciditur itaque hoc modo quidem Israel, imo purgatur, veleri morbo deposito, qui creaturam pro Creatore olimn coluit. Quid enim ad eos Paulus scribit? • Si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius "., Redarguit vero, et ait alibi: ‹ Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis 18? Cum ergo qui infirmis elementis serviunt alieni sint a Christo, cum eo vero unian. tur qui creaturæ præ Creatore servire nolunt, quo16 Ibid. 2. 17 Rom. v, 10. 18 Galat. IV,

' " IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. παρέχουσα τὴν ἄνωθεν, μακαρίους ἀποφαίνει. Καὶ consentiant. Tunc enim, tunc una cum Christo erimus, tutamque ac securam communionis cum παραληφθήσεται μάρτυς ὁ μακάριος Δαβίδ, οὕτω eo vim nanciscemur, vitato resectionis periculo. βοῶν· ο Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσης, Κύριε, καὶ ἐκ τοῦ νόμου σου διδάξῃς αὐτὸν, τοῦ πραῦναι αὐτῷ, ἀφ᾿ ἡμερῶν πονηρῶν.» Ημέραι γὰρ ἔντως ἀποφράδες καὶ πονηραὶ τοῖς ἀποτμηθεῖσιν ὁλοτελῶς, καὶ εἰς κόλασιν τὴν διὰ πυρὸς κατοιχήσε σθαι μέλλουσιν, αἱ τῆς ἀδεκάστου κρίσεως, ἀλλὰ τότε τοῖς παιδευομένοις καταπραΰνει Θεός. Τελοίη γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος οὐδαμῶς ἐν τοῖς ὑπὸ κρίσιν καὶ κόλασιν, ἐπείπερ οὐκ ἄκαρπον γέγονε κλῆμα. Συμπαραζευγνύσθε τοιγαροῦν τῇ τῆς πίστεως ὁμολογίᾳ, καὶ ἡ διὰ τῶν ἔργων φαιδρότης, καὶ συνθείτω τοῖς περὶ Θεοῦ λόγοις τὰ πράγματα. Τότε γάρ, τότε συνεσόμεθα τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας τὴν δύνα μιν ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν εὕροιμεν, τὸν ἐκ τῆς ἀποτομῆς διαφεύγοντες κίνδυνον. Εἴρηται δὲ ταῦτα νυνὶ παρ' ἡμῶν, ἐπείπερ ἐδόκει πνευματικῶς τῇ τῶν προκειμένων θεωρία προσβάλ - λειν· εἰκὸς δὲ δή τι καὶ ἕτερον ἐθέλειν ὑποδηλοῦν τὸν Κύριον, διὰ τοῦ φάναι σαφῶς· «Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἴρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρποφοροῦν καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. ο Κλῆμα γάρ, οἶμαι, τὸ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποτομίᾳ τῆς εἰς Χριστὸν κοινωνίας ἀπεσπασμένον, τὴν εἰς εὐκαρπίαν οὐκ ἐπιτήδειον τῶν Ἰουδαίων σημαίνει λαὸν, οἷς καὶ ἀξίνην ἐπενεχθήσεσθαί φησιν ὁ τρισμα κάριος Ἰωάννης, πυρὶ παραδοθήσεσθαι λέγων τὸ ἀποτεμνόμενον δένδρον. Τὰ δὲ τελείας μὲν οὐ δεδεημένα τομῆς, ἀπομένοντα δὲ ἐν τῇ ἀμπέλῳ καὶ τῇ θείᾳ φροντίδι διακαθαίρεσθαι μέλλοντα, τούς τε ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας τῶν Ἰουδαίων, καὶ τοὺς ἐπ' ἐκείνοις ἐπιστρέφοντας ἐξ ἐθνῶν, οἷς μία μὲν ἡ κάθαρσις· ἐν Πνεύματι γὰρ τελεῖται τῷ ἁγίῳ,» κατὰ τὰς Γραφάς. Ετεροϊός γε μήν, καὶ παρηλλαγμένος ὁ τοῦ καθαίρεσθαι τρόπος. Αποτέμνεται γὰρ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, τὸ κατὰ νόμον ἔτι τὸν Μωσαϊκὸν διαζῇν ἐθέλειν καὶ πολιτεύεσθαι, τῆ; δὲ τῶν εἰδωλολατρούντων καρδίας παραιτεῖται [σ. παραφεῖται] τῆς ἀρχαίας ἀπάτης ὁ σκοπός, καὶ τῆς τῶν ἀσυνέτων ἀκαθαρσίας ὁ συρφετός, ἵνα δύνωνται φέρειν τῆς θείας τε καὶ εὐαγγελικῆς παιδεύσεως τὸν ἐδώδιμον ὥσπερ τῷ Θεῷ καὶ φίλον ὄντως καρπόν. Ἔτι δὲ πάλιν ἡμῖν ἀληθὲς φαίνεται τὸ εἰρημένον, χαλεπὸν οὐδὲν πληροφορῆσαι ἐξ αὐτῶν τῶν θείων Γραμμάτων. Επιστέλλει γὰρ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς μὲν ἐξ Ιουδαίων πεπιστευκό σιν, ὅτε τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ὀλιγωρήσαντες, ὀπίσω πάλιν ᾤχοντο τὰς τοῦ νόμου τετιμηκότες σκιάς· • Απηλλοτριώθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Καὶ πάλιν· • Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει.» Εἰ δὲ τὸ βούλεσθαι δικαιοῦσθαι κατὰ τὸν νόμον ἀλλοτρίους αὐτοὺς ἀποφαίνει τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως ἀναμφίλογον, ὅτι τῆς κατά νόμον πολιτείας ἡ ἀπόθεσις, τῆς εἰς Χριστὸν συναφείας προξενεῖ τὴν δύναμιν; Περιτέμνεται τοίνυν οὕτω μὲν ὁ Ἰσραὴλ, διακαθαίρεται δὲ μᾶλλον καὶ ὁ ποτὲ τῇ κτίσει λατρεύσας παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν ἀρχαίαν νόσον ἀποβαλών. Τί γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Παυλός φησιν; «Εἰ γὰρ ἐχθροὶ ὄντες, κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Αἰτιᾶται δὲ καί φησιν ἐν ἑτέροις·. Νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς πάλιν ἐπι 19.18 Galat. v, Nunc autem hæc a nobis dicta sunt, quia spiritaliter hunc locum intellexisse videbatur; tamen probabile est aliquid aliud significare velle Dominum, ex eo quod dicit aperte:: Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus allierat.» Palmes enim, ut reor, Judæorumn populum significat, a communione Christi a Patre amputatum, illum infrugiferum, quibus et securim adhibitâm iri ter beatus Joannes significat, dicens igni traditum iri succisam arborem. Sed et ea quæ digna non sunt cur penitus resecentur, sed in vite remanent, ac divina cura purganda veniunt, tum qui ex Judais ipsis crediderunt, 870 tum qui post illos ex gentibus conversi sunt, quibus una quidem est purgatio: in Spiritu quippe sancto perficitur, juxta Scripturas, sed diversus tamen purgandi modus. Amputatur enim ab Israelitis νoluntas vivendi juxta legem Mosaicam: ab idololaCrarum autem corde veteris erroris propositum avellitur, et impuritatis insipientium hominum palea, ut divinæ et evangelica doctrina fructum quodammodo edilem Deoque revera gratum, ferre possint. Quod autem verum illud sit, non erit difficile ex Litteris divinis demonstrare. Scribit enim divinus Paulus Judæis fidelibus, qui spretis evangelicis dogmatis retro rursus abierant, legis umbras venerali: «Evacuati estis a Christo: quicunque in lege justificamini, a gratia excidistis 18.15, 1 Et rursus: e Dico enim vobis quouiam, si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit s. Quod si velle justificari juxta legem, alienos a Christo eos reddit, quomodo non indubitatum est prorsus, legalis conversationis repudio conjunctionem cum Christo conciliari? Circumciditur itaque hoc modo quidem Israel, imo purgatur, veleri morbo deposito, qui creaturam pro Creatore olimn coluit. Quid enim ad eos Paulus scribit? • Si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius "., Redarguit vero, et ait alibi: ‹ Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis 18? Cum ergo qui infirmis elementis serviunt alieni sint a Christo, cum eo vero unian. tur qui creaturæ præ Creatore servire nolunt, quo16 Ibid. 2. 17 Rom. v, 10. 18 Galat. IV,

' " IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. παρέχουσα τὴν ἄνωθεν, μακαρίους ἀποφαίνει. Καὶ consentiant. Tunc enim, tunc una cum Christo erimus, tutamque ac securam communionis cum παραληφθήσεται μάρτυς ὁ μακάριος Δαβίδ, οὕτω eo vim nanciscemur, vitato resectionis periculo. βοῶν· ο Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσης, Κύριε, καὶ ἐκ τοῦ νόμου σου διδάξῃς αὐτὸν, τοῦ πραῦναι αὐτῷ, ἀφ᾿ ἡμερῶν πονηρῶν.» Ημέραι γὰρ ἔντως ἀποφράδες καὶ πονηραὶ τοῖς ἀποτμηθεῖσιν ὁλοτελῶς, καὶ εἰς κόλασιν τὴν διὰ πυρὸς κατοιχήσε σθαι μέλλουσιν, αἱ τῆς ἀδεκάστου κρίσεως, ἀλλὰ τότε τοῖς παιδευομένοις καταπραΰνει Θεός. Τελοίη γὰρ ἂν ὁ τοιοῦτος οὐδαμῶς ἐν τοῖς ὑπὸ κρίσιν καὶ κόλασιν, ἐπείπερ οὐκ ἄκαρπον γέγονε κλῆμα. Συμπαραζευγνύσθε τοιγαροῦν τῇ τῆς πίστεως ὁμολογίᾳ, καὶ ἡ διὰ τῶν ἔργων φαιδρότης, καὶ συνθείτω τοῖς περὶ Θεοῦ λόγοις τὰ πράγματα. Τότε γάρ, τότε συνεσόμεθα τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας τὴν δύνα μιν ἀσφαλῆ τε καὶ βεβαίαν εὕροιμεν, τὸν ἐκ τῆς ἀποτομῆς διαφεύγοντες κίνδυνον. Εἴρηται δὲ ταῦτα νυνὶ παρ' ἡμῶν, ἐπείπερ ἐδόκει πνευματικῶς τῇ τῶν προκειμένων θεωρία προσβάλ - λειν· εἰκὸς δὲ δή τι καὶ ἕτερον ἐθέλειν ὑποδηλοῦν τὸν Κύριον, διὰ τοῦ φάναι σαφῶς· «Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἴρει αὐτό, καὶ πᾶν τὸ καρποφοροῦν καθαίρει αὐτὸ, ἵνα καρπὸν πλείονα φέρῃ. ο Κλῆμα γάρ, οἶμαι, τὸ τῇ τοῦ Πατρὸς ἀποτομίᾳ τῆς εἰς Χριστὸν κοινωνίας ἀπεσπασμένον, τὴν εἰς εὐκαρπίαν οὐκ ἐπιτήδειον τῶν Ἰουδαίων σημαίνει λαὸν, οἷς καὶ ἀξίνην ἐπενεχθήσεσθαί φησιν ὁ τρισμα κάριος Ἰωάννης, πυρὶ παραδοθήσεσθαι λέγων τὸ ἀποτεμνόμενον δένδρον. Τὰ δὲ τελείας μὲν οὐ δεδεημένα τομῆς, ἀπομένοντα δὲ ἐν τῇ ἀμπέλῳ καὶ τῇ θείᾳ φροντίδι διακαθαίρεσθαι μέλλοντα, τούς τε ἐξ αὐτῶν πεπιστευκότας τῶν Ἰουδαίων, καὶ τοὺς ἐπ' ἐκείνοις ἐπιστρέφοντας ἐξ ἐθνῶν, οἷς μία μὲν ἡ κάθαρσις· ἐν Πνεύματι γὰρ τελεῖται τῷ ἁγίῳ,» κατὰ τὰς Γραφάς. Ετεροϊός γε μήν, καὶ παρηλλαγμένος ὁ τοῦ καθαίρεσθαι τρόπος. Αποτέμνεται γὰρ τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, τὸ κατὰ νόμον ἔτι τὸν Μωσαϊκὸν διαζῇν ἐθέλειν καὶ πολιτεύεσθαι, τῆ; δὲ τῶν εἰδωλολατρούντων καρδίας παραιτεῖται [σ. παραφεῖται] τῆς ἀρχαίας ἀπάτης ὁ σκοπός, καὶ τῆς τῶν ἀσυνέτων ἀκαθαρσίας ὁ συρφετός, ἵνα δύνωνται φέρειν τῆς θείας τε καὶ εὐαγγελικῆς παιδεύσεως τὸν ἐδώδιμον ὥσπερ τῷ Θεῷ καὶ φίλον ὄντως καρπόν. Ἔτι δὲ πάλιν ἡμῖν ἀληθὲς φαίνεται τὸ εἰρημένον, χαλεπὸν οὐδὲν πληροφορῆσαι ἐξ αὐτῶν τῶν θείων Γραμμάτων. Επιστέλλει γὰρ ὁ θεσπέσιος Παῦλος τοῖς μὲν ἐξ Ιουδαίων πεπιστευκό σιν, ὅτε τῶν εὐαγγελικῶν δογμάτων ὀλιγωρήσαντες, ὀπίσω πάλιν ᾤχοντο τὰς τοῦ νόμου τετιμηκότες σκιάς· • Απηλλοτριώθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Καὶ πάλιν· • Λέγω γὰρ ὑμῖν, ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει.» Εἰ δὲ τὸ βούλεσθαι δικαιοῦσθαι κατὰ τὸν νόμον ἀλλοτρίους αὐτοὺς ἀποφαίνει τοῦ Χριστοῦ, πῶς οὐχὶ πάντως ἀναμφίλογον, ὅτι τῆς κατά νόμον πολιτείας ἡ ἀπόθεσις, τῆς εἰς Χριστὸν συναφείας προξενεῖ τὴν δύναμιν; Περιτέμνεται τοίνυν οὕτω μὲν ὁ Ἰσραὴλ, διακαθαίρεται δὲ μᾶλλον καὶ ὁ ποτὲ τῇ κτίσει λατρεύσας παρὰ τὸν κτίσαντα, τὴν ἀρχαίαν νόσον ἀποβαλών. Τί γὰρ πρὸς αὐτοὺς ὁ Παυλός φησιν; «Εἰ γὰρ ἐχθροὶ ὄντες, κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ, διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ. Αἰτιᾶται δὲ καί φησιν ἐν ἑτέροις·. Νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς πάλιν ἐπι 19.18 Galat. v, Nunc autem hæc a nobis dicta sunt, quia spiritaliter hunc locum intellexisse videbatur; tamen probabile est aliquid aliud significare velle Dominum, ex eo quod dicit aperte:: Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus allierat.» Palmes enim, ut reor, Judæorumn populum significat, a communione Christi a Patre amputatum, illum infrugiferum, quibus et securim adhibitâm iri ter beatus Joannes significat, dicens igni traditum iri succisam arborem. Sed et ea quæ digna non sunt cur penitus resecentur, sed in vite remanent, ac divina cura purganda veniunt, tum qui ex Judais ipsis crediderunt, 870 tum qui post illos ex gentibus conversi sunt, quibus una quidem est purgatio: in Spiritu quippe sancto perficitur, juxta Scripturas, sed diversus tamen purgandi modus. Amputatur enim ab Israelitis νoluntas vivendi juxta legem Mosaicam: ab idololaCrarum autem corde veteris erroris propositum avellitur, et impuritatis insipientium hominum palea, ut divinæ et evangelica doctrina fructum quodammodo edilem Deoque revera gratum, ferre possint. Quod autem verum illud sit, non erit difficile ex Litteris divinis demonstrare. Scribit enim divinus Paulus Judæis fidelibus, qui spretis evangelicis dogmatis retro rursus abierant, legis umbras venerali: «Evacuati estis a Christo: quicunque in lege justificamini, a gratia excidistis 18.15, 1 Et rursus: e Dico enim vobis quouiam, si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit s. Quod si velle justificari juxta legem, alienos a Christo eos reddit, quomodo non indubitatum est prorsus, legalis conversationis repudio conjunctionem cum Christo conciliari? Circumciditur itaque hoc modo quidem Israel, imo purgatur, veleri morbo deposito, qui creaturam pro Creatore olimn coluit. Quid enim ad eos Paulus scribit? • Si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius "., Redarguit vero, et ait alibi: ‹ Nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis 18? Cum ergo qui infirmis elementis serviunt alieni sint a Christo, cum eo vero unian. tur qui creaturæ præ Creatore servire nolunt, quo16 Ibid. 2. 17 Rom. v, 10. 18 Galat. IV,

> modo non ent manifestum purgationis modum στρέφετε ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχά στοιχεία του gentilibus esse veteris erroris utilissimam rese- κόσμου, οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε;; Ότι ctionem per Spiritum, quæ bonorum genus omne τοίνυν οἱ τοῖς ἀσθενέσι στοιχείοις δουλεύειν θέλοντες illius loco multifariam nobis infert? Malis enim ἀλλοτριοῦνται Χριστοῦ, συνενούνται γε μὴν οἱ δου depositis atque rejectis, in eorum locum virtutis λεύειν οὐκ ἀνεχόμενοι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, pulchritudo succedit. Uhi enim ejecta est turpitudo, πῶς οὐκ ἔσται τῶν ὁμολογουμένων ὅτι τρόπος τοῖς ἐξ ibi gravitas oritur et exsistit. Observandum vero ἐθνῶν ὁ τῆς διακαθάρσεως ἔσται τῆς ἀρχαίας ἀπάτης circumcisionem quidem per Spiritum purgationis διὰ τοῦ Πνεύματος επωφελεστάτη τὸ μὴ [γν. ἀπο oficium in nobis implere, Filium autem Spiritus τομή] πᾶν εἶδος ἡμῖν ἀγαθῶν πολυτρόπως ἀντεισκο largitorem esse: «De plenitudine enim ejus omnes μίζουσα; Ἐν γὰρ τῇ τῶν φαύλων ὑποθέσει [γρ. accepimus, o ut ait Joannes '', et ipse est qui ad ἀποθέσει] καὶ ἀποβολῇ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀντεισκρίνεται nos dixit: «Accipite 871 Spiritum sanctumn 20 κάλλος. Όπου γὰρ αἰσχρότης ἐκποδὼν, ἐκεῖ τὸ σε Illam itaque purgationem in nobis per modum μνὸν ἀνίσχει καὶ φαίνεται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι διὰ spiritalis circumcisionis Pater per Filium operatur. μὲν τοῦ Πνεύματος ή περιτομή, τὴν τῆς διὰ καθάρ Quocirca in nihilum abit tetra et impia adversa- σεως ἀποπληροῦσα χρείαν ἐν ἡμῖν, χορηγὸς δὲ τοῦ riorum audacia, qui dicere veriti non erant quia Πνεύματος ὁ Υἱός. ε Ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐ vitem seipsum Filius nominavit, Patrem autem ac τοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν,» κατὰ τὴν Ἰωάννου Deum agricolam, idcirco eumdem non esse natura φωνὴν, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς ἡμᾶς εἰπών· «Λάβετε cum ipso. Nulla quippe ratio, inquit, vitemn et agri- Πνεῦμα ἅγιον.» Ενεργεῖ τοιγαροῦν τὴν εἰς ἡμᾶς colam persuaserit unum et idem esse natura. Cum ἀνακάθαρσιν, ὡς ἐν τρόπῳ τῆς διὰ τοῦ πνεύματος ergo Filium agricolam esse comperiamus per spi- νοουμένης περιτομῆς ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ. Κεκένωται ritalem circumcisionem, sciant demum quod cum τοίνυν τὸ πικρὸν καὶ ἀνόσιον τῶν δι' ἐναντίας τόλμημα, cjusdem speciei sint inter se agricola, in quantum μὴ καταδεισάντων εἰπεῖν, ὡς ἐπείπερ ἄμπελον μὲν natura sua sunt homines, manifestum est Filium ἑαυτὸν εἴρηκεν ὁ Υἱός, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα καὶ esse a consubstantialitate cum Patre Deo Θεόν, ὁ αὐτὸς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν αὐτῷ. Λόγος γὰρ alienum. οὐδεὶς ἐπιτρέψει, φησί, ταυτὸν εἰς οὐσίαν γεωργόν τε καὶ ἄμπελον νοεῖσθαί ποτε. Οταν οὖν εὑρίσκηται γεωργὸς ὁ Υἱὸς διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής, διακείσθωσαν ἤδη λοιπόν, ὡς ἐπείπερ ἀλλήλοις ὁμοειδεῖς οἱ γεωργοί, καθὸ πεφύκασιν ἄνθρωποι, πρόδηλον ὅτι τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ὁμοουσιότητος οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱός. XV, 3. Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Discipulos indicio et argumento certissimo esse ait artis ejus a quo purgantur. Jam enim mundatos esse asserit, propter solum sermonem quem locutus est eis, hoc est divinamn et evangelican doctrinam. Hic autem sermo est a Christo. At quis sanæ mentis unquam dubitaverit quin falx veluti quædam et manus Patris sit ille, per quem sunt omnia, id est Filius, qui culturæ nostræ virtutem adimplet, quam Patris personæ tribuit, docens omnia esse a Patre, verumtamen tanquam per Filii virtutem? Etenim Servatoris sermo nos purgat, quamvis colendi nostri officium tribuatur Deo ac Patri. Ipse enim est vivus, et efficacissimus ejus sermo, pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis ". Pertingens enim usque ad profundum animæ cujusque, et occultum uniuscujusque scopum ac propositum exploratum et apertum habens, ut Deus, vanis quidem nostris institutis acutam aciem adhibet per eficacitatem Spiritus. Id enim per purgationem significari putabimus. Quæcunque vero natura sua nos ad virtutis desiderium adjuvant, hæc multiplicari facit ad pietatis fecunditatem. Cum ergo per Filium a Patre culturæ nostræ ratio peragatur, numquid in nihilum demum reci19 Joan, 1, 20 Joan. xx, *Ηδη ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον, δν λε λάληκα ὑμῖν. Απόδειξιν ὥσπερ διαφανή τε καὶ ἀναμφίλογον τῆς τοῦ διακαθαίροντος αὐτοὺς τέχνης ποιεῖται τοὺς μαθητάς. Ηδη γὰρ αὐτοὺς διακεκαθάρθαι φησίν, οὐχ ἑτέρου τινὸς ἀπολαύσαντας, μόνον δὲ διὰ τὸν πρὸς αὐτοὺς λαληθέντα λόγον, τοῦτ' ἔστι τὴν θείαν τε καὶ εὐαγγελικὴν ὑφήγησιν. Λόγος δὲ οὗτός ἐστι παρά Χριστοῦ. Εἶτα τίς ἄρα ἐστὶ τῶν εὖ φρονούντων, ὅς ἐνδοιάσει λοιπὸν, ὅτι δρεπάνη τις ὥσπερ καὶ χεὶρ τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐστὶ, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τῷ τοῦ Πατρὸς προσάπτει προσώπῳ, διδάσκων ὅτι τὴν τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ενέργειαν ἀποπληρῶν, ἣν πάντα μὲν παρὰ Πατρὸς, πλὴν ὡς διὰ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ; καὶ γὰρ ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμᾶς διακαθαίρει λόγος, καίτοι τῆς καθ' ἡμᾶς γεωργίας ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ζῶν, καὶ σμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, τομώτατος αὐτοῦ λέγος, ὁ δεικνούμενος ἄχρι μερι καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. ο Καθε ικνούμενος γὰρ εἰς τὰ βάθη τῆς ἑκάστου ψυχῆς, καὶ ἔχων ὡς Θεός, τοῖς μὲν εἰκαίοις ἡμῶν σπουδάσμασι τὸν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον σκοπὸν ἀκατακάλυπτον τὴν ἐξεῖαν ἐπάγει τομὴν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ένεργείας. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, νομιοῦμεν τὴν ἀποκάθαρσιν. Τὰ δὲ ὅσα πέφυκεν ὠφελεῖν ἡμᾶς εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, ταῦτα πολυπλασιάζεσθαι ποιεῖ πρὸς καρποφορίαν, ἢ νοεῖται κατ' εὐσέβειαν. Οτε τοίνυν δι' Υἱοῦ παρα "Hebr. IV, 12.

> modo non ent manifestum purgationis modum στρέφετε ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχά στοιχεία του gentilibus esse veteris erroris utilissimam rese- κόσμου, οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε;; Ότι ctionem per Spiritum, quæ bonorum genus omne τοίνυν οἱ τοῖς ἀσθενέσι στοιχείοις δουλεύειν θέλοντες illius loco multifariam nobis infert? Malis enim ἀλλοτριοῦνται Χριστοῦ, συνενούνται γε μὴν οἱ δου depositis atque rejectis, in eorum locum virtutis λεύειν οὐκ ἀνεχόμενοι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, pulchritudo succedit. Uhi enim ejecta est turpitudo, πῶς οὐκ ἔσται τῶν ὁμολογουμένων ὅτι τρόπος τοῖς ἐξ ibi gravitas oritur et exsistit. Observandum vero ἐθνῶν ὁ τῆς διακαθάρσεως ἔσται τῆς ἀρχαίας ἀπάτης circumcisionem quidem per Spiritum purgationis διὰ τοῦ Πνεύματος επωφελεστάτη τὸ μὴ [γν. ἀπο oficium in nobis implere, Filium autem Spiritus τομή] πᾶν εἶδος ἡμῖν ἀγαθῶν πολυτρόπως ἀντεισκο largitorem esse: «De plenitudine enim ejus omnes μίζουσα; Ἐν γὰρ τῇ τῶν φαύλων ὑποθέσει [γρ. accepimus, o ut ait Joannes '', et ipse est qui ad ἀποθέσει] καὶ ἀποβολῇ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀντεισκρίνεται nos dixit: «Accipite 871 Spiritum sanctumn 20 κάλλος. Όπου γὰρ αἰσχρότης ἐκποδὼν, ἐκεῖ τὸ σε Illam itaque purgationem in nobis per modum μνὸν ἀνίσχει καὶ φαίνεται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι διὰ spiritalis circumcisionis Pater per Filium operatur. μὲν τοῦ Πνεύματος ή περιτομή, τὴν τῆς διὰ καθάρ Quocirca in nihilum abit tetra et impia adversa- σεως ἀποπληροῦσα χρείαν ἐν ἡμῖν, χορηγὸς δὲ τοῦ riorum audacia, qui dicere veriti non erant quia Πνεύματος ὁ Υἱός. ε Ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐ vitem seipsum Filius nominavit, Patrem autem ac τοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν,» κατὰ τὴν Ἰωάννου Deum agricolam, idcirco eumdem non esse natura φωνὴν, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς ἡμᾶς εἰπών· «Λάβετε cum ipso. Nulla quippe ratio, inquit, vitemn et agri- Πνεῦμα ἅγιον.» Ενεργεῖ τοιγαροῦν τὴν εἰς ἡμᾶς colam persuaserit unum et idem esse natura. Cum ἀνακάθαρσιν, ὡς ἐν τρόπῳ τῆς διὰ τοῦ πνεύματος ergo Filium agricolam esse comperiamus per spi- νοουμένης περιτομῆς ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ. Κεκένωται ritalem circumcisionem, sciant demum quod cum τοίνυν τὸ πικρὸν καὶ ἀνόσιον τῶν δι' ἐναντίας τόλμημα, cjusdem speciei sint inter se agricola, in quantum μὴ καταδεισάντων εἰπεῖν, ὡς ἐπείπερ ἄμπελον μὲν natura sua sunt homines, manifestum est Filium ἑαυτὸν εἴρηκεν ὁ Υἱός, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα καὶ esse a consubstantialitate cum Patre Deo Θεόν, ὁ αὐτὸς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν αὐτῷ. Λόγος γὰρ alienum. οὐδεὶς ἐπιτρέψει, φησί, ταυτὸν εἰς οὐσίαν γεωργόν τε καὶ ἄμπελον νοεῖσθαί ποτε. Οταν οὖν εὑρίσκηται γεωργὸς ὁ Υἱὸς διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής, διακείσθωσαν ἤδη λοιπόν, ὡς ἐπείπερ ἀλλήλοις ὁμοειδεῖς οἱ γεωργοί, καθὸ πεφύκασιν ἄνθρωποι, πρόδηλον ὅτι τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ὁμοουσιότητος οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱός. XV, 3. Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Discipulos indicio et argumento certissimo esse ait artis ejus a quo purgantur. Jam enim mundatos esse asserit, propter solum sermonem quem locutus est eis, hoc est divinamn et evangelican doctrinam. Hic autem sermo est a Christo. At quis sanæ mentis unquam dubitaverit quin falx veluti quædam et manus Patris sit ille, per quem sunt omnia, id est Filius, qui culturæ nostræ virtutem adimplet, quam Patris personæ tribuit, docens omnia esse a Patre, verumtamen tanquam per Filii virtutem? Etenim Servatoris sermo nos purgat, quamvis colendi nostri officium tribuatur Deo ac Patri. Ipse enim est vivus, et efficacissimus ejus sermo, pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis ". Pertingens enim usque ad profundum animæ cujusque, et occultum uniuscujusque scopum ac propositum exploratum et apertum habens, ut Deus, vanis quidem nostris institutis acutam aciem adhibet per eficacitatem Spiritus. Id enim per purgationem significari putabimus. Quæcunque vero natura sua nos ad virtutis desiderium adjuvant, hæc multiplicari facit ad pietatis fecunditatem. Cum ergo per Filium a Patre culturæ nostræ ratio peragatur, numquid in nihilum demum reci19 Joan, 1, 20 Joan. xx, *Ηδη ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον, δν λε λάληκα ὑμῖν. Απόδειξιν ὥσπερ διαφανή τε καὶ ἀναμφίλογον τῆς τοῦ διακαθαίροντος αὐτοὺς τέχνης ποιεῖται τοὺς μαθητάς. Ηδη γὰρ αὐτοὺς διακεκαθάρθαι φησίν, οὐχ ἑτέρου τινὸς ἀπολαύσαντας, μόνον δὲ διὰ τὸν πρὸς αὐτοὺς λαληθέντα λόγον, τοῦτ' ἔστι τὴν θείαν τε καὶ εὐαγγελικὴν ὑφήγησιν. Λόγος δὲ οὗτός ἐστι παρά Χριστοῦ. Εἶτα τίς ἄρα ἐστὶ τῶν εὖ φρονούντων, ὅς ἐνδοιάσει λοιπὸν, ὅτι δρεπάνη τις ὥσπερ καὶ χεὶρ τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐστὶ, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τῷ τοῦ Πατρὸς προσάπτει προσώπῳ, διδάσκων ὅτι τὴν τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ενέργειαν ἀποπληρῶν, ἣν πάντα μὲν παρὰ Πατρὸς, πλὴν ὡς διὰ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ; καὶ γὰρ ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμᾶς διακαθαίρει λόγος, καίτοι τῆς καθ' ἡμᾶς γεωργίας ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ζῶν, καὶ σμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, τομώτατος αὐτοῦ λέγος, ὁ δεικνούμενος ἄχρι μερι καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. ο Καθε ικνούμενος γὰρ εἰς τὰ βάθη τῆς ἑκάστου ψυχῆς, καὶ ἔχων ὡς Θεός, τοῖς μὲν εἰκαίοις ἡμῶν σπουδάσμασι τὸν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον σκοπὸν ἀκατακάλυπτον τὴν ἐξεῖαν ἐπάγει τομὴν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ένεργείας. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, νομιοῦμεν τὴν ἀποκάθαρσιν. Τὰ δὲ ὅσα πέφυκεν ὠφελεῖν ἡμᾶς εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, ταῦτα πολυπλασιάζεσθαι ποιεῖ πρὸς καρποφορίαν, ἢ νοεῖται κατ' εὐσέβειαν. Οτε τοίνυν δι' Υἱοῦ παρα "Hebr. IV, 12.

> modo non ent manifestum purgationis modum στρέφετε ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχά στοιχεία του gentilibus esse veteris erroris utilissimam rese- κόσμου, οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε;; Ότι ctionem per Spiritum, quæ bonorum genus omne τοίνυν οἱ τοῖς ἀσθενέσι στοιχείοις δουλεύειν θέλοντες illius loco multifariam nobis infert? Malis enim ἀλλοτριοῦνται Χριστοῦ, συνενούνται γε μὴν οἱ δου depositis atque rejectis, in eorum locum virtutis λεύειν οὐκ ἀνεχόμενοι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, pulchritudo succedit. Uhi enim ejecta est turpitudo, πῶς οὐκ ἔσται τῶν ὁμολογουμένων ὅτι τρόπος τοῖς ἐξ ibi gravitas oritur et exsistit. Observandum vero ἐθνῶν ὁ τῆς διακαθάρσεως ἔσται τῆς ἀρχαίας ἀπάτης circumcisionem quidem per Spiritum purgationis διὰ τοῦ Πνεύματος επωφελεστάτη τὸ μὴ [γν. ἀπο oficium in nobis implere, Filium autem Spiritus τομή] πᾶν εἶδος ἡμῖν ἀγαθῶν πολυτρόπως ἀντεισκο largitorem esse: «De plenitudine enim ejus omnes μίζουσα; Ἐν γὰρ τῇ τῶν φαύλων ὑποθέσει [γρ. accepimus, o ut ait Joannes '', et ipse est qui ad ἀποθέσει] καὶ ἀποβολῇ τὸ τῆς ἀρετῆς ἀντεισκρίνεται nos dixit: «Accipite 871 Spiritum sanctumn 20 κάλλος. Όπου γὰρ αἰσχρότης ἐκποδὼν, ἐκεῖ τὸ σε Illam itaque purgationem in nobis per modum μνὸν ἀνίσχει καὶ φαίνεται. Σημειωτέον δὲ, ὅτι διὰ spiritalis circumcisionis Pater per Filium operatur. μὲν τοῦ Πνεύματος ή περιτομή, τὴν τῆς διὰ καθάρ Quocirca in nihilum abit tetra et impia adversa- σεως ἀποπληροῦσα χρείαν ἐν ἡμῖν, χορηγὸς δὲ τοῦ riorum audacia, qui dicere veriti non erant quia Πνεύματος ὁ Υἱός. ε Ἀπὸ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐ vitem seipsum Filius nominavit, Patrem autem ac τοῦ πάντες ἡμεῖς ἐλάβομεν,» κατὰ τὴν Ἰωάννου Deum agricolam, idcirco eumdem non esse natura φωνὴν, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ πρὸς ἡμᾶς εἰπών· «Λάβετε cum ipso. Nulla quippe ratio, inquit, vitemn et agri- Πνεῦμα ἅγιον.» Ενεργεῖ τοιγαροῦν τὴν εἰς ἡμᾶς colam persuaserit unum et idem esse natura. Cum ἀνακάθαρσιν, ὡς ἐν τρόπῳ τῆς διὰ τοῦ πνεύματος ergo Filium agricolam esse comperiamus per spi- νοουμένης περιτομῆς ὁ Πατήρ δι' Υἱοῦ. Κεκένωται ritalem circumcisionem, sciant demum quod cum τοίνυν τὸ πικρὸν καὶ ἀνόσιον τῶν δι' ἐναντίας τόλμημα, cjusdem speciei sint inter se agricola, in quantum μὴ καταδεισάντων εἰπεῖν, ὡς ἐπείπερ ἄμπελον μὲν natura sua sunt homines, manifestum est Filium ἑαυτὸν εἴρηκεν ὁ Υἱός, γεωργὸν δὲ τὸν Πατέρα καὶ esse a consubstantialitate cum Patre Deo Θεόν, ὁ αὐτὸς οὐκ ἔσται κατὰ φύσιν αὐτῷ. Λόγος γὰρ alienum. οὐδεὶς ἐπιτρέψει, φησί, ταυτὸν εἰς οὐσίαν γεωργόν τε καὶ ἄμπελον νοεῖσθαί ποτε. Οταν οὖν εὑρίσκηται γεωργὸς ὁ Υἱὸς διὰ τῆς ἐν πνεύματι περιτομής, διακείσθωσαν ἤδη λοιπόν, ὡς ἐπείπερ ἀλλήλοις ὁμοειδεῖς οἱ γεωργοί, καθὸ πεφύκασιν ἄνθρωποι, πρόδηλον ὅτι τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ὁμοουσιότητος οὐκ ἀλλότριος ὁ Υἱός. XV, 3. Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Discipulos indicio et argumento certissimo esse ait artis ejus a quo purgantur. Jam enim mundatos esse asserit, propter solum sermonem quem locutus est eis, hoc est divinamn et evangelican doctrinam. Hic autem sermo est a Christo. At quis sanæ mentis unquam dubitaverit quin falx veluti quædam et manus Patris sit ille, per quem sunt omnia, id est Filius, qui culturæ nostræ virtutem adimplet, quam Patris personæ tribuit, docens omnia esse a Patre, verumtamen tanquam per Filii virtutem? Etenim Servatoris sermo nos purgat, quamvis colendi nostri officium tribuatur Deo ac Patri. Ipse enim est vivus, et efficacissimus ejus sermo, pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis ". Pertingens enim usque ad profundum animæ cujusque, et occultum uniuscujusque scopum ac propositum exploratum et apertum habens, ut Deus, vanis quidem nostris institutis acutam aciem adhibet per eficacitatem Spiritus. Id enim per purgationem significari putabimus. Quæcunque vero natura sua nos ad virtutis desiderium adjuvant, hæc multiplicari facit ad pietatis fecunditatem. Cum ergo per Filium a Patre culturæ nostræ ratio peragatur, numquid in nihilum demum reci19 Joan, 1, 20 Joan. xx, *Ηδη ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον, δν λε λάληκα ὑμῖν. Απόδειξιν ὥσπερ διαφανή τε καὶ ἀναμφίλογον τῆς τοῦ διακαθαίροντος αὐτοὺς τέχνης ποιεῖται τοὺς μαθητάς. Ηδη γὰρ αὐτοὺς διακεκαθάρθαι φησίν, οὐχ ἑτέρου τινὸς ἀπολαύσαντας, μόνον δὲ διὰ τὸν πρὸς αὐτοὺς λαληθέντα λόγον, τοῦτ' ἔστι τὴν θείαν τε καὶ εὐαγγελικὴν ὑφήγησιν. Λόγος δὲ οὗτός ἐστι παρά Χριστοῦ. Εἶτα τίς ἄρα ἐστὶ τῶν εὖ φρονούντων, ὅς ἐνδοιάσει λοιπὸν, ὅτι δρεπάνη τις ὥσπερ καὶ χεὶρ τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐστὶ, τοῦτ᾽ ἔστιν ὁ Υἱὸς, τῷ τοῦ Πατρὸς προσάπτει προσώπῳ, διδάσκων ὅτι τὴν τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ενέργειαν ἀποπληρῶν, ἣν πάντα μὲν παρὰ Πατρὸς, πλὴν ὡς διὰ δυνάμεως τοῦ Υἱοῦ; καὶ γὰρ ὁ τοῦ Σωτῆρος ἡμᾶς διακαθαίρει λόγος, καίτοι τῆς καθ' ἡμᾶς γεωργίας ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ζῶν, καὶ σμοῦ ψυχῆς καὶ πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, τομώτατος αὐτοῦ λέγος, ὁ δεικνούμενος ἄχρι μερι καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. ο Καθε ικνούμενος γὰρ εἰς τὰ βάθη τῆς ἑκάστου ψυχῆς, καὶ ἔχων ὡς Θεός, τοῖς μὲν εἰκαίοις ἡμῶν σπουδάσμασι τὸν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον σκοπὸν ἀκατακάλυπτον τὴν ἐξεῖαν ἐπάγει τομὴν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος ένεργείας. Τοῦτο γὰρ, οἶμαι, νομιοῦμεν τὴν ἀποκάθαρσιν. Τὰ δὲ ὅσα πέφυκεν ὠφελεῖν ἡμᾶς εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, ταῦτα πολυπλασιάζεσθαι ποιεῖ πρὸς καρποφορίαν, ἢ νοεῖται κατ' εὐσέβειαν. Οτε τοίνυν δι' Υἱοῦ παρα "Hebr. IV, 12.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. rum Πατρὸς ἐνεργεῖται καλῶς τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ὁ dit nefarius ille adversariorum conatus, Filium τρόπος, με ματαίωται· πῶς γὰρ οὐχὶ, τὸ περιττόν καὶ κακουργότατον τῶν δι' ἐναντίας επιχείρημα, έτερο φυᾶ τὸν Υἱὸν διὰ τοῦτο λεγόντων ὑπάρχειν, ὡς πρὸς Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐπειδήπερ ἄμπελος μὲν αὐτὸς, κατωνόμασται δὲ γεωργὸς ὁ Πατήρ; Διασκεπτέσθω δὲ πάλιν, καὶ περιαθρείτω σαφῶς, ὅτι καθαροὺς εἶναι διορίζεται τοὺς αὐτοῦ μαθητάς, οὐχὶ ἰδικῶς τε καὶ ἀφορισμένως, τοῦτ' ἔστι, δίχα τοῦ Μονογενοῦς, ἐνερ γήσαντός τι περὶ αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐπείθοντο τῷ παρ' αὐτοῦ λόγῳ. Ὥσπερ οὖν ζωοποιός ἐστι δι' Υἱοῦ καὶ ἐν Γιῷ, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ γεωργός, ἤτοι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐπιμελητής, εἰκότως ἂν νοοῖτο πάλιν, οὐχ ἑτέρως, ή δι' Υἱοῦ. Εἰ δὲ τοῖς ἅπαξ οὐκ ὀρθῶς εἰρημέ νοις οἴονται δεῖν ἐπιμένειν οἱ τὸν ἐναντίον ἡμῖν πρες σβεύοντες λόγον, καὶ ἐπείπερ ἄμπελον ἑαυτὸν ἔφη Χριστὸς, διὰ τοῦτο, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης, εἰς ἔκφυλον ἑτερότητα παρωθεῖν ἐκβιάζονται, τί τὸ κωλύον ἔτι καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς ἴσης ἀναισχυντίας ιέναι λοι τὸν, καὶ περιτρέπειν ἔτι καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς διὰ τῆς ἰσοτρόπου φλυαρίας, τῆς μειρακιώδους ταυτησί καὶ ἀνοήτου παντελῶς διαλήψεως ἀπανίσασθαι φιλεῖν; Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἄμπελος εἴρηται, διὰ ταύτην αὐτὸν οἴονται τὴν αἰτίαν, τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δια πίπτειν οἰκειότητος φυσικῆς, καὶ ἑτεροούσιον εἶναι παντελῶς, ἐπείπερ οὐ ταυτὸν, εἰς ταυτότητα φύσεως, ἄμπελός τε καὶ γεωργός, τί μὴ καὶ ἡμεῖς, τὸν αὐτὸν ἐκείνοις ἀνθυποφέροντες ἀμαθῆ τε καὶ ἀκομψότατον λογισμὸν, ἐκεῖνό φαμεν; 'Αρα μόνοις τοῖς κλήμασιν ἡ τῶν γηπονεῖν εἰωθότων ἐπιείκεια λυσιτελής ἂν γέ νοιτο, καὶ περὶ μόνα τυχὸν τὰ ἐκ τῶν στελεχῶν ἐξηρ τημένα, τὸ ἐκ τῆς τέχνης προβήσεται χρήσιμον, ἢ δεήσεταί τινος ἐπιμελείας καὶ αὐτὴ τῶν κλημάτων ἡ τροφές, τοῦτ' ἔστιν ἡ ἄμπελος, ᾗ προσπέφυκέ τε τὰ ἐξ αὐτῆς καὶ ἐνήρμοσται φυσικῶς; Αλλ' οὐδὲν, οἶμας, δεήσει πρὸς ἀπόδειξιν πόνου· συνερεῖ γὰρ εὐθὺς ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ δι' ἐναντίας, ὡς εἰ μή τις γένοιτο τῶν στελεχῶν ἡ φροντὶς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοῖς ἐνυπάρξαι τοῖς κλήμασι τὸ εἶναι καλῶς· ἐπειδὴ τοίνυν ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνόμασεν ὁ Χριστὸς, δεῖταί γε μὴν καὶ αὐτὸ τῆς ἀμπέλου τὸ στέλεχος τῆς τοῦ γηπονοῦντος ἐπιεικείας, ἢ πάντη τε καὶ πάντως ἀδικηθήσεται· λογισώμεθα λοιπὸν ἐν τάξει μὲν εἶναι τῇ καθ' ἡμᾶς τὸν Υἱόν, δεῖσθαι δὲ μεθ᾿ ἡμῶν τῆς παρὰ Πατρὸς ἐπιμελείας, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶ περιτρέπηται, καὶ διαπίπτῃ τῆς οἰκείας τάξεως, ἤτοι τῆς ἐνούσης ἱεραιότητος αὐτῷ. Συνάγει γὰρ εἰς τοῦτο λοιπὸν τῶν θεομαχεῖν ειωθότων ή μει ρακιώδης ἔνστασις. Αλλ' οἰχέσθω μὲν ταῦτα, πολλὴν νοσοῦντα τὴν ἀβουλίαν, εἰσίτω γε μὴν περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν ὁ λόγος. diversæ a Deo ac Patre naturæ idcirco esse dicenLium 872 quod vitis quidem ipse, Pater vero sit agricola nuncupatus? Consideret autem rursus et clare circumspiciat ipsum statuere mundos esse suos discipulos, non privatim quidem ac seorsim, id est absque Unigenito, operante Deo ac Patre: sed quia ejus sermoni parebant. Quemadmodum ergo vivificus est per Filium et in Filio, eodem, ut reor, modo etiam agricola sive nostraanimarum cultor jure merito rursus censebitur non aliter quam per Filium. Quod si non recte seuſel dictis insistendum existimant qui nobis contraria docent, et quia vitem seipsum Christus dixit, idcirco ei naturæ diversitatem velut ex necessitate tribuunt, quid vetat demum quominus etiam nos simili utamur impudentia, eosque vel invitos cogamus per easdem nugas juvenilis hujusce et insanæ prorsus stultitiæ progredi? Si enim ex eo quod vitis dictus est, idcirco eum existimant de conjunctione naturali cum Deo ac Patre excidere, et alterius esse plane substantiæ, quandoquidem `non idem sunt identitate naturæ vitis et agricola, quidni etiam nos eamdem in illos stultam et putidissimam rationem retorquentes illud dicimus: Num solis palmitibus vinitorum studium conducet, et erga ea solum quæ pendent ex truncis ars utiliter adhibebitur, an aliqua cura indigebit etiam ipsa nutrix palmitum, vitis nimirum, cui aduati sunt surculi et naturaliter inhærent? Atqui nullo id, opinor, labore denionstrabitur ipse quippe statim nobis adversarius astipulabitur, nisi truncorum cura quædam habeatur, ne bene quidem fore palmitibus. Cum ergo vitem quidem seipsum Christus nominaverit, adeoque ipse vitis caudex vinitoris studio indigeat, alioquin damnum suscepturus, cogitemus tandem Filium esse sicuti nos, et cura Patris nobiscum indigere, ne ipse in aliud quiddam quam quod est convertatur, et suo loco seu firmitate sua excidat. Eo quippe nos deducit Dei hostium juvenilis objectio. Sed valeant istiusmodi nuga, et ad sanctos apostolos nostra progrediatur oratio. • Ηδη γάρ, φησὶν, ὑμεῖς καθαροί έστε, διὰ τὸν λόγον, ὃν λελάληκα ὑμῖν· ο ὅμοιον ὡσεὶ λέγοι, Μέπρακται παρὰ Πατρὸς διὰ τὸν ἐμὸν λόγον, ἐπὶ πρώτους ὑμᾶς, ὁ τῆς νοητῆς καὶ διὰ Πνεύματος καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένης διακαθάρσεως τρόπος. Ἰδοὺ τῶν εἰκαίων ἐθῶν, καὶ νεκρότητος κοσμικῆς ἀποβαλόντες τὴν ὄχλησιν, έτοιμοι πρὸς καρποφορίαν ἐστὲ τὴν θεοφιλή. Ἰδοὺ νομικῆς ἀπηλλάχθητε καὶ εἰκαιοτάτης τῶν Ἰουδαίων ἐπιτηρήσεως. ἐξεκάθαρε λόγος ὑμᾶς ὁ ἐμός. Οὐ γὰρ ἔτι πολιτεύεσθε Μωσαϊκῶς, ἤτοι κατὰ τὸν τοῦ νομικοῦ γράμματος ‹ Jam enim, inquit, vos mundi estis, propter sermonem quein 873 locutus sum vobis: s ac si diceret, Factus est in vos primos a Patre, propter meum sermonem, intellectualis ille, et per Spiritum atque in Spiritu, purgationis modus. Ecce veterum morum et mundanæ mortalitatis abjecta molestia ad pietatis fructus producendos parati estis. Ecce legali et stulta atque vanissima Judæorum observatione soluti estis. Sermo vos meus purgavit. Non jam enim ex Mosis præscripto vivitis, aut juxta legalis littera modum: nec enim in cibo ac

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. rum Πατρὸς ἐνεργεῖται καλῶς τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ὁ dit nefarius ille adversariorum conatus, Filium τρόπος, με ματαίωται· πῶς γὰρ οὐχὶ, τὸ περιττόν καὶ κακουργότατον τῶν δι' ἐναντίας επιχείρημα, έτερο φυᾶ τὸν Υἱὸν διὰ τοῦτο λεγόντων ὑπάρχειν, ὡς πρὸς Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐπειδήπερ ἄμπελος μὲν αὐτὸς, κατωνόμασται δὲ γεωργὸς ὁ Πατήρ; Διασκεπτέσθω δὲ πάλιν, καὶ περιαθρείτω σαφῶς, ὅτι καθαροὺς εἶναι διορίζεται τοὺς αὐτοῦ μαθητάς, οὐχὶ ἰδικῶς τε καὶ ἀφορισμένως, τοῦτ' ἔστι, δίχα τοῦ Μονογενοῦς, ἐνερ γήσαντός τι περὶ αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐπείθοντο τῷ παρ' αὐτοῦ λόγῳ. Ὥσπερ οὖν ζωοποιός ἐστι δι' Υἱοῦ καὶ ἐν Γιῷ, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ γεωργός, ἤτοι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐπιμελητής, εἰκότως ἂν νοοῖτο πάλιν, οὐχ ἑτέρως, ή δι' Υἱοῦ. Εἰ δὲ τοῖς ἅπαξ οὐκ ὀρθῶς εἰρημέ νοις οἴονται δεῖν ἐπιμένειν οἱ τὸν ἐναντίον ἡμῖν πρες σβεύοντες λόγον, καὶ ἐπείπερ ἄμπελον ἑαυτὸν ἔφη Χριστὸς, διὰ τοῦτο, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης, εἰς ἔκφυλον ἑτερότητα παρωθεῖν ἐκβιάζονται, τί τὸ κωλύον ἔτι καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς ἴσης ἀναισχυντίας ιέναι λοι τὸν, καὶ περιτρέπειν ἔτι καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς διὰ τῆς ἰσοτρόπου φλυαρίας, τῆς μειρακιώδους ταυτησί καὶ ἀνοήτου παντελῶς διαλήψεως ἀπανίσασθαι φιλεῖν; Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἄμπελος εἴρηται, διὰ ταύτην αὐτὸν οἴονται τὴν αἰτίαν, τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δια πίπτειν οἰκειότητος φυσικῆς, καὶ ἑτεροούσιον εἶναι παντελῶς, ἐπείπερ οὐ ταυτὸν, εἰς ταυτότητα φύσεως, ἄμπελός τε καὶ γεωργός, τί μὴ καὶ ἡμεῖς, τὸν αὐτὸν ἐκείνοις ἀνθυποφέροντες ἀμαθῆ τε καὶ ἀκομψότατον λογισμὸν, ἐκεῖνό φαμεν; 'Αρα μόνοις τοῖς κλήμασιν ἡ τῶν γηπονεῖν εἰωθότων ἐπιείκεια λυσιτελής ἂν γέ νοιτο, καὶ περὶ μόνα τυχὸν τὰ ἐκ τῶν στελεχῶν ἐξηρ τημένα, τὸ ἐκ τῆς τέχνης προβήσεται χρήσιμον, ἢ δεήσεταί τινος ἐπιμελείας καὶ αὐτὴ τῶν κλημάτων ἡ τροφές, τοῦτ' ἔστιν ἡ ἄμπελος, ᾗ προσπέφυκέ τε τὰ ἐξ αὐτῆς καὶ ἐνήρμοσται φυσικῶς; Αλλ' οὐδὲν, οἶμας, δεήσει πρὸς ἀπόδειξιν πόνου· συνερεῖ γὰρ εὐθὺς ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ δι' ἐναντίας, ὡς εἰ μή τις γένοιτο τῶν στελεχῶν ἡ φροντὶς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοῖς ἐνυπάρξαι τοῖς κλήμασι τὸ εἶναι καλῶς· ἐπειδὴ τοίνυν ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνόμασεν ὁ Χριστὸς, δεῖταί γε μὴν καὶ αὐτὸ τῆς ἀμπέλου τὸ στέλεχος τῆς τοῦ γηπονοῦντος ἐπιεικείας, ἢ πάντη τε καὶ πάντως ἀδικηθήσεται· λογισώμεθα λοιπὸν ἐν τάξει μὲν εἶναι τῇ καθ' ἡμᾶς τὸν Υἱόν, δεῖσθαι δὲ μεθ᾿ ἡμῶν τῆς παρὰ Πατρὸς ἐπιμελείας, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶ περιτρέπηται, καὶ διαπίπτῃ τῆς οἰκείας τάξεως, ἤτοι τῆς ἐνούσης ἱεραιότητος αὐτῷ. Συνάγει γὰρ εἰς τοῦτο λοιπὸν τῶν θεομαχεῖν ειωθότων ή μει ρακιώδης ἔνστασις. Αλλ' οἰχέσθω μὲν ταῦτα, πολλὴν νοσοῦντα τὴν ἀβουλίαν, εἰσίτω γε μὴν περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν ὁ λόγος. diversæ a Deo ac Patre naturæ idcirco esse dicenLium 872 quod vitis quidem ipse, Pater vero sit agricola nuncupatus? Consideret autem rursus et clare circumspiciat ipsum statuere mundos esse suos discipulos, non privatim quidem ac seorsim, id est absque Unigenito, operante Deo ac Patre: sed quia ejus sermoni parebant. Quemadmodum ergo vivificus est per Filium et in Filio, eodem, ut reor, modo etiam agricola sive nostraanimarum cultor jure merito rursus censebitur non aliter quam per Filium. Quod si non recte seuſel dictis insistendum existimant qui nobis contraria docent, et quia vitem seipsum Christus dixit, idcirco ei naturæ diversitatem velut ex necessitate tribuunt, quid vetat demum quominus etiam nos simili utamur impudentia, eosque vel invitos cogamus per easdem nugas juvenilis hujusce et insanæ prorsus stultitiæ progredi? Si enim ex eo quod vitis dictus est, idcirco eum existimant de conjunctione naturali cum Deo ac Patre excidere, et alterius esse plane substantiæ, quandoquidem `non idem sunt identitate naturæ vitis et agricola, quidni etiam nos eamdem in illos stultam et putidissimam rationem retorquentes illud dicimus: Num solis palmitibus vinitorum studium conducet, et erga ea solum quæ pendent ex truncis ars utiliter adhibebitur, an aliqua cura indigebit etiam ipsa nutrix palmitum, vitis nimirum, cui aduati sunt surculi et naturaliter inhærent? Atqui nullo id, opinor, labore denionstrabitur ipse quippe statim nobis adversarius astipulabitur, nisi truncorum cura quædam habeatur, ne bene quidem fore palmitibus. Cum ergo vitem quidem seipsum Christus nominaverit, adeoque ipse vitis caudex vinitoris studio indigeat, alioquin damnum suscepturus, cogitemus tandem Filium esse sicuti nos, et cura Patris nobiscum indigere, ne ipse in aliud quiddam quam quod est convertatur, et suo loco seu firmitate sua excidat. Eo quippe nos deducit Dei hostium juvenilis objectio. Sed valeant istiusmodi nuga, et ad sanctos apostolos nostra progrediatur oratio. • Ηδη γάρ, φησὶν, ὑμεῖς καθαροί έστε, διὰ τὸν λόγον, ὃν λελάληκα ὑμῖν· ο ὅμοιον ὡσεὶ λέγοι, Μέπρακται παρὰ Πατρὸς διὰ τὸν ἐμὸν λόγον, ἐπὶ πρώτους ὑμᾶς, ὁ τῆς νοητῆς καὶ διὰ Πνεύματος καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένης διακαθάρσεως τρόπος. Ἰδοὺ τῶν εἰκαίων ἐθῶν, καὶ νεκρότητος κοσμικῆς ἀποβαλόντες τὴν ὄχλησιν, έτοιμοι πρὸς καρποφορίαν ἐστὲ τὴν θεοφιλή. Ἰδοὺ νομικῆς ἀπηλλάχθητε καὶ εἰκαιοτάτης τῶν Ἰουδαίων ἐπιτηρήσεως. ἐξεκάθαρε λόγος ὑμᾶς ὁ ἐμός. Οὐ γὰρ ἔτι πολιτεύεσθε Μωσαϊκῶς, ἤτοι κατὰ τὸν τοῦ νομικοῦ γράμματος ‹ Jam enim, inquit, vos mundi estis, propter sermonem quein 873 locutus sum vobis: s ac si diceret, Factus est in vos primos a Patre, propter meum sermonem, intellectualis ille, et per Spiritum atque in Spiritu, purgationis modus. Ecce veterum morum et mundanæ mortalitatis abjecta molestia ad pietatis fructus producendos parati estis. Ecce legali et stulta atque vanissima Judæorum observatione soluti estis. Sermo vos meus purgavit. Non jam enim ex Mosis præscripto vivitis, aut juxta legalis littera modum: nec enim in cibo ac

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. rum Πατρὸς ἐνεργεῖται καλῶς τῆς εἰς ἡμᾶς γεωργίας ὁ dit nefarius ille adversariorum conatus, Filium τρόπος, με ματαίωται· πῶς γὰρ οὐχὶ, τὸ περιττόν καὶ κακουργότατον τῶν δι' ἐναντίας επιχείρημα, έτερο φυᾶ τὸν Υἱὸν διὰ τοῦτο λεγόντων ὑπάρχειν, ὡς πρὸς Πατέρα καὶ Θεὸν, ἐπειδήπερ ἄμπελος μὲν αὐτὸς, κατωνόμασται δὲ γεωργὸς ὁ Πατήρ; Διασκεπτέσθω δὲ πάλιν, καὶ περιαθρείτω σαφῶς, ὅτι καθαροὺς εἶναι διορίζεται τοὺς αὐτοῦ μαθητάς, οὐχὶ ἰδικῶς τε καὶ ἀφορισμένως, τοῦτ' ἔστι, δίχα τοῦ Μονογενοῦς, ἐνερ γήσαντός τι περὶ αὐτοὺς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐπείθοντο τῷ παρ' αὐτοῦ λόγῳ. Ὥσπερ οὖν ζωοποιός ἐστι δι' Υἱοῦ καὶ ἐν Γιῷ, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ γεωργός, ἤτοι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἐπιμελητής, εἰκότως ἂν νοοῖτο πάλιν, οὐχ ἑτέρως, ή δι' Υἱοῦ. Εἰ δὲ τοῖς ἅπαξ οὐκ ὀρθῶς εἰρημέ νοις οἴονται δεῖν ἐπιμένειν οἱ τὸν ἐναντίον ἡμῖν πρες σβεύοντες λόγον, καὶ ἐπείπερ ἄμπελον ἑαυτὸν ἔφη Χριστὸς, διὰ τοῦτο, καθάπερ ἐξ ἀνάγκης, εἰς ἔκφυλον ἑτερότητα παρωθεῖν ἐκβιάζονται, τί τὸ κωλύον ἔτι καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς ἴσης ἀναισχυντίας ιέναι λοι τὸν, καὶ περιτρέπειν ἔτι καὶ οὐχ ἑκόντας αὐτοὺς διὰ τῆς ἰσοτρόπου φλυαρίας, τῆς μειρακιώδους ταυτησί καὶ ἀνοήτου παντελῶς διαλήψεως ἀπανίσασθαι φιλεῖν; Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἄμπελος εἴρηται, διὰ ταύτην αὐτὸν οἴονται τὴν αἰτίαν, τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δια πίπτειν οἰκειότητος φυσικῆς, καὶ ἑτεροούσιον εἶναι παντελῶς, ἐπείπερ οὐ ταυτὸν, εἰς ταυτότητα φύσεως, ἄμπελός τε καὶ γεωργός, τί μὴ καὶ ἡμεῖς, τὸν αὐτὸν ἐκείνοις ἀνθυποφέροντες ἀμαθῆ τε καὶ ἀκομψότατον λογισμὸν, ἐκεῖνό φαμεν; 'Αρα μόνοις τοῖς κλήμασιν ἡ τῶν γηπονεῖν εἰωθότων ἐπιείκεια λυσιτελής ἂν γέ νοιτο, καὶ περὶ μόνα τυχὸν τὰ ἐκ τῶν στελεχῶν ἐξηρ τημένα, τὸ ἐκ τῆς τέχνης προβήσεται χρήσιμον, ἢ δεήσεταί τινος ἐπιμελείας καὶ αὐτὴ τῶν κλημάτων ἡ τροφές, τοῦτ' ἔστιν ἡ ἄμπελος, ᾗ προσπέφυκέ τε τὰ ἐξ αὐτῆς καὶ ἐνήρμοσται φυσικῶς; Αλλ' οὐδὲν, οἶμας, δεήσει πρὸς ἀπόδειξιν πόνου· συνερεῖ γὰρ εὐθὺς ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ δι' ἐναντίας, ὡς εἰ μή τις γένοιτο τῶν στελεχῶν ἡ φροντὶς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοῖς ἐνυπάρξαι τοῖς κλήμασι τὸ εἶναι καλῶς· ἐπειδὴ τοίνυν ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνόμασεν ὁ Χριστὸς, δεῖταί γε μὴν καὶ αὐτὸ τῆς ἀμπέλου τὸ στέλεχος τῆς τοῦ γηπονοῦντος ἐπιεικείας, ἢ πάντη τε καὶ πάντως ἀδικηθήσεται· λογισώμεθα λοιπὸν ἐν τάξει μὲν εἶναι τῇ καθ' ἡμᾶς τὸν Υἱόν, δεῖσθαι δὲ μεθ᾿ ἡμῶν τῆς παρὰ Πατρὸς ἐπιμελείας, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς εἰς ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἐστὶ περιτρέπηται, καὶ διαπίπτῃ τῆς οἰκείας τάξεως, ἤτοι τῆς ἐνούσης ἱεραιότητος αὐτῷ. Συνάγει γὰρ εἰς τοῦτο λοιπὸν τῶν θεομαχεῖν ειωθότων ή μει ρακιώδης ἔνστασις. Αλλ' οἰχέσθω μὲν ταῦτα, πολλὴν νοσοῦντα τὴν ἀβουλίαν, εἰσίτω γε μὴν περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἡμῖν ὁ λόγος. diversæ a Deo ac Patre naturæ idcirco esse dicenLium 872 quod vitis quidem ipse, Pater vero sit agricola nuncupatus? Consideret autem rursus et clare circumspiciat ipsum statuere mundos esse suos discipulos, non privatim quidem ac seorsim, id est absque Unigenito, operante Deo ac Patre: sed quia ejus sermoni parebant. Quemadmodum ergo vivificus est per Filium et in Filio, eodem, ut reor, modo etiam agricola sive nostraanimarum cultor jure merito rursus censebitur non aliter quam per Filium. Quod si non recte seuſel dictis insistendum existimant qui nobis contraria docent, et quia vitem seipsum Christus dixit, idcirco ei naturæ diversitatem velut ex necessitate tribuunt, quid vetat demum quominus etiam nos simili utamur impudentia, eosque vel invitos cogamus per easdem nugas juvenilis hujusce et insanæ prorsus stultitiæ progredi? Si enim ex eo quod vitis dictus est, idcirco eum existimant de conjunctione naturali cum Deo ac Patre excidere, et alterius esse plane substantiæ, quandoquidem `non idem sunt identitate naturæ vitis et agricola, quidni etiam nos eamdem in illos stultam et putidissimam rationem retorquentes illud dicimus: Num solis palmitibus vinitorum studium conducet, et erga ea solum quæ pendent ex truncis ars utiliter adhibebitur, an aliqua cura indigebit etiam ipsa nutrix palmitum, vitis nimirum, cui aduati sunt surculi et naturaliter inhærent? Atqui nullo id, opinor, labore denionstrabitur ipse quippe statim nobis adversarius astipulabitur, nisi truncorum cura quædam habeatur, ne bene quidem fore palmitibus. Cum ergo vitem quidem seipsum Christus nominaverit, adeoque ipse vitis caudex vinitoris studio indigeat, alioquin damnum suscepturus, cogitemus tandem Filium esse sicuti nos, et cura Patris nobiscum indigere, ne ipse in aliud quiddam quam quod est convertatur, et suo loco seu firmitate sua excidat. Eo quippe nos deducit Dei hostium juvenilis objectio. Sed valeant istiusmodi nuga, et ad sanctos apostolos nostra progrediatur oratio. • Ηδη γάρ, φησὶν, ὑμεῖς καθαροί έστε, διὰ τὸν λόγον, ὃν λελάληκα ὑμῖν· ο ὅμοιον ὡσεὶ λέγοι, Μέπρακται παρὰ Πατρὸς διὰ τὸν ἐμὸν λόγον, ἐπὶ πρώτους ὑμᾶς, ὁ τῆς νοητῆς καὶ διὰ Πνεύματος καὶ ἐν Πνεύματι νοουμένης διακαθάρσεως τρόπος. Ἰδοὺ τῶν εἰκαίων ἐθῶν, καὶ νεκρότητος κοσμικῆς ἀποβαλόντες τὴν ὄχλησιν, έτοιμοι πρὸς καρποφορίαν ἐστὲ τὴν θεοφιλή. Ἰδοὺ νομικῆς ἀπηλλάχθητε καὶ εἰκαιοτάτης τῶν Ἰουδαίων ἐπιτηρήσεως. ἐξεκάθαρε λόγος ὑμᾶς ὁ ἐμός. Οὐ γὰρ ἔτι πολιτεύεσθε Μωσαϊκῶς, ἤτοι κατὰ τὸν τοῦ νομικοῦ γράμματος ‹ Jam enim, inquit, vos mundi estis, propter sermonem quein 873 locutus sum vobis: s ac si diceret, Factus est in vos primos a Patre, propter meum sermonem, intellectualis ille, et per Spiritum atque in Spiritu, purgationis modus. Ecce veterum morum et mundanæ mortalitatis abjecta molestia ad pietatis fructus producendos parati estis. Ecce legali et stulta atque vanissima Judæorum observatione soluti estis. Sermo vos meus purgavit. Non jam enim ex Mosis præscripto vivitis, aut juxta legalis littera modum: nec enim in cibo ac

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΕΡ. potu, nec in lustrationum doctrina, nec oblationi- τρόπον· οὔτε γὰρ ἐν βρώμασι καὶ τόμασιν, ούτε bus cruentis sanctificationem quæritis, sed in fide firma perfci vos creditis, et per omnem actionem bonam placere Deo studetis. In his quippe spiritalis cultus vis et ratio spectatur. Qui ergo purgandi veniunt, erunt, inquit, sicuti vos. Docebuntur enim qui nuper diaboli plagas excusserunt, et idololatriæ expediti laqueis effugerunt, non amplius illius vivere legibus, sed, veterum rituum impuritate ceu vanis paleis excussa, atque ita producendis pietatis fructibus per divinam gratiam idonei redditi, palmitum instar mihi adhærebunt, et ex charitate erga me pendentes influxu Spiritus corde saginabuntur, et mea bonitatis gratiam potantes vivent, atque ad pietatem alentur. Israelitæ " μὴν ἐν διδαχαῖς βαπτισμῶν, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς δι αἱμάτων προσαγωγαῖς ἐκζητήσεται [ γρ. ἐκζητή σετε ] τὸν ἁγιασμόν, ἀλλ' ἐν πίστει βεβαίᾳ πληρού σθαι πιστεύετε, καὶ διὰ πάσης ἀγαθουργίας εὐαρε στεῖν τῷ Θεῷ σπουδάζετε. Θεωρείται γὰρ ἐν τούτοις τῆς πνευματικῆς λατρείας ή δύναμις. Οι τοίνυν ἀποκαθαρθήσεσθαι μέλλοντες, ἔσονται, φησί, καθ' ὑμᾶς. Παιδευθήσονται γάρ, οἱ μὲν ἄρτι τῆς τοῦ διαβόλου σαγήνης ἐκδιδράσκοντες, καὶ τοὺς τῆς είδω λολατρείας διαδράντες βρόχους, οὐκέτι μὲν τοῖς ἐκείνου πολιτεύεσθαι νόμοις, ἀποτιναξάμενοι δὲ καθά· περ εἰκαῖον συρφετόν, τὴν τῶν ἀρχαίων ἐθῶν ἀκαθαρσίαν, οὕτω τε λοιπὸν ἐπιτήδειοι πρὸς τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν τὰ τῆς θεοφιλοῦς ἀρετῆς ἔργα, διὰ τῆς θείας ἀποδειχθέντες χάριτος, κλημάτων δίκην ἐμοὶ προσαφθήσονται, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς ἐμὲ ἐξηρτημένοι πιανθήσονται τὴν καρδίαν ταῖς τοῦ Πνεύ ματος ἐπιῤῥοίαις, καὶ τὴν τῆς ἐμῆς ἀγαθότητος έχει πίνοντες χάριν διαζήσονται, καὶ τραφήσονται προς εὐσέβειαν. Οἱ δὲ μὴν ἐξ Ισραήλ, ὅταν τῇ πίστει προσηλωθεῖεν ἐμοὶ, κλημάτων δὲ αὐτοὶ παραρτηθείεν δίκην, τότε δή, τότε τὴν διὰ τὸν ἐμὸν λόγον διακάθαρσιν εἰς νοῦν δεξάμενοι, οὐκέτι μὲν τῇ τοῦ γράμματος προσεδρείᾳ σχολάζουσι, οὐδὲ τοῖς ἐν σκιᾷ προσπήξαντες τύποις, καθάπερ νυνί, τὴν καρδίαν, τὴν ἀληθῆ καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν καρποφορούσι τῷ Θεῷ. • Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυ νοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυ νεῖν.» Ομοῦ τοιγαροῦν, καὶ τῶν μελλόντων δια καθαρθήσεσθαι σαφῶς δεικνύει τὸ ἐσόμενον κάλλος ὡς ἐν ὑποδείγματι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, καὶ αὐτοὺς δὲ μειζόνως παραθαρσύνει, πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἔτι πλουσιωτέρας ἀρετῆς, οὐκ εἰκαίαν αὐτοῖς γεγενήσθαι τὴν προσεδρείαν, καὶ τὴν ἐκ τῆς γεγενημένης διδασκαλίας ἀποδείξας παίδευσιν, εὐαγγελικῆς δὲ δηλον ότι φαμέν, δι' ἧς ἔμελλον αὐτοὶ τοὺς κατὰ πᾶσαν ὄντας ὀνήσειν τὴν οἰκουμένην, ἑαυτοὺς εἰς ὑποτύπω σιν τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσι παρεχόμενοι. Γέγραπται γὰρ περὶ τῶν ἁγίων, ὡς προσήκει μὲν αὐτῶν ἀναθεωρεῖν τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, καὶ αὐτὴν δὲ μιμεῖσθαι τὴν πίστιν. Εαυτοῦ δὲ γίνεσθαι μιμητὰς τοὺς τῷ Θεῷ λατρεύοντας προτρέπει καὶ ὁ Παῦλος. vero cum fide mihi palmitum instar adliseserint, tunc sane, tunc mei sermonis purgationem mente suscipientes, non jam littera mordicus inhæreut, nec figuris umbraticis sicuti nunc corde affixi, verum ac spiritalem cultumn Deo proferunt. • Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare "., Simul ergo et eorum qui purgandi sunt futuram pulchritudinem clare exponit per modum exempli suis discipulis, et eos magis magisque confirmat ad uberiorem adhuc virtutem assumendam, ostendens eos non frustra sibi adhæsisse, nec inutilem eis fuisse doctrinam et institutionem evangelicam, per quam universi orbis hominibus opem alaturi erant, seipsos exemplum credentibus in Christum præbentes. Scriptum enim est de sanctis, exitum conversationis 874 eorum esse spectandum, et fidem imitandam. Paulus autem etiam ad imitationem 22' sui fideles sæpius invitat”. XV, 4. Manete in me, et ego in vobis. Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis. Rursus accurate locum hunc perpendentes agnoscemus primum opus salutaris ac piæ curæ esse, per Gdem sinceram ac veram a Christo suscipi. Hoc enim est censeri demum inter palmites qui veræ viti, id est Christo adhærent. Secundæ autem curæ fructum esse reor, nullo modo prima illa inferiorem, imo majorem sollicitudinem in seipso continentem, adhærere nimirum ac firmiter conjungi Deo per charitatem operosam, quæ sancti ac divini mandati perfectionem continet. Hoc enim nos in eo indivulse exsistere et inhærere facit, juxta illud Psalmiste: «Adhæsit anima mea post te 3. Non sufficiet igitur nobis ad solidam animi tranquillitatem et voluptatem, sive ad sanctificationem ss Joan. 1, Μείνατε ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς τὸ κλῆμα οὐ δύναται φέρειν καρπὸν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε. Εἰσόμεθα πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἐν τοῖς προκειμένοις ἀκριβοῦς θεωρίας, ὡς ἄρα ἐστὶ πρῶτον μὲν ἔργον σπουδῆς ἀναγκαίας καὶ θεοφιλοῦς, τὸ εἰσδεχθῆναι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰλικρινούς τε καὶ ἀληθοῦς παρὰ Χριστοῦ. Τουτὶ γὰρ ἂν εἴη τὸ ἀριθμεῖσθαι λοιπὸν ἐν κλήμασι τοῖς τῇ ἀμπέλῳ προσπεφυκόσι τῇ ἀληθινῇ, φημὶ δὴ Χριστῷ. Δευτέρας δὲ, οἶμαι, φροντίδος καρπός, κατ' οὐδένα τρόπον τῆς πρώτης μειονεκτούμενος, μᾶλλον δὲ συντονωτέραν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ τὴν μέριμναν, τὸ ἐνηρμόσθαι φιλεῖν, καὶ ἀπρίξ ἔχεσθαι τοῦ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀγάπης, ἢ [ γρ. ἡ ] καὶ τῆς ἁγίας τε καὶ θείας ἐντολῆς τὴν πλήρωσιν ἔχει. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἀδιασπάστως ένα υπάρχειν αὐτῷ, καὶ ἐμπεπῆχθαι ποιεί, κατὰ τὴν 13. Psal. Lx11, 9. *** Hebr. XIII, 7.»I Cor. iv, 16; xı, 1.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΕΡ. potu, nec in lustrationum doctrina, nec oblationi- τρόπον· οὔτε γὰρ ἐν βρώμασι καὶ τόμασιν, ούτε bus cruentis sanctificationem quæritis, sed in fide firma perfci vos creditis, et per omnem actionem bonam placere Deo studetis. In his quippe spiritalis cultus vis et ratio spectatur. Qui ergo purgandi veniunt, erunt, inquit, sicuti vos. Docebuntur enim qui nuper diaboli plagas excusserunt, et idololatriæ expediti laqueis effugerunt, non amplius illius vivere legibus, sed, veterum rituum impuritate ceu vanis paleis excussa, atque ita producendis pietatis fructibus per divinam gratiam idonei redditi, palmitum instar mihi adhærebunt, et ex charitate erga me pendentes influxu Spiritus corde saginabuntur, et mea bonitatis gratiam potantes vivent, atque ad pietatem alentur. Israelitæ " μὴν ἐν διδαχαῖς βαπτισμῶν, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς δι αἱμάτων προσαγωγαῖς ἐκζητήσεται [ γρ. ἐκζητή σετε ] τὸν ἁγιασμόν, ἀλλ' ἐν πίστει βεβαίᾳ πληρού σθαι πιστεύετε, καὶ διὰ πάσης ἀγαθουργίας εὐαρε στεῖν τῷ Θεῷ σπουδάζετε. Θεωρείται γὰρ ἐν τούτοις τῆς πνευματικῆς λατρείας ή δύναμις. Οι τοίνυν ἀποκαθαρθήσεσθαι μέλλοντες, ἔσονται, φησί, καθ' ὑμᾶς. Παιδευθήσονται γάρ, οἱ μὲν ἄρτι τῆς τοῦ διαβόλου σαγήνης ἐκδιδράσκοντες, καὶ τοὺς τῆς είδω λολατρείας διαδράντες βρόχους, οὐκέτι μὲν τοῖς ἐκείνου πολιτεύεσθαι νόμοις, ἀποτιναξάμενοι δὲ καθά· περ εἰκαῖον συρφετόν, τὴν τῶν ἀρχαίων ἐθῶν ἀκαθαρσίαν, οὕτω τε λοιπὸν ἐπιτήδειοι πρὸς τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν τὰ τῆς θεοφιλοῦς ἀρετῆς ἔργα, διὰ τῆς θείας ἀποδειχθέντες χάριτος, κλημάτων δίκην ἐμοὶ προσαφθήσονται, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς ἐμὲ ἐξηρτημένοι πιανθήσονται τὴν καρδίαν ταῖς τοῦ Πνεύ ματος ἐπιῤῥοίαις, καὶ τὴν τῆς ἐμῆς ἀγαθότητος έχει πίνοντες χάριν διαζήσονται, καὶ τραφήσονται προς εὐσέβειαν. Οἱ δὲ μὴν ἐξ Ισραήλ, ὅταν τῇ πίστει προσηλωθεῖεν ἐμοὶ, κλημάτων δὲ αὐτοὶ παραρτηθείεν δίκην, τότε δή, τότε τὴν διὰ τὸν ἐμὸν λόγον διακάθαρσιν εἰς νοῦν δεξάμενοι, οὐκέτι μὲν τῇ τοῦ γράμματος προσεδρείᾳ σχολάζουσι, οὐδὲ τοῖς ἐν σκιᾷ προσπήξαντες τύποις, καθάπερ νυνί, τὴν καρδίαν, τὴν ἀληθῆ καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν καρποφορούσι τῷ Θεῷ. • Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυ νοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυ νεῖν.» Ομοῦ τοιγαροῦν, καὶ τῶν μελλόντων δια καθαρθήσεσθαι σαφῶς δεικνύει τὸ ἐσόμενον κάλλος ὡς ἐν ὑποδείγματι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, καὶ αὐτοὺς δὲ μειζόνως παραθαρσύνει, πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἔτι πλουσιωτέρας ἀρετῆς, οὐκ εἰκαίαν αὐτοῖς γεγενήσθαι τὴν προσεδρείαν, καὶ τὴν ἐκ τῆς γεγενημένης διδασκαλίας ἀποδείξας παίδευσιν, εὐαγγελικῆς δὲ δηλον ότι φαμέν, δι' ἧς ἔμελλον αὐτοὶ τοὺς κατὰ πᾶσαν ὄντας ὀνήσειν τὴν οἰκουμένην, ἑαυτοὺς εἰς ὑποτύπω σιν τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσι παρεχόμενοι. Γέγραπται γὰρ περὶ τῶν ἁγίων, ὡς προσήκει μὲν αὐτῶν ἀναθεωρεῖν τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, καὶ αὐτὴν δὲ μιμεῖσθαι τὴν πίστιν. Εαυτοῦ δὲ γίνεσθαι μιμητὰς τοὺς τῷ Θεῷ λατρεύοντας προτρέπει καὶ ὁ Παῦλος. vero cum fide mihi palmitum instar adliseserint, tunc sane, tunc mei sermonis purgationem mente suscipientes, non jam littera mordicus inhæreut, nec figuris umbraticis sicuti nunc corde affixi, verum ac spiritalem cultumn Deo proferunt. • Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare "., Simul ergo et eorum qui purgandi sunt futuram pulchritudinem clare exponit per modum exempli suis discipulis, et eos magis magisque confirmat ad uberiorem adhuc virtutem assumendam, ostendens eos non frustra sibi adhæsisse, nec inutilem eis fuisse doctrinam et institutionem evangelicam, per quam universi orbis hominibus opem alaturi erant, seipsos exemplum credentibus in Christum præbentes. Scriptum enim est de sanctis, exitum conversationis 874 eorum esse spectandum, et fidem imitandam. Paulus autem etiam ad imitationem 22' sui fideles sæpius invitat”. XV, 4. Manete in me, et ego in vobis. Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis. Rursus accurate locum hunc perpendentes agnoscemus primum opus salutaris ac piæ curæ esse, per Gdem sinceram ac veram a Christo suscipi. Hoc enim est censeri demum inter palmites qui veræ viti, id est Christo adhærent. Secundæ autem curæ fructum esse reor, nullo modo prima illa inferiorem, imo majorem sollicitudinem in seipso continentem, adhærere nimirum ac firmiter conjungi Deo per charitatem operosam, quæ sancti ac divini mandati perfectionem continet. Hoc enim nos in eo indivulse exsistere et inhærere facit, juxta illud Psalmiste: «Adhæsit anima mea post te 3. Non sufficiet igitur nobis ad solidam animi tranquillitatem et voluptatem, sive ad sanctificationem ss Joan. 1, Μείνατε ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς τὸ κλῆμα οὐ δύναται φέρειν καρπὸν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε. Εἰσόμεθα πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἐν τοῖς προκειμένοις ἀκριβοῦς θεωρίας, ὡς ἄρα ἐστὶ πρῶτον μὲν ἔργον σπουδῆς ἀναγκαίας καὶ θεοφιλοῦς, τὸ εἰσδεχθῆναι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰλικρινούς τε καὶ ἀληθοῦς παρὰ Χριστοῦ. Τουτὶ γὰρ ἂν εἴη τὸ ἀριθμεῖσθαι λοιπὸν ἐν κλήμασι τοῖς τῇ ἀμπέλῳ προσπεφυκόσι τῇ ἀληθινῇ, φημὶ δὴ Χριστῷ. Δευτέρας δὲ, οἶμαι, φροντίδος καρπός, κατ' οὐδένα τρόπον τῆς πρώτης μειονεκτούμενος, μᾶλλον δὲ συντονωτέραν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ τὴν μέριμναν, τὸ ἐνηρμόσθαι φιλεῖν, καὶ ἀπρίξ ἔχεσθαι τοῦ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀγάπης, ἢ [ γρ. ἡ ] καὶ τῆς ἁγίας τε καὶ θείας ἐντολῆς τὴν πλήρωσιν ἔχει. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἀδιασπάστως ένα υπάρχειν αὐτῷ, καὶ ἐμπεπῆχθαι ποιεί, κατὰ τὴν 13. Psal. Lx11, 9. *** Hebr. XIII, 7.»I Cor. iv, 16; xı, 1.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΕΡ. potu, nec in lustrationum doctrina, nec oblationi- τρόπον· οὔτε γὰρ ἐν βρώμασι καὶ τόμασιν, ούτε bus cruentis sanctificationem quæritis, sed in fide firma perfci vos creditis, et per omnem actionem bonam placere Deo studetis. In his quippe spiritalis cultus vis et ratio spectatur. Qui ergo purgandi veniunt, erunt, inquit, sicuti vos. Docebuntur enim qui nuper diaboli plagas excusserunt, et idololatriæ expediti laqueis effugerunt, non amplius illius vivere legibus, sed, veterum rituum impuritate ceu vanis paleis excussa, atque ita producendis pietatis fructibus per divinam gratiam idonei redditi, palmitum instar mihi adhærebunt, et ex charitate erga me pendentes influxu Spiritus corde saginabuntur, et mea bonitatis gratiam potantes vivent, atque ad pietatem alentur. Israelitæ " μὴν ἐν διδαχαῖς βαπτισμῶν, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς δι αἱμάτων προσαγωγαῖς ἐκζητήσεται [ γρ. ἐκζητή σετε ] τὸν ἁγιασμόν, ἀλλ' ἐν πίστει βεβαίᾳ πληρού σθαι πιστεύετε, καὶ διὰ πάσης ἀγαθουργίας εὐαρε στεῖν τῷ Θεῷ σπουδάζετε. Θεωρείται γὰρ ἐν τούτοις τῆς πνευματικῆς λατρείας ή δύναμις. Οι τοίνυν ἀποκαθαρθήσεσθαι μέλλοντες, ἔσονται, φησί, καθ' ὑμᾶς. Παιδευθήσονται γάρ, οἱ μὲν ἄρτι τῆς τοῦ διαβόλου σαγήνης ἐκδιδράσκοντες, καὶ τοὺς τῆς είδω λολατρείας διαδράντες βρόχους, οὐκέτι μὲν τοῖς ἐκείνου πολιτεύεσθαι νόμοις, ἀποτιναξάμενοι δὲ καθά· περ εἰκαῖον συρφετόν, τὴν τῶν ἀρχαίων ἐθῶν ἀκαθαρσίαν, οὕτω τε λοιπὸν ἐπιτήδειοι πρὸς τὸ δύνασθαι καρποφορεῖν τὰ τῆς θεοφιλοῦς ἀρετῆς ἔργα, διὰ τῆς θείας ἀποδειχθέντες χάριτος, κλημάτων δίκην ἐμοὶ προσαφθήσονται, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς ἐμὲ ἐξηρτημένοι πιανθήσονται τὴν καρδίαν ταῖς τοῦ Πνεύ ματος ἐπιῤῥοίαις, καὶ τὴν τῆς ἐμῆς ἀγαθότητος έχει πίνοντες χάριν διαζήσονται, καὶ τραφήσονται προς εὐσέβειαν. Οἱ δὲ μὴν ἐξ Ισραήλ, ὅταν τῇ πίστει προσηλωθεῖεν ἐμοὶ, κλημάτων δὲ αὐτοὶ παραρτηθείεν δίκην, τότε δή, τότε τὴν διὰ τὸν ἐμὸν λόγον διακάθαρσιν εἰς νοῦν δεξάμενοι, οὐκέτι μὲν τῇ τοῦ γράμματος προσεδρείᾳ σχολάζουσι, οὐδὲ τοῖς ἐν σκιᾷ προσπήξαντες τύποις, καθάπερ νυνί, τὴν καρδίαν, τὴν ἀληθῆ καὶ ἐν πνεύματι λατρείαν καρποφορούσι τῷ Θεῷ. • Πνεῦμα γὰρ ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς προσκυ νοῦντας αὐτὸν, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυ νεῖν.» Ομοῦ τοιγαροῦν, καὶ τῶν μελλόντων δια καθαρθήσεσθαι σαφῶς δεικνύει τὸ ἐσόμενον κάλλος ὡς ἐν ὑποδείγματι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, καὶ αὐτοὺς δὲ μειζόνως παραθαρσύνει, πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἔτι πλουσιωτέρας ἀρετῆς, οὐκ εἰκαίαν αὐτοῖς γεγενήσθαι τὴν προσεδρείαν, καὶ τὴν ἐκ τῆς γεγενημένης διδασκαλίας ἀποδείξας παίδευσιν, εὐαγγελικῆς δὲ δηλον ότι φαμέν, δι' ἧς ἔμελλον αὐτοὶ τοὺς κατὰ πᾶσαν ὄντας ὀνήσειν τὴν οἰκουμένην, ἑαυτοὺς εἰς ὑποτύπω σιν τοῖς εἰς Χριστὸν πιστεύουσι παρεχόμενοι. Γέγραπται γὰρ περὶ τῶν ἁγίων, ὡς προσήκει μὲν αὐτῶν ἀναθεωρεῖν τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς, καὶ αὐτὴν δὲ μιμεῖσθαι τὴν πίστιν. Εαυτοῦ δὲ γίνεσθαι μιμητὰς τοὺς τῷ Θεῷ λατρεύοντας προτρέπει καὶ ὁ Παῦλος. vero cum fide mihi palmitum instar adliseserint, tunc sane, tunc mei sermonis purgationem mente suscipientes, non jam littera mordicus inhæreut, nec figuris umbraticis sicuti nunc corde affixi, verum ac spiritalem cultumn Deo proferunt. • Spiritus enim Deus est, et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare "., Simul ergo et eorum qui purgandi sunt futuram pulchritudinem clare exponit per modum exempli suis discipulis, et eos magis magisque confirmat ad uberiorem adhuc virtutem assumendam, ostendens eos non frustra sibi adhæsisse, nec inutilem eis fuisse doctrinam et institutionem evangelicam, per quam universi orbis hominibus opem alaturi erant, seipsos exemplum credentibus in Christum præbentes. Scriptum enim est de sanctis, exitum conversationis 874 eorum esse spectandum, et fidem imitandam. Paulus autem etiam ad imitationem 22' sui fideles sæpius invitat”. XV, 4. Manete in me, et ego in vobis. Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis. Rursus accurate locum hunc perpendentes agnoscemus primum opus salutaris ac piæ curæ esse, per Gdem sinceram ac veram a Christo suscipi. Hoc enim est censeri demum inter palmites qui veræ viti, id est Christo adhærent. Secundæ autem curæ fructum esse reor, nullo modo prima illa inferiorem, imo majorem sollicitudinem in seipso continentem, adhærere nimirum ac firmiter conjungi Deo per charitatem operosam, quæ sancti ac divini mandati perfectionem continet. Hoc enim nos in eo indivulse exsistere et inhærere facit, juxta illud Psalmiste: «Adhæsit anima mea post te 3. Non sufficiet igitur nobis ad solidam animi tranquillitatem et voluptatem, sive ad sanctificationem ss Joan. 1, Μείνατε ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς τὸ κλῆμα οὐ δύναται φέρειν καρπὸν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε. Εἰσόμεθα πάλιν, καὶ διὰ τῆς ἐν τοῖς προκειμένοις ἀκριβοῦς θεωρίας, ὡς ἄρα ἐστὶ πρῶτον μὲν ἔργον σπουδῆς ἀναγκαίας καὶ θεοφιλοῦς, τὸ εἰσδεχθῆναι διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰλικρινούς τε καὶ ἀληθοῦς παρὰ Χριστοῦ. Τουτὶ γὰρ ἂν εἴη τὸ ἀριθμεῖσθαι λοιπὸν ἐν κλήμασι τοῖς τῇ ἀμπέλῳ προσπεφυκόσι τῇ ἀληθινῇ, φημὶ δὴ Χριστῷ. Δευτέρας δὲ, οἶμαι, φροντίδος καρπός, κατ' οὐδένα τρόπον τῆς πρώτης μειονεκτούμενος, μᾶλλον δὲ συντονωτέραν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ τὴν μέριμναν, τὸ ἐνηρμόσθαι φιλεῖν, καὶ ἀπρίξ ἔχεσθαι τοῦ Θεοῦ, διὰ τῆς ἐν ἔργοις ἀγάπης, ἢ [ γρ. ἡ ] καὶ τῆς ἁγίας τε καὶ θείας ἐντολῆς τὴν πλήρωσιν ἔχει. Τοῦτο γὰρ ἡμᾶς ἀδιασπάστως ένα υπάρχειν αὐτῷ, καὶ ἐμπεπῆχθαι ποιεί, κατὰ τὴν 13. Psal. Lx11, 9. *** Hebr. XIII, 7.»I Cor. iv, 16; xı, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. 56% λέγοντα Ψαλμωδόν· Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω qua sanctificat nos Christus, suscipi quidem instar σου.» Οὐκ ἀρκέσει τοιγαροῦν πρὸς ὁλόκληρον ἡμῖν palmitum, sed praeterea per claritatem perfectam θυμηδίαν, ἤτοι πρὸς ἁγιασμὸν, τὸν ὡς ἐπὶ ἐκθέσει et indesinentem sincere sequendus est. In hoc τοῦ ἁγιάζοντος ἡμᾶς Χριστοῦ, τὸ εἰσδεχθῆναι μὲν, enim potissimum consistit et servatur vis et ratio ὡς ἐν τάξει κλημάτων· χρῆναι δὲ πρὸς τοῦτό φημι, conjunctionis spiritalis. Quoniam ergo dixit Chriκαὶ τὰ διὰ τῆς τελείας τε καὶ ἀνελλιπούς ἀγάπης stus suis discipulis: ‹ Jam vos mundi estis propter γνησίως ἀκολουθεῖν. Ἐν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα sermonem quem locutus sum vobis: > ne quis καλῶς ἂν ἔχοι καὶ σώζοιτο τῆς ἐν πνεύματι κολλή semel purgatus a casu immunem se putaret, σεως νοουμένης, ήτοι συναφείας ἡ δύναμις. Ἐπειδὴ etiamsi nullam ad id curam adhibeat, utiliter jubet τοίνυν ἔφη Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· «Ηδη in eo permanere. Quidnam autem aliud istud est, ὑμεῖς καθαροί έστε, διὰ τὸν λόγον δν λελάληκα ὑμῖν· ο quam quod per Paulum recte dicitur: ‹ Quare qui ἵνα μή τις οιηθείη ποτὲ τῶν ἅπαξ κεκαθαρμένων, sibi videtur stare, videat ne cadat "?, Infiniti ἀδιαπτώτως ἔχειν δύνασθαι, καὶ εἰ μή τινα τυχὸν εἰς enim lapsus etiam iis occurrunt qui sibi jam firτὸ εὖ εἶναι ποιοῖτο σπουδήν, προσεπιτάττοι [γρ. προσο miter stare videntur, nisi maxime studeant in eo επιτάττει ] χρησίμως, ότι προσήκοι μένειν ἐν αὐτῷ. in quo sunt gradu frmiter lerere. Necesse autem Καὶ τί τοῦτο ἔσται; Ἕτερον οὐδὲν, ὡς γέ μοι φαίνε- est, opinor, nos omnem curanı ac vigilantiam adται, μᾶλλον δὲ ἐνεργῶς τὸ διὰ τοῦ Παύλου καλῶς bibere, quamvis progressu ad bene agendum cumεἰρημένον· ο Ὥστε ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μή primis firmatos et stabilitos nos putemus. Qualem πέσῃ.» Μυρία γὰρ ἂν καὶ τοῖς ἤδη βεβαίως δοκοῦσιν enim et quantam jactaram patiatur, 875 qui per Εστάναι συναντήσαι τὰ ὀλισθήματα, μὴ οὐχὶ διεδρά- negligentiam in vitia prolabendo, a Dei cognatione σθαι καλῶς ἐν οἷσπερ ἂν εἶεν, διὰ πολλῆς ἄγαν ποιού quodam modo resectus fuerit, utiliter ostendit his μένοις σπουδῆς. Δεῖ δὲ, οἶμαι, καὶ πάσης ἡμᾶς verbis: ‹ Sicut palmes non potest ferre fructum a ἀξιοῦν ἐπιεικείας καὶ νήψεως τὰ καθ' ἑαυτοὺς, καν semetipso, nisi manserit in vite, sic neque vos, ερηρεῖσθαί πως δοκῇ τις, δι' ἐπίδοσιν τὴν ἤδη προ nisi in me manseritis. › Nisi enim palmes a vite ηνυσμένην εἰς κατόρθωσιν ἀγαθῶν. Οποίαν γάρ τις tanquam a matre vivificum humorem trahat, quo. καὶ ὅσην ὑπομένει την ζημίαν, τῆς πρὸς Θεὸν συμ modo uvám pariet, aut quem, et unde fructum φυΐας ἀποκεκομμένος ὥσπερ διὰ τοῦ ἐφ᾽ ἃ μὴ edet? Simili itaque ratione de nobis quoque ipsis προσῆκεν ἐκ ῥᾳθυμίας παρολισθεῖν, παρέδειξεν dictum intelliges. Nullus enim unquam virtutis ἀναγκαίως επειπών· Καθώς τὸ κλῆμα οὐ δύναται fructus in nobis germinabit, si conjunctione illa φέρειν καρπὸν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ς cum Christo exciderimus. Quod si ejus qui imapiaἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μεί- guare potest ac in pietate nutrit, Spiritus largiνητε.» Εἰ γὰρ μὴ ἔχοι τὸ κλῆμα καθάπερ ἀπὸ tione et gratia ceu unda quadam vivifica rigati fueμητρὸς τῆς ἀμπέλου τὴν ζωοποιὸν αὐτῷ χορηγού- rimus, facile quoque erit fructus producere. Iul μένην ικμάδα, πῶς ἂν ἀποτέκοι τὸν βότρυν, ἢ τίνα, cum sciret Unigenitus, in Evangeliis dixit: ‹ Sí καὶ πόθεν ἐξοίσει καρπόν; Αναλόγως οὖν ἄρα καὶ quis sitit, veniat ad me, et bibat ". › Quod recte ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν νοήσεις τὸ εἰρημένον. Καρπὸς γὰρ quoque nobis interpretans divinus evangelista, teοὐδεὶς ἐν ἡμῖν ἀρετῆς ἀναβλαστήσει ποτὲ τῆς εἰς status est dicens: • Hoc autem dixit, inquit, de Χριστὸν συναφείας ἐκπεπτωκόσιν. Εξηρτυμένοις γε Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum ".» μὴν τοῦ καταπιαίνειν ἰσχύοντος, καὶ ἀποτρέφοντος Et ipse præterea beatus David precabatur, ad εἰς εὐσέβειαν, καθάπερ ύδατι ζωοποιῷ, τῇ τοῦ Deum ac Patrem inquiens: ‹ Quoniam apud te est Πνεύματος χορηγίᾳ καὶ χάριτι, καὶ τὸ δύνασθαι ſons vitæ, el torrente voluptatis tuæ potabis eos ".) καρποφορεῖν προσέσται ῥᾳδίως. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Fons enim divinæ vitæ, et spiritalium deliciarum Μονογενής, ἐν Εὐαγγελίοις ἔλεγεν·. Εἴ τις διψᾷ, torrens quinam censendus est alius quam Filius ἀρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. ο Ο καὶ σφόδρα qui impinguat, et irrigat vivifca et hilari Spiritus καλῶς διερμηνεύων ἡμῖν ὁ πνευματοφόρος ευαγγε- gratia, non secus ac palmites ei adhaerentes per λιστής, διεμαρτύρατο λέγων· «Τοῦτο δὲ εἶπε, φησί, charitatem ac filem, nostras animas περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Καὶ αὐτὸς δὲ πρὸς τούτῳ προσ τύχετο λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα· ο Ότι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς, καὶ τὸν χει μάρρουν τῆς τρυφῆς ποτιεῖς αὐτούς. • Πηγὴ γὰρ ζωῆς θείας και πνευματικῆς χειμάρρους τρυφῆς, τὶς ἂν ἕτερος νοοῖτο παρὰ τὸν Υἱόν, ὃς καταπιαίνει τε καὶ καταρδεύει, τῇ ζωοποιῷ καὶ ἱλαρᾷ τοῦ Πνεύ ματος χάριτι, καθάπερ ἐν τάξει κλημάτων προσπεφυκότων αὐτῷ δι' ἀγάπης καὶ πίστεως, τὰς ἡμετέρας ψυχάς. Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπὸν πολύν· ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Εάν μή τις μείνῃ ἐν ἐμοὶ, ἐβλήθη ἔξω ὡς τὸ κλῆ μα, καὶ ἐξηράνθη· καὶ συνάγουσιν αὐτὸ, καὶ εἰς πῦρ βάλλουσι, καὶ καίεται. • 1 Cor. x, juan. PATROL. GR. LXXIV. so ibid. 39. XV, 5, 6. Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescel: el colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. 17 Psal. xxxv, 9.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. 56% λέγοντα Ψαλμωδόν· Ἐκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω qua sanctificat nos Christus, suscipi quidem instar σου.» Οὐκ ἀρκέσει τοιγαροῦν πρὸς ὁλόκληρον ἡμῖν palmitum, sed praeterea per claritatem perfectam θυμηδίαν, ἤτοι πρὸς ἁγιασμὸν, τὸν ὡς ἐπὶ ἐκθέσει et indesinentem sincere sequendus est. In hoc τοῦ ἁγιάζοντος ἡμᾶς Χριστοῦ, τὸ εἰσδεχθῆναι μὲν, enim potissimum consistit et servatur vis et ratio ὡς ἐν τάξει κλημάτων· χρῆναι δὲ πρὸς τοῦτό φημι, conjunctionis spiritalis. Quoniam ergo dixit Chriκαὶ τὰ διὰ τῆς τελείας τε καὶ ἀνελλιπούς ἀγάπης stus suis discipulis: ‹ Jam vos mundi estis propter γνησίως ἀκολουθεῖν. Ἐν γὰρ δὴ τούτῳ μάλιστα sermonem quem locutus sum vobis: > ne quis καλῶς ἂν ἔχοι καὶ σώζοιτο τῆς ἐν πνεύματι κολλή semel purgatus a casu immunem se putaret, σεως νοουμένης, ήτοι συναφείας ἡ δύναμις. Ἐπειδὴ etiamsi nullam ad id curam adhibeat, utiliter jubet τοίνυν ἔφη Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· «Ηδη in eo permanere. Quidnam autem aliud istud est, ὑμεῖς καθαροί έστε, διὰ τὸν λόγον δν λελάληκα ὑμῖν· ο quam quod per Paulum recte dicitur: ‹ Quare qui ἵνα μή τις οιηθείη ποτὲ τῶν ἅπαξ κεκαθαρμένων, sibi videtur stare, videat ne cadat "?, Infiniti ἀδιαπτώτως ἔχειν δύνασθαι, καὶ εἰ μή τινα τυχὸν εἰς enim lapsus etiam iis occurrunt qui sibi jam firτὸ εὖ εἶναι ποιοῖτο σπουδήν, προσεπιτάττοι [γρ. προσο miter stare videntur, nisi maxime studeant in eo επιτάττει ] χρησίμως, ότι προσήκοι μένειν ἐν αὐτῷ. in quo sunt gradu frmiter lerere. Necesse autem Καὶ τί τοῦτο ἔσται; Ἕτερον οὐδὲν, ὡς γέ μοι φαίνε- est, opinor, nos omnem curanı ac vigilantiam adται, μᾶλλον δὲ ἐνεργῶς τὸ διὰ τοῦ Παύλου καλῶς bibere, quamvis progressu ad bene agendum cumεἰρημένον· ο Ὥστε ὁ δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μή primis firmatos et stabilitos nos putemus. Qualem πέσῃ.» Μυρία γὰρ ἂν καὶ τοῖς ἤδη βεβαίως δοκοῦσιν enim et quantam jactaram patiatur, 875 qui per Εστάναι συναντήσαι τὰ ὀλισθήματα, μὴ οὐχὶ διεδρά- negligentiam in vitia prolabendo, a Dei cognatione σθαι καλῶς ἐν οἷσπερ ἂν εἶεν, διὰ πολλῆς ἄγαν ποιού quodam modo resectus fuerit, utiliter ostendit his μένοις σπουδῆς. Δεῖ δὲ, οἶμαι, καὶ πάσης ἡμᾶς verbis: ‹ Sicut palmes non potest ferre fructum a ἀξιοῦν ἐπιεικείας καὶ νήψεως τὰ καθ' ἑαυτοὺς, καν semetipso, nisi manserit in vite, sic neque vos, ερηρεῖσθαί πως δοκῇ τις, δι' ἐπίδοσιν τὴν ἤδη προ nisi in me manseritis. › Nisi enim palmes a vite ηνυσμένην εἰς κατόρθωσιν ἀγαθῶν. Οποίαν γάρ τις tanquam a matre vivificum humorem trahat, quo. καὶ ὅσην ὑπομένει την ζημίαν, τῆς πρὸς Θεὸν συμ modo uvám pariet, aut quem, et unde fructum φυΐας ἀποκεκομμένος ὥσπερ διὰ τοῦ ἐφ᾽ ἃ μὴ edet? Simili itaque ratione de nobis quoque ipsis προσῆκεν ἐκ ῥᾳθυμίας παρολισθεῖν, παρέδειξεν dictum intelliges. Nullus enim unquam virtutis ἀναγκαίως επειπών· Καθώς τὸ κλῆμα οὐ δύναται fructus in nobis germinabit, si conjunctione illa φέρειν καρπὸν ἀφ' ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῇ ς cum Christo exciderimus. Quod si ejus qui imapiaἀμπέλῳ, οὕτως οὐδὲ ὑμεῖς, ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μεί- guare potest ac in pietate nutrit, Spiritus largiνητε.» Εἰ γὰρ μὴ ἔχοι τὸ κλῆμα καθάπερ ἀπὸ tione et gratia ceu unda quadam vivifica rigati fueμητρὸς τῆς ἀμπέλου τὴν ζωοποιὸν αὐτῷ χορηγού- rimus, facile quoque erit fructus producere. Iul μένην ικμάδα, πῶς ἂν ἀποτέκοι τὸν βότρυν, ἢ τίνα, cum sciret Unigenitus, in Evangeliis dixit: ‹ Sí καὶ πόθεν ἐξοίσει καρπόν; Αναλόγως οὖν ἄρα καὶ quis sitit, veniat ad me, et bibat ". › Quod recte ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν νοήσεις τὸ εἰρημένον. Καρπὸς γὰρ quoque nobis interpretans divinus evangelista, teοὐδεὶς ἐν ἡμῖν ἀρετῆς ἀναβλαστήσει ποτὲ τῆς εἰς status est dicens: • Hoc autem dixit, inquit, de Χριστὸν συναφείας ἐκπεπτωκόσιν. Εξηρτυμένοις γε Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum ".» μὴν τοῦ καταπιαίνειν ἰσχύοντος, καὶ ἀποτρέφοντος Et ipse præterea beatus David precabatur, ad εἰς εὐσέβειαν, καθάπερ ύδατι ζωοποιῷ, τῇ τοῦ Deum ac Patrem inquiens: ‹ Quoniam apud te est Πνεύματος χορηγίᾳ καὶ χάριτι, καὶ τὸ δύνασθαι ſons vitæ, el torrente voluptatis tuæ potabis eos ".) καρποφορεῖν προσέσται ῥᾳδίως. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Fons enim divinæ vitæ, et spiritalium deliciarum Μονογενής, ἐν Εὐαγγελίοις ἔλεγεν·. Εἴ τις διψᾷ, torrens quinam censendus est alius quam Filius ἀρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. ο Ο καὶ σφόδρα qui impinguat, et irrigat vivifca et hilari Spiritus καλῶς διερμηνεύων ἡμῖν ὁ πνευματοφόρος ευαγγε- gratia, non secus ac palmites ei adhaerentes per λιστής, διεμαρτύρατο λέγων· «Τοῦτο δὲ εἶπε, φησί, charitatem ac filem, nostras animas περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Καὶ αὐτὸς δὲ πρὸς τούτῳ προσ τύχετο λέγων ὁ μακάριος Δαβίδ, ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα· ο Ότι παρὰ σοὶ πηγὴ ζωῆς, καὶ τὸν χει μάρρουν τῆς τρυφῆς ποτιεῖς αὐτούς. • Πηγὴ γὰρ ζωῆς θείας και πνευματικῆς χειμάρρους τρυφῆς, τὶς ἂν ἕτερος νοοῖτο παρὰ τὸν Υἱόν, ὃς καταπιαίνει τε καὶ καταρδεύει, τῇ ζωοποιῷ καὶ ἱλαρᾷ τοῦ Πνεύ ματος χάριτι, καθάπερ ἐν τάξει κλημάτων προσπεφυκότων αὐτῷ δι' ἀγάπης καὶ πίστεως, τὰς ἡμετέρας ψυχάς. Εγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Ο μένων ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπὸν πολύν· ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Εάν μή τις μείνῃ ἐν ἐμοὶ, ἐβλήθη ἔξω ὡς τὸ κλῆ μα, καὶ ἐξηράνθη· καὶ συνάγουσιν αὐτὸ, καὶ εἰς πῦρ βάλλουσι, καὶ καίεται. • 1 Cor. x, juan. PATROL. GR. LXXIV. so ibid. 39. XV, 5, 6. Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescel: el colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. 17 Psal. xxxv, 9.

Aperte Dominus noster Jesus Christus hanc solum ob causam seipsum quidem vitem nuncupatum esse ait, ut clare cerneremus, et corporis propemodum oculis tanquam in radi, et sensibili, ac nanifesto exemplo perspiceremus, ad periendam virtutein, fructusque spiritales producendos idoneos illos esse, qui ei mordicus adhærere statuerint, a vite nimirum accepta virtute 876 quasi a matre, ut etiam operari possint. Qui vero ab ejus conjunctione avulsi quodammodo aut resecti sunt conversione ad vitia, et vitam Deo minime placentem, nullo modo ad virtutem idonei videbuntur, aut bonorum operum claritatem adipisci poterunt, sed omnivoro igni tradentur tanquam inevitabili necessitate consumendi. Quod enim ad pietatem est inutile, pœnis luendis quodammodo est idoHeum, quemadmodum nempe et quod in palmitibus est aridum, ad ignem solum est utile. Quorum indicium et argumentum verum et indubitatum accipies, non quidem si veterum sanctorum capita respicias, sed ad ipsos sanctos apostolus mentem advertas. Hi enim, nullo modo spreta Christi dilectione, sed permanentes in eo, nihilque pietati erga eum præponendum rati celeberrimi facti sunt, fructumque suæ virtutis totius orbis conversionem protulerunt, et seipsos piæ conversationis exemplum ceu illustrem quamdam terris imaginem proponentes, iinmarcescibilem gloriæ quæ apud Deum est coronam sibi pepererunt. Vilis autem ille, et venalis Judas tenui lucello captus, ab intellectuali vite, bọc est Christo, resectus, quodammodo exaruit, una cum discipuli dignitate, vivifica Spiritus amissa vi qualitate. Foras enim ejectus est, juxta Servatoris vocem: abalienatus quippe est, atque ultricibus flammis instar pałeæ traditus: Utiliter itaque Dominus noster Jesus Christus auditoribus suis ostendit quanta eos lætitia maneat qui sibi adhærere student, et quantum contra jacturæ, si qui a se resecentur, duplicem salutis modum excogitans. Vel enim gloriae ae vitæ cupiditate, vel ignis supplicii metu ac fuga, toto animi studio ei fortius conjungemur. Agricolam autem Patrem ait, naturæ divinæ inspectionem in nos et curam attribuens, quemadmodum et in superioribus Asius demonstravimus. Ipsum quippe comperiemus esse agricolæ manum, nequaquam ab eo essentia alienam ac dissitam, sed ex ipso et in ipso, queinadmodum et in nobis videre licet. Quod enim cuncta sint per Filium, quasi per manum Patris, 877 ipsum de creaturis loquentem audi: ‹ Manus mea fecit hæc omnia ": tametsi omnia facta sunt per Filium, juxta sanctas Scripturas ". Notandum vero divinum Paulum resectionem quam hic intelligimus, his forte verbis subinnuere: ‹ Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem 20 | Petr. v, 4 19 Isa. LXVI, 2. so Joan. 1, 3. Αναφανδόν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ταύτης τοι καὶ μόνης ἕνεκα τῆς αἰτίας, ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνομάσθαι φησίν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι σαφῶς, με νον δὲ οὐχὶ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς κατιδεῖν, ὡς ἐν παχεῖ τε καὶ αἰσθητῷ καὶ φανοτάτῳ λίαν πα ραδείγματι, ὡς τοῖς μὲν αὐτῷ προσηλώσθαι σπου δάζουσι, καὶ ἀπρὶξ ἑλομένοις προσπεφυκέναι, περιέσται καλῶς, τὸ δύνασθαί τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχειν, πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἀποκύησιν, καὶ καρποφο - ρίας πνευματικῆς, χορηγουμένους δηλονότι, καθάπερ ἐκ μητρὸς τῆς ἀμπέλου, τὴν ἐξ αὐτῆς δύναμιν, εἰς τὸ δύνασθαι καὶ ἐνεργεῖν· τοῖς γε μὴν ἀποσπωμέν νοις ώσπερ, ήτοι διακεκομμένοις, τῆς εἰς αὐτὸν σχέσεως διὰ τοῦ πρὸς δ μὴ δεῖν, καὶ εἰς ἀπῳδὸν τῷ Θεῷ πολιτείαν, οὐδεμία μὲν δύναμις ἐποφθήσεται τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιτηδειό τητος, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦ δύνασθαι τοῖς ἐκ τῆς ἀγαθουρ γίας διαπρέπειν καρποῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀπαραιτήτου λοιπόν, τὸ χρῆναι παμφάγω δαπανᾶσθαι πυρί. Τὸ γὰρ ἄχρηστον εἰς εὐτέ βειαν, ἐπιτήδειόν πως εἰς τὸ δίκας ἀποτιννύειν δο κεῖ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ αὐανθὲν ἐν κλήμασι, μόνῳ χρήσιμον ἔσται πυρί. Λάβοις δ' ἂν τῶν εἰρημέ νων ἀναμφίλογόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπόδειξιν, οὐ τὰς τῶν ἀρχαίων ἁγίων περισκοπούμενος κεφαλάς, ἀλλ' αὐτοῖς ἐπαφεὶς τὴν διάνοιαν τοῖς ἁγίοις ἀποστή λοις. Οἱ μὲν γὰρ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης κατ' οὐδένα τρόπον ολιγωρήσαντες, διαμεμενηκότες δὲ ἐν αὐτῷ, καὶ μηδὲν ὅλως προτάττεσθαι τῆς εἰς αὐτὸν εὐσε βείας οιόμενοι δεῖν, γεγόνασι παναοίδιμοι καρ πὸν δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς ἔδειξαν τὴν οἰκουμένην, καὶ φιλοθέου πολιτείας υπογραμμόν, τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἀναθέντες, καθάπερ εἰκόνα τῇ ὑφηλίῳ λαμπραν, τὸν ἀμάραντον τῆς παρὰ Θεῷ δόξης ἐνεδύσαντο στέφανον. Ο δὲ μικροῖς ἀργυρίας σαγηνευθεὶς εἰς ἀπώλειαν, φημὶ δὲ τὸν εὐχερή τε καὶ εὐωνότατον Ἰούδαν, ἀποτμηθεὶς τῆς ἀμπέλου τῆς νοητής, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, κατεξηράνθη τρόπον τινά, τῷ τῆς μαθητείας ἀξιώματι, καὶ τὴν ζωοποιὸν τοῦ πνεύ ματος ποιότητα συναποβαλών. Βέβληται γὰρ ἔξω, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀπηλλοτρίωται γάρ, καὶ πυρὶ τῷ κολάζοντι συρφετού παρεδόθη δίκην. Χρησίμως οὖν ἄρα τοῖς ἀκροωμένοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τήν τε ἐκ τοῦ προσηλώ σθαι σπουδάζειν αὐτῷ παρέδειξεν εὐθυμίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παρακοπῆναι ζημίαν ἀντιπαρίστησι, διπλούν ἐπινοήσας τῆς σωτηρίας τὸν τρόπον. "Η γὰρ ἐφέσει τῇ πρὸς δόξαν ὁρώσῃ καὶ ζωήν, ήγουν τὸ πυρί κολάζεσθαι παραιτούμενοι τῆς πρὸς αὐτὸν αφείας ολοκλήρῳ τῷ τῆς διανοίας τόνῳ σπουδαιό τερον ἀνεξόμεθα. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, τῇ θεία φύσει διδοὺς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ἐπίσκεψιν, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διὰ πολλῶν ἡμῖν ἀπεδεί χθη λόγων. Ευρεθήσεται γὰρ ὑπάρχων αὐτὸς τοῦ γεωργοῦντος ἡ χεὶρ, οὐχ ἑτέρα παρ' αὐτὸν νοουμένη, κατά γε τὸ ὁμοούσιον καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ,

Aperte Dominus noster Jesus Christus hanc solum ob causam seipsum quidem vitem nuncupatum esse ait, ut clare cerneremus, et corporis propemodum oculis tanquam in radi, et sensibili, ac nanifesto exemplo perspiceremus, ad periendam virtutein, fructusque spiritales producendos idoneos illos esse, qui ei mordicus adhærere statuerint, a vite nimirum accepta virtute 876 quasi a matre, ut etiam operari possint. Qui vero ab ejus conjunctione avulsi quodammodo aut resecti sunt conversione ad vitia, et vitam Deo minime placentem, nullo modo ad virtutem idonei videbuntur, aut bonorum operum claritatem adipisci poterunt, sed omnivoro igni tradentur tanquam inevitabili necessitate consumendi. Quod enim ad pietatem est inutile, pœnis luendis quodammodo est idoHeum, quemadmodum nempe et quod in palmitibus est aridum, ad ignem solum est utile. Quorum indicium et argumentum verum et indubitatum accipies, non quidem si veterum sanctorum capita respicias, sed ad ipsos sanctos apostolus mentem advertas. Hi enim, nullo modo spreta Christi dilectione, sed permanentes in eo, nihilque pietati erga eum præponendum rati celeberrimi facti sunt, fructumque suæ virtutis totius orbis conversionem protulerunt, et seipsos piæ conversationis exemplum ceu illustrem quamdam terris imaginem proponentes, iinmarcescibilem gloriæ quæ apud Deum est coronam sibi pepererunt. Vilis autem ille, et venalis Judas tenui lucello captus, ab intellectuali vite, bọc est Christo, resectus, quodammodo exaruit, una cum discipuli dignitate, vivifica Spiritus amissa vi qualitate. Foras enim ejectus est, juxta Servatoris vocem: abalienatus quippe est, atque ultricibus flammis instar pałeæ traditus: Utiliter itaque Dominus noster Jesus Christus auditoribus suis ostendit quanta eos lætitia maneat qui sibi adhærere student, et quantum contra jacturæ, si qui a se resecentur, duplicem salutis modum excogitans. Vel enim gloriae ae vitæ cupiditate, vel ignis supplicii metu ac fuga, toto animi studio ei fortius conjungemur. Agricolam autem Patrem ait, naturæ divinæ inspectionem in nos et curam attribuens, quemadmodum et in superioribus Asius demonstravimus. Ipsum quippe comperiemus esse agricolæ manum, nequaquam ab eo essentia alienam ac dissitam, sed ex ipso et in ipso, queinadmodum et in nobis videre licet. Quod enim cuncta sint per Filium, quasi per manum Patris, 877 ipsum de creaturis loquentem audi: ‹ Manus mea fecit hæc omnia ": tametsi omnia facta sunt per Filium, juxta sanctas Scripturas ". Notandum vero divinum Paulum resectionem quam hic intelligimus, his forte verbis subinnuere: ‹ Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem 20 | Petr. v, 4 19 Isa. LXVI, 2. so Joan. 1, 3. Αναφανδόν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ταύτης τοι καὶ μόνης ἕνεκα τῆς αἰτίας, ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνομάσθαι φησίν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι σαφῶς, με νον δὲ οὐχὶ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς κατιδεῖν, ὡς ἐν παχεῖ τε καὶ αἰσθητῷ καὶ φανοτάτῳ λίαν πα ραδείγματι, ὡς τοῖς μὲν αὐτῷ προσηλώσθαι σπου δάζουσι, καὶ ἀπρὶξ ἑλομένοις προσπεφυκέναι, περιέσται καλῶς, τὸ δύνασθαί τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχειν, πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἀποκύησιν, καὶ καρποφο - ρίας πνευματικῆς, χορηγουμένους δηλονότι, καθάπερ ἐκ μητρὸς τῆς ἀμπέλου, τὴν ἐξ αὐτῆς δύναμιν, εἰς τὸ δύνασθαι καὶ ἐνεργεῖν· τοῖς γε μὴν ἀποσπωμέν νοις ώσπερ, ήτοι διακεκομμένοις, τῆς εἰς αὐτὸν σχέσεως διὰ τοῦ πρὸς δ μὴ δεῖν, καὶ εἰς ἀπῳδὸν τῷ Θεῷ πολιτείαν, οὐδεμία μὲν δύναμις ἐποφθήσεται τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιτηδειό τητος, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦ δύνασθαι τοῖς ἐκ τῆς ἀγαθουρ γίας διαπρέπειν καρποῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀπαραιτήτου λοιπόν, τὸ χρῆναι παμφάγω δαπανᾶσθαι πυρί. Τὸ γὰρ ἄχρηστον εἰς εὐτέ βειαν, ἐπιτήδειόν πως εἰς τὸ δίκας ἀποτιννύειν δο κεῖ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ αὐανθὲν ἐν κλήμασι, μόνῳ χρήσιμον ἔσται πυρί. Λάβοις δ' ἂν τῶν εἰρημέ νων ἀναμφίλογόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπόδειξιν, οὐ τὰς τῶν ἀρχαίων ἁγίων περισκοπούμενος κεφαλάς, ἀλλ' αὐτοῖς ἐπαφεὶς τὴν διάνοιαν τοῖς ἁγίοις ἀποστή λοις. Οἱ μὲν γὰρ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης κατ' οὐδένα τρόπον ολιγωρήσαντες, διαμεμενηκότες δὲ ἐν αὐτῷ, καὶ μηδὲν ὅλως προτάττεσθαι τῆς εἰς αὐτὸν εὐσε βείας οιόμενοι δεῖν, γεγόνασι παναοίδιμοι καρ πὸν δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς ἔδειξαν τὴν οἰκουμένην, καὶ φιλοθέου πολιτείας υπογραμμόν, τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἀναθέντες, καθάπερ εἰκόνα τῇ ὑφηλίῳ λαμπραν, τὸν ἀμάραντον τῆς παρὰ Θεῷ δόξης ἐνεδύσαντο στέφανον. Ο δὲ μικροῖς ἀργυρίας σαγηνευθεὶς εἰς ἀπώλειαν, φημὶ δὲ τὸν εὐχερή τε καὶ εὐωνότατον Ἰούδαν, ἀποτμηθεὶς τῆς ἀμπέλου τῆς νοητής, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, κατεξηράνθη τρόπον τινά, τῷ τῆς μαθητείας ἀξιώματι, καὶ τὴν ζωοποιὸν τοῦ πνεύ ματος ποιότητα συναποβαλών. Βέβληται γὰρ ἔξω, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀπηλλοτρίωται γάρ, καὶ πυρὶ τῷ κολάζοντι συρφετού παρεδόθη δίκην. Χρησίμως οὖν ἄρα τοῖς ἀκροωμένοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τήν τε ἐκ τοῦ προσηλώ σθαι σπουδάζειν αὐτῷ παρέδειξεν εὐθυμίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παρακοπῆναι ζημίαν ἀντιπαρίστησι, διπλούν ἐπινοήσας τῆς σωτηρίας τὸν τρόπον. "Η γὰρ ἐφέσει τῇ πρὸς δόξαν ὁρώσῃ καὶ ζωήν, ήγουν τὸ πυρί κολάζεσθαι παραιτούμενοι τῆς πρὸς αὐτὸν αφείας ολοκλήρῳ τῷ τῆς διανοίας τόνῳ σπουδαιό τερον ἀνεξόμεθα. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, τῇ θεία φύσει διδοὺς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ἐπίσκεψιν, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διὰ πολλῶν ἡμῖν ἀπεδεί χθη λόγων. Ευρεθήσεται γὰρ ὑπάρχων αὐτὸς τοῦ γεωργοῦντος ἡ χεὶρ, οὐχ ἑτέρα παρ' αὐτὸν νοουμένη, κατά γε τὸ ὁμοούσιον καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ,

Aperte Dominus noster Jesus Christus hanc solum ob causam seipsum quidem vitem nuncupatum esse ait, ut clare cerneremus, et corporis propemodum oculis tanquam in radi, et sensibili, ac nanifesto exemplo perspiceremus, ad periendam virtutein, fructusque spiritales producendos idoneos illos esse, qui ei mordicus adhærere statuerint, a vite nimirum accepta virtute 876 quasi a matre, ut etiam operari possint. Qui vero ab ejus conjunctione avulsi quodammodo aut resecti sunt conversione ad vitia, et vitam Deo minime placentem, nullo modo ad virtutem idonei videbuntur, aut bonorum operum claritatem adipisci poterunt, sed omnivoro igni tradentur tanquam inevitabili necessitate consumendi. Quod enim ad pietatem est inutile, pœnis luendis quodammodo est idoHeum, quemadmodum nempe et quod in palmitibus est aridum, ad ignem solum est utile. Quorum indicium et argumentum verum et indubitatum accipies, non quidem si veterum sanctorum capita respicias, sed ad ipsos sanctos apostolus mentem advertas. Hi enim, nullo modo spreta Christi dilectione, sed permanentes in eo, nihilque pietati erga eum præponendum rati celeberrimi facti sunt, fructumque suæ virtutis totius orbis conversionem protulerunt, et seipsos piæ conversationis exemplum ceu illustrem quamdam terris imaginem proponentes, iinmarcescibilem gloriæ quæ apud Deum est coronam sibi pepererunt. Vilis autem ille, et venalis Judas tenui lucello captus, ab intellectuali vite, bọc est Christo, resectus, quodammodo exaruit, una cum discipuli dignitate, vivifica Spiritus amissa vi qualitate. Foras enim ejectus est, juxta Servatoris vocem: abalienatus quippe est, atque ultricibus flammis instar pałeæ traditus: Utiliter itaque Dominus noster Jesus Christus auditoribus suis ostendit quanta eos lætitia maneat qui sibi adhærere student, et quantum contra jacturæ, si qui a se resecentur, duplicem salutis modum excogitans. Vel enim gloriae ae vitæ cupiditate, vel ignis supplicii metu ac fuga, toto animi studio ei fortius conjungemur. Agricolam autem Patrem ait, naturæ divinæ inspectionem in nos et curam attribuens, quemadmodum et in superioribus Asius demonstravimus. Ipsum quippe comperiemus esse agricolæ manum, nequaquam ab eo essentia alienam ac dissitam, sed ex ipso et in ipso, queinadmodum et in nobis videre licet. Quod enim cuncta sint per Filium, quasi per manum Patris, 877 ipsum de creaturis loquentem audi: ‹ Manus mea fecit hæc omnia ": tametsi omnia facta sunt per Filium, juxta sanctas Scripturas ". Notandum vero divinum Paulum resectionem quam hic intelligimus, his forte verbis subinnuere: ‹ Vide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem: in te autem 20 | Petr. v, 4 19 Isa. LXVI, 2. so Joan. 1, 3. Αναφανδόν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ταύτης τοι καὶ μόνης ἕνεκα τῆς αἰτίας, ἄμπελον μὲν ἑαυτὸν κατωνομάσθαι φησίν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι σαφῶς, με νον δὲ οὐχὶ καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς κατιδεῖν, ὡς ἐν παχεῖ τε καὶ αἰσθητῷ καὶ φανοτάτῳ λίαν πα ραδείγματι, ὡς τοῖς μὲν αὐτῷ προσηλώσθαι σπου δάζουσι, καὶ ἀπρὶξ ἑλομένοις προσπεφυκέναι, περιέσται καλῶς, τὸ δύνασθαί τε καὶ ἐπιτηδείως ἔχειν, πρὸς τὴν τῆς ἀρετῆς ἀποκύησιν, καὶ καρποφο - ρίας πνευματικῆς, χορηγουμένους δηλονότι, καθάπερ ἐκ μητρὸς τῆς ἀμπέλου, τὴν ἐξ αὐτῆς δύναμιν, εἰς τὸ δύνασθαι καὶ ἐνεργεῖν· τοῖς γε μὴν ἀποσπωμέν νοις ώσπερ, ήτοι διακεκομμένοις, τῆς εἰς αὐτὸν σχέσεως διὰ τοῦ πρὸς δ μὴ δεῖν, καὶ εἰς ἀπῳδὸν τῷ Θεῷ πολιτείαν, οὐδεμία μὲν δύναμις ἐποφθήσεται τῆς εἰς ἀρετὴν ἐπιτηδειό τητος, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦ δύνασθαι τοῖς ἐκ τῆς ἀγαθουρ γίας διαπρέπειν καρποῖς, ἔσται δὲ μᾶλλον, ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀπαραιτήτου λοιπόν, τὸ χρῆναι παμφάγω δαπανᾶσθαι πυρί. Τὸ γὰρ ἄχρηστον εἰς εὐτέ βειαν, ἐπιτήδειόν πως εἰς τὸ δίκας ἀποτιννύειν δο κεῖ, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ τὸ αὐανθὲν ἐν κλήμασι, μόνῳ χρήσιμον ἔσται πυρί. Λάβοις δ' ἂν τῶν εἰρημέ νων ἀναμφίλογόν τε καὶ ἀληθῆ τὴν ἀπόδειξιν, οὐ τὰς τῶν ἀρχαίων ἁγίων περισκοπούμενος κεφαλάς, ἀλλ' αὐτοῖς ἐπαφεὶς τὴν διάνοιαν τοῖς ἁγίοις ἀποστή λοις. Οἱ μὲν γὰρ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης κατ' οὐδένα τρόπον ολιγωρήσαντες, διαμεμενηκότες δὲ ἐν αὐτῷ, καὶ μηδὲν ὅλως προτάττεσθαι τῆς εἰς αὐτὸν εὐσε βείας οιόμενοι δεῖν, γεγόνασι παναοίδιμοι καρ πὸν δὲ τῆς ἑαυτῶν ἀρετῆς ἔδειξαν τὴν οἰκουμένην, καὶ φιλοθέου πολιτείας υπογραμμόν, τὰ καθ' ἑαυτοὺς ἀναθέντες, καθάπερ εἰκόνα τῇ ὑφηλίῳ λαμπραν, τὸν ἀμάραντον τῆς παρὰ Θεῷ δόξης ἐνεδύσαντο στέφανον. Ο δὲ μικροῖς ἀργυρίας σαγηνευθεὶς εἰς ἀπώλειαν, φημὶ δὲ τὸν εὐχερή τε καὶ εὐωνότατον Ἰούδαν, ἀποτμηθεὶς τῆς ἀμπέλου τῆς νοητής, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, κατεξηράνθη τρόπον τινά, τῷ τῆς μαθητείας ἀξιώματι, καὶ τὴν ζωοποιὸν τοῦ πνεύ ματος ποιότητα συναποβαλών. Βέβληται γὰρ ἔξω, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀπηλλοτρίωται γάρ, καὶ πυρὶ τῷ κολάζοντι συρφετού παρεδόθη δίκην. Χρησίμως οὖν ἄρα τοῖς ἀκροωμένοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τήν τε ἐκ τοῦ προσηλώ σθαι σπουδάζειν αὐτῷ παρέδειξεν εὐθυμίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ παρακοπῆναι ζημίαν ἀντιπαρίστησι, διπλούν ἐπινοήσας τῆς σωτηρίας τὸν τρόπον. "Η γὰρ ἐφέσει τῇ πρὸς δόξαν ὁρώσῃ καὶ ζωήν, ήγουν τὸ πυρί κολάζεσθαι παραιτούμενοι τῆς πρὸς αὐτὸν αφείας ολοκλήρῳ τῷ τῆς διανοίας τόνῳ σπουδαιό τερον ἀνεξόμεθα. Γεωργὸν δέ φησι τὸν Πατέρα, τῇ θεία φύσει διδοὺς τῶν καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ἐπίσκεψιν, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διὰ πολλῶν ἡμῖν ἀπεδεί χθη λόγων. Ευρεθήσεται γὰρ ὑπάρχων αὐτὸς τοῦ γεωργοῦντος ἡ χεὶρ, οὐχ ἑτέρα παρ' αὐτὸν νοουμένη, κατά γε τὸ ὁμοούσιον καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ,