és IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καθάπερ οὖν ἔστι καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν οὕτως ἔχον ἰδεῖν. bonitatem Dei, si permanseris in bonitate: alioΟτι γὰρ δι' Υἱοῦ τὰ πάντα, καθάπερ διά χειρὸς τοῦ quin et tu excideris ". Πατρός, αὐτοῦ λέγοντος ἄκουσον περὶ τῶν κτισμάτων· «Η χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα, ο καίτοι τῶν πάντων γεγονότων δι' Υἱοῦ, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, τὴν ἐνα θάδε νοουμένην ἡμῖν ὑπαινίττεται τομήν, εἰ καὶ μὴ ὡς ἄμπελον [ἴσ. ἀμπέλου] τυχόν, οὕτω λέγων· ο "Ιδε οὖν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ· ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας ἀποτομίαν, ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα, ἐὰν επιμείνῃς τῇ χρηστότητι· ἐπεὶ καὶ σὺ ἐκκοπήσῃ.» Ἐὰν μείνητε ἐν ἐμοὶ, καὶ τὰ ῥήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, δ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσε. ται ὑμῖν. Ρίζαν ἔσεσθαί φησιν εὐμενείας αὐτοῖς τῆς ἀνωτά. τω, τὸ προσκολλᾶσθαι φιλεῖν ἀδιατμήτως αὐτῷ, καὶ φυλάττειν ἐν νῷ, καθάπερ τινὰ παρακαταθή την θείαν τε καὶ πνευματικὴν, τὴν ἀκραιφνεστάτην τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, καὶ τῶν ἐπὶ τῇ πίστει δογμάτων τὴν ἀληθῆ τε ὄντως παίδευσιν, καὶ εἰλικρι - νέσιν ἐννοίαις κατωχυρωμένην. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν σύμπας ἂν εἴη τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰ τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περιαθρῆσαι σκοπόν θελήσομεν. Τὸ γὰρ τοῖς αἰτοῦσιν ἀμελλητί διανέμειν τὰ ἀγαθὰ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν Χριστὸν, πῶς οὐχὶ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐγγυᾶσθαι φήσομεν; Τί δὲ δὴ βούλεται πρὸς τούτοις ἡμῖν καὶ τοῦ λόγου τὸ ἀκριβές, έρευνῆσαι δεῖν ὑπολαμβάνω. • Εάν μείνητε, φησὶν, ἐν ἐμοὶ καὶ τὰ βήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, ὅ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσεται ὑμῖν.» Ἐφικτὸν γὰρ ὅλως δοίη τις ἂν τὸ μένειν ἐν Χριστῷ δύνασθαι, μὴ μὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ καὶ τοὺς αὐτοῦ λόγους. Ναὶ δὴ, φαίεν γὰρ ἂν εἰκότως οι φρονήσει διαπρεπέστεροι. Διαμεμνήσθω γὰρ ὁ φιλήκοος, ὅτι τὴν τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης διερευνώμενοι τρόπον, τίς τε εἴη, καὶ ὅπως ἂν γένοιτο καλώς δοκιμάζοντες, διττήν ἐλέγου μεν ἔχειν ὁδὸν, φημὶ δὲ τὴν διὰ πίστεως, τῆς κατά τι γοῦν ἀνυπαιτίου παντελῶς, καὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν πρακτικῆς, ἡ καὶ διὰ τῆς εἰλικρινούς ἀγάπης παρεισκρίνεται. Έχειν δὲ οὕτως ἡμῖν πεπιστευμένων τῶν λόγων, οἱ μὲν οὐ λίαν ἀσφαλῆ καὶ εὐκάθεκτον τὸν τῆς συναφείας, ἤτοι τῆς οἰκειότητος ἐπιτηδεύοντες τρόπον, ψιλὴν τὴν ἐν λόγοις ὁμολογήσαντες πίστιν, τήν γε μὴν διὰ τῶν κατορθωμάτων εἰς τελειότητα μορφουμένην ἀγάπην οὐκ ἐπιδεξάμενοι, μένουσι μὲν ἐν Χριστῷ, κατά γε τὴν ἐκ τοῦ πιστεῦσαι τυχόν οἰκειότητα, καὶ διὰ τοῦ μὴ πρὸς ἑτέραν εξοίχεσθαι λατρείαν. Οὐκέτι δὲ καὶ τοὺς λόγους ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς καταληφθήσονται τοῦ Χριστοῦ. Καὶ οὐχὶ δὴ τοῦτο πάντως φαμέν, ὅτι λήθῃ καταχώσαντες τῶν Εύαγγελέων τὸ κήρυγμα, παντελῶς εἰσι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγῶν ἀμνήμονες, ἀλλ᾽ ὅτι μηδενὸς ἀξιοῦσι λόγου τὴν ἐν Χριστῷ πολιτείαν, ταῖς ἰδίαις τὸ πᾶν ἐπιτρέπον · τες ἡδοναῖς καὶ πρὸς τὸ μόνα φρονεῖν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀχάλινον ἔχοντες τὴν ροπήν, διά τε τοῦτο τῆς νοητῆς καὶ ἁγίας ἀμπέλου κατασπώμενοι, καὶ αὐτοὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν φιλοπαθείαις, τὴν τῆς οἰκειότητας ἀπολακτίζοντες χάριν. Παντὸς δὲ τοιούτου πέρι καὶ αὐτ τὸς ἔφη Χριστός· «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρα at Romn. ΧΙ, » Matth. vit, 21. XV, 7. Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Radicem eis supernæ benevolentiæ fore ait, si sibi inseparabiliter adhæreant, et in animo conservent divinum veluti quoddam ac spiritale de positum, purissimam nempe evangelica discipling et veram fidei dogmatum doctrinam, ac sinceris cogitationibus munitam. In his enim Servatoris omnis sermo versatur, si Evangeliorum scopum attendere velimus. Quod enim Christus bona petentibus incunctanter largiturum se pollicetur, numquid clare admodum istud polliceri dicemus? Quid autem sibi præterea velit, et quæ vera sit loci hujus sententia, investigandum arbitror: • Si manseritis, inquit, in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, et fiet vobis. > Fieri enim omnino posse concedemus ut in Christo quis maneat, non tamen in seipso ejus quoque verba habeat. Ita prorsus cordatiores 10quentur. Meminerit enim studiosus auditor quod, cum dilectionis in Christum rationem indagaremus, et quænam esset quove pacto fieret perscrutaremur, duplicem viam continere diximus, per fdem nimirum omni ex parte inculpabilem atque operosam illam et in agendo positam, quæ et per sinceram charitatem inducitur. Quæ cum ita se habere credamus, quicunque conjunctionis vel necessitudinis modum non admodum constantem, sed levem ac fragilèm colunt, nudis tantum verbis fidem profitentes, adeoque per bonas actiones charitatem ad perfectionen non suscipientes, manent quidem in Christo, nimirum conjunctione fidei, et quia ad alienum cultum ab eo non defleclunt, non jam tamen verba Christi in seipsis haDere deprehendentur. Neque vero 878 dicimus eos evangelicæ prædicationis oblitos verborum Servatoris esse prorsus immemores, sed illecebris voluptatum et efrenata rerum terrenarum cupiditate delinitos, proindeque ab intellectuali et sancta vite avoisos, gratiaque familiaritatis et conjurctionis repudiata, vitam et conversationem in Christo nihili prorsus ducere. De omnibus iis qui ejuscemodi sunt Christus ipse dixit: «Non omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cœlis est "., Quod autem sola fides nisi operum splendore prædita ad conciliandam nobis cum Deo conjunctionem non sufficiat, significat quoque his verbis Christi discipulus: Tu

és IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καθάπερ οὖν ἔστι καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν οὕτως ἔχον ἰδεῖν. bonitatem Dei, si permanseris in bonitate: alioΟτι γὰρ δι' Υἱοῦ τὰ πάντα, καθάπερ διά χειρὸς τοῦ quin et tu excideris ". Πατρός, αὐτοῦ λέγοντος ἄκουσον περὶ τῶν κτισμάτων· «Η χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα, ο καίτοι τῶν πάντων γεγονότων δι' Υἱοῦ, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, τὴν ἐνα θάδε νοουμένην ἡμῖν ὑπαινίττεται τομήν, εἰ καὶ μὴ ὡς ἄμπελον [ἴσ. ἀμπέλου] τυχόν, οὕτω λέγων· ο "Ιδε οὖν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ· ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας ἀποτομίαν, ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα, ἐὰν επιμείνῃς τῇ χρηστότητι· ἐπεὶ καὶ σὺ ἐκκοπήσῃ.» Ἐὰν μείνητε ἐν ἐμοὶ, καὶ τὰ ῥήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, δ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσε. ται ὑμῖν. Ρίζαν ἔσεσθαί φησιν εὐμενείας αὐτοῖς τῆς ἀνωτά. τω, τὸ προσκολλᾶσθαι φιλεῖν ἀδιατμήτως αὐτῷ, καὶ φυλάττειν ἐν νῷ, καθάπερ τινὰ παρακαταθή την θείαν τε καὶ πνευματικὴν, τὴν ἀκραιφνεστάτην τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, καὶ τῶν ἐπὶ τῇ πίστει δογμάτων τὴν ἀληθῆ τε ὄντως παίδευσιν, καὶ εἰλικρι - νέσιν ἐννοίαις κατωχυρωμένην. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν σύμπας ἂν εἴη τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰ τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περιαθρῆσαι σκοπόν θελήσομεν. Τὸ γὰρ τοῖς αἰτοῦσιν ἀμελλητί διανέμειν τὰ ἀγαθὰ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν Χριστὸν, πῶς οὐχὶ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐγγυᾶσθαι φήσομεν; Τί δὲ δὴ βούλεται πρὸς τούτοις ἡμῖν καὶ τοῦ λόγου τὸ ἀκριβές, έρευνῆσαι δεῖν ὑπολαμβάνω. • Εάν μείνητε, φησὶν, ἐν ἐμοὶ καὶ τὰ βήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, ὅ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσεται ὑμῖν.» Ἐφικτὸν γὰρ ὅλως δοίη τις ἂν τὸ μένειν ἐν Χριστῷ δύνασθαι, μὴ μὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ καὶ τοὺς αὐτοῦ λόγους. Ναὶ δὴ, φαίεν γὰρ ἂν εἰκότως οι φρονήσει διαπρεπέστεροι. Διαμεμνήσθω γὰρ ὁ φιλήκοος, ὅτι τὴν τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης διερευνώμενοι τρόπον, τίς τε εἴη, καὶ ὅπως ἂν γένοιτο καλώς δοκιμάζοντες, διττήν ἐλέγου μεν ἔχειν ὁδὸν, φημὶ δὲ τὴν διὰ πίστεως, τῆς κατά τι γοῦν ἀνυπαιτίου παντελῶς, καὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν πρακτικῆς, ἡ καὶ διὰ τῆς εἰλικρινούς ἀγάπης παρεισκρίνεται. Έχειν δὲ οὕτως ἡμῖν πεπιστευμένων τῶν λόγων, οἱ μὲν οὐ λίαν ἀσφαλῆ καὶ εὐκάθεκτον τὸν τῆς συναφείας, ἤτοι τῆς οἰκειότητος ἐπιτηδεύοντες τρόπον, ψιλὴν τὴν ἐν λόγοις ὁμολογήσαντες πίστιν, τήν γε μὴν διὰ τῶν κατορθωμάτων εἰς τελειότητα μορφουμένην ἀγάπην οὐκ ἐπιδεξάμενοι, μένουσι μὲν ἐν Χριστῷ, κατά γε τὴν ἐκ τοῦ πιστεῦσαι τυχόν οἰκειότητα, καὶ διὰ τοῦ μὴ πρὸς ἑτέραν εξοίχεσθαι λατρείαν. Οὐκέτι δὲ καὶ τοὺς λόγους ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς καταληφθήσονται τοῦ Χριστοῦ. Καὶ οὐχὶ δὴ τοῦτο πάντως φαμέν, ὅτι λήθῃ καταχώσαντες τῶν Εύαγγελέων τὸ κήρυγμα, παντελῶς εἰσι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγῶν ἀμνήμονες, ἀλλ᾽ ὅτι μηδενὸς ἀξιοῦσι λόγου τὴν ἐν Χριστῷ πολιτείαν, ταῖς ἰδίαις τὸ πᾶν ἐπιτρέπον · τες ἡδοναῖς καὶ πρὸς τὸ μόνα φρονεῖν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀχάλινον ἔχοντες τὴν ροπήν, διά τε τοῦτο τῆς νοητῆς καὶ ἁγίας ἀμπέλου κατασπώμενοι, καὶ αὐτοὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν φιλοπαθείαις, τὴν τῆς οἰκειότητας ἀπολακτίζοντες χάριν. Παντὸς δὲ τοιούτου πέρι καὶ αὐτ τὸς ἔφη Χριστός· «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρα at Romn. ΧΙ, » Matth. vit, 21. XV, 7. Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Radicem eis supernæ benevolentiæ fore ait, si sibi inseparabiliter adhæreant, et in animo conservent divinum veluti quoddam ac spiritale de positum, purissimam nempe evangelica discipling et veram fidei dogmatum doctrinam, ac sinceris cogitationibus munitam. In his enim Servatoris omnis sermo versatur, si Evangeliorum scopum attendere velimus. Quod enim Christus bona petentibus incunctanter largiturum se pollicetur, numquid clare admodum istud polliceri dicemus? Quid autem sibi præterea velit, et quæ vera sit loci hujus sententia, investigandum arbitror: • Si manseritis, inquit, in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, et fiet vobis. > Fieri enim omnino posse concedemus ut in Christo quis maneat, non tamen in seipso ejus quoque verba habeat. Ita prorsus cordatiores 10quentur. Meminerit enim studiosus auditor quod, cum dilectionis in Christum rationem indagaremus, et quænam esset quove pacto fieret perscrutaremur, duplicem viam continere diximus, per fdem nimirum omni ex parte inculpabilem atque operosam illam et in agendo positam, quæ et per sinceram charitatem inducitur. Quæ cum ita se habere credamus, quicunque conjunctionis vel necessitudinis modum non admodum constantem, sed levem ac fragilèm colunt, nudis tantum verbis fidem profitentes, adeoque per bonas actiones charitatem ad perfectionen non suscipientes, manent quidem in Christo, nimirum conjunctione fidei, et quia ad alienum cultum ab eo non defleclunt, non jam tamen verba Christi in seipsis haDere deprehendentur. Neque vero 878 dicimus eos evangelicæ prædicationis oblitos verborum Servatoris esse prorsus immemores, sed illecebris voluptatum et efrenata rerum terrenarum cupiditate delinitos, proindeque ab intellectuali et sancta vite avoisos, gratiaque familiaritatis et conjurctionis repudiata, vitam et conversationem in Christo nihili prorsus ducere. De omnibus iis qui ejuscemodi sunt Christus ipse dixit: «Non omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cœlis est "., Quod autem sola fides nisi operum splendore prædita ad conciliandam nobis cum Deo conjunctionem non sufficiat, significat quoque his verbis Christi discipulus: Tu

és IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. καθάπερ οὖν ἔστι καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν οὕτως ἔχον ἰδεῖν. bonitatem Dei, si permanseris in bonitate: alioΟτι γὰρ δι' Υἱοῦ τὰ πάντα, καθάπερ διά χειρὸς τοῦ quin et tu excideris ". Πατρός, αὐτοῦ λέγοντος ἄκουσον περὶ τῶν κτισμάτων· «Η χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα, ο καίτοι τῶν πάντων γεγονότων δι' Υἱοῦ, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος, τὴν ἐνα θάδε νοουμένην ἡμῖν ὑπαινίττεται τομήν, εἰ καὶ μὴ ὡς ἄμπελον [ἴσ. ἀμπέλου] τυχόν, οὕτω λέγων· ο "Ιδε οὖν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν Θεοῦ· ἐπὶ μὲν τοὺς πεσόντας ἀποτομίαν, ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα, ἐὰν επιμείνῃς τῇ χρηστότητι· ἐπεὶ καὶ σὺ ἐκκοπήσῃ.» Ἐὰν μείνητε ἐν ἐμοὶ, καὶ τὰ ῥήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, δ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσε. ται ὑμῖν. Ρίζαν ἔσεσθαί φησιν εὐμενείας αὐτοῖς τῆς ἀνωτά. τω, τὸ προσκολλᾶσθαι φιλεῖν ἀδιατμήτως αὐτῷ, καὶ φυλάττειν ἐν νῷ, καθάπερ τινὰ παρακαταθή την θείαν τε καὶ πνευματικὴν, τὴν ἀκραιφνεστάτην τῶν εὐαγγελικῶν παιδευμάτων, καὶ τῶν ἐπὶ τῇ πίστει δογμάτων τὴν ἀληθῆ τε ὄντως παίδευσιν, καὶ εἰλικρι - νέσιν ἐννοίαις κατωχυρωμένην. Ἐν γὰρ δὴ τούτοις ἡμῖν σύμπας ἂν εἴη τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, εἰ τὸν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις περιαθρῆσαι σκοπόν θελήσομεν. Τὸ γὰρ τοῖς αἰτοῦσιν ἀμελλητί διανέμειν τὰ ἀγαθὰ κατεπαγγέλλεσθαι τὸν Χριστὸν, πῶς οὐχὶ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐγγυᾶσθαι φήσομεν; Τί δὲ δὴ βούλεται πρὸς τούτοις ἡμῖν καὶ τοῦ λόγου τὸ ἀκριβές, έρευνῆσαι δεῖν ὑπολαμβάνω. • Εάν μείνητε, φησὶν, ἐν ἐμοὶ καὶ τὰ βήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, ὅ ἐὰν θέλητε αιτήσεσθε, καὶ γενήσεται ὑμῖν.» Ἐφικτὸν γὰρ ὅλως δοίη τις ἂν τὸ μένειν ἐν Χριστῷ δύνασθαι, μὴ μὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ καὶ τοὺς αὐτοῦ λόγους. Ναὶ δὴ, φαίεν γὰρ ἂν εἰκότως οι φρονήσει διαπρεπέστεροι. Διαμεμνήσθω γὰρ ὁ φιλήκοος, ὅτι τὴν τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης διερευνώμενοι τρόπον, τίς τε εἴη, καὶ ὅπως ἂν γένοιτο καλώς δοκιμάζοντες, διττήν ἐλέγου μεν ἔχειν ὁδὸν, φημὶ δὲ τὴν διὰ πίστεως, τῆς κατά τι γοῦν ἀνυπαιτίου παντελῶς, καὶ τῆς κατ' ἐνέργειαν πρακτικῆς, ἡ καὶ διὰ τῆς εἰλικρινούς ἀγάπης παρεισκρίνεται. Έχειν δὲ οὕτως ἡμῖν πεπιστευμένων τῶν λόγων, οἱ μὲν οὐ λίαν ἀσφαλῆ καὶ εὐκάθεκτον τὸν τῆς συναφείας, ἤτοι τῆς οἰκειότητος ἐπιτηδεύοντες τρόπον, ψιλὴν τὴν ἐν λόγοις ὁμολογήσαντες πίστιν, τήν γε μὴν διὰ τῶν κατορθωμάτων εἰς τελειότητα μορφουμένην ἀγάπην οὐκ ἐπιδεξάμενοι, μένουσι μὲν ἐν Χριστῷ, κατά γε τὴν ἐκ τοῦ πιστεῦσαι τυχόν οἰκειότητα, καὶ διὰ τοῦ μὴ πρὸς ἑτέραν εξοίχεσθαι λατρείαν. Οὐκέτι δὲ καὶ τοὺς λόγους ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς καταληφθήσονται τοῦ Χριστοῦ. Καὶ οὐχὶ δὴ τοῦτο πάντως φαμέν, ὅτι λήθῃ καταχώσαντες τῶν Εύαγγελέων τὸ κήρυγμα, παντελῶς εἰσι τῶν τοῦ Σωτῆρος λόγῶν ἀμνήμονες, ἀλλ᾽ ὅτι μηδενὸς ἀξιοῦσι λόγου τὴν ἐν Χριστῷ πολιτείαν, ταῖς ἰδίαις τὸ πᾶν ἐπιτρέπον · τες ἡδοναῖς καὶ πρὸς τὸ μόνα φρονεῖν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀχάλινον ἔχοντες τὴν ροπήν, διά τε τοῦτο τῆς νοητῆς καὶ ἁγίας ἀμπέλου κατασπώμενοι, καὶ αὐτοὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν φιλοπαθείαις, τὴν τῆς οἰκειότητας ἀπολακτίζοντες χάριν. Παντὸς δὲ τοιούτου πέρι καὶ αὐτ τὸς ἔφη Χριστός· «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι· Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρα at Romn. ΧΙ, » Matth. vit, 21. XV, 7. Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Radicem eis supernæ benevolentiæ fore ait, si sibi inseparabiliter adhæreant, et in animo conservent divinum veluti quoddam ac spiritale de positum, purissimam nempe evangelica discipling et veram fidei dogmatum doctrinam, ac sinceris cogitationibus munitam. In his enim Servatoris omnis sermo versatur, si Evangeliorum scopum attendere velimus. Quod enim Christus bona petentibus incunctanter largiturum se pollicetur, numquid clare admodum istud polliceri dicemus? Quid autem sibi præterea velit, et quæ vera sit loci hujus sententia, investigandum arbitror: • Si manseritis, inquit, in me, et verba mea in vobis manserint, quodcunque volueritis, petetis, et fiet vobis. > Fieri enim omnino posse concedemus ut in Christo quis maneat, non tamen in seipso ejus quoque verba habeat. Ita prorsus cordatiores 10quentur. Meminerit enim studiosus auditor quod, cum dilectionis in Christum rationem indagaremus, et quænam esset quove pacto fieret perscrutaremur, duplicem viam continere diximus, per fdem nimirum omni ex parte inculpabilem atque operosam illam et in agendo positam, quæ et per sinceram charitatem inducitur. Quæ cum ita se habere credamus, quicunque conjunctionis vel necessitudinis modum non admodum constantem, sed levem ac fragilèm colunt, nudis tantum verbis fidem profitentes, adeoque per bonas actiones charitatem ad perfectionen non suscipientes, manent quidem in Christo, nimirum conjunctione fidei, et quia ad alienum cultum ab eo non defleclunt, non jam tamen verba Christi in seipsis haDere deprehendentur. Neque vero 878 dicimus eos evangelicæ prædicationis oblitos verborum Servatoris esse prorsus immemores, sed illecebris voluptatum et efrenata rerum terrenarum cupiditate delinitos, proindeque ab intellectuali et sancta vite avoisos, gratiaque familiaritatis et conjurctionis repudiata, vitam et conversationem in Christo nihili prorsus ducere. De omnibus iis qui ejuscemodi sunt Christus ipse dixit: «Non omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cœlis est "., Quod autem sola fides nisi operum splendore prædita ad conciliandam nobis cum Deo conjunctionem non sufficiat, significat quoque his verbis Christi discipulus: Tu

eredis quoniam unus est Deus: et demones νοῖς.» Οτι δὲ μόνη, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ πίστις τῆς ἐκ credunt, et contremiscunt”. At dicet aliquis τῶν ἔργων φαιδρότητος οὐ λαχοῦσα τὴν συνδρομήν, iis qui nudam et solam fidem sibi suffecturam αποχρώντως οὐχ ἕξει εἰς τὸ δύνασθαι προξενεῖν τὴν putant, ut supernam conjunctionem comparare εἰς Θεὸν οἰκειότητα, σημαίνει λέγων καὶ ὁ Χριστοῦ possint: Ergone ipsorum etiam dæmonum cohortes μαθητής· «Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ὁ Θεός· καὶ τὰ δαι ad familiaritatem cum Deo redibunt ex eo quod μόνια πιστεύουσι, καὶ φρίττουσιν.» Εἶτα τῶς ἐρεῖ unum illum esse credunt? At quomodo istud fieri τις ήδη τοῖς ἀρκέσειν αὐτοῖς γυμνήν τε καὶ μόνην potest? Scire enim tantum Deum unum esse, illum οἰομένοις τὴν πίστιν, εἰς τὸ δύνασθαι τὴν ἄνωθεν universi factorem et parentem, est inutile: sed οικειότητα περιποιεῖν· ἄρα καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων pietatis in ipsum gloriam fidei comitem esse debere τὸ στίφος ἀναδραμείται πρὸς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς autumo. Nam qui talis est, etiam in Christo ma- Θεόν, ἐπείπερ οἶδεν ἕνα τε καὶ ὄντα πεπίστευκε; Καὶ net, et ejus verba habere comperietur, juxta id πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Τὸ γὰρ εἰδέναι μόνον ἀχρεῖον, quod in libro Psalmorum tanquam ad Deum di- ὅτι Θεός ἐστιν εἷς ὁ πάντων ποιητής τε καὶ γενεσιουςclum est: c in corde meo abscondi eloquia tua, γός· δεῖν δὲ οἶμαι τῇ πίστει συμπαρομαρτείν καὶ τῆς ut non peccem tibi ". Ut enim ignis in vase εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὸ καύχημα. Ο γὰρ τοιοῦτος καὶ aereo reconditus suum ei calorem utique commu- ἐν Χριστῷ μένει, καὶ ἔχων ὀφθήσεται τοὺς λόγους nicat, sic quæ per omnis virtutis desiderium ja αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν εἰρημένον, ὡς πρὸς anima et corde cœlestem ac divinum serinonem Θεόν· ο Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, mens continet, semper ad illud per eum incalescit. ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.» Ὥσπερ γάρ, εἴ τι; ἐν Scriptum est enim: Ignitum eloquium tuum ἄγγει χαλκῷ πυρὸς ἀπόθοιτο σπέρμα, πάντως δή που vehementer, et servus tuus dilexit illud ".» Qui- καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ θερμότητος ἀποτελέσει μέτοχον cunque igitur, inquit, suas res in his constituit, οὕτως ὁ ἐν ψυχῇ τε καὶ καρδίᾳ τὸν θεῖόν τε καὶ οὐ eoque evectus est gloriæ ut et in me maneat, ράνιον λόγον διακατέχων νοῦς, δι' ἐφέσεως τῆς εἰς meaque apud se verba habeat, incunctanter acceἅπασαν ἀρετὴν, ἀεὶ πρὸς τοῦτο δι' αὐτοῦ θερμαίνεdat, et quodcunque libuerit cum summa libertate ται. Γέγραπται γάρ πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόpetat, et citra moram ullam dabitur ei: nec enim δρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό.» Ο τοίνυν, negabo. Num ergo si mali aliquid petat, illico φησί, καταστήσας ἐν τούτοις τὰ καθ' ἑαυτὸν, καὶ εἰς suscipiet, illudque virtutis amans Deus tribuet? τοῦτο λοιπὸν καυχήματος ἀναβεβηκώς, ὡς ἐν ἐμοί τε μέ Procul sit, quæso, tanta insania! Nihil quippe νί- νειν αὐτὸν, ἔχειν τε παρ' ἑαυτῷ τοὺς ἐμοὺς λόγους, άνtiosi aut inquinati Deus largietur prorsus: sed υποστόλως προσίτω, καὶ ὅπερ ἂν ἔχῃ πρὸς ἡδονὴν ἐξαι 879 cogitandum potius justum et æquum esse τείτω τότε σὺν παρρησίᾳ πολλῇ, καὶ μελλησμοῦ δίχα ut qui manet in Christo, et verba èjus håbet in δοθήσεται αὐτῷ κατανεύσω γὰρ, φησίν. "Αρ' οὖν seipso, præsertim cum bonus sit acpius, ea solum εἴ τις κἄν τι τῶν φαύλων αὐτῇ προαλέστερον λήψεται, velit quae sunt Deo gratissima. Divinum quippe καὶ τούτων ἔσται διανομεὺς ὁ φιλάρετος; Απαγε τῆς serinonem in corde habentibus petere permittit qua: δυσβουλίας, άνθρωπε. Απηχές γὰρ οὐδὲν, ἢ τῶν cum ratione volent, non ignorans eos spiritalium όλως κατηγορουμένων ἀπ' αἰσχρότητι χορηγήσει Θεός· nimirum ac divinorum bonorum participationem ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἐννοήσαι πρεπωδέστερον (ἢ γὰρ οὐκ concupiscere. Cum vero ex his Servator noster ἔσται δίκαιόν τε καὶ ὀρθῶς ἔχον), ὡς ὁ μένων ἐν Christus inprimis statuerit qualem et quibus mo- Χριστῷ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ, πρό ribus praeditum esse illum oporteat qui precatur, δῆλον ὅτι ὅτε καὶ ἀγαθὸς ὢν καὶ ἐπιεικής, μόνα φρο et quæcunque vult a Deo dignus est accipere, noνεῖν ἔγνωκε τὰ θεῷ θυμηρέστατα. Τοῖς γὰρ ἐν καρδίᾳ strum institutum huic conformemus, si benignita- τὸν θεῖον ἔχουσι λόγον, ἅπερ ἂν βούλοιντο καθηκόν tis supernæ compotes fieri velimus. Sin autem, scito τως, επέτρεψεν αἰτεῖν, οὐκ ἀγνοήσας πνευματικών te talem fore, qualem nobis Christus modo signi- δηλονότι καὶ θείων ἀγαθῶν ὀρεκτίαν [γν. ὀρεκτιᾷν] ficavit. Noli repulsam egre pati. Quod si grave τῆς μεθέξεως. Ορισαμένου δὲ διὰ τούτου εὖ μάλα istud tibi videtur, conjungens fidei bonorum operum τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰς τὰ εἴη, καὶ ποδαπός gloriam (hoc enim est in Christo manere, et in τὸν τρόπον ὁ προσευχόμενος, καὶ λαμβάνειν ἀξιῶν, seipso verba ejus habere), securus accedito, et ἅπερ ἂν βούληται παρὰ Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν εἰς τοῦτο citra cunctationem ullam accipies quodcunque po- διαπλάττωμεν πολιτείαν, εἰ τυχεῖν εὐχόμεθα τῆς posceris a Deo. ἄνωθεν εὐμενείας. Εἰ δὲ μή, σαυτὸν οἶσθα γεγονότα τοιοῦτον, ὁποῖον ἡμῖν ἀρτίως ὑπέδειξεν ὁ Χριστός. Μὴ δυσφόρει παρακρουόμενος. Εἰ δέ σοι δοκεῖ τὸ πράγμα φορτικόν, συμπαραζεύξας τῇ πίστει τὰ ἐκ τῆς ἀγαθουργίας καυχήματα (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ μένειν ἐν Χριστῷ, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ), πρόσιθι πεποιθὼς, καὶ λήψῃ καὶ αὐτὸς μελλησμοῦ δίχα 'παντὸς, ὅπερ ἂν αἰτήσῃς παρὰ Θεοῦ. XV, 8. In hoc clarificatus est Pater meus, ul fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. Clarificatum esse dicit suum Patrem ac Deum, ss ibid. 140. 13 Jac, 11, 19. ›› Psal. cxviii, 11. Ἐν τούτῳ ἐδοξάσθη ὁ Πατήρ μου, ἵνα παρ πόν πολύν φέρητε, καὶ γενήσεσθε ἐμοὶ μα θηταί. Δεδοξάσθαι φησὶ τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν,

eredis quoniam unus est Deus: et demones νοῖς.» Οτι δὲ μόνη, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ πίστις τῆς ἐκ credunt, et contremiscunt”. At dicet aliquis τῶν ἔργων φαιδρότητος οὐ λαχοῦσα τὴν συνδρομήν, iis qui nudam et solam fidem sibi suffecturam αποχρώντως οὐχ ἕξει εἰς τὸ δύνασθαι προξενεῖν τὴν putant, ut supernam conjunctionem comparare εἰς Θεὸν οἰκειότητα, σημαίνει λέγων καὶ ὁ Χριστοῦ possint: Ergone ipsorum etiam dæmonum cohortes μαθητής· «Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ὁ Θεός· καὶ τὰ δαι ad familiaritatem cum Deo redibunt ex eo quod μόνια πιστεύουσι, καὶ φρίττουσιν.» Εἶτα τῶς ἐρεῖ unum illum esse credunt? At quomodo istud fieri τις ήδη τοῖς ἀρκέσειν αὐτοῖς γυμνήν τε καὶ μόνην potest? Scire enim tantum Deum unum esse, illum οἰομένοις τὴν πίστιν, εἰς τὸ δύνασθαι τὴν ἄνωθεν universi factorem et parentem, est inutile: sed οικειότητα περιποιεῖν· ἄρα καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων pietatis in ipsum gloriam fidei comitem esse debere τὸ στίφος ἀναδραμείται πρὸς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς autumo. Nam qui talis est, etiam in Christo ma- Θεόν, ἐπείπερ οἶδεν ἕνα τε καὶ ὄντα πεπίστευκε; Καὶ net, et ejus verba habere comperietur, juxta id πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Τὸ γὰρ εἰδέναι μόνον ἀχρεῖον, quod in libro Psalmorum tanquam ad Deum di- ὅτι Θεός ἐστιν εἷς ὁ πάντων ποιητής τε καὶ γενεσιουςclum est: c in corde meo abscondi eloquia tua, γός· δεῖν δὲ οἶμαι τῇ πίστει συμπαρομαρτείν καὶ τῆς ut non peccem tibi ". Ut enim ignis in vase εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὸ καύχημα. Ο γὰρ τοιοῦτος καὶ aereo reconditus suum ei calorem utique commu- ἐν Χριστῷ μένει, καὶ ἔχων ὀφθήσεται τοὺς λόγους nicat, sic quæ per omnis virtutis desiderium ja αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν εἰρημένον, ὡς πρὸς anima et corde cœlestem ac divinum serinonem Θεόν· ο Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, mens continet, semper ad illud per eum incalescit. ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.» Ὥσπερ γάρ, εἴ τι; ἐν Scriptum est enim: Ignitum eloquium tuum ἄγγει χαλκῷ πυρὸς ἀπόθοιτο σπέρμα, πάντως δή που vehementer, et servus tuus dilexit illud ".» Qui- καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ θερμότητος ἀποτελέσει μέτοχον cunque igitur, inquit, suas res in his constituit, οὕτως ὁ ἐν ψυχῇ τε καὶ καρδίᾳ τὸν θεῖόν τε καὶ οὐ eoque evectus est gloriæ ut et in me maneat, ράνιον λόγον διακατέχων νοῦς, δι' ἐφέσεως τῆς εἰς meaque apud se verba habeat, incunctanter acceἅπασαν ἀρετὴν, ἀεὶ πρὸς τοῦτο δι' αὐτοῦ θερμαίνεdat, et quodcunque libuerit cum summa libertate ται. Γέγραπται γάρ πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόpetat, et citra moram ullam dabitur ei: nec enim δρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό.» Ο τοίνυν, negabo. Num ergo si mali aliquid petat, illico φησί, καταστήσας ἐν τούτοις τὰ καθ' ἑαυτὸν, καὶ εἰς suscipiet, illudque virtutis amans Deus tribuet? τοῦτο λοιπὸν καυχήματος ἀναβεβηκώς, ὡς ἐν ἐμοί τε μέ Procul sit, quæso, tanta insania! Nihil quippe νί- νειν αὐτὸν, ἔχειν τε παρ' ἑαυτῷ τοὺς ἐμοὺς λόγους, άνtiosi aut inquinati Deus largietur prorsus: sed υποστόλως προσίτω, καὶ ὅπερ ἂν ἔχῃ πρὸς ἡδονὴν ἐξαι 879 cogitandum potius justum et æquum esse τείτω τότε σὺν παρρησίᾳ πολλῇ, καὶ μελλησμοῦ δίχα ut qui manet in Christo, et verba èjus håbet in δοθήσεται αὐτῷ κατανεύσω γὰρ, φησίν. "Αρ' οὖν seipso, præsertim cum bonus sit acpius, ea solum εἴ τις κἄν τι τῶν φαύλων αὐτῇ προαλέστερον λήψεται, velit quae sunt Deo gratissima. Divinum quippe καὶ τούτων ἔσται διανομεὺς ὁ φιλάρετος; Απαγε τῆς serinonem in corde habentibus petere permittit qua: δυσβουλίας, άνθρωπε. Απηχές γὰρ οὐδὲν, ἢ τῶν cum ratione volent, non ignorans eos spiritalium όλως κατηγορουμένων ἀπ' αἰσχρότητι χορηγήσει Θεός· nimirum ac divinorum bonorum participationem ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἐννοήσαι πρεπωδέστερον (ἢ γὰρ οὐκ concupiscere. Cum vero ex his Servator noster ἔσται δίκαιόν τε καὶ ὀρθῶς ἔχον), ὡς ὁ μένων ἐν Christus inprimis statuerit qualem et quibus mo- Χριστῷ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ, πρό ribus praeditum esse illum oporteat qui precatur, δῆλον ὅτι ὅτε καὶ ἀγαθὸς ὢν καὶ ἐπιεικής, μόνα φρο et quæcunque vult a Deo dignus est accipere, noνεῖν ἔγνωκε τὰ θεῷ θυμηρέστατα. Τοῖς γὰρ ἐν καρδίᾳ strum institutum huic conformemus, si benignita- τὸν θεῖον ἔχουσι λόγον, ἅπερ ἂν βούλοιντο καθηκόν tis supernæ compotes fieri velimus. Sin autem, scito τως, επέτρεψεν αἰτεῖν, οὐκ ἀγνοήσας πνευματικών te talem fore, qualem nobis Christus modo signi- δηλονότι καὶ θείων ἀγαθῶν ὀρεκτίαν [γν. ὀρεκτιᾷν] ficavit. Noli repulsam egre pati. Quod si grave τῆς μεθέξεως. Ορισαμένου δὲ διὰ τούτου εὖ μάλα istud tibi videtur, conjungens fidei bonorum operum τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰς τὰ εἴη, καὶ ποδαπός gloriam (hoc enim est in Christo manere, et in τὸν τρόπον ὁ προσευχόμενος, καὶ λαμβάνειν ἀξιῶν, seipso verba ejus habere), securus accedito, et ἅπερ ἂν βούληται παρὰ Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν εἰς τοῦτο citra cunctationem ullam accipies quodcunque po- διαπλάττωμεν πολιτείαν, εἰ τυχεῖν εὐχόμεθα τῆς posceris a Deo. ἄνωθεν εὐμενείας. Εἰ δὲ μή, σαυτὸν οἶσθα γεγονότα τοιοῦτον, ὁποῖον ἡμῖν ἀρτίως ὑπέδειξεν ὁ Χριστός. Μὴ δυσφόρει παρακρουόμενος. Εἰ δέ σοι δοκεῖ τὸ πράγμα φορτικόν, συμπαραζεύξας τῇ πίστει τὰ ἐκ τῆς ἀγαθουργίας καυχήματα (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ μένειν ἐν Χριστῷ, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ), πρόσιθι πεποιθὼς, καὶ λήψῃ καὶ αὐτὸς μελλησμοῦ δίχα 'παντὸς, ὅπερ ἂν αἰτήσῃς παρὰ Θεοῦ. XV, 8. In hoc clarificatus est Pater meus, ul fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. Clarificatum esse dicit suum Patrem ac Deum, ss ibid. 140. 13 Jac, 11, 19. ›› Psal. cxviii, 11. Ἐν τούτῳ ἐδοξάσθη ὁ Πατήρ μου, ἵνα παρ πόν πολύν φέρητε, καὶ γενήσεσθε ἐμοὶ μα θηταί. Δεδοξάσθαι φησὶ τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν,

eredis quoniam unus est Deus: et demones νοῖς.» Οτι δὲ μόνη, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ πίστις τῆς ἐκ credunt, et contremiscunt”. At dicet aliquis τῶν ἔργων φαιδρότητος οὐ λαχοῦσα τὴν συνδρομήν, iis qui nudam et solam fidem sibi suffecturam αποχρώντως οὐχ ἕξει εἰς τὸ δύνασθαι προξενεῖν τὴν putant, ut supernam conjunctionem comparare εἰς Θεὸν οἰκειότητα, σημαίνει λέγων καὶ ὁ Χριστοῦ possint: Ergone ipsorum etiam dæmonum cohortes μαθητής· «Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ὁ Θεός· καὶ τὰ δαι ad familiaritatem cum Deo redibunt ex eo quod μόνια πιστεύουσι, καὶ φρίττουσιν.» Εἶτα τῶς ἐρεῖ unum illum esse credunt? At quomodo istud fieri τις ήδη τοῖς ἀρκέσειν αὐτοῖς γυμνήν τε καὶ μόνην potest? Scire enim tantum Deum unum esse, illum οἰομένοις τὴν πίστιν, εἰς τὸ δύνασθαι τὴν ἄνωθεν universi factorem et parentem, est inutile: sed οικειότητα περιποιεῖν· ἄρα καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων pietatis in ipsum gloriam fidei comitem esse debere τὸ στίφος ἀναδραμείται πρὸς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς autumo. Nam qui talis est, etiam in Christo ma- Θεόν, ἐπείπερ οἶδεν ἕνα τε καὶ ὄντα πεπίστευκε; Καὶ net, et ejus verba habere comperietur, juxta id πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Τὸ γὰρ εἰδέναι μόνον ἀχρεῖον, quod in libro Psalmorum tanquam ad Deum di- ὅτι Θεός ἐστιν εἷς ὁ πάντων ποιητής τε καὶ γενεσιουςclum est: c in corde meo abscondi eloquia tua, γός· δεῖν δὲ οἶμαι τῇ πίστει συμπαρομαρτείν καὶ τῆς ut non peccem tibi ". Ut enim ignis in vase εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὸ καύχημα. Ο γὰρ τοιοῦτος καὶ aereo reconditus suum ei calorem utique commu- ἐν Χριστῷ μένει, καὶ ἔχων ὀφθήσεται τοὺς λόγους nicat, sic quæ per omnis virtutis desiderium ja αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν εἰρημένον, ὡς πρὸς anima et corde cœlestem ac divinum serinonem Θεόν· ο Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, mens continet, semper ad illud per eum incalescit. ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.» Ὥσπερ γάρ, εἴ τι; ἐν Scriptum est enim: Ignitum eloquium tuum ἄγγει χαλκῷ πυρὸς ἀπόθοιτο σπέρμα, πάντως δή που vehementer, et servus tuus dilexit illud ".» Qui- καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ θερμότητος ἀποτελέσει μέτοχον cunque igitur, inquit, suas res in his constituit, οὕτως ὁ ἐν ψυχῇ τε καὶ καρδίᾳ τὸν θεῖόν τε καὶ οὐ eoque evectus est gloriæ ut et in me maneat, ράνιον λόγον διακατέχων νοῦς, δι' ἐφέσεως τῆς εἰς meaque apud se verba habeat, incunctanter acceἅπασαν ἀρετὴν, ἀεὶ πρὸς τοῦτο δι' αὐτοῦ θερμαίνεdat, et quodcunque libuerit cum summa libertate ται. Γέγραπται γάρ πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόpetat, et citra moram ullam dabitur ei: nec enim δρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό.» Ο τοίνυν, negabo. Num ergo si mali aliquid petat, illico φησί, καταστήσας ἐν τούτοις τὰ καθ' ἑαυτὸν, καὶ εἰς suscipiet, illudque virtutis amans Deus tribuet? τοῦτο λοιπὸν καυχήματος ἀναβεβηκώς, ὡς ἐν ἐμοί τε μέ Procul sit, quæso, tanta insania! Nihil quippe νί- νειν αὐτὸν, ἔχειν τε παρ' ἑαυτῷ τοὺς ἐμοὺς λόγους, άνtiosi aut inquinati Deus largietur prorsus: sed υποστόλως προσίτω, καὶ ὅπερ ἂν ἔχῃ πρὸς ἡδονὴν ἐξαι 879 cogitandum potius justum et æquum esse τείτω τότε σὺν παρρησίᾳ πολλῇ, καὶ μελλησμοῦ δίχα ut qui manet in Christo, et verba èjus håbet in δοθήσεται αὐτῷ κατανεύσω γὰρ, φησίν. "Αρ' οὖν seipso, præsertim cum bonus sit acpius, ea solum εἴ τις κἄν τι τῶν φαύλων αὐτῇ προαλέστερον λήψεται, velit quae sunt Deo gratissima. Divinum quippe καὶ τούτων ἔσται διανομεὺς ὁ φιλάρετος; Απαγε τῆς serinonem in corde habentibus petere permittit qua: δυσβουλίας, άνθρωπε. Απηχές γὰρ οὐδὲν, ἢ τῶν cum ratione volent, non ignorans eos spiritalium όλως κατηγορουμένων ἀπ' αἰσχρότητι χορηγήσει Θεός· nimirum ac divinorum bonorum participationem ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἐννοήσαι πρεπωδέστερον (ἢ γὰρ οὐκ concupiscere. Cum vero ex his Servator noster ἔσται δίκαιόν τε καὶ ὀρθῶς ἔχον), ὡς ὁ μένων ἐν Christus inprimis statuerit qualem et quibus mo- Χριστῷ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ, πρό ribus praeditum esse illum oporteat qui precatur, δῆλον ὅτι ὅτε καὶ ἀγαθὸς ὢν καὶ ἐπιεικής, μόνα φρο et quæcunque vult a Deo dignus est accipere, noνεῖν ἔγνωκε τὰ θεῷ θυμηρέστατα. Τοῖς γὰρ ἐν καρδίᾳ strum institutum huic conformemus, si benignita- τὸν θεῖον ἔχουσι λόγον, ἅπερ ἂν βούλοιντο καθηκόν tis supernæ compotes fieri velimus. Sin autem, scito τως, επέτρεψεν αἰτεῖν, οὐκ ἀγνοήσας πνευματικών te talem fore, qualem nobis Christus modo signi- δηλονότι καὶ θείων ἀγαθῶν ὀρεκτίαν [γν. ὀρεκτιᾷν] ficavit. Noli repulsam egre pati. Quod si grave τῆς μεθέξεως. Ορισαμένου δὲ διὰ τούτου εὖ μάλα istud tibi videtur, conjungens fidei bonorum operum τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰς τὰ εἴη, καὶ ποδαπός gloriam (hoc enim est in Christo manere, et in τὸν τρόπον ὁ προσευχόμενος, καὶ λαμβάνειν ἀξιῶν, seipso verba ejus habere), securus accedito, et ἅπερ ἂν βούληται παρὰ Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν εἰς τοῦτο citra cunctationem ullam accipies quodcunque po- διαπλάττωμεν πολιτείαν, εἰ τυχεῖν εὐχόμεθα τῆς posceris a Deo. ἄνωθεν εὐμενείας. Εἰ δὲ μή, σαυτὸν οἶσθα γεγονότα τοιοῦτον, ὁποῖον ἡμῖν ἀρτίως ὑπέδειξεν ὁ Χριστός. Μὴ δυσφόρει παρακρουόμενος. Εἰ δέ σοι δοκεῖ τὸ πράγμα φορτικόν, συμπαραζεύξας τῇ πίστει τὰ ἐκ τῆς ἀγαθουργίας καυχήματα (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ μένειν ἐν Χριστῷ, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ), πρόσιθι πεποιθὼς, καὶ λήψῃ καὶ αὐτὸς μελλησμοῦ δίχα 'παντὸς, ὅπερ ἂν αἰτήσῃς παρὰ Θεοῦ. XV, 8. In hoc clarificatus est Pater meus, ul fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. Clarificatum esse dicit suum Patrem ac Deum, ss ibid. 140. 13 Jac, 11, 19. ›› Psal. cxviii, 11. Ἐν τούτῳ ἐδοξάσθη ὁ Πατήρ μου, ἵνα παρ πόν πολύν φέρητε, καὶ γενήσεσθε ἐμοὶ μα θηταί. Δεδοξάσθαι φησὶ τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν,

eredis quoniam unus est Deus: et demones νοῖς.» Οτι δὲ μόνη, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ πίστις τῆς ἐκ credunt, et contremiscunt”. At dicet aliquis τῶν ἔργων φαιδρότητος οὐ λαχοῦσα τὴν συνδρομήν, iis qui nudam et solam fidem sibi suffecturam αποχρώντως οὐχ ἕξει εἰς τὸ δύνασθαι προξενεῖν τὴν putant, ut supernam conjunctionem comparare εἰς Θεὸν οἰκειότητα, σημαίνει λέγων καὶ ὁ Χριστοῦ possint: Ergone ipsorum etiam dæmonum cohortes μαθητής· «Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ὁ Θεός· καὶ τὰ δαι ad familiaritatem cum Deo redibunt ex eo quod μόνια πιστεύουσι, καὶ φρίττουσιν.» Εἶτα τῶς ἐρεῖ unum illum esse credunt? At quomodo istud fieri τις ήδη τοῖς ἀρκέσειν αὐτοῖς γυμνήν τε καὶ μόνην potest? Scire enim tantum Deum unum esse, illum οἰομένοις τὴν πίστιν, εἰς τὸ δύνασθαι τὴν ἄνωθεν universi factorem et parentem, est inutile: sed οικειότητα περιποιεῖν· ἄρα καὶ αὐτῶν τῶν δαιμόνων pietatis in ipsum gloriam fidei comitem esse debere τὸ στίφος ἀναδραμείται πρὸς οἰκειότητα τὴν ὡς πρὸς autumo. Nam qui talis est, etiam in Christo ma- Θεόν, ἐπείπερ οἶδεν ἕνα τε καὶ ὄντα πεπίστευκε; Καὶ net, et ejus verba habere comperietur, juxta id πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Τὸ γὰρ εἰδέναι μόνον ἀχρεῖον, quod in libro Psalmorum tanquam ad Deum di- ὅτι Θεός ἐστιν εἷς ὁ πάντων ποιητής τε καὶ γενεσιουςclum est: c in corde meo abscondi eloquia tua, γός· δεῖν δὲ οἶμαι τῇ πίστει συμπαρομαρτείν καὶ τῆς ut non peccem tibi ". Ut enim ignis in vase εἰς αὐτὸν εὐλαβείας τὸ καύχημα. Ο γὰρ τοιοῦτος καὶ aereo reconditus suum ei calorem utique commu- ἐν Χριστῷ μένει, καὶ ἔχων ὀφθήσεται τοὺς λόγους nicat, sic quæ per omnis virtutis desiderium ja αὐτοῦ, κατὰ τὸ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν εἰρημένον, ὡς πρὸς anima et corde cœlestem ac divinum serinonem Θεόν· ο Ἐν τῇ καρδίᾳ μου έκρυψα τὰ λόγια σου, mens continet, semper ad illud per eum incalescit. ὅπως ἂν μὴ ἁμάρτω σοι.» Ὥσπερ γάρ, εἴ τι; ἐν Scriptum est enim: Ignitum eloquium tuum ἄγγει χαλκῷ πυρὸς ἀπόθοιτο σπέρμα, πάντως δή που vehementer, et servus tuus dilexit illud ".» Qui- καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ θερμότητος ἀποτελέσει μέτοχον cunque igitur, inquit, suas res in his constituit, οὕτως ὁ ἐν ψυχῇ τε καὶ καρδίᾳ τὸν θεῖόν τε καὶ οὐ eoque evectus est gloriæ ut et in me maneat, ράνιον λόγον διακατέχων νοῦς, δι' ἐφέσεως τῆς εἰς meaque apud se verba habeat, incunctanter acceἅπασαν ἀρετὴν, ἀεὶ πρὸς τοῦτο δι' αὐτοῦ θερμαίνεdat, et quodcunque libuerit cum summa libertate ται. Γέγραπται γάρ πεπυρωμένον τὸ λόγιόν σου σφόpetat, et citra moram ullam dabitur ei: nec enim δρα, καὶ ὁ δοῦλός σου ἠγάπησεν αὐτό.» Ο τοίνυν, negabo. Num ergo si mali aliquid petat, illico φησί, καταστήσας ἐν τούτοις τὰ καθ' ἑαυτὸν, καὶ εἰς suscipiet, illudque virtutis amans Deus tribuet? τοῦτο λοιπὸν καυχήματος ἀναβεβηκώς, ὡς ἐν ἐμοί τε μέ Procul sit, quæso, tanta insania! Nihil quippe νί- νειν αὐτὸν, ἔχειν τε παρ' ἑαυτῷ τοὺς ἐμοὺς λόγους, άνtiosi aut inquinati Deus largietur prorsus: sed υποστόλως προσίτω, καὶ ὅπερ ἂν ἔχῃ πρὸς ἡδονὴν ἐξαι 879 cogitandum potius justum et æquum esse τείτω τότε σὺν παρρησίᾳ πολλῇ, καὶ μελλησμοῦ δίχα ut qui manet in Christo, et verba èjus håbet in δοθήσεται αὐτῷ κατανεύσω γὰρ, φησίν. "Αρ' οὖν seipso, præsertim cum bonus sit acpius, ea solum εἴ τις κἄν τι τῶν φαύλων αὐτῇ προαλέστερον λήψεται, velit quae sunt Deo gratissima. Divinum quippe καὶ τούτων ἔσται διανομεὺς ὁ φιλάρετος; Απαγε τῆς serinonem in corde habentibus petere permittit qua: δυσβουλίας, άνθρωπε. Απηχές γὰρ οὐδὲν, ἢ τῶν cum ratione volent, non ignorans eos spiritalium όλως κατηγορουμένων ἀπ' αἰσχρότητι χορηγήσει Θεός· nimirum ac divinorum bonorum participationem ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον ἐννοήσαι πρεπωδέστερον (ἢ γὰρ οὐκ concupiscere. Cum vero ex his Servator noster ἔσται δίκαιόν τε καὶ ὀρθῶς ἔχον), ὡς ὁ μένων ἐν Christus inprimis statuerit qualem et quibus mo- Χριστῷ, καὶ ἔχων ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ, πρό ribus praeditum esse illum oporteat qui precatur, δῆλον ὅτι ὅτε καὶ ἀγαθὸς ὢν καὶ ἐπιεικής, μόνα φρο et quæcunque vult a Deo dignus est accipere, noνεῖν ἔγνωκε τὰ θεῷ θυμηρέστατα. Τοῖς γὰρ ἐν καρδίᾳ strum institutum huic conformemus, si benignita- τὸν θεῖον ἔχουσι λόγον, ἅπερ ἂν βούλοιντο καθηκόν tis supernæ compotes fieri velimus. Sin autem, scito τως, επέτρεψεν αἰτεῖν, οὐκ ἀγνοήσας πνευματικών te talem fore, qualem nobis Christus modo signi- δηλονότι καὶ θείων ἀγαθῶν ὀρεκτίαν [γν. ὀρεκτιᾷν] ficavit. Noli repulsam egre pati. Quod si grave τῆς μεθέξεως. Ορισαμένου δὲ διὰ τούτου εὖ μάλα istud tibi videtur, conjungens fidei bonorum operum τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰς τὰ εἴη, καὶ ποδαπός gloriam (hoc enim est in Christo manere, et in τὸν τρόπον ὁ προσευχόμενος, καὶ λαμβάνειν ἀξιῶν, seipso verba ejus habere), securus accedito, et ἅπερ ἂν βούληται παρὰ Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν εἰς τοῦτο citra cunctationem ullam accipies quodcunque po- διαπλάττωμεν πολιτείαν, εἰ τυχεῖν εὐχόμεθα τῆς posceris a Deo. ἄνωθεν εὐμενείας. Εἰ δὲ μή, σαυτὸν οἶσθα γεγονότα τοιοῦτον, ὁποῖον ἡμῖν ἀρτίως ὑπέδειξεν ὁ Χριστός. Μὴ δυσφόρει παρακρουόμενος. Εἰ δέ σοι δοκεῖ τὸ πράγμα φορτικόν, συμπαραζεύξας τῇ πίστει τὰ ἐκ τῆς ἀγαθουργίας καυχήματα (τοῦτο γὰρ ἐστι τὸ μένειν ἐν Χριστῷ, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τοὺς λόγους αὐτοῦ), πρόσιθι πεποιθὼς, καὶ λήψῃ καὶ αὐτὸς μελλησμοῦ δίχα 'παντὸς, ὅπερ ἂν αἰτήσῃς παρὰ Θεοῦ. XV, 8. In hoc clarificatus est Pater meus, ul fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. Clarificatum esse dicit suum Patrem ac Deum, ss ibid. 140. 13 Jac, 11, 19. ›› Psal. cxviii, 11. Ἐν τούτῳ ἐδοξάσθη ὁ Πατήρ μου, ἵνα παρ πόν πολύν φέρητε, καὶ γενήσεσθε ἐμοὶ μα θηταί. Δεδοξάσθαι φησὶ τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἐπ' ἀσυγκρίτῳ δικαίως θαυμαζόμενον ἀγαθότητι, καὶ quippe qui ob incomparabilem bonitatem in admiraτῆς εἰς ἄκρον ιούσης ἡμερότητος καθάπερ τινὰ στέ φανον ἀναδησάμενον τὴν ἀπόδειξιν· «Ηγάπησε γὰρ οὕτω τὸν κόσμον, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Καρπὸς οὖν ἄρα τῆς ἡμερότητος τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός, ἢ πάντων ζωή, πληρουμένη δηλονότι διὰ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἔφη· που, διαλεγόμενος ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα· «Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἔργον τελειώσας, δ δέδωκάς μοι, ἵνα πληρώσω αὐτό.» Εγχειρισάμενος γὰρ παρὰ τοῦ Πατρὸς ὥσπερ τὴν ἁπάντων ἡμῶν σωτηρίαν ὁ Μονογενής, εὖ μάλα κατώρθωκεν, οὐκ ἐν ὑπουργίας τάξει παρα ληφθεὶς, ἀλλ᾽ αὐτοσοφία, καὶ δύναμις τοῦ φύσαντος ὑπάρχων, ἧς καὶ δίχα γένοιτο τὸ παράπαν οὐδέν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν, ἐξαιρέτως δὲ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Καὶ γοῦν ἡ μακάριος Δαβὶδ τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων τὴν οἰκονομίαν, καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς τὴν κατόρθωσιν ἐπιτρέπεσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ Πατρός, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχοντι δυνάμει καὶ σοφίᾳ αὐτοῦ, παρακαλεῖ λέγων ποτὲ μέν· ε. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου· δυνάμωσον, δ' Θεός, τοῦτο 8 κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ο ποτὲ δὲ πάλιν· . Ὁ Θεὸς, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δός. • Εργον γὰρ ἦν μόνου τοῦ συμβασιλεύοντος τῷ Θεῷ καὶ Πα τρί, τὸ πᾶσαν κατεφθαρμένην ἐπανορθῶσαι τὴν γῆν, καὶ ἀναμορφῶσαι δύνασθαι πρὸς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς. Εδοξάσθη τοιγαροῦν ὁ Πατήρ μου ἐπιδοὺς ἀντίλυτρον τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὸν ἴδιον ἑαυτοῦ Υἱόν, εὖτ δοκήσας ἰδεῖν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὸν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, οὐχ ἵνα τι τῶν ἀγαθῶν τῇ ἰδίᾳ κατορθώσῃ φύσει (παντέλειος γὰρ καὶ ἀπροσδεής, ἁπάντων ἔχων τὸ κράτος), ἀλλ᾽ ἵνα ὑμεῖς πλείονα καρπόν φέρητε, καὶ γένησθε ἐμοὶ μαθηταί. Εἰ μὴ γὰρ γέγονεν ἄν θρωπος, οὐδ' ἂν ὅλως ἡμεῖς τῆς πρὸς αὐτὸν συμφυΐας ἠξιωμένοι, καὶ κλημάτων δίκην ἐμπεφυκότες, καὶ δύναμιν εἰς καρποφορίαν ποριζόμενοι παρ' αυ τοῦ, διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἀπετέκομεν ἂν τὸν τῆς θεοφιλούς πολιτείες καρπὸν, ὃν καὶ πολὺν ὀνομάζει, τὸν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας ὀπίσω τιθεὶς, ἐν ἐλάττοσιν εἶναι δηλῶν. • Τετελείωσε γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς ἁγίους έφασκε μαθητάς, μᾶλλον δὲ πρὸς ἅπαντας ἡμᾶς, οι διὰ πίστεως καὶ τῆς εἰσάπαν ἀγάπης αὐτῷ κεκλήμεθα· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Καὶ πάλιν ο Πας Γραμματεὺς μαθητευθείς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει έχ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ο καθάπερ γὰρ ἐκ θησαυροῦ τῆς καρδίας τὰ Μωσαϊκά διηγή ματα, καὶ τῶν ἀρχαίων συγγραμμάτων τὴν μνήμην. “Ο γε μὴν κατήκοος τε καὶ εὐμαθὴς καὶ τῆς εὐαγγελικῆς δαδουχίας ἀνάπλεως, πολὺς καὶ διπλοῦς εἰς πλούτον, τὸν ἐν Πνεύματι δὲ δηλονότι φημί. Νέα γὰρ tione jure sit habitus, et ex illa celebratione sunimæ benignitatis corona veluti quadam ornatus: •Sic enim dilexit mundum, sicut scriptum est, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereal, sed habeat vitam æternam s. Fructus igitur bonitatis Dei ac Patris, vita est omnium, quæ per Christum scilicet impletur. Ideoque ipse ad Deum et Patrem suum loquens alicubi dixit: Ego te clarificavi, opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam ". > Acceptam enim a Patre quodammodo universorum salutem rite peregit Unigenitus, non ministri loco assumptus, sed ipsamet Patris sapientia et virtus exsistens geniLoris, sine qua fieri nihil plane potest. Omnia quippe per ipsum, juxta sanctum evangelistan, sed nos eximio quodam modo. Unde beatus David nostrarum rerum dispensationem et vitæ universorum perfectionem Filio a Patre mandari, utpote cum sit virtus ejus et sapientia ", hortatur dicens, Diodo quidem: «Manda, Deus, virtuti tuæ; couArma hoc, Deus, 830.quodl perfecisti in nobis 3; modo rursus: «Deus, judicium tuum regi da 4. Opus euim est ejus unius qui simul cum Deo ac Patre regnat, universam terram corruptam instaurare, et ad id quod erat initio, reformare posse. Clarificatus igitur est Pater meus dato proprio Filio in pretium redemptionis vitæ mundi hujus, quando placuit in humana carne videre me qui supra omnem creaturam sum, non ut aliquid boni suæ naturæ conciliaret (perfectissimus enim est ac nullius rei indigus, omnia polestate sua continens), sed ut vos uberiorem fructum aferatis, et efficiamini mei discipuli. Nisi enim homo factus esset, neutiquam certe nos ejus honorati cognatione, et palmitum instar ei affixi, et ad fructus producendos ab eo donati per participationem Spiritus, piæ conversationis fructum pareremus, quem et plurimum nominat, legalem cultum huic posiponens, et minorem esse demonstrans. Nihil enim ad perfectum adduxit lex, › juxta Pauli sententiam ". Idcirco ad sanctos discipulos aiebat, imo vero potius ad nos omnes, qui per fidem et omnimodam charitatem ei adhæremus: ‹ Amen, amen dico vobis, nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum calorum. Et rursus: e Omnis Scriba doctus in regno cœlorum, similis est ho‐ mini diviti qui profert de thesauro suo nova et vetera “: › e thesauro cordis nimirum, Mosaicam bistoriam et veterum scriptorum memoriam. Docilis autem et evangelicæ illustrationis plenus, copiosus, et duplo ditior est, spiritalibus nempe divitiis. Nova enim profert et vetera, legis umbran: nimirum, et vim cultus legalis in evangelica vitæ formam transferens. Quod enim lex per ſiguras significabat, hoc Christus in veritate, nude et aperte. 39 Psal. lxvit, 29. 60 Psal, Lxxi, 1. οι Hebr. 06 Joan. 118. 16. s Joan. xvii, 4. 30 ] Cor. 1, 21. 18. * Matth. v, 20. 63 Matth. xus, 32.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἐπ' ἀσυγκρίτῳ δικαίως θαυμαζόμενον ἀγαθότητι, καὶ quippe qui ob incomparabilem bonitatem in admiraτῆς εἰς ἄκρον ιούσης ἡμερότητος καθάπερ τινὰ στέ φανον ἀναδησάμενον τὴν ἀπόδειξιν· «Ηγάπησε γὰρ οὕτω τὸν κόσμον, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Καρπὸς οὖν ἄρα τῆς ἡμερότητος τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός, ἢ πάντων ζωή, πληρουμένη δηλονότι διὰ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἔφη· που, διαλεγόμενος ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα· «Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἔργον τελειώσας, δ δέδωκάς μοι, ἵνα πληρώσω αὐτό.» Εγχειρισάμενος γὰρ παρὰ τοῦ Πατρὸς ὥσπερ τὴν ἁπάντων ἡμῶν σωτηρίαν ὁ Μονογενής, εὖ μάλα κατώρθωκεν, οὐκ ἐν ὑπουργίας τάξει παρα ληφθεὶς, ἀλλ᾽ αὐτοσοφία, καὶ δύναμις τοῦ φύσαντος ὑπάρχων, ἧς καὶ δίχα γένοιτο τὸ παράπαν οὐδέν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ, κατὰ τὸν ἅγιον εὐαγγελιστὴν, ἐξαιρέτως δὲ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς. Καὶ γοῦν ἡ μακάριος Δαβὶδ τῶν καθ' ἡμᾶς πραγμάτων τὴν οἰκονομίαν, καὶ τῆς ἁπάντων ζωῆς τὴν κατόρθωσιν ἐπιτρέπεσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ Πατρός, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχοντι δυνάμει καὶ σοφίᾳ αὐτοῦ, παρακαλεῖ λέγων ποτὲ μέν· ε. Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου· δυνάμωσον, δ' Θεός, τοῦτο 8 κατειργάσω ἐν ἡμῖν, ο ποτὲ δὲ πάλιν· . Ὁ Θεὸς, τὸ κρίμα σου τῷ βασιλεῖ δός. • Εργον γὰρ ἦν μόνου τοῦ συμβασιλεύοντος τῷ Θεῷ καὶ Πα τρί, τὸ πᾶσαν κατεφθαρμένην ἐπανορθῶσαι τὴν γῆν, καὶ ἀναμορφῶσαι δύνασθαι πρὸς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς. Εδοξάσθη τοιγαροῦν ὁ Πατήρ μου ἐπιδοὺς ἀντίλυτρον τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τὸν ἴδιον ἑαυτοῦ Υἱόν, εὖτ δοκήσας ἰδεῖν ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς τὸν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, οὐχ ἵνα τι τῶν ἀγαθῶν τῇ ἰδίᾳ κατορθώσῃ φύσει (παντέλειος γὰρ καὶ ἀπροσδεής, ἁπάντων ἔχων τὸ κράτος), ἀλλ᾽ ἵνα ὑμεῖς πλείονα καρπόν φέρητε, καὶ γένησθε ἐμοὶ μαθηταί. Εἰ μὴ γὰρ γέγονεν ἄν θρωπος, οὐδ' ἂν ὅλως ἡμεῖς τῆς πρὸς αὐτὸν συμφυΐας ἠξιωμένοι, καὶ κλημάτων δίκην ἐμπεφυκότες, καὶ δύναμιν εἰς καρποφορίαν ποριζόμενοι παρ' αυ τοῦ, διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἀπετέκομεν ἂν τὸν τῆς θεοφιλούς πολιτείες καρπὸν, ὃν καὶ πολὺν ὀνομάζει, τὸν ἐκ τῆς νομικῆς λατρείας ὀπίσω τιθεὶς, ἐν ἐλάττοσιν εἶναι δηλῶν. • Τετελείωσε γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Διὰ τοῦτο πρὸς τοὺς ἁγίους έφασκε μαθητάς, μᾶλλον δὲ πρὸς ἅπαντας ἡμᾶς, οι διὰ πίστεως καὶ τῆς εἰσάπαν ἀγάπης αὐτῷ κεκλήμεθα· «Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλέον τῶν Γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Καὶ πάλιν ο Πας Γραμματεὺς μαθητευθείς τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ πλουσίῳ, ὅστις ἐκβάλλει έχ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά· ο καθάπερ γὰρ ἐκ θησαυροῦ τῆς καρδίας τὰ Μωσαϊκά διηγή ματα, καὶ τῶν ἀρχαίων συγγραμμάτων τὴν μνήμην. “Ο γε μὴν κατήκοος τε καὶ εὐμαθὴς καὶ τῆς εὐαγγελικῆς δαδουχίας ἀνάπλεως, πολὺς καὶ διπλοῦς εἰς πλούτον, τὸν ἐν Πνεύματι δὲ δηλονότι φημί. Νέα γὰρ tione jure sit habitus, et ex illa celebratione sunimæ benignitatis corona veluti quadam ornatus: •Sic enim dilexit mundum, sicut scriptum est, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereal, sed habeat vitam æternam s. Fructus igitur bonitatis Dei ac Patris, vita est omnium, quæ per Christum scilicet impletur. Ideoque ipse ad Deum et Patrem suum loquens alicubi dixit: Ego te clarificavi, opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam ". > Acceptam enim a Patre quodammodo universorum salutem rite peregit Unigenitus, non ministri loco assumptus, sed ipsamet Patris sapientia et virtus exsistens geniLoris, sine qua fieri nihil plane potest. Omnia quippe per ipsum, juxta sanctum evangelistan, sed nos eximio quodam modo. Unde beatus David nostrarum rerum dispensationem et vitæ universorum perfectionem Filio a Patre mandari, utpote cum sit virtus ejus et sapientia ", hortatur dicens, Diodo quidem: «Manda, Deus, virtuti tuæ; couArma hoc, Deus, 830.quodl perfecisti in nobis 3; modo rursus: «Deus, judicium tuum regi da 4. Opus euim est ejus unius qui simul cum Deo ac Patre regnat, universam terram corruptam instaurare, et ad id quod erat initio, reformare posse. Clarificatus igitur est Pater meus dato proprio Filio in pretium redemptionis vitæ mundi hujus, quando placuit in humana carne videre me qui supra omnem creaturam sum, non ut aliquid boni suæ naturæ conciliaret (perfectissimus enim est ac nullius rei indigus, omnia polestate sua continens), sed ut vos uberiorem fructum aferatis, et efficiamini mei discipuli. Nisi enim homo factus esset, neutiquam certe nos ejus honorati cognatione, et palmitum instar ei affixi, et ad fructus producendos ab eo donati per participationem Spiritus, piæ conversationis fructum pareremus, quem et plurimum nominat, legalem cultum huic posiponens, et minorem esse demonstrans. Nihil enim ad perfectum adduxit lex, › juxta Pauli sententiam ". Idcirco ad sanctos discipulos aiebat, imo vero potius ad nos omnes, qui per fidem et omnimodam charitatem ei adhæremus: ‹ Amen, amen dico vobis, nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum calorum. Et rursus: e Omnis Scriba doctus in regno cœlorum, similis est ho‐ mini diviti qui profert de thesauro suo nova et vetera “: › e thesauro cordis nimirum, Mosaicam bistoriam et veterum scriptorum memoriam. Docilis autem et evangelicæ illustrationis plenus, copiosus, et duplo ditior est, spiritalibus nempe divitiis. Nova enim profert et vetera, legis umbran: nimirum, et vim cultus legalis in evangelica vitæ formam transferens. Quod enim lex per ſiguras significabat, hoc Christus in veritate, nude et aperte. 39 Psal. lxvit, 29. 60 Psal, Lxxi, 1. οι Hebr. 06 Joan. 118. 16. s Joan. xvii, 4. 30 ] Cor. 1, 21. 18. * Matth. v, 20. 63 Matth. xus, 32.

Ideoque dicebat: • Non veni solvere legem, sed! ἐκβάλλει, καὶ παλαιὰ, τὴν τοῦ νόμου σκιάν, καὶ τῆς adimplere ";» et rursus: • Amen, amen dico ἐν νόμῳ λατρείας τὴν δύναμιν μεταπλάττων εἰς vobis, iɔta unum aut unus apex non præteribit a σχῆμα πολιτείας εὐαγγελικῆς. "Ο γὰρ ἐδήλου διὰ lege, donec omnia Giant ".» Fructus itaque pluri- τῶν τύπων ὁ νόμος. τοῦτο Χριστὸς ἀπημφιεσμένως, mus qui in Spiritu et veritate consistit, evangelici ἐν ἀληθείᾳ. Διὸ καὶ ἔλεγεν· «Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι cultus vis et ratio est, quandoquidem in gloriam τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· ο καὶ πάλιν·. Αμήν, Dei ac Patris homo factus est Unigenitus. Idcirco ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρvero contigit ut et homines ejus discipuli fiereut. ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται.» Καρπός Loquebatur enim veteribus etiam olim per prophe- οὖν ἄρα πολὺς ὁ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, τῆς εὐαγ tas ", ut Deus, sed causa 881 nostri et de nobis γελικῆς λατρείας ἡ δύναμις, ἐπείπερ εἰς δόξαν του dictum est: Et erunt omnes docibiles Dei ". Θεοῦ καὶ Πατρός, ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Μονογενής. Nobis enim qui in eum credidimus alius nemo Συμβέβηκε δὲ διὰ τοῦτο καὶ αὐτοῦ γενέσθαι μαθητάς sermonem ejus annuntiavit, sed nec ejus volunta- τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς. Προσελάσει γὰρ τοῖς ἀρχαιο tum internuntius quisquam fuit, sicuti nempe τέροις, καὶ πάλαι διὰ τῶν προφητῶν ὡς Θεός, ἀλλ' Moses Israelitis in monte Sina, aut post Mosen εἰς ἡμᾶς, καὶ περὶ ἡμῶν ἐλέγετο· ι Καὶ ἔσονται πάν prophetæ sui temporis hominibus; verum ipse τες διδακτοὶ Θεοῦ.» Ἡμῖν γὰρ τοῖς εἰς αὐτὸν πιο nos docuit Christus. Docibiles autem Dei omnes στεύσασιν, οὐχ ἕτερός τις μεσολαβήσας, τὸν παρ' idcirco sumus. Non ergo facti essemus omnino αὐτοῦ διεπόρθμευσε λόγον, ἀλλ' οὐδὲ μεσίτης γέγονε ejus discipuli, nec divini amoris fructum eumque τῶν θελημάτων αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς, καθάπερ ἀμέλει multum ederemus, nisi per benignitatem suam Μωσῆς τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἐν τῷ ὄρει Σινά, ήγουν οι clarificatus esset Pater, cui sic beneplacitum est μετὰ Μωσέα προφῆται τοῖς κατ' αὐτούς, ἀλλ' αὐτὸς in nobis, ut Verbum quod ex ejus substantia proce- ἡμᾶς ἐδίδαξεν ὁ Χριστός. Διδακτοὶ δὲ Θεοῦ διὰ τοῦτο dit hominem fieri voluerit. Sic intelligemus enim, πάντες ἡμεῖς. Οὐκ ἂν οὖν ὅλως αὐτοῦ γεγόναμεν cum in Scripturis divinis audiemus eum dedisse μαθηταί, οὐκ ἂν ἐτέκομεν τὸν τῆς φιλοθεΐας καρπὸν Filium suum. Id enim complacuit ei qui pro nobis καὶ τοῦτον πολύν, εἰ μὴ ἐδοξάσθη δι' ἡμερότητος ὁ pati voluit, proindeque etiam dedisse dicitur, id- Πατὴρ, εὐδοκήσας ἐν ἡμῖν, ὡς καὶ ἄνθρωπον γενέque valde consentanee. σθαι, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα Λόγον. θείας Γραφῆς ὅτι δέδωκε τὸν ἴδιον Υιόν. Συνευδόκησε τοῦτο καὶ δεδωκέναι λέγεται, καὶ μάλα εἰκότως. Νοήσομεν γὰρ οὕτως, ὅτε λεγούσης ἀκούομεν τῆς γὰρ τοῦτο τῷ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἑλομένῳ, καὶ διὰ XV, 9, 10. Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi ros: manete in dilectione mea. Si præcepta mea servaverilis, manebitis in dilectione mea, sicut et ego Patris præcepta servavi, et maneo in ejus dileclione. Καθώς ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἠγάπησα ὑμῖς· μείνατε ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Ἐὰν τὰς εντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς κἀγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μενῶ αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ. Ἰσχνοτέρῳ πάλιν τῷ τῆς διακρίας ὀφθαλμῷ τὰ ἐν τοῖς προκειμένοις ἀθρητέον μυστήρια Βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ ὅλην ἡμῖν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας παραθεὶς τὴν δήλωσιν. Ηγαπῆσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν διισχυρίζεται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀνταγαπῆσαι δὲ οὕτως ἡμᾶς, κατὰ τὸν αὐτ τὸν δηλονότι τρόπον, καθ' ὅνπερ ἂν ἠγαπῆσθαι νοοῖτα καὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήτορος. Εἶτα τί τούτοις ἐπήνεγκεν; Οτι προσήκει μένειν ἡμᾶς ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ πρόφασιν ὥσπερ τινά, καὶ ἀναγκαιοτάτην αἰτίαν ἀποδίδωσι, τοῦ καὶ σφόδρα δικαίως Αγαπῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἡμῖν δὲ αὐτοῖς τοῦτο διακελεύεται, διαμένειν τε οὕτω, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ. Συλο λήβδην ὅσον μὲν οὖν ἔστιν εἰπεῖν, καὶ τὰ ἐν τῷ προς κειμένῳ συνενεγκεῖν ἀθρέως, ἐν τούτοις εὖ μάλα δε δηλώκαμεν. Ἐπειδὴ δὲ οἶμαι δεῖν τὸ δοκοῦν ἔσθ' ὅτε θορυβήσειν οὐ μικρῶς τῶν ἀκεραίων τὸν νοῦν κατεξευμαρίσαι, πάλιν φέρε τὴ λέγωμεν, όπως τε καὶ τίνα τρόπον τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις έκλειψη μεθα νοῦν. Φαίνεται τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, τύπον ὥσπερ τινά, καὶ τῆς εὐαγούς τη λιτείας υπογραμμὸν ἑαυτὸν ἡμῖν παραθεὶς, ἅτε τη 47 Joan. vi, 45. Subtiliore mentis oculo consideranda sunt rursus horum verborum mysteria. Altus quippe est sermo, totiusque, ut verbo dicam, incarnationis rationem nobis aperit, Dilectum enim se a Deo et Patre asserit, nosque sic vicissim diligere, eodem modo scilicet quo et ipse a suo Patre diligi censeatur. Subjecit deinde, manere nos oportere in ejus dilectione. Quinetiam causam quandam eamque necessariam affert cur a Patre diligatur, nempe quod ejus observet præcepta. Quod ipsuni nos facere jubet, et sic manere nos in ejus dilectione. Atque bec verborum istorum compendiosa est expositio. Sed quoniam inde simpliciorum mentein non parum turbatum iri autumo, age rursus dicamus quo pacto sensum horum verborum assequamur. Videtur Dominus noster Jesus Christus typum veluti quemdam et sanctæ conversationis exemplum seipsum nobis proponere, maxime cum fuerit sub lege, et nostræ paupertatis conditionem assumere non dedignatus sit, ut 882 nostris moribus singulari consilio conformatus, suis exemplo suo dux et auctor esset insoli et nobis inaccessæ prorsus conversationis, Ubinam ergo aut quale Patris ss ibid. 18. * Hebr. 1, * Matth. v, 17.

Ideoque dicebat: • Non veni solvere legem, sed! ἐκβάλλει, καὶ παλαιὰ, τὴν τοῦ νόμου σκιάν, καὶ τῆς adimplere ";» et rursus: • Amen, amen dico ἐν νόμῳ λατρείας τὴν δύναμιν μεταπλάττων εἰς vobis, iɔta unum aut unus apex non præteribit a σχῆμα πολιτείας εὐαγγελικῆς. "Ο γὰρ ἐδήλου διὰ lege, donec omnia Giant ".» Fructus itaque pluri- τῶν τύπων ὁ νόμος. τοῦτο Χριστὸς ἀπημφιεσμένως, mus qui in Spiritu et veritate consistit, evangelici ἐν ἀληθείᾳ. Διὸ καὶ ἔλεγεν· «Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι cultus vis et ratio est, quandoquidem in gloriam τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι· ο καὶ πάλιν·. Αμήν, Dei ac Patris homo factus est Unigenitus. Idcirco ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἰῶτα ἐν, ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρvero contigit ut et homines ejus discipuli fiereut. ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται.» Καρπός Loquebatur enim veteribus etiam olim per prophe- οὖν ἄρα πολὺς ὁ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, τῆς εὐαγ tas ", ut Deus, sed causa 881 nostri et de nobis γελικῆς λατρείας ἡ δύναμις, ἐπείπερ εἰς δόξαν του dictum est: Et erunt omnes docibiles Dei ". Θεοῦ καὶ Πατρός, ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Μονογενής. Nobis enim qui in eum credidimus alius nemo Συμβέβηκε δὲ διὰ τοῦτο καὶ αὐτοῦ γενέσθαι μαθητάς sermonem ejus annuntiavit, sed nec ejus volunta- τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς. Προσελάσει γὰρ τοῖς ἀρχαιο tum internuntius quisquam fuit, sicuti nempe τέροις, καὶ πάλαι διὰ τῶν προφητῶν ὡς Θεός, ἀλλ' Moses Israelitis in monte Sina, aut post Mosen εἰς ἡμᾶς, καὶ περὶ ἡμῶν ἐλέγετο· ι Καὶ ἔσονται πάν prophetæ sui temporis hominibus; verum ipse τες διδακτοὶ Θεοῦ.» Ἡμῖν γὰρ τοῖς εἰς αὐτὸν πιο nos docuit Christus. Docibiles autem Dei omnes στεύσασιν, οὐχ ἕτερός τις μεσολαβήσας, τὸν παρ' idcirco sumus. Non ergo facti essemus omnino αὐτοῦ διεπόρθμευσε λόγον, ἀλλ' οὐδὲ μεσίτης γέγονε ejus discipuli, nec divini amoris fructum eumque τῶν θελημάτων αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς, καθάπερ ἀμέλει multum ederemus, nisi per benignitatem suam Μωσῆς τοῖς ἐξ Ισραήλ, ἐν τῷ ὄρει Σινά, ήγουν οι clarificatus esset Pater, cui sic beneplacitum est μετὰ Μωσέα προφῆται τοῖς κατ' αὐτούς, ἀλλ' αὐτὸς in nobis, ut Verbum quod ex ejus substantia proce- ἡμᾶς ἐδίδαξεν ὁ Χριστός. Διδακτοὶ δὲ Θεοῦ διὰ τοῦτο dit hominem fieri voluerit. Sic intelligemus enim, πάντες ἡμεῖς. Οὐκ ἂν οὖν ὅλως αὐτοῦ γεγόναμεν cum in Scripturis divinis audiemus eum dedisse μαθηταί, οὐκ ἂν ἐτέκομεν τὸν τῆς φιλοθεΐας καρπὸν Filium suum. Id enim complacuit ei qui pro nobis καὶ τοῦτον πολύν, εἰ μὴ ἐδοξάσθη δι' ἡμερότητος ὁ pati voluit, proindeque etiam dedisse dicitur, id- Πατὴρ, εὐδοκήσας ἐν ἡμῖν, ὡς καὶ ἄνθρωπον γενέque valde consentanee. σθαι, τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα Λόγον. θείας Γραφῆς ὅτι δέδωκε τὸν ἴδιον Υιόν. Συνευδόκησε τοῦτο καὶ δεδωκέναι λέγεται, καὶ μάλα εἰκότως. Νοήσομεν γὰρ οὕτως, ὅτε λεγούσης ἀκούομεν τῆς γὰρ τοῦτο τῷ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν ἑλομένῳ, καὶ διὰ XV, 9, 10. Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi ros: manete in dilectione mea. Si præcepta mea servaverilis, manebitis in dilectione mea, sicut et ego Patris præcepta servavi, et maneo in ejus dileclione. Καθώς ἠγάπησέ με ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἠγάπησα ὑμῖς· μείνατε ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Ἐὰν τὰς εντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς κἀγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μενῶ αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ. Ἰσχνοτέρῳ πάλιν τῷ τῆς διακρίας ὀφθαλμῷ τὰ ἐν τοῖς προκειμένοις ἀθρητέον μυστήρια Βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ ὅλην ἡμῖν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας παραθεὶς τὴν δήλωσιν. Ηγαπῆσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν διισχυρίζεται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀνταγαπῆσαι δὲ οὕτως ἡμᾶς, κατὰ τὸν αὐτ τὸν δηλονότι τρόπον, καθ' ὅνπερ ἂν ἠγαπῆσθαι νοοῖτα καὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήτορος. Εἶτα τί τούτοις ἐπήνεγκεν; Οτι προσήκει μένειν ἡμᾶς ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ πρόφασιν ὥσπερ τινά, καὶ ἀναγκαιοτάτην αἰτίαν ἀποδίδωσι, τοῦ καὶ σφόδρα δικαίως Αγαπῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ τηρῆσαι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἡμῖν δὲ αὐτοῖς τοῦτο διακελεύεται, διαμένειν τε οὕτω, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ. Συλο λήβδην ὅσον μὲν οὖν ἔστιν εἰπεῖν, καὶ τὰ ἐν τῷ προς κειμένῳ συνενεγκεῖν ἀθρέως, ἐν τούτοις εὖ μάλα δε δηλώκαμεν. Ἐπειδὴ δὲ οἶμαι δεῖν τὸ δοκοῦν ἔσθ' ὅτε θορυβήσειν οὐ μικρῶς τῶν ἀκεραίων τὸν νοῦν κατεξευμαρίσαι, πάλιν φέρε τὴ λέγωμεν, όπως τε καὶ τίνα τρόπον τὸν ἐν τοῖς προκειμένοις έκλειψη μεθα νοῦν. Φαίνεται τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, τύπον ὥσπερ τινά, καὶ τῆς εὐαγούς τη λιτείας υπογραμμὸν ἑαυτὸν ἡμῖν παραθεὶς, ἅτε τη 47 Joan. vi, 45. Subtiliore mentis oculo consideranda sunt rursus horum verborum mysteria. Altus quippe est sermo, totiusque, ut verbo dicam, incarnationis rationem nobis aperit, Dilectum enim se a Deo et Patre asserit, nosque sic vicissim diligere, eodem modo scilicet quo et ipse a suo Patre diligi censeatur. Subjecit deinde, manere nos oportere in ejus dilectione. Quinetiam causam quandam eamque necessariam affert cur a Patre diligatur, nempe quod ejus observet præcepta. Quod ipsuni nos facere jubet, et sic manere nos in ejus dilectione. Atque bec verborum istorum compendiosa est expositio. Sed quoniam inde simpliciorum mentein non parum turbatum iri autumo, age rursus dicamus quo pacto sensum horum verborum assequamur. Videtur Dominus noster Jesus Christus typum veluti quemdam et sanctæ conversationis exemplum seipsum nobis proponere, maxime cum fuerit sub lege, et nostræ paupertatis conditionem assumere non dedignatus sit, ut 882 nostris moribus singulari consilio conformatus, suis exemplo suo dux et auctor esset insoli et nobis inaccessæ prorsus conversationis, Ubinam ergo aut quale Patris ss ibid. 18. * Hebr. 1, * Matth. v, 17.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. diligi dicatur, quærendum venit. Adsit ergo Panlus sapientissimus, deque eo doceat, quod ‹ Cum in forma Dei esset, seipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similimdinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Ilumiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen: “.» Audisti quo pacto, licet Deus verus esset, utpote etiam conformis Patri a quo genitus est, humiliavít tamen semetipsum, factus obediens usque ad mortem? Nam cum Deus ac Pater omne genus hominum corruptum salvare statuisset, neque id ab ulla creatura fieri posset, cum creaturarum vires omnes longe excederet, ipse dispensationen illam subiit, quippe cum Dei ac Patris voluntatem Deus unigenitus agnosceret. Sic autem in subje ctionem, voluntariam ultro descendit, ut etiam ad mortein usque, eamque turpissimam, se demitteret. In cruce enim pendere, nonne omnem omnino infamiam superat? Quia vero ista passus est, inquit, idcirco Deus superexaltavit eum. Habes igitur in subjectione voluntaria voluntatum Patris adimpletionem, quas loco mandatorum Filius apud se esse ait. Nam cum Patris consilia, ut Verbum, intelligat, ejusque profunda scrutetur, imo vero cum sit sapientia ac virtus Patris, voluntatem ejus a:l opus perducit, mandati loco eum habens, atque ita humano.more eam nuncupans. Vide porro etiam hic dilectionis modum. Superexaltavit enim ipsum Deus, inquit. Excelsum jam et gloria redimitum superexaltat et glorificat, tametsi Deus sit secundum naturam, ac verus, ejusdem nempe cum ipso substantiæ, utpote cum non sit e creaturarum NUmero, et idcirco censeatur ac vere sit supra id omne quod mente comprehenditur, adeoque gloriæ Dominus nuncupetur, secundum Scripturas. Enim - vero exaltatur, inquit, et clarificatur. Quo pacto vero, aut quando, aut quomodo? Quando nempe factus est in forma servi, et in humilitatis forma, id est homo sicuti nos. Rursus enim etiam cum carne exaltatur 883 simul cum Patre, et conglorificatur, et dilectus est ab eo, non utique tum priinum cum voluntariam subjectionem implevit, sed hac ratione id intelliges. Quemadmodum enim excelsus cum sit semper, clarificatus tamen et exaltatus dicitur cum factus est homo, divina gloria quantum ad humanitatem spectat destitutus: sic etiam cum a principio, et semper, et perpetuo diligatur, dilectus tamen fuisse dicitur etiam cum carne. Apparuit enim idcirco sicuti nos, id est καὶ διὰ τοῦτο γεγονὼς ὑπὸ νόμον, καὶ τῆς ἡμετέρας mandatum servaverit, aut etiam quomodo ab ipso πτωχείας οὐκ ἀπαξιώσας τὸ μέτρον ἐλεῖν, ἵνα τοῖς ἡμετέροις ἔθεσιν οἰκονομικῶς συναναπλαττόμενος, ὁδηγὸς εὐρεθῇ, καθάπερ ἐν παραδείγμασι τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν, πρὸς ἀνάληψιν πολιτείας, καὶ ζωῆς τῆς ἀήθους ἡμῖν καὶ ἀστιβοῦς παντελῶς. Ποῦ τοιγαροῦν, ἢ ποίαν τοῦ Πατρὸς τετήρηκεν ἐντολὴν, ἢ καὶ τίνα τρόπον ἠγαπῆσθαι λέγεσθαι [ἴσ. λέγεται] παρ' αὐ τοῦ, ζητητέον. Παρέστω τοιγαροῦν Παῦλος ὁ σοφώτα τοῦ, καὶ μυσταγωγείτω λέγων περὶ αὐτοῦ, ὡς Ἐν μορφῇ ὑπῆρχε Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα.» Ακήκας ὅπως, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ σύμμορφος τῷ τεκόντι Πατρί, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος, μέχρι θανάτου; Ἐπειδὴ γὰρ διασῶσαι τὸ κατεφθαρμένον ἐπὶ γῆς γένος ἐβουλεύσατο ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἦν δὲ τοῦτο δι ανῦσαι θέμις τῶν ἐν γενέσει τινί, πᾶσαν ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν τῇ κτίσει δύναμιν ἀναπηδῶντος τοῦ κατορ θώματος, αὐτὸς ὑπέου τὴν οἰκονομίαν, ὁ γινώσκων τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεὸς μονογενής. Κατέβη δὲ οὕτως εἰς ἑκούσιον ὑποταγήν, ὡς καὶ μέχρι θανάτου καθικέσθαι καὶ τούτου ἀτιμοτάτου.. Τὸ γὰρ ἐξηρτῆσθαι σταυροῦ, πῶς ἂν εἴη τίμιον, μᾶλλον δὲ πῶς οὐχ ἁπάσης ἀδοξίας ἐπέκεινα; Ἐπειδὴ δὴ δὲ ταῦτα ὑπέστη, φησὶν, ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. Οὐκοῦν ἔχεις, ἐν μὲν τῇ κατὰ θέλησιν ὑπακοῇ τῶν τοῦ Πατρὸς βουλευμάτων την πλήρω σιν· ἃ καὶ ἐν τάξει ἐντολῶν φησι γενέσθαι πρὸς αὐτὸν ὁ Υἱός. Συνεὶς γὰρ ὡς Λόγος τὰ ἐν Πατρί σκέμματα, καὶ τοῦ τεχόντος αὐτὸν τὰ βάθη διερευ νεόμενος, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Πατρός, εἰς ἔργον ἄγει τὸ δόξαν, εἰς τόπον αὐτὸ τιθεὶς ἐντολῆς, καὶ ὀνομάζων οὕτως ἀνα θρωπινώτερον. Βλέπε δὲ κἂν τούτῳ τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Ὑπερύψωσε γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς, φησί. Τὸν ὑψηλὸν ἤδη καὶ δεδοξασμένον ὑπερυψοῖ καὶ δοξάζειν καίτοι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων οὐχ εἷς τῶν κτισμάτων, κατά γε την ταυτότητα τὴν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, διὰ τοῦτο νου μενός τε καὶ ὧν ἀληθῶς παντὸς ὑψώματος ἐπέκεινα νοητοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης Κύριος, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Αλλά ναί, φησίν, ὑψοῦται καὶ δοξάζεται. Πῶς δὲ, ἢ πότε καὶ τίνα τρόπον; Ὅτε δηλονότι γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ ἐν τῷ τῆς τα πεινώσεως σχήματι, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς. Ανατρέχει γὰρ καὶ μετὰ σαρκὸς εἰς τὸ συνυψοῦσθαι πάλιν, καὶ συνδοξάζεσθαι τῷ Πατρί· ήγαπήθη τε παρ' αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ τότε πρῶτον, ὅτε την ἑκούσιον ὑποταγὴν πεπλήρωκε, νοήσεις δὲ μᾶλλον ἐκείνως. Ονπερ γὰρ τρόπον ὑψηλὸς ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δεδοξασμένος, ὅσον εἰς ἰδίαν φύσιν, δεδοξάσθαι τε καὶ ὑψῶσθαι λέγεται, ότε γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ τῆς • Philipp. ", 6.9. p uncupatus est et factus est homo, ut eum qui olim odio est habitus propter primam illam prævaricationem, et intromissum peccatum, dilectum Deo redderet. Janua enim idcirco, et principium, et via omnium nobis bonorum exstitisse Christus

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. diligi dicatur, quærendum venit. Adsit ergo Panlus sapientissimus, deque eo doceat, quod ‹ Cum in forma Dei esset, seipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similimdinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Ilumiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen: “.» Audisti quo pacto, licet Deus verus esset, utpote etiam conformis Patri a quo genitus est, humiliavít tamen semetipsum, factus obediens usque ad mortem? Nam cum Deus ac Pater omne genus hominum corruptum salvare statuisset, neque id ab ulla creatura fieri posset, cum creaturarum vires omnes longe excederet, ipse dispensationen illam subiit, quippe cum Dei ac Patris voluntatem Deus unigenitus agnosceret. Sic autem in subje ctionem, voluntariam ultro descendit, ut etiam ad mortein usque, eamque turpissimam, se demitteret. In cruce enim pendere, nonne omnem omnino infamiam superat? Quia vero ista passus est, inquit, idcirco Deus superexaltavit eum. Habes igitur in subjectione voluntaria voluntatum Patris adimpletionem, quas loco mandatorum Filius apud se esse ait. Nam cum Patris consilia, ut Verbum, intelligat, ejusque profunda scrutetur, imo vero cum sit sapientia ac virtus Patris, voluntatem ejus a:l opus perducit, mandati loco eum habens, atque ita humano.more eam nuncupans. Vide porro etiam hic dilectionis modum. Superexaltavit enim ipsum Deus, inquit. Excelsum jam et gloria redimitum superexaltat et glorificat, tametsi Deus sit secundum naturam, ac verus, ejusdem nempe cum ipso substantiæ, utpote cum non sit e creaturarum NUmero, et idcirco censeatur ac vere sit supra id omne quod mente comprehenditur, adeoque gloriæ Dominus nuncupetur, secundum Scripturas. Enim - vero exaltatur, inquit, et clarificatur. Quo pacto vero, aut quando, aut quomodo? Quando nempe factus est in forma servi, et in humilitatis forma, id est homo sicuti nos. Rursus enim etiam cum carne exaltatur 883 simul cum Patre, et conglorificatur, et dilectus est ab eo, non utique tum priinum cum voluntariam subjectionem implevit, sed hac ratione id intelliges. Quemadmodum enim excelsus cum sit semper, clarificatus tamen et exaltatus dicitur cum factus est homo, divina gloria quantum ad humanitatem spectat destitutus: sic etiam cum a principio, et semper, et perpetuo diligatur, dilectus tamen fuisse dicitur etiam cum carne. Apparuit enim idcirco sicuti nos, id est καὶ διὰ τοῦτο γεγονὼς ὑπὸ νόμον, καὶ τῆς ἡμετέρας mandatum servaverit, aut etiam quomodo ab ipso πτωχείας οὐκ ἀπαξιώσας τὸ μέτρον ἐλεῖν, ἵνα τοῖς ἡμετέροις ἔθεσιν οἰκονομικῶς συναναπλαττόμενος, ὁδηγὸς εὐρεθῇ, καθάπερ ἐν παραδείγμασι τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν, πρὸς ἀνάληψιν πολιτείας, καὶ ζωῆς τῆς ἀήθους ἡμῖν καὶ ἀστιβοῦς παντελῶς. Ποῦ τοιγαροῦν, ἢ ποίαν τοῦ Πατρὸς τετήρηκεν ἐντολὴν, ἢ καὶ τίνα τρόπον ἠγαπῆσθαι λέγεσθαι [ἴσ. λέγεται] παρ' αὐ τοῦ, ζητητέον. Παρέστω τοιγαροῦν Παῦλος ὁ σοφώτα τοῦ, καὶ μυσταγωγείτω λέγων περὶ αὐτοῦ, ὡς Ἐν μορφῇ ὑπῆρχε Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα.» Ακήκας ὅπως, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ σύμμορφος τῷ τεκόντι Πατρί, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος, μέχρι θανάτου; Ἐπειδὴ γὰρ διασῶσαι τὸ κατεφθαρμένον ἐπὶ γῆς γένος ἐβουλεύσατο ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἦν δὲ τοῦτο δι ανῦσαι θέμις τῶν ἐν γενέσει τινί, πᾶσαν ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν τῇ κτίσει δύναμιν ἀναπηδῶντος τοῦ κατορ θώματος, αὐτὸς ὑπέου τὴν οἰκονομίαν, ὁ γινώσκων τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεὸς μονογενής. Κατέβη δὲ οὕτως εἰς ἑκούσιον ὑποταγήν, ὡς καὶ μέχρι θανάτου καθικέσθαι καὶ τούτου ἀτιμοτάτου.. Τὸ γὰρ ἐξηρτῆσθαι σταυροῦ, πῶς ἂν εἴη τίμιον, μᾶλλον δὲ πῶς οὐχ ἁπάσης ἀδοξίας ἐπέκεινα; Ἐπειδὴ δὴ δὲ ταῦτα ὑπέστη, φησὶν, ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. Οὐκοῦν ἔχεις, ἐν μὲν τῇ κατὰ θέλησιν ὑπακοῇ τῶν τοῦ Πατρὸς βουλευμάτων την πλήρω σιν· ἃ καὶ ἐν τάξει ἐντολῶν φησι γενέσθαι πρὸς αὐτὸν ὁ Υἱός. Συνεὶς γὰρ ὡς Λόγος τὰ ἐν Πατρί σκέμματα, καὶ τοῦ τεχόντος αὐτὸν τὰ βάθη διερευ νεόμενος, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Πατρός, εἰς ἔργον ἄγει τὸ δόξαν, εἰς τόπον αὐτὸ τιθεὶς ἐντολῆς, καὶ ὀνομάζων οὕτως ἀνα θρωπινώτερον. Βλέπε δὲ κἂν τούτῳ τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Ὑπερύψωσε γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς, φησί. Τὸν ὑψηλὸν ἤδη καὶ δεδοξασμένον ὑπερυψοῖ καὶ δοξάζειν καίτοι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων οὐχ εἷς τῶν κτισμάτων, κατά γε την ταυτότητα τὴν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, διὰ τοῦτο νου μενός τε καὶ ὧν ἀληθῶς παντὸς ὑψώματος ἐπέκεινα νοητοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης Κύριος, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Αλλά ναί, φησίν, ὑψοῦται καὶ δοξάζεται. Πῶς δὲ, ἢ πότε καὶ τίνα τρόπον; Ὅτε δηλονότι γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ ἐν τῷ τῆς τα πεινώσεως σχήματι, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς. Ανατρέχει γὰρ καὶ μετὰ σαρκὸς εἰς τὸ συνυψοῦσθαι πάλιν, καὶ συνδοξάζεσθαι τῷ Πατρί· ήγαπήθη τε παρ' αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ τότε πρῶτον, ὅτε την ἑκούσιον ὑποταγὴν πεπλήρωκε, νοήσεις δὲ μᾶλλον ἐκείνως. Ονπερ γὰρ τρόπον ὑψηλὸς ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δεδοξασμένος, ὅσον εἰς ἰδίαν φύσιν, δεδοξάσθαι τε καὶ ὑψῶσθαι λέγεται, ότε γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ τῆς • Philipp. ", 6.9. p uncupatus est et factus est homo, ut eum qui olim odio est habitus propter primam illam prævaricationem, et intromissum peccatum, dilectum Deo redderet. Janua enim idcirco, et principium, et via omnium nobis bonorum exstitisse Christus

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. diligi dicatur, quærendum venit. Adsit ergo Panlus sapientissimus, deque eo doceat, quod ‹ Cum in forma Dei esset, seipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similimdinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Ilumiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen: “.» Audisti quo pacto, licet Deus verus esset, utpote etiam conformis Patri a quo genitus est, humiliavít tamen semetipsum, factus obediens usque ad mortem? Nam cum Deus ac Pater omne genus hominum corruptum salvare statuisset, neque id ab ulla creatura fieri posset, cum creaturarum vires omnes longe excederet, ipse dispensationen illam subiit, quippe cum Dei ac Patris voluntatem Deus unigenitus agnosceret. Sic autem in subje ctionem, voluntariam ultro descendit, ut etiam ad mortein usque, eamque turpissimam, se demitteret. In cruce enim pendere, nonne omnem omnino infamiam superat? Quia vero ista passus est, inquit, idcirco Deus superexaltavit eum. Habes igitur in subjectione voluntaria voluntatum Patris adimpletionem, quas loco mandatorum Filius apud se esse ait. Nam cum Patris consilia, ut Verbum, intelligat, ejusque profunda scrutetur, imo vero cum sit sapientia ac virtus Patris, voluntatem ejus a:l opus perducit, mandati loco eum habens, atque ita humano.more eam nuncupans. Vide porro etiam hic dilectionis modum. Superexaltavit enim ipsum Deus, inquit. Excelsum jam et gloria redimitum superexaltat et glorificat, tametsi Deus sit secundum naturam, ac verus, ejusdem nempe cum ipso substantiæ, utpote cum non sit e creaturarum NUmero, et idcirco censeatur ac vere sit supra id omne quod mente comprehenditur, adeoque gloriæ Dominus nuncupetur, secundum Scripturas. Enim - vero exaltatur, inquit, et clarificatur. Quo pacto vero, aut quando, aut quomodo? Quando nempe factus est in forma servi, et in humilitatis forma, id est homo sicuti nos. Rursus enim etiam cum carne exaltatur 883 simul cum Patre, et conglorificatur, et dilectus est ab eo, non utique tum priinum cum voluntariam subjectionem implevit, sed hac ratione id intelliges. Quemadmodum enim excelsus cum sit semper, clarificatus tamen et exaltatus dicitur cum factus est homo, divina gloria quantum ad humanitatem spectat destitutus: sic etiam cum a principio, et semper, et perpetuo diligatur, dilectus tamen fuisse dicitur etiam cum carne. Apparuit enim idcirco sicuti nos, id est καὶ διὰ τοῦτο γεγονὼς ὑπὸ νόμον, καὶ τῆς ἡμετέρας mandatum servaverit, aut etiam quomodo ab ipso πτωχείας οὐκ ἀπαξιώσας τὸ μέτρον ἐλεῖν, ἵνα τοῖς ἡμετέροις ἔθεσιν οἰκονομικῶς συναναπλαττόμενος, ὁδηγὸς εὐρεθῇ, καθάπερ ἐν παραδείγμασι τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν, πρὸς ἀνάληψιν πολιτείας, καὶ ζωῆς τῆς ἀήθους ἡμῖν καὶ ἀστιβοῦς παντελῶς. Ποῦ τοιγαροῦν, ἢ ποίαν τοῦ Πατρὸς τετήρηκεν ἐντολὴν, ἢ καὶ τίνα τρόπον ἠγαπῆσθαι λέγεσθαι [ἴσ. λέγεται] παρ' αὐ τοῦ, ζητητέον. Παρέστω τοιγαροῦν Παῦλος ὁ σοφώτα τοῦ, καὶ μυσταγωγείτω λέγων περὶ αὐτοῦ, ὡς Ἐν μορφῇ ὑπῆρχε Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος. Τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα.» Ακήκας ὅπως, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ σύμμορφος τῷ τεκόντι Πατρί, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος, μέχρι θανάτου; Ἐπειδὴ γὰρ διασῶσαι τὸ κατεφθαρμένον ἐπὶ γῆς γένος ἐβουλεύσατο ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἦν δὲ τοῦτο δι ανῦσαι θέμις τῶν ἐν γενέσει τινί, πᾶσαν ὥσπερ τὴν ἐνοῦσαν τῇ κτίσει δύναμιν ἀναπηδῶντος τοῦ κατορ θώματος, αὐτὸς ὑπέου τὴν οἰκονομίαν, ὁ γινώσκων τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς Θεὸς μονογενής. Κατέβη δὲ οὕτως εἰς ἑκούσιον ὑποταγήν, ὡς καὶ μέχρι θανάτου καθικέσθαι καὶ τούτου ἀτιμοτάτου.. Τὸ γὰρ ἐξηρτῆσθαι σταυροῦ, πῶς ἂν εἴη τίμιον, μᾶλλον δὲ πῶς οὐχ ἁπάσης ἀδοξίας ἐπέκεινα; Ἐπειδὴ δὴ δὲ ταῦτα ὑπέστη, φησὶν, ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν. Οὐκοῦν ἔχεις, ἐν μὲν τῇ κατὰ θέλησιν ὑπακοῇ τῶν τοῦ Πατρὸς βουλευμάτων την πλήρω σιν· ἃ καὶ ἐν τάξει ἐντολῶν φησι γενέσθαι πρὸς αὐτὸν ὁ Υἱός. Συνεὶς γὰρ ὡς Λόγος τὰ ἐν Πατρί σκέμματα, καὶ τοῦ τεχόντος αὐτὸν τὰ βάθη διερευ νεόμενος, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ σοφία, καὶ ἡ δύναμις τοῦ Πατρός, εἰς ἔργον ἄγει τὸ δόξαν, εἰς τόπον αὐτὸ τιθεὶς ἐντολῆς, καὶ ὀνομάζων οὕτως ἀνα θρωπινώτερον. Βλέπε δὲ κἂν τούτῳ τῆς ἀγάπης τὸ μέτρον. Ὑπερύψωσε γὰρ αὐτὸν ὁ Θεὸς, φησί. Τὸν ὑψηλὸν ἤδη καὶ δεδοξασμένον ὑπερυψοῖ καὶ δοξάζειν καίτοι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ ἀληθινὸς, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων οὐχ εἷς τῶν κτισμάτων, κατά γε την ταυτότητα τὴν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, διὰ τοῦτο νου μενός τε καὶ ὧν ἀληθῶς παντὸς ὑψώματος ἐπέκεινα νοητοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς δόξης Κύριος, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Αλλά ναί, φησίν, ὑψοῦται καὶ δοξάζεται. Πῶς δὲ, ἢ πότε καὶ τίνα τρόπον; Ὅτε δηλονότι γέγονεν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ, καὶ ἐν τῷ τῆς τα πεινώσεως σχήματι, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπος καθ' ἡμᾶς. Ανατρέχει γὰρ καὶ μετὰ σαρκὸς εἰς τὸ συνυψοῦσθαι πάλιν, καὶ συνδοξάζεσθαι τῷ Πατρί· ήγαπήθη τε παρ' αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ τότε πρῶτον, ὅτε την ἑκούσιον ὑποταγὴν πεπλήρωκε, νοήσεις δὲ μᾶλλον ἐκείνως. Ονπερ γὰρ τρόπον ὑψηλὸς ὑπάρχων ἀεὶ, καὶ δεδοξασμένος, ὅσον εἰς ἰδίαν φύσιν, δεδοξάσθαι τε καὶ ὑψῶσθαι λέγεται, ότε γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ τῆς • Philipp. ", 6.9. p uncupatus est et factus est homo, ut eum qui olim odio est habitus propter primam illam prævaricationem, et intromissum peccatum, dilectum Deo redderet. Janua enim idcirco, et principium, et via omnium nobis bonorum exstitisse Christus

dicitur. Numquid ergo demum recte et inculpate θεοπρεπούς δόξης ἔρημος ὤν, ὅσον εἰς ἀνθρωπότητος se dilectum esse ait, ex eo quod præcepta Patris λόγον, οὕτω καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἀεὶ τε καὶ διὰ παντὸς observarit? Numquid tibi mysterii ratio visa est αγαπώμενος, ἠγαπῆσθαι λέγεται καὶ μετὰ σαρκός. dimicilis, et menti tuæ incomprehensibilis dispen- Πέφηνε γὰρ διὰ τοῦτο καθ' ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστι, κεχρηsationis propter nos impletæ altitudo? «At omnia μάτικε καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν πάλαι μεμε præsentia intelligentibus, necnon recta haben- σημένον, διὰ τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν καὶ τὴν ἐν τῷ tibus scientiam, > sicut scriptum est ". Manete μεταξύ παρεισφρήσασαν ἁμαρτίαν, ἀγαπητὸν ἀποSgitur, inquit, in dilectione mea, hoc est, omni τελέσῃ τῷ Θεῷ. Θύρα γὰρ διὰ τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ cura ac studio conamini tali vos me dilectione ὁδὸς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν πεφηνέναι λέγεται donari, qualem ego quoque apud Deum ac Patrem Χριστός. "Αρα δή σοι λοιπὸν ἀνεγκλήτως ἑαυτὸν habeo. Patri quippe me subjeci, ejusque volunta- Αγαπῆσθαί φησι, διὰ τὸ τετηρῆσθαι παρ' αὐτοῦ τὰς tem peregi: ideoque maneo, constanter ab eo di- τοῦ Πατρὸς ἐντολάς; "Αρα μή σοι τραχὺς ὁ τοῦ μυ lectus. Sed si vos mea ipsi quoque præcepta ser- στηρίου κατεφάνη λόγος, καὶ τῆς δι' ἡμᾶς τετελεσμέ vaveritis, eodem utique modo in dilectione mea νης οικονομίας τὸ βάθος μὴ δυσέφικτόν πως τῷ σῷ manebitis. Nultam excusationem pigritiæ in hoc γέγονε νῷ; 'Αλλ' ἔστιν ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ habebitis, nec enim labor mercede carebit. Tan- πάντα τοῖς ἔχουσι γνῶσιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. tum enim dilectionis vobis impertiar, quantum Μείνατε τοίνυν, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ, τοῦτ' habeo ipse a Patre, æqualibus propemodum hono- ἔστι, διὰ σπουδῆς ἁπάσης καὶ προθυμίας ερχόμενος, ribus meorum sermonum custodem coronans. Me διαπραγματεύσασθε τε καὶ ἐπιτηδεύσασθε τὸ τοιαύ quippe superexaltavit Pater, nomenque dedit quod τῆς ἀξιοῦσθαι παρ' ἐμοῦ τῆς ἀγάπης, ὁποίαν ἔχω est super omne nemen. Declaratus enim sum uni- κἀγὼ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Γέγονα μὲν γὰρ versi Deus; sed non accusabor tanta bona vobis ὑπήκοος ἐγώ, καὶ τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἀποinvidisse. Vos enim tametsi homines, ac proinde τελεστής, μένω τε διὰ τοῦτο, καὶ ἀραρότως ἡγαπης servili præditos natura deos ac Dei filios reddidi, μένος. Αλλ' ὅταν γένησθε καὶ αὐτοὶ τῶν ἐμῶν φύ supernaturalibus illustratos dogmatibus per gra- λακες ἐντολῶν, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μενείτε πάνω tiam, in regni mei parten recepi, conformes curτως ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Απροφάσιστον δὲ τὴν pori gloriæ meæ reddidi ", incorruptione ac vita εἰς τοῦτο, φησὶν, ἔξετε ῥαθυμίαν· οὐ γὰρ ἀμισθὲ τὸν ornavi. Sed hæc quidem in spe, et in sæculum ἐπὶ τούτοις ἱδρῶτα διατλήσετε. Φανήσομαι γὰρ τουfuturum servantur. 884 Quid vero inpresentia- αὐτὴν ὑμῖν ἐπιδοὺς τὴν ἀγάπην, ὅσην αὐτὸς ἔχω rum? Numquid illustres et gloria conspicuos red- παρὰ Πατρός, καὶ μονονουχὶ ταῖς ἰσοῤῥόποις τιμαῖς didi et apud pios omnes venerandos vos præstiti? τὸν τῶν ἐμῶν λόγων φύλακα στεφανῶν. Ἐμὲ γὰρ Quippe dæmones impuros increpastis: onnis mor- ὑπερύψωσεν ὁ Πατήρ, εχαρίσατό τε τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ bi, et omnis infirmitatis sanandæ potestatem vobis πᾶν ὄνομα. ᾿Αναδέδειγμαι γὰρ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλ᾽ feci. Pollicitus sum dicens: «Amnen, amen dico vo οὐχ ἁλώσομαι βάσκανος, οὐδὲ τῶν τοιούτων ὑμῖν bis: qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse διαφθονήσας ἀγαθῶν. ᾿Ανθρώπους γὰρ ὄντας, δού faciet, et majora horum faciet ". Hæc sanctis di- λην τε διὰ τοῦτο λαχόντας τὴν φύσιν, θεοὺς καὶ υἱοὺς scipulis ipsum quodammodo dicere putabimus, si ἀπέδειξα Θεοῦ, τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀξιώμασι καταφαιpropositorum verborum sensum apud nos expen- δρύνας διὰ τῆς χάριτος, κοινωνοὺς τῆς ἐμῆς βασιdamus. Ubique vero veritatis dogmatis mentem no- λείας εἰσεδεξάμην, συμμόρφους ἀπέδειξα τῷ σώματι stram submittentes, et quæcunque exponenda sese τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀφθαρσίᾳ τετίμηκα καὶ ζωῇ. offerunt, recte, quoad licet, pietatis artibus ad uli- ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐν ἐλπίσι, καὶ εἰς αἰῶνα τηρεῖται litatem auditorum convertentes, cavebimus ne in τὸν μέλλοντα. Τί δὲ δὴ καὶ εἰς τὸ παρόν; "Αρ' οὐχὶ scandalum stulte incidamus. Scriptum est enim in λαμπρούς, καὶ δεδοξασμένους ἀπέφηνα; σεπτούς libro Psalmorum: Pax multa diligentibus legem δὲ οὐχὶ παρὰ πᾶσι τοῖς φιλοθέοις κατέστησα: Καίτοι tuam, et non est illis scandalumn s τοῖς ἀνοσίοις ἐπετιμήσατε δαίμοσι· πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν, ἐπέτρεψα θεραπεύειν. Ἐπηγγειλάμην, λέγων·. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει.» Ταῦτά πως τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς οἰησόμεθα λέγειν αὐτὸν, τὸν τῶν προκειμένων ἀναματτόμενοι νοῦν. Πανταχοῦ δὲ τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασι τὴν διάνοιαν ὑποζεύξαντες, καὶ τὰ παρεμπίπτοντα τῶν θεωρημάτων, ὡς ἔνι, καλῶς ταῖς εἰς εὐσέβειαν τέχναις εἰς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις λυσιτελές περιτρέποντες, τὸ γοῦν σκανδάλῳ τινὶ περι. πεσεῖν ἀνοήτως διαφευξόμεθα. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· «Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» ‹ XV, 11. Huc locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Facia vitis mentione, et palinitis ab ea avulsi, ac velut ab alına matre resecti, ac proinde inutilis plan: futuri, adeoque igne consumendi, non pa » Prov. viii, 9. " Philipp. 111, 21. οι Joan. ιν, 2. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν μείνῃ, καὶ ἡ χαρὰ ὑμῶν πληρωθῇ. Τὸν περὶ τῆς ἀμπέλου λόγον ἡμῖν εἰσκεκομικώς, εἶτα τὸ ἀποσπώμενον κλῆμα, καὶ οἱονεὶ τῆς τρε φούσης αὐτὸ μητρός διακεκομμένον, ἀχρεῖον μὲν » Psal. cxviii, 163.

dicitur. Numquid ergo demum recte et inculpate θεοπρεπούς δόξης ἔρημος ὤν, ὅσον εἰς ἀνθρωπότητος se dilectum esse ait, ex eo quod præcepta Patris λόγον, οὕτω καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἀεὶ τε καὶ διὰ παντὸς observarit? Numquid tibi mysterii ratio visa est αγαπώμενος, ἠγαπῆσθαι λέγεται καὶ μετὰ σαρκός. dimicilis, et menti tuæ incomprehensibilis dispen- Πέφηνε γὰρ διὰ τοῦτο καθ' ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστι, κεχρηsationis propter nos impletæ altitudo? «At omnia μάτικε καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν πάλαι μεμε præsentia intelligentibus, necnon recta haben- σημένον, διὰ τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν καὶ τὴν ἐν τῷ tibus scientiam, > sicut scriptum est ". Manete μεταξύ παρεισφρήσασαν ἁμαρτίαν, ἀγαπητὸν ἀποSgitur, inquit, in dilectione mea, hoc est, omni τελέσῃ τῷ Θεῷ. Θύρα γὰρ διὰ τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ cura ac studio conamini tali vos me dilectione ὁδὸς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν πεφηνέναι λέγεται donari, qualem ego quoque apud Deum ac Patrem Χριστός. "Αρα δή σοι λοιπὸν ἀνεγκλήτως ἑαυτὸν habeo. Patri quippe me subjeci, ejusque volunta- Αγαπῆσθαί φησι, διὰ τὸ τετηρῆσθαι παρ' αὐτοῦ τὰς tem peregi: ideoque maneo, constanter ab eo di- τοῦ Πατρὸς ἐντολάς; "Αρα μή σοι τραχὺς ὁ τοῦ μυ lectus. Sed si vos mea ipsi quoque præcepta ser- στηρίου κατεφάνη λόγος, καὶ τῆς δι' ἡμᾶς τετελεσμέ vaveritis, eodem utique modo in dilectione mea νης οικονομίας τὸ βάθος μὴ δυσέφικτόν πως τῷ σῷ manebitis. Nultam excusationem pigritiæ in hoc γέγονε νῷ; 'Αλλ' ἔστιν ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ habebitis, nec enim labor mercede carebit. Tan- πάντα τοῖς ἔχουσι γνῶσιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. tum enim dilectionis vobis impertiar, quantum Μείνατε τοίνυν, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ, τοῦτ' habeo ipse a Patre, æqualibus propemodum hono- ἔστι, διὰ σπουδῆς ἁπάσης καὶ προθυμίας ερχόμενος, ribus meorum sermonum custodem coronans. Me διαπραγματεύσασθε τε καὶ ἐπιτηδεύσασθε τὸ τοιαύ quippe superexaltavit Pater, nomenque dedit quod τῆς ἀξιοῦσθαι παρ' ἐμοῦ τῆς ἀγάπης, ὁποίαν ἔχω est super omne nemen. Declaratus enim sum uni- κἀγὼ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Γέγονα μὲν γὰρ versi Deus; sed non accusabor tanta bona vobis ὑπήκοος ἐγώ, καὶ τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἀποinvidisse. Vos enim tametsi homines, ac proinde τελεστής, μένω τε διὰ τοῦτο, καὶ ἀραρότως ἡγαπης servili præditos natura deos ac Dei filios reddidi, μένος. Αλλ' ὅταν γένησθε καὶ αὐτοὶ τῶν ἐμῶν φύ supernaturalibus illustratos dogmatibus per gra- λακες ἐντολῶν, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μενείτε πάνω tiam, in regni mei parten recepi, conformes curτως ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Απροφάσιστον δὲ τὴν pori gloriæ meæ reddidi ", incorruptione ac vita εἰς τοῦτο, φησὶν, ἔξετε ῥαθυμίαν· οὐ γὰρ ἀμισθὲ τὸν ornavi. Sed hæc quidem in spe, et in sæculum ἐπὶ τούτοις ἱδρῶτα διατλήσετε. Φανήσομαι γὰρ τουfuturum servantur. 884 Quid vero inpresentia- αὐτὴν ὑμῖν ἐπιδοὺς τὴν ἀγάπην, ὅσην αὐτὸς ἔχω rum? Numquid illustres et gloria conspicuos red- παρὰ Πατρός, καὶ μονονουχὶ ταῖς ἰσοῤῥόποις τιμαῖς didi et apud pios omnes venerandos vos præstiti? τὸν τῶν ἐμῶν λόγων φύλακα στεφανῶν. Ἐμὲ γὰρ Quippe dæmones impuros increpastis: onnis mor- ὑπερύψωσεν ὁ Πατήρ, εχαρίσατό τε τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ bi, et omnis infirmitatis sanandæ potestatem vobis πᾶν ὄνομα. ᾿Αναδέδειγμαι γὰρ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλ᾽ feci. Pollicitus sum dicens: «Amnen, amen dico vo οὐχ ἁλώσομαι βάσκανος, οὐδὲ τῶν τοιούτων ὑμῖν bis: qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse διαφθονήσας ἀγαθῶν. ᾿Ανθρώπους γὰρ ὄντας, δού faciet, et majora horum faciet ". Hæc sanctis di- λην τε διὰ τοῦτο λαχόντας τὴν φύσιν, θεοὺς καὶ υἱοὺς scipulis ipsum quodammodo dicere putabimus, si ἀπέδειξα Θεοῦ, τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀξιώμασι καταφαιpropositorum verborum sensum apud nos expen- δρύνας διὰ τῆς χάριτος, κοινωνοὺς τῆς ἐμῆς βασιdamus. Ubique vero veritatis dogmatis mentem no- λείας εἰσεδεξάμην, συμμόρφους ἀπέδειξα τῷ σώματι stram submittentes, et quæcunque exponenda sese τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀφθαρσίᾳ τετίμηκα καὶ ζωῇ. offerunt, recte, quoad licet, pietatis artibus ad uli- ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐν ἐλπίσι, καὶ εἰς αἰῶνα τηρεῖται litatem auditorum convertentes, cavebimus ne in τὸν μέλλοντα. Τί δὲ δὴ καὶ εἰς τὸ παρόν; "Αρ' οὐχὶ scandalum stulte incidamus. Scriptum est enim in λαμπρούς, καὶ δεδοξασμένους ἀπέφηνα; σεπτούς libro Psalmorum: Pax multa diligentibus legem δὲ οὐχὶ παρὰ πᾶσι τοῖς φιλοθέοις κατέστησα: Καίτοι tuam, et non est illis scandalumn s τοῖς ἀνοσίοις ἐπετιμήσατε δαίμοσι· πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν, ἐπέτρεψα θεραπεύειν. Ἐπηγγειλάμην, λέγων·. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει.» Ταῦτά πως τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς οἰησόμεθα λέγειν αὐτὸν, τὸν τῶν προκειμένων ἀναματτόμενοι νοῦν. Πανταχοῦ δὲ τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασι τὴν διάνοιαν ὑποζεύξαντες, καὶ τὰ παρεμπίπτοντα τῶν θεωρημάτων, ὡς ἔνι, καλῶς ταῖς εἰς εὐσέβειαν τέχναις εἰς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις λυσιτελές περιτρέποντες, τὸ γοῦν σκανδάλῳ τινὶ περι. πεσεῖν ἀνοήτως διαφευξόμεθα. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· «Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» ‹ XV, 11. Huc locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Facia vitis mentione, et palinitis ab ea avulsi, ac velut ab alına matre resecti, ac proinde inutilis plan: futuri, adeoque igne consumendi, non pa » Prov. viii, 9. " Philipp. 111, 21. οι Joan. ιν, 2. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν μείνῃ, καὶ ἡ χαρὰ ὑμῶν πληρωθῇ. Τὸν περὶ τῆς ἀμπέλου λόγον ἡμῖν εἰσκεκομικώς, εἶτα τὸ ἀποσπώμενον κλῆμα, καὶ οἱονεὶ τῆς τρε φούσης αὐτὸ μητρός διακεκομμένον, ἀχρεῖον μὲν » Psal. cxviii, 163.

dicitur. Numquid ergo demum recte et inculpate θεοπρεπούς δόξης ἔρημος ὤν, ὅσον εἰς ἀνθρωπότητος se dilectum esse ait, ex eo quod præcepta Patris λόγον, οὕτω καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἀεὶ τε καὶ διὰ παντὸς observarit? Numquid tibi mysterii ratio visa est αγαπώμενος, ἠγαπῆσθαι λέγεται καὶ μετὰ σαρκός. dimicilis, et menti tuæ incomprehensibilis dispen- Πέφηνε γὰρ διὰ τοῦτο καθ' ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστι, κεχρηsationis propter nos impletæ altitudo? «At omnia μάτικε καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν πάλαι μεμε præsentia intelligentibus, necnon recta haben- σημένον, διὰ τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν καὶ τὴν ἐν τῷ tibus scientiam, > sicut scriptum est ". Manete μεταξύ παρεισφρήσασαν ἁμαρτίαν, ἀγαπητὸν ἀποSgitur, inquit, in dilectione mea, hoc est, omni τελέσῃ τῷ Θεῷ. Θύρα γὰρ διὰ τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ cura ac studio conamini tali vos me dilectione ὁδὸς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν πεφηνέναι λέγεται donari, qualem ego quoque apud Deum ac Patrem Χριστός. "Αρα δή σοι λοιπὸν ἀνεγκλήτως ἑαυτὸν habeo. Patri quippe me subjeci, ejusque volunta- Αγαπῆσθαί φησι, διὰ τὸ τετηρῆσθαι παρ' αὐτοῦ τὰς tem peregi: ideoque maneo, constanter ab eo di- τοῦ Πατρὸς ἐντολάς; "Αρα μή σοι τραχὺς ὁ τοῦ μυ lectus. Sed si vos mea ipsi quoque præcepta ser- στηρίου κατεφάνη λόγος, καὶ τῆς δι' ἡμᾶς τετελεσμέ vaveritis, eodem utique modo in dilectione mea νης οικονομίας τὸ βάθος μὴ δυσέφικτόν πως τῷ σῷ manebitis. Nultam excusationem pigritiæ in hoc γέγονε νῷ; 'Αλλ' ἔστιν ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ habebitis, nec enim labor mercede carebit. Tan- πάντα τοῖς ἔχουσι γνῶσιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. tum enim dilectionis vobis impertiar, quantum Μείνατε τοίνυν, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ, τοῦτ' habeo ipse a Patre, æqualibus propemodum hono- ἔστι, διὰ σπουδῆς ἁπάσης καὶ προθυμίας ερχόμενος, ribus meorum sermonum custodem coronans. Me διαπραγματεύσασθε τε καὶ ἐπιτηδεύσασθε τὸ τοιαύ quippe superexaltavit Pater, nomenque dedit quod τῆς ἀξιοῦσθαι παρ' ἐμοῦ τῆς ἀγάπης, ὁποίαν ἔχω est super omne nemen. Declaratus enim sum uni- κἀγὼ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Γέγονα μὲν γὰρ versi Deus; sed non accusabor tanta bona vobis ὑπήκοος ἐγώ, καὶ τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἀποinvidisse. Vos enim tametsi homines, ac proinde τελεστής, μένω τε διὰ τοῦτο, καὶ ἀραρότως ἡγαπης servili præditos natura deos ac Dei filios reddidi, μένος. Αλλ' ὅταν γένησθε καὶ αὐτοὶ τῶν ἐμῶν φύ supernaturalibus illustratos dogmatibus per gra- λακες ἐντολῶν, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μενείτε πάνω tiam, in regni mei parten recepi, conformes curτως ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Απροφάσιστον δὲ τὴν pori gloriæ meæ reddidi ", incorruptione ac vita εἰς τοῦτο, φησὶν, ἔξετε ῥαθυμίαν· οὐ γὰρ ἀμισθὲ τὸν ornavi. Sed hæc quidem in spe, et in sæculum ἐπὶ τούτοις ἱδρῶτα διατλήσετε. Φανήσομαι γὰρ τουfuturum servantur. 884 Quid vero inpresentia- αὐτὴν ὑμῖν ἐπιδοὺς τὴν ἀγάπην, ὅσην αὐτὸς ἔχω rum? Numquid illustres et gloria conspicuos red- παρὰ Πατρός, καὶ μονονουχὶ ταῖς ἰσοῤῥόποις τιμαῖς didi et apud pios omnes venerandos vos præstiti? τὸν τῶν ἐμῶν λόγων φύλακα στεφανῶν. Ἐμὲ γὰρ Quippe dæmones impuros increpastis: onnis mor- ὑπερύψωσεν ὁ Πατήρ, εχαρίσατό τε τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ bi, et omnis infirmitatis sanandæ potestatem vobis πᾶν ὄνομα. ᾿Αναδέδειγμαι γὰρ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλ᾽ feci. Pollicitus sum dicens: «Amnen, amen dico vo οὐχ ἁλώσομαι βάσκανος, οὐδὲ τῶν τοιούτων ὑμῖν bis: qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse διαφθονήσας ἀγαθῶν. ᾿Ανθρώπους γὰρ ὄντας, δού faciet, et majora horum faciet ". Hæc sanctis di- λην τε διὰ τοῦτο λαχόντας τὴν φύσιν, θεοὺς καὶ υἱοὺς scipulis ipsum quodammodo dicere putabimus, si ἀπέδειξα Θεοῦ, τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀξιώμασι καταφαιpropositorum verborum sensum apud nos expen- δρύνας διὰ τῆς χάριτος, κοινωνοὺς τῆς ἐμῆς βασιdamus. Ubique vero veritatis dogmatis mentem no- λείας εἰσεδεξάμην, συμμόρφους ἀπέδειξα τῷ σώματι stram submittentes, et quæcunque exponenda sese τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀφθαρσίᾳ τετίμηκα καὶ ζωῇ. offerunt, recte, quoad licet, pietatis artibus ad uli- ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐν ἐλπίσι, καὶ εἰς αἰῶνα τηρεῖται litatem auditorum convertentes, cavebimus ne in τὸν μέλλοντα. Τί δὲ δὴ καὶ εἰς τὸ παρόν; "Αρ' οὐχὶ scandalum stulte incidamus. Scriptum est enim in λαμπρούς, καὶ δεδοξασμένους ἀπέφηνα; σεπτούς libro Psalmorum: Pax multa diligentibus legem δὲ οὐχὶ παρὰ πᾶσι τοῖς φιλοθέοις κατέστησα: Καίτοι tuam, et non est illis scandalumn s τοῖς ἀνοσίοις ἐπετιμήσατε δαίμοσι· πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν, ἐπέτρεψα θεραπεύειν. Ἐπηγγειλάμην, λέγων·. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει.» Ταῦτά πως τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς οἰησόμεθα λέγειν αὐτὸν, τὸν τῶν προκειμένων ἀναματτόμενοι νοῦν. Πανταχοῦ δὲ τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασι τὴν διάνοιαν ὑποζεύξαντες, καὶ τὰ παρεμπίπτοντα τῶν θεωρημάτων, ὡς ἔνι, καλῶς ταῖς εἰς εὐσέβειαν τέχναις εἰς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις λυσιτελές περιτρέποντες, τὸ γοῦν σκανδάλῳ τινὶ περι. πεσεῖν ἀνοήτως διαφευξόμεθα. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· «Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» ‹ XV, 11. Huc locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Facia vitis mentione, et palinitis ab ea avulsi, ac velut ab alına matre resecti, ac proinde inutilis plan: futuri, adeoque igne consumendi, non pa » Prov. viii, 9. " Philipp. 111, 21. οι Joan. ιν, 2. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν μείνῃ, καὶ ἡ χαρὰ ὑμῶν πληρωθῇ. Τὸν περὶ τῆς ἀμπέλου λόγον ἡμῖν εἰσκεκομικώς, εἶτα τὸ ἀποσπώμενον κλῆμα, καὶ οἱονεὶ τῆς τρε φούσης αὐτὸ μητρός διακεκομμένον, ἀχρεῖον μὲν » Psal. cxviii, 163.

dicitur. Numquid ergo demum recte et inculpate θεοπρεπούς δόξης ἔρημος ὤν, ὅσον εἰς ἀνθρωπότητος se dilectum esse ait, ex eo quod præcepta Patris λόγον, οὕτω καὶ ἐξ ἀρχῆς, ἀεὶ τε καὶ διὰ παντὸς observarit? Numquid tibi mysterii ratio visa est αγαπώμενος, ἠγαπῆσθαι λέγεται καὶ μετὰ σαρκός. dimicilis, et menti tuæ incomprehensibilis dispen- Πέφηνε γὰρ διὰ τοῦτο καθ' ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστι, κεχρηsationis propter nos impletæ altitudo? «At omnia μάτικε καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τὸν πάλαι μεμε præsentia intelligentibus, necnon recta haben- σημένον, διὰ τὴν ἐν ἀρχῇ παράβασιν καὶ τὴν ἐν τῷ tibus scientiam, > sicut scriptum est ". Manete μεταξύ παρεισφρήσασαν ἁμαρτίαν, ἀγαπητὸν ἀποSgitur, inquit, in dilectione mea, hoc est, omni τελέσῃ τῷ Θεῷ. Θύρα γὰρ διὰ τοῦτο, καὶ ἀρχὴ καὶ cura ac studio conamini tali vos me dilectione ὁδὸς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν πεφηνέναι λέγεται donari, qualem ego quoque apud Deum ac Patrem Χριστός. "Αρα δή σοι λοιπὸν ἀνεγκλήτως ἑαυτὸν habeo. Patri quippe me subjeci, ejusque volunta- Αγαπῆσθαί φησι, διὰ τὸ τετηρῆσθαι παρ' αὐτοῦ τὰς tem peregi: ideoque maneo, constanter ab eo di- τοῦ Πατρὸς ἐντολάς; "Αρα μή σοι τραχὺς ὁ τοῦ μυ lectus. Sed si vos mea ipsi quoque præcepta ser- στηρίου κατεφάνη λόγος, καὶ τῆς δι' ἡμᾶς τετελεσμέ vaveritis, eodem utique modo in dilectione mea νης οικονομίας τὸ βάθος μὴ δυσέφικτόν πως τῷ σῷ manebitis. Nultam excusationem pigritiæ in hoc γέγονε νῷ; 'Αλλ' ἔστιν ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ habebitis, nec enim labor mercede carebit. Tan- πάντα τοῖς ἔχουσι γνῶσιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. tum enim dilectionis vobis impertiar, quantum Μείνατε τοίνυν, φησίν, ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ, τοῦτ' habeo ipse a Patre, æqualibus propemodum hono- ἔστι, διὰ σπουδῆς ἁπάσης καὶ προθυμίας ερχόμενος, ribus meorum sermonum custodem coronans. Me διαπραγματεύσασθε τε καὶ ἐπιτηδεύσασθε τὸ τοιαύ quippe superexaltavit Pater, nomenque dedit quod τῆς ἀξιοῦσθαι παρ' ἐμοῦ τῆς ἀγάπης, ὁποίαν ἔχω est super omne nemen. Declaratus enim sum uni- κἀγὼ παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Γέγονα μὲν γὰρ versi Deus; sed non accusabor tanta bona vobis ὑπήκοος ἐγώ, καὶ τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἀποinvidisse. Vos enim tametsi homines, ac proinde τελεστής, μένω τε διὰ τοῦτο, καὶ ἀραρότως ἡγαπης servili præditos natura deos ac Dei filios reddidi, μένος. Αλλ' ὅταν γένησθε καὶ αὐτοὶ τῶν ἐμῶν φύ supernaturalibus illustratos dogmatibus per gra- λακες ἐντολῶν, κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μενείτε πάνω tiam, in regni mei parten recepi, conformes curτως ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. Απροφάσιστον δὲ τὴν pori gloriæ meæ reddidi ", incorruptione ac vita εἰς τοῦτο, φησὶν, ἔξετε ῥαθυμίαν· οὐ γὰρ ἀμισθὲ τὸν ornavi. Sed hæc quidem in spe, et in sæculum ἐπὶ τούτοις ἱδρῶτα διατλήσετε. Φανήσομαι γὰρ τουfuturum servantur. 884 Quid vero inpresentia- αὐτὴν ὑμῖν ἐπιδοὺς τὴν ἀγάπην, ὅσην αὐτὸς ἔχω rum? Numquid illustres et gloria conspicuos red- παρὰ Πατρός, καὶ μονονουχὶ ταῖς ἰσοῤῥόποις τιμαῖς didi et apud pios omnes venerandos vos præstiti? τὸν τῶν ἐμῶν λόγων φύλακα στεφανῶν. Ἐμὲ γὰρ Quippe dæmones impuros increpastis: onnis mor- ὑπερύψωσεν ὁ Πατήρ, εχαρίσατό τε τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ bi, et omnis infirmitatis sanandæ potestatem vobis πᾶν ὄνομα. ᾿Αναδέδειγμαι γὰρ τῶν ὅλων Θεός, ἀλλ᾽ feci. Pollicitus sum dicens: «Amnen, amen dico vo οὐχ ἁλώσομαι βάσκανος, οὐδὲ τῶν τοιούτων ὑμῖν bis: qui credit in me, opera quæ ego facio, et ipse διαφθονήσας ἀγαθῶν. ᾿Ανθρώπους γὰρ ὄντας, δού faciet, et majora horum faciet ". Hæc sanctis di- λην τε διὰ τοῦτο λαχόντας τὴν φύσιν, θεοὺς καὶ υἱοὺς scipulis ipsum quodammodo dicere putabimus, si ἀπέδειξα Θεοῦ, τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀξιώμασι καταφαιpropositorum verborum sensum apud nos expen- δρύνας διὰ τῆς χάριτος, κοινωνοὺς τῆς ἐμῆς βασιdamus. Ubique vero veritatis dogmatis mentem no- λείας εἰσεδεξάμην, συμμόρφους ἀπέδειξα τῷ σώματι stram submittentes, et quæcunque exponenda sese τῆς δόξης τῆς ἐμῆς, ἀφθαρσίᾳ τετίμηκα καὶ ζωῇ. offerunt, recte, quoad licet, pietatis artibus ad uli- ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐν ἐλπίσι, καὶ εἰς αἰῶνα τηρεῖται litatem auditorum convertentes, cavebimus ne in τὸν μέλλοντα. Τί δὲ δὴ καὶ εἰς τὸ παρόν; "Αρ' οὐχὶ scandalum stulte incidamus. Scriptum est enim in λαμπρούς, καὶ δεδοξασμένους ἀπέφηνα; σεπτούς libro Psalmorum: Pax multa diligentibus legem δὲ οὐχὶ παρὰ πᾶσι τοῖς φιλοθέοις κατέστησα: Καίτοι tuam, et non est illis scandalumn s τοῖς ἀνοσίοις ἐπετιμήσατε δαίμοσι· πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν, ἐπέτρεψα θεραπεύειν. Ἐπηγγειλάμην, λέγων·. Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιήσει.» Ταῦτά πως τοῖς ἁγίοις μα θηταῖς οἰησόμεθα λέγειν αὐτὸν, τὸν τῶν προκειμένων ἀναματτόμενοι νοῦν. Πανταχοῦ δὲ τοῖς τῆς ἀλη θείας δόγμασι τὴν διάνοιαν ὑποζεύξαντες, καὶ τὰ παρεμπίπτοντα τῶν θεωρημάτων, ὡς ἔνι, καλῶς ταῖς εἰς εὐσέβειαν τέχναις εἰς τὸ τοῖς ἀκροωμένοις λυσιτελές περιτρέποντες, τὸ γοῦν σκανδάλῳ τινὶ περι. πεσεῖν ἀνοήτως διαφευξόμεθα. Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν· «Εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον.» ‹ XV, 11. Huc locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Facia vitis mentione, et palinitis ab ea avulsi, ac velut ab alına matre resecti, ac proinde inutilis plan: futuri, adeoque igne consumendi, non pa » Prov. viii, 9. " Philipp. 111, 21. οι Joan. ιν, 2. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν μείνῃ, καὶ ἡ χαρὰ ὑμῶν πληρωθῇ. Τὸν περὶ τῆς ἀμπέλου λόγον ἡμῖν εἰσκεκομικώς, εἶτα τὸ ἀποσπώμενον κλῆμα, καὶ οἱονεὶ τῆς τρε φούσης αὐτὸ μητρός διακεκομμένον, ἀχρεῖον μὲν » Psal. cxviii, 163.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἔπεσθαι παντελώς, πυρὶ δὲ χρῆναι δαπανᾶσθαι διδά- rum ob id terroris discipulis incussit. Solent enim ξας, οὐ μικρὰν ἐνεποίησε τοῖς μαθηταῖς τὴν ἐπὶ τούτῳ πτοίαν. Αἱ γὰρ τῶν ἀπευκτῶν ἀκροάσεις, καὶ εἰ μή πω φαίνοιντο παρόντα τυχόν, οὐ μετρίως εἰσὶν ἐκταράττειν ἱκαναὶ, μάλισθ' ὅταν ἐντίκτοι τισὶν τοῦ συμβαίνειν αὐτὰ δύνασθαι τὴν ὑποψίαν τῶν ἐσομένων τὸ ἄδηλον. Καθάπερ ἀμέλει, καὶ ὁ τήνδε μέλλων διαπλεῖν τὴν θάλασσαν, ὡς ἐνδεχομέ νου καὶ χειμῶνος εἰς πεῖραν ἐλθεῖν, καὶ μὴν καὶ ἀγρίου κύματος καὶ ἀτιθάσσων κυμάτων καταδρο. μῆς, καὶ εἰ μή πω παρόντα καταθεῷτο τυχόν, ἐν μόναις φροντίσιν ἔτι καὶ τοῦτο ἀδήλως, ὡς ἤδη παρόντα δέδιεν. Ὑποφρίττοντας τοίνυν τοὺς ἀποστό λους, καὶ τῇ τῶν δεινῶν ἀκοῇ τάχα πως, καὶ γεγο νότας περιδεεῖς, καὶ πρὸς τὴν τῶν ἐσομένων ἀποναρκήσαντες [ γρ. αποναρκήσαντας ] πεῖραν, ἀνανεοί χρησίμως εἰς εὔτονον φρόνημα, καὶ στυγνῶν ἀφέμενος λόγων, περὶ τῆς κατὰ Θεὸν αὐτοῖς διελέγετο θυμηδίας. Οὐ γάρ τοι, φησίν, ὦ ἡμέτεροι μαθηταί, τούτου γε ένεκα νυνὶ τὸν πρὸς ὑμᾶς πεποίημαι λόγον, ὡς ἄνανδρον μὲν ὑμῖν ἐμποιῆσαι φρόνημα, ἤγουν ἐπ' ἀδήλῳ δείματι, καὶ οὐχὶ πάντως ἐσομένῳ κακῷ προσκατακλωμένους ὑμᾶς, καὶ ἀτολμοτάτους ὁρᾶσθαι πρὸς κατόρθωσιν ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ ἵνα τούτοις συμβαίνῃ τὰ ἐναντία, καὶ θυμηδίαν ἔχητε τὴν ἐμὴν, ἤτοι ἡ ἐμὴ χαρὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ. Καὶ τί τοῦτό ἐστι, τί δὲ διὰ τούτου νοεῖν ἡμᾶς ἐθέλει Χριστός, πικρότερον οἶμαι διασκέψασθαι δεῖν. Διχῶς τοιγαρ οὖν νοητέον. Η γὰρ ὥσπερ ἐν λογισμῷ μηδὲν ἔχοντι παντελῶς περιεργότερον ἐρεῖ τις τυχόν, ἵνα τὴν περὶ ἐμὲ χαρὰν ἔχητε, ἤτοι τὴν εἰς ἐμέ. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ τὴν ἰδίαν ἀναπληρώσητε, τῶν ὑπερκοσμίων ἀγαθῶν ἐννοοῦντες τὴν ἀμοιβὴν, καὶ τὴν ἐσομένην τοῖς παρ' ὑμῶν ἱδρῶσιν ἀντίδοσιν, καὶ τῆς παρὰ Θεῷ δόξης τὸ μέγεθος. Ἤγουν ἕτερόν τι σκοποῦντες καὶ λογιζόμενοι, πρὸς βαθυτέραν ἰέναι θεωρίαν οὐκ ἀποκνήσομεν. Χρῆναι γὰρ οἶμαι, καὶ λίαν εὖ μάλα φιλοθηρείν εὐσεβῶς ἁπάσης θεωρίας τὸν σκοπόν. Τί οὖν ἄρα δηλοῖ τό, ε Ινα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ᾗ ἐν ὑμῖν· ν ἢ τὸ, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ Μονογενής, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπος δίχα μόνης αμαρτίας, πάντα κεκρικώς ὑπομεῖναι καὶ παθεῖν ὅσων ἤγαγεν εἰς πεῖραν αὐτὸν ἡ ἐπάρατος τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοια; Εὑρήσομεν γὰρ ὑβρισθέντα τε καὶ διωκόdira quæque, tametsi nondum adsint, vel auditu solo conturbare, maxime cum rerum futurarum incertus eventus nonnullis suspicionem injicit ea posse contingere: non secus ac qui hoc mare tra‐ naturi sunt, quasi contingere possit ut procellis durisque tempestatibus jactentur, licet ea nondum adesse videant, cura tamen et anxietate, licet adhuc incerto exitu, quasi præsentia reformidant. Metu itaque et horrore futurorum malorum perculsos apostolos ad animi virtutem commode rursus excitat, tristique sermone relicto, de lætitia quæ secundum Deum est iis disseruit. Non enim, inquit, o mei discipuli, hanc ob causam nunc ad vos sermonem habui, ut imbellem in vobis animum faciam, aut vos incerto metu perterrefaciam, nec plane ut ob eventurum malum fracti et segnes ad bene agendum sitis, sed ut his contraria vobis eveniant, et gaudium meum habeatis, hoc est, ut gaudium meum in vobis maneat. Quid porro illud 885 sit, aut quid his verbis intelligere nos Christus velit, subtilius nobis considerandum arbitror. Itaque dupliciter est intelligendum. Aut enim simpliciter hoc modo quis interpretabitur: ut gaudium erga me habeatis, vel in me. Sic enim et ipsi vestrum implebitis, perpendentes apud vos cœlestium bonorum retributionem, et futuram vestris laboribus compensationem, et gloriæ quæ apud Deum est magnitudinem. Aut aliud quiddam excogitantes, ad altiorem contemplationem ire non gravabimur. Existimo enim pie imprimis investigandum esse totius contemplationis scopum. Quid ergo significat illud, c ut gaudium meum sit in vobis, › nisi quod factus sit sicuti nos Unigenitus, id est homo, absque peccato, cum voluntate ac proposito ea patiendi, quæcunque Judaorum exsecrabilis intemperies ipsum experiri coegit? Inveniemus enim eum injuriis ac persecutionibus petitum, probrisque acerbis pulsatun, spulis inquinatum, colaphis ictum, verberibus casuin, tandemque cruci propter nos et pro nobis affixum. Quibus tantis ac tam gravibus malis in dolorem nequaquam abductus est, neque passionis ignominiam quatenus dispensationis ergo patiebatur μενον καὶ πικροῖς ὀνείδεσι διακεκρουσμένον, ἐμπτυ- exhorruit, sed lælitia sibi convenienti et gaudio σθέντα τε καὶ ῥαπισθέντα, καὶ τῆς διὰ μαστίγων αἰκίας οὐκ ἀμοιρήσαντα, καὶ τελευταῖον ἐπὶ τού τοις τῷ δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν προσηλωθέντα σταυρῷ. Ἐπὶ δὲ τούτοις ἅπασι τοῖς οὕτω δεινοῖς, οὐ κατεσπάσθη πρὸς λύπην, πλὴν ὅσον τοῦ παθεῖν οἰκονομικῶς οὐ κατέφριξε τὴν ἀδοξίαν, ἀλλὰ τῆς πρεπούσης θυμηδίας αὐτῷ, καὶ χαρᾶς ἀνάπλεως ἦν, ἐπείπερ ἐθεάσατο τὴν τῶν σωζομένων πληθύν, πληρούμενόν τε τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Διὰ τοῦτο χαρὰν ἐποιεῖτο τὴν ἀτιμίαν, τρυφὴν ἐλογίζετο τους πόνους. Καίτοι γὰρ πολλῶν, καὶ ἀπηχεστάτων κατ' αὐτοῦ τολμωμένων, γεγραμμένον ευρήσομεν, se Matth. ΧΙ, plenus erat, quandoquidem salvandorum multitudinem videbat, Deique ac Patris voluntatem adimpleri; ideoque gaudii loco habebat ignominiam, labores reputabat delicias. Quamvis enim multa eaque crudelissima in eum perpetrarentur, scriplum tamen inveniemus Jesum tunc exsullasse Spiritu, et dixisse: c Confiteor tibi, Pater, Domine cœli ac terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. l'a, Pater, quoniam sic fuit placitum ante te”. Audis ut, cum videret ad sapientiam erudiri eos qui parvuli olim et stulti erant, gaudeat quidem, et exsul-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἔπεσθαι παντελώς, πυρὶ δὲ χρῆναι δαπανᾶσθαι διδά- rum ob id terroris discipulis incussit. Solent enim ξας, οὐ μικρὰν ἐνεποίησε τοῖς μαθηταῖς τὴν ἐπὶ τούτῳ πτοίαν. Αἱ γὰρ τῶν ἀπευκτῶν ἀκροάσεις, καὶ εἰ μή πω φαίνοιντο παρόντα τυχόν, οὐ μετρίως εἰσὶν ἐκταράττειν ἱκαναὶ, μάλισθ' ὅταν ἐντίκτοι τισὶν τοῦ συμβαίνειν αὐτὰ δύνασθαι τὴν ὑποψίαν τῶν ἐσομένων τὸ ἄδηλον. Καθάπερ ἀμέλει, καὶ ὁ τήνδε μέλλων διαπλεῖν τὴν θάλασσαν, ὡς ἐνδεχομέ νου καὶ χειμῶνος εἰς πεῖραν ἐλθεῖν, καὶ μὴν καὶ ἀγρίου κύματος καὶ ἀτιθάσσων κυμάτων καταδρο. μῆς, καὶ εἰ μή πω παρόντα καταθεῷτο τυχόν, ἐν μόναις φροντίσιν ἔτι καὶ τοῦτο ἀδήλως, ὡς ἤδη παρόντα δέδιεν. Ὑποφρίττοντας τοίνυν τοὺς ἀποστό λους, καὶ τῇ τῶν δεινῶν ἀκοῇ τάχα πως, καὶ γεγο νότας περιδεεῖς, καὶ πρὸς τὴν τῶν ἐσομένων ἀποναρκήσαντες [ γρ. αποναρκήσαντας ] πεῖραν, ἀνανεοί χρησίμως εἰς εὔτονον φρόνημα, καὶ στυγνῶν ἀφέμενος λόγων, περὶ τῆς κατὰ Θεὸν αὐτοῖς διελέγετο θυμηδίας. Οὐ γάρ τοι, φησίν, ὦ ἡμέτεροι μαθηταί, τούτου γε ένεκα νυνὶ τὸν πρὸς ὑμᾶς πεποίημαι λόγον, ὡς ἄνανδρον μὲν ὑμῖν ἐμποιῆσαι φρόνημα, ἤγουν ἐπ' ἀδήλῳ δείματι, καὶ οὐχὶ πάντως ἐσομένῳ κακῷ προσκατακλωμένους ὑμᾶς, καὶ ἀτολμοτάτους ὁρᾶσθαι πρὸς κατόρθωσιν ἀγαθῶν, ἀλλ᾽ ἵνα τούτοις συμβαίνῃ τὰ ἐναντία, καὶ θυμηδίαν ἔχητε τὴν ἐμὴν, ἤτοι ἡ ἐμὴ χαρὰ ἐν ὑμῖν μείνῃ. Καὶ τί τοῦτό ἐστι, τί δὲ διὰ τούτου νοεῖν ἡμᾶς ἐθέλει Χριστός, πικρότερον οἶμαι διασκέψασθαι δεῖν. Διχῶς τοιγαρ οὖν νοητέον. Η γὰρ ὥσπερ ἐν λογισμῷ μηδὲν ἔχοντι παντελῶς περιεργότερον ἐρεῖ τις τυχόν, ἵνα τὴν περὶ ἐμὲ χαρὰν ἔχητε, ἤτοι τὴν εἰς ἐμέ. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ αὐτοὶ τὴν ἰδίαν ἀναπληρώσητε, τῶν ὑπερκοσμίων ἀγαθῶν ἐννοοῦντες τὴν ἀμοιβὴν, καὶ τὴν ἐσομένην τοῖς παρ' ὑμῶν ἱδρῶσιν ἀντίδοσιν, καὶ τῆς παρὰ Θεῷ δόξης τὸ μέγεθος. Ἤγουν ἕτερόν τι σκοποῦντες καὶ λογιζόμενοι, πρὸς βαθυτέραν ἰέναι θεωρίαν οὐκ ἀποκνήσομεν. Χρῆναι γὰρ οἶμαι, καὶ λίαν εὖ μάλα φιλοθηρείν εὐσεβῶς ἁπάσης θεωρίας τὸν σκοπόν. Τί οὖν ἄρα δηλοῖ τό, ε Ινα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ᾗ ἐν ὑμῖν· ν ἢ τὸ, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ Μονογενής, τοῦτ' ἔστιν, ἄνθρωπος δίχα μόνης αμαρτίας, πάντα κεκρικώς ὑπομεῖναι καὶ παθεῖν ὅσων ἤγαγεν εἰς πεῖραν αὐτὸν ἡ ἐπάρατος τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοια; Εὑρήσομεν γὰρ ὑβρισθέντα τε καὶ διωκόdira quæque, tametsi nondum adsint, vel auditu solo conturbare, maxime cum rerum futurarum incertus eventus nonnullis suspicionem injicit ea posse contingere: non secus ac qui hoc mare tra‐ naturi sunt, quasi contingere possit ut procellis durisque tempestatibus jactentur, licet ea nondum adesse videant, cura tamen et anxietate, licet adhuc incerto exitu, quasi præsentia reformidant. Metu itaque et horrore futurorum malorum perculsos apostolos ad animi virtutem commode rursus excitat, tristique sermone relicto, de lætitia quæ secundum Deum est iis disseruit. Non enim, inquit, o mei discipuli, hanc ob causam nunc ad vos sermonem habui, ut imbellem in vobis animum faciam, aut vos incerto metu perterrefaciam, nec plane ut ob eventurum malum fracti et segnes ad bene agendum sitis, sed ut his contraria vobis eveniant, et gaudium meum habeatis, hoc est, ut gaudium meum in vobis maneat. Quid porro illud 885 sit, aut quid his verbis intelligere nos Christus velit, subtilius nobis considerandum arbitror. Itaque dupliciter est intelligendum. Aut enim simpliciter hoc modo quis interpretabitur: ut gaudium erga me habeatis, vel in me. Sic enim et ipsi vestrum implebitis, perpendentes apud vos cœlestium bonorum retributionem, et futuram vestris laboribus compensationem, et gloriæ quæ apud Deum est magnitudinem. Aut aliud quiddam excogitantes, ad altiorem contemplationem ire non gravabimur. Existimo enim pie imprimis investigandum esse totius contemplationis scopum. Quid ergo significat illud, c ut gaudium meum sit in vobis, › nisi quod factus sit sicuti nos Unigenitus, id est homo, absque peccato, cum voluntate ac proposito ea patiendi, quæcunque Judaorum exsecrabilis intemperies ipsum experiri coegit? Inveniemus enim eum injuriis ac persecutionibus petitum, probrisque acerbis pulsatun, spulis inquinatum, colaphis ictum, verberibus casuin, tandemque cruci propter nos et pro nobis affixum. Quibus tantis ac tam gravibus malis in dolorem nequaquam abductus est, neque passionis ignominiam quatenus dispensationis ergo patiebatur μενον καὶ πικροῖς ὀνείδεσι διακεκρουσμένον, ἐμπτυ- exhorruit, sed lælitia sibi convenienti et gaudio σθέντα τε καὶ ῥαπισθέντα, καὶ τῆς διὰ μαστίγων αἰκίας οὐκ ἀμοιρήσαντα, καὶ τελευταῖον ἐπὶ τού τοις τῷ δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν προσηλωθέντα σταυρῷ. Ἐπὶ δὲ τούτοις ἅπασι τοῖς οὕτω δεινοῖς, οὐ κατεσπάσθη πρὸς λύπην, πλὴν ὅσον τοῦ παθεῖν οἰκονομικῶς οὐ κατέφριξε τὴν ἀδοξίαν, ἀλλὰ τῆς πρεπούσης θυμηδίας αὐτῷ, καὶ χαρᾶς ἀνάπλεως ἦν, ἐπείπερ ἐθεάσατο τὴν τῶν σωζομένων πληθύν, πληρούμενόν τε τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Διὰ τοῦτο χαρὰν ἐποιεῖτο τὴν ἀτιμίαν, τρυφὴν ἐλογίζετο τους πόνους. Καίτοι γὰρ πολλῶν, καὶ ἀπηχεστάτων κατ' αὐτοῦ τολμωμένων, γεγραμμένον ευρήσομεν, se Matth. ΧΙ, plenus erat, quandoquidem salvandorum multitudinem videbat, Deique ac Patris voluntatem adimpleri; ideoque gaudii loco habebat ignominiam, labores reputabat delicias. Quamvis enim multa eaque crudelissima in eum perpetrarentur, scriplum tamen inveniemus Jesum tunc exsullasse Spiritu, et dixisse: c Confiteor tibi, Pater, Domine cœli ac terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. l'a, Pater, quoniam sic fuit placitum ante te”. Audis ut, cum videret ad sapientiam erudiri eos qui parvuli olim et stulti erant, gaudeat quidem, et exsul-

tet per Spiritum, et gralias quodammodo pro no- Στι τότε ὁ Ἰησοῦς ἐγαλλιάσατο τῷ Πνεύματι, καὶ bis agat servanti Patri? Quin et cunt Samaritanorum regionem peragraret, ac de via lassus esset, ut scriptum est, ad puteum Jacob sedit; cumque muliercula ei obtulisset unde aquam hauriret, et salutaria ei locutus est, et Samaritanorum multitudiue exspectata, necessario quoque cibo se fraudavit. Quid enim ad discipulos suos dixit, qui ut cibo corpus reficeret eum hortabantur? ‹ Meus cibus est ut faciam voluntatem 886 Patris mei, et perficiam ejus opus ". › Nonne igitur vel hinc patebit delicias ei et gaudium fuisse, Patris voluntatem adimplere, hoc est, eos qui perierant ad salutem revocare? Dubium id certe non est. Hæc igitur omnia, inquit, locutus sum vobis, ut gaudium meum sit in vobis, id est, ut ob illa duntaxat lætari velitis, quibus gaudeo ego, ut ad certamina fortes efficiamini, et spe salvandorum hominum præcincti, licet aliquid idcirco pati contingat, ne animum dejiciatis, verum tanto tunc magis gaudealis, quia per vos impletur voluntas ejus qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ". Gavisus enim sum ob hæc ego, et longe suavissimos labores duxi. Cum ergo, inquit, gaudium habere volueritis, quod mihi convenire putavi, tunc perfectum illud ac solidum estis habituri. Perfectum enim certe et abundantissimum esse gaudium illud putamus quod in Deo est, et propter Deum, et de bonis operibus, propter spem armam et inconcussam, et quia ο εἶπεν· Ἐξημεις ειμαι να, Πάτερ, Κύρος τ ουρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκμίν αυτε ἀπὸ σιφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκείνας τε νηπίοις. Ναί, ὁ Πατήρ, ὅτι οὕτως εὐδοχές ἐγένετο έμπροσθέν σου. ο Ακούεις, ὅτι ἐπείπερ ἐθεῖ τιουμένοις τους νηπίως σε όσες καὶ ἀνοήτως ποτέ, χείρες μὲν καὶ ἀγαλλεται διὰ τοῦ Πνεύματος, χάφεν δε ὥσπερ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατιθεῖ τῷ διασώζονται Πατρί: Ἀλλὰ καὶ ὅτε τὴν τῶν Σαμαρειτών διέθει χώραν, κέκμηκε δὲ ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, καθὰ γέγραπται. ἐκαθέζετο ἐπὶ τῇ τῇ τοῦ Ἰεχώς. Ἐπειδὴ δὲ τ γύναιον αὐτῷ προσεκόμιζε την τοῦ ἀρύσασθαι χρείαν, προσελάλησέ τε αὐτῷ τὰ εἰκόνα καὶ Σαμα με: τῶν όχλων εξαντα προσεδάκι σε καὶ τροφῆς ἀναγκαίας ἀλογήσας φαίνεται. Τί γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς μαθητάς, ἐδεσμάτων αὐτῷ μεταλαβεῖν συμβουλεύον τας; • Εμὲν βαθμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργου. "Αρ' οὖν καντεύθεν οὐκ ἂν γένοιτο συμφανές ότι τρυφὴν ἐπκεῖτο καὶ χαρὰν τῶν πατρῴων βελτ,μά των την πλήρωσιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν εἰς σωτηρίαν ἀναδρομὴν τῶν εἰς ἀπώλειαν διαλ:σθηκότων; Αλλ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Ταύτα τοίνυν πάντα, φτ διείλεγμαι πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν ἡ τοῦτ' ἔστιν, ἵνα ἐπ' ἐκείνοις ἐθέλητε διευθυμεῖς τε μόνοις, ἐφ' οἷσπερ κἀγὼ, ἵνα πρὸς ἀγῶνας ἀνδρί σησθε, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς σωζομένοις ἐλπίδα περί ζωσάμενοι, κάν τι διὰ τοῦτο συμβαίνῃ παθεῖν, μὴ πρὸς ἀκηδίας ἀδρανεῖς καταφέρησθε μᾶλλον, χαί ρητε δὲ τότε πλουσιώτερον, ἐπείπερ καὶ δι' ἀναπληρούται τὸ θέλη Ο πάντας ἀνθρ θέλοντος σώζεσθαι, τ θεῖν. Ἔχαιρον γὰρ στους ελογιζόμην του τοιαύτην ἔλησθε ελογισάμην, τότε το ρον. Πληρεστάτην χαρὰν λογιζόμεθα ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς de lis quibus par est non solum nos, sed et ipsum Jesum lætari contigit: imperfectum vero mundanum gaudium illud asserimus, cum propter levitatem et inconstantiam, tum quod ob ea quæ minus decet peragatur, id est ob res mundanas, qure phantasmatum et umbræ instar avolant: quemadmodum perfectum odium esse dicimus, quod recte et juste ob nonnullas res a nobis suscipitur. Sicuti nempe beatus ille David de iis qui gloria Dei repugnant ait: «Perfecto odio oderam illos perfectam vero dilectionem, quæ Deo folos conες ἐλπίδος· καὶ jungit eos qui illam susceperint in Deo et pro pter Deum, non autem eam quæ in terrenis a nihili rebus versatur. σθαι, τοῦτ᾽ ἔστι, πράγμασι κοσμικοῖς, ἃ φαντα μῖσος εἶναί φαμεν, τὸ δικαίως τε καὶ ὀρθῶς ἐπί τισι ριος Δαβίδ, περὶ τῶν ἀνθεστηκότων τῇ δόξη του λείαν δὲ ἀγάπην, τὴν ὁλοκλήρως ἀνακεῖσθαι Θεῷ παρ Θεόν, οὐ τὴν ἐπί τισιν ἐπιγείοις, καὶ λόγου μηδεν XV, 12, 13. Hoc est praceptum meum, ut diligalis invicem, sicut dilexi vos. Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Sensum eorum quæ prius dicta sunt manifestius his verbis aperit, hoc est, debere discipulos habere gaudium ejus in seipsis. Ego, inquit, hoc præcipio, st Joan. 1. ss Joan. xxxi, 34. 56 1 Τim. 11, 4. τους ἡμᾶς, ἀλλ ἡ δὲ χαρὰν 1. καὶ τὸ ἐν καὶ σκιάς το γινόμε Ήταν πράγμ ἔγνωσιν ἀληθ κἀγὼ, καὶ Όταν τον ἣν ἐμαυτ την έξετε, ως και τ ῷ, καὶ ς πηγές ἐφ' ο ἦσθε Paul XPT

tet per Spiritum, et gralias quodammodo pro no- Στι τότε ὁ Ἰησοῦς ἐγαλλιάσατο τῷ Πνεύματι, καὶ bis agat servanti Patri? Quin et cunt Samaritanorum regionem peragraret, ac de via lassus esset, ut scriptum est, ad puteum Jacob sedit; cumque muliercula ei obtulisset unde aquam hauriret, et salutaria ei locutus est, et Samaritanorum multitudiue exspectata, necessario quoque cibo se fraudavit. Quid enim ad discipulos suos dixit, qui ut cibo corpus reficeret eum hortabantur? ‹ Meus cibus est ut faciam voluntatem 886 Patris mei, et perficiam ejus opus ". › Nonne igitur vel hinc patebit delicias ei et gaudium fuisse, Patris voluntatem adimplere, hoc est, eos qui perierant ad salutem revocare? Dubium id certe non est. Hæc igitur omnia, inquit, locutus sum vobis, ut gaudium meum sit in vobis, id est, ut ob illa duntaxat lætari velitis, quibus gaudeo ego, ut ad certamina fortes efficiamini, et spe salvandorum hominum præcincti, licet aliquid idcirco pati contingat, ne animum dejiciatis, verum tanto tunc magis gaudealis, quia per vos impletur voluntas ejus qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ". Gavisus enim sum ob hæc ego, et longe suavissimos labores duxi. Cum ergo, inquit, gaudium habere volueritis, quod mihi convenire putavi, tunc perfectum illud ac solidum estis habituri. Perfectum enim certe et abundantissimum esse gaudium illud putamus quod in Deo est, et propter Deum, et de bonis operibus, propter spem armam et inconcussam, et quia ο εἶπεν· Ἐξημεις ειμαι να, Πάτερ, Κύρος τ ουρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκμίν αυτε ἀπὸ σιφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκείνας τε νηπίοις. Ναί, ὁ Πατήρ, ὅτι οὕτως εὐδοχές ἐγένετο έμπροσθέν σου. ο Ακούεις, ὅτι ἐπείπερ ἐθεῖ τιουμένοις τους νηπίως σε όσες καὶ ἀνοήτως ποτέ, χείρες μὲν καὶ ἀγαλλεται διὰ τοῦ Πνεύματος, χάφεν δε ὥσπερ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατιθεῖ τῷ διασώζονται Πατρί: Ἀλλὰ καὶ ὅτε τὴν τῶν Σαμαρειτών διέθει χώραν, κέκμηκε δὲ ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, καθὰ γέγραπται. ἐκαθέζετο ἐπὶ τῇ τῇ τοῦ Ἰεχώς. Ἐπειδὴ δὲ τ γύναιον αὐτῷ προσεκόμιζε την τοῦ ἀρύσασθαι χρείαν, προσελάλησέ τε αὐτῷ τὰ εἰκόνα καὶ Σαμα με: τῶν όχλων εξαντα προσεδάκι σε καὶ τροφῆς ἀναγκαίας ἀλογήσας φαίνεται. Τί γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς μαθητάς, ἐδεσμάτων αὐτῷ μεταλαβεῖν συμβουλεύον τας; • Εμὲν βαθμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργου. "Αρ' οὖν καντεύθεν οὐκ ἂν γένοιτο συμφανές ότι τρυφὴν ἐπκεῖτο καὶ χαρὰν τῶν πατρῴων βελτ,μά των την πλήρωσιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν εἰς σωτηρίαν ἀναδρομὴν τῶν εἰς ἀπώλειαν διαλ:σθηκότων; Αλλ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Ταύτα τοίνυν πάντα, φτ διείλεγμαι πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν ἡ τοῦτ' ἔστιν, ἵνα ἐπ' ἐκείνοις ἐθέλητε διευθυμεῖς τε μόνοις, ἐφ' οἷσπερ κἀγὼ, ἵνα πρὸς ἀγῶνας ἀνδρί σησθε, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς σωζομένοις ἐλπίδα περί ζωσάμενοι, κάν τι διὰ τοῦτο συμβαίνῃ παθεῖν, μὴ πρὸς ἀκηδίας ἀδρανεῖς καταφέρησθε μᾶλλον, χαί ρητε δὲ τότε πλουσιώτερον, ἐπείπερ καὶ δι' ἀναπληρούται τὸ θέλη Ο πάντας ἀνθρ θέλοντος σώζεσθαι, τ θεῖν. Ἔχαιρον γὰρ στους ελογιζόμην του τοιαύτην ἔλησθε ελογισάμην, τότε το ρον. Πληρεστάτην χαρὰν λογιζόμεθα ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς de lis quibus par est non solum nos, sed et ipsum Jesum lætari contigit: imperfectum vero mundanum gaudium illud asserimus, cum propter levitatem et inconstantiam, tum quod ob ea quæ minus decet peragatur, id est ob res mundanas, qure phantasmatum et umbræ instar avolant: quemadmodum perfectum odium esse dicimus, quod recte et juste ob nonnullas res a nobis suscipitur. Sicuti nempe beatus ille David de iis qui gloria Dei repugnant ait: «Perfecto odio oderam illos perfectam vero dilectionem, quæ Deo folos conες ἐλπίδος· καὶ jungit eos qui illam susceperint in Deo et pro pter Deum, non autem eam quæ in terrenis a nihili rebus versatur. σθαι, τοῦτ᾽ ἔστι, πράγμασι κοσμικοῖς, ἃ φαντα μῖσος εἶναί φαμεν, τὸ δικαίως τε καὶ ὀρθῶς ἐπί τισι ριος Δαβίδ, περὶ τῶν ἀνθεστηκότων τῇ δόξη του λείαν δὲ ἀγάπην, τὴν ὁλοκλήρως ἀνακεῖσθαι Θεῷ παρ Θεόν, οὐ τὴν ἐπί τισιν ἐπιγείοις, καὶ λόγου μηδεν XV, 12, 13. Hoc est praceptum meum, ut diligalis invicem, sicut dilexi vos. Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Sensum eorum quæ prius dicta sunt manifestius his verbis aperit, hoc est, debere discipulos habere gaudium ejus in seipsis. Ego, inquit, hoc præcipio, st Joan. 1. ss Joan. xxxi, 34. 56 1 Τim. 11, 4. τους ἡμᾶς, ἀλλ ἡ δὲ χαρὰν 1. καὶ τὸ ἐν καὶ σκιάς το γινόμε Ήταν πράγμ ἔγνωσιν ἀληθ κἀγὼ, καὶ Όταν τον ἣν ἐμαυτ την έξετε, ως και τ ῷ, καὶ ς πηγές ἐφ' ο ἦσθε Paul XPT

tet per Spiritum, et gralias quodammodo pro no- Στι τότε ὁ Ἰησοῦς ἐγαλλιάσατο τῷ Πνεύματι, καὶ bis agat servanti Patri? Quin et cunt Samaritanorum regionem peragraret, ac de via lassus esset, ut scriptum est, ad puteum Jacob sedit; cumque muliercula ei obtulisset unde aquam hauriret, et salutaria ei locutus est, et Samaritanorum multitudiue exspectata, necessario quoque cibo se fraudavit. Quid enim ad discipulos suos dixit, qui ut cibo corpus reficeret eum hortabantur? ‹ Meus cibus est ut faciam voluntatem 886 Patris mei, et perficiam ejus opus ". › Nonne igitur vel hinc patebit delicias ei et gaudium fuisse, Patris voluntatem adimplere, hoc est, eos qui perierant ad salutem revocare? Dubium id certe non est. Hæc igitur omnia, inquit, locutus sum vobis, ut gaudium meum sit in vobis, id est, ut ob illa duntaxat lætari velitis, quibus gaudeo ego, ut ad certamina fortes efficiamini, et spe salvandorum hominum præcincti, licet aliquid idcirco pati contingat, ne animum dejiciatis, verum tanto tunc magis gaudealis, quia per vos impletur voluntas ejus qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ". Gavisus enim sum ob hæc ego, et longe suavissimos labores duxi. Cum ergo, inquit, gaudium habere volueritis, quod mihi convenire putavi, tunc perfectum illud ac solidum estis habituri. Perfectum enim certe et abundantissimum esse gaudium illud putamus quod in Deo est, et propter Deum, et de bonis operibus, propter spem armam et inconcussam, et quia ο εἶπεν· Ἐξημεις ειμαι να, Πάτερ, Κύρος τ ουρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκμίν αυτε ἀπὸ σιφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκείνας τε νηπίοις. Ναί, ὁ Πατήρ, ὅτι οὕτως εὐδοχές ἐγένετο έμπροσθέν σου. ο Ακούεις, ὅτι ἐπείπερ ἐθεῖ τιουμένοις τους νηπίως σε όσες καὶ ἀνοήτως ποτέ, χείρες μὲν καὶ ἀγαλλεται διὰ τοῦ Πνεύματος, χάφεν δε ὥσπερ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνατιθεῖ τῷ διασώζονται Πατρί: Ἀλλὰ καὶ ὅτε τὴν τῶν Σαμαρειτών διέθει χώραν, κέκμηκε δὲ ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, καθὰ γέγραπται. ἐκαθέζετο ἐπὶ τῇ τῇ τοῦ Ἰεχώς. Ἐπειδὴ δὲ τ γύναιον αὐτῷ προσεκόμιζε την τοῦ ἀρύσασθαι χρείαν, προσελάλησέ τε αὐτῷ τὰ εἰκόνα καὶ Σαμα με: τῶν όχλων εξαντα προσεδάκι σε καὶ τροφῆς ἀναγκαίας ἀλογήσας φαίνεται. Τί γὰρ ἔφη πρὸς τοὺς μαθητάς, ἐδεσμάτων αὐτῷ μεταλαβεῖν συμβουλεύον τας; • Εμὲν βαθμά ἐστιν, ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου, καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργου. "Αρ' οὖν καντεύθεν οὐκ ἂν γένοιτο συμφανές ότι τρυφὴν ἐπκεῖτο καὶ χαρὰν τῶν πατρῴων βελτ,μά των την πλήρωσιν, τοῦτ' ἔστι, τὴν εἰς σωτηρίαν ἀναδρομὴν τῶν εἰς ἀπώλειαν διαλ:σθηκότων; Αλλ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Ταύτα τοίνυν πάντα, φτ διείλεγμαι πρὸς ὑμᾶς, ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν ἡ τοῦτ' ἔστιν, ἵνα ἐπ' ἐκείνοις ἐθέλητε διευθυμεῖς τε μόνοις, ἐφ' οἷσπερ κἀγὼ, ἵνα πρὸς ἀγῶνας ἀνδρί σησθε, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς σωζομένοις ἐλπίδα περί ζωσάμενοι, κάν τι διὰ τοῦτο συμβαίνῃ παθεῖν, μὴ πρὸς ἀκηδίας ἀδρανεῖς καταφέρησθε μᾶλλον, χαί ρητε δὲ τότε πλουσιώτερον, ἐπείπερ καὶ δι' ἀναπληρούται τὸ θέλη Ο πάντας ἀνθρ θέλοντος σώζεσθαι, τ θεῖν. Ἔχαιρον γὰρ στους ελογιζόμην του τοιαύτην ἔλησθε ελογισάμην, τότε το ρον. Πληρεστάτην χαρὰν λογιζόμεθα ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς de lis quibus par est non solum nos, sed et ipsum Jesum lætari contigit: imperfectum vero mundanum gaudium illud asserimus, cum propter levitatem et inconstantiam, tum quod ob ea quæ minus decet peragatur, id est ob res mundanas, qure phantasmatum et umbræ instar avolant: quemadmodum perfectum odium esse dicimus, quod recte et juste ob nonnullas res a nobis suscipitur. Sicuti nempe beatus ille David de iis qui gloria Dei repugnant ait: «Perfecto odio oderam illos perfectam vero dilectionem, quæ Deo folos conες ἐλπίδος· καὶ jungit eos qui illam susceperint in Deo et pro pter Deum, non autem eam quæ in terrenis a nihili rebus versatur. σθαι, τοῦτ᾽ ἔστι, πράγμασι κοσμικοῖς, ἃ φαντα μῖσος εἶναί φαμεν, τὸ δικαίως τε καὶ ὀρθῶς ἐπί τισι ριος Δαβίδ, περὶ τῶν ἀνθεστηκότων τῇ δόξη του λείαν δὲ ἀγάπην, τὴν ὁλοκλήρως ἀνακεῖσθαι Θεῷ παρ Θεόν, οὐ τὴν ἐπί τισιν ἐπιγείοις, καὶ λόγου μηδεν XV, 12, 13. Hoc est praceptum meum, ut diligalis invicem, sicut dilexi vos. Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Sensum eorum quæ prius dicta sunt manifestius his verbis aperit, hoc est, debere discipulos habere gaudium ejus in seipsis. Ego, inquit, hoc præcipio, st Joan. 1. ss Joan. xxxi, 34. 56 1 Τim. 11, 4. τους ἡμᾶς, ἀλλ ἡ δὲ χαρὰν 1. καὶ τὸ ἐν καὶ σκιάς το γινόμε Ήταν πράγμ ἔγνωσιν ἀληθ κἀγὼ, καὶ Όταν τον ἣν ἐμαυτ την έξετε, ως και τ ῷ, καὶ ς πηγές ἐφ' ο ἦσθε Paul XPT

" IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. χαρὰν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς. Αναφανούν δέ φησιν ότι et hoc doceo faciendum ac sentiendum iis qui τοῦτο ἐντέλλομαι, καὶ τοῦτο διδάσκω δραν τε καὶ φρονεῖν, τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους ἐμοὶ, τοιουτότρόπον εἰς ἀλλήλους ἐκμελετην τὴν ἀγάπην, ὁποίαν ἐγὼ φθάσας ἐπεδειξάμην καὶ πεπλήρωκα. Ποῖον οὖν ἄρα τὸ μέτρον θεωρήσαι τις ἂν τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, πάλιν αὐτὸς ὑπέφηνεν, εἰπὼν, τὸ μεῖζον εἶναι μηδὲν τῆς τοιαύτης ἀγάπης, ἢ καὶ αὐτὴν προέσθαι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων διακελεύετα:. Ἐκ δὲ τούτων ἁπάντων μονονουχί τοῖς ἰδίοις διακελεύεται μαθηταῖς, ὅτι προσήκει τοσοῦτον ἀφεστάναι τοῦ δεδιέναι φιλεῖν τοὺς ὑπὲρ τῶν σωζο μένων ἀγῶνας, καὶ αὐτὸν ἀοκνότατα, καὶ λίαν ἑτοί μως ἔχειν ὑποστῆναι τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καθ. έκετο γὰρ καὶ μέχρι τοῦδε τοῦ μέτρου τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀγάπης ἡ δύναμις. Τὸ δὲ ταῦτα λέγειν ἕτερον ἦν ὁρῶντος οὐδὲν, ἢ παραθήσοντος [ ισ. παραθήγοντος ] μὲν εἰς ὑπερφυά τε καὶ ἐξαίρετον ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς, διανιστάνοντας δὲ λίαν εἰς ἀκμαιοτάτην φιλαδελφίαν, καὶ φρόνημα τὸ νεανικὸν καὶ φιλόθεον ἐγχαλκεύοντος, καὶ εἰς ἅμα χόν τινα, καὶ ἀκαταγώνιστον ἐγείροντος προθυμίαν, εἰς τὸ πάντα κατορθοῦν ἐπείγεσθαι γοργῶς τὰ αὐτῷ θυμηρέστατα. Τοιοῦτον ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυ λέγων ὁ Παῦλος·. Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.» Καὶ πάλιν·. Η γὰρ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ συνέχει ἡμᾶς κρίναντας τοῦτο, ὅτι εἷς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν· ἄρα οἱ πάντες ἀπέθανον.» Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς me sequi statuerint, talem inter se dilectionem exercere, qualen ego prius exhibui et implevi. Quanta vero 887 sit dilectionis Christi mensura, ipse rursus significavit, dicens nihil esse majus ea dilectione quæ vel animam ipsam pro amicis juleat profundere. Ex his omnibus, suis propemodum mandat discipulis usque adeo non esse me. Luenda pro salvandis hominibus certamina, ut vel ipsam carnis mortem strenue et impigre subire detrectemus. Eo enim Salvatoris nostri dilectionis vis pervenit. Hoc autem dicere, aliud nibil est quam ad supernaturalem et eximiam animi virtutem ac maximum fratrum amorem discipulos excitare, in eisque generosum ac pium animum cudere, et ad invictum ac insuperabile studium erigere, ad omnia prompte prestanda quæcunque ei placuerint. Talem se nobis Paulus exhibebat, dicens: ‹ Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum ";» et rursus: c Charitas enim Christi urget nos, æstimantes hoc, quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt 59.9 Præterea: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an nuditas, an periculum, an gladius?» Audis quo pacto nihil cos a Christi dilectione possit sejungere? Quod si greges et agnos Christi pascere, est ipsum amare, quomodo manifestissimum non erit morte et persecutiouibus superiorem fore, omnes denique anἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ή στενοχωρία, ή G gustius pro nibilo habiturum eum qui salutarem λιμός, η γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα; Ακούεις, όπως οὐδὲν ὅλως ἕξειν τὸ ἀντιστατοῦν Μεται, ήγουν διακόπτειν ἰσχύον τῆς εἰς αγάπης αὐτούς; Εἰ δὲ τὸ ποιμαίνειν τὰ τὸ βόσκειν τὰ ἀρνίᾳ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀγαπᾶν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἔσται προσε καὶ θανάτου κρείττων ἔσεται, φησί, καὶ μαχαίρας ἀμείνων, ἀλογήσει δὲ στενοχωρίας ὁ τὸν σωτήριον τοῖς οὐκ διακηρύττων λόγον; Εἰ δὲ δὴ προσήκοι τήματος συστροφήν, τὸν τοῦ Σωτῆρος - λόγον, κεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν ὅ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἀοκνότατόν τε δεύματος, τὸν οἰκεῖον διασώζοντας ἐξ αὐτὸν πίστεως ἱερουργῆσαι κελεύει ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐμφανές Εὐαγγέλιον. Αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ διὰ φησίντι Ἐπὶ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, νος Σιών· ὕψωσον τῇ ἰσχύν την φωτ γελιζόμενος Ἱερουσαλήμ - Ισούσατε, Ο καὶ δύνασθαι. δι' ἐκτενέσ δεν τους ορούσε καὶ τὰ καὶ δὸς ιν τὸν λόγον ἱερουργοῦσι τὸ doctrinam Deum ignorantibus prædical? In summa, Servator his verbis suos discipulos jubet incunctanter et intrepide fidei doctrinam sanctificare, el omnibus per universum orbem hominibus manifestare Evangelium. Idipsum autem ait per Isaiæ vocem: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem; exaltate, nolite timere “. › Quod ut facere possent sancti discipuli, inveniemus cos vehementissima oratione a Deo petere, cum Judzorum furorem et intemperiem accusantes dicebant • Et nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis tuis cum 888, omni fiducia loqui verbum tuum "., Multi enim prorsus adversantur iis qui sanctificant Evangelium Christi, multique obstrepunt: sed licet gravis metus ingruat, et insidiarum vehementissimi Aluclus insurgant, supplicia tamen non detrectabunt vere discipuli, donec ad exitum dilectionis suæ opera perduxerint, dilectionis, inquam, talis, qualem nobis Servator exbibuit, qui loco propositi sibi gaudii crucem sustinuit, ignominia contempla, ut peccatoribus salutem perficeret ". Quod si pro nobis pati noluisset, mortui adhuc essemus, diaboli famuli, stulti ac cæci, atque omni bono destituti, servi voluptatis et peccati, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo ". Nunc auσε Isa. XL, 9. ‹ Act. IV, 29. 6 Hebr. III, 14. Rom. VIII, 35. ." "

" IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. χαρὰν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς. Αναφανούν δέ φησιν ότι et hoc doceo faciendum ac sentiendum iis qui τοῦτο ἐντέλλομαι, καὶ τοῦτο διδάσκω δραν τε καὶ φρονεῖν, τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους ἐμοὶ, τοιουτότρόπον εἰς ἀλλήλους ἐκμελετην τὴν ἀγάπην, ὁποίαν ἐγὼ φθάσας ἐπεδειξάμην καὶ πεπλήρωκα. Ποῖον οὖν ἄρα τὸ μέτρον θεωρήσαι τις ἂν τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, πάλιν αὐτὸς ὑπέφηνεν, εἰπὼν, τὸ μεῖζον εἶναι μηδὲν τῆς τοιαύτης ἀγάπης, ἢ καὶ αὐτὴν προέσθαι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων διακελεύετα:. Ἐκ δὲ τούτων ἁπάντων μονονουχί τοῖς ἰδίοις διακελεύεται μαθηταῖς, ὅτι προσήκει τοσοῦτον ἀφεστάναι τοῦ δεδιέναι φιλεῖν τοὺς ὑπὲρ τῶν σωζο μένων ἀγῶνας, καὶ αὐτὸν ἀοκνότατα, καὶ λίαν ἑτοί μως ἔχειν ὑποστῆναι τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καθ. έκετο γὰρ καὶ μέχρι τοῦδε τοῦ μέτρου τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀγάπης ἡ δύναμις. Τὸ δὲ ταῦτα λέγειν ἕτερον ἦν ὁρῶντος οὐδὲν, ἢ παραθήσοντος [ ισ. παραθήγοντος ] μὲν εἰς ὑπερφυά τε καὶ ἐξαίρετον ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς, διανιστάνοντας δὲ λίαν εἰς ἀκμαιοτάτην φιλαδελφίαν, καὶ φρόνημα τὸ νεανικὸν καὶ φιλόθεον ἐγχαλκεύοντος, καὶ εἰς ἅμα χόν τινα, καὶ ἀκαταγώνιστον ἐγείροντος προθυμίαν, εἰς τὸ πάντα κατορθοῦν ἐπείγεσθαι γοργῶς τὰ αὐτῷ θυμηρέστατα. Τοιοῦτον ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυ λέγων ὁ Παῦλος·. Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.» Καὶ πάλιν·. Η γὰρ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ συνέχει ἡμᾶς κρίναντας τοῦτο, ὅτι εἷς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν· ἄρα οἱ πάντες ἀπέθανον.» Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς me sequi statuerint, talem inter se dilectionem exercere, qualen ego prius exhibui et implevi. Quanta vero 887 sit dilectionis Christi mensura, ipse rursus significavit, dicens nihil esse majus ea dilectione quæ vel animam ipsam pro amicis juleat profundere. Ex his omnibus, suis propemodum mandat discipulis usque adeo non esse me. Luenda pro salvandis hominibus certamina, ut vel ipsam carnis mortem strenue et impigre subire detrectemus. Eo enim Salvatoris nostri dilectionis vis pervenit. Hoc autem dicere, aliud nibil est quam ad supernaturalem et eximiam animi virtutem ac maximum fratrum amorem discipulos excitare, in eisque generosum ac pium animum cudere, et ad invictum ac insuperabile studium erigere, ad omnia prompte prestanda quæcunque ei placuerint. Talem se nobis Paulus exhibebat, dicens: ‹ Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum ";» et rursus: c Charitas enim Christi urget nos, æstimantes hoc, quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt 59.9 Præterea: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an nuditas, an periculum, an gladius?» Audis quo pacto nihil cos a Christi dilectione possit sejungere? Quod si greges et agnos Christi pascere, est ipsum amare, quomodo manifestissimum non erit morte et persecutiouibus superiorem fore, omnes denique anἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ή στενοχωρία, ή G gustius pro nibilo habiturum eum qui salutarem λιμός, η γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα; Ακούεις, όπως οὐδὲν ὅλως ἕξειν τὸ ἀντιστατοῦν Μεται, ήγουν διακόπτειν ἰσχύον τῆς εἰς αγάπης αὐτούς; Εἰ δὲ τὸ ποιμαίνειν τὰ τὸ βόσκειν τὰ ἀρνίᾳ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀγαπᾶν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἔσται προσε καὶ θανάτου κρείττων ἔσεται, φησί, καὶ μαχαίρας ἀμείνων, ἀλογήσει δὲ στενοχωρίας ὁ τὸν σωτήριον τοῖς οὐκ διακηρύττων λόγον; Εἰ δὲ δὴ προσήκοι τήματος συστροφήν, τὸν τοῦ Σωτῆρος - λόγον, κεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν ὅ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἀοκνότατόν τε δεύματος, τὸν οἰκεῖον διασώζοντας ἐξ αὐτὸν πίστεως ἱερουργῆσαι κελεύει ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐμφανές Εὐαγγέλιον. Αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ διὰ φησίντι Ἐπὶ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, νος Σιών· ὕψωσον τῇ ἰσχύν την φωτ γελιζόμενος Ἱερουσαλήμ - Ισούσατε, Ο καὶ δύνασθαι. δι' ἐκτενέσ δεν τους ορούσε καὶ τὰ καὶ δὸς ιν τὸν λόγον ἱερουργοῦσι τὸ doctrinam Deum ignorantibus prædical? In summa, Servator his verbis suos discipulos jubet incunctanter et intrepide fidei doctrinam sanctificare, el omnibus per universum orbem hominibus manifestare Evangelium. Idipsum autem ait per Isaiæ vocem: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem; exaltate, nolite timere “. › Quod ut facere possent sancti discipuli, inveniemus cos vehementissima oratione a Deo petere, cum Judzorum furorem et intemperiem accusantes dicebant • Et nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis tuis cum 888, omni fiducia loqui verbum tuum "., Multi enim prorsus adversantur iis qui sanctificant Evangelium Christi, multique obstrepunt: sed licet gravis metus ingruat, et insidiarum vehementissimi Aluclus insurgant, supplicia tamen non detrectabunt vere discipuli, donec ad exitum dilectionis suæ opera perduxerint, dilectionis, inquam, talis, qualem nobis Servator exbibuit, qui loco propositi sibi gaudii crucem sustinuit, ignominia contempla, ut peccatoribus salutem perficeret ". Quod si pro nobis pati noluisset, mortui adhuc essemus, diaboli famuli, stulti ac cæci, atque omni bono destituti, servi voluptatis et peccati, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo ". Nunc auσε Isa. XL, 9. ‹ Act. IV, 29. 6 Hebr. III, 14. Rom. VIII, 35. ." "

" IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. χαρὰν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς. Αναφανούν δέ φησιν ότι et hoc doceo faciendum ac sentiendum iis qui τοῦτο ἐντέλλομαι, καὶ τοῦτο διδάσκω δραν τε καὶ φρονεῖν, τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους ἐμοὶ, τοιουτότρόπον εἰς ἀλλήλους ἐκμελετην τὴν ἀγάπην, ὁποίαν ἐγὼ φθάσας ἐπεδειξάμην καὶ πεπλήρωκα. Ποῖον οὖν ἄρα τὸ μέτρον θεωρήσαι τις ἂν τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, πάλιν αὐτὸς ὑπέφηνεν, εἰπὼν, τὸ μεῖζον εἶναι μηδὲν τῆς τοιαύτης ἀγάπης, ἢ καὶ αὐτὴν προέσθαι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων διακελεύετα:. Ἐκ δὲ τούτων ἁπάντων μονονουχί τοῖς ἰδίοις διακελεύεται μαθηταῖς, ὅτι προσήκει τοσοῦτον ἀφεστάναι τοῦ δεδιέναι φιλεῖν τοὺς ὑπὲρ τῶν σωζο μένων ἀγῶνας, καὶ αὐτὸν ἀοκνότατα, καὶ λίαν ἑτοί μως ἔχειν ὑποστῆναι τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καθ. έκετο γὰρ καὶ μέχρι τοῦδε τοῦ μέτρου τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀγάπης ἡ δύναμις. Τὸ δὲ ταῦτα λέγειν ἕτερον ἦν ὁρῶντος οὐδὲν, ἢ παραθήσοντος [ ισ. παραθήγοντος ] μὲν εἰς ὑπερφυά τε καὶ ἐξαίρετον ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς, διανιστάνοντας δὲ λίαν εἰς ἀκμαιοτάτην φιλαδελφίαν, καὶ φρόνημα τὸ νεανικὸν καὶ φιλόθεον ἐγχαλκεύοντος, καὶ εἰς ἅμα χόν τινα, καὶ ἀκαταγώνιστον ἐγείροντος προθυμίαν, εἰς τὸ πάντα κατορθοῦν ἐπείγεσθαι γοργῶς τὰ αὐτῷ θυμηρέστατα. Τοιοῦτον ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυ λέγων ὁ Παῦλος·. Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.» Καὶ πάλιν·. Η γὰρ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ συνέχει ἡμᾶς κρίναντας τοῦτο, ὅτι εἷς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν· ἄρα οἱ πάντες ἀπέθανον.» Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς me sequi statuerint, talem inter se dilectionem exercere, qualen ego prius exhibui et implevi. Quanta vero 887 sit dilectionis Christi mensura, ipse rursus significavit, dicens nihil esse majus ea dilectione quæ vel animam ipsam pro amicis juleat profundere. Ex his omnibus, suis propemodum mandat discipulis usque adeo non esse me. Luenda pro salvandis hominibus certamina, ut vel ipsam carnis mortem strenue et impigre subire detrectemus. Eo enim Salvatoris nostri dilectionis vis pervenit. Hoc autem dicere, aliud nibil est quam ad supernaturalem et eximiam animi virtutem ac maximum fratrum amorem discipulos excitare, in eisque generosum ac pium animum cudere, et ad invictum ac insuperabile studium erigere, ad omnia prompte prestanda quæcunque ei placuerint. Talem se nobis Paulus exhibebat, dicens: ‹ Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum ";» et rursus: c Charitas enim Christi urget nos, æstimantes hoc, quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt 59.9 Præterea: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an nuditas, an periculum, an gladius?» Audis quo pacto nihil cos a Christi dilectione possit sejungere? Quod si greges et agnos Christi pascere, est ipsum amare, quomodo manifestissimum non erit morte et persecutiouibus superiorem fore, omnes denique anἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ή στενοχωρία, ή G gustius pro nibilo habiturum eum qui salutarem λιμός, η γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα; Ακούεις, όπως οὐδὲν ὅλως ἕξειν τὸ ἀντιστατοῦν Μεται, ήγουν διακόπτειν ἰσχύον τῆς εἰς αγάπης αὐτούς; Εἰ δὲ τὸ ποιμαίνειν τὰ τὸ βόσκειν τὰ ἀρνίᾳ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀγαπᾶν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἔσται προσε καὶ θανάτου κρείττων ἔσεται, φησί, καὶ μαχαίρας ἀμείνων, ἀλογήσει δὲ στενοχωρίας ὁ τὸν σωτήριον τοῖς οὐκ διακηρύττων λόγον; Εἰ δὲ δὴ προσήκοι τήματος συστροφήν, τὸν τοῦ Σωτῆρος - λόγον, κεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν ὅ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἀοκνότατόν τε δεύματος, τὸν οἰκεῖον διασώζοντας ἐξ αὐτὸν πίστεως ἱερουργῆσαι κελεύει ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐμφανές Εὐαγγέλιον. Αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ διὰ φησίντι Ἐπὶ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, νος Σιών· ὕψωσον τῇ ἰσχύν την φωτ γελιζόμενος Ἱερουσαλήμ - Ισούσατε, Ο καὶ δύνασθαι. δι' ἐκτενέσ δεν τους ορούσε καὶ τὰ καὶ δὸς ιν τὸν λόγον ἱερουργοῦσι τὸ doctrinam Deum ignorantibus prædical? In summa, Servator his verbis suos discipulos jubet incunctanter et intrepide fidei doctrinam sanctificare, el omnibus per universum orbem hominibus manifestare Evangelium. Idipsum autem ait per Isaiæ vocem: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem; exaltate, nolite timere “. › Quod ut facere possent sancti discipuli, inveniemus cos vehementissima oratione a Deo petere, cum Judzorum furorem et intemperiem accusantes dicebant • Et nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis tuis cum 888, omni fiducia loqui verbum tuum "., Multi enim prorsus adversantur iis qui sanctificant Evangelium Christi, multique obstrepunt: sed licet gravis metus ingruat, et insidiarum vehementissimi Aluclus insurgant, supplicia tamen non detrectabunt vere discipuli, donec ad exitum dilectionis suæ opera perduxerint, dilectionis, inquam, talis, qualem nobis Servator exbibuit, qui loco propositi sibi gaudii crucem sustinuit, ignominia contempla, ut peccatoribus salutem perficeret ". Quod si pro nobis pati noluisset, mortui adhuc essemus, diaboli famuli, stulti ac cæci, atque omni bono destituti, servi voluptatis et peccati, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo ". Nunc auσε Isa. XL, 9. ‹ Act. IV, 29. 6 Hebr. III, 14. Rom. VIII, 35. ." "

" IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. χαρὰν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς. Αναφανούν δέ φησιν ότι et hoc doceo faciendum ac sentiendum iis qui τοῦτο ἐντέλλομαι, καὶ τοῦτο διδάσκω δραν τε καὶ φρονεῖν, τοὺς ἕπεσθαι δεῖν οἱομένους ἐμοὶ, τοιουτότρόπον εἰς ἀλλήλους ἐκμελετην τὴν ἀγάπην, ὁποίαν ἐγὼ φθάσας ἐπεδειξάμην καὶ πεπλήρωκα. Ποῖον οὖν ἄρα τὸ μέτρον θεωρήσαι τις ἂν τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, πάλιν αὐτὸς ὑπέφηνεν, εἰπὼν, τὸ μεῖζον εἶναι μηδὲν τῆς τοιαύτης ἀγάπης, ἢ καὶ αὐτὴν προέσθαι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἀγαπωμένων διακελεύετα:. Ἐκ δὲ τούτων ἁπάντων μονονουχί τοῖς ἰδίοις διακελεύεται μαθηταῖς, ὅτι προσήκει τοσοῦτον ἀφεστάναι τοῦ δεδιέναι φιλεῖν τοὺς ὑπὲρ τῶν σωζο μένων ἀγῶνας, καὶ αὐτὸν ἀοκνότατα, καὶ λίαν ἑτοί μως ἔχειν ὑποστῆναι τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον. Καθ. έκετο γὰρ καὶ μέχρι τοῦδε τοῦ μέτρου τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀγάπης ἡ δύναμις. Τὸ δὲ ταῦτα λέγειν ἕτερον ἦν ὁρῶντος οὐδὲν, ἢ παραθήσοντος [ ισ. παραθήγοντος ] μὲν εἰς ὑπερφυά τε καὶ ἐξαίρετον ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς, διανιστάνοντας δὲ λίαν εἰς ἀκμαιοτάτην φιλαδελφίαν, καὶ φρόνημα τὸ νεανικὸν καὶ φιλόθεον ἐγχαλκεύοντος, καὶ εἰς ἅμα χόν τινα, καὶ ἀκαταγώνιστον ἐγείροντος προθυμίαν, εἰς τὸ πάντα κατορθοῦν ἐπείγεσθαι γοργῶς τὰ αὐτῷ θυμηρέστατα. Τοιοῦτον ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπεδείκνυ λέγων ὁ Παῦλος·. Ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς, καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.» Καὶ πάλιν·. Η γὰρ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ συνέχει ἡμᾶς κρίναντας τοῦτο, ὅτι εἷς ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν· ἄρα οἱ πάντες ἀπέθανον.» Καὶ πρὸς τούτοις ἔτι· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς me sequi statuerint, talem inter se dilectionem exercere, qualen ego prius exhibui et implevi. Quanta vero 887 sit dilectionis Christi mensura, ipse rursus significavit, dicens nihil esse majus ea dilectione quæ vel animam ipsam pro amicis juleat profundere. Ex his omnibus, suis propemodum mandat discipulis usque adeo non esse me. Luenda pro salvandis hominibus certamina, ut vel ipsam carnis mortem strenue et impigre subire detrectemus. Eo enim Salvatoris nostri dilectionis vis pervenit. Hoc autem dicere, aliud nibil est quam ad supernaturalem et eximiam animi virtutem ac maximum fratrum amorem discipulos excitare, in eisque generosum ac pium animum cudere, et ad invictum ac insuperabile studium erigere, ad omnia prompte prestanda quæcunque ei placuerint. Talem se nobis Paulus exhibebat, dicens: ‹ Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum ";» et rursus: c Charitas enim Christi urget nos, æstimantes hoc, quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt 59.9 Præterea: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an nuditas, an periculum, an gladius?» Audis quo pacto nihil cos a Christi dilectione possit sejungere? Quod si greges et agnos Christi pascere, est ipsum amare, quomodo manifestissimum non erit morte et persecutiouibus superiorem fore, omnes denique anἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ή στενοχωρία, ή G gustius pro nibilo habiturum eum qui salutarem λιμός, η γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα; Ακούεις, όπως οὐδὲν ὅλως ἕξειν τὸ ἀντιστατοῦν Μεται, ήγουν διακόπτειν ἰσχύον τῆς εἰς αγάπης αὐτούς; Εἰ δὲ τὸ ποιμαίνειν τὰ τὸ βόσκειν τὰ ἀρνίᾳ τοῦ Χριστοῦ, τὸ ἀγαπᾶν αὐτὸν, πῶς οὐκ ἔσται προσε καὶ θανάτου κρείττων ἔσεται, φησί, καὶ μαχαίρας ἀμείνων, ἀλογήσει δὲ στενοχωρίας ὁ τὸν σωτήριον τοῖς οὐκ διακηρύττων λόγον; Εἰ δὲ δὴ προσήκοι τήματος συστροφήν, τὸν τοῦ Σωτῆρος - λόγον, κεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν ὅ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς, ἀοκνότατόν τε δεύματος, τὸν οἰκεῖον διασώζοντας ἐξ αὐτὸν πίστεως ἱερουργῆσαι κελεύει ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐμφανές Εὐαγγέλιον. Αὐτὸ δὲ τοῦτο, καὶ διὰ φησίντι Ἐπὶ ὄρος ὑψηλὸν ἀνάβηθι, νος Σιών· ὕψωσον τῇ ἰσχύν την φωτ γελιζόμενος Ἱερουσαλήμ - Ισούσατε, Ο καὶ δύνασθαι. δι' ἐκτενέσ δεν τους ορούσε καὶ τὰ καὶ δὸς ιν τὸν λόγον ἱερουργοῦσι τὸ doctrinam Deum ignorantibus prædical? In summa, Servator his verbis suos discipulos jubet incunctanter et intrepide fidei doctrinam sanctificare, el omnibus per universum orbem hominibus manifestare Evangelium. Idipsum autem ait per Isaiæ vocem: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion; exalta in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem; exaltate, nolite timere “. › Quod ut facere possent sancti discipuli, inveniemus cos vehementissima oratione a Deo petere, cum Judzorum furorem et intemperiem accusantes dicebant • Et nunc, Domine, respice in minas eorum, et da servis tuis cum 888, omni fiducia loqui verbum tuum "., Multi enim prorsus adversantur iis qui sanctificant Evangelium Christi, multique obstrepunt: sed licet gravis metus ingruat, et insidiarum vehementissimi Aluclus insurgant, supplicia tamen non detrectabunt vere discipuli, donec ad exitum dilectionis suæ opera perduxerint, dilectionis, inquam, talis, qualem nobis Servator exbibuit, qui loco propositi sibi gaudii crucem sustinuit, ignominia contempla, ut peccatoribus salutem perficeret ". Quod si pro nobis pati noluisset, mortui adhuc essemus, diaboli famuli, stulti ac cæci, atque omni bono destituti, servi voluptatis et peccati, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo ". Nunc auσε Isa. XL, 9. ‹ Act. IV, 29. 6 Hebr. III, 14. Rom. VIII, 35. ." "

tem etiam ipsam pro mobis animam pro sua erga Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, πολλοί λίαν οἱ ἀνθιστά nos dilectione Servator posuit, et incomparabilemn quamdam bonitatem erga nos exhibens, beatos reddidit, ac ter felices, nullius plane boni indigos. Textus itaque propositi sensus juxta hunc scopum divinis discipulorum capitibus convenit. Quod si ad alios omnes dictum illud extendatur, nimirum: • Hoc est præceptum meum ut diligatis invicem, sicut dilesi vos ",» multum utilitatis omnibus continget ex illius indagine. Nam si omnium Salvatoris nostri mandatorum consummationem continet ac operatur fratrum dilectio, quomodo non valde mirandus est qui hanc sincere et inculpate colit, cum omnium, ut semel dicam, virtutum caput in ea contineatur? Secunda enim est post Dei dilectionem, in fratres charitas, et omnis erga Deum pietatis vis hoc uno verbo quodammodo comprehenditur: e Diliges proximum tuum sicut teipμενοι, καὶ δυστεβῶς ἐπιτρίζοντες· ἀλλ᾽ εἰ καὶ δριμὺς ὁ φόβος, καὶ δεινότατα τὰ ἐκ τῆς ἐπιβουλῆς διανίσταται κύματα, λόγος τοῦ παθεῖν οὐδεὶς, παρά γε τοῖς ἀληθῶς μαθηταῖς, ἔστ' ἂν εἴη πρὸς ἔργον αὐτοῖς τὰ ἐκ τῆς ἀγάπης κατορθώματα, ἀγάπης δέ φημι τῆς τοιαύτης, ὁποίαν πρὸς ἡμᾶς ὑπέδειξεν ὁ Σωτήρ, ὃς ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπο έμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ἵνα τοῖς ἡμαρτηκόσι κατορθώσῃ τὴν σωτηρίαν. Εἰ δὲ μὴ παθεῖν ἠθέλησεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἦμεν ἂν ἔτι νεκροί, οἰκέται διαβόλου, μωροί, καὶ τυφλοί, καὶ παντός μένοντες ἐπιδεεῖς ἀγαθοῦ, ἡδονῆς δὲ δοῦλοι καὶ ἁμαρ τίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. Νυνὶ δὲ καὶ αὐτὴν ὑπὲρ ἡμῶν τέθεικε τὴν ψυχὴν ἐξ ἀγάπης τῆς εἰς ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ, καὶ ἀσύγκριτόν τινα τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξάμενος, ζηλωτοὺς ἀπὸ έφηνε, καὶ τρισμακαρίους, οὐδενὸς τὸ παράπαν των ἀγαθῶν ἐπιδεεῖς. ᾿Αρμόσει μὲν οὖν τῶν προκειμέν νων ή δύναμις, κατὰ τοῦτον οἶμαι τὸν σκοπὸν ταῖς θεοπνεύστοις τῶν μαθητῶν κεφαλαῖς. Εἰ δὲ δὴ καὶ εἰς ἅπαντας ἐξίοι τὸ εἰρημένον, τοῦτ' ἔστιν, «Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς· ο πολύ τι τοῖς ὅλοις λυσιτελὲς διὰ τῆς ἐρεύνης εἰσβήσεται. Εἰ γὰρ ἁπάσης τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντολῆς τὴν πλήρωσιν, ἡ εἰς ἀδελφοὺ; ἀγάπη τηρεῖ καὶ ἐργάζεται, πῶς οὐ λίαν ἀξι θαύμαστος ὁ ταύτην ὅτι μάλιστα κατορθοῦν ἐπιχειρῶν, ἀλοιδορήτως τε καὶ ἀνυπαιτίως, ὅτε πασῶν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν ἀρετῶν ἐναπόκειται τὸ κεφάλαιον; Δευτέρα γὰρ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, ἡ εἰς ἀλλήλους ἐστὶ, καὶ πᾶσα τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἡ δύναμις ὡς ἐν ἑνὶ τούτῳ συμπεραιούται λόγῳ, ἐν τῷ, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν.» sum XV, 14, 15. Vos amici mei estis, si feceritis quæ ego præcipio vobis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus: vos autem dixi amicos, quia omnia quæcunque audivi a Patre meo nota feci vobis. Ὑμεῖς φίλοι μου ἐστε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν. Οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ότι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου εγνώρισα ὑμῖν. Αντέταξε πάλιν τοῖς ἐκ τῆς ὑπακοῆς καὶ φιλ αρέτου γνώμης ἐσομένοις ἔσθ' ὅτε δείμασι, τῆς εἰς αὐτὸν φιλίας τὸ κέρδος, ἵνα ταῖς ἐντεῦθεν εὐθυμίαις καὶ τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐφέσει, τὸ ἐν ἐκείνοις ἀφανί ζηται φορτικόν, καὶ τὸ λυπεῖν ἔσθ' ὅτε δοκοῦν οἰχή σεται πρὸς τὸ μηδέν. Γλυκὺς γὰρ τότε τοῖς φιλοθέοις ὁ πόνος, ὅτε γείτων ἄρα καὶ πλούσιος ὁ μισθός. Εἶτα τίς ἂν οιηθείη τί μεῖζον, τί δὲ εἶναι λαμπρό τερον ἐρεῖ τοῦ φίλον εἶναι καὶ λέγεσθαι Χριστοῦ; Θέα γὰρ ὅπως καὶ ὑπὲρ αὐτοὺς τοὺς τῆς ἀνθρω πείας φύσεως ὅρους ἐστὶ τὸ ἀξίωμα. Δούλα μὲν γὰρ πάντα τοῦ πεποιηκότος αὐτά, κατὰ τὴν τοῦ άλλονOpposuit rursus eventuris aliquando ex obedientia et virtutis studio periculis ac terroribus lucrum quod ex amore erga se reportaturi sunt, ut gaudio inde concepto et in majus progrediendi cupiditate, eorum abstergeretur molestia, et quod grave quandoque videtur in nihilum recideret. Dulcis enim tum labor est Deum amantibus cum proxima et copiosa est merces. At quid majas, aut illustrius 889 dici potest quam Christi amicum et esse et appellari? Observa enim quantum hæc dignitas naturæ humanæ terminos excedat. Omnia enim Creatori serviunt, juxta Psalmistæ vocem “, nec ulla res est creata quæ subdita non τος φωνήν, καὶ οὐδὲν, οἶμαι, τῶν γεγονότων ἐστὶν sit jugo servitutis, si ratio Creatoris et creaturæ spectetur. Nec enim æqualis est creatura factori suo, nullo modo: sed imperat potius et præpositus est qui supra omnes est Deus. Subjectis igitur omnibus, et Deo substratis, ad supernaturalem gloriam sanctos mandata sua servantes Dominus erigit, et ad inculpatam subjectionem quasi muneris loco deducit. Clara igitur et illustris valde est merces verumtamen illud hic imprimis considerandum est (nec enim parum conducet), quod si Filii amor ad libertatis dignitatem, atque ut non amplius servi vocentur, nonnullis sufficiat, quo- • Joan. IV, δ μὴ τῷ τῆς δουλείας ὑπηνέχθη ζυγῷ, κατά γε τον πρέποντα λόγον καὶ δημιουργῷ, καὶ ποιήματι. Οὐ γὰρ ἐν ἴσῳ τὸ ποιηθὲν τῷ τεκτηναμένῳ ποθὲν, κατάρξει δὲ μᾶλλον, καὶ καθηγήσεται τῶν ἰδίων ἔργων ὁ ἐπὶ πάντας Θεός. Υπεζευγμένων οὖν ἄρα τῶν ὅλων, καὶ δοῦλον ὑπεστρωκότων τῷ Θεῷ τὴν αὐχένα, πρὸς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνακομίζει δόξαν τους ἁγίους ὁ Κύριος, εἰ δρᾷν ἐθέλοντες φαίνοιντο τὰ δοκοῦντα αὐτῷ, καὶ καθάπερ ἐν τάξει δωροφορίας, ἀκατηγόρητον. αὐτῷ προσκομίζει τὴν ὑποταγήν. Λαμπρός οὖν ἄρα, καὶ ἀξιοζήλωτος ὁ μισθός· πλὴν ἐκεῖνο κατασκεπτέον ἐν τούτοις εὖ μάλα (λυσιτελήσει 12.” Matth. v, 43. 07 Psal. cxviii, 91.

tem etiam ipsam pro mobis animam pro sua erga Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, πολλοί λίαν οἱ ἀνθιστά nos dilectione Servator posuit, et incomparabilemn quamdam bonitatem erga nos exhibens, beatos reddidit, ac ter felices, nullius plane boni indigos. Textus itaque propositi sensus juxta hunc scopum divinis discipulorum capitibus convenit. Quod si ad alios omnes dictum illud extendatur, nimirum: • Hoc est præceptum meum ut diligatis invicem, sicut dilesi vos ",» multum utilitatis omnibus continget ex illius indagine. Nam si omnium Salvatoris nostri mandatorum consummationem continet ac operatur fratrum dilectio, quomodo non valde mirandus est qui hanc sincere et inculpate colit, cum omnium, ut semel dicam, virtutum caput in ea contineatur? Secunda enim est post Dei dilectionem, in fratres charitas, et omnis erga Deum pietatis vis hoc uno verbo quodammodo comprehenditur: e Diliges proximum tuum sicut teipμενοι, καὶ δυστεβῶς ἐπιτρίζοντες· ἀλλ᾽ εἰ καὶ δριμὺς ὁ φόβος, καὶ δεινότατα τὰ ἐκ τῆς ἐπιβουλῆς διανίσταται κύματα, λόγος τοῦ παθεῖν οὐδεὶς, παρά γε τοῖς ἀληθῶς μαθηταῖς, ἔστ' ἂν εἴη πρὸς ἔργον αὐτοῖς τὰ ἐκ τῆς ἀγάπης κατορθώματα, ἀγάπης δέ φημι τῆς τοιαύτης, ὁποίαν πρὸς ἡμᾶς ὑπέδειξεν ὁ Σωτήρ, ὃς ἀντὶ τῆς προκειμένης αὐτῷ χαρᾶς ὑπο έμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας, ἵνα τοῖς ἡμαρτηκόσι κατορθώσῃ τὴν σωτηρίαν. Εἰ δὲ μὴ παθεῖν ἠθέλησεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἦμεν ἂν ἔτι νεκροί, οἰκέται διαβόλου, μωροί, καὶ τυφλοί, καὶ παντός μένοντες ἐπιδεεῖς ἀγαθοῦ, ἡδονῆς δὲ δοῦλοι καὶ ἁμαρ τίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. Νυνὶ δὲ καὶ αὐτὴν ὑπὲρ ἡμῶν τέθεικε τὴν ψυχὴν ἐξ ἀγάπης τῆς εἰς ἡμᾶς ὁ Σωτὴρ, καὶ ἀσύγκριτόν τινα τὴν φιλανθρωπίαν ἐπιδειξάμενος, ζηλωτοὺς ἀπὸ έφηνε, καὶ τρισμακαρίους, οὐδενὸς τὸ παράπαν των ἀγαθῶν ἐπιδεεῖς. ᾿Αρμόσει μὲν οὖν τῶν προκειμέν νων ή δύναμις, κατὰ τοῦτον οἶμαι τὸν σκοπὸν ταῖς θεοπνεύστοις τῶν μαθητῶν κεφαλαῖς. Εἰ δὲ δὴ καὶ εἰς ἅπαντας ἐξίοι τὸ εἰρημένον, τοῦτ' ἔστιν, «Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς· ο πολύ τι τοῖς ὅλοις λυσιτελὲς διὰ τῆς ἐρεύνης εἰσβήσεται. Εἰ γὰρ ἁπάσης τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντολῆς τὴν πλήρωσιν, ἡ εἰς ἀδελφοὺ; ἀγάπη τηρεῖ καὶ ἐργάζεται, πῶς οὐ λίαν ἀξι θαύμαστος ὁ ταύτην ὅτι μάλιστα κατορθοῦν ἐπιχειρῶν, ἀλοιδορήτως τε καὶ ἀνυπαιτίως, ὅτε πασῶν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν ἀρετῶν ἐναπόκειται τὸ κεφάλαιον; Δευτέρα γὰρ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης, ἡ εἰς ἀλλήλους ἐστὶ, καὶ πᾶσα τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἡ δύναμις ὡς ἐν ἑνὶ τούτῳ συμπεραιούται λόγῳ, ἐν τῷ, ο Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου, ὡς ἑαυτόν.» sum XV, 14, 15. Vos amici mei estis, si feceritis quæ ego præcipio vobis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus: vos autem dixi amicos, quia omnia quæcunque audivi a Patre meo nota feci vobis. Ὑμεῖς φίλοι μου ἐστε, ἐὰν ποιῆτε ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν. Οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδε τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ότι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου εγνώρισα ὑμῖν. Αντέταξε πάλιν τοῖς ἐκ τῆς ὑπακοῆς καὶ φιλ αρέτου γνώμης ἐσομένοις ἔσθ' ὅτε δείμασι, τῆς εἰς αὐτὸν φιλίας τὸ κέρδος, ἵνα ταῖς ἐντεῦθεν εὐθυμίαις καὶ τῇ πρὸς τὸ μεῖζον ἐφέσει, τὸ ἐν ἐκείνοις ἀφανί ζηται φορτικόν, καὶ τὸ λυπεῖν ἔσθ' ὅτε δοκοῦν οἰχή σεται πρὸς τὸ μηδέν. Γλυκὺς γὰρ τότε τοῖς φιλοθέοις ὁ πόνος, ὅτε γείτων ἄρα καὶ πλούσιος ὁ μισθός. Εἶτα τίς ἂν οιηθείη τί μεῖζον, τί δὲ εἶναι λαμπρό τερον ἐρεῖ τοῦ φίλον εἶναι καὶ λέγεσθαι Χριστοῦ; Θέα γὰρ ὅπως καὶ ὑπὲρ αὐτοὺς τοὺς τῆς ἀνθρω πείας φύσεως ὅρους ἐστὶ τὸ ἀξίωμα. Δούλα μὲν γὰρ πάντα τοῦ πεποιηκότος αὐτά, κατὰ τὴν τοῦ άλλονOpposuit rursus eventuris aliquando ex obedientia et virtutis studio periculis ac terroribus lucrum quod ex amore erga se reportaturi sunt, ut gaudio inde concepto et in majus progrediendi cupiditate, eorum abstergeretur molestia, et quod grave quandoque videtur in nihilum recideret. Dulcis enim tum labor est Deum amantibus cum proxima et copiosa est merces. At quid majas, aut illustrius 889 dici potest quam Christi amicum et esse et appellari? Observa enim quantum hæc dignitas naturæ humanæ terminos excedat. Omnia enim Creatori serviunt, juxta Psalmistæ vocem “, nec ulla res est creata quæ subdita non τος φωνήν, καὶ οὐδὲν, οἶμαι, τῶν γεγονότων ἐστὶν sit jugo servitutis, si ratio Creatoris et creaturæ spectetur. Nec enim æqualis est creatura factori suo, nullo modo: sed imperat potius et præpositus est qui supra omnes est Deus. Subjectis igitur omnibus, et Deo substratis, ad supernaturalem gloriam sanctos mandata sua servantes Dominus erigit, et ad inculpatam subjectionem quasi muneris loco deducit. Clara igitur et illustris valde est merces verumtamen illud hic imprimis considerandum est (nec enim parum conducet), quod si Filii amor ad libertatis dignitatem, atque ut non amplius servi vocentur, nonnullis sufficiat, quo- • Joan. IV, δ μὴ τῷ τῆς δουλείας ὑπηνέχθη ζυγῷ, κατά γε τον πρέποντα λόγον καὶ δημιουργῷ, καὶ ποιήματι. Οὐ γὰρ ἐν ἴσῳ τὸ ποιηθὲν τῷ τεκτηναμένῳ ποθὲν, κατάρξει δὲ μᾶλλον, καὶ καθηγήσεται τῶν ἰδίων ἔργων ὁ ἐπὶ πάντας Θεός. Υπεζευγμένων οὖν ἄρα τῶν ὅλων, καὶ δοῦλον ὑπεστρωκότων τῷ Θεῷ τὴν αὐχένα, πρὸς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνακομίζει δόξαν τους ἁγίους ὁ Κύριος, εἰ δρᾷν ἐθέλοντες φαίνοιντο τὰ δοκοῦντα αὐτῷ, καὶ καθάπερ ἐν τάξει δωροφορίας, ἀκατηγόρητον. αὐτῷ προσκομίζει τὴν ὑποταγήν. Λαμπρός οὖν ἄρα, καὶ ἀξιοζήλωτος ὁ μισθός· πλὴν ἐκεῖνο κατασκεπτέον ἐν τούτοις εὖ μάλα (λυσιτελήσει 12.” Matth. v, 43. 07 Psal. cxviii, 91.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. tus, ut imperite quidam asserunt? Nec enim aliis libertatis honorem tribuere potest, qui natura sua expers ejus sit, sed præ cæteris ipsum talem esse debere autumo. Tunc enim convenienti ratione bonum suum impertietur eo destitutis. Sed sanctis apostolis, imo cæteris forsan omnibus qui per fγὰρ οὐ μικρῶς), εἰ γὰρ ἐξαρκέσει τισὶν εἰς ἐλεύ- modo servus erit, aut tanquam creatura et crea θερον ἀξίωμα, καὶ πρὸς τὸ μηκέτι καλεῖσθαι δούλους ἢ πρὸς τὸν Υἱὸν φιλία, πῶς ἂν εἴη δοῦλος, ἢ ὡς ποίημα, καὶ γενητός, κατά τήν τινων ἀβουλίαν; Οὐ γὰρ δὴ τοῖς ἑτέροις τὴν μὲν τῆς ἐλευθερίας τιμὴν διανέμειν ἐστὶν ἱκανὸς, ἔρημον δὲ ταύτης τὴν ἰδίαν ἕξει φύσιν χρῆναι γὰρ οἶμαι, πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸν τοιοῦτον εἶναι φαίνεσθαι. Δώσει γὰρ τότε πρεπωδέστερον τοῖς οὐκ ἔχουσι τὸ ἴδιον ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ἢ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τυχόν τοῖς διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαίνουσι τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐπακτὸν ἂν εἴη καὶ δοτὸν, ὡς ἐν τάξει τιμῆς τὸ ἀξίωμα, ἔχον δὲ οὐκέτι κατὰ τὸν ἴσον τρόπον. Οἱ γὰρ τῇ πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσει πρὸς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀνατρέχοντες δόξαν, αὐτῷ δὴ τούτῳ καὶ μόνῳ προσόν φυσικῶς ἀποδείξειαν. Τῷ γὰρ κατὰ φύσιν, ἀεὶ τὸ κατὰ θέσιν παρεικάζεται. Σημειωτέον γε μὴν (δεῖν γὰρ οἶμαι διὰ παντὸς ἰέναὶ θεωρήματος χρησίμου τε καὶ λίαν ἀναγκαίαν ἔχοντος τὴν ἐξήγησιν) ὅτι τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης, ἡ ἐκ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀρχαιοτέραν ἔχει τὴν ἀνάδειξιν· καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι τοῖς πιστεύουσι καὶ ὑπακούουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑρμηνεύεται βουλὴ παρὰ τοῦ ταύτην εἰδότος Υἱοῦ· τοῖς δὲ ἀπειθή σασιν οὐκέτι. Καὶ φέρε πάλιν αὐτὸ, διὰ τῆς θεοπνεύστου δεικνύωμεν Γραφῆς, ὀλίγα χρησίμως ἀδολεσχήσαντες. Γέγραπται τοίνυν ἐν βίβλῳ Μωσέως, ὅτι πεπί στευκε μὲν ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, πλὴν ἡ πίστις αὐτῷ λελόγισται εἰς δικαιοσύνην, καὶ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη. Καὶ τὶς ὁ τῆς πίστεως τρόπος, ἢ πῶς ἄρα φίλος εκλήθη Θεοῦ; Ἤκουσεν· «Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, Αν ἄν σοι δείξω.» ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τὸν μονογενῆ προσο ετάττετο θύειν εἰς τύπον Χριστοῦ, τὸν ἐν τῷ Θεῷ κεκρυμμένον ἐδιδάσκετο σκοπόν. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ ἔψη περὶ αὐτοῦ τοῖς ἀνοτίοις Ἰουδαίοις προσλαλῶν· • Αβραὰμ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη.» Οὐκοῦν δι᾿ ὑπακοῆς, καὶ θυσίας ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης ἀνεδήσατο καύχημα· καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ θείων ἠξιώθη λόγων, καὶ βουλὴν ἔγνω Θεοῦ, τὴν ἐπ' ἐσχά τοις γενομένην καιροῖς. Ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰών νων ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, τὸ ἱερὸν ὄντως καὶ ἅγιον θῦμα τὸ αἷρον τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. 'Αλλ' δρα μοι πάλιν τὰ ἴσα πληρούμενα καὶ ἐπὶ τῶν διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαινόντων τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. "Ηκουσαν καὶ αὐτοί· Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ὅτι δεδράκασι προθύμως, ἄκουε τί φασινο • Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ο ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός. Μέτοικοι γὰρ εἰσι, καὶ παρεπίδημοι ἐπὶ τῆς γῆς, τοῖς ἄνω πολιτευόμενοι, καὶ τὴν μὲν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντες, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς φρόνημα τὸ φιλόθεον, γλιχόμενοι δὲ τῆς ἄνω μονῆς. Ταύτην γὰρ αὐτοῖς ὁ Σωτὴρ ὑπέδειξε λέγων·. Πορεύομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν· ὅτε δὲ ἔλθω, παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' * Gen. xv, * Gen. xii, 1. το Joan. 11, 26. dem ad amicitiam Domini nostri Jesu Christi evehuntur, adventitia est atque honoris loco data dignitas, non tamen æquali modo. Hi enim similitudine cum ipso ad libertatis gloriam evecti, id ei ac soli naturaliter inesse ostenderint. Quod enim adoptivum est naturali semper assimilatur. Observandum tamen (etenim per omne genus indaginis eundum, quæ ad expositionem utilis sit ac necessaria) antiquiorem esse declarationem justitiæ quæ ex fide in Christum, quam sit justitiæ legalis: ac præterea credentibus et obedientibus Christo, divinorum mysteriorum cognitionem revelari, et Dei ac Patris voluntatem a Filio, qui eam novit, aperiri, infideli - bus non item. Age vero idipsum rursus ex divinis Litteris ostendamus, nos utiliter in iis exercentes. ἡ τῶν θείων μυστηρίων ἀποκαλύπτεται γνῶσις, Scriptum est igitur in libro Moysis, credidisse quidem Abraham Deo, et den ei reputatam esse ad justitian ", et amicum Dei nuncupatum esse. Quænam autem est illa fdei ratio, aut quomodo amicus Dei vocatus est? 890 Audiit: «Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam nonstravero tibi ".. Sed et cum unigenitum suum jussus est immolare in figuram Christi, absconditumn in Deo scopum edoctus est. El sane Salvator Judæis impiis de ipso loquens aiebat: Abraham Pater vester exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est ". › Igitur per obedientiam et sacrificium divinus Abraham amicus Dei vocatus est, et justitiæ gloria redimitus est: neque id tantum, sed et divinis sermonibus bonestatus est, et consilium Dei extremis temporibus ad exitum perducendum agnovit. In consunimatione quippe sæculorum pro nobis mortuus est Christus, sacra illa vere et sancta victima, quæ tollit peccatum mundi 1. Sed vide mihi, quæso, eadem impleri quoque in iis qui ad amicitiam Servatoris nostri Christi eveluntur. Audierunt et ¡psi: ‹ Exi de terra tua: › quod quam strenue egerint, audi quid dicant: • Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus ', cujus opifex et conditor est Deus. Peregrini enim sunt et advenæ in terra qui cœlestem vitam ducunt, et terram affectu ac studio pietatis erga Del:m relinquunt, supernæ mansionis desiderio: quippe hanc eis Salvator ostendit, dicens: «Vado parare vobis locum; cum autem venero, accipiam vos ad * Joan.., 29. 19 Hebr. xill, 14.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. tus, ut imperite quidam asserunt? Nec enim aliis libertatis honorem tribuere potest, qui natura sua expers ejus sit, sed præ cæteris ipsum talem esse debere autumo. Tunc enim convenienti ratione bonum suum impertietur eo destitutis. Sed sanctis apostolis, imo cæteris forsan omnibus qui per fγὰρ οὐ μικρῶς), εἰ γὰρ ἐξαρκέσει τισὶν εἰς ἐλεύ- modo servus erit, aut tanquam creatura et crea θερον ἀξίωμα, καὶ πρὸς τὸ μηκέτι καλεῖσθαι δούλους ἢ πρὸς τὸν Υἱὸν φιλία, πῶς ἂν εἴη δοῦλος, ἢ ὡς ποίημα, καὶ γενητός, κατά τήν τινων ἀβουλίαν; Οὐ γὰρ δὴ τοῖς ἑτέροις τὴν μὲν τῆς ἐλευθερίας τιμὴν διανέμειν ἐστὶν ἱκανὸς, ἔρημον δὲ ταύτης τὴν ἰδίαν ἕξει φύσιν χρῆναι γὰρ οἶμαι, πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸν τοιοῦτον εἶναι φαίνεσθαι. Δώσει γὰρ τότε πρεπωδέστερον τοῖς οὐκ ἔχουσι τὸ ἴδιον ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ἢ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τυχόν τοῖς διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαίνουσι τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐπακτὸν ἂν εἴη καὶ δοτὸν, ὡς ἐν τάξει τιμῆς τὸ ἀξίωμα, ἔχον δὲ οὐκέτι κατὰ τὸν ἴσον τρόπον. Οἱ γὰρ τῇ πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσει πρὸς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀνατρέχοντες δόξαν, αὐτῷ δὴ τούτῳ καὶ μόνῳ προσόν φυσικῶς ἀποδείξειαν. Τῷ γὰρ κατὰ φύσιν, ἀεὶ τὸ κατὰ θέσιν παρεικάζεται. Σημειωτέον γε μὴν (δεῖν γὰρ οἶμαι διὰ παντὸς ἰέναὶ θεωρήματος χρησίμου τε καὶ λίαν ἀναγκαίαν ἔχοντος τὴν ἐξήγησιν) ὅτι τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης, ἡ ἐκ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀρχαιοτέραν ἔχει τὴν ἀνάδειξιν· καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι τοῖς πιστεύουσι καὶ ὑπακούουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑρμηνεύεται βουλὴ παρὰ τοῦ ταύτην εἰδότος Υἱοῦ· τοῖς δὲ ἀπειθή σασιν οὐκέτι. Καὶ φέρε πάλιν αὐτὸ, διὰ τῆς θεοπνεύστου δεικνύωμεν Γραφῆς, ὀλίγα χρησίμως ἀδολεσχήσαντες. Γέγραπται τοίνυν ἐν βίβλῳ Μωσέως, ὅτι πεπί στευκε μὲν ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, πλὴν ἡ πίστις αὐτῷ λελόγισται εἰς δικαιοσύνην, καὶ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη. Καὶ τὶς ὁ τῆς πίστεως τρόπος, ἢ πῶς ἄρα φίλος εκλήθη Θεοῦ; Ἤκουσεν· «Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, Αν ἄν σοι δείξω.» ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τὸν μονογενῆ προσο ετάττετο θύειν εἰς τύπον Χριστοῦ, τὸν ἐν τῷ Θεῷ κεκρυμμένον ἐδιδάσκετο σκοπόν. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ ἔψη περὶ αὐτοῦ τοῖς ἀνοτίοις Ἰουδαίοις προσλαλῶν· • Αβραὰμ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη.» Οὐκοῦν δι᾿ ὑπακοῆς, καὶ θυσίας ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης ἀνεδήσατο καύχημα· καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ θείων ἠξιώθη λόγων, καὶ βουλὴν ἔγνω Θεοῦ, τὴν ἐπ' ἐσχά τοις γενομένην καιροῖς. Ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰών νων ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, τὸ ἱερὸν ὄντως καὶ ἅγιον θῦμα τὸ αἷρον τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. 'Αλλ' δρα μοι πάλιν τὰ ἴσα πληρούμενα καὶ ἐπὶ τῶν διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαινόντων τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. "Ηκουσαν καὶ αὐτοί· Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ὅτι δεδράκασι προθύμως, ἄκουε τί φασινο • Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ο ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός. Μέτοικοι γὰρ εἰσι, καὶ παρεπίδημοι ἐπὶ τῆς γῆς, τοῖς ἄνω πολιτευόμενοι, καὶ τὴν μὲν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντες, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς φρόνημα τὸ φιλόθεον, γλιχόμενοι δὲ τῆς ἄνω μονῆς. Ταύτην γὰρ αὐτοῖς ὁ Σωτὴρ ὑπέδειξε λέγων·. Πορεύομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν· ὅτε δὲ ἔλθω, παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' * Gen. xv, * Gen. xii, 1. το Joan. 11, 26. dem ad amicitiam Domini nostri Jesu Christi evehuntur, adventitia est atque honoris loco data dignitas, non tamen æquali modo. Hi enim similitudine cum ipso ad libertatis gloriam evecti, id ei ac soli naturaliter inesse ostenderint. Quod enim adoptivum est naturali semper assimilatur. Observandum tamen (etenim per omne genus indaginis eundum, quæ ad expositionem utilis sit ac necessaria) antiquiorem esse declarationem justitiæ quæ ex fide in Christum, quam sit justitiæ legalis: ac præterea credentibus et obedientibus Christo, divinorum mysteriorum cognitionem revelari, et Dei ac Patris voluntatem a Filio, qui eam novit, aperiri, infideli - bus non item. Age vero idipsum rursus ex divinis Litteris ostendamus, nos utiliter in iis exercentes. ἡ τῶν θείων μυστηρίων ἀποκαλύπτεται γνῶσις, Scriptum est igitur in libro Moysis, credidisse quidem Abraham Deo, et den ei reputatam esse ad justitian ", et amicum Dei nuncupatum esse. Quænam autem est illa fdei ratio, aut quomodo amicus Dei vocatus est? 890 Audiit: «Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam nonstravero tibi ".. Sed et cum unigenitum suum jussus est immolare in figuram Christi, absconditumn in Deo scopum edoctus est. El sane Salvator Judæis impiis de ipso loquens aiebat: Abraham Pater vester exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est ". › Igitur per obedientiam et sacrificium divinus Abraham amicus Dei vocatus est, et justitiæ gloria redimitus est: neque id tantum, sed et divinis sermonibus bonestatus est, et consilium Dei extremis temporibus ad exitum perducendum agnovit. In consunimatione quippe sæculorum pro nobis mortuus est Christus, sacra illa vere et sancta victima, quæ tollit peccatum mundi 1. Sed vide mihi, quæso, eadem impleri quoque in iis qui ad amicitiam Servatoris nostri Christi eveluntur. Audierunt et ¡psi: ‹ Exi de terra tua: › quod quam strenue egerint, audi quid dicant: • Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus ', cujus opifex et conditor est Deus. Peregrini enim sunt et advenæ in terra qui cœlestem vitam ducunt, et terram affectu ac studio pietatis erga Del:m relinquunt, supernæ mansionis desiderio: quippe hanc eis Salvator ostendit, dicens: «Vado parare vobis locum; cum autem venero, accipiam vos ad * Joan.., 29. 19 Hebr. xill, 14.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. tus, ut imperite quidam asserunt? Nec enim aliis libertatis honorem tribuere potest, qui natura sua expers ejus sit, sed præ cæteris ipsum talem esse debere autumo. Tunc enim convenienti ratione bonum suum impertietur eo destitutis. Sed sanctis apostolis, imo cæteris forsan omnibus qui per fγὰρ οὐ μικρῶς), εἰ γὰρ ἐξαρκέσει τισὶν εἰς ἐλεύ- modo servus erit, aut tanquam creatura et crea θερον ἀξίωμα, καὶ πρὸς τὸ μηκέτι καλεῖσθαι δούλους ἢ πρὸς τὸν Υἱὸν φιλία, πῶς ἂν εἴη δοῦλος, ἢ ὡς ποίημα, καὶ γενητός, κατά τήν τινων ἀβουλίαν; Οὐ γὰρ δὴ τοῖς ἑτέροις τὴν μὲν τῆς ἐλευθερίας τιμὴν διανέμειν ἐστὶν ἱκανὸς, ἔρημον δὲ ταύτης τὴν ἰδίαν ἕξει φύσιν χρῆναι γὰρ οἶμαι, πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸν τοιοῦτον εἶναι φαίνεσθαι. Δώσει γὰρ τότε πρεπωδέστερον τοῖς οὐκ ἔχουσι τὸ ἴδιον ἀγαθόν. ᾿Αλλὰ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, ἢ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τυχόν τοῖς διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαίνουσι τὴν πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἐπακτὸν ἂν εἴη καὶ δοτὸν, ὡς ἐν τάξει τιμῆς τὸ ἀξίωμα, ἔχον δὲ οὐκέτι κατὰ τὸν ἴσον τρόπον. Οἱ γὰρ τῇ πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσει πρὸς τὴν τῆς ἐλευθερίας ἀνατρέχοντες δόξαν, αὐτῷ δὴ τούτῳ καὶ μόνῳ προσόν φυσικῶς ἀποδείξειαν. Τῷ γὰρ κατὰ φύσιν, ἀεὶ τὸ κατὰ θέσιν παρεικάζεται. Σημειωτέον γε μὴν (δεῖν γὰρ οἶμαι διὰ παντὸς ἰέναὶ θεωρήματος χρησίμου τε καὶ λίαν ἀναγκαίαν ἔχοντος τὴν ἐξήγησιν) ὅτι τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης, ἡ ἐκ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀρχαιοτέραν ἔχει τὴν ἀνάδειξιν· καὶ πρὸς τούτοις, ὅτι τοῖς πιστεύουσι καὶ ὑπακούουσι τῷ Χριστῷ, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἑρμηνεύεται βουλὴ παρὰ τοῦ ταύτην εἰδότος Υἱοῦ· τοῖς δὲ ἀπειθή σασιν οὐκέτι. Καὶ φέρε πάλιν αὐτὸ, διὰ τῆς θεοπνεύστου δεικνύωμεν Γραφῆς, ὀλίγα χρησίμως ἀδολεσχήσαντες. Γέγραπται τοίνυν ἐν βίβλῳ Μωσέως, ὅτι πεπί στευκε μὲν ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, πλὴν ἡ πίστις αὐτῷ λελόγισται εἰς δικαιοσύνην, καὶ φίλος Θεοῦ ἐκλήθη. Καὶ τὶς ὁ τῆς πίστεως τρόπος, ἢ πῶς ἄρα φίλος εκλήθη Θεοῦ; Ἤκουσεν· «Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ δεῦρο εἰς τὴν γῆν, Αν ἄν σοι δείξω.» ᾿Αλλὰ καὶ ὅτε τὸν μονογενῆ προσο ετάττετο θύειν εἰς τύπον Χριστοῦ, τὸν ἐν τῷ Θεῷ κεκρυμμένον ἐδιδάσκετο σκοπόν. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ ἔψη περὶ αὐτοῦ τοῖς ἀνοτίοις Ἰουδαίοις προσλαλῶν· • Αβραὰμ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμὴν, καὶ εἶδε, καὶ ἐχάρη.» Οὐκοῦν δι᾿ ὑπακοῆς, καὶ θυσίας ὁ θεσπέσιος ᾿Αβραὰμ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ, καὶ τὸ τῆς δικαιοσύνης ἀνεδήσατο καύχημα· καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ θείων ἠξιώθη λόγων, καὶ βουλὴν ἔγνω Θεοῦ, τὴν ἐπ' ἐσχά τοις γενομένην καιροῖς. Ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰών νων ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, τὸ ἱερὸν ὄντως καὶ ἅγιον θῦμα τὸ αἷρον τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. 'Αλλ' δρα μοι πάλιν τὰ ἴσα πληρούμενα καὶ ἐπὶ τῶν διὰ πίστεως εἰς φιλίαν ἀναβαινόντων τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. "Ηκουσαν καὶ αὐτοί· Εξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ὅτι δεδράκασι προθύμως, ἄκουε τί φασινο • Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν· ο ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός. Μέτοικοι γὰρ εἰσι, καὶ παρεπίδημοι ἐπὶ τῆς γῆς, τοῖς ἄνω πολιτευόμενοι, καὶ τὴν μὲν ἐνεγκοῦσαν ἀφέντες, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς φρόνημα τὸ φιλόθεον, γλιχόμενοι δὲ τῆς ἄνω μονῆς. Ταύτην γὰρ αὐτοῖς ὁ Σωτὴρ ὑπέδειξε λέγων·. Πορεύομαι καὶ ἑτοιμάσω τόπον ὑμῖν· ὅτε δὲ ἔλθω, παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' * Gen. xv, * Gen. xii, 1. το Joan. 11, 26. dem ad amicitiam Domini nostri Jesu Christi evehuntur, adventitia est atque honoris loco data dignitas, non tamen æquali modo. Hi enim similitudine cum ipso ad libertatis gloriam evecti, id ei ac soli naturaliter inesse ostenderint. Quod enim adoptivum est naturali semper assimilatur. Observandum tamen (etenim per omne genus indaginis eundum, quæ ad expositionem utilis sit ac necessaria) antiquiorem esse declarationem justitiæ quæ ex fide in Christum, quam sit justitiæ legalis: ac præterea credentibus et obedientibus Christo, divinorum mysteriorum cognitionem revelari, et Dei ac Patris voluntatem a Filio, qui eam novit, aperiri, infideli - bus non item. Age vero idipsum rursus ex divinis Litteris ostendamus, nos utiliter in iis exercentes. ἡ τῶν θείων μυστηρίων ἀποκαλύπτεται γνῶσις, Scriptum est igitur in libro Moysis, credidisse quidem Abraham Deo, et den ei reputatam esse ad justitian ", et amicum Dei nuncupatum esse. Quænam autem est illa fdei ratio, aut quomodo amicus Dei vocatus est? 890 Audiit: «Exi de terra tua et de cognatione tua, et veni in terram quam nonstravero tibi ".. Sed et cum unigenitum suum jussus est immolare in figuram Christi, absconditumn in Deo scopum edoctus est. El sane Salvator Judæis impiis de ipso loquens aiebat: Abraham Pater vester exsultavit ut videret diem meum: vidit, et gavisus est ". › Igitur per obedientiam et sacrificium divinus Abraham amicus Dei vocatus est, et justitiæ gloria redimitus est: neque id tantum, sed et divinis sermonibus bonestatus est, et consilium Dei extremis temporibus ad exitum perducendum agnovit. In consunimatione quippe sæculorum pro nobis mortuus est Christus, sacra illa vere et sancta victima, quæ tollit peccatum mundi 1. Sed vide mihi, quæso, eadem impleri quoque in iis qui ad amicitiam Servatoris nostri Christi eveluntur. Audierunt et ¡psi: ‹ Exi de terra tua: › quod quam strenue egerint, audi quid dicant: • Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus ', cujus opifex et conditor est Deus. Peregrini enim sunt et advenæ in terra qui cœlestem vitam ducunt, et terram affectu ac studio pietatis erga Del:m relinquunt, supernæ mansionis desiderio: quippe hanc eis Salvator ostendit, dicens: «Vado parare vobis locum; cum autem venero, accipiam vos ad * Joan.., 29. 19 Hebr. xill, 14.

δὲ meipsum, ut ubi sum ego, et vos sitis fs.» έμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. ο ΠκουAudierunt exeundum esse de cognatione sua. At quomodo istud demonstrabimus? Ipsum tibi Christum interpretem adducemus: • Qui amal patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus ".» Quod autem terrestri et carnali cognationi prastet Dei amicitia, et apud ejus cultores longe potior sit in Christum dilectio, utique dubitandum non est. Et beatus quidem Abraham filium suum in odorem suavitatis offerre Deo jussus est 75 : hi vero justitia fidei præcincti, nequaquam alios, sed seipsos jussi sunt offerre. Exhibeatis enim, inquit, corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum 76, cum et de iis scriptum sit: • Qui autem sunt Christi Jesu, carnem suam crucidixerunt cum vitiis et concupiscentiis ".» Praterea cognoverunt ipsi quoque Christi mysterium. Sciunt enim virtutes futuri sæculi, et quæ in ultimis futura sunt temporibus, sibi suorum laborum præmnia datum iri, et pietatis in Christum retributionem. 891 ltaque justi et amici Dei nuncupabimur, sicuti Abraham. Longe vero legali antiquior est evangelica conversatio, id est illa quæ per fidem et amicitiam Dei in primo quidem tunc figurata est Abraliamo, ut in generis secundum carner, hoc est Israelis principio, sed nunc tanquam a.typo ad veritatem pervenit, et in sanctis ipsis discipulis velut in primitiis generis secundum spiritum recte adimpletur, quod acquisivit in acquisitionem populi, qui et gens sancta, et regale sacerdotium nuncupatur " Ideoque et ad Judeorum matrem, id est Synagogam, per Psalmista vocem dictum est: ‹ Pro patribus tuis nàti sunt tibi ſilii”. › Quamvis enim essent filii Synagogæ Judæorum divini discipuli (moribus enim Judaicis innutriti fuerant), in patres tamen facti sunt, Abrahami locum tenentes, et generis spiritalis principium facti sunt, atque idcirco primni per universum orbem constituti sunt, et qui immolarent [sanctificarent] Evangelium Christi, sicut ille in Gguia Christi filium suum Isaac. Ilæc dicimus, nequaquam debita et convenienti gloria beatum Abrahamum defraudantes, sed ostendentes in eo tanquam in typo dispensata fuisse per Christum ea quæ novissimis temporibus contigerunt. Comitatur itaque, et colligata est quodammodo libertati fidei amoris erga Deum dignitas: quod visum quidem est tunc in primo illo Abrahamo: nunc autem rursus in sanctis discipulis tanquam in primitiis. Quod ut asseramus divinus ille Paulus nos adigit, qui cum Judais enixe contendebat fidei justitiam longe antiquiorem esse legali. Cum enim de circunicisione carnis verba faceret, non aliam ob causam datam esse hanc generis primitiis, id est Abrahamo, confirmavit, quam ut argumentum esset ac signaculum fidei quæ in præputio. Quod si 18 Joan. siv, 5. ** Matth. x,37. 18 Gen xxII, 1 sery. 19 Psal, SLIV, σαν ἐξελθεῖν ἀπὸ τῆς συγγενείας αὐτῶν. Καὶ πῶς τοῦτο δείξομεν; Αὐτόν σοι παροίσομεν λέγοντα τὸν Χριστόν· ο Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Ὅτι δὲ συγγενείας τῆς ἐπιγείου καὶ σαρκικῆς προτετίμηται τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ πολὺ δὲ κρείττων ἡ εἰς Χριστὸν ἀγάπη τέθειται, παρά γε τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἀληθῶς οὐκ ἀμφίλογον. Καὶ ὁ μὲν μακάριος ᾿Αβραὰμ τὸν ἴδιον υἱὸν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ διεκελεύετο· οἱ δὲ τὴν ἐν πίστει δικαιοσύνην περιζωσάμενοι, οὐχ ἑτέρους προσ αγαγεῖν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς ἐκελεύσθησαν. ο Παραστήσατε γὰρ, φησί, τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν: ὅτε καὶ γέγραπται περὶ αὐτῶν· «Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.» Εγνωσαν δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ἐν Χριστῷ μυστήριον. Ισασι γὰρ δυνάμεις μέλο λοντος αἰῶνος, καὶ τὰ ἐν ἐσχάτοις εσόμενα καιρούς. ὅτι τῶν ἰδίων ἀπολήψονται πόνων τους μισθούς, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας ἀντικομιοῦνται τὴν ἀμοιβήν. Οὐκοῦν δίκαιοί τε καὶ φίλοι Θεοῦ χρηματιοῦμεν, καθάπερ Αβραάμ. Αρχαιοτέρα δὲ σφόδρα τῆς νομικῆς πολιτείας ἡ εὐαγγελική, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ πίστεως, καὶ φιλίας Θεοῦ, ἐν πρώτῳ μὲν τότε διαπεπλασμένη τῷ ᾿Αβραάμ, ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ κατὰ σάρκα γένους, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Ἰσραήλ· ἐρχομένη δε νυνὶ, καθάπερ ἐκ τύπου πρὸς ἀλήθειαν, πληρουμένη τε καλῶς ἐν αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ὡς ἐν απαρχῇ τοῦ κατὰ πνεῦμα γένους, τοῦ καὶ περιποιουμένου εἰς περιποίησιν λαοῦ, ὃς καὶ ἔθνος ἅγιον καὶ βασίλειον ιεράτευμα προσαγορεύεται. Διὸ καὶ πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, φημὶ δὴ τὴν Συναγωγήν, διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος εἴρηται φωνῆς·. 'Αντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου.» Καίτοι γὰρ ὄντες υἱοὶ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ ἔθεσι γὰρ ἀνετράφησαν τοῖς Μωσαϊκοίς), γεγόνασιν εἰς πατέρας, τὴν τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπέχοντες τάξιν, καὶ γένους ἀρχὴ κατέστησαν τοῦ πνευματικοῦ, ἄρχοντές τε διὰ τοῦτο κεχειροτόνηνται κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἱερουργοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ ἐκεῖνος ἐν τύπῳ Χριστοῦ τὸν Ἰσαάκ. Ταῦτά φαμεν, οὐχὶ τῆς ὀφειλομένης αὐτῷ καὶ πρεπούσης δόξης έξω τιθέντες τὸν μακάριον Αβραάμ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ δεικνύοντες ἐν αὐτῷ τὰ ἐν ἐσχάτοις καιροίς οἰκονομηθέντα διὰ Χριστοῦ. Παρέπεται τοίνυν καὶ συνέζευκταί πως τῇ διὰ πίσ στεως ἐλευθερία, τὸ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὸ ἀξίωμα, ὅπερ ὤφθη μὲν ἐν πρώτῳ τότε τῷ ᾿Αβραάμ νυνὶ δὲ πάλιν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς. Παρακομίσαι δέ πως ἐπὶ τὸ ταῦτα χρῆναι λέγειν ἡμᾶς ὁ θεσπέσιος Παῦλος, οὐ μετρίως τοῖς Ἰουδαίοις φιλονεικῶν, ὅτι τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης πρεσβυτέρα λίαν ἐστὶν ἡ ἐκ πίστεως. Ὅτε γὰρ τὸν τῆς κατά σάρκα περιτομῆς ἐποιεῖτο λόγον, οὐχ ἑτέρου τινὸς χάριν δεδόσθαι ταύτην διϊσχυρίσατο τῇ τοῦ γένους ἀπαρχῇ, τοῦτ' ἔστι τῷ ᾿Αβραάμ, ἢ τοῦ γενέσθαι 1. Rom. 111, 1. " Galat. v, 24. "I Petr.

δὲ meipsum, ut ubi sum ego, et vos sitis fs.» έμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς ἦτε. ο ΠκουAudierunt exeundum esse de cognatione sua. At quomodo istud demonstrabimus? Ipsum tibi Christum interpretem adducemus: • Qui amal patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus ".» Quod autem terrestri et carnali cognationi prastet Dei amicitia, et apud ejus cultores longe potior sit in Christum dilectio, utique dubitandum non est. Et beatus quidem Abraham filium suum in odorem suavitatis offerre Deo jussus est 75 : hi vero justitia fidei præcincti, nequaquam alios, sed seipsos jussi sunt offerre. Exhibeatis enim, inquit, corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum 76, cum et de iis scriptum sit: • Qui autem sunt Christi Jesu, carnem suam crucidixerunt cum vitiis et concupiscentiis ".» Praterea cognoverunt ipsi quoque Christi mysterium. Sciunt enim virtutes futuri sæculi, et quæ in ultimis futura sunt temporibus, sibi suorum laborum præmnia datum iri, et pietatis in Christum retributionem. 891 ltaque justi et amici Dei nuncupabimur, sicuti Abraham. Longe vero legali antiquior est evangelica conversatio, id est illa quæ per fidem et amicitiam Dei in primo quidem tunc figurata est Abraliamo, ut in generis secundum carner, hoc est Israelis principio, sed nunc tanquam a.typo ad veritatem pervenit, et in sanctis ipsis discipulis velut in primitiis generis secundum spiritum recte adimpletur, quod acquisivit in acquisitionem populi, qui et gens sancta, et regale sacerdotium nuncupatur " Ideoque et ad Judeorum matrem, id est Synagogam, per Psalmista vocem dictum est: ‹ Pro patribus tuis nàti sunt tibi ſilii”. › Quamvis enim essent filii Synagogæ Judæorum divini discipuli (moribus enim Judaicis innutriti fuerant), in patres tamen facti sunt, Abrahami locum tenentes, et generis spiritalis principium facti sunt, atque idcirco primni per universum orbem constituti sunt, et qui immolarent [sanctificarent] Evangelium Christi, sicut ille in Gguia Christi filium suum Isaac. Ilæc dicimus, nequaquam debita et convenienti gloria beatum Abrahamum defraudantes, sed ostendentes in eo tanquam in typo dispensata fuisse per Christum ea quæ novissimis temporibus contigerunt. Comitatur itaque, et colligata est quodammodo libertati fidei amoris erga Deum dignitas: quod visum quidem est tunc in primo illo Abrahamo: nunc autem rursus in sanctis discipulis tanquam in primitiis. Quod ut asseramus divinus ille Paulus nos adigit, qui cum Judais enixe contendebat fidei justitiam longe antiquiorem esse legali. Cum enim de circunicisione carnis verba faceret, non aliam ob causam datam esse hanc generis primitiis, id est Abrahamo, confirmavit, quam ut argumentum esset ac signaculum fidei quæ in præputio. Quod si 18 Joan. siv, 5. ** Matth. x,37. 18 Gen xxII, 1 sery. 19 Psal, SLIV, σαν ἐξελθεῖν ἀπὸ τῆς συγγενείας αὐτῶν. Καὶ πῶς τοῦτο δείξομεν; Αὐτόν σοι παροίσομεν λέγοντα τὸν Χριστόν· ο Ο φιλῶν πατέρα ή μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Ὅτι δὲ συγγενείας τῆς ἐπιγείου καὶ σαρκικῆς προτετίμηται τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ πολὺ δὲ κρείττων ἡ εἰς Χριστὸν ἀγάπη τέθειται, παρά γε τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἀληθῶς οὐκ ἀμφίλογον. Καὶ ὁ μὲν μακάριος ᾿Αβραὰμ τὸν ἴδιον υἱὸν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας προσαγαγεῖν τῷ Θεῷ διεκελεύετο· οἱ δὲ τὴν ἐν πίστει δικαιοσύνην περιζωσάμενοι, οὐχ ἑτέρους προσ αγαγεῖν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς ἐκελεύσθησαν. ο Παραστήσατε γὰρ, φησί, τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν: ὅτε καὶ γέγραπται περὶ αὐτῶν· «Οἱ γὰρ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.» Εγνωσαν δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ ἐν Χριστῷ μυστήριον. Ισασι γὰρ δυνάμεις μέλο λοντος αἰῶνος, καὶ τὰ ἐν ἐσχάτοις εσόμενα καιρούς. ὅτι τῶν ἰδίων ἀπολήψονται πόνων τους μισθούς, καὶ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας ἀντικομιοῦνται τὴν ἀμοιβήν. Οὐκοῦν δίκαιοί τε καὶ φίλοι Θεοῦ χρηματιοῦμεν, καθάπερ Αβραάμ. Αρχαιοτέρα δὲ σφόδρα τῆς νομικῆς πολιτείας ἡ εὐαγγελική, τοῦτ' ἔστιν, ἡ διὰ πίστεως, καὶ φιλίας Θεοῦ, ἐν πρώτῳ μὲν τότε διαπεπλασμένη τῷ ᾿Αβραάμ, ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ κατὰ σάρκα γένους, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Ἰσραήλ· ἐρχομένη δε νυνὶ, καθάπερ ἐκ τύπου πρὸς ἀλήθειαν, πληρουμένη τε καλῶς ἐν αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, ὡς ἐν απαρχῇ τοῦ κατὰ πνεῦμα γένους, τοῦ καὶ περιποιουμένου εἰς περιποίησιν λαοῦ, ὃς καὶ ἔθνος ἅγιον καὶ βασίλειον ιεράτευμα προσαγορεύεται. Διὸ καὶ πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, φημὶ δὴ τὴν Συναγωγήν, διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος εἴρηται φωνῆς·. 'Αντὶ τῶν πατέρων σου ἐγεννήθησαν οἱ υἱοί σου.» Καίτοι γὰρ ὄντες υἱοὶ τῆς Ἰουδαίων Συναγωγῆς οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ ἔθεσι γὰρ ἀνετράφησαν τοῖς Μωσαϊκοίς), γεγόνασιν εἰς πατέρας, τὴν τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐπέχοντες τάξιν, καὶ γένους ἀρχὴ κατέστησαν τοῦ πνευματικοῦ, ἄρχοντές τε διὰ τοῦτο κεχειροτόνηνται κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἱερουργοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ, καθάπερ ἐκεῖνος ἐν τύπῳ Χριστοῦ τὸν Ἰσαάκ. Ταῦτά φαμεν, οὐχὶ τῆς ὀφειλομένης αὐτῷ καὶ πρεπούσης δόξης έξω τιθέντες τὸν μακάριον Αβραάμ, ἀλλ' ὡς ἐν τύπῳ δεικνύοντες ἐν αὐτῷ τὰ ἐν ἐσχάτοις καιροίς οἰκονομηθέντα διὰ Χριστοῦ. Παρέπεται τοίνυν καὶ συνέζευκταί πως τῇ διὰ πίσ στεως ἐλευθερία, τὸ τῆς πρὸς Θεὸν φιλίας τὸ ἀξίωμα, ὅπερ ὤφθη μὲν ἐν πρώτῳ τότε τῷ ᾿Αβραάμ νυνὶ δὲ πάλιν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς. Παρακομίσαι δέ πως ἐπὶ τὸ ταῦτα χρῆναι λέγειν ἡμᾶς ὁ θεσπέσιος Παῦλος, οὐ μετρίως τοῖς Ἰουδαίοις φιλονεικῶν, ὅτι τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης πρεσβυτέρα λίαν ἐστὶν ἡ ἐκ πίστεως. Ὅτε γὰρ τὸν τῆς κατά σάρκα περιτομῆς ἐποιεῖτο λόγον, οὐχ ἑτέρου τινὸς χάριν δεδόσθαι ταύτην διϊσχυρίσατο τῇ τοῦ γένους ἀπαρχῇ, τοῦτ' ἔστι τῷ ᾿Αβραάμ, ἢ τοῦ γενέσθαι 1. Rom. 111, 1. " Galat. v, 24. "I Petr.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. post legem autem circumcisio, quæ gloriationeni ex fide non habet, et Abraham in præputio credidit: qui fieri potest ut justitia legali non antiquior sit justitia fidei, cum per amicitiam erga Deum justificentur ac liberi fiant homines sicut Abraham? σημεῖον καὶ σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως. ante legem erat præputium, cum quo etiam fides; Εἰ δὲ πρὸ νόμου ή ακροβυστία, μεθ' ἧς καὶ ἡ πίστις, μετὰ δὲ τὸν νόμον ή περιτομὴ τὸ ἐκ πίστεως οὐκ ἔχουσα καύχημα, πεπίστευκε δὲ ᾽Αβραὰμ ἐν ἀκρο βυστία, πῶς οὐ πρεσβυτέρα τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας ἡ διὰ πίστεως ἔσται δικαιοσύνη, δικαιουμένων τε καὶ ελευθερουμένων διὰ τῆς εἰς Θεὸν φιλίας, καθάπερ Αβραάμ, οὕτω γὰρ ἔσται καὶ πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν, ἐξ ἐπαγγελίας, οὐ κατὰ σάρκα. Καὶ ταῦτα νυνὶ χρη σίμως εἰρήκαμεν, διὰ τὸ φάναι τὸν Κύριον· τ Οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους· ὑμεῖς φίλοι μου έστε, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀνήγγειλα ὑμῖν· ο Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ἐξελεξά μην ὑμᾶς, καὶ τέθεικα ὑμᾶς, ἵνα ὑπάγητε καὶ καρπόν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ· ἵνα ὅ τι ἂν αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δῷ ὑμῖν. Ούτε τοῖς ἄγαν δυσαχθεστέροις καταφορτίζεσθαι λόγοις τοὺς ἁγίους ἐφίησι μαθητάς, τὸ πολὺ νενευκός εἰς ἀσθένειαν τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν οὐκ ἀγνοήσας, ὡς Θεός, οὔτε μὴν ταῖς ὑπερμέτροις θυμηδίαις ἐᾷ διακεῖσθαι πρὸς τὸ εὐόλισθον (νόσημα γάρ πως καὶ τοῦτο πικρόν)· μίαν δὲ ὥσπερ ἐξ ἀμφοῖν διακε ράτας μεσότητα, ποδηγεί καθηκόντως εἰς ἀσφαλῆ τρίβον, καὶ πολιτείαν [γρ. πολιτείας] αὐτοῖς τῆς Εδραιοτέρας, καὶ σφαλερότητος ἁπάσης ἀπηλλαγμένης ἐνεργάζεται γνώσιν. Διαρκέστατα τοίνυν αὐτοὺς τοῖς εἰς παράκλησιν ἀπαλείψας λόγοις, καὶ ἐφ' οἷς ἦν εἰκὸς καταστυγνάσα: πρέπειν, χαίρειν ἀναπείσας Sic enim erit quoque pater multarum gentium ex promissione, non secundum carnem. Atque hæc commode nunc diximus, propterea quod ait Dominus: c Jam non dicam vos servos: vos amici mei estis, quia omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota feci vobis 80. 892 XV, 16. Non vos me elegistis, sed ego elegi tos, et posui vos ut ealis, et fructum afferatis, et fruclus vester maneat: ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo. del vobis. Nec sanctos discipulos gravioribus verbis onerari sinit, humani ingenii imbecillitatem non ignorans, ut Deus, nec immoderata lætitia dilabi patitur (gravis enim bic quoque morbus est), sed una quodammodo ex ambobus mediocritate temperata, in tutum iter eos convenienter deducit, et vitæ stabilioris atque omni errore vacuæ cognitionem inserit. Eos itaque satis superque verborum solatio delinitos, et quibus ex rebus par erat eos tristitia affici, e contrario gaudere persuasos, ad laboris studium hortando rursus ad generosam mentem erigit, omnique ratione in mutuum amorein versos opitulari jubet infidelibus adhuc, et pietatis ο fidem Deo cohaereant. Seipsum igitur imaginem ac typum istius rei exhibens, et in medium proferens quod erga eos peregerat, magistrum suum ut imitentur persuadet, ac similibus operibus clareant, dicens: • Non vos me elegistis, sed ego elegi vos,» et quæ sequuntur. Finge enim eum ita loqui: Præcingimini dilectione mutua, o discipuli. Hæc enim profecto sapere et facere alii in alios ipsi debetis, ac vehementissimo studio operari atque eniti quæ prius in vos ego perfeci. Ego enim elegi vos, non vos ne. Ego me vobis ignorantibus inaudita bonitate et clementia notum feci, et ad tantam animi constantiam ac firmitaἐξ ἀντιστροφῆς, ταῖς εἰς φιλεργείαν ἐντολαῖς παρα- sermonibus ac operibus errantes, adigere ut per θήσει [γρ. παραθήγει] πάλιν εἰς εὔτολμον φρόνημα, καὶ διὰ πάσης Ιόντας σπουδῆς καὶ τὸν ἐξαίρετον εἰς φιλαλληλίαν ἐπιτηδεύοντας τρόπον, ὠφελεῖν κελεύει τοὺς ἀπίστους ἔτι, καὶ τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις τε καὶ πράγματι σαγηνεύειν ἐπείγεσθαι τοὺς πεπλανη μένους, εἰς τὸ θέλειν διὰ πίστεως κολλάσθαι Θεῷ. ἑαυτὸν τοιγαροῦν εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ πράγματος παραθεῖς, καὶ παρενεγκὼν εἰς μέσον τὸ εἰς αὐτοὺς ἤδη τετελεσμένον αὐτῷ, μιμεῖσθαί τε πείθει τὸν διο δάσκαλον, καὶ τοῖς ἴσοις διαλάμπειν αὐτοὺς κατορ θώμασι, λέγων·: Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ὑμᾶς ἐξελεξάμην, ο καὶ τὰ τούτοις ἐφεξῆς. Ἐννόει γὰρ λέγοντα τυχόν· Περιζώσασθε τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην, ὦ μαθηταί· ταῦτα γὰρ δήτοι φρονεῖν τε καὶ δρᾷν εἰς ἑτέρους ὀφείλετε καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ, καὶ διὰ lem ego vos revocavi, ut procedere progredique συντόνου σπουδῆς ἐργάζεσθαι φιλεῖν, ἅπερ εἰς ὑμᾶς ἐγὼ τετέλεκα φθάσας. Ἐγὼ γὰρ ἐξελεξάμην ὑμᾶς· οὐκ ἐμὲ μᾶλλον ὑμεῖς. Ἐγὼ προσηγαγόμην και γνώριμων μὲν οὐκ εἰδόσι κατέστησα, δι᾿ ὑπερφυά γαλη - νότητα, εἰς ἑδραίαν δὲ οὕτως ἀνεκόμισα γνώμην, ὥστε ὑμᾶς ἀνάγειν, τοῦτ' ἔστιν, ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐκτείνεσθαι καὶ καρποφορεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ. Διά τε τούτου πρὸς τοσαύτην ίοιτε παῤῥησίαν, ὥστε καὶ ὅ τι ἂν αὐτῆτε λοιπὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο καὶ λαβεῖν. Οὐκοῦν ἐπείπερ τῶν ἐμῶν κατ' ίχνος βαίνετε λόγων τε καὶ διοικήσεων, καὶ τὴν τοῖς γνησίοις πρέ που σαν μαθηταῖς περιζώσασθαι· [ίσ. περιεζώσασθε] • Joan. IV, semper in majus, et fructum afferre Deo possitis, et per hoc ad tantam fiduciam evehi, ut quodcunque petieritis in nomine meo, id accepturi sitis Quapropter cum meorum sermonum ac dispensationis vestigia sequamini, et eo qui veros ac legi. timos discipulos decet animo præditi sitis, non jam cunctandum vobis est, exspectandumque dum ad fidem 893 et ad pietatem ultro se quisquam ingerat, sed ignorantibus et errantibus adhuc, ct qui nondum salutarem prædicationem susceperunt ultro, vos ductores offerre, eosque strenue adhortari convenit ad vera Dei cognitionis com-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. post legem autem circumcisio, quæ gloriationeni ex fide non habet, et Abraham in præputio credidit: qui fieri potest ut justitia legali non antiquior sit justitia fidei, cum per amicitiam erga Deum justificentur ac liberi fiant homines sicut Abraham? σημεῖον καὶ σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως. ante legem erat præputium, cum quo etiam fides; Εἰ δὲ πρὸ νόμου ή ακροβυστία, μεθ' ἧς καὶ ἡ πίστις, μετὰ δὲ τὸν νόμον ή περιτομὴ τὸ ἐκ πίστεως οὐκ ἔχουσα καύχημα, πεπίστευκε δὲ ᾽Αβραὰμ ἐν ἀκρο βυστία, πῶς οὐ πρεσβυτέρα τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας ἡ διὰ πίστεως ἔσται δικαιοσύνη, δικαιουμένων τε καὶ ελευθερουμένων διὰ τῆς εἰς Θεὸν φιλίας, καθάπερ Αβραάμ, οὕτω γὰρ ἔσται καὶ πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν, ἐξ ἐπαγγελίας, οὐ κατὰ σάρκα. Καὶ ταῦτα νυνὶ χρη σίμως εἰρήκαμεν, διὰ τὸ φάναι τὸν Κύριον· τ Οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους· ὑμεῖς φίλοι μου έστε, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀνήγγειλα ὑμῖν· ο Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ἐξελεξά μην ὑμᾶς, καὶ τέθεικα ὑμᾶς, ἵνα ὑπάγητε καὶ καρπόν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ· ἵνα ὅ τι ἂν αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δῷ ὑμῖν. Ούτε τοῖς ἄγαν δυσαχθεστέροις καταφορτίζεσθαι λόγοις τοὺς ἁγίους ἐφίησι μαθητάς, τὸ πολὺ νενευκός εἰς ἀσθένειαν τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν οὐκ ἀγνοήσας, ὡς Θεός, οὔτε μὴν ταῖς ὑπερμέτροις θυμηδίαις ἐᾷ διακεῖσθαι πρὸς τὸ εὐόλισθον (νόσημα γάρ πως καὶ τοῦτο πικρόν)· μίαν δὲ ὥσπερ ἐξ ἀμφοῖν διακε ράτας μεσότητα, ποδηγεί καθηκόντως εἰς ἀσφαλῆ τρίβον, καὶ πολιτείαν [γρ. πολιτείας] αὐτοῖς τῆς Εδραιοτέρας, καὶ σφαλερότητος ἁπάσης ἀπηλλαγμένης ἐνεργάζεται γνώσιν. Διαρκέστατα τοίνυν αὐτοὺς τοῖς εἰς παράκλησιν ἀπαλείψας λόγοις, καὶ ἐφ' οἷς ἦν εἰκὸς καταστυγνάσα: πρέπειν, χαίρειν ἀναπείσας Sic enim erit quoque pater multarum gentium ex promissione, non secundum carnem. Atque hæc commode nunc diximus, propterea quod ait Dominus: c Jam non dicam vos servos: vos amici mei estis, quia omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota feci vobis 80. 892 XV, 16. Non vos me elegistis, sed ego elegi tos, et posui vos ut ealis, et fructum afferatis, et fruclus vester maneat: ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo. del vobis. Nec sanctos discipulos gravioribus verbis onerari sinit, humani ingenii imbecillitatem non ignorans, ut Deus, nec immoderata lætitia dilabi patitur (gravis enim bic quoque morbus est), sed una quodammodo ex ambobus mediocritate temperata, in tutum iter eos convenienter deducit, et vitæ stabilioris atque omni errore vacuæ cognitionem inserit. Eos itaque satis superque verborum solatio delinitos, et quibus ex rebus par erat eos tristitia affici, e contrario gaudere persuasos, ad laboris studium hortando rursus ad generosam mentem erigit, omnique ratione in mutuum amorein versos opitulari jubet infidelibus adhuc, et pietatis ο fidem Deo cohaereant. Seipsum igitur imaginem ac typum istius rei exhibens, et in medium proferens quod erga eos peregerat, magistrum suum ut imitentur persuadet, ac similibus operibus clareant, dicens: • Non vos me elegistis, sed ego elegi vos,» et quæ sequuntur. Finge enim eum ita loqui: Præcingimini dilectione mutua, o discipuli. Hæc enim profecto sapere et facere alii in alios ipsi debetis, ac vehementissimo studio operari atque eniti quæ prius in vos ego perfeci. Ego enim elegi vos, non vos ne. Ego me vobis ignorantibus inaudita bonitate et clementia notum feci, et ad tantam animi constantiam ac firmitaἐξ ἀντιστροφῆς, ταῖς εἰς φιλεργείαν ἐντολαῖς παρα- sermonibus ac operibus errantes, adigere ut per θήσει [γρ. παραθήγει] πάλιν εἰς εὔτολμον φρόνημα, καὶ διὰ πάσης Ιόντας σπουδῆς καὶ τὸν ἐξαίρετον εἰς φιλαλληλίαν ἐπιτηδεύοντας τρόπον, ὠφελεῖν κελεύει τοὺς ἀπίστους ἔτι, καὶ τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις τε καὶ πράγματι σαγηνεύειν ἐπείγεσθαι τοὺς πεπλανη μένους, εἰς τὸ θέλειν διὰ πίστεως κολλάσθαι Θεῷ. ἑαυτὸν τοιγαροῦν εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ πράγματος παραθεῖς, καὶ παρενεγκὼν εἰς μέσον τὸ εἰς αὐτοὺς ἤδη τετελεσμένον αὐτῷ, μιμεῖσθαί τε πείθει τὸν διο δάσκαλον, καὶ τοῖς ἴσοις διαλάμπειν αὐτοὺς κατορ θώμασι, λέγων·: Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ὑμᾶς ἐξελεξάμην, ο καὶ τὰ τούτοις ἐφεξῆς. Ἐννόει γὰρ λέγοντα τυχόν· Περιζώσασθε τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην, ὦ μαθηταί· ταῦτα γὰρ δήτοι φρονεῖν τε καὶ δρᾷν εἰς ἑτέρους ὀφείλετε καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ, καὶ διὰ lem ego vos revocavi, ut procedere progredique συντόνου σπουδῆς ἐργάζεσθαι φιλεῖν, ἅπερ εἰς ὑμᾶς ἐγὼ τετέλεκα φθάσας. Ἐγὼ γὰρ ἐξελεξάμην ὑμᾶς· οὐκ ἐμὲ μᾶλλον ὑμεῖς. Ἐγὼ προσηγαγόμην και γνώριμων μὲν οὐκ εἰδόσι κατέστησα, δι᾿ ὑπερφυά γαλη - νότητα, εἰς ἑδραίαν δὲ οὕτως ἀνεκόμισα γνώμην, ὥστε ὑμᾶς ἀνάγειν, τοῦτ' ἔστιν, ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐκτείνεσθαι καὶ καρποφορεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ. Διά τε τούτου πρὸς τοσαύτην ίοιτε παῤῥησίαν, ὥστε καὶ ὅ τι ἂν αὐτῆτε λοιπὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο καὶ λαβεῖν. Οὐκοῦν ἐπείπερ τῶν ἐμῶν κατ' ίχνος βαίνετε λόγων τε καὶ διοικήσεων, καὶ τὴν τοῖς γνησίοις πρέ που σαν μαθηταῖς περιζώσασθαι· [ίσ. περιεζώσασθε] • Joan. IV, semper in majus, et fructum afferre Deo possitis, et per hoc ad tantam fiduciam evehi, ut quodcunque petieritis in nomine meo, id accepturi sitis Quapropter cum meorum sermonum ac dispensationis vestigia sequamini, et eo qui veros ac legi. timos discipulos decet animo præditi sitis, non jam cunctandum vobis est, exspectandumque dum ad fidem 893 et ad pietatem ultro se quisquam ingerat, sed ignorantibus et errantibus adhuc, ct qui nondum salutarem prædicationem susceperunt ultro, vos ductores offerre, eosque strenue adhortari convenit ad vera Dei cognitionis com-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. post legem autem circumcisio, quæ gloriationeni ex fide non habet, et Abraham in præputio credidit: qui fieri potest ut justitia legali non antiquior sit justitia fidei, cum per amicitiam erga Deum justificentur ac liberi fiant homines sicut Abraham? σημεῖον καὶ σφραγίδα τῆς ἐν ἀκροβυστία πίστεως. ante legem erat præputium, cum quo etiam fides; Εἰ δὲ πρὸ νόμου ή ακροβυστία, μεθ' ἧς καὶ ἡ πίστις, μετὰ δὲ τὸν νόμον ή περιτομὴ τὸ ἐκ πίστεως οὐκ ἔχουσα καύχημα, πεπίστευκε δὲ ᾽Αβραὰμ ἐν ἀκρο βυστία, πῶς οὐ πρεσβυτέρα τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας ἡ διὰ πίστεως ἔσται δικαιοσύνη, δικαιουμένων τε καὶ ελευθερουμένων διὰ τῆς εἰς Θεὸν φιλίας, καθάπερ Αβραάμ, οὕτω γὰρ ἔσται καὶ πατὴρ πολλῶν ἐθνῶν, ἐξ ἐπαγγελίας, οὐ κατὰ σάρκα. Καὶ ταῦτα νυνὶ χρη σίμως εἰρήκαμεν, διὰ τὸ φάναι τὸν Κύριον· τ Οὐκέτι λέγω ὑμᾶς δούλους· ὑμεῖς φίλοι μου έστε, ὅτι πάντα & ήκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀνήγγειλα ὑμῖν· ο Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ἐξελεξά μην ὑμᾶς, καὶ τέθεικα ὑμᾶς, ἵνα ὑπάγητε καὶ καρπόν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ· ἵνα ὅ τι ἂν αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δῷ ὑμῖν. Ούτε τοῖς ἄγαν δυσαχθεστέροις καταφορτίζεσθαι λόγοις τοὺς ἁγίους ἐφίησι μαθητάς, τὸ πολὺ νενευκός εἰς ἀσθένειαν τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν οὐκ ἀγνοήσας, ὡς Θεός, οὔτε μὴν ταῖς ὑπερμέτροις θυμηδίαις ἐᾷ διακεῖσθαι πρὸς τὸ εὐόλισθον (νόσημα γάρ πως καὶ τοῦτο πικρόν)· μίαν δὲ ὥσπερ ἐξ ἀμφοῖν διακε ράτας μεσότητα, ποδηγεί καθηκόντως εἰς ἀσφαλῆ τρίβον, καὶ πολιτείαν [γρ. πολιτείας] αὐτοῖς τῆς Εδραιοτέρας, καὶ σφαλερότητος ἁπάσης ἀπηλλαγμένης ἐνεργάζεται γνώσιν. Διαρκέστατα τοίνυν αὐτοὺς τοῖς εἰς παράκλησιν ἀπαλείψας λόγοις, καὶ ἐφ' οἷς ἦν εἰκὸς καταστυγνάσα: πρέπειν, χαίρειν ἀναπείσας Sic enim erit quoque pater multarum gentium ex promissione, non secundum carnem. Atque hæc commode nunc diximus, propterea quod ait Dominus: c Jam non dicam vos servos: vos amici mei estis, quia omnia quæcunque audivi a Patre meo, nota feci vobis 80. 892 XV, 16. Non vos me elegistis, sed ego elegi tos, et posui vos ut ealis, et fructum afferatis, et fruclus vester maneat: ut quodcunque petieritis Patrem in nomine meo. del vobis. Nec sanctos discipulos gravioribus verbis onerari sinit, humani ingenii imbecillitatem non ignorans, ut Deus, nec immoderata lætitia dilabi patitur (gravis enim bic quoque morbus est), sed una quodammodo ex ambobus mediocritate temperata, in tutum iter eos convenienter deducit, et vitæ stabilioris atque omni errore vacuæ cognitionem inserit. Eos itaque satis superque verborum solatio delinitos, et quibus ex rebus par erat eos tristitia affici, e contrario gaudere persuasos, ad laboris studium hortando rursus ad generosam mentem erigit, omnique ratione in mutuum amorein versos opitulari jubet infidelibus adhuc, et pietatis ο fidem Deo cohaereant. Seipsum igitur imaginem ac typum istius rei exhibens, et in medium proferens quod erga eos peregerat, magistrum suum ut imitentur persuadet, ac similibus operibus clareant, dicens: • Non vos me elegistis, sed ego elegi vos,» et quæ sequuntur. Finge enim eum ita loqui: Præcingimini dilectione mutua, o discipuli. Hæc enim profecto sapere et facere alii in alios ipsi debetis, ac vehementissimo studio operari atque eniti quæ prius in vos ego perfeci. Ego enim elegi vos, non vos ne. Ego me vobis ignorantibus inaudita bonitate et clementia notum feci, et ad tantam animi constantiam ac firmitaἐξ ἀντιστροφῆς, ταῖς εἰς φιλεργείαν ἐντολαῖς παρα- sermonibus ac operibus errantes, adigere ut per θήσει [γρ. παραθήγει] πάλιν εἰς εὔτολμον φρόνημα, καὶ διὰ πάσης Ιόντας σπουδῆς καὶ τὸν ἐξαίρετον εἰς φιλαλληλίαν ἐπιτηδεύοντας τρόπον, ὠφελεῖν κελεύει τοὺς ἀπίστους ἔτι, καὶ τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις τε καὶ πράγματι σαγηνεύειν ἐπείγεσθαι τοὺς πεπλανη μένους, εἰς τὸ θέλειν διὰ πίστεως κολλάσθαι Θεῷ. ἑαυτὸν τοιγαροῦν εἰκόνα καὶ τύπον τοῦ πράγματος παραθεῖς, καὶ παρενεγκὼν εἰς μέσον τὸ εἰς αὐτοὺς ἤδη τετελεσμένον αὐτῷ, μιμεῖσθαί τε πείθει τὸν διο δάσκαλον, καὶ τοῖς ἴσοις διαλάμπειν αὐτοὺς κατορ θώμασι, λέγων·: Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ' ἐγὼ ὑμᾶς ἐξελεξάμην, ο καὶ τὰ τούτοις ἐφεξῆς. Ἐννόει γὰρ λέγοντα τυχόν· Περιζώσασθε τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην, ὦ μαθηταί· ταῦτα γὰρ δήτοι φρονεῖν τε καὶ δρᾷν εἰς ἑτέρους ὀφείλετε καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ, καὶ διὰ lem ego vos revocavi, ut procedere progredique συντόνου σπουδῆς ἐργάζεσθαι φιλεῖν, ἅπερ εἰς ὑμᾶς ἐγὼ τετέλεκα φθάσας. Ἐγὼ γὰρ ἐξελεξάμην ὑμᾶς· οὐκ ἐμὲ μᾶλλον ὑμεῖς. Ἐγὼ προσηγαγόμην και γνώριμων μὲν οὐκ εἰδόσι κατέστησα, δι᾿ ὑπερφυά γαλη - νότητα, εἰς ἑδραίαν δὲ οὕτως ἀνεκόμισα γνώμην, ὥστε ὑμᾶς ἀνάγειν, τοῦτ' ἔστιν, ἀεὶ πρὸς τὸ μεῖζον ἐκτείνεσθαι καὶ καρποφορεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ. Διά τε τούτου πρὸς τοσαύτην ίοιτε παῤῥησίαν, ὥστε καὶ ὅ τι ἂν αὐτῆτε λοιπὸν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο καὶ λαβεῖν. Οὐκοῦν ἐπείπερ τῶν ἐμῶν κατ' ίχνος βαίνετε λόγων τε καὶ διοικήσεων, καὶ τὴν τοῖς γνησίοις πρέ που σαν μαθηταῖς περιζώσασθαι· [ίσ. περιεζώσασθε] • Joan. IV, semper in majus, et fructum afferre Deo possitis, et per hoc ad tantam fiduciam evehi, ut quodcunque petieritis in nomine meo, id accepturi sitis Quapropter cum meorum sermonum ac dispensationis vestigia sequamini, et eo qui veros ac legi. timos discipulos decet animo præditi sitis, non jam cunctandum vobis est, exspectandumque dum ad fidem 893 et ad pietatem ultro se quisquam ingerat, sed ignorantibus et errantibus adhuc, ct qui nondum salutarem prædicationem susceperunt ultro, vos ductores offerre, eosque strenue adhortari convenit ad vera Dei cognitionis com-

prehensionem, licet ad incredulitatem exasperetur γνώμην, οὐκ ἀνακόπτειν ἀκόλουθον περιμένοντας audientium animus. Sic enim et ipsi vobis similes ἁπλῶς τὸν εἰς πίστιν αυτόμολον, καὶ αὐτόκλητον εἰς erunt, hoc est proficient, ac redibunt progressu in εὐσέβειαν. Εαυτοὺς δὲ μᾶλλον τοῖς ἀγνοοῦσιν ἔτι, melius ad fructum in Deo ferendum, ut fructum καὶ πλανωμένοις προσάγειν χειραγωγούς καὶ προσ quidem habeant illum semper manentem ac dura- κομίζειν, καὶ τοῖς οὔπω μαθεῖν ἑλομένοις τὸ σωτής bilem, precesque lam gratas et acceptas, ut quod- ριον κήρυγμα, παρακαλεῖν τε προθύμως πρὸς τὴν cunque velint accipiant, si tantum illud in no- τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας ἰέναι κατάληψιν, κἂν ἀποmine meo peticrint. Igitur, ut loci hujus scopum τραχύνηται πως εἰς ἀπείθειαν τῶν ἀκουόντων ὁ νοῦς. rursus paucis complexi manifestum eum faciamus Εἶεν γὰρ ἂν οὕτω καὶ αὐτοὶ καθ᾽ ὑμᾶς, τοῦτ᾽ ἔστι, auditoribus, talem in alios dilectionem habere per- προκόψουσι καὶ ἀπελεύσονται ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον suadet discipulos, taleque vult eos studium præ se ἐπιδόσεσιν, εἰς καρποφορίαν τὴν ἐν Θεῷ, ὡς καρπόν ferre in strenue pertrahendos ad fidem eorum qui μὲν ἔχειν τὸν ἀεὶ μένοντα καὶ σωζόμενον, προσευχὴν nondum credunt animos, qualem se ipse prius in δὲ οὕτω δεκτὴν, ὡς ὅπερ ἂν βούλονται λαβεῖν, εἰ nos aut erga eos exhibuit. Quod enim ipse disci- μόνον αἰτοῖεν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου. Οὐκοῦν, χρῆναι pulos elegerit, nemo dubitat, et quo pacto unius- γὰρ πάλιν, ὡς ἐν ὀλίγοις συνελόντα τὸν τοῦ προκει cujusque vocatio contigerit, superfluum esse reor μένου σκοπόν, σαφῆ καταστῆσαι τοῖς ἀκροωμένοις, hic afferre: tamen Servatoris sermonem eum sen- τοιαύτην ἔχειν εἰς ἑτέρους ἀναπείθει τοὺς μαθητάς sum parere quem modo dixi, non minus ex se- τὴν ἀγάπην, καὶ τοιαύτην αὐτοὺς ἐπιτηδεύειν θέλει quentibus patebit. τὴν προθυμίαν εἰς τὸ μηδαμόθεν κατοκνεῖν τὰς τῶν οὔπω πεπιστευκότων ψυχὰς φιλοθηρεῖν εἰς εὐσέβειαν, ὁποίανπερ φθάσας αὐτὸς εἰς ἡμᾶς, ἤτοι πρὸς αὐτοὺς ἐνεδείξατο. Οτι γὰρ αὐτὸς ἐπελέξατο τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀμφίβολον, καὶ περιττόν, οἶμαι, λέγειν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἡ ἑκάστου γέγονε κλῆσις· πλὴν ὅτι τοιοῦτον ὠδίνει τὸν σκοπὸν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ὁποῖον ἔφην ἀρτίως, οὐδὲν ἧττον ἡμᾶς ἀναπείσεται ἐφεξῆς. XV, 17. Hæc mando vobis, ut diligatis invicem. Numquid supremæ omnium dilectionis opus esse fatebimur infideles adhuc et errantes ad obsequium Dei vocare? Ambigendum certe non est. Quod ipsum facere Paulus conabatur, dicens: • Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos. Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo ". Quin et Petrus Judzorum populis cum fiducia loquens: «Εt nunc, fratres, scio quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri "., 4 Penitenini igitur, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi 88. › Vides ut et iis qui nondum fidem susceperant studiose se offerant, et nondum in disquisitionem vocatam doctrinam proferant, ignorantibus ipsis non permittentes ut primi vocentur ipsi magistri, sed in hoc eum etiam prævenientes qui nondum aliquid eorum quæ sibi usui forent discere vellet. Cum autem Servator dicat: ‹ Ut vos eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat, › quid demum significet illud quærere convenit. Quid enim significal, 894 aut quomodo accipiendum est, quod ait, mauere fructum discipulorum? Existimo itaque Servatorem fructum manentem vocare fructum evangelicæ disciplinæ, non autem legalis justitiæ. Antiquata enim est illa, propterea quod nihıl implere poterat. ‹ Nihil enim ad perfectum adduxit lex, o juxta Pauli dictum; sed ejus loco exorta est nova, quæ primam antiquat ac delet, et vere manentem ac durabilem fructum inducit. Quapropter etiam divinus ille Paulus uos alloquens, libentissime se justitiæ legalis jacturam fecisse ait, ut Christum lucrifaceret, hoc est per fiσε 11 Cor. 20. ▼, • Act. 111, 17. 8³ Act. 11, 38. Ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπάτε αλλή λους "Η γὰρ οὐχὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν ἀγάπης ἔργον εἶναι δώσομεν τὸ ἐπιλέξασθαί τε καὶ καλέσαι πρὸς ὑπακοὴν τῷ Θεῷ, τοὺς ἀπίστους ἔτι καὶ πλανωμέν νους; 'Αλλ' ἔστιν οὐκ ἀμφίβολον. Ο καὶ ὁρᾷν ἠπείγετο, λέγων ὁ Παῦλος· «Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσδεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν· δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ.» Καὶ μὴν ὁ Πέτρος τοῖς Ἰουδαίοις δήμοις ἐν παρρησίᾳ λαλῶν· • Καὶ νῦν, ἀδελφοί, οἶδα, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπρά ξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἄρχοντες ὑμῶν.» - «Μετανοήσατε οὖν καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ορᾷς ὅπως μὲν καὶ τοῖς οὔπω πεπιστευκόσιν ὑπαντῶσι μὲν προθυμότατα, τὸν δὲ οὔπω ζητηθέντα προκομίζουσι λόγον, οὐ τοῖς ἀγνοοῦσιν αὐτοῖς ἐπιτρέποντες τὸ χρῆναι πρώτους αὐτοὺς ἐπιλέγεσθαι διδασκάλους, ἀλλὰ φθάνοντες εἰς τοῦτο, καὶ τὸν οὔπω μαθεῖν τι τῶν ἀναγκαίων ἐθέλοντα. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν πρόσκειται λόγοις τὸ ς Ἵνα ὑμεῖς ὑπάγητε, καὶ καρπὸν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ· ο τί ποτε ἄρα καὶ τοῦτο δηλοί ζητῆσαι προσήκει. Τί γὰρ ἂν νοοῖτο, καὶ πῶς τὸ λέγειν, ὅτι μένει τῶν μαθητῶν ὁ καρπός; Οίμαι τοίνυν, ὅτι καρπον μένοντα φησιν ὁ Σωτὴρ, τὸν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως, καὶ οὐχὶ τῆς ἐν νόμῳ δικαιοσύνης. Πεπαλαίωται μὲν γὰρ ἐκείνη, διὰ τὸ μηδὲν δύνασθαι πληρούν. «Τετελείωκε γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ἀντανέθαλε δὲ ὥσπερ καὶ ἀντανέκυψεν ή καινή, παλαιοῦσά τε τὴν πρώτην, καὶ ἀφανίζουσα, καὶ τὸν ἀληθῶς μένοντά τε καὶ σωζόμενον εἰσφέρουσα καρο πόν. Τοιγάρτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ θεσπέσιος προς λαλῶν, ἥδιστά τε καὶ εὐμενῶς τὴν ἐν νόμῳ δικαιο » Hebr. vii. 19

prehensionem, licet ad incredulitatem exasperetur γνώμην, οὐκ ἀνακόπτειν ἀκόλουθον περιμένοντας audientium animus. Sic enim et ipsi vobis similes ἁπλῶς τὸν εἰς πίστιν αυτόμολον, καὶ αὐτόκλητον εἰς erunt, hoc est proficient, ac redibunt progressu in εὐσέβειαν. Εαυτοὺς δὲ μᾶλλον τοῖς ἀγνοοῦσιν ἔτι, melius ad fructum in Deo ferendum, ut fructum καὶ πλανωμένοις προσάγειν χειραγωγούς καὶ προσ quidem habeant illum semper manentem ac dura- κομίζειν, καὶ τοῖς οὔπω μαθεῖν ἑλομένοις τὸ σωτής bilem, precesque lam gratas et acceptas, ut quod- ριον κήρυγμα, παρακαλεῖν τε προθύμως πρὸς τὴν cunque velint accipiant, si tantum illud in no- τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας ἰέναι κατάληψιν, κἂν ἀποmine meo peticrint. Igitur, ut loci hujus scopum τραχύνηται πως εἰς ἀπείθειαν τῶν ἀκουόντων ὁ νοῦς. rursus paucis complexi manifestum eum faciamus Εἶεν γὰρ ἂν οὕτω καὶ αὐτοὶ καθ᾽ ὑμᾶς, τοῦτ᾽ ἔστι, auditoribus, talem in alios dilectionem habere per- προκόψουσι καὶ ἀπελεύσονται ταῖς εἰς τὸ ἄμεινον suadet discipulos, taleque vult eos studium præ se ἐπιδόσεσιν, εἰς καρποφορίαν τὴν ἐν Θεῷ, ὡς καρπόν ferre in strenue pertrahendos ad fidem eorum qui μὲν ἔχειν τὸν ἀεὶ μένοντα καὶ σωζόμενον, προσευχὴν nondum credunt animos, qualem se ipse prius in δὲ οὕτω δεκτὴν, ὡς ὅπερ ἂν βούλονται λαβεῖν, εἰ nos aut erga eos exhibuit. Quod enim ipse disci- μόνον αἰτοῖεν ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου. Οὐκοῦν, χρῆναι pulos elegerit, nemo dubitat, et quo pacto unius- γὰρ πάλιν, ὡς ἐν ὀλίγοις συνελόντα τὸν τοῦ προκει cujusque vocatio contigerit, superfluum esse reor μένου σκοπόν, σαφῆ καταστῆσαι τοῖς ἀκροωμένοις, hic afferre: tamen Servatoris sermonem eum sen- τοιαύτην ἔχειν εἰς ἑτέρους ἀναπείθει τοὺς μαθητάς sum parere quem modo dixi, non minus ex se- τὴν ἀγάπην, καὶ τοιαύτην αὐτοὺς ἐπιτηδεύειν θέλει quentibus patebit. τὴν προθυμίαν εἰς τὸ μηδαμόθεν κατοκνεῖν τὰς τῶν οὔπω πεπιστευκότων ψυχὰς φιλοθηρεῖν εἰς εὐσέβειαν, ὁποίανπερ φθάσας αὐτὸς εἰς ἡμᾶς, ἤτοι πρὸς αὐτοὺς ἐνεδείξατο. Οτι γὰρ αὐτὸς ἐπελέξατο τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀμφίβολον, καὶ περιττόν, οἶμαι, λέγειν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἡ ἑκάστου γέγονε κλῆσις· πλὴν ὅτι τοιοῦτον ὠδίνει τὸν σκοπὸν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ὁποῖον ἔφην ἀρτίως, οὐδὲν ἧττον ἡμᾶς ἀναπείσεται ἐφεξῆς. XV, 17. Hæc mando vobis, ut diligatis invicem. Numquid supremæ omnium dilectionis opus esse fatebimur infideles adhuc et errantes ad obsequium Dei vocare? Ambigendum certe non est. Quod ipsum facere Paulus conabatur, dicens: • Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos. Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo ". Quin et Petrus Judzorum populis cum fiducia loquens: «Εt nunc, fratres, scio quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri "., 4 Penitenini igitur, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi 88. › Vides ut et iis qui nondum fidem susceperant studiose se offerant, et nondum in disquisitionem vocatam doctrinam proferant, ignorantibus ipsis non permittentes ut primi vocentur ipsi magistri, sed in hoc eum etiam prævenientes qui nondum aliquid eorum quæ sibi usui forent discere vellet. Cum autem Servator dicat: ‹ Ut vos eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat, › quid demum significet illud quærere convenit. Quid enim significal, 894 aut quomodo accipiendum est, quod ait, mauere fructum discipulorum? Existimo itaque Servatorem fructum manentem vocare fructum evangelicæ disciplinæ, non autem legalis justitiæ. Antiquata enim est illa, propterea quod nihıl implere poterat. ‹ Nihil enim ad perfectum adduxit lex, o juxta Pauli dictum; sed ejus loco exorta est nova, quæ primam antiquat ac delet, et vere manentem ac durabilem fructum inducit. Quapropter etiam divinus ille Paulus uos alloquens, libentissime se justitiæ legalis jacturam fecisse ait, ut Christum lucrifaceret, hoc est per fiσε 11 Cor. 20. ▼, • Act. 111, 17. 8³ Act. 11, 38. Ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπάτε αλλή λους "Η γὰρ οὐχὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν ἀγάπης ἔργον εἶναι δώσομεν τὸ ἐπιλέξασθαί τε καὶ καλέσαι πρὸς ὑπακοὴν τῷ Θεῷ, τοὺς ἀπίστους ἔτι καὶ πλανωμέν νους; 'Αλλ' ἔστιν οὐκ ἀμφίβολον. Ο καὶ ὁρᾷν ἠπείγετο, λέγων ὁ Παῦλος· «Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσδεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι' ἡμῶν· δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ.» Καὶ μὴν ὁ Πέτρος τοῖς Ἰουδαίοις δήμοις ἐν παρρησίᾳ λαλῶν· • Καὶ νῦν, ἀδελφοί, οἶδα, ὅτι κατὰ ἄγνοιαν ἐπρά ξατε, ὥσπερ καὶ οἱ ἄρχοντες ὑμῶν.» - «Μετανοήσατε οὖν καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν, ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ορᾷς ὅπως μὲν καὶ τοῖς οὔπω πεπιστευκόσιν ὑπαντῶσι μὲν προθυμότατα, τὸν δὲ οὔπω ζητηθέντα προκομίζουσι λόγον, οὐ τοῖς ἀγνοοῦσιν αὐτοῖς ἐπιτρέποντες τὸ χρῆναι πρώτους αὐτοὺς ἐπιλέγεσθαι διδασκάλους, ἀλλὰ φθάνοντες εἰς τοῦτο, καὶ τὸν οὔπω μαθεῖν τι τῶν ἀναγκαίων ἐθέλοντα. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν πρόσκειται λόγοις τὸ ς Ἵνα ὑμεῖς ὑπάγητε, καὶ καρπὸν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ· ο τί ποτε ἄρα καὶ τοῦτο δηλοί ζητῆσαι προσήκει. Τί γὰρ ἂν νοοῖτο, καὶ πῶς τὸ λέγειν, ὅτι μένει τῶν μαθητῶν ὁ καρπός; Οίμαι τοίνυν, ὅτι καρπον μένοντα φησιν ὁ Σωτὴρ, τὸν διὰ τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύσεως, καὶ οὐχὶ τῆς ἐν νόμῳ δικαιοσύνης. Πεπαλαίωται μὲν γὰρ ἐκείνη, διὰ τὸ μηδὲν δύνασθαι πληρούν. «Τετελείωκε γὰρ ὁ νόμος οὐδὲν,» κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ἀντανέθαλε δὲ ὥσπερ καὶ ἀντανέκυψεν ή καινή, παλαιοῦσά τε τὴν πρώτην, καὶ ἀφανίζουσα, καὶ τὸν ἀληθῶς μένοντά τε καὶ σωζόμενον εἰσφέρουσα καρο πόν. Τοιγάρτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ θεσπέσιος προς λαλῶν, ἥδιστά τε καὶ εὐμενῶς τὴν ἐν νόμῳ δικαιο » Hebr. vii. 19

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. gelicam. Talis etenim permanebit ac perpetuus erit fructus, qui possit hominis animam ad pietatem cumulatissime perficere. Nec enim alia ulla doetrina antiquabit evangelicam, sicuti nimirum Mosaica antiquata est per evangelicam, sed in æternum stabit Servatoris sermo, quemadmodum et ipse ait alicubi: • Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt 85., σύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα κερδάνῃ Χριστόν, τοῦ: de: in ipsum, justitiam et fructificationem evanἔστι, διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, δικαιοσύνην καὶ καρποφορίαν εὐαγγελικήν. Διαμενεῖ γὰρ ὁ τοιοῦτος καὶ διηνεκής ἔσται καρπὸς, πληρεστάτην εἰς εὐσέΕξαν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν ἀποτελεῖν δυνάμενος. Οὐ γὰρ τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καινή τις ἑτέρα παρεισδραμείται παίδευσις παλαιοῦσα τὴν πρώτην καθάπερ ἀμέλει γέγονεν ἐπὶ τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς, ἀλλ' εἰς αἰῶνα στήσεται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καθά που καὶ αὐτός φησιν·. Ο οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλα βωσιν.» Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκε. XV, 18. Si mundus vos odit, scitole quia me priurem vobis odio habuit. Servatoris methodum quam cuique rei adhibet el qua quid auditoribus prosit perpetuo rimatur, Τῆς τῶν ἰατρῶν ἐμπειρίας, καὶ ἐξαιρέτου τέχνης, οὐδὲν οἶμαι παντελῶς ἀποδέουσαν τὴν τοῦ Σωτῆρος εὑρήσομεν μέθοδον, ἣν ἐφ᾽ ἑκάστῳ ποιεῖται πρά- η nihil, opinor, differre comperiemus ab eximia illa γματι, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις " peritia et arte medicorum. Hi enim adhibitis artis ἀεὶ μηχανώμενος. Οἱ μὲν γὰρ τὴν ἐσομένην ἔσθ' ὅτε ἐν τοῖς σώμασι τῶν παθῶν δυστροπίαν ἀνασειράζουσι, ταῖς ἀπὸ τῆς τέχνης ἐπαγωγαῖς· ὁ δὲ τὴν εἰς τὸ πρόσω πάροδον ἀποφράττει τοῖς κακοῖς, προ φυλακτικαῖς ὥσπερ τισὶ προανατειχίζων ἐντολαῖς τὴν ἑκάστου ψυχήν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἔμελλον οὐκ ἐφ᾿ ἑνὸς ἔθνους τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἐπὶ χώρας μιᾶς προσ εδρεύειν οἱ μαθηταὶ, καθηγήσασθαι δὲ μᾶλλον ἀπάτης τῆς ὑφ' ἡλίῳ, καὶ τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν εὐαγγελικὸν καὶ θεῖον διακηρύξαι λόγον, παρα τρέπειν τε τοὺς ἀκροωμένους ἐπὶ τὸ μόνῳ τῷ Θεῷ δοκοῦν, καὶ μεταθήσειν ἐξ ἁμαρτίας ἐπὶ τὸ βούλεσθαι δρῖν τὰ αὐτοῖς πρέποντα, καὶ κανόνα τῆς ἑαυ τῶν ζωῆς ποιεῖσθαι τὸν νόμον, φημὶ δὲ τὸν εὐαγγελικόν, ἀναγκαίως αὐτοῖς παρ' οὐδὲν ποιεῖσθαι κελεύει τὰ παρὰ τοῦ κόσμου μισεῖσθαι, τοῦτ' ἔστι, παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ φιληδόνως καὶ ἀσεβῶς ζῆν ἑλομένων. Καὶ τίς ἂν εἴη πάλιν ὁ τούτου λόγος; Αρα γάρ, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, τὰ τοιαῦτα τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διακελεύεσθαι δεῖν ἐδοκίμασεν ὁ Χριστός, επωφελές τι χρῆμα τὸ μισεῖσθαι δεικνύς, ἀδιακρίτως τε καὶ ἐπ' οὐδενὶ συχὸν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν; Απαγε τῆς ἀμαθίας. Οὐ γὰρ ἂν εἰς τοῦτο διώλισθεν ὁ λόγος αὐτῷ· τὸ μισεῖσθαι δὲ οὐχ ἁπλῶς, οὐ σφόδρα φυλάττεσθαι παρὰ παντὸς συμβουλεύει, διωρισμένως φησίν, ἄριστά τε καὶ διακεκριμένως· • Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, ο τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰ καὶ μέλ λοιεν ὑμᾶς διὰ μέσους ἔχειν οἱ τὰ ἐν κόσμῳ τετιμη remediis morbos corporibus ingruentes retundunt: ille aditum malis intercludit, cautionibus veluti quibusdam uniuscujusque animum præmuniens. Quia ergo debebant non unius tantummodo gentis, nec unius duntaxat regionis duces esse discipuli, sed constitutis per universum orbem hominibus divinum et evangelicum sermonem prædicaturi erant, atque ad unius Dei obsequium auditores conversuri, et a peccato ad virtutem et honestatem traducturi, suæque vitæ regulam legem evangelicam adhibituri, necessario iis præcipit ut nihili faciant odio a mundo haberi, id est, ab iis qui que mundi sunt sapiunt, et impie atque libidinose vitam degunt. At quænam est hujusce rei ratio? Num enim, dicet forsan aliquis, suis discipulis Christus hæc mandare voluit 895 quod ostenderet utile esse, odio haberi indiscriminatim et in re nullius moanenti? Absit tanta imperitia! Nec enim eo pertinet ejus oratio: non enim simpliciter consulit ut in odium cujusvis incurrere pro nihilo ducamus; sed distincte ait, et recte cumprimis ac diserte: • Si vos odit mundus, id est, licet odio vos habituri sint qui mundi res in pretio habent, ac terrena tantum sapiunt, scitote, inquit, hoc prius evenisse magistro. Quod autem rerum optimarum doctoribus non parum utilitatis allaturum sit Servatoris mandatum, facile is agnoscet qui rerum naturam ipsam attenderit. Solent enim qui spurcisκότες, καὶ μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἵστε δὴ simis rebus student et impuritais mundanæ culτότε, φησί, προπεπονθότα τοῦτο τὸν διδάσκαλον. Ότι δὲ τοῖς τῶν καλλίστων εἰσηγηταῖς οὐ μετρίως οἴσει τὴν ὄνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡ ἐντολὴ, κατίδοι τις ἂν εξ μάλα ῥᾳδίως, εἰ τῇ τῶν πραγμάτων ἐνορίη φύσει. Φίλον μὲν γὰρ πως ἀεὶ, μᾶλλον δὲ ὡς ἐπίπαν ἐσπουδασμένον τοῖς τῶν αἰσχίστων ἐρασταῖς, καὶ τοῖς εἰς ἄκρον ήκουσι βδελυρίας κοσμικής, παρακούεσθαι μὲν ὡς δυσαχθῆ καὶ ἀλλόκοτον τὸν σωφρονίζοντα λόγον, ἐπιτύεσθαι δὲ τοῖς εἰσηγεῖσθαι σπουδάζουσι τὰ τῶν μαθημάτων ἄριστα, καὶ τὰ δι' ὧν ἀμείνους ἔσονται. ή πρότερον ἦταν, μέναις ταῖς ἰδίαις ήδοναῖς τὸ κα 8s Mare. 311, 31. PATROL. GR. LXXIV. men attigerunt, admonitiones ut molestas et graves abjicere, et in eos qui recta docere aggressi fuerint, quibus ad meliorem frugem revocentur, gravius insurgere, voluptatibus suis toti succumbentes. Verum utile quiddam me propemodum fugit, quod propositorum verborum explicationi iuprimis convenit ac debetur. Judæi quippe uni Mos saicæ litteræ ac figuris adhærentes, usque ad tempus correctionis obfirmati animo, disciplinam evangelicam nihili plane faciebant, illius autem interpretes infensissimis hostibus graviores duce13

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. gelicam. Talis etenim permanebit ac perpetuus erit fructus, qui possit hominis animam ad pietatem cumulatissime perficere. Nec enim alia ulla doetrina antiquabit evangelicam, sicuti nimirum Mosaica antiquata est per evangelicam, sed in æternum stabit Servatoris sermo, quemadmodum et ipse ait alicubi: • Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt 85., σύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα κερδάνῃ Χριστόν, τοῦ: de: in ipsum, justitiam et fructificationem evanἔστι, διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, δικαιοσύνην καὶ καρποφορίαν εὐαγγελικήν. Διαμενεῖ γὰρ ὁ τοιοῦτος καὶ διηνεκής ἔσται καρπὸς, πληρεστάτην εἰς εὐσέΕξαν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν ἀποτελεῖν δυνάμενος. Οὐ γὰρ τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καινή τις ἑτέρα παρεισδραμείται παίδευσις παλαιοῦσα τὴν πρώτην καθάπερ ἀμέλει γέγονεν ἐπὶ τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς, ἀλλ' εἰς αἰῶνα στήσεται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καθά που καὶ αὐτός φησιν·. Ο οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλα βωσιν.» Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκε. XV, 18. Si mundus vos odit, scitole quia me priurem vobis odio habuit. Servatoris methodum quam cuique rei adhibet el qua quid auditoribus prosit perpetuo rimatur, Τῆς τῶν ἰατρῶν ἐμπειρίας, καὶ ἐξαιρέτου τέχνης, οὐδὲν οἶμαι παντελῶς ἀποδέουσαν τὴν τοῦ Σωτῆρος εὑρήσομεν μέθοδον, ἣν ἐφ᾽ ἑκάστῳ ποιεῖται πρά- η nihil, opinor, differre comperiemus ab eximia illa γματι, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις " peritia et arte medicorum. Hi enim adhibitis artis ἀεὶ μηχανώμενος. Οἱ μὲν γὰρ τὴν ἐσομένην ἔσθ' ὅτε ἐν τοῖς σώμασι τῶν παθῶν δυστροπίαν ἀνασειράζουσι, ταῖς ἀπὸ τῆς τέχνης ἐπαγωγαῖς· ὁ δὲ τὴν εἰς τὸ πρόσω πάροδον ἀποφράττει τοῖς κακοῖς, προ φυλακτικαῖς ὥσπερ τισὶ προανατειχίζων ἐντολαῖς τὴν ἑκάστου ψυχήν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἔμελλον οὐκ ἐφ᾿ ἑνὸς ἔθνους τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἐπὶ χώρας μιᾶς προσ εδρεύειν οἱ μαθηταὶ, καθηγήσασθαι δὲ μᾶλλον ἀπάτης τῆς ὑφ' ἡλίῳ, καὶ τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν εὐαγγελικὸν καὶ θεῖον διακηρύξαι λόγον, παρα τρέπειν τε τοὺς ἀκροωμένους ἐπὶ τὸ μόνῳ τῷ Θεῷ δοκοῦν, καὶ μεταθήσειν ἐξ ἁμαρτίας ἐπὶ τὸ βούλεσθαι δρῖν τὰ αὐτοῖς πρέποντα, καὶ κανόνα τῆς ἑαυ τῶν ζωῆς ποιεῖσθαι τὸν νόμον, φημὶ δὲ τὸν εὐαγγελικόν, ἀναγκαίως αὐτοῖς παρ' οὐδὲν ποιεῖσθαι κελεύει τὰ παρὰ τοῦ κόσμου μισεῖσθαι, τοῦτ' ἔστι, παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ φιληδόνως καὶ ἀσεβῶς ζῆν ἑλομένων. Καὶ τίς ἂν εἴη πάλιν ὁ τούτου λόγος; Αρα γάρ, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, τὰ τοιαῦτα τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διακελεύεσθαι δεῖν ἐδοκίμασεν ὁ Χριστός, επωφελές τι χρῆμα τὸ μισεῖσθαι δεικνύς, ἀδιακρίτως τε καὶ ἐπ' οὐδενὶ συχὸν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν; Απαγε τῆς ἀμαθίας. Οὐ γὰρ ἂν εἰς τοῦτο διώλισθεν ὁ λόγος αὐτῷ· τὸ μισεῖσθαι δὲ οὐχ ἁπλῶς, οὐ σφόδρα φυλάττεσθαι παρὰ παντὸς συμβουλεύει, διωρισμένως φησίν, ἄριστά τε καὶ διακεκριμένως· • Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, ο τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰ καὶ μέλ λοιεν ὑμᾶς διὰ μέσους ἔχειν οἱ τὰ ἐν κόσμῳ τετιμη remediis morbos corporibus ingruentes retundunt: ille aditum malis intercludit, cautionibus veluti quibusdam uniuscujusque animum præmuniens. Quia ergo debebant non unius tantummodo gentis, nec unius duntaxat regionis duces esse discipuli, sed constitutis per universum orbem hominibus divinum et evangelicum sermonem prædicaturi erant, atque ad unius Dei obsequium auditores conversuri, et a peccato ad virtutem et honestatem traducturi, suæque vitæ regulam legem evangelicam adhibituri, necessario iis præcipit ut nihili faciant odio a mundo haberi, id est, ab iis qui que mundi sunt sapiunt, et impie atque libidinose vitam degunt. At quænam est hujusce rei ratio? Num enim, dicet forsan aliquis, suis discipulis Christus hæc mandare voluit 895 quod ostenderet utile esse, odio haberi indiscriminatim et in re nullius moanenti? Absit tanta imperitia! Nec enim eo pertinet ejus oratio: non enim simpliciter consulit ut in odium cujusvis incurrere pro nihilo ducamus; sed distincte ait, et recte cumprimis ac diserte: • Si vos odit mundus, id est, licet odio vos habituri sint qui mundi res in pretio habent, ac terrena tantum sapiunt, scitote, inquit, hoc prius evenisse magistro. Quod autem rerum optimarum doctoribus non parum utilitatis allaturum sit Servatoris mandatum, facile is agnoscet qui rerum naturam ipsam attenderit. Solent enim qui spurcisκότες, καὶ μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἵστε δὴ simis rebus student et impuritais mundanæ culτότε, φησί, προπεπονθότα τοῦτο τὸν διδάσκαλον. Ότι δὲ τοῖς τῶν καλλίστων εἰσηγηταῖς οὐ μετρίως οἴσει τὴν ὄνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡ ἐντολὴ, κατίδοι τις ἂν εξ μάλα ῥᾳδίως, εἰ τῇ τῶν πραγμάτων ἐνορίη φύσει. Φίλον μὲν γὰρ πως ἀεὶ, μᾶλλον δὲ ὡς ἐπίπαν ἐσπουδασμένον τοῖς τῶν αἰσχίστων ἐρασταῖς, καὶ τοῖς εἰς ἄκρον ήκουσι βδελυρίας κοσμικής, παρακούεσθαι μὲν ὡς δυσαχθῆ καὶ ἀλλόκοτον τὸν σωφρονίζοντα λόγον, ἐπιτύεσθαι δὲ τοῖς εἰσηγεῖσθαι σπουδάζουσι τὰ τῶν μαθημάτων ἄριστα, καὶ τὰ δι' ὧν ἀμείνους ἔσονται. ή πρότερον ἦταν, μέναις ταῖς ἰδίαις ήδοναῖς τὸ κα 8s Mare. 311, 31. PATROL. GR. LXXIV. men attigerunt, admonitiones ut molestas et graves abjicere, et in eos qui recta docere aggressi fuerint, quibus ad meliorem frugem revocentur, gravius insurgere, voluptatibus suis toti succumbentes. Verum utile quiddam me propemodum fugit, quod propositorum verborum explicationi iuprimis convenit ac debetur. Judæi quippe uni Mos saicæ litteræ ac figuris adhærentes, usque ad tempus correctionis obfirmati animo, disciplinam evangelicam nihili plane faciebant, illius autem interpretes infensissimis hostibus graviores duce13

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. gelicam. Talis etenim permanebit ac perpetuus erit fructus, qui possit hominis animam ad pietatem cumulatissime perficere. Nec enim alia ulla doetrina antiquabit evangelicam, sicuti nimirum Mosaica antiquata est per evangelicam, sed in æternum stabit Servatoris sermo, quemadmodum et ipse ait alicubi: • Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt 85., σύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα κερδάνῃ Χριστόν, τοῦ: de: in ipsum, justitiam et fructificationem evanἔστι, διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, δικαιοσύνην καὶ καρποφορίαν εὐαγγελικήν. Διαμενεῖ γὰρ ὁ τοιοῦτος καὶ διηνεκής ἔσται καρπὸς, πληρεστάτην εἰς εὐσέΕξαν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν ἀποτελεῖν δυνάμενος. Οὐ γὰρ τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι, καινή τις ἑτέρα παρεισδραμείται παίδευσις παλαιοῦσα τὴν πρώτην καθάπερ ἀμέλει γέγονεν ἐπὶ τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς, ἀλλ' εἰς αἰῶνα στήσεται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, καθά που καὶ αὐτός φησιν·. Ο οὐρανὸς, καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλα βωσιν.» Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκε. XV, 18. Si mundus vos odit, scitole quia me priurem vobis odio habuit. Servatoris methodum quam cuique rei adhibet el qua quid auditoribus prosit perpetuo rimatur, Τῆς τῶν ἰατρῶν ἐμπειρίας, καὶ ἐξαιρέτου τέχνης, οὐδὲν οἶμαι παντελῶς ἀποδέουσαν τὴν τοῦ Σωτῆρος εὑρήσομεν μέθοδον, ἣν ἐφ᾽ ἑκάστῳ ποιεῖται πρά- η nihil, opinor, differre comperiemus ab eximia illa γματι, πανταχόθεν τὸ λυσιτελὲς τοῖς ἀκροωμένοις " peritia et arte medicorum. Hi enim adhibitis artis ἀεὶ μηχανώμενος. Οἱ μὲν γὰρ τὴν ἐσομένην ἔσθ' ὅτε ἐν τοῖς σώμασι τῶν παθῶν δυστροπίαν ἀνασειράζουσι, ταῖς ἀπὸ τῆς τέχνης ἐπαγωγαῖς· ὁ δὲ τὴν εἰς τὸ πρόσω πάροδον ἀποφράττει τοῖς κακοῖς, προ φυλακτικαῖς ὥσπερ τισὶ προανατειχίζων ἐντολαῖς τὴν ἑκάστου ψυχήν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἔμελλον οὐκ ἐφ᾿ ἑνὸς ἔθνους τυχόν, ἀλλ' οὐδὲ ἐπὶ χώρας μιᾶς προσ εδρεύειν οἱ μαθηταὶ, καθηγήσασθαι δὲ μᾶλλον ἀπάτης τῆς ὑφ' ἡλίῳ, καὶ τοῖς κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸν εὐαγγελικὸν καὶ θεῖον διακηρύξαι λόγον, παρα τρέπειν τε τοὺς ἀκροωμένους ἐπὶ τὸ μόνῳ τῷ Θεῷ δοκοῦν, καὶ μεταθήσειν ἐξ ἁμαρτίας ἐπὶ τὸ βούλεσθαι δρῖν τὰ αὐτοῖς πρέποντα, καὶ κανόνα τῆς ἑαυ τῶν ζωῆς ποιεῖσθαι τὸν νόμον, φημὶ δὲ τὸν εὐαγγελικόν, ἀναγκαίως αὐτοῖς παρ' οὐδὲν ποιεῖσθαι κελεύει τὰ παρὰ τοῦ κόσμου μισεῖσθαι, τοῦτ' ἔστι, παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ φιληδόνως καὶ ἀσεβῶς ζῆν ἑλομένων. Καὶ τίς ἂν εἴη πάλιν ὁ τούτου λόγος; Αρα γάρ, είπέ μοι, φήσειεν ἄν τις τυχόν, τὰ τοιαῦτα τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς διακελεύεσθαι δεῖν ἐδοκίμασεν ὁ Χριστός, επωφελές τι χρῆμα τὸ μισεῖσθαι δεικνύς, ἀδιακρίτως τε καὶ ἐπ' οὐδενὶ συχὸν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν; Απαγε τῆς ἀμαθίας. Οὐ γὰρ ἂν εἰς τοῦτο διώλισθεν ὁ λόγος αὐτῷ· τὸ μισεῖσθαι δὲ οὐχ ἁπλῶς, οὐ σφόδρα φυλάττεσθαι παρὰ παντὸς συμβουλεύει, διωρισμένως φησίν, ἄριστά τε καὶ διακεκριμένως· • Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, ο τοῦτ᾽ ἔστιν, εἰ καὶ μέλ λοιεν ὑμᾶς διὰ μέσους ἔχειν οἱ τὰ ἐν κόσμῳ τετιμη remediis morbos corporibus ingruentes retundunt: ille aditum malis intercludit, cautionibus veluti quibusdam uniuscujusque animum præmuniens. Quia ergo debebant non unius tantummodo gentis, nec unius duntaxat regionis duces esse discipuli, sed constitutis per universum orbem hominibus divinum et evangelicum sermonem prædicaturi erant, atque ad unius Dei obsequium auditores conversuri, et a peccato ad virtutem et honestatem traducturi, suæque vitæ regulam legem evangelicam adhibituri, necessario iis præcipit ut nihili faciant odio a mundo haberi, id est, ab iis qui que mundi sunt sapiunt, et impie atque libidinose vitam degunt. At quænam est hujusce rei ratio? Num enim, dicet forsan aliquis, suis discipulis Christus hæc mandare voluit 895 quod ostenderet utile esse, odio haberi indiscriminatim et in re nullius moanenti? Absit tanta imperitia! Nec enim eo pertinet ejus oratio: non enim simpliciter consulit ut in odium cujusvis incurrere pro nihilo ducamus; sed distincte ait, et recte cumprimis ac diserte: • Si vos odit mundus, id est, licet odio vos habituri sint qui mundi res in pretio habent, ac terrena tantum sapiunt, scitote, inquit, hoc prius evenisse magistro. Quod autem rerum optimarum doctoribus non parum utilitatis allaturum sit Servatoris mandatum, facile is agnoscet qui rerum naturam ipsam attenderit. Solent enim qui spurcisκότες, καὶ μόνα φρονοῦντες τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἵστε δὴ simis rebus student et impuritais mundanæ culτότε, φησί, προπεπονθότα τοῦτο τὸν διδάσκαλον. Ότι δὲ τοῖς τῶν καλλίστων εἰσηγηταῖς οὐ μετρίως οἴσει τὴν ὄνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡ ἐντολὴ, κατίδοι τις ἂν εξ μάλα ῥᾳδίως, εἰ τῇ τῶν πραγμάτων ἐνορίη φύσει. Φίλον μὲν γὰρ πως ἀεὶ, μᾶλλον δὲ ὡς ἐπίπαν ἐσπουδασμένον τοῖς τῶν αἰσχίστων ἐρασταῖς, καὶ τοῖς εἰς ἄκρον ήκουσι βδελυρίας κοσμικής, παρακούεσθαι μὲν ὡς δυσαχθῆ καὶ ἀλλόκοτον τὸν σωφρονίζοντα λόγον, ἐπιτύεσθαι δὲ τοῖς εἰσηγεῖσθαι σπουδάζουσι τὰ τῶν μαθημάτων ἄριστα, καὶ τὰ δι' ὧν ἀμείνους ἔσονται. ή πρότερον ἦταν, μέναις ταῖς ἰδίαις ήδοναῖς τὸ κα 8s Mare. 311, 31. PATROL. GR. LXXIV. men attigerunt, admonitiones ut molestas et graves abjicere, et in eos qui recta docere aggressi fuerint, quibus ad meliorem frugem revocentur, gravius insurgere, voluptatibus suis toti succumbentes. Verum utile quiddam me propemodum fugit, quod propositorum verborum explicationi iuprimis convenit ac debetur. Judæi quippe uni Mos saicæ litteræ ac figuris adhærentes, usque ad tempus correctionis obfirmati animo, disciplinam evangelicam nihili plane faciebant, illius autem interpretes infensissimis hostibus graviores duce13

bant: gentes vero, diversum profitentes errorem τεῖν ἐπιτρέψαντες. Ἀλλὰ γὰρ μικροῦ μέ τι τῶν ἀνet inedabilem Dei gloriam creature afingentes, doctrinam qua illuminentur haud æquo animo suscipiunt. Veteribus quippe malis quodammodo inolitis summopere amplectebantur inscitiam, et ab ingenito morbo recedere vix ac ne vix quidem studebant. Cum ergo rerum natura ita se habeat, quis dubitet Servatoris discipulos exosos fore Judæis ac gentilibus infensos, voluptariis autem hominibus longe gravissimos? Αt si discipuli ServaAt toris ægre laturi essent ab aliquo eorum quos modo recensuimus odio haberi, ac non potius eorum amicitiam omni studio venari deberent, numquid omnibus patet nullam plane laudem reportaturos, qui doctrinam nulli prorsus utilein profiteantur, sed assentationi 896 potius studeant, arguendi secunduin Deum fiduciam comprimant, quod cuique gratum sit loquentes atque docentes? Necessarium est igitur monere non esse amicitiam quærendam, sed vel in nonnullorum odium incurrere haud multum curandum, cum ex admonitione aliquid eis utilitatis exsistit. Hoc utique et Paulum fecisse videbimus, et clare dixisse: Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quæro hominibus placere? Si adbuc hominibus placerem, Christi servus non essein “. › Cum autem Corinthium quemdam corripuisset, atque id gravissime tulisse didicisset, ait: • Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me 87?, Tristitia quippe quæ secundum Deum est, penitentiam in salutem immutabilem operatur. Dubium itaque non erit sermonem, ad oblectationem auditorum compositum et qui quod usui sit eis non exponit, mundo potius assentari quam prodesse: qui vero Servatoris verbis credit, nihil istiusmodi prædicabit. Ei quippe placere sibi satius esse putabit, et spiritalium divitiarum loco existimabit odio ab ¡is haberi qui gravissimum virtuti bellum indixerunt. Cum ergo vestri nominis splendori interdum efficere videb tur odio esse mundo, impedimentum illud projicite, contemptis illis honoribus, nisi cum utilitatis ratione conjungantur: neque vero molestum vobis sit odio haberi, cum prior id ego sim expertus. Sum autem Dominus et magister scilicet. Quod autem sui capitis exitio ipsum etiam Christum oderint qui mundana sapiunt ac cœlestia bona contemnunt, existimo probatu non esse difficile. Ipse enim in Evangeliis ad quosdam ait: • Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo quod opera ejus mala sunt s.» Exemplar itaque seipsum præbens etiam hic sanctis apostolis, hoc iter insistere jubet, cum alibi rursus aperte ait: «Beati estis cum maledixerint vobis homines, et exprobraverint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes propter me: gaudete et exsultate, quoniam ce Galat. 1, 10. 87 Il Cor. 1, αγκαίων παρελάσαν ᾤχετο, καίτοι ταῖς τῶν προκει μένων θεωρίαις ὅτι μάλιστα πρέπον τε καὶ χρεωστού μενον. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ μόνῳ τῷ Μωσαϊκῷ προσο εδρεύοντες πράγματι [ γρ. γράμματι] καὶ τοῖς ἐν τύπω τετελεσμένοις, μέχρι καιροῦ διορθώσεως τὸν οἰκεῖον ἐνιδρύσαντες νοῦν, τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύ σεως οὐδένα μὲν τὸ παράπαν ἐποιοῦντο λόγον, τοὺς δέ γε πρεσβευτάς, φορτικοὺς ἡγεῖσθαι μᾶλλον τῶν σφόδρα πολεμιωτάτων ᾤοντο δεῖν· οἱ δὲ τὴν ἑτέραν μετιόντες πλάνησιν, καὶ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ δόξαν περιτιθέντες τῇ κτίσει, φημὶ δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οὐ λίαν ἀσμένως τὸν καταλαμπρύνειν αὐτοὺς εἰδότα παραδέχονται λόγον. Εντετηκότες γὰρ ὥσπερ τοῖς αρχαίοις κακοῖς, φιλαιτάτην ἐποιοῦντο τὴν ἀμαθίαν, καὶ συντρόφου νοσήματος ἀποφοιτᾷν ἦταν ὅτι μάλιστα δυσοχνότατοι. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς τῶν πραγμάτ των ἐχούσης φύσεως, τίς ἂν ἐνδοιάσαι λοιπὸν, ὡς έμελλον ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, στυγητεί μὲν τοῖς Ἰουδαίοις, διεπτυσμένοι δὲ παρὰ τοῖς τὴν Ελλήνων νοσοῦσι πλάνησιν· ἥκιστα δὲ ἡδεῖς, μᾶλλον δὲ δυσαχθέστατοι τοῖς φιληδονεῖν ἑλομένοις, καὶ τὸν ἐξίτηλον ἐν τρυφαῖς τετιμηκόσι βίον; Αλλ' είπερ ἔμελλον τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ [γρ. υπό του] μισεῖσθαι τυχὸν τῶν ἤδη κατειλεγμέ νων ποιεῖσθαι φορτικόν, ζηλοῦν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι καὶ φιλοθηρεῖν ἐκτόπως καὶ τὴν παρὰ τῶν τὰ τοι αῦτα νοσούντων ἀγάπησιν, πῶς οὐ πᾶσι προδηλότα τον, ὡς οὐκ ἂν ἐγένοντο περιφανεῖς, οὐδενὶ τὸ παρά παν τὸν ὠφελεῖν ἰσχύοντα προϊσχόμενοι λόγον, καιψείαις δὲ μᾶλλον ἐπιδιδόντες τὰ φρονήματα, καὶ τὸν μὲν ἐκ παῤῥησίας τῆς κατὰ Θεὸν συστείλαντες ἔλεγο χον, τό γε μὴν ἑκάστῳ μᾶλλον ἡδὺ, λαλοῦντές τε καὶ εἰσηγούμενοι; 'Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ παραίνεσις τοῦ μὴ σφόδρα φιλεῖσθαι ζητεῖν, ποιεῖσθαι δὲ παρ' οὐδὲν, τὸ καὶ διὰ μίσους ἰέναι τισὶν ἔστ' ἂν αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς νουθεσίας υπάρχοι χρήσιμον. Τοῦτό τι [γρ. τοῦτό τοι] καὶ Παῦλον δεδρακότα θεωρήσομεν, καὶ εἰρηκότα σαφῶς· ο "Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; Η ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ ἔτι ἀρέσκειν ἀνθρώποις ήθελον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην, ο Επιτιμήσας δὲ πάλιν τῶν ἐν Κορίνθῳ τινὶ, ἀφορή τως τε λίαν ἀπηλγηκότα τοῦτο μαθών, φησίν·. Εl γὰρ ἐγὼ λυπῶ ὑμᾶς, καὶ τὶς ὁ εὐφραίνων με, εἰ μὴ ὁ λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ;» Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη με τάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμετάβλητον κατεργάζεται. Εσται τοιγαροῦν οὐδαμόθεν ἀμφίλογον ὡς κολακεύ σει μὲν τὸν κόσμον, ἤπερ ἀνήσει μάλλον ὁ καθ ήδονὴν τοῖς ἀκροωμένοις εσόμενος λόγος, καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώμην παρατιθείς· ὁ δὲ τοῖς τοῦ Σωτῆρος πειθόμενος λόγοις, οὐχὶ τοῦτο πρεσβεύσει ποθέν. Προελεῖται γὰρ μᾶλλον τὸ ἀρέσκειν αὐτῷ, καὶ πνευματικὸν ἡγήσεται πλοῦτον, καὶ τὸ μισεῖσθαι λοιπὸν παρὰ τῶν ἡγεῖσθαι πολεμιωτάτην τὴν ἀρετὴν ἑλομένων. Όταν τοίνυν, φησί, ταῖς ὑμετέραις εὐδο κιμήσεσιν ἀντιπράττειν ἔσθ' ὅτε ὁρῶτο κεκινημένον 6o Joan. vis,

bant: gentes vero, diversum profitentes errorem τεῖν ἐπιτρέψαντες. Ἀλλὰ γὰρ μικροῦ μέ τι τῶν ἀνet inedabilem Dei gloriam creature afingentes, doctrinam qua illuminentur haud æquo animo suscipiunt. Veteribus quippe malis quodammodo inolitis summopere amplectebantur inscitiam, et ab ingenito morbo recedere vix ac ne vix quidem studebant. Cum ergo rerum natura ita se habeat, quis dubitet Servatoris discipulos exosos fore Judæis ac gentilibus infensos, voluptariis autem hominibus longe gravissimos? Αt si discipuli ServaAt toris ægre laturi essent ab aliquo eorum quos modo recensuimus odio haberi, ac non potius eorum amicitiam omni studio venari deberent, numquid omnibus patet nullam plane laudem reportaturos, qui doctrinam nulli prorsus utilein profiteantur, sed assentationi 896 potius studeant, arguendi secunduin Deum fiduciam comprimant, quod cuique gratum sit loquentes atque docentes? Necessarium est igitur monere non esse amicitiam quærendam, sed vel in nonnullorum odium incurrere haud multum curandum, cum ex admonitione aliquid eis utilitatis exsistit. Hoc utique et Paulum fecisse videbimus, et clare dixisse: Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quæro hominibus placere? Si adbuc hominibus placerem, Christi servus non essein “. › Cum autem Corinthium quemdam corripuisset, atque id gravissime tulisse didicisset, ait: • Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me 87?, Tristitia quippe quæ secundum Deum est, penitentiam in salutem immutabilem operatur. Dubium itaque non erit sermonem, ad oblectationem auditorum compositum et qui quod usui sit eis non exponit, mundo potius assentari quam prodesse: qui vero Servatoris verbis credit, nihil istiusmodi prædicabit. Ei quippe placere sibi satius esse putabit, et spiritalium divitiarum loco existimabit odio ab ¡is haberi qui gravissimum virtuti bellum indixerunt. Cum ergo vestri nominis splendori interdum efficere videb tur odio esse mundo, impedimentum illud projicite, contemptis illis honoribus, nisi cum utilitatis ratione conjungantur: neque vero molestum vobis sit odio haberi, cum prior id ego sim expertus. Sum autem Dominus et magister scilicet. Quod autem sui capitis exitio ipsum etiam Christum oderint qui mundana sapiunt ac cœlestia bona contemnunt, existimo probatu non esse difficile. Ipse enim in Evangeliis ad quosdam ait: • Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo quod opera ejus mala sunt s.» Exemplar itaque seipsum præbens etiam hic sanctis apostolis, hoc iter insistere jubet, cum alibi rursus aperte ait: «Beati estis cum maledixerint vobis homines, et exprobraverint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes propter me: gaudete et exsultate, quoniam ce Galat. 1, 10. 87 Il Cor. 1, αγκαίων παρελάσαν ᾤχετο, καίτοι ταῖς τῶν προκει μένων θεωρίαις ὅτι μάλιστα πρέπον τε καὶ χρεωστού μενον. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ μόνῳ τῷ Μωσαϊκῷ προσο εδρεύοντες πράγματι [ γρ. γράμματι] καὶ τοῖς ἐν τύπω τετελεσμένοις, μέχρι καιροῦ διορθώσεως τὸν οἰκεῖον ἐνιδρύσαντες νοῦν, τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύ σεως οὐδένα μὲν τὸ παράπαν ἐποιοῦντο λόγον, τοὺς δέ γε πρεσβευτάς, φορτικοὺς ἡγεῖσθαι μᾶλλον τῶν σφόδρα πολεμιωτάτων ᾤοντο δεῖν· οἱ δὲ τὴν ἑτέραν μετιόντες πλάνησιν, καὶ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ δόξαν περιτιθέντες τῇ κτίσει, φημὶ δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οὐ λίαν ἀσμένως τὸν καταλαμπρύνειν αὐτοὺς εἰδότα παραδέχονται λόγον. Εντετηκότες γὰρ ὥσπερ τοῖς αρχαίοις κακοῖς, φιλαιτάτην ἐποιοῦντο τὴν ἀμαθίαν, καὶ συντρόφου νοσήματος ἀποφοιτᾷν ἦταν ὅτι μάλιστα δυσοχνότατοι. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς τῶν πραγμάτ των ἐχούσης φύσεως, τίς ἂν ἐνδοιάσαι λοιπὸν, ὡς έμελλον ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, στυγητεί μὲν τοῖς Ἰουδαίοις, διεπτυσμένοι δὲ παρὰ τοῖς τὴν Ελλήνων νοσοῦσι πλάνησιν· ἥκιστα δὲ ἡδεῖς, μᾶλλον δὲ δυσαχθέστατοι τοῖς φιληδονεῖν ἑλομένοις, καὶ τὸν ἐξίτηλον ἐν τρυφαῖς τετιμηκόσι βίον; Αλλ' είπερ ἔμελλον τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ [γρ. υπό του] μισεῖσθαι τυχὸν τῶν ἤδη κατειλεγμέ νων ποιεῖσθαι φορτικόν, ζηλοῦν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι καὶ φιλοθηρεῖν ἐκτόπως καὶ τὴν παρὰ τῶν τὰ τοι αῦτα νοσούντων ἀγάπησιν, πῶς οὐ πᾶσι προδηλότα τον, ὡς οὐκ ἂν ἐγένοντο περιφανεῖς, οὐδενὶ τὸ παρά παν τὸν ὠφελεῖν ἰσχύοντα προϊσχόμενοι λόγον, καιψείαις δὲ μᾶλλον ἐπιδιδόντες τὰ φρονήματα, καὶ τὸν μὲν ἐκ παῤῥησίας τῆς κατὰ Θεὸν συστείλαντες ἔλεγο χον, τό γε μὴν ἑκάστῳ μᾶλλον ἡδὺ, λαλοῦντές τε καὶ εἰσηγούμενοι; 'Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ παραίνεσις τοῦ μὴ σφόδρα φιλεῖσθαι ζητεῖν, ποιεῖσθαι δὲ παρ' οὐδὲν, τὸ καὶ διὰ μίσους ἰέναι τισὶν ἔστ' ἂν αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς νουθεσίας υπάρχοι χρήσιμον. Τοῦτό τι [γρ. τοῦτό τοι] καὶ Παῦλον δεδρακότα θεωρήσομεν, καὶ εἰρηκότα σαφῶς· ο "Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; Η ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ ἔτι ἀρέσκειν ἀνθρώποις ήθελον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην, ο Επιτιμήσας δὲ πάλιν τῶν ἐν Κορίνθῳ τινὶ, ἀφορή τως τε λίαν ἀπηλγηκότα τοῦτο μαθών, φησίν·. Εl γὰρ ἐγὼ λυπῶ ὑμᾶς, καὶ τὶς ὁ εὐφραίνων με, εἰ μὴ ὁ λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ;» Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη με τάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμετάβλητον κατεργάζεται. Εσται τοιγαροῦν οὐδαμόθεν ἀμφίλογον ὡς κολακεύ σει μὲν τὸν κόσμον, ἤπερ ἀνήσει μάλλον ὁ καθ ήδονὴν τοῖς ἀκροωμένοις εσόμενος λόγος, καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώμην παρατιθείς· ὁ δὲ τοῖς τοῦ Σωτῆρος πειθόμενος λόγοις, οὐχὶ τοῦτο πρεσβεύσει ποθέν. Προελεῖται γὰρ μᾶλλον τὸ ἀρέσκειν αὐτῷ, καὶ πνευματικὸν ἡγήσεται πλοῦτον, καὶ τὸ μισεῖσθαι λοιπὸν παρὰ τῶν ἡγεῖσθαι πολεμιωτάτην τὴν ἀρετὴν ἑλομένων. Όταν τοίνυν, φησί, ταῖς ὑμετέραις εὐδο κιμήσεσιν ἀντιπράττειν ἔσθ' ὅτε ὁρῶτο κεκινημένον 6o Joan. vis,

bant: gentes vero, diversum profitentes errorem τεῖν ἐπιτρέψαντες. Ἀλλὰ γὰρ μικροῦ μέ τι τῶν ἀνet inedabilem Dei gloriam creature afingentes, doctrinam qua illuminentur haud æquo animo suscipiunt. Veteribus quippe malis quodammodo inolitis summopere amplectebantur inscitiam, et ab ingenito morbo recedere vix ac ne vix quidem studebant. Cum ergo rerum natura ita se habeat, quis dubitet Servatoris discipulos exosos fore Judæis ac gentilibus infensos, voluptariis autem hominibus longe gravissimos? Αt si discipuli ServaAt toris ægre laturi essent ab aliquo eorum quos modo recensuimus odio haberi, ac non potius eorum amicitiam omni studio venari deberent, numquid omnibus patet nullam plane laudem reportaturos, qui doctrinam nulli prorsus utilein profiteantur, sed assentationi 896 potius studeant, arguendi secunduin Deum fiduciam comprimant, quod cuique gratum sit loquentes atque docentes? Necessarium est igitur monere non esse amicitiam quærendam, sed vel in nonnullorum odium incurrere haud multum curandum, cum ex admonitione aliquid eis utilitatis exsistit. Hoc utique et Paulum fecisse videbimus, et clare dixisse: Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quæro hominibus placere? Si adbuc hominibus placerem, Christi servus non essein “. › Cum autem Corinthium quemdam corripuisset, atque id gravissime tulisse didicisset, ait: • Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me 87?, Tristitia quippe quæ secundum Deum est, penitentiam in salutem immutabilem operatur. Dubium itaque non erit sermonem, ad oblectationem auditorum compositum et qui quod usui sit eis non exponit, mundo potius assentari quam prodesse: qui vero Servatoris verbis credit, nihil istiusmodi prædicabit. Ei quippe placere sibi satius esse putabit, et spiritalium divitiarum loco existimabit odio ab ¡is haberi qui gravissimum virtuti bellum indixerunt. Cum ergo vestri nominis splendori interdum efficere videb tur odio esse mundo, impedimentum illud projicite, contemptis illis honoribus, nisi cum utilitatis ratione conjungantur: neque vero molestum vobis sit odio haberi, cum prior id ego sim expertus. Sum autem Dominus et magister scilicet. Quod autem sui capitis exitio ipsum etiam Christum oderint qui mundana sapiunt ac cœlestia bona contemnunt, existimo probatu non esse difficile. Ipse enim in Evangeliis ad quosdam ait: • Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo quod opera ejus mala sunt s.» Exemplar itaque seipsum præbens etiam hic sanctis apostolis, hoc iter insistere jubet, cum alibi rursus aperte ait: «Beati estis cum maledixerint vobis homines, et exprobraverint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes propter me: gaudete et exsultate, quoniam ce Galat. 1, 10. 87 Il Cor. 1, αγκαίων παρελάσαν ᾤχετο, καίτοι ταῖς τῶν προκει μένων θεωρίαις ὅτι μάλιστα πρέπον τε καὶ χρεωστού μενον. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ μόνῳ τῷ Μωσαϊκῷ προσο εδρεύοντες πράγματι [ γρ. γράμματι] καὶ τοῖς ἐν τύπω τετελεσμένοις, μέχρι καιροῦ διορθώσεως τὸν οἰκεῖον ἐνιδρύσαντες νοῦν, τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύ σεως οὐδένα μὲν τὸ παράπαν ἐποιοῦντο λόγον, τοὺς δέ γε πρεσβευτάς, φορτικοὺς ἡγεῖσθαι μᾶλλον τῶν σφόδρα πολεμιωτάτων ᾤοντο δεῖν· οἱ δὲ τὴν ἑτέραν μετιόντες πλάνησιν, καὶ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ δόξαν περιτιθέντες τῇ κτίσει, φημὶ δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οὐ λίαν ἀσμένως τὸν καταλαμπρύνειν αὐτοὺς εἰδότα παραδέχονται λόγον. Εντετηκότες γὰρ ὥσπερ τοῖς αρχαίοις κακοῖς, φιλαιτάτην ἐποιοῦντο τὴν ἀμαθίαν, καὶ συντρόφου νοσήματος ἀποφοιτᾷν ἦταν ὅτι μάλιστα δυσοχνότατοι. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς τῶν πραγμάτ των ἐχούσης φύσεως, τίς ἂν ἐνδοιάσαι λοιπὸν, ὡς έμελλον ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, στυγητεί μὲν τοῖς Ἰουδαίοις, διεπτυσμένοι δὲ παρὰ τοῖς τὴν Ελλήνων νοσοῦσι πλάνησιν· ἥκιστα δὲ ἡδεῖς, μᾶλλον δὲ δυσαχθέστατοι τοῖς φιληδονεῖν ἑλομένοις, καὶ τὸν ἐξίτηλον ἐν τρυφαῖς τετιμηκόσι βίον; Αλλ' είπερ ἔμελλον τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ [γρ. υπό του] μισεῖσθαι τυχὸν τῶν ἤδη κατειλεγμέ νων ποιεῖσθαι φορτικόν, ζηλοῦν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι καὶ φιλοθηρεῖν ἐκτόπως καὶ τὴν παρὰ τῶν τὰ τοι αῦτα νοσούντων ἀγάπησιν, πῶς οὐ πᾶσι προδηλότα τον, ὡς οὐκ ἂν ἐγένοντο περιφανεῖς, οὐδενὶ τὸ παρά παν τὸν ὠφελεῖν ἰσχύοντα προϊσχόμενοι λόγον, καιψείαις δὲ μᾶλλον ἐπιδιδόντες τὰ φρονήματα, καὶ τὸν μὲν ἐκ παῤῥησίας τῆς κατὰ Θεὸν συστείλαντες ἔλεγο χον, τό γε μὴν ἑκάστῳ μᾶλλον ἡδὺ, λαλοῦντές τε καὶ εἰσηγούμενοι; 'Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ παραίνεσις τοῦ μὴ σφόδρα φιλεῖσθαι ζητεῖν, ποιεῖσθαι δὲ παρ' οὐδὲν, τὸ καὶ διὰ μίσους ἰέναι τισὶν ἔστ' ἂν αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς νουθεσίας υπάρχοι χρήσιμον. Τοῦτό τι [γρ. τοῦτό τοι] καὶ Παῦλον δεδρακότα θεωρήσομεν, καὶ εἰρηκότα σαφῶς· ο "Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; Η ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ ἔτι ἀρέσκειν ἀνθρώποις ήθελον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην, ο Επιτιμήσας δὲ πάλιν τῶν ἐν Κορίνθῳ τινὶ, ἀφορή τως τε λίαν ἀπηλγηκότα τοῦτο μαθών, φησίν·. Εl γὰρ ἐγὼ λυπῶ ὑμᾶς, καὶ τὶς ὁ εὐφραίνων με, εἰ μὴ ὁ λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ;» Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη με τάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμετάβλητον κατεργάζεται. Εσται τοιγαροῦν οὐδαμόθεν ἀμφίλογον ὡς κολακεύ σει μὲν τὸν κόσμον, ἤπερ ἀνήσει μάλλον ὁ καθ ήδονὴν τοῖς ἀκροωμένοις εσόμενος λόγος, καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώμην παρατιθείς· ὁ δὲ τοῖς τοῦ Σωτῆρος πειθόμενος λόγοις, οὐχὶ τοῦτο πρεσβεύσει ποθέν. Προελεῖται γὰρ μᾶλλον τὸ ἀρέσκειν αὐτῷ, καὶ πνευματικὸν ἡγήσεται πλοῦτον, καὶ τὸ μισεῖσθαι λοιπὸν παρὰ τῶν ἡγεῖσθαι πολεμιωτάτην τὴν ἀρετὴν ἑλομένων. Όταν τοίνυν, φησί, ταῖς ὑμετέραις εὐδο κιμήσεσιν ἀντιπράττειν ἔσθ' ὅτε ὁρῶτο κεκινημένον 6o Joan. vis,

bant: gentes vero, diversum profitentes errorem τεῖν ἐπιτρέψαντες. Ἀλλὰ γὰρ μικροῦ μέ τι τῶν ἀνet inedabilem Dei gloriam creature afingentes, doctrinam qua illuminentur haud æquo animo suscipiunt. Veteribus quippe malis quodammodo inolitis summopere amplectebantur inscitiam, et ab ingenito morbo recedere vix ac ne vix quidem studebant. Cum ergo rerum natura ita se habeat, quis dubitet Servatoris discipulos exosos fore Judæis ac gentilibus infensos, voluptariis autem hominibus longe gravissimos? Αt si discipuli ServaAt toris ægre laturi essent ab aliquo eorum quos modo recensuimus odio haberi, ac non potius eorum amicitiam omni studio venari deberent, numquid omnibus patet nullam plane laudem reportaturos, qui doctrinam nulli prorsus utilein profiteantur, sed assentationi 896 potius studeant, arguendi secunduin Deum fiduciam comprimant, quod cuique gratum sit loquentes atque docentes? Necessarium est igitur monere non esse amicitiam quærendam, sed vel in nonnullorum odium incurrere haud multum curandum, cum ex admonitione aliquid eis utilitatis exsistit. Hoc utique et Paulum fecisse videbimus, et clare dixisse: Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quæro hominibus placere? Si adbuc hominibus placerem, Christi servus non essein “. › Cum autem Corinthium quemdam corripuisset, atque id gravissime tulisse didicisset, ait: • Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me 87?, Tristitia quippe quæ secundum Deum est, penitentiam in salutem immutabilem operatur. Dubium itaque non erit sermonem, ad oblectationem auditorum compositum et qui quod usui sit eis non exponit, mundo potius assentari quam prodesse: qui vero Servatoris verbis credit, nihil istiusmodi prædicabit. Ei quippe placere sibi satius esse putabit, et spiritalium divitiarum loco existimabit odio ab ¡is haberi qui gravissimum virtuti bellum indixerunt. Cum ergo vestri nominis splendori interdum efficere videb tur odio esse mundo, impedimentum illud projicite, contemptis illis honoribus, nisi cum utilitatis ratione conjungantur: neque vero molestum vobis sit odio haberi, cum prior id ego sim expertus. Sum autem Dominus et magister scilicet. Quod autem sui capitis exitio ipsum etiam Christum oderint qui mundana sapiunt ac cœlestia bona contemnunt, existimo probatu non esse difficile. Ipse enim in Evangeliis ad quosdam ait: • Non potest mundus odisse vos, me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo quod opera ejus mala sunt s.» Exemplar itaque seipsum præbens etiam hic sanctis apostolis, hoc iter insistere jubet, cum alibi rursus aperte ait: «Beati estis cum maledixerint vobis homines, et exprobraverint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes propter me: gaudete et exsultate, quoniam ce Galat. 1, 10. 87 Il Cor. 1, αγκαίων παρελάσαν ᾤχετο, καίτοι ταῖς τῶν προκει μένων θεωρίαις ὅτι μάλιστα πρέπον τε καὶ χρεωστού μενον. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ μόνῳ τῷ Μωσαϊκῷ προσο εδρεύοντες πράγματι [ γρ. γράμματι] καὶ τοῖς ἐν τύπω τετελεσμένοις, μέχρι καιροῦ διορθώσεως τὸν οἰκεῖον ἐνιδρύσαντες νοῦν, τῆς εὐαγγελικῆς παιδεύ σεως οὐδένα μὲν τὸ παράπαν ἐποιοῦντο λόγον, τοὺς δέ γε πρεσβευτάς, φορτικοὺς ἡγεῖσθαι μᾶλλον τῶν σφόδρα πολεμιωτάτων ᾤοντο δεῖν· οἱ δὲ τὴν ἑτέραν μετιόντες πλάνησιν, καὶ τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ δόξαν περιτιθέντες τῇ κτίσει, φημὶ δὲ τοὺς ἐξ ἐθνῶν, οὐ λίαν ἀσμένως τὸν καταλαμπρύνειν αὐτοὺς εἰδότα παραδέχονται λόγον. Εντετηκότες γὰρ ὥσπερ τοῖς αρχαίοις κακοῖς, φιλαιτάτην ἐποιοῦντο τὴν ἀμαθίαν, καὶ συντρόφου νοσήματος ἀποφοιτᾷν ἦταν ὅτι μάλιστα δυσοχνότατοι. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς τῶν πραγμάτ των ἐχούσης φύσεως, τίς ἂν ἐνδοιάσαι λοιπὸν, ὡς έμελλον ἔσεσθαι τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, στυγητεί μὲν τοῖς Ἰουδαίοις, διεπτυσμένοι δὲ παρὰ τοῖς τὴν Ελλήνων νοσοῦσι πλάνησιν· ἥκιστα δὲ ἡδεῖς, μᾶλλον δὲ δυσαχθέστατοι τοῖς φιληδονεῖν ἑλομένοις, καὶ τὸν ἐξίτηλον ἐν τρυφαῖς τετιμηκόσι βίον; Αλλ' είπερ ἔμελλον τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ [γρ. υπό του] μισεῖσθαι τυχὸν τῶν ἤδη κατειλεγμέ νων ποιεῖσθαι φορτικόν, ζηλοῦν δὲ μᾶλλον ἐπείγεσθαι καὶ φιλοθηρεῖν ἐκτόπως καὶ τὴν παρὰ τῶν τὰ τοι αῦτα νοσούντων ἀγάπησιν, πῶς οὐ πᾶσι προδηλότα τον, ὡς οὐκ ἂν ἐγένοντο περιφανεῖς, οὐδενὶ τὸ παρά παν τὸν ὠφελεῖν ἰσχύοντα προϊσχόμενοι λόγον, καιψείαις δὲ μᾶλλον ἐπιδιδόντες τὰ φρονήματα, καὶ τὸν μὲν ἐκ παῤῥησίας τῆς κατὰ Θεὸν συστείλαντες ἔλεγο χον, τό γε μὴν ἑκάστῳ μᾶλλον ἡδὺ, λαλοῦντές τε καὶ εἰσηγούμενοι; 'Αναγκαία τοιγαροῦν ἡ παραίνεσις τοῦ μὴ σφόδρα φιλεῖσθαι ζητεῖν, ποιεῖσθαι δὲ παρ' οὐδὲν, τὸ καὶ διὰ μίσους ἰέναι τισὶν ἔστ' ἂν αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς νουθεσίας υπάρχοι χρήσιμον. Τοῦτό τι [γρ. τοῦτό τοι] καὶ Παῦλον δεδρακότα θεωρήσομεν, καὶ εἰρηκότα σαφῶς· ο "Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; Η ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ ἔτι ἀρέσκειν ἀνθρώποις ήθελον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην, ο Επιτιμήσας δὲ πάλιν τῶν ἐν Κορίνθῳ τινὶ, ἀφορή τως τε λίαν ἀπηλγηκότα τοῦτο μαθών, φησίν·. Εl γὰρ ἐγὼ λυπῶ ὑμᾶς, καὶ τὶς ὁ εὐφραίνων με, εἰ μὴ ὁ λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ;» Ἡ γὰρ κατὰ Θεὸν λύπη με τάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμετάβλητον κατεργάζεται. Εσται τοιγαροῦν οὐδαμόθεν ἀμφίλογον ὡς κολακεύ σει μὲν τὸν κόσμον, ἤπερ ἀνήσει μάλλον ὁ καθ ήδονὴν τοῖς ἀκροωμένοις εσόμενος λόγος, καὶ οὐχὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώμην παρατιθείς· ὁ δὲ τοῖς τοῦ Σωτῆρος πειθόμενος λόγοις, οὐχὶ τοῦτο πρεσβεύσει ποθέν. Προελεῖται γὰρ μᾶλλον τὸ ἀρέσκειν αὐτῷ, καὶ πνευματικὸν ἡγήσεται πλοῦτον, καὶ τὸ μισεῖσθαι λοιπὸν παρὰ τῶν ἡγεῖσθαι πολεμιωτάτην τὴν ἀρετὴν ἑλομένων. Όταν τοίνυν, φησί, ταῖς ὑμετέραις εὐδο κιμήσεσιν ἀντιπράττειν ἔσθ' ὅτε ὁρῶτο κεκινημένον 6o Joan. vis,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. > τὸ μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου· νικάσθω, καὶ τοῦτο merces vestra copiosa est in calis. Sic enim perδιαῤῥίπτεσθαι τὸ παραπόδισμα, διὰ τοῦ μὴ λίαν secuti sunt prophetas, qui fuerunt ante vos ". ἐφήδεσθαι ταῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν τιμαῖς, εἰ μὴ τοῦ πεφυκότος ὠφελεῖν ἀνέχοιντο λόγου· ὁράσθω δὲ μηδαμῶς τὸ μισεῖσθαι φορτικὸν, ἐμοῦ τοῦτο προπεπονθότος. Εἰμὶ δὲ δηλονότι Κύριος καὶ Διδάσκαλος. Οτι δὲ ἐπ' ὀλέθρῳ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς καὶ αὐτὸν μεμισήκασι τὸν Χριστὸν, οἱ τὰ ἐν κόσμῳ φρονείν ᾑρημένοι, καὶ τῶν οὐρανίων ὑπερφρονήσαντες ἀγαθῶν, οὐκ ἔργον οἶμαι δεικνύειν. Εφη γὰρ αὐτὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις πρός τινας· «Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς· ἐμὲ δὲ μισεῖ, ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι.» Τύπον οὖν ἄρα τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, κάν τούτῳ δὲ πάλιν παραθεὶς, ιχνηλατείν κελεύει καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις ὁδὸν, ὅτε καὶ διαρρήδην ἔλεγεν ἑτέ. ρωθί που πάλιν· • Μακάριοί έστε, ὅταν διώξωσιν ὑμᾶς καὶ ὀνειδίσωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν καθ' ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ· χαίρετε καὶ ἀγαλλιάσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρα τοῖς. Οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. ο Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον 897 XV, 19. Si de mundo fuissetis, mundus quod ἐφίλει· ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, ἀλλ' ἐγὼ suum erat diligeret: quia vero de mundo non estis, ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτο μισεῖ sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos ὑμᾶς ὁ κόσμος. mundus. μ Ελαφρὸν ἐκ τέχνης καὶ τὸ πάντων ὅτι μάλιστα δυσ αχθέστατον καὶ ἐφ' ὅπερ [σ. ᾧπερ] ἦν εἰκὸς οὐ με - τρίως δυσχεραίνειν, παραδόξως ήδεσθαι ποιεί. Φορτι κὸν μὲν γὰρ ὄντως τὸ μισεῖσθαι πρός τινων, διὰ τὰ ἐντεῦθεν ἔσθ' ὅτε διεκκύπτοντα βλάβη καὶ ἀδοκήτους ἐπιβουλάς, ἀλλ᾽ ἡδὺ καὶ τοῦτο διὰ Θεὸν, καὶ ὅταν συμβαίνῃ δι' εὐσέβειαν, ἀπόδειξιν ἐναργεστάτην εἰσ· φέρει τοῦ μὴ εἶναι κοσμικὸν, τὸν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν πράττοιτο παρά τινων. Ωσπερ γὰρ σωμάτων, οὕτως, οἶμαι, καὶ τρόπων συγγενείας εὑρήσομεν, καὶ τῶν ἐθῶν ἡ ταυτότης, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότης, τὴν ἐξ αἵματος ἀγχιστείαν ὑποδραμεῖν ἱκανή. Εἂν γὰρ ζῶον ἀγαπῶν τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ προσκολληθήσεται ἀνήρ. Τῆς δὲ ὁμοηθείας δηλονότι τὸν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀνανεούσης νόμον, ἅγιος μὲν ἁγίῳ συνδιαιτήσεται, καὶ λίαν ἡδέως ἔσεται κατὰ ταυτὸν καὶ συνέσται φιλοφρόνως βεβήλῳ δὲ πάλιν ὁ τοιοῦτος τὸν τρόπον. Ταύτῃ τοι καὶ νόμος ὁ διὰ Μωσέως διαστολὴν ἐποιεῖτο την ανά μέσον αφίου τε καὶ βεβήλου φημί, ἄμικτά πως ἀλλήλοις καὶ ἀσύγχυτα τὰ τοιαῦτα τηρῶν, κατά γε τὸν ἐν ἀγάπῃ λόγον. «Φθείρουσι γὰρ ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαὶ, ο καὶ πολεμεῖ πως ἀλλήλοις τὰ ἐτεροτροπεῖν ᾑρημένα, καὶ τὰ τοῖς εἰς τὸ ἐναντίον βλέπουσι διῳκισμένα θελήμασι, μονονουχι καὶ ἀλλή λων κατηγορεί, ἑκατέρου τὸ οἰκεῖον θαυμάζοντος ἐπιτήδευμα. Οὐκοῦν ἀνάγκη μισεῖσθαι τὸν φιλάρε τον, δι' ὧν αὐτὸς θαυμάζοιτο τὴν φαυλότητα διελέγχοντα, καὶ τὸ ἐν τοῖς πονηροῖς αἰσχος ἀπολευκαίνοντα, τῇ τῶν οἰκείων ἀντιπαραθέσει τρόπων· παραδειχθέν τος γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ, πολλή πως ἀνάγκη τὸ φαῦλον ἀσχημονεῖν. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, τοῖς φιλο αρέτοις επιμεμήνασιν, οἱ μὴ τὸν ἴσον αὐτοῖς ἐξηλωκότες τρόπον. Οὐκ ἐῇ τοιγαροῦν λυπεῖσθαι τοὺς μα θητάς, κἂν ἀπηχθημένους ἑαυτοὺς ὁρῶσι τῷ κόσμῳ, διὰ τὸ φιλάρετον καὶ τὴν εἰς αὐτὸν εὐσέβειαν, χαίρειν δὲ μᾶλλον ἐκ τῶν ἐναντίων εἰσηγεῖται δεῖν, δεχομένους εἰς ἀπόδειξιν τοῦ παρὰ Θεῷ λαμπροὺς ἔσεσθαι, καὶ λόγου παντὸς ἀξίους, τὸ μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου. Βλέπε γὰρ ὅπως σφαλερὸν ἀπέδειξεν, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἐλέσθαι τυχόν, τληπαθεῖν οὐκ ἀνεχομένους. ' Artificiose plane reddit facilem rem omnium longe gravissimam, eoque præter spem oblectari facit, quod non mediocrem molestiam jure allatu - rum videbatur. Grave enim est revera odio esse nonnullis, propter damna quæ interdum linc emergunt, et inopinatas insidias: sed suave illud est propter Deum, et, si ob pietatem contingat, manifestissuno argumento est ac indicio non esse mundanum eum in quem istud aliqui moliantur. Ut enim corporum, ita morum cognatio quædam est: et morum perfecta similitudo ad propinquitatem sanguinis exprimendam valet. Omne enim animal diligit simile sibi, ut scriptum est " et omnis homo simili sui sociabitur. Morum autem conformitate mutuæ dilectionis legem renovante, sanetus quidem cum sancto conversabitur, et suavissime atque amantissime una cum eo degel, profanus item cum profano. Idcirco lex quoque Mom saica inter sanctum et profanum discrimen ponebal, nusquam ea inter se coire posse statuens amicitiæ lege. Corrumpunt enim bonos mores colloquia prava ",, et quæ discrepant diversis moribus ac in diversum tendentibus animis, inter se quodammodo bellum gerunt, seque mutuo propemodimm accusant, exosculante utroque suum instituturn. Quocirca necesse est odio haberi virtutis studiosum ex iis ob quæ admirationi esse debeat, quippe qui improbitatem coarguat, et malorum obscenitatem oppositis suis moribus retegat: beno quippe exhibito necesse est mali patere fcditaten. Ilanc, opinor, ob causam virtutis studiosis succensent, qui non eosdem sectantur mores. Discipulos igitur angi non sinit, quamvis seipsos exosos miundo videant propter virtutis pietatisque studium: sed e contrario lætandum esse docet, futuræ sibi apud Deum claritatis ac splendoris sumpto hinc argumento et indicio, quod odio a mundo habeantur. Vide enim quo pacto periculosum esse ostendat nolle pati quod velle deceat. Odio quippe a nonnullis haberi, periculo utique prorsus non caret, liberam tamen apud 898 Deum excusationem non ** Matth. v, 11, 12. 50 Greli. sua, 19, 23. 1 Cor. xv,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. > τὸ μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου· νικάσθω, καὶ τοῦτο merces vestra copiosa est in calis. Sic enim perδιαῤῥίπτεσθαι τὸ παραπόδισμα, διὰ τοῦ μὴ λίαν secuti sunt prophetas, qui fuerunt ante vos ". ἐφήδεσθαι ταῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν τιμαῖς, εἰ μὴ τοῦ πεφυκότος ὠφελεῖν ἀνέχοιντο λόγου· ὁράσθω δὲ μηδαμῶς τὸ μισεῖσθαι φορτικὸν, ἐμοῦ τοῦτο προπεπονθότος. Εἰμὶ δὲ δηλονότι Κύριος καὶ Διδάσκαλος. Οτι δὲ ἐπ' ὀλέθρῳ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς καὶ αὐτὸν μεμισήκασι τὸν Χριστὸν, οἱ τὰ ἐν κόσμῳ φρονείν ᾑρημένοι, καὶ τῶν οὐρανίων ὑπερφρονήσαντες ἀγαθῶν, οὐκ ἔργον οἶμαι δεικνύειν. Εφη γὰρ αὐτὸς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις πρός τινας· «Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς· ἐμὲ δὲ μισεῖ, ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστι.» Τύπον οὖν ἄρα τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν, κάν τούτῳ δὲ πάλιν παραθεὶς, ιχνηλατείν κελεύει καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις ὁδὸν, ὅτε καὶ διαρρήδην ἔλεγεν ἑτέ. ρωθί που πάλιν· • Μακάριοί έστε, ὅταν διώξωσιν ὑμᾶς καὶ ὀνειδίσωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν καθ' ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ· χαίρετε καὶ ἀγαλλιάσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρα τοῖς. Οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν. ο Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον 897 XV, 19. Si de mundo fuissetis, mundus quod ἐφίλει· ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστὲ, ἀλλ' ἐγὼ suum erat diligeret: quia vero de mundo non estis, ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτο μισεῖ sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos ὑμᾶς ὁ κόσμος. mundus. μ Ελαφρὸν ἐκ τέχνης καὶ τὸ πάντων ὅτι μάλιστα δυσ αχθέστατον καὶ ἐφ' ὅπερ [σ. ᾧπερ] ἦν εἰκὸς οὐ με - τρίως δυσχεραίνειν, παραδόξως ήδεσθαι ποιεί. Φορτι κὸν μὲν γὰρ ὄντως τὸ μισεῖσθαι πρός τινων, διὰ τὰ ἐντεῦθεν ἔσθ' ὅτε διεκκύπτοντα βλάβη καὶ ἀδοκήτους ἐπιβουλάς, ἀλλ᾽ ἡδὺ καὶ τοῦτο διὰ Θεὸν, καὶ ὅταν συμβαίνῃ δι' εὐσέβειαν, ἀπόδειξιν ἐναργεστάτην εἰσ· φέρει τοῦ μὴ εἶναι κοσμικὸν, τὸν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν πράττοιτο παρά τινων. Ωσπερ γὰρ σωμάτων, οὕτως, οἶμαι, καὶ τρόπων συγγενείας εὑρήσομεν, καὶ τῶν ἐθῶν ἡ ταυτότης, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότης, τὴν ἐξ αἵματος ἀγχιστείαν ὑποδραμεῖν ἱκανή. Εἂν γὰρ ζῶον ἀγαπῶν τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ προσκολληθήσεται ἀνήρ. Τῆς δὲ ὁμοηθείας δηλονότι τὸν τῆς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀνανεούσης νόμον, ἅγιος μὲν ἁγίῳ συνδιαιτήσεται, καὶ λίαν ἡδέως ἔσεται κατὰ ταυτὸν καὶ συνέσται φιλοφρόνως βεβήλῳ δὲ πάλιν ὁ τοιοῦτος τὸν τρόπον. Ταύτῃ τοι καὶ νόμος ὁ διὰ Μωσέως διαστολὴν ἐποιεῖτο την ανά μέσον αφίου τε καὶ βεβήλου φημί, ἄμικτά πως ἀλλήλοις καὶ ἀσύγχυτα τὰ τοιαῦτα τηρῶν, κατά γε τὸν ἐν ἀγάπῃ λόγον. «Φθείρουσι γὰρ ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι κακαὶ, ο καὶ πολεμεῖ πως ἀλλήλοις τὰ ἐτεροτροπεῖν ᾑρημένα, καὶ τὰ τοῖς εἰς τὸ ἐναντίον βλέπουσι διῳκισμένα θελήμασι, μονονουχι καὶ ἀλλή λων κατηγορεί, ἑκατέρου τὸ οἰκεῖον θαυμάζοντος ἐπιτήδευμα. Οὐκοῦν ἀνάγκη μισεῖσθαι τὸν φιλάρε τον, δι' ὧν αὐτὸς θαυμάζοιτο τὴν φαυλότητα διελέγχοντα, καὶ τὸ ἐν τοῖς πονηροῖς αἰσχος ἀπολευκαίνοντα, τῇ τῶν οἰκείων ἀντιπαραθέσει τρόπων· παραδειχθέν τος γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ, πολλή πως ἀνάγκη τὸ φαῦλον ἀσχημονεῖν. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, τοῖς φιλο αρέτοις επιμεμήνασιν, οἱ μὴ τὸν ἴσον αὐτοῖς ἐξηλωκότες τρόπον. Οὐκ ἐῇ τοιγαροῦν λυπεῖσθαι τοὺς μα θητάς, κἂν ἀπηχθημένους ἑαυτοὺς ὁρῶσι τῷ κόσμῳ, διὰ τὸ φιλάρετον καὶ τὴν εἰς αὐτὸν εὐσέβειαν, χαίρειν δὲ μᾶλλον ἐκ τῶν ἐναντίων εἰσηγεῖται δεῖν, δεχομένους εἰς ἀπόδειξιν τοῦ παρὰ Θεῷ λαμπροὺς ἔσεσθαι, καὶ λόγου παντὸς ἀξίους, τὸ μισεῖσθαι παρὰ τοῦ κόσμου. Βλέπε γὰρ ὅπως σφαλερὸν ἀπέδειξεν, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἐλέσθαι τυχόν, τληπαθεῖν οὐκ ἀνεχομένους. ' Artificiose plane reddit facilem rem omnium longe gravissimam, eoque præter spem oblectari facit, quod non mediocrem molestiam jure allatu - rum videbatur. Grave enim est revera odio esse nonnullis, propter damna quæ interdum linc emergunt, et inopinatas insidias: sed suave illud est propter Deum, et, si ob pietatem contingat, manifestissuno argumento est ac indicio non esse mundanum eum in quem istud aliqui moliantur. Ut enim corporum, ita morum cognatio quædam est: et morum perfecta similitudo ad propinquitatem sanguinis exprimendam valet. Omne enim animal diligit simile sibi, ut scriptum est " et omnis homo simili sui sociabitur. Morum autem conformitate mutuæ dilectionis legem renovante, sanetus quidem cum sancto conversabitur, et suavissime atque amantissime una cum eo degel, profanus item cum profano. Idcirco lex quoque Mom saica inter sanctum et profanum discrimen ponebal, nusquam ea inter se coire posse statuens amicitiæ lege. Corrumpunt enim bonos mores colloquia prava ",, et quæ discrepant diversis moribus ac in diversum tendentibus animis, inter se quodammodo bellum gerunt, seque mutuo propemodimm accusant, exosculante utroque suum instituturn. Quocirca necesse est odio haberi virtutis studiosum ex iis ob quæ admirationi esse debeat, quippe qui improbitatem coarguat, et malorum obscenitatem oppositis suis moribus retegat: beno quippe exhibito necesse est mali patere fcditaten. Ilanc, opinor, ob causam virtutis studiosis succensent, qui non eosdem sectantur mores. Discipulos igitur angi non sinit, quamvis seipsos exosos miundo videant propter virtutis pietatisque studium: sed e contrario lætandum esse docet, futuræ sibi apud Deum claritatis ac splendoris sumpto hinc argumento et indicio, quod odio a mundo habeantur. Vide enim quo pacto periculosum esse ostendat nolle pati quod velle deceat. Odio quippe a nonnullis haberi, periculo utique prorsus non caret, liberam tamen apud 898 Deum excusationem non ** Matth. v, 11, 12. 50 Greli. sua, 19, 23. 1 Cor. xv,

habet, sed lucri plurimum potius eum manet qui Τὸ μὲν γὰρ μισεῖσθαι παρά τινων, ἦν δήπου πάντως illud ultro susceperit. Si enim qui odio est iis qui mundana sapiunt, tanquam extra mundum censetur esse: ergo qui non habetur odio, necesse est mundi malis implicari. Quid ergo his verbis Christus statuit? Cum fiducia et libere eos loqui, nec peccatoruin metu aut eorum) qui, divina prædicatione contempla, castigationes et admonitiones probibent, sine fructu dimittere auditores, sed, periculis que ex odio sæpe contingunt neglectis, fortes ac strenuos in proposito manere, nec prius quidquam habere aut ducere quam ut Deo placeant. Quod cum Paulus egregie præstaret, ita scribit: Modo enim hominibus suadeo, an Deo? An quæro hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem ".» Nec enim feri potest ut quis improbis placeat et Deo. Quomodo enim ambo hi in unum coalescent, cum voluntas in utroque Jonge sit dissimilis? Hæc enim virtutein, illa vitium respicit. Qui ergo servire Deo uniformiter statuit, nee pietate erga eum prius quidquam habet, in offensionem mundanorum hominum incurrat necesse est, si quando ab impuritate mundi eos avocet. Gravissime enim sunt voluptatis cultoribus exhortationes, quæ ad meliorem frugem eos revocant, sicuti nimirum et iis quibus hisce morbis corpus corruptum est, remedia illa sunt acerba quæ salutaria. οὐχ ὁλοκλήρως ἀζήμιον· ἀλλ' οὐκ ἔχει τὴν παραίτησιν ἐλευθέραν παρὰ Θεῷ, πολὺ δὲ δή τι τὸ κέρδος ἐν τῷ μᾶλλον ἐθελήσαι παθεῖν αὐτό. Εἰ γὰρ ὁ μισούμενος παρὰ τῶν τὰ ἐν κόσμῳ πεφρονηκότων, ὡς ἔξω κόσμου λελόγισται, τὸν ἄρα μὴ μισηθέντα, τοῖς τοῦ κόσμου κακοῖς συνδεῖσθαι λοιπὸν ἀνάγκη νοεῖν. Τί οὖν ἄρα διὰ τούτων ᾠκονόμησεν ὁ Χριστός; Τὸ ἐν παρρησίᾳ ποιεῖσθαι τὸν λόγον αὐτοὺς, καὶ μὴ αἰδοῖ τῇ περί τινας τῶν ἡμαρτηκότων, ήγουν ἀπειθεῖν ἑλομένων τῷ θείῳ κηρύγματι, τὸν σωφρονεῖν ἀναπείθοντα διακωλύοντας λόγον, ἀνωφελήτους ἐν τοὺς ἀκρουμένους, παριππεύοντας δὲ καὶ τὰ ἐκ τῶν μισεῖσθαι πολλάκις ἐσόμε να βλάβη γοργῇ καὶ ἀνυποστόλῳ κεχρῆσθαι τῇ συμ βουλῇ, μηδὲν τὸ παράπαν ὑφορωμένους, ήγουν προορ γιαίτερόν τι λογιζομένους τοῦ δεῖν ἀρέσαι Θεῷ. Ο δὴ καὶ Παῦλος ἄριστα κατορθῶν, οὕτω γράφει ο Αρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; "Η ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ ἔτι ἀνθρώποις ήρεσκον, Χριστού δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην. Οὐ γὰρ ἔστι, οὐκ ἔστιν πονηροῖς ἀρέσκειν καὶ Θεῷ. Πῶς γὰρ ἂν ἴοι κατὰ ταυτών ἀμφότερα, πολύτι εἰς ἀνομοιότητα διωκισμένης τῆς ἐν ἑκατέρω θελήσεως; Η μὲν γὰρ εἰς ἀρετὴν, ἡ δὲ εἰς φαυλότητα βλέπει. Τὸν ἄρα μονοτρόπως ἐθέλοντα δουλεύειν τῷ Θεῷ, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν εὐτελείας ουδέν τιθέντα τὸ ἄμεινον, προσκρούειν ἀνάγκη τοῖς ἀγαπῶσι τὸν κόσμον, ὅταν ἀναπείθῃ φρονεῖν τὰ τῆς και σμου βδελυρίας ἐκφέροντα. Δυσφορώτατοι γὰρ τοῖς φιληδόνοις, αἱ πρὸς ἕτερόν τι καλοῦσαι συμβουλαί, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῖς ὑπὸ τούτων τῶν παρ θῶν τὸ σῶμα διεφθαρμένοις τὰ ἐπωφελῆ καὶ δάκνοντα τῶν βοηθημάτων. XV, 20. Mementote sermonis mei quem ego dixi vobis: Non est servus major domino suo. Si me persecuti sunt, et vos persequentur: si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Postquam superius ostendit bonum esse odio haberi, si tempus id postulet (levissimum enim est, imo vero ter optandum quodcunque contingit propter Deum, qui ut obstacula quæque vincamus ellicere potest), addit insuper utiliter quod novit, ut Deus, retardaturum eos quominus ardenti studio cœlestem doctrinam prædicent. Nam qui delecti sunt ad docendum, solent ut plurimum in pericula et ignominias incurrere, cum iis quos admonent minus placent quæ dicuntur; cumque præterea contingat ut repudiata sua doctrina 899 persecutionem patiantur, etiam adversus hæc expeditos ac sirenue paratos esse jubet. Hæc autem futura quodammodo prædicit, propter eorum qui erudiendi veniebant improbitatem. Quod alibi quoque signi. fcabat, dicens: • Væ nundo a scandalis: necesse enim est ut veniant scandala ".» Ubique porro singulari consilio exemplum se præbet, ne majora appetentes aliud infamiæ genus incurrere deprehendantur, sed necessitate v. luti quadam Domini gloriam pone sequentes supra eum efferri nolint. Eos igitur ignominiam iucursuros subinnuit, dicens: • Non est servus major domino suo. › Me " » Galat. 1, 10.» Matth. xviii, 7. Μνημονεύετε τοῦ λόγου οὗ ἐγὼ εἶπον ὑμῖν· Οὐκ ἔστι δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ. Εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν· εἰ τὸν λόγον μου ἐτήρησαν, καὶ τὸν ὑμέτερον τηρήσουσι. Προαποδείξας εν μάλα καὶ τὸ μισεῖσθαι καλόν, εἴπερ εἴη καὶ τούτου καιρὸς (φορητὸν γὰρ ἄγαν, μᾶλ λον δὲ τριπόθητον, ὅπερ ἂν συμβαίνῃ διὰ Θεὸν, παρα ποδισμάτων ἀμείνους ἐργάζεσθαι δυνάμενον), προσανερεῖ δὴ χρησίμως, ὅπερ οἶδεν ὡς Θεός, κατοκνήσειν ἀναπείθον αὐτοὺς πρὸς τὸ σφόδρα συντείνεσθαι θέλειν περὶ τὸ χρῆναι κηρύττειν τὸν οὐράνιον λόγον. Επόμενον γὰρ ἐπὶ πολὺ τοῖς εἰς τὸ διδάσκειν προκεχειρισμένοις τὸ ἀτιμάζεσθαι καὶ κινδυνεύειν, ὅταν οὐχ ἡδεῖς τοῖς νουθετουμένοις οἱ παρ' αὐτοῖς εὐρίσκονται λόγοι, συμβαίνοντές τε πρὸς τούτῳ καὶ τοῦ διαπυθέσθαι μὴ παραδεχθέντος ἔσθ' ὅτε τοῦ λόγου, εὐτρεπεῖς εἶναι καὶ πρὸς ταῦτα λίαν εὐχερεῖς καὶ προθύμως και νεανικώς διακελεύεται. Προμηνύει δὲ ὥσπερ πάντη τε καὶ πάντως ἐσομένων, διὰ τὴν τῶν μελλόντων παιδαγωγηθήσεσθαι μοχθηρίαν. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν ἑτέροις ἐδήλου λέγων·· Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων· ἀνάγκη γὰρ ἐλθεῖν τὰ σκάν δαλα.» Οἰκονομεῖ δὲ πανταχῆ τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ἐν τού τῷ παραδεικνύς, ἵνα μὴ μειζόνων εφιέμενοι, καθ ἕτερον τρόπον ἀσχημονοῦντες ἁλίσκωνται, ἀλλ' ὥσπερ ἐξ ἀνάγκης κατόπιν τῆς τοῦ Κυρίου βαίνοντες δόξης τὸ μὴ ὑπὲρ αὐτὸν γενέσθαι σπουδάζωσι. Τὸ μὲν οὖν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ατιμασθήσεσθαι πάντως αὐτοὺς ὑποσημαίνει λέγων· enim, inquit, efrenata lingua petierunt, nullum convicti genus intactum relinquentes miseri, dæmoniacum, temulentumn et spurium vocarunt. Ve rum non statim pœnas exegi, sed neque conviciis eorum appetitus salutarem auditoribus doctrinam inhibui. Quare nolite altum intempestive sapere nec Domini mediocritatem superbe despicite, qui tantam ad demissionem propter nos ut omnibus prodesset se depressit. Igitur superiores eos facit, et verborum duritie, et conviciatorum impietate, quemadmodum nempe beatus ille quoque propheta Jeremias in eo ipso exercitatus aiebat: «Fortitudo mea defecit in iis qui maledicunt mihi "., Quin et divinus ille Paulus ea re maxime spectatus, et impiorum sæpe contumelias perpessus: Maledicimur, inquit, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus 96., Ista quippe generose perpeti, opus est mentis pauperis spirit, sicut scriptum est et singulari modestia præditæ. Hinc enim velut ex bona radice oriuntur longanimitas et patientia. Nolle autem ne verbo quidem ullo lacessi, aut minimum contumeliæ genus perpeti, manifestum est argumentum animi superbi, nec inani gloriæ mundanæ studio multum expediti. Quid enim faciet, quæso, aut qua in re hominem a typho alienum lædet contumelia? Aut quomodo mundanæ gloriæ contemptor conviciis ullis offendetur? Hac itaque vanissima et quam mundus suspicit gloria mentem altiorem gerere merito jubet, 900 quinetiam necessariam veluti cautionem excogitat, ut tales esse velint, et adhibito in eam rem quodam quasi stimulo urget eos ratione quam initio diximus, nempe Domini gloriam esse sequendam, et quodcunque se obtulerit libenter amplectendum, quoties occasio se dabit gloriæ propter Deum adipiscendæ, ut nec infamiæ metu inutili se dedant inertiæ, nec ex eo quod ab aliquo forsan conviciis acrius appetiti fuerint, docendi fiducianı retundant, nec divina mandata contemnant, dilectionem potius illam in fratres amplectantur, et errantes omnibus modis juvare studeant. Postquam igitur persuasit mundanam illam ac temporariam gloriam aspernandam, aliud quiddam utile ac necessarium insuper molitur: Si enim me • Οὐκ ἔστι δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. ὁ Ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ἀχαλίνῳ μὲν κατεκρότησαν γλώττη, λοιδορία; τρόπον ἀνεπιτήδευτον οὐκ ἀφέντες οἱ δείλαιος, δαιμονῶντα καὶ μέθυσον καὶ πορνείας εκάλουν χαρ πόν. Αλλ' οὐκ ἐζήτουν παραχρῆμα τὰς δίκας, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς παρ' αὐτῶν λοιδορίαις καταδηχθείς, τὸν τοῖς ἀκροωμένοις σωτήριον ἀνέκαμψα λόγον. Οὐκοῦν μὴ ζητείσθω παρ' ὑμῶν τὸ μεῖζον ἀκαίρως, μηδὲ τῶν τοῦ Κυρίου κατασοβαρεύεσθε μέτρων, πρὸς τοσαύτην ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς καταβιβάσαντος τὴν ταπείνωσιν, διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Οὐκοῦν ἀμείνους ἐργάζεται καὶ τῆς ἐν λόγοις σκληρότητος καὶ τῆς τῶν φιλοψογεῖν εἰω θήτων ἀνοσιότητος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ιερεμίας, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο γεγυμνασμένος ἔλεγεν «Η ισχύς μου ἐξέλιπεν ἐν τοῖς καταρωμένοις με. ο Μειζόνως γε μὴν ὁ θεσπέσιος Παῦλος διαλάμψας ἐν αὐτῷ, καὶ πολὺ καταθλήσας τῆς τῶν ὑβριζόντων ἀνοσιότητος, ο Λοιδορούμενοι, φησίν, εὐλογοῦμεν, δυσφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Τὸ μὲν γὰρ τῶν τοιούτων κατανεανιεύεσθαι φι λεῖν, ἔργον ἂν γένοιτο διανοίας πτωχευούσης τῷ πνεύματι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ μετρίῳ κομι δῇ κεκοσμημένης φρονήματι. Φύεται γάρ πως καὶ καθάπερ ἐκ ρίζης ἀνίσχει καλῆς, ἐκ τούτου δὲ μάτ λιστα, τὸ μακρόθυμόν τε καὶ ἀνεξίκακον. Τὸ δὲ ἀφορήτως ἔχειν εἰς λόγους τοὺς παροτρύνοντας, εἰς πάντων (γρ. παν], ἢ καὶ ὁτιοῦν ἀτιμίας εἶδος, τῆς παρά τινων, ἔνδειξιν ἂν ἔχοι σαφῆ λογισμοῦ φιλοκομτου, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιλοδοξίας οὐ λίαν ἀπηλλαγμένου φρονήματος. Τί γὰρ ἂν δράσῃ τυχόν, ἢ τί ύβρις ἀδικήσῃ τὸν τῆς ἀτυρίας εραστήν; Τῷ δὲ μὴ δόξης ἐφιεμένῳ κοσμικῆς, πῶς ἀνιαρὸν ἔσται τὸ λοιδορεῖ σθαι πρός τινος; Δόξης οὖν ἄρα ταυτησὶ τῆς εἰκαιοτάτης, φημὶ, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης ἄνω βεσηκότα τὸν νοῦν, καὶ τὸν τοιούτων υπεριπτάμενον ἔχειν, εἰκότως διακελεύεται· προεπινοεῖ δὲ ὥσπερ ἀναγκαίαν ἀσφάλειαν, πρὸς τὸ δεῖν ἐθέλειν ἐν τούτοις ὁρᾶσθαι, καὶ καθάπερ αἰκίαν τὴν εἰς τοῦτο κατωθοῦντα τίθησι λογισμόν, ὅπερ ἐλέγομεν ἐξ ἀρχῆς, τὸ κατόπιν ἰέναι τῆς τοῦ Κυρίου τιμῆς, ήδιστα δὲ λαν προσίεσθαι πᾶν ὅπερ ἂν ἴοι κατὰ καιρὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτοῖς τὸ εὐδοκιμεῖν ὑπάρχῃ διὰ Θεὸν, οὗ ταῖς ἀτιμίαις ὑπτιουμένους, ὡς ὄχνον ἀνωφελή, οὐδὲ ὑπό του τυχὸν ἐπείπερ διαλελοιδόρηνται πικρῶς, τὴν ἐν τῷ persecuti sunt, inquit, et vos persequentur ".» Et διδάσκειν παρρησίαν ἀνασειράζοντας, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὀλιγωρήσαντας, ἀντέχεσθαι δὲ μᾶλλον τῆς εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης, καὶ διὰ παντὸς ἐπείγεσθαι τρόπου τους πλανωμένους ὠφελεῖν. ᾿Αναπείσας τοίνυν ὑπὸ πόδας τῆς προσκαίρου δόξης φείδεσθαι τῆς κοσμικῆς, ἕτερόν τι προσεπαγωνίζεται, χρήσι μόν τε καὶ ἀναγκαῖον. • Εἰ γὰρ ἐμέ, φησίν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καὶ συγγενῆ μὲν τοῖς πρώτοις ἔχει καὶ τοῦτο τὴν θεωρίαν. Τληπαθεῖν δ᾽ οὖν ὅμως ἀναπείθει, καὶ τῶν ἔσεσθαι ἐν ἡμῖν προσδοκηθέντων διαλογισμών προαναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν. Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς τῶν διωκόντων τὴν ἀλήθειαν g' Ron. xi, 20. • Jerem. xv, 10. "1 Cor. IV, 12. sed hæc quidem similem habent cum prioribus sententiam. Tolerare itaque persuadet, et eorum q: æ cogitaturi sumus infirmitatem prævertit. Dubium quippe non erat quin Servatoris discipuli, in veritatis persecutores incidentes, dira quæque subituri essent: verum probabile est eos in animum induxisse, cum de gloria Christi verba facerent, aliundantis ejus misericordia se fure participes, adeo ut nihil tam præclarum studium prorsus retardaret, sed omnis omnino tumultus ac periculi expertes essent, nihilque triste paterentur, sed ab omnibus laudarentur, utpote qui salutarem eis doctrinam of Matth. v, 5. 38 Ibid. 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ατιμασθήσεσθαι πάντως αὐτοὺς ὑποσημαίνει λέγων· enim, inquit, efrenata lingua petierunt, nullum convicti genus intactum relinquentes miseri, dæmoniacum, temulentumn et spurium vocarunt. Ve rum non statim pœnas exegi, sed neque conviciis eorum appetitus salutarem auditoribus doctrinam inhibui. Quare nolite altum intempestive sapere nec Domini mediocritatem superbe despicite, qui tantam ad demissionem propter nos ut omnibus prodesset se depressit. Igitur superiores eos facit, et verborum duritie, et conviciatorum impietate, quemadmodum nempe beatus ille quoque propheta Jeremias in eo ipso exercitatus aiebat: «Fortitudo mea defecit in iis qui maledicunt mihi "., Quin et divinus ille Paulus ea re maxime spectatus, et impiorum sæpe contumelias perpessus: Maledicimur, inquit, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus 96., Ista quippe generose perpeti, opus est mentis pauperis spirit, sicut scriptum est et singulari modestia præditæ. Hinc enim velut ex bona radice oriuntur longanimitas et patientia. Nolle autem ne verbo quidem ullo lacessi, aut minimum contumeliæ genus perpeti, manifestum est argumentum animi superbi, nec inani gloriæ mundanæ studio multum expediti. Quid enim faciet, quæso, aut qua in re hominem a typho alienum lædet contumelia? Aut quomodo mundanæ gloriæ contemptor conviciis ullis offendetur? Hac itaque vanissima et quam mundus suspicit gloria mentem altiorem gerere merito jubet, 900 quinetiam necessariam veluti cautionem excogitat, ut tales esse velint, et adhibito in eam rem quodam quasi stimulo urget eos ratione quam initio diximus, nempe Domini gloriam esse sequendam, et quodcunque se obtulerit libenter amplectendum, quoties occasio se dabit gloriæ propter Deum adipiscendæ, ut nec infamiæ metu inutili se dedant inertiæ, nec ex eo quod ab aliquo forsan conviciis acrius appetiti fuerint, docendi fiducianı retundant, nec divina mandata contemnant, dilectionem potius illam in fratres amplectantur, et errantes omnibus modis juvare studeant. Postquam igitur persuasit mundanam illam ac temporariam gloriam aspernandam, aliud quiddam utile ac necessarium insuper molitur: Si enim me • Οὐκ ἔστι δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. ὁ Ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ἀχαλίνῳ μὲν κατεκρότησαν γλώττη, λοιδορία; τρόπον ἀνεπιτήδευτον οὐκ ἀφέντες οἱ δείλαιος, δαιμονῶντα καὶ μέθυσον καὶ πορνείας εκάλουν χαρ πόν. Αλλ' οὐκ ἐζήτουν παραχρῆμα τὰς δίκας, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς παρ' αὐτῶν λοιδορίαις καταδηχθείς, τὸν τοῖς ἀκροωμένοις σωτήριον ἀνέκαμψα λόγον. Οὐκοῦν μὴ ζητείσθω παρ' ὑμῶν τὸ μεῖζον ἀκαίρως, μηδὲ τῶν τοῦ Κυρίου κατασοβαρεύεσθε μέτρων, πρὸς τοσαύτην ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς καταβιβάσαντος τὴν ταπείνωσιν, διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Οὐκοῦν ἀμείνους ἐργάζεται καὶ τῆς ἐν λόγοις σκληρότητος καὶ τῆς τῶν φιλοψογεῖν εἰω θήτων ἀνοσιότητος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ιερεμίας, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο γεγυμνασμένος ἔλεγεν «Η ισχύς μου ἐξέλιπεν ἐν τοῖς καταρωμένοις με. ο Μειζόνως γε μὴν ὁ θεσπέσιος Παῦλος διαλάμψας ἐν αὐτῷ, καὶ πολὺ καταθλήσας τῆς τῶν ὑβριζόντων ἀνοσιότητος, ο Λοιδορούμενοι, φησίν, εὐλογοῦμεν, δυσφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Τὸ μὲν γὰρ τῶν τοιούτων κατανεανιεύεσθαι φι λεῖν, ἔργον ἂν γένοιτο διανοίας πτωχευούσης τῷ πνεύματι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ μετρίῳ κομι δῇ κεκοσμημένης φρονήματι. Φύεται γάρ πως καὶ καθάπερ ἐκ ρίζης ἀνίσχει καλῆς, ἐκ τούτου δὲ μάτ λιστα, τὸ μακρόθυμόν τε καὶ ἀνεξίκακον. Τὸ δὲ ἀφορήτως ἔχειν εἰς λόγους τοὺς παροτρύνοντας, εἰς πάντων (γρ. παν], ἢ καὶ ὁτιοῦν ἀτιμίας εἶδος, τῆς παρά τινων, ἔνδειξιν ἂν ἔχοι σαφῆ λογισμοῦ φιλοκομτου, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιλοδοξίας οὐ λίαν ἀπηλλαγμένου φρονήματος. Τί γὰρ ἂν δράσῃ τυχόν, ἢ τί ύβρις ἀδικήσῃ τὸν τῆς ἀτυρίας εραστήν; Τῷ δὲ μὴ δόξης ἐφιεμένῳ κοσμικῆς, πῶς ἀνιαρὸν ἔσται τὸ λοιδορεῖ σθαι πρός τινος; Δόξης οὖν ἄρα ταυτησὶ τῆς εἰκαιοτάτης, φημὶ, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης ἄνω βεσηκότα τὸν νοῦν, καὶ τὸν τοιούτων υπεριπτάμενον ἔχειν, εἰκότως διακελεύεται· προεπινοεῖ δὲ ὥσπερ ἀναγκαίαν ἀσφάλειαν, πρὸς τὸ δεῖν ἐθέλειν ἐν τούτοις ὁρᾶσθαι, καὶ καθάπερ αἰκίαν τὴν εἰς τοῦτο κατωθοῦντα τίθησι λογισμόν, ὅπερ ἐλέγομεν ἐξ ἀρχῆς, τὸ κατόπιν ἰέναι τῆς τοῦ Κυρίου τιμῆς, ήδιστα δὲ λαν προσίεσθαι πᾶν ὅπερ ἂν ἴοι κατὰ καιρὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτοῖς τὸ εὐδοκιμεῖν ὑπάρχῃ διὰ Θεὸν, οὗ ταῖς ἀτιμίαις ὑπτιουμένους, ὡς ὄχνον ἀνωφελή, οὐδὲ ὑπό του τυχὸν ἐπείπερ διαλελοιδόρηνται πικρῶς, τὴν ἐν τῷ persecuti sunt, inquit, et vos persequentur ".» Et διδάσκειν παρρησίαν ἀνασειράζοντας, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὀλιγωρήσαντας, ἀντέχεσθαι δὲ μᾶλλον τῆς εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης, καὶ διὰ παντὸς ἐπείγεσθαι τρόπου τους πλανωμένους ὠφελεῖν. ᾿Αναπείσας τοίνυν ὑπὸ πόδας τῆς προσκαίρου δόξης φείδεσθαι τῆς κοσμικῆς, ἕτερόν τι προσεπαγωνίζεται, χρήσι μόν τε καὶ ἀναγκαῖον. • Εἰ γὰρ ἐμέ, φησίν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καὶ συγγενῆ μὲν τοῖς πρώτοις ἔχει καὶ τοῦτο τὴν θεωρίαν. Τληπαθεῖν δ᾽ οὖν ὅμως ἀναπείθει, καὶ τῶν ἔσεσθαι ἐν ἡμῖν προσδοκηθέντων διαλογισμών προαναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν. Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς τῶν διωκόντων τὴν ἀλήθειαν g' Ron. xi, 20. • Jerem. xv, 10. "1 Cor. IV, 12. sed hæc quidem similem habent cum prioribus sententiam. Tolerare itaque persuadet, et eorum q: æ cogitaturi sumus infirmitatem prævertit. Dubium quippe non erat quin Servatoris discipuli, in veritatis persecutores incidentes, dira quæque subituri essent: verum probabile est eos in animum induxisse, cum de gloria Christi verba facerent, aliundantis ejus misericordia se fure participes, adeo ut nihil tam præclarum studium prorsus retardaret, sed omnis omnino tumultus ac periculi expertes essent, nihilque triste paterentur, sed ab omnibus laudarentur, utpote qui salutarem eis doctrinam of Matth. v, 5. 38 Ibid. 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ατιμασθήσεσθαι πάντως αὐτοὺς ὑποσημαίνει λέγων· enim, inquit, efrenata lingua petierunt, nullum convicti genus intactum relinquentes miseri, dæmoniacum, temulentumn et spurium vocarunt. Ve rum non statim pœnas exegi, sed neque conviciis eorum appetitus salutarem auditoribus doctrinam inhibui. Quare nolite altum intempestive sapere nec Domini mediocritatem superbe despicite, qui tantam ad demissionem propter nos ut omnibus prodesset se depressit. Igitur superiores eos facit, et verborum duritie, et conviciatorum impietate, quemadmodum nempe beatus ille quoque propheta Jeremias in eo ipso exercitatus aiebat: «Fortitudo mea defecit in iis qui maledicunt mihi "., Quin et divinus ille Paulus ea re maxime spectatus, et impiorum sæpe contumelias perpessus: Maledicimur, inquit, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus 96., Ista quippe generose perpeti, opus est mentis pauperis spirit, sicut scriptum est et singulari modestia præditæ. Hinc enim velut ex bona radice oriuntur longanimitas et patientia. Nolle autem ne verbo quidem ullo lacessi, aut minimum contumeliæ genus perpeti, manifestum est argumentum animi superbi, nec inani gloriæ mundanæ studio multum expediti. Quid enim faciet, quæso, aut qua in re hominem a typho alienum lædet contumelia? Aut quomodo mundanæ gloriæ contemptor conviciis ullis offendetur? Hac itaque vanissima et quam mundus suspicit gloria mentem altiorem gerere merito jubet, 900 quinetiam necessariam veluti cautionem excogitat, ut tales esse velint, et adhibito in eam rem quodam quasi stimulo urget eos ratione quam initio diximus, nempe Domini gloriam esse sequendam, et quodcunque se obtulerit libenter amplectendum, quoties occasio se dabit gloriæ propter Deum adipiscendæ, ut nec infamiæ metu inutili se dedant inertiæ, nec ex eo quod ab aliquo forsan conviciis acrius appetiti fuerint, docendi fiducianı retundant, nec divina mandata contemnant, dilectionem potius illam in fratres amplectantur, et errantes omnibus modis juvare studeant. Postquam igitur persuasit mundanam illam ac temporariam gloriam aspernandam, aliud quiddam utile ac necessarium insuper molitur: Si enim me • Οὐκ ἔστι δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. ὁ Ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ἀχαλίνῳ μὲν κατεκρότησαν γλώττη, λοιδορία; τρόπον ἀνεπιτήδευτον οὐκ ἀφέντες οἱ δείλαιος, δαιμονῶντα καὶ μέθυσον καὶ πορνείας εκάλουν χαρ πόν. Αλλ' οὐκ ἐζήτουν παραχρῆμα τὰς δίκας, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς παρ' αὐτῶν λοιδορίαις καταδηχθείς, τὸν τοῖς ἀκροωμένοις σωτήριον ἀνέκαμψα λόγον. Οὐκοῦν μὴ ζητείσθω παρ' ὑμῶν τὸ μεῖζον ἀκαίρως, μηδὲ τῶν τοῦ Κυρίου κατασοβαρεύεσθε μέτρων, πρὸς τοσαύτην ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς καταβιβάσαντος τὴν ταπείνωσιν, διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Οὐκοῦν ἀμείνους ἐργάζεται καὶ τῆς ἐν λόγοις σκληρότητος καὶ τῆς τῶν φιλοψογεῖν εἰω θήτων ἀνοσιότητος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ιερεμίας, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο γεγυμνασμένος ἔλεγεν «Η ισχύς μου ἐξέλιπεν ἐν τοῖς καταρωμένοις με. ο Μειζόνως γε μὴν ὁ θεσπέσιος Παῦλος διαλάμψας ἐν αὐτῷ, καὶ πολὺ καταθλήσας τῆς τῶν ὑβριζόντων ἀνοσιότητος, ο Λοιδορούμενοι, φησίν, εὐλογοῦμεν, δυσφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Τὸ μὲν γὰρ τῶν τοιούτων κατανεανιεύεσθαι φι λεῖν, ἔργον ἂν γένοιτο διανοίας πτωχευούσης τῷ πνεύματι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ μετρίῳ κομι δῇ κεκοσμημένης φρονήματι. Φύεται γάρ πως καὶ καθάπερ ἐκ ρίζης ἀνίσχει καλῆς, ἐκ τούτου δὲ μάτ λιστα, τὸ μακρόθυμόν τε καὶ ἀνεξίκακον. Τὸ δὲ ἀφορήτως ἔχειν εἰς λόγους τοὺς παροτρύνοντας, εἰς πάντων (γρ. παν], ἢ καὶ ὁτιοῦν ἀτιμίας εἶδος, τῆς παρά τινων, ἔνδειξιν ἂν ἔχοι σαφῆ λογισμοῦ φιλοκομτου, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιλοδοξίας οὐ λίαν ἀπηλλαγμένου φρονήματος. Τί γὰρ ἂν δράσῃ τυχόν, ἢ τί ύβρις ἀδικήσῃ τὸν τῆς ἀτυρίας εραστήν; Τῷ δὲ μὴ δόξης ἐφιεμένῳ κοσμικῆς, πῶς ἀνιαρὸν ἔσται τὸ λοιδορεῖ σθαι πρός τινος; Δόξης οὖν ἄρα ταυτησὶ τῆς εἰκαιοτάτης, φημὶ, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης ἄνω βεσηκότα τὸν νοῦν, καὶ τὸν τοιούτων υπεριπτάμενον ἔχειν, εἰκότως διακελεύεται· προεπινοεῖ δὲ ὥσπερ ἀναγκαίαν ἀσφάλειαν, πρὸς τὸ δεῖν ἐθέλειν ἐν τούτοις ὁρᾶσθαι, καὶ καθάπερ αἰκίαν τὴν εἰς τοῦτο κατωθοῦντα τίθησι λογισμόν, ὅπερ ἐλέγομεν ἐξ ἀρχῆς, τὸ κατόπιν ἰέναι τῆς τοῦ Κυρίου τιμῆς, ήδιστα δὲ λαν προσίεσθαι πᾶν ὅπερ ἂν ἴοι κατὰ καιρὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτοῖς τὸ εὐδοκιμεῖν ὑπάρχῃ διὰ Θεὸν, οὗ ταῖς ἀτιμίαις ὑπτιουμένους, ὡς ὄχνον ἀνωφελή, οὐδὲ ὑπό του τυχὸν ἐπείπερ διαλελοιδόρηνται πικρῶς, τὴν ἐν τῷ persecuti sunt, inquit, et vos persequentur ".» Et διδάσκειν παρρησίαν ἀνασειράζοντας, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὀλιγωρήσαντας, ἀντέχεσθαι δὲ μᾶλλον τῆς εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης, καὶ διὰ παντὸς ἐπείγεσθαι τρόπου τους πλανωμένους ὠφελεῖν. ᾿Αναπείσας τοίνυν ὑπὸ πόδας τῆς προσκαίρου δόξης φείδεσθαι τῆς κοσμικῆς, ἕτερόν τι προσεπαγωνίζεται, χρήσι μόν τε καὶ ἀναγκαῖον. • Εἰ γὰρ ἐμέ, φησίν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καὶ συγγενῆ μὲν τοῖς πρώτοις ἔχει καὶ τοῦτο τὴν θεωρίαν. Τληπαθεῖν δ᾽ οὖν ὅμως ἀναπείθει, καὶ τῶν ἔσεσθαι ἐν ἡμῖν προσδοκηθέντων διαλογισμών προαναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν. Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς τῶν διωκόντων τὴν ἀλήθειαν g' Ron. xi, 20. • Jerem. xv, 10. "1 Cor. IV, 12. sed hæc quidem similem habent cum prioribus sententiam. Tolerare itaque persuadet, et eorum q: æ cogitaturi sumus infirmitatem prævertit. Dubium quippe non erat quin Servatoris discipuli, in veritatis persecutores incidentes, dira quæque subituri essent: verum probabile est eos in animum induxisse, cum de gloria Christi verba facerent, aliundantis ejus misericordia se fure participes, adeo ut nihil tam præclarum studium prorsus retardaret, sed omnis omnino tumultus ac periculi expertes essent, nihilque triste paterentur, sed ab omnibus laudarentur, utpote qui salutarem eis doctrinam of Matth. v, 5. 38 Ibid. 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ατιμασθήσεσθαι πάντως αὐτοὺς ὑποσημαίνει λέγων· enim, inquit, efrenata lingua petierunt, nullum convicti genus intactum relinquentes miseri, dæmoniacum, temulentumn et spurium vocarunt. Ve rum non statim pœnas exegi, sed neque conviciis eorum appetitus salutarem auditoribus doctrinam inhibui. Quare nolite altum intempestive sapere nec Domini mediocritatem superbe despicite, qui tantam ad demissionem propter nos ut omnibus prodesset se depressit. Igitur superiores eos facit, et verborum duritie, et conviciatorum impietate, quemadmodum nempe beatus ille quoque propheta Jeremias in eo ipso exercitatus aiebat: «Fortitudo mea defecit in iis qui maledicunt mihi "., Quin et divinus ille Paulus ea re maxime spectatus, et impiorum sæpe contumelias perpessus: Maledicimur, inquit, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus 96., Ista quippe generose perpeti, opus est mentis pauperis spirit, sicut scriptum est et singulari modestia præditæ. Hinc enim velut ex bona radice oriuntur longanimitas et patientia. Nolle autem ne verbo quidem ullo lacessi, aut minimum contumeliæ genus perpeti, manifestum est argumentum animi superbi, nec inani gloriæ mundanæ studio multum expediti. Quid enim faciet, quæso, aut qua in re hominem a typho alienum lædet contumelia? Aut quomodo mundanæ gloriæ contemptor conviciis ullis offendetur? Hac itaque vanissima et quam mundus suspicit gloria mentem altiorem gerere merito jubet, 900 quinetiam necessariam veluti cautionem excogitat, ut tales esse velint, et adhibito in eam rem quodam quasi stimulo urget eos ratione quam initio diximus, nempe Domini gloriam esse sequendam, et quodcunque se obtulerit libenter amplectendum, quoties occasio se dabit gloriæ propter Deum adipiscendæ, ut nec infamiæ metu inutili se dedant inertiæ, nec ex eo quod ab aliquo forsan conviciis acrius appetiti fuerint, docendi fiducianı retundant, nec divina mandata contemnant, dilectionem potius illam in fratres amplectantur, et errantes omnibus modis juvare studeant. Postquam igitur persuasit mundanam illam ac temporariam gloriam aspernandam, aliud quiddam utile ac necessarium insuper molitur: Si enim me • Οὐκ ἔστι δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. ὁ Ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ἀχαλίνῳ μὲν κατεκρότησαν γλώττη, λοιδορία; τρόπον ἀνεπιτήδευτον οὐκ ἀφέντες οἱ δείλαιος, δαιμονῶντα καὶ μέθυσον καὶ πορνείας εκάλουν χαρ πόν. Αλλ' οὐκ ἐζήτουν παραχρῆμα τὰς δίκας, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς παρ' αὐτῶν λοιδορίαις καταδηχθείς, τὸν τοῖς ἀκροωμένοις σωτήριον ἀνέκαμψα λόγον. Οὐκοῦν μὴ ζητείσθω παρ' ὑμῶν τὸ μεῖζον ἀκαίρως, μηδὲ τῶν τοῦ Κυρίου κατασοβαρεύεσθε μέτρων, πρὸς τοσαύτην ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς καταβιβάσαντος τὴν ταπείνωσιν, διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Οὐκοῦν ἀμείνους ἐργάζεται καὶ τῆς ἐν λόγοις σκληρότητος καὶ τῆς τῶν φιλοψογεῖν εἰω θήτων ἀνοσιότητος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ιερεμίας, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο γεγυμνασμένος ἔλεγεν «Η ισχύς μου ἐξέλιπεν ἐν τοῖς καταρωμένοις με. ο Μειζόνως γε μὴν ὁ θεσπέσιος Παῦλος διαλάμψας ἐν αὐτῷ, καὶ πολὺ καταθλήσας τῆς τῶν ὑβριζόντων ἀνοσιότητος, ο Λοιδορούμενοι, φησίν, εὐλογοῦμεν, δυσφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Τὸ μὲν γὰρ τῶν τοιούτων κατανεανιεύεσθαι φι λεῖν, ἔργον ἂν γένοιτο διανοίας πτωχευούσης τῷ πνεύματι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ μετρίῳ κομι δῇ κεκοσμημένης φρονήματι. Φύεται γάρ πως καὶ καθάπερ ἐκ ρίζης ἀνίσχει καλῆς, ἐκ τούτου δὲ μάτ λιστα, τὸ μακρόθυμόν τε καὶ ἀνεξίκακον. Τὸ δὲ ἀφορήτως ἔχειν εἰς λόγους τοὺς παροτρύνοντας, εἰς πάντων (γρ. παν], ἢ καὶ ὁτιοῦν ἀτιμίας εἶδος, τῆς παρά τινων, ἔνδειξιν ἂν ἔχοι σαφῆ λογισμοῦ φιλοκομτου, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιλοδοξίας οὐ λίαν ἀπηλλαγμένου φρονήματος. Τί γὰρ ἂν δράσῃ τυχόν, ἢ τί ύβρις ἀδικήσῃ τὸν τῆς ἀτυρίας εραστήν; Τῷ δὲ μὴ δόξης ἐφιεμένῳ κοσμικῆς, πῶς ἀνιαρὸν ἔσται τὸ λοιδορεῖ σθαι πρός τινος; Δόξης οὖν ἄρα ταυτησὶ τῆς εἰκαιοτάτης, φημὶ, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης ἄνω βεσηκότα τὸν νοῦν, καὶ τὸν τοιούτων υπεριπτάμενον ἔχειν, εἰκότως διακελεύεται· προεπινοεῖ δὲ ὥσπερ ἀναγκαίαν ἀσφάλειαν, πρὸς τὸ δεῖν ἐθέλειν ἐν τούτοις ὁρᾶσθαι, καὶ καθάπερ αἰκίαν τὴν εἰς τοῦτο κατωθοῦντα τίθησι λογισμόν, ὅπερ ἐλέγομεν ἐξ ἀρχῆς, τὸ κατόπιν ἰέναι τῆς τοῦ Κυρίου τιμῆς, ήδιστα δὲ λαν προσίεσθαι πᾶν ὅπερ ἂν ἴοι κατὰ καιρὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτοῖς τὸ εὐδοκιμεῖν ὑπάρχῃ διὰ Θεὸν, οὗ ταῖς ἀτιμίαις ὑπτιουμένους, ὡς ὄχνον ἀνωφελή, οὐδὲ ὑπό του τυχὸν ἐπείπερ διαλελοιδόρηνται πικρῶς, τὴν ἐν τῷ persecuti sunt, inquit, et vos persequentur ".» Et διδάσκειν παρρησίαν ἀνασειράζοντας, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὀλιγωρήσαντας, ἀντέχεσθαι δὲ μᾶλλον τῆς εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης, καὶ διὰ παντὸς ἐπείγεσθαι τρόπου τους πλανωμένους ὠφελεῖν. ᾿Αναπείσας τοίνυν ὑπὸ πόδας τῆς προσκαίρου δόξης φείδεσθαι τῆς κοσμικῆς, ἕτερόν τι προσεπαγωνίζεται, χρήσι μόν τε καὶ ἀναγκαῖον. • Εἰ γὰρ ἐμέ, φησίν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καὶ συγγενῆ μὲν τοῖς πρώτοις ἔχει καὶ τοῦτο τὴν θεωρίαν. Τληπαθεῖν δ᾽ οὖν ὅμως ἀναπείθει, καὶ τῶν ἔσεσθαι ἐν ἡμῖν προσδοκηθέντων διαλογισμών προαναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν. Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς τῶν διωκόντων τὴν ἀλήθειαν g' Ron. xi, 20. • Jerem. xv, 10. "1 Cor. IV, 12. sed hæc quidem similem habent cum prioribus sententiam. Tolerare itaque persuadet, et eorum q: æ cogitaturi sumus infirmitatem prævertit. Dubium quippe non erat quin Servatoris discipuli, in veritatis persecutores incidentes, dira quæque subituri essent: verum probabile est eos in animum induxisse, cum de gloria Christi verba facerent, aliundantis ejus misericordia se fure participes, adeo ut nihil tam præclarum studium prorsus retardaret, sed omnis omnino tumultus ac periculi expertes essent, nihilque triste paterentur, sed ab omnibus laudarentur, utpote qui salutarem eis doctrinam of Matth. v, 5. 38 Ibid. 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ατιμασθήσεσθαι πάντως αὐτοὺς ὑποσημαίνει λέγων· enim, inquit, efrenata lingua petierunt, nullum convicti genus intactum relinquentes miseri, dæmoniacum, temulentumn et spurium vocarunt. Ve rum non statim pœnas exegi, sed neque conviciis eorum appetitus salutarem auditoribus doctrinam inhibui. Quare nolite altum intempestive sapere nec Domini mediocritatem superbe despicite, qui tantam ad demissionem propter nos ut omnibus prodesset se depressit. Igitur superiores eos facit, et verborum duritie, et conviciatorum impietate, quemadmodum nempe beatus ille quoque propheta Jeremias in eo ipso exercitatus aiebat: «Fortitudo mea defecit in iis qui maledicunt mihi "., Quin et divinus ille Paulus ea re maxime spectatus, et impiorum sæpe contumelias perpessus: Maledicimur, inquit, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus 96., Ista quippe generose perpeti, opus est mentis pauperis spirit, sicut scriptum est et singulari modestia præditæ. Hinc enim velut ex bona radice oriuntur longanimitas et patientia. Nolle autem ne verbo quidem ullo lacessi, aut minimum contumeliæ genus perpeti, manifestum est argumentum animi superbi, nec inani gloriæ mundanæ studio multum expediti. Quid enim faciet, quæso, aut qua in re hominem a typho alienum lædet contumelia? Aut quomodo mundanæ gloriæ contemptor conviciis ullis offendetur? Hac itaque vanissima et quam mundus suspicit gloria mentem altiorem gerere merito jubet, 900 quinetiam necessariam veluti cautionem excogitat, ut tales esse velint, et adhibito in eam rem quodam quasi stimulo urget eos ratione quam initio diximus, nempe Domini gloriam esse sequendam, et quodcunque se obtulerit libenter amplectendum, quoties occasio se dabit gloriæ propter Deum adipiscendæ, ut nec infamiæ metu inutili se dedant inertiæ, nec ex eo quod ab aliquo forsan conviciis acrius appetiti fuerint, docendi fiducianı retundant, nec divina mandata contemnant, dilectionem potius illam in fratres amplectantur, et errantes omnibus modis juvare studeant. Postquam igitur persuasit mundanam illam ac temporariam gloriam aspernandam, aliud quiddam utile ac necessarium insuper molitur: Si enim me • Οὐκ ἔστι δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ. ὁ Ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ἀχαλίνῳ μὲν κατεκρότησαν γλώττη, λοιδορία; τρόπον ἀνεπιτήδευτον οὐκ ἀφέντες οἱ δείλαιος, δαιμονῶντα καὶ μέθυσον καὶ πορνείας εκάλουν χαρ πόν. Αλλ' οὐκ ἐζήτουν παραχρῆμα τὰς δίκας, ἀλλ' οὐδὲ ταῖς παρ' αὐτῶν λοιδορίαις καταδηχθείς, τὸν τοῖς ἀκροωμένοις σωτήριον ἀνέκαμψα λόγον. Οὐκοῦν μὴ ζητείσθω παρ' ὑμῶν τὸ μεῖζον ἀκαίρως, μηδὲ τῶν τοῦ Κυρίου κατασοβαρεύεσθε μέτρων, πρὸς τοσαύτην ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς καταβιβάσαντος τὴν ταπείνωσιν, διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Οὐκοῦν ἀμείνους ἐργάζεται καὶ τῆς ἐν λόγοις σκληρότητος καὶ τῆς τῶν φιλοψογεῖν εἰω θήτων ἀνοσιότητος, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ μακάριος προφήτης Ιερεμίας, πρὸς αὐτὸ δὲ τοῦτο γεγυμνασμένος ἔλεγεν «Η ισχύς μου ἐξέλιπεν ἐν τοῖς καταρωμένοις με. ο Μειζόνως γε μὴν ὁ θεσπέσιος Παῦλος διαλάμψας ἐν αὐτῷ, καὶ πολὺ καταθλήσας τῆς τῶν ὑβριζόντων ἀνοσιότητος, ο Λοιδορούμενοι, φησίν, εὐλογοῦμεν, δυσφημούμενοι, παρακαλοῦμεν.» Τὸ μὲν γὰρ τῶν τοιούτων κατανεανιεύεσθαι φι λεῖν, ἔργον ἂν γένοιτο διανοίας πτωχευούσης τῷ πνεύματι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ μετρίῳ κομι δῇ κεκοσμημένης φρονήματι. Φύεται γάρ πως καὶ καθάπερ ἐκ ρίζης ἀνίσχει καλῆς, ἐκ τούτου δὲ μάτ λιστα, τὸ μακρόθυμόν τε καὶ ἀνεξίκακον. Τὸ δὲ ἀφορήτως ἔχειν εἰς λόγους τοὺς παροτρύνοντας, εἰς πάντων (γρ. παν], ἢ καὶ ὁτιοῦν ἀτιμίας εἶδος, τῆς παρά τινων, ἔνδειξιν ἂν ἔχοι σαφῆ λογισμοῦ φιλοκομτου, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιλοδοξίας οὐ λίαν ἀπηλλαγμένου φρονήματος. Τί γὰρ ἂν δράσῃ τυχόν, ἢ τί ύβρις ἀδικήσῃ τὸν τῆς ἀτυρίας εραστήν; Τῷ δὲ μὴ δόξης ἐφιεμένῳ κοσμικῆς, πῶς ἀνιαρὸν ἔσται τὸ λοιδορεῖ σθαι πρός τινος; Δόξης οὖν ἄρα ταυτησὶ τῆς εἰκαιοτάτης, φημὶ, καὶ τῆς ἐν κόσμῳ τετιμημένης ἄνω βεσηκότα τὸν νοῦν, καὶ τὸν τοιούτων υπεριπτάμενον ἔχειν, εἰκότως διακελεύεται· προεπινοεῖ δὲ ὥσπερ ἀναγκαίαν ἀσφάλειαν, πρὸς τὸ δεῖν ἐθέλειν ἐν τούτοις ὁρᾶσθαι, καὶ καθάπερ αἰκίαν τὴν εἰς τοῦτο κατωθοῦντα τίθησι λογισμόν, ὅπερ ἐλέγομεν ἐξ ἀρχῆς, τὸ κατόπιν ἰέναι τῆς τοῦ Κυρίου τιμῆς, ήδιστα δὲ λαν προσίεσθαι πᾶν ὅπερ ἂν ἴοι κατὰ καιρὸν, ἔστ᾽ ἂν αὐτοῖς τὸ εὐδοκιμεῖν ὑπάρχῃ διὰ Θεὸν, οὗ ταῖς ἀτιμίαις ὑπτιουμένους, ὡς ὄχνον ἀνωφελή, οὐδὲ ὑπό του τυχὸν ἐπείπερ διαλελοιδόρηνται πικρῶς, τὴν ἐν τῷ persecuti sunt, inquit, et vos persequentur ".» Et διδάσκειν παρρησίαν ἀνασειράζοντας, καὶ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὀλιγωρήσαντας, ἀντέχεσθαι δὲ μᾶλλον τῆς εἰς ἀδελφοὺς ἀγάπης, καὶ διὰ παντὸς ἐπείγεσθαι τρόπου τους πλανωμένους ὠφελεῖν. ᾿Αναπείσας τοίνυν ὑπὸ πόδας τῆς προσκαίρου δόξης φείδεσθαι τῆς κοσμικῆς, ἕτερόν τι προσεπαγωνίζεται, χρήσι μόν τε καὶ ἀναγκαῖον. • Εἰ γὰρ ἐμέ, φησίν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι.» Καὶ συγγενῆ μὲν τοῖς πρώτοις ἔχει καὶ τοῦτο τὴν θεωρίαν. Τληπαθεῖν δ᾽ οὖν ὅμως ἀναπείθει, καὶ τῶν ἔσεσθαι ἐν ἡμῖν προσδοκηθέντων διαλογισμών προαναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν. Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς τῶν διωκόντων τὴν ἀλήθειαν g' Ron. xi, 20. • Jerem. xv, 10. "1 Cor. IV, 12. sed hæc quidem similem habent cum prioribus sententiam. Tolerare itaque persuadet, et eorum q: æ cogitaturi sumus infirmitatem prævertit. Dubium quippe non erat quin Servatoris discipuli, in veritatis persecutores incidentes, dira quæque subituri essent: verum probabile est eos in animum induxisse, cum de gloria Christi verba facerent, aliundantis ejus misericordia se fure participes, adeo ut nihil tam præclarum studium prorsus retardaret, sed omnis omnino tumultus ac periculi expertes essent, nihilque triste paterentur, sed ab omnibus laudarentur, utpote qui salutarem eis doctrinam of Matth. v, 5. 38 Ibid. 10.

S. CYRELLI ALEXANDRINI ARCHIEP. annuntiarent. Εt hac quidem eos exspectare et 1 περιπταίοντες ὀργαῖς τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ τοῖς ἐκ cupere abs re non erat, qui ad æternam vitam alios vocare studebant et auditoribus divinarum gratiarum auctores atque pararii esse videbantur. Sed cum unusquisque in eam partem feratur quæ maxime arridet, eique voluptatem affert, denonstrandum potius erat quicunque veritati contraria sentiunt, et malis voluptatibus succumbunt, bellum eis indicere qui a rebus suavissimis ipsos avellunt. Nec enim voluptariis hominibus graja sunt quæ eo spectant monita. Necessario igitur ostendendum erat fore qui tanquam infensissimi hostes persequerentur, et plagas inferrent, atque omne tentationum genus excogitarent. 901 Virili itaque animo Christus eos esse jubet, non celans τοῦ διώκεσθαι περιπεσούνται δεινοῖς· ἀλλ᾽ ἦν δή που και μάλα εἰκὸς λογίζεσθαι, ὅτι τὸν ὑπὲρ τῆς δό ξης Χριστοῦ ποιούμενοι λόγον, πάντως που πλουσίας τῆς παρ' αὐτοῦ μεθέξουσι φειδούς, ὡς μηδὲν ὅλως τὸ παραποδίζον ὁρᾶσθαι πρὸς τὴν οὕτως ἀξιάγαστον προθυμίαν αὐτῶν, θορύβου δὲ παντὸς καὶ κινδύ νου ὁρᾶσθαι κρείττονας, ὑπομένοντας δὲ τὸ παράπαν οὐδὲν τῶν ὅσα πέφυκε λυπεῖν, ἐντρυφώντας δὲ μᾶλλον ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς, ὅτε δὴ καὶ τὸν σωτήριον αὐτοῖς πρεσβεύοντας λόγον. Καὶ ἦν μὲν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος, τὸ τὰ τοιαῦτα προσδο καν, καὶ ἐν τούτοις εἶναι ζητεῖν, τοὺς οἴ γε καλεῖν σπουδάζουσιν εἰς αἰώνιον ζωὴν, πρόξενοί τε τῶν παρὰ Θεοῦ χαρισμάτων τοῖς ἀκροωμένοις η βρίσκοντα. Αλλ εκάστου τῆς ἰδίας προαιρέσεως τὴν ῥοπὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο διεθύνοντος, παρατρέποντός τε πρὸς τὸ αὐτῷ θελητὸν, καὶ ἡδέως πως ἔχον, ἀναδειχθήσεσθαι μᾶλ λον ἔδει, καὶ τοὺς τῆς [γρ. τῇ ἀληθείᾳ φρονοῦντας τὰ ἐναντία, καὶ νενικημένους ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναίς, μάχεσθαι δεῖν ἐγνωκότας τοῖς οἴ γε καλοῦσιν ἔξω τῶν ἡδίστων αὐτούς. Οὐ γὰρ θυμήρη τοῖς φιληδόνοις τὰ πρὸς τοῦτο βλέποντα μαθήματα. Ην οὖν ἄρα λογ πὸν καθάπερ ἐξ ἀνάγκης αναδειχθήσεσθαι προς δοκᾷν, τοὺς οἴ γε ἐν τάξει πολεμίων γεγονότες, διώξουσί τε καὶ καταικίσονται, καὶ πᾶν εἶνος ἐπινοήσουσι πειρασμῶν. Ἀνδρείως οὖν ἄρα καὶ πρὸς τοῦτο ἔχειν αὐτοὺς διακελεύεται Χριστὸς, οὐκ ἀποφήσας ὅτι συμβήσεται· διὰ δὲ τοῦ χρῆναι μᾶλο λον ὁρᾶσθαι νεανικοὺς ἐπιτάττειν προκηρύττων, ὅτι παρέσονται. «Εἰ γὰρ ἐμέ, φησὶν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν.» Ἴσον ὡς εἰ ἔλεγεν· Ἐγὼ τῶν ὅλων δ ποιητής, ὁ πάντα ὑπὸ χεῖρα ἔχων, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὐ χαλινὸν ἐπέθηκα τοῖς θυμοῖς. οὐδὲ καθείρξα καθάπερ αἰκίαις τὸ ἑκάστου κίνημα τῶν ἀκροωμένων, ἐφῆκα δὲ μᾶλλον τῇ ἑκάστου προς αιρέσει τὸ ἐλέσθαι τὸ δοκοῦν, δρᾶσαι δὲ ὅ τί περ ἂν βούλοιτο. Καὶ γοῦν διωκόμενος ἐκαρτέρουν, καίτοι τοῦ διακωλύσαι ἔχων τὴν ἐξουσίαν. Οταν οὖν ἄρα διώκησθε καὶ αὐτοὶ διακαρτερούντες παραχρήμα τὴν τῶν μισούντων ἀποτροπήν, μηδὲ δυσφορούντες ἄγαν ἐπὶ ταῖς ἀχαριστίαις τῶν ὠφελουμένων, κατ όπιν τῆς ἐμῆς ἰόντες οικονομίας, διὰ τῶν αὐτῶν ἔρ χεσθε θελημάτων, ἵνα καὶ τῆς ὁμοίας μετασχητε δόξης. «Οἱ γὰρ συμπάσχοντες καὶ συμβασιλεύσουσι.» Προσθεὶς δὲ καὶ τρίτον, «Εἰ τὸν λόγον μου ἐτήρη σαν, καὶ τὸν ὑμέτερον τηρήσουσιν,» ἀθύμως ἔχειν οὐκ ἐξ μὴ παραδεχθείσης αὐτῶν τῆς διδασκαλίας ἔσθ' ὅτε. Ποιεῖ δὲ σφόδρα καὶ τοῦτο καλῶς. Οίεται μὲν γὰρ ὁ πρὸς τοῦτο προκεχειρισμένος, ὅτι πάνω ὑπέστη ζημίαν, εἰ μὴ βούλοιντό τινες τοῖς παρ' αὐτ τοῦ πείθεσθαι λόγοις· τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει· μὴ γὰρ δή τις οιέσθω ποθεν. Εἰρηκώς γὰρ ἅπαξ καὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώσιν ὁ σύμβουλος παραθείς, ὅπερ ἦν ἐν αὐτῷ τοῦτο καὶ δέδρακε· κείσεται λοιπὸν ἐν ταῖς τῶν ἀκροωμένων γνώμαις. Τραπέσθαι γὰρ αὐτοὺς ἐφ' ὅπερ ἕκαστος ἐθέλει βάδιον ἡ [γρ. ἢ πρὸς εὐπεί quod erat eventurum, sed ex eo quod jubet virili esse animo, prædicens adfore persecutores. ‹ Si enim me persecuti sunt, inquit, et vos persequentur. Quasi diceret: Ego universi opifex, cujus potestati cuncta subjacent quæcunque in cœlo et in terra sunt, frenum animis hominum non imposui, nec quasi plagis et verberibus auditorum meorum impetum coercui, sed cujusque voluntati potius quodcunque liberet ac facere vellet permisi. Et quidem cum persecutionem paterer, sustinui, quamvis illius inhibendæ potestatem haberem. Quando ergo persecutionem ipsi quoque patiemini, illico tolerantes osorum aversionem, nec ob eorum quibus opitulati fueritis ingratitudinen nimis exasperati, meum institutum sequentes per easdem voluntates incedite, ut et similis gloriæ sitis participes. • Qui enin compatiuntur, et conregnabunt. Cum autem addit tertium, nimirum: «Si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt, › despondere eos animo non sinit, si quandoque doctrinam suam videant non recipi. Quod recte quidem facit. Existimat enim qui ad id muneris delectus est frritos esse suos labores, nisi auditores obtemperare velint suis sermonibus. Sed non ita res est; nemo hoc sibi persuadeat. Nam postquam consultor rerum utilium cognitionem seniel exposuit, quod in se erat praestitit: quod reliquum est, in voluntate auditorum est positum. Eos enim ad quod quisque velit convertere facilius est quam ad obsequium, aut contra. Strenue itaque debent rerum optimarum magistri et qui cum fide perſicere posse tribuunt quæ alias non possumus assequi, etiam desperatis doctrinam qua juvari queant inserere virtute divina. Quod quidem factum sive recte adumbratum in illa distributione talentorum comperiemus. Hic enim decem accepisse reperitur, ille quinque, alius autem duo, et alius præterea unum, qui mercaturam facere renuens talentum humi infodit. Proindeque audit: «Serve nequam et piger, oportuit te committere pecuniam meam nummulariis, et veniens ego recepissem utique quod preum est, cum usura '.» Quemadmodum enim " }l Tim. 11, 12.· Matth. xxv, 26.

S. CYRELLI ALEXANDRINI ARCHIEP. annuntiarent. Εt hac quidem eos exspectare et 1 περιπταίοντες ὀργαῖς τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ τοῖς ἐκ cupere abs re non erat, qui ad æternam vitam alios vocare studebant et auditoribus divinarum gratiarum auctores atque pararii esse videbantur. Sed cum unusquisque in eam partem feratur quæ maxime arridet, eique voluptatem affert, denonstrandum potius erat quicunque veritati contraria sentiunt, et malis voluptatibus succumbunt, bellum eis indicere qui a rebus suavissimis ipsos avellunt. Nec enim voluptariis hominibus graja sunt quæ eo spectant monita. Necessario igitur ostendendum erat fore qui tanquam infensissimi hostes persequerentur, et plagas inferrent, atque omne tentationum genus excogitarent. 901 Virili itaque animo Christus eos esse jubet, non celans τοῦ διώκεσθαι περιπεσούνται δεινοῖς· ἀλλ᾽ ἦν δή που και μάλα εἰκὸς λογίζεσθαι, ὅτι τὸν ὑπὲρ τῆς δό ξης Χριστοῦ ποιούμενοι λόγον, πάντως που πλουσίας τῆς παρ' αὐτοῦ μεθέξουσι φειδούς, ὡς μηδὲν ὅλως τὸ παραποδίζον ὁρᾶσθαι πρὸς τὴν οὕτως ἀξιάγαστον προθυμίαν αὐτῶν, θορύβου δὲ παντὸς καὶ κινδύ νου ὁρᾶσθαι κρείττονας, ὑπομένοντας δὲ τὸ παράπαν οὐδὲν τῶν ὅσα πέφυκε λυπεῖν, ἐντρυφώντας δὲ μᾶλλον ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς, ὅτε δὴ καὶ τὸν σωτήριον αὐτοῖς πρεσβεύοντας λόγον. Καὶ ἦν μὲν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος, τὸ τὰ τοιαῦτα προσδο καν, καὶ ἐν τούτοις εἶναι ζητεῖν, τοὺς οἴ γε καλεῖν σπουδάζουσιν εἰς αἰώνιον ζωὴν, πρόξενοί τε τῶν παρὰ Θεοῦ χαρισμάτων τοῖς ἀκροωμένοις η βρίσκοντα. Αλλ εκάστου τῆς ἰδίας προαιρέσεως τὴν ῥοπὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο διεθύνοντος, παρατρέποντός τε πρὸς τὸ αὐτῷ θελητὸν, καὶ ἡδέως πως ἔχον, ἀναδειχθήσεσθαι μᾶλ λον ἔδει, καὶ τοὺς τῆς [γρ. τῇ ἀληθείᾳ φρονοῦντας τὰ ἐναντία, καὶ νενικημένους ταῖς εἰς τὸ φαῦλον ἡδοναίς, μάχεσθαι δεῖν ἐγνωκότας τοῖς οἴ γε καλοῦσιν ἔξω τῶν ἡδίστων αὐτούς. Οὐ γὰρ θυμήρη τοῖς φιληδόνοις τὰ πρὸς τοῦτο βλέποντα μαθήματα. Ην οὖν ἄρα λογ πὸν καθάπερ ἐξ ἀνάγκης αναδειχθήσεσθαι προς δοκᾷν, τοὺς οἴ γε ἐν τάξει πολεμίων γεγονότες, διώξουσί τε καὶ καταικίσονται, καὶ πᾶν εἶνος ἐπινοήσουσι πειρασμῶν. Ἀνδρείως οὖν ἄρα καὶ πρὸς τοῦτο ἔχειν αὐτοὺς διακελεύεται Χριστὸς, οὐκ ἀποφήσας ὅτι συμβήσεται· διὰ δὲ τοῦ χρῆναι μᾶλο λον ὁρᾶσθαι νεανικοὺς ἐπιτάττειν προκηρύττων, ὅτι παρέσονται. «Εἰ γὰρ ἐμέ, φησὶν, ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν.» Ἴσον ὡς εἰ ἔλεγεν· Ἐγὼ τῶν ὅλων δ ποιητής, ὁ πάντα ὑπὸ χεῖρα ἔχων, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, οὐ χαλινὸν ἐπέθηκα τοῖς θυμοῖς. οὐδὲ καθείρξα καθάπερ αἰκίαις τὸ ἑκάστου κίνημα τῶν ἀκροωμένων, ἐφῆκα δὲ μᾶλλον τῇ ἑκάστου προς αιρέσει τὸ ἐλέσθαι τὸ δοκοῦν, δρᾶσαι δὲ ὅ τί περ ἂν βούλοιτο. Καὶ γοῦν διωκόμενος ἐκαρτέρουν, καίτοι τοῦ διακωλύσαι ἔχων τὴν ἐξουσίαν. Οταν οὖν ἄρα διώκησθε καὶ αὐτοὶ διακαρτερούντες παραχρήμα τὴν τῶν μισούντων ἀποτροπήν, μηδὲ δυσφορούντες ἄγαν ἐπὶ ταῖς ἀχαριστίαις τῶν ὠφελουμένων, κατ όπιν τῆς ἐμῆς ἰόντες οικονομίας, διὰ τῶν αὐτῶν ἔρ χεσθε θελημάτων, ἵνα καὶ τῆς ὁμοίας μετασχητε δόξης. «Οἱ γὰρ συμπάσχοντες καὶ συμβασιλεύσουσι.» Προσθεὶς δὲ καὶ τρίτον, «Εἰ τὸν λόγον μου ἐτήρη σαν, καὶ τὸν ὑμέτερον τηρήσουσιν,» ἀθύμως ἔχειν οὐκ ἐξ μὴ παραδεχθείσης αὐτῶν τῆς διδασκαλίας ἔσθ' ὅτε. Ποιεῖ δὲ σφόδρα καὶ τοῦτο καλῶς. Οίεται μὲν γὰρ ὁ πρὸς τοῦτο προκεχειρισμένος, ὅτι πάνω ὑπέστη ζημίαν, εἰ μὴ βούλοιντό τινες τοῖς παρ' αὐτ τοῦ πείθεσθαι λόγοις· τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει· μὴ γὰρ δή τις οιέσθω ποθεν. Εἰρηκώς γὰρ ἅπαξ καὶ τὴν τοῦ συμφέροντος γνώσιν ὁ σύμβουλος παραθείς, ὅπερ ἦν ἐν αὐτῷ τοῦτο καὶ δέδρακε· κείσεται λοιπὸν ἐν ταῖς τῶν ἀκροωμένων γνώμαις. Τραπέσθαι γὰρ αὐτοὺς ἐφ' ὅπερ ἕκαστος ἐθέλει βάδιον ἡ [γρ. ἢ πρὸς εὐπεί quod erat eventurum, sed ex eo quod jubet virili esse animo, prædicens adfore persecutores. ‹ Si enim me persecuti sunt, inquit, et vos persequentur. Quasi diceret: Ego universi opifex, cujus potestati cuncta subjacent quæcunque in cœlo et in terra sunt, frenum animis hominum non imposui, nec quasi plagis et verberibus auditorum meorum impetum coercui, sed cujusque voluntati potius quodcunque liberet ac facere vellet permisi. Et quidem cum persecutionem paterer, sustinui, quamvis illius inhibendæ potestatem haberem. Quando ergo persecutionem ipsi quoque patiemini, illico tolerantes osorum aversionem, nec ob eorum quibus opitulati fueritis ingratitudinen nimis exasperati, meum institutum sequentes per easdem voluntates incedite, ut et similis gloriæ sitis participes. • Qui enin compatiuntur, et conregnabunt. Cum autem addit tertium, nimirum: «Si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt, › despondere eos animo non sinit, si quandoque doctrinam suam videant non recipi. Quod recte quidem facit. Existimat enim qui ad id muneris delectus est frritos esse suos labores, nisi auditores obtemperare velint suis sermonibus. Sed non ita res est; nemo hoc sibi persuadeat. Nam postquam consultor rerum utilium cognitionem seniel exposuit, quod in se erat praestitit: quod reliquum est, in voluntate auditorum est positum. Eos enim ad quod quisque velit convertere facilius est quam ad obsequium, aut contra. Strenue itaque debent rerum optimarum magistri et qui cum fide perſicere posse tribuunt quæ alias non possumus assequi, etiam desperatis doctrinam qua juvari queant inserere virtute divina. Quod quidem factum sive recte adumbratum in illa distributione talentorum comperiemus. Hic enim decem accepisse reperitur, ille quinque, alius autem duo, et alius præterea unum, qui mercaturam facere renuens talentum humi infodit. Proindeque audit: «Serve nequam et piger, oportuit te committere pecuniam meam nummulariis, et veniens ego recepissem utique quod preum est, cum usura '.» Quemadmodum enim " }l Tim. 11, 12.· Matth. xxv, 26.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. θειαν, ἢ τὸ ἐναντίον. Οὐκ ἀποκνητέον οὖν ἄρα τοῖς agricola, terra aratro proscissa factaque semente, τῶν ἀρίστων εἰσηγηταῖς, τὸ καὶ ἀπεγνωκόσι τὸν ὠφε λεῖν δυνάμενον ἐνσπείρειν λόγον τῇ θείᾳ δυνάμει, καὶ τὰ ἡμῖν οὐκ ἐφιχτὰ δύνασθαι κατορθοῦν μετὰ πίστεως ἀπονέμουσιν, ὃ δὴ καὶ γεγονός, ἤτοι καλῶς ἐσχηματισμένον καὶ ἐν ταῖς τῶν ταλάντων διανομαῖς εὑρή σομεν. Ο μὲν γὰρ εὑρίσκεται δέκα λαβὼν, ὁ δὲ πέντε, ὁ δὲ δύο, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἕν, ὃς δὴ καὶ ἐμπορεύσασθαι παραιτούμενος, κατέχωσε μὲν τὸ τάλαντον εἰς τὴν γῆν. Ηκουσε δὲ διὰ τοῦτο· «Πονηρέ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ, ἔδει σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, κἀγὼ ἐλθὼν ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ. ο Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ πρὸς τὰ τῆς γηπονίας έργα γεγυμνασμένοι, καὶ τοῦτον ἔχοντες τὸν σκοπὸν, ἀνατέμνοντες τοῖς ἀρότροις τὴν γῆν, εἶτα τῷ βώλῳ τὸν σπόρον ἐγχώσαντες, οὐκέτι ταῖς ἑαυτῶν ἐμπειρίαις ἀπονέμουσι τὰ λοιπὰ, τῇ δὲ θείᾳ μᾶλλον ἐπιτρέπουσι δυνάμει καὶ χάριτι, τὸ ῥιζῶσαί φημι τὸ καταβληθὲν καὶ εἰς καρπὸν ἀναθρέψαι τὸν τέλειον· οὕτως οἶμαι δεῖν τὸν τῶν βελτίστων εἰσηγητὴν διανέμειν μόνως τὸν λόγον, ἐφεῖναί γε μὴν τὰ λοιπὰ τῷ Θεῷ. Φάρμακον οὖν ἄρα μικροψυχίας τε καὶ ἀκηδίας λυτικὸν ἐπάγει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ παραίνεσιν. Μὴ γὰρ δὴ κατοκνεῖν, φησίν, ἔλεσθέ ποτε διδάσκειν ἔτι, καὶ εἰ τῶν ἅπαξ νενουθετημένων τινὲς οὐδένα ποιοῖντο τῆς δοθείσης αὐτοῖς διδασκαλίας τὸν λόγον· ἀπαραδέκτους δὲ παρὰ πολλοῖς καὶ τὰς ἐμὰς ἔσθ' ὅτε φωνάς εὑρίσκοντες, μὴ τῆς ἐμῆς ὑπερτείνεσθε δόξης, κάν τούτῳ δὲ πάλιν non jam suæ peritiæ reliqua tribuunt, sed divinæ potestati relinquunt potius et gratiæ, nempe semina terrae mandata radicare, 902 et in perfectam frugem educare: sic arbitror rerum bonarum magi strum doctrinam duntaxat impertiri debere, cætera vero Deo relinquere. Remedium itaque solvendæ pusillanimitati et pigritiæ adhortationem adbibet. Ne gravemini quippe, ait, porro docere, licet quidam semel admoniti doctrinam sibi traditam contemnant; sed cum meas quoque voces a multis quandoque repudiatas cernatis, nolite supra meam gloriam efferri, sed in hoc rursus pone remanentes, animum ne despondeatis. Hoc autem discere valde necessarium erat sanctis apostolis, quia per universum orbem constitutis hominibus divinum et salutarem sermonem prædicare debebant. Et quidem divinus Paulus, utpote per Christum ad apostolatum electus, talis nobis visus est, ac pari animi virtute præditus sæpe cernitur. Quod enim inanem gloriam contemnendam putaret, et persecutiones nihili faciendas, neque ferendum acerbius si qui forsan sibi dispersum sermonem non suscepissent, facile est ostendere. Scribit enim ad aliquos: Vos prudentes in Christo, nos autem stulti propter Christum: nos infrmi, vos autem fortes: nos ignobiles, vos autem nobiles. Usque in hanc horam et sitimus, et esurimus '.. Et præterea: • Tanquam purgamenta, inquit, hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque adhuc 4.. Vides κατόπιν μένοντες, τὸ δυσθυμεῖν ἀποπέμπεσθε. Αναγκαιοτάτη δὲ τούτων ή μάθησις ἦν τοῖς ἁγίοις ἀπο- ut splendorem et gloriam mundi superet propter στόλοις, ἐπείπερ ἔμελλον διακηρύξειν τοῖς ἀπαν Christi mandatum? Strenuum autem in persecutioταχῆ τὸν θεῖόν τε καὶ σωτήριον λόγον. Καὶ γοῦν ὁ nibus animum praeferens aiebat: • Quis nos sepaθεσπέσιος Παῦλος, ἅτε δὴ πρὸς ἀποστολὴν διὰ Χρι rabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, στοῦ προκεχειρισμένος, τοιοῦτός τις ἡμῖν γεγονώς an persecutio, an fames, an nuditas, an pericuκατεφαίνετο, καὶ διὰ τῆς ἐν τούτοις ἀνδρείας ἐρχό- lum, an gladius *?, Quin etiam ad alios scribit: μενὸς ὁρᾶται πολλάκις. Ὅτι γὰρ καὶ φιλοδοξίας και • Eadem vobis dicere, mihi quidem non pigrum, ταφρονεῖν ᾤετο δεῖν, ἀλογεῖν δὲ σφόδρα καὶ διωγμῶν, vobis autem necessarium *., Sed et ad Galatas ἐποιεῖτο δὲ περὶ πολλοῦ, καὶ τὸ μὴ λίαν ἐκκακεῖν, præterea: • Filioli mei, quos iterum parturio, doκαὶ εἴ πού τινες ὅλως τὸν ἅπαξ αὐτοῖς ἐγκατεσπαρ nec formetur Christus in vobis. Audis quo pacto μένον οὐ παρεδέξαντο λόγον, ῥᾴδιον ἐπιδείξαι. Γρά- eumdem impigre sermonem repetit, primo nempe φει γὰρ πρός τινας· «Ὑμεῖς φρόνιμοι ἐν Χριστῷ, non admisso, et rursus alios parturire se ait, doἡμεῖς δὲ μωροὶ διὰ Χριστόν· ἡμεῖς ἀσθενεῖς, ὑμεῖς nec in eis formatio Christi elucescat? Sermo auδὲ ἰσχυροί· ἡμεῖς ἄτιμοι, ὑμεῖς δὲ ἔνδοξοι. "Αχρι tem id omnino præstat, auditores ad Dei amorem τῆς ἄρτι ὥρας καὶ πεινῶμεν, καὶ διψῶμεν.» Καὶ et ad Christi imaginem per fidem reformans. ἔτι πάλιν ἐπὶ τούτοις· • Ὡς περικαθάρματα, φησίν, ἐγενήθημεν τοῦ κόσμου, πάντων περίψημα έως ἄρτι.» Ορᾷς ὅπως ἦν εὐκλείας ἀμείνων κοσμικής, διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐντολήν; Τὸ δὲ γενναῖον ἐν διωγμοῖς ἐμφανίζων ἔλεγε· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ἢ στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα;» Γράφει δὲ καὶ ἑτέροις, ὅτι «Τὰ αὐτὰ λέγειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές.» ᾿Αλλὰ καὶ Γαλάταις ἔτι· Τεκνία μου οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» ᾿Ακούεις ὅπως ἀοκνότατα μὲν τὸν αὐτὸν ἀνακυκλεῖ λόγον, οὐ παραδεχθέντος ἄρα τοῦ πρώτου, καὶ ἐν ἀρχαῖς γεγονότος, καὶ αὖ ὠδῖναί τινας εὖ μάλα φησὶν, ἄχρις ἂν ἐν αὐτοῖς ἡ μόρφωσις ἀναλάμψῃ Χριστοῦ; Λόγος δὲ πάντως ὁ τούτου δημιουργὸς ἀναπλάττων εἰς φιλοθεῖαν καὶ εἰς εἰκόνα Χριστοῦ διὰ τῆς πίστεως τοὺς ἀκροωμένους. ἀλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ όνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασι τὸν πέμψαντά με. Οὐχ ἑτέραν ἔσεσθαι τοῖς δυσσεβεῖν ἑλομένοις κατά º1 Cor. iv, 10, 11. • Ibid. 13. XV, 21. Sed hæc omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Nullum alium iis qui in sanctos apostolos 903 • Galal. 1V, * Ro:n. vitt, 35. * Philipp. 11, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. θειαν, ἢ τὸ ἐναντίον. Οὐκ ἀποκνητέον οὖν ἄρα τοῖς agricola, terra aratro proscissa factaque semente, τῶν ἀρίστων εἰσηγηταῖς, τὸ καὶ ἀπεγνωκόσι τὸν ὠφε λεῖν δυνάμενον ἐνσπείρειν λόγον τῇ θείᾳ δυνάμει, καὶ τὰ ἡμῖν οὐκ ἐφιχτὰ δύνασθαι κατορθοῦν μετὰ πίστεως ἀπονέμουσιν, ὃ δὴ καὶ γεγονός, ἤτοι καλῶς ἐσχηματισμένον καὶ ἐν ταῖς τῶν ταλάντων διανομαῖς εὑρή σομεν. Ο μὲν γὰρ εὑρίσκεται δέκα λαβὼν, ὁ δὲ πέντε, ὁ δὲ δύο, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἕν, ὃς δὴ καὶ ἐμπορεύσασθαι παραιτούμενος, κατέχωσε μὲν τὸ τάλαντον εἰς τὴν γῆν. Ηκουσε δὲ διὰ τοῦτο· «Πονηρέ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ, ἔδει σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, κἀγὼ ἐλθὼν ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ. ο Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ πρὸς τὰ τῆς γηπονίας έργα γεγυμνασμένοι, καὶ τοῦτον ἔχοντες τὸν σκοπὸν, ἀνατέμνοντες τοῖς ἀρότροις τὴν γῆν, εἶτα τῷ βώλῳ τὸν σπόρον ἐγχώσαντες, οὐκέτι ταῖς ἑαυτῶν ἐμπειρίαις ἀπονέμουσι τὰ λοιπὰ, τῇ δὲ θείᾳ μᾶλλον ἐπιτρέπουσι δυνάμει καὶ χάριτι, τὸ ῥιζῶσαί φημι τὸ καταβληθὲν καὶ εἰς καρπὸν ἀναθρέψαι τὸν τέλειον· οὕτως οἶμαι δεῖν τὸν τῶν βελτίστων εἰσηγητὴν διανέμειν μόνως τὸν λόγον, ἐφεῖναί γε μὴν τὰ λοιπὰ τῷ Θεῷ. Φάρμακον οὖν ἄρα μικροψυχίας τε καὶ ἀκηδίας λυτικὸν ἐπάγει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ παραίνεσιν. Μὴ γὰρ δὴ κατοκνεῖν, φησίν, ἔλεσθέ ποτε διδάσκειν ἔτι, καὶ εἰ τῶν ἅπαξ νενουθετημένων τινὲς οὐδένα ποιοῖντο τῆς δοθείσης αὐτοῖς διδασκαλίας τὸν λόγον· ἀπαραδέκτους δὲ παρὰ πολλοῖς καὶ τὰς ἐμὰς ἔσθ' ὅτε φωνάς εὑρίσκοντες, μὴ τῆς ἐμῆς ὑπερτείνεσθε δόξης, κάν τούτῳ δὲ πάλιν non jam suæ peritiæ reliqua tribuunt, sed divinæ potestati relinquunt potius et gratiæ, nempe semina terrae mandata radicare, 902 et in perfectam frugem educare: sic arbitror rerum bonarum magi strum doctrinam duntaxat impertiri debere, cætera vero Deo relinquere. Remedium itaque solvendæ pusillanimitati et pigritiæ adhortationem adbibet. Ne gravemini quippe, ait, porro docere, licet quidam semel admoniti doctrinam sibi traditam contemnant; sed cum meas quoque voces a multis quandoque repudiatas cernatis, nolite supra meam gloriam efferri, sed in hoc rursus pone remanentes, animum ne despondeatis. Hoc autem discere valde necessarium erat sanctis apostolis, quia per universum orbem constitutis hominibus divinum et salutarem sermonem prædicare debebant. Et quidem divinus Paulus, utpote per Christum ad apostolatum electus, talis nobis visus est, ac pari animi virtute præditus sæpe cernitur. Quod enim inanem gloriam contemnendam putaret, et persecutiones nihili faciendas, neque ferendum acerbius si qui forsan sibi dispersum sermonem non suscepissent, facile est ostendere. Scribit enim ad aliquos: Vos prudentes in Christo, nos autem stulti propter Christum: nos infrmi, vos autem fortes: nos ignobiles, vos autem nobiles. Usque in hanc horam et sitimus, et esurimus '.. Et præterea: • Tanquam purgamenta, inquit, hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque adhuc 4.. Vides κατόπιν μένοντες, τὸ δυσθυμεῖν ἀποπέμπεσθε. Αναγκαιοτάτη δὲ τούτων ή μάθησις ἦν τοῖς ἁγίοις ἀπο- ut splendorem et gloriam mundi superet propter στόλοις, ἐπείπερ ἔμελλον διακηρύξειν τοῖς ἀπαν Christi mandatum? Strenuum autem in persecutioταχῆ τὸν θεῖόν τε καὶ σωτήριον λόγον. Καὶ γοῦν ὁ nibus animum praeferens aiebat: • Quis nos sepaθεσπέσιος Παῦλος, ἅτε δὴ πρὸς ἀποστολὴν διὰ Χρι rabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, στοῦ προκεχειρισμένος, τοιοῦτός τις ἡμῖν γεγονώς an persecutio, an fames, an nuditas, an pericuκατεφαίνετο, καὶ διὰ τῆς ἐν τούτοις ἀνδρείας ἐρχό- lum, an gladius *?, Quin etiam ad alios scribit: μενὸς ὁρᾶται πολλάκις. Ὅτι γὰρ καὶ φιλοδοξίας και • Eadem vobis dicere, mihi quidem non pigrum, ταφρονεῖν ᾤετο δεῖν, ἀλογεῖν δὲ σφόδρα καὶ διωγμῶν, vobis autem necessarium *., Sed et ad Galatas ἐποιεῖτο δὲ περὶ πολλοῦ, καὶ τὸ μὴ λίαν ἐκκακεῖν, præterea: • Filioli mei, quos iterum parturio, doκαὶ εἴ πού τινες ὅλως τὸν ἅπαξ αὐτοῖς ἐγκατεσπαρ nec formetur Christus in vobis. Audis quo pacto μένον οὐ παρεδέξαντο λόγον, ῥᾴδιον ἐπιδείξαι. Γρά- eumdem impigre sermonem repetit, primo nempe φει γὰρ πρός τινας· «Ὑμεῖς φρόνιμοι ἐν Χριστῷ, non admisso, et rursus alios parturire se ait, doἡμεῖς δὲ μωροὶ διὰ Χριστόν· ἡμεῖς ἀσθενεῖς, ὑμεῖς nec in eis formatio Christi elucescat? Sermo auδὲ ἰσχυροί· ἡμεῖς ἄτιμοι, ὑμεῖς δὲ ἔνδοξοι. "Αχρι tem id omnino præstat, auditores ad Dei amorem τῆς ἄρτι ὥρας καὶ πεινῶμεν, καὶ διψῶμεν.» Καὶ et ad Christi imaginem per fidem reformans. ἔτι πάλιν ἐπὶ τούτοις· • Ὡς περικαθάρματα, φησίν, ἐγενήθημεν τοῦ κόσμου, πάντων περίψημα έως ἄρτι.» Ορᾷς ὅπως ἦν εὐκλείας ἀμείνων κοσμικής, διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐντολήν; Τὸ δὲ γενναῖον ἐν διωγμοῖς ἐμφανίζων ἔλεγε· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ἢ στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα;» Γράφει δὲ καὶ ἑτέροις, ὅτι «Τὰ αὐτὰ λέγειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές.» ᾿Αλλὰ καὶ Γαλάταις ἔτι· Τεκνία μου οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» ᾿Ακούεις ὅπως ἀοκνότατα μὲν τὸν αὐτὸν ἀνακυκλεῖ λόγον, οὐ παραδεχθέντος ἄρα τοῦ πρώτου, καὶ ἐν ἀρχαῖς γεγονότος, καὶ αὖ ὠδῖναί τινας εὖ μάλα φησὶν, ἄχρις ἂν ἐν αὐτοῖς ἡ μόρφωσις ἀναλάμψῃ Χριστοῦ; Λόγος δὲ πάντως ὁ τούτου δημιουργὸς ἀναπλάττων εἰς φιλοθεῖαν καὶ εἰς εἰκόνα Χριστοῦ διὰ τῆς πίστεως τοὺς ἀκροωμένους. ἀλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ όνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασι τὸν πέμψαντά με. Οὐχ ἑτέραν ἔσεσθαι τοῖς δυσσεβεῖν ἑλομένοις κατά º1 Cor. iv, 10, 11. • Ibid. 13. XV, 21. Sed hæc omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Nullum alium iis qui in sanctos apostolos 903 • Galal. 1V, * Ro:n. vitt, 35. * Philipp. 11, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. θειαν, ἢ τὸ ἐναντίον. Οὐκ ἀποκνητέον οὖν ἄρα τοῖς agricola, terra aratro proscissa factaque semente, τῶν ἀρίστων εἰσηγηταῖς, τὸ καὶ ἀπεγνωκόσι τὸν ὠφε λεῖν δυνάμενον ἐνσπείρειν λόγον τῇ θείᾳ δυνάμει, καὶ τὰ ἡμῖν οὐκ ἐφιχτὰ δύνασθαι κατορθοῦν μετὰ πίστεως ἀπονέμουσιν, ὃ δὴ καὶ γεγονός, ἤτοι καλῶς ἐσχηματισμένον καὶ ἐν ταῖς τῶν ταλάντων διανομαῖς εὑρή σομεν. Ο μὲν γὰρ εὑρίσκεται δέκα λαβὼν, ὁ δὲ πέντε, ὁ δὲ δύο, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ ἕν, ὃς δὴ καὶ ἐμπορεύσασθαι παραιτούμενος, κατέχωσε μὲν τὸ τάλαντον εἰς τὴν γῆν. Ηκουσε δὲ διὰ τοῦτο· «Πονηρέ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ, ἔδει σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, κἀγὼ ἐλθὼν ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ. ο Ονπερ γὰρ τρόπον οἱ πρὸς τὰ τῆς γηπονίας έργα γεγυμνασμένοι, καὶ τοῦτον ἔχοντες τὸν σκοπὸν, ἀνατέμνοντες τοῖς ἀρότροις τὴν γῆν, εἶτα τῷ βώλῳ τὸν σπόρον ἐγχώσαντες, οὐκέτι ταῖς ἑαυτῶν ἐμπειρίαις ἀπονέμουσι τὰ λοιπὰ, τῇ δὲ θείᾳ μᾶλλον ἐπιτρέπουσι δυνάμει καὶ χάριτι, τὸ ῥιζῶσαί φημι τὸ καταβληθὲν καὶ εἰς καρπὸν ἀναθρέψαι τὸν τέλειον· οὕτως οἶμαι δεῖν τὸν τῶν βελτίστων εἰσηγητὴν διανέμειν μόνως τὸν λόγον, ἐφεῖναί γε μὴν τὰ λοιπὰ τῷ Θεῷ. Φάρμακον οὖν ἄρα μικροψυχίας τε καὶ ἀκηδίας λυτικὸν ἐπάγει τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ παραίνεσιν. Μὴ γὰρ δὴ κατοκνεῖν, φησίν, ἔλεσθέ ποτε διδάσκειν ἔτι, καὶ εἰ τῶν ἅπαξ νενουθετημένων τινὲς οὐδένα ποιοῖντο τῆς δοθείσης αὐτοῖς διδασκαλίας τὸν λόγον· ἀπαραδέκτους δὲ παρὰ πολλοῖς καὶ τὰς ἐμὰς ἔσθ' ὅτε φωνάς εὑρίσκοντες, μὴ τῆς ἐμῆς ὑπερτείνεσθε δόξης, κάν τούτῳ δὲ πάλιν non jam suæ peritiæ reliqua tribuunt, sed divinæ potestati relinquunt potius et gratiæ, nempe semina terrae mandata radicare, 902 et in perfectam frugem educare: sic arbitror rerum bonarum magi strum doctrinam duntaxat impertiri debere, cætera vero Deo relinquere. Remedium itaque solvendæ pusillanimitati et pigritiæ adhortationem adbibet. Ne gravemini quippe, ait, porro docere, licet quidam semel admoniti doctrinam sibi traditam contemnant; sed cum meas quoque voces a multis quandoque repudiatas cernatis, nolite supra meam gloriam efferri, sed in hoc rursus pone remanentes, animum ne despondeatis. Hoc autem discere valde necessarium erat sanctis apostolis, quia per universum orbem constitutis hominibus divinum et salutarem sermonem prædicare debebant. Et quidem divinus Paulus, utpote per Christum ad apostolatum electus, talis nobis visus est, ac pari animi virtute præditus sæpe cernitur. Quod enim inanem gloriam contemnendam putaret, et persecutiones nihili faciendas, neque ferendum acerbius si qui forsan sibi dispersum sermonem non suscepissent, facile est ostendere. Scribit enim ad aliquos: Vos prudentes in Christo, nos autem stulti propter Christum: nos infrmi, vos autem fortes: nos ignobiles, vos autem nobiles. Usque in hanc horam et sitimus, et esurimus '.. Et præterea: • Tanquam purgamenta, inquit, hujus mundi facti sumus, omnium peripsema usque adhuc 4.. Vides κατόπιν μένοντες, τὸ δυσθυμεῖν ἀποπέμπεσθε. Αναγκαιοτάτη δὲ τούτων ή μάθησις ἦν τοῖς ἁγίοις ἀπο- ut splendorem et gloriam mundi superet propter στόλοις, ἐπείπερ ἔμελλον διακηρύξειν τοῖς ἀπαν Christi mandatum? Strenuum autem in persecutioταχῆ τὸν θεῖόν τε καὶ σωτήριον λόγον. Καὶ γοῦν ὁ nibus animum praeferens aiebat: • Quis nos sepaθεσπέσιος Παῦλος, ἅτε δὴ πρὸς ἀποστολὴν διὰ Χρι rabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, στοῦ προκεχειρισμένος, τοιοῦτός τις ἡμῖν γεγονώς an persecutio, an fames, an nuditas, an pericuκατεφαίνετο, καὶ διὰ τῆς ἐν τούτοις ἀνδρείας ἐρχό- lum, an gladius *?, Quin etiam ad alios scribit: μενὸς ὁρᾶται πολλάκις. Ὅτι γὰρ καὶ φιλοδοξίας και • Eadem vobis dicere, mihi quidem non pigrum, ταφρονεῖν ᾤετο δεῖν, ἀλογεῖν δὲ σφόδρα καὶ διωγμῶν, vobis autem necessarium *., Sed et ad Galatas ἐποιεῖτο δὲ περὶ πολλοῦ, καὶ τὸ μὴ λίαν ἐκκακεῖν, præterea: • Filioli mei, quos iterum parturio, doκαὶ εἴ πού τινες ὅλως τὸν ἅπαξ αὐτοῖς ἐγκατεσπαρ nec formetur Christus in vobis. Audis quo pacto μένον οὐ παρεδέξαντο λόγον, ῥᾴδιον ἐπιδείξαι. Γρά- eumdem impigre sermonem repetit, primo nempe φει γὰρ πρός τινας· «Ὑμεῖς φρόνιμοι ἐν Χριστῷ, non admisso, et rursus alios parturire se ait, doἡμεῖς δὲ μωροὶ διὰ Χριστόν· ἡμεῖς ἀσθενεῖς, ὑμεῖς nec in eis formatio Christi elucescat? Sermo auδὲ ἰσχυροί· ἡμεῖς ἄτιμοι, ὑμεῖς δὲ ἔνδοξοι. "Αχρι tem id omnino præstat, auditores ad Dei amorem τῆς ἄρτι ὥρας καὶ πεινῶμεν, καὶ διψῶμεν.» Καὶ et ad Christi imaginem per fidem reformans. ἔτι πάλιν ἐπὶ τούτοις· • Ὡς περικαθάρματα, φησίν, ἐγενήθημεν τοῦ κόσμου, πάντων περίψημα έως ἄρτι.» Ορᾷς ὅπως ἦν εὐκλείας ἀμείνων κοσμικής, διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐντολήν; Τὸ δὲ γενναῖον ἐν διωγμοῖς ἐμφανίζων ἔλεγε· «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; Θλίψις, ἢ στενοχωρία, ἢ διωγμὸς, ἢ λιμός, ἢ γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ἢ μάχαιρα;» Γράφει δὲ καὶ ἑτέροις, ὅτι «Τὰ αὐτὰ λέγειν, ἐμοὶ μὲν οὐκ ὀκνηρόν, ὑμῖν δὲ ἀσφαλές.» ᾿Αλλὰ καὶ Γαλάταις ἔτι· Τεκνία μου οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» ᾿Ακούεις ὅπως ἀοκνότατα μὲν τὸν αὐτὸν ἀνακυκλεῖ λόγον, οὐ παραδεχθέντος ἄρα τοῦ πρώτου, καὶ ἐν ἀρχαῖς γεγονότος, καὶ αὖ ὠδῖναί τινας εὖ μάλα φησὶν, ἄχρις ἂν ἐν αὐτοῖς ἡ μόρφωσις ἀναλάμψῃ Χριστοῦ; Λόγος δὲ πάντως ὁ τούτου δημιουργὸς ἀναπλάττων εἰς φιλοθεῖαν καὶ εἰς εἰκόνα Χριστοῦ διὰ τῆς πίστεως τοὺς ἀκροωμένους. ἀλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ όνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασι τὸν πέμψαντά με. Οὐχ ἑτέραν ἔσεσθαι τοῖς δυσσεβεῖν ἑλομένοις κατά º1 Cor. iv, 10, 11. • Ibid. 13. XV, 21. Sed hæc omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Nullum alium iis qui in sanctos apostolos 903 • Galal. 1V, * Ro:n. vitt, 35. * Philipp. 11, 1.

οἰκεῖον ὄνομα μόνον. Έγκλημα γὰρ τοῦτο τοῖς σεβομένοις Θεὸν, καὶ τοῦ πολεμεῖσθαι πρόφασις παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτόν. Προδήλου δὲ ὄντως ἅπασιν, ὡς οὐκ ἄν τις ἀμισθί πάθοι τι διὰ Θεὸν (λαμπρὸς γὰρ ἐπὶ τούτοις προκείσεται στέφανος), επιτρέπει πάλιν εἰς εὐτολμίαν, καὶ καρτερικὸν ἐργάζεται φρόνημα, τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, τὴν ἐκ τῶν ἔσεσθαι προςδοκωμένων μοχθηρίαν ἀποκρουόμενος. Κέρδος οὖν ἔδειξε, καὶ τέλος εὐχῆς καὶ αὐτὸ τὸ δεινὸν, καὶ ὅπερ ἦν ἴσως καταναρκῆσαί τινας, καὶ μόνον ήξειν προσδοκηθέν, τοῦτο δείματος μὲν ἀπαλλάττει παν τις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως ἀναπείθει τους μαθητάς. Καὶ γοῦν εἰσκεκλημένοι ποτὲ πρὸς τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀνόσιον βουλευτήριον, καὶ πληγαῖς τὸ σῶμα κατηκισμένοι διὰ Χριστὸν, ἐξῄεσαν ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου χαίροντες, κατὰ τὸ γεγραμμένον, Στι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἀτιμασθῆναι. Καὶ μὴν καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τληπαθεῖν ἐπὶ τούτῳ διακελεύονται σφόδρα, καταστυγνάζειν δὲ μηδαμῶς, κἂν εἴπερ ὅλως τῶν ἁνιαρῶν τι προσίο: διὰ Χριστόν. «Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω, φησίν, ὡς φονεύς, ἢ κλέπτης, ἢ κακοποιός· εἰ δὲ ὡς Χριστια νός, μὴ αἰσχυνέσθω, δοξαζέτω δὲ τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ ενόματι τούτῳ. ο Ηδιστον οὖν ἄρα τὸ πάσχειν διὰ Χριστὸν, καὶ γλυκὺς ὁ κίνδυνος, ὅταν ἔχῃ τῆς ἐφόδου τὴν πρόφασιν ἐξ ἀγάπης τῆς εἰς Θεόν. Αθρες δὲ ὅπως κἂν τούτῳ δὴ πάλιν ἀναδεικνὺς ἑαυτὸν ἐν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, μὴ εἰδέναι φησὶ τοὺς Ἰου δαίους, ἤτοι τοὺς διώξειν μέλλοντας, τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν τὸ Χριστοῦ πρεσβεύοντες ὄνομα, μήτε τὸν Πα τέρα, μήτε τὸν Υἱόν. Μ:σοπάτωρ γὰρ ὁμολογουμένως ὁ χρῆναι δεῖν ἀτιμάζειν οἰόμενος τὸν Υἱόν, οὐχ ὡς εἰς ἑτέραν δὲ δηλονότι πλημμελήσας φύσιν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸ τὸ τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ἐμπαροινῶν ἀξίωμα. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἤλω τις ἐξυβρίζων εἰς τὴν Τϊόν, εἰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐδυσωπήθη φύσιν· ἔγνωκὼς δὲ ὅλως τί κατ' ἐνέργειάν ἐστιν ὁ Πατήρ, πως ἠγνόησεν ὅτι γεγέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ; Εἶτα τίς οὐχ ὑβρίσει τὸ φυτὸν, τὴν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κακύνων καρπόν; 'Αγνοίας οὖν ἄρα τῆς εἰς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἀπόδειξις οὐκ ἀμφίλογος ἡ εἰς τὸν Υἱὸν ἁμαρτία. Ἐπειδὴ δ' οὐκ ἔφη νυνί, «Ότι οὐκ οἴδασιν τὸν Πατέ ρα μου, ἀλλὰ ι τὸν πέμψαντά με, ο δοκῶ τι τοιοῦτον mpie grassaturi erant pralextum fore asserit, τῶν ἁγίων ἀποστόλων διισχυρίζεται πρόφασιν, ἢ τὸ quam suum duntaxat nomen. Crimini enim illud Dei cultoribus ac vitio datur, et causa est cur ab iis impugnentur qui non norunt ipsum. Cum antem manifestum sit omnibus neminem quidquam sine mercede passurum propter Deum (illustris enim proposita nobis est corona), ad animi virLutem rursus hortatur, ac malorum tolerantes ellicit, retributionis spe eorum quæ exspectantur iuprobitatem depellens, Lucrum igitur ostendit esse, et optandum quoque ipsum periculum, et quod vel sola exspectatione terribile quibusdam erat, huc omni metu quidem liberat, illudque amplecti hortatur suos discipulos. Unde cum in Judæorum impium concilium olim introducti fuissent, et plagis ac verberibus afecti propter Christum, ex. ierunt e conspectu concilii gaudentes, ut scriptum est, quoniam digui habiti essent pro nomine Domini contumeliam pati '. Quin et nobis idcirco patienter agere jubent, nec mœrore confici, licet triste quiddam occurrat propter Christum. • Nemo enim vestrum patiatur, inquit, ut homicida, aut fur, aut maleficus; si autem ut Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto nomine '.. Suavissimum igitur est pati propter Christum, et dulce periculum, cum ejus inferendi causa est erga Deum dilectio. Vide autem quo paeto etiam hic rursus ostendens seipsum unum esse cum suo Patre, Judæos vel quicunque persecuturi sunt Christi nominis præcones, nec Patrem, Filium cognoscere dicat. Patris enim osor est procul dubio quicunque Filium inhonorandum statuit, non quasi in aliam peccans naturam, sed in ipsam naturalis deitatis dignitatem contumeliosus insurgens. Nec enim quisquam injuria Filium afficere arguetur, si Patris naturam revereatur: qui autem novit quidnam actu sit Pater, quomodo ex seipso genuisse ignoraverit? At quis plantain non violabit, qui productum ex ea fructum violaverit? Are gumentum igitur manifestum est eum ignorare Patrem qui peccat in Filium. Cum autem non dixerit hic Quia nesciunt» Patrem meum, sed ‹ eum qui misit me, a tale quid subinnuere velle ipsum arbitror: scopus ei erat, ut videtur, clare ostendere eos qui discipulos suos persequi statue. αὐτὸν ὑπαινίττεσθαι θέλειν· Σκοπός, ὡς ἔοικεν αὐτῷ nec rent, duplicem quodammodo hinc suis capitibus culpam arcessere. Propemodum enim 904 ignorare Patrem meum deprehendentur, neque solum impietatis jure convincentur, sed et ipsamı Dei ac Patris sapientiam incusare demum compericntur. Si enim proprium Filium ad erigendos lapsos, ad restituendos contritos et vitam hominibus dandam iniserit, illi vero opponant se, resistendo impie iis qui tot bonorum auctorem prædicare volunt, quomodo nou clare convincentur etiam adversari ci qui me misit? Nam mittendi verbo totum nobis incarnationis mysterium significat. Qui autem eum * Act. v, 41. *1 Petr. v, 15. τοὺς τὸ διώκειν ἐπιτηδεύοντας τοὺς ἀνακειμένους αὐτῷ, διπλοῦν ὥσπερ ἐντεῦθεν τὸ παρανόμημα ταῖς ἑαυτῶν ἐπαρτῶντας κεφαλαῖς ἀπελέγξαι σαφῶς. Μό νον γὰρ οὐχὶ ἀγνοοῦντες ἀλώσονται τὸν ἐξ οὗπερ εἰμ:, οὐδὲ μόνην τὴν ἐπ' ἀθεότητι ψῆφον ἀποκομιοῦνται δικαίως, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐτῇ λοιπὸν ἐπιτιμῶντες εὐρε θήσονται τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εἰ γὰρ έπεμψε μὲν τὸν ἴδιον Υἱὸν ἐγεροῦντα τὸ ὡλισθηκός, ἀνακαινοῦντα τὸ συντετριμμένον, κατορθώσοντά τε τοῖς ἐν κόσμῳ τὴν ζωὴν, ἀντεξάγουσι μὲν ἐκεῖνοι, καὶ ἀντιπράττουσι δυσσεβῶς τοῖς διακηρύττειν ἐθέ λουσι τὸν τούτου κατορθωτὴν, πῶς οἱ λίαν ἐνεργῶς

οἰκεῖον ὄνομα μόνον. Έγκλημα γὰρ τοῦτο τοῖς σεβομένοις Θεὸν, καὶ τοῦ πολεμεῖσθαι πρόφασις παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτόν. Προδήλου δὲ ὄντως ἅπασιν, ὡς οὐκ ἄν τις ἀμισθί πάθοι τι διὰ Θεὸν (λαμπρὸς γὰρ ἐπὶ τούτοις προκείσεται στέφανος), επιτρέπει πάλιν εἰς εὐτολμίαν, καὶ καρτερικὸν ἐργάζεται φρόνημα, τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, τὴν ἐκ τῶν ἔσεσθαι προςδοκωμένων μοχθηρίαν ἀποκρουόμενος. Κέρδος οὖν ἔδειξε, καὶ τέλος εὐχῆς καὶ αὐτὸ τὸ δεινὸν, καὶ ὅπερ ἦν ἴσως καταναρκῆσαί τινας, καὶ μόνον ήξειν προσδοκηθέν, τοῦτο δείματος μὲν ἀπαλλάττει παν τις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως ἀναπείθει τους μαθητάς. Καὶ γοῦν εἰσκεκλημένοι ποτὲ πρὸς τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀνόσιον βουλευτήριον, καὶ πληγαῖς τὸ σῶμα κατηκισμένοι διὰ Χριστὸν, ἐξῄεσαν ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου χαίροντες, κατὰ τὸ γεγραμμένον, Στι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἀτιμασθῆναι. Καὶ μὴν καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τληπαθεῖν ἐπὶ τούτῳ διακελεύονται σφόδρα, καταστυγνάζειν δὲ μηδαμῶς, κἂν εἴπερ ὅλως τῶν ἁνιαρῶν τι προσίο: διὰ Χριστόν. «Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω, φησίν, ὡς φονεύς, ἢ κλέπτης, ἢ κακοποιός· εἰ δὲ ὡς Χριστια νός, μὴ αἰσχυνέσθω, δοξαζέτω δὲ τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ ενόματι τούτῳ. ο Ηδιστον οὖν ἄρα τὸ πάσχειν διὰ Χριστὸν, καὶ γλυκὺς ὁ κίνδυνος, ὅταν ἔχῃ τῆς ἐφόδου τὴν πρόφασιν ἐξ ἀγάπης τῆς εἰς Θεόν. Αθρες δὲ ὅπως κἂν τούτῳ δὴ πάλιν ἀναδεικνὺς ἑαυτὸν ἐν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, μὴ εἰδέναι φησὶ τοὺς Ἰου δαίους, ἤτοι τοὺς διώξειν μέλλοντας, τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν τὸ Χριστοῦ πρεσβεύοντες ὄνομα, μήτε τὸν Πα τέρα, μήτε τὸν Υἱόν. Μ:σοπάτωρ γὰρ ὁμολογουμένως ὁ χρῆναι δεῖν ἀτιμάζειν οἰόμενος τὸν Υἱόν, οὐχ ὡς εἰς ἑτέραν δὲ δηλονότι πλημμελήσας φύσιν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸ τὸ τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ἐμπαροινῶν ἀξίωμα. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἤλω τις ἐξυβρίζων εἰς τὴν Τϊόν, εἰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐδυσωπήθη φύσιν· ἔγνωκὼς δὲ ὅλως τί κατ' ἐνέργειάν ἐστιν ὁ Πατήρ, πως ἠγνόησεν ὅτι γεγέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ; Εἶτα τίς οὐχ ὑβρίσει τὸ φυτὸν, τὴν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κακύνων καρπόν; 'Αγνοίας οὖν ἄρα τῆς εἰς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἀπόδειξις οὐκ ἀμφίλογος ἡ εἰς τὸν Υἱὸν ἁμαρτία. Ἐπειδὴ δ' οὐκ ἔφη νυνί, «Ότι οὐκ οἴδασιν τὸν Πατέ ρα μου, ἀλλὰ ι τὸν πέμψαντά με, ο δοκῶ τι τοιοῦτον mpie grassaturi erant pralextum fore asserit, τῶν ἁγίων ἀποστόλων διισχυρίζεται πρόφασιν, ἢ τὸ quam suum duntaxat nomen. Crimini enim illud Dei cultoribus ac vitio datur, et causa est cur ab iis impugnentur qui non norunt ipsum. Cum antem manifestum sit omnibus neminem quidquam sine mercede passurum propter Deum (illustris enim proposita nobis est corona), ad animi virLutem rursus hortatur, ac malorum tolerantes ellicit, retributionis spe eorum quæ exspectantur iuprobitatem depellens, Lucrum igitur ostendit esse, et optandum quoque ipsum periculum, et quod vel sola exspectatione terribile quibusdam erat, huc omni metu quidem liberat, illudque amplecti hortatur suos discipulos. Unde cum in Judæorum impium concilium olim introducti fuissent, et plagis ac verberibus afecti propter Christum, ex. ierunt e conspectu concilii gaudentes, ut scriptum est, quoniam digui habiti essent pro nomine Domini contumeliam pati '. Quin et nobis idcirco patienter agere jubent, nec mœrore confici, licet triste quiddam occurrat propter Christum. • Nemo enim vestrum patiatur, inquit, ut homicida, aut fur, aut maleficus; si autem ut Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto nomine '.. Suavissimum igitur est pati propter Christum, et dulce periculum, cum ejus inferendi causa est erga Deum dilectio. Vide autem quo paeto etiam hic rursus ostendens seipsum unum esse cum suo Patre, Judæos vel quicunque persecuturi sunt Christi nominis præcones, nec Patrem, Filium cognoscere dicat. Patris enim osor est procul dubio quicunque Filium inhonorandum statuit, non quasi in aliam peccans naturam, sed in ipsam naturalis deitatis dignitatem contumeliosus insurgens. Nec enim quisquam injuria Filium afficere arguetur, si Patris naturam revereatur: qui autem novit quidnam actu sit Pater, quomodo ex seipso genuisse ignoraverit? At quis plantain non violabit, qui productum ex ea fructum violaverit? Are gumentum igitur manifestum est eum ignorare Patrem qui peccat in Filium. Cum autem non dixerit hic Quia nesciunt» Patrem meum, sed ‹ eum qui misit me, a tale quid subinnuere velle ipsum arbitror: scopus ei erat, ut videtur, clare ostendere eos qui discipulos suos persequi statue. αὐτὸν ὑπαινίττεσθαι θέλειν· Σκοπός, ὡς ἔοικεν αὐτῷ nec rent, duplicem quodammodo hinc suis capitibus culpam arcessere. Propemodum enim 904 ignorare Patrem meum deprehendentur, neque solum impietatis jure convincentur, sed et ipsamı Dei ac Patris sapientiam incusare demum compericntur. Si enim proprium Filium ad erigendos lapsos, ad restituendos contritos et vitam hominibus dandam iniserit, illi vero opponant se, resistendo impie iis qui tot bonorum auctorem prædicare volunt, quomodo nou clare convincentur etiam adversari ci qui me misit? Nam mittendi verbo totum nobis incarnationis mysterium significat. Qui autem eum * Act. v, 41. *1 Petr. v, 15. τοὺς τὸ διώκειν ἐπιτηδεύοντας τοὺς ἀνακειμένους αὐτῷ, διπλοῦν ὥσπερ ἐντεῦθεν τὸ παρανόμημα ταῖς ἑαυτῶν ἐπαρτῶντας κεφαλαῖς ἀπελέγξαι σαφῶς. Μό νον γὰρ οὐχὶ ἀγνοοῦντες ἀλώσονται τὸν ἐξ οὗπερ εἰμ:, οὐδὲ μόνην τὴν ἐπ' ἀθεότητι ψῆφον ἀποκομιοῦνται δικαίως, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐτῇ λοιπὸν ἐπιτιμῶντες εὐρε θήσονται τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εἰ γὰρ έπεμψε μὲν τὸν ἴδιον Υἱὸν ἐγεροῦντα τὸ ὡλισθηκός, ἀνακαινοῦντα τὸ συντετριμμένον, κατορθώσοντά τε τοῖς ἐν κόσμῳ τὴν ζωὴν, ἀντεξάγουσι μὲν ἐκεῖνοι, καὶ ἀντιπράττουσι δυσσεβῶς τοῖς διακηρύττειν ἐθέ λουσι τὸν τούτου κατορθωτὴν, πῶς οἱ λίαν ἐνεργῶς

οἰκεῖον ὄνομα μόνον. Έγκλημα γὰρ τοῦτο τοῖς σεβομένοις Θεὸν, καὶ τοῦ πολεμεῖσθαι πρόφασις παρὰ τῶν οὐκ εἰδότων αὐτόν. Προδήλου δὲ ὄντως ἅπασιν, ὡς οὐκ ἄν τις ἀμισθί πάθοι τι διὰ Θεὸν (λαμπρὸς γὰρ ἐπὶ τούτοις προκείσεται στέφανος), επιτρέπει πάλιν εἰς εὐτολμίαν, καὶ καρτερικὸν ἐργάζεται φρόνημα, τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, τὴν ἐκ τῶν ἔσεσθαι προςδοκωμένων μοχθηρίαν ἀποκρουόμενος. Κέρδος οὖν ἔδειξε, καὶ τέλος εὐχῆς καὶ αὐτὸ τὸ δεινὸν, καὶ ὅπερ ἦν ἴσως καταναρκῆσαί τινας, καὶ μόνον ήξειν προσδοκηθέν, τοῦτο δείματος μὲν ἀπαλλάττει παν τις, προσίεσθαί τε καὶ λίαν ἀσμένως ἀναπείθει τους μαθητάς. Καὶ γοῦν εἰσκεκλημένοι ποτὲ πρὸς τὸ τῶν Ἰουδαίων ἀνόσιον βουλευτήριον, καὶ πληγαῖς τὸ σῶμα κατηκισμένοι διὰ Χριστὸν, ἐξῄεσαν ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου χαίροντες, κατὰ τὸ γεγραμμένον, Στι κατηξιώθησαν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἀτιμασθῆναι. Καὶ μὴν καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τληπαθεῖν ἐπὶ τούτῳ διακελεύονται σφόδρα, καταστυγνάζειν δὲ μηδαμῶς, κἂν εἴπερ ὅλως τῶν ἁνιαρῶν τι προσίο: διὰ Χριστόν. «Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω, φησίν, ὡς φονεύς, ἢ κλέπτης, ἢ κακοποιός· εἰ δὲ ὡς Χριστια νός, μὴ αἰσχυνέσθω, δοξαζέτω δὲ τὸν Θεὸν ἐπὶ τῷ ενόματι τούτῳ. ο Ηδιστον οὖν ἄρα τὸ πάσχειν διὰ Χριστὸν, καὶ γλυκὺς ὁ κίνδυνος, ὅταν ἔχῃ τῆς ἐφόδου τὴν πρόφασιν ἐξ ἀγάπης τῆς εἰς Θεόν. Αθρες δὲ ὅπως κἂν τούτῳ δὴ πάλιν ἀναδεικνὺς ἑαυτὸν ἐν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, μὴ εἰδέναι φησὶ τοὺς Ἰου δαίους, ἤτοι τοὺς διώξειν μέλλοντας, τοὺς οἵπερ ἂν εἶεν τὸ Χριστοῦ πρεσβεύοντες ὄνομα, μήτε τὸν Πα τέρα, μήτε τὸν Υἱόν. Μ:σοπάτωρ γὰρ ὁμολογουμένως ὁ χρῆναι δεῖν ἀτιμάζειν οἰόμενος τὸν Υἱόν, οὐχ ὡς εἰς ἑτέραν δὲ δηλονότι πλημμελήσας φύσιν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸ τὸ τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ἐμπαροινῶν ἀξίωμα. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἤλω τις ἐξυβρίζων εἰς τὴν Τϊόν, εἰ τὴν τοῦ Πατρὸς ἐδυσωπήθη φύσιν· ἔγνωκὼς δὲ ὅλως τί κατ' ἐνέργειάν ἐστιν ὁ Πατήρ, πως ἠγνόησεν ὅτι γεγέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ; Εἶτα τίς οὐχ ὑβρίσει τὸ φυτὸν, τὴν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα κακύνων καρπόν; 'Αγνοίας οὖν ἄρα τῆς εἰς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἀπόδειξις οὐκ ἀμφίλογος ἡ εἰς τὸν Υἱὸν ἁμαρτία. Ἐπειδὴ δ' οὐκ ἔφη νυνί, «Ότι οὐκ οἴδασιν τὸν Πατέ ρα μου, ἀλλὰ ι τὸν πέμψαντά με, ο δοκῶ τι τοιοῦτον mpie grassaturi erant pralextum fore asserit, τῶν ἁγίων ἀποστόλων διισχυρίζεται πρόφασιν, ἢ τὸ quam suum duntaxat nomen. Crimini enim illud Dei cultoribus ac vitio datur, et causa est cur ab iis impugnentur qui non norunt ipsum. Cum antem manifestum sit omnibus neminem quidquam sine mercede passurum propter Deum (illustris enim proposita nobis est corona), ad animi virLutem rursus hortatur, ac malorum tolerantes ellicit, retributionis spe eorum quæ exspectantur iuprobitatem depellens, Lucrum igitur ostendit esse, et optandum quoque ipsum periculum, et quod vel sola exspectatione terribile quibusdam erat, huc omni metu quidem liberat, illudque amplecti hortatur suos discipulos. Unde cum in Judæorum impium concilium olim introducti fuissent, et plagis ac verberibus afecti propter Christum, ex. ierunt e conspectu concilii gaudentes, ut scriptum est, quoniam digui habiti essent pro nomine Domini contumeliam pati '. Quin et nobis idcirco patienter agere jubent, nec mœrore confici, licet triste quiddam occurrat propter Christum. • Nemo enim vestrum patiatur, inquit, ut homicida, aut fur, aut maleficus; si autem ut Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum in isto nomine '.. Suavissimum igitur est pati propter Christum, et dulce periculum, cum ejus inferendi causa est erga Deum dilectio. Vide autem quo paeto etiam hic rursus ostendens seipsum unum esse cum suo Patre, Judæos vel quicunque persecuturi sunt Christi nominis præcones, nec Patrem, Filium cognoscere dicat. Patris enim osor est procul dubio quicunque Filium inhonorandum statuit, non quasi in aliam peccans naturam, sed in ipsam naturalis deitatis dignitatem contumeliosus insurgens. Nec enim quisquam injuria Filium afficere arguetur, si Patris naturam revereatur: qui autem novit quidnam actu sit Pater, quomodo ex seipso genuisse ignoraverit? At quis plantain non violabit, qui productum ex ea fructum violaverit? Are gumentum igitur manifestum est eum ignorare Patrem qui peccat in Filium. Cum autem non dixerit hic Quia nesciunt» Patrem meum, sed ‹ eum qui misit me, a tale quid subinnuere velle ipsum arbitror: scopus ei erat, ut videtur, clare ostendere eos qui discipulos suos persequi statue. αὐτὸν ὑπαινίττεσθαι θέλειν· Σκοπός, ὡς ἔοικεν αὐτῷ nec rent, duplicem quodammodo hinc suis capitibus culpam arcessere. Propemodum enim 904 ignorare Patrem meum deprehendentur, neque solum impietatis jure convincentur, sed et ipsamı Dei ac Patris sapientiam incusare demum compericntur. Si enim proprium Filium ad erigendos lapsos, ad restituendos contritos et vitam hominibus dandam iniserit, illi vero opponant se, resistendo impie iis qui tot bonorum auctorem prædicare volunt, quomodo nou clare convincentur etiam adversari ci qui me misit? Nam mittendi verbo totum nobis incarnationis mysterium significat. Qui autem eum * Act. v, 41. *1 Petr. v, 15. τοὺς τὸ διώκειν ἐπιτηδεύοντας τοὺς ἀνακειμένους αὐτῷ, διπλοῦν ὥσπερ ἐντεῦθεν τὸ παρανόμημα ταῖς ἑαυτῶν ἐπαρτῶντας κεφαλαῖς ἀπελέγξαι σαφῶς. Μό νον γὰρ οὐχὶ ἀγνοοῦντες ἀλώσονται τὸν ἐξ οὗπερ εἰμ:, οὐδὲ μόνην τὴν ἐπ' ἀθεότητι ψῆφον ἀποκομιοῦνται δικαίως, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὐτῇ λοιπὸν ἐπιτιμῶντες εὐρε θήσονται τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εἰ γὰρ έπεμψε μὲν τὸν ἴδιον Υἱὸν ἐγεροῦντα τὸ ὡλισθηκός, ἀνακαινοῦντα τὸ συντετριμμένον, κατορθώσοντά τε τοῖς ἐν κόσμῳ τὴν ζωὴν, ἀντεξάγουσι μὲν ἐκεῖνοι, καὶ ἀντιπράττουσι δυσσεβῶς τοῖς διακηρύττειν ἐθέ λουσι τὸν τούτου κατορθωτὴν, πῶς οἱ λίαν ἐνεργῶς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Αγνοηκότες ἁλώσονται καὶ αὐτῷ μαχόμενοι τῷ πέμ- ignorat qui misit, simul etiam Deum ignorat, et ψαντί με; Διὰ γὰρ τοῦ πέμπεσθαι λέγειν, ὅλην ἡμῖν missionis contemnit mysterium. τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας εἰσκομίζει τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ ἠγνοηκὼς τὴν πέμψαντα, καὶ Θεὸν ἡγνόησεν ἐν ταυτῷ, καὶ τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀτιμάζει μυστήριον. Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Διχῆ νοητέον τὸ ἐκ τῶν προκειμένων υποδηλούμε νον. Εἰ γὰρ οἷοιτό τις τυχὸν πρὸς Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους τὸν ἐπὶ τούτῳ γενέσθαι λόγον, ἐκεῖνό φα μεν, ὡς εἰ μὴ ἐγεγόνει πρὸς ἅπαντας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐαγγελικόν, παραδεικνύον ἑκάστῳ τῆς σωτηρίας τὴν ὁδὸν, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης έργα καταλευκαί νον, ἦν ἂν ἴσως ἑκάστῳ λόγος οὐκ ἀσθενὴς εἰς παρο αίτησιν τῶν οὐ σφόδρα φιλεργούντων εἰς ἀρετὴν, ἡ τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ παντελής ἀμαθία· ταύτῃ του συγγνώμης ἀξιοῦσθαι παρακαλεῖν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς ἅπαντας ὁ τῆς εἰσηγήσεως λόγος πεποίηται, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ὁ τῆς παραιτήσεως λόγος, ἢ ποίοις ἂν χρήσαιτό τις πρὸς τὸν κρίνοντα λόγοις, ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις μετὰ τὴν γνῶσιν κατηγορούμενος; Εἰ δὲ περὶ μόνων λέγοι τουτὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ Κύριος, ἅτε δὴ καὶ πολλάκις ἀκροαταμένων διδάσκοντος, καὶ οὐ ἂν ἡγνοηκότων τῶν ὅσα διεκελεύσατο φρονεῖν τε καὶ δραν, ἐκδέξῃ τοιῶσδε· Τῆς μὲν ὑμετέρας οὐκ ἀνέξονκαι διδα καλίας, φησὶν, ἐποίσουσι δὲ πειρασμούς, καὶ διωγμούς, καὶ πᾶν εἶδος ὑμῖν ἐννοήσουσι θορύβων, καὶ εἰς μῖσος ἄδικον ἐκ πικρίας ἀνακαυθήσονται, πλημμέλημα μὲν οὐδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, ἐγκαλοῦντες δε μόνην ἀγάπην τὴν εἰς ἐμέ. Κατασοφιζόμενοι δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ἀπονοίας τὴν ὠμότητα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἡδυπαθείας αἴσχος αποτριβόμενοι, Μωσέα δη πάντως προβαλοῦνται καὶ τὰ Μωσέως, συνασπίζειν δὲ ὥσπερ τοῖς πατρῴοις ὑποκρινοῦνται νόμοις· ἀλλ' εἰ μὲν μὴ ἐλθὼν τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς οὐ παρο ἔδειξα τὰ βελτίονα, εἰ μὴ διὰ πολλῶν πεπληροφόρηκα λόγων, ὡς εἴη μὲν ἤδη καιρὸς τὰ ἐν τύπῳ παρελάσαι λοιπὸν, καὶ ὅτι σχημάτων μὲν ἅλις καὶ σκιᾶς, ὥρα δὲ αὐ τὴν ἀναλάμψαι τὴν ἀλήθειαν· εἰ μὴ τοῦτο καὶ ἐξ αὐτοῦ δέδειχα νόμου, σαφέστατα λέγων· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν· ο εἰ μὴ ταῖς τῶν προφητῶν μαρτυρίαις συνῳδὸν ἔδειξα τὸν ἐμαυτοῦ λόγον, καὶ τῆς ἐμῆς παρουσίας τὴν δύναμιν προῤῥηθεῖσάν τε ἤδη καὶ κεκηρυγμένην· ἔσχον ἂν ἀφορμὶς εὐλόγους τῆς κατ' ἐμοῦ καὶ ὑμῶν ἀπονοίας. Ἐπειδὴ δὲ παραλέλειπται μὲν οὐδὲν, εἴρηται δὲ ἄταν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν ἀναγκαῖον, εἰκαῖος, ὃς αὐτοῖς εἰς πρόφασιν ἐπινοηθήσεται λόγος τῆς οὕτω γυμνῆς ἁμαρτίας. Ταύτην οἶμαι δεῖν τοῖς τοῦ Σωτ τῆρος λόγοις ἐφαρμόσαι νυνὶ τὴν διάνοιαν. Ασύγο γνωστα δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦσιν ἐπιδεικνὺς τὰ ἐγκλήματα, καὶ κολασθήσεσθαί ποτε τοὺς τὰ τοι αῦτα τολμῶντας εἰπὼν, παραιρείται τῆς λύπης τὸ πλέον καὶ ὑποκλέπτει σοφῶς, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἀνιάσειν οὐ μετρίως αὐτούς. Φορητόν γὰρ ἔσθ' ὅτε τοῖς ἀκουμένοις τὴν πλεονεξίαν ἐργάζεται, τὸ ἀραρότως XV. 22. Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Dupliciter hic locus intelligendus est. Si quis enim forsan existimet ad Græcos et Judæos hæc verba pertinere, dicimus quod nisi ad omnes omnino homines divina et coelestis prædicatio, evangelica nimirum, facta esset, ostendens unicuique viam salutis, et justitie opera explicans, esset forsan virtutis contemptoribus excusationis ratio non infirma, quod penitus ignorent quid Deo placeat, ileoque veniam petere possint. Cum autem doctrinæ sermo ad omnes pertineat, quænam demum erft excusandi ratio, aut quibus verbis apud Judicem utemur, turpissimorum criminum post cognitionem postulati? Quod si de Judæis tantum hoc dicat Dominus, utpote qui saepe docentem ipsum audierant, nihilque ignorabant eorum quæ sentire aut facere jusserat, in hunc modum accipies: Vestram doctrinam non ferent, inquit, sed tentationes et persecutiones excitabunt, et nullum non lapidem in vos movebunt, et iniquo in vos ardebunt odio, nihil aliud crimini vobis dantes, nisi quod me diligatis. Sed furiosissimam suam crudelitatem fuco verborum tegentes, et libidinis suæ probrum diluentes, Mosen utique et Mosaica mandata proferent, ac patriis legibus quodammodo se patrocinari simulabunt. Verum nisi ad eos profectus Mosaico mandato meliora docuisset, nisi multis 905 rationibus demonsirasseni tempus esse demum ut figuræ transeant, earumque satis fuisse hactenus et umbræ: tempus autem esse ut ipsa veritus eluceat; nisi hoc etiam ex ipsa lege demonstrassem, apertissime dicens • Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit '; › nisi prophetaruin testimoniis consentaneam doctrinam meam ostendissem, meique adventus vim prædictam esse ac prænuntiatam: haberent sane causam tam in me quam in vos insurgendi. Cum autem nibil prætermissum sit, sed quæcunque necessaria erant exposita fuerint, vana est quamcunque demum allaturi sunt tam aperti criminis excusatio. Hunc ergo Servatoris verbis sensum accominiodandum arbitror. Ostendendo vero nullam fore veniam sceleribus in ipsum admissis, et quicunque talia ausi fuerint aliquando punitum iri, maximam doloris partem amovet ac sapienter subducit quod non mediocrem eis angorem allaturum videbatur. Injuriam quippe æquius ferunt, qui ejus auctores pœnas ob eam daturos sibi persuadent. Quod cum ipsi quoque notum esset universi Domino: ‹ Mihi, inquit, vindicta: ego retribuam, dicit Dominus ' • Joan. v, 46. ** Rom. xtt, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Αγνοηκότες ἁλώσονται καὶ αὐτῷ μαχόμενοι τῷ πέμ- ignorat qui misit, simul etiam Deum ignorat, et ψαντί με; Διὰ γὰρ τοῦ πέμπεσθαι λέγειν, ὅλην ἡμῖν missionis contemnit mysterium. τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας εἰσκομίζει τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ ἠγνοηκὼς τὴν πέμψαντα, καὶ Θεὸν ἡγνόησεν ἐν ταυτῷ, καὶ τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀτιμάζει μυστήριον. Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Διχῆ νοητέον τὸ ἐκ τῶν προκειμένων υποδηλούμε νον. Εἰ γὰρ οἷοιτό τις τυχὸν πρὸς Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους τὸν ἐπὶ τούτῳ γενέσθαι λόγον, ἐκεῖνό φα μεν, ὡς εἰ μὴ ἐγεγόνει πρὸς ἅπαντας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐαγγελικόν, παραδεικνύον ἑκάστῳ τῆς σωτηρίας τὴν ὁδὸν, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης έργα καταλευκαί νον, ἦν ἂν ἴσως ἑκάστῳ λόγος οὐκ ἀσθενὴς εἰς παρο αίτησιν τῶν οὐ σφόδρα φιλεργούντων εἰς ἀρετὴν, ἡ τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ παντελής ἀμαθία· ταύτῃ του συγγνώμης ἀξιοῦσθαι παρακαλεῖν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς ἅπαντας ὁ τῆς εἰσηγήσεως λόγος πεποίηται, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ὁ τῆς παραιτήσεως λόγος, ἢ ποίοις ἂν χρήσαιτό τις πρὸς τὸν κρίνοντα λόγοις, ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις μετὰ τὴν γνῶσιν κατηγορούμενος; Εἰ δὲ περὶ μόνων λέγοι τουτὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ Κύριος, ἅτε δὴ καὶ πολλάκις ἀκροαταμένων διδάσκοντος, καὶ οὐ ἂν ἡγνοηκότων τῶν ὅσα διεκελεύσατο φρονεῖν τε καὶ δραν, ἐκδέξῃ τοιῶσδε· Τῆς μὲν ὑμετέρας οὐκ ἀνέξονκαι διδα καλίας, φησὶν, ἐποίσουσι δὲ πειρασμούς, καὶ διωγμούς, καὶ πᾶν εἶδος ὑμῖν ἐννοήσουσι θορύβων, καὶ εἰς μῖσος ἄδικον ἐκ πικρίας ἀνακαυθήσονται, πλημμέλημα μὲν οὐδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, ἐγκαλοῦντες δε μόνην ἀγάπην τὴν εἰς ἐμέ. Κατασοφιζόμενοι δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ἀπονοίας τὴν ὠμότητα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἡδυπαθείας αἴσχος αποτριβόμενοι, Μωσέα δη πάντως προβαλοῦνται καὶ τὰ Μωσέως, συνασπίζειν δὲ ὥσπερ τοῖς πατρῴοις ὑποκρινοῦνται νόμοις· ἀλλ' εἰ μὲν μὴ ἐλθὼν τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς οὐ παρο ἔδειξα τὰ βελτίονα, εἰ μὴ διὰ πολλῶν πεπληροφόρηκα λόγων, ὡς εἴη μὲν ἤδη καιρὸς τὰ ἐν τύπῳ παρελάσαι λοιπὸν, καὶ ὅτι σχημάτων μὲν ἅλις καὶ σκιᾶς, ὥρα δὲ αὐ τὴν ἀναλάμψαι τὴν ἀλήθειαν· εἰ μὴ τοῦτο καὶ ἐξ αὐτοῦ δέδειχα νόμου, σαφέστατα λέγων· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν· ο εἰ μὴ ταῖς τῶν προφητῶν μαρτυρίαις συνῳδὸν ἔδειξα τὸν ἐμαυτοῦ λόγον, καὶ τῆς ἐμῆς παρουσίας τὴν δύναμιν προῤῥηθεῖσάν τε ἤδη καὶ κεκηρυγμένην· ἔσχον ἂν ἀφορμὶς εὐλόγους τῆς κατ' ἐμοῦ καὶ ὑμῶν ἀπονοίας. Ἐπειδὴ δὲ παραλέλειπται μὲν οὐδὲν, εἴρηται δὲ ἄταν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν ἀναγκαῖον, εἰκαῖος, ὃς αὐτοῖς εἰς πρόφασιν ἐπινοηθήσεται λόγος τῆς οὕτω γυμνῆς ἁμαρτίας. Ταύτην οἶμαι δεῖν τοῖς τοῦ Σωτ τῆρος λόγοις ἐφαρμόσαι νυνὶ τὴν διάνοιαν. Ασύγο γνωστα δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦσιν ἐπιδεικνὺς τὰ ἐγκλήματα, καὶ κολασθήσεσθαί ποτε τοὺς τὰ τοι αῦτα τολμῶντας εἰπὼν, παραιρείται τῆς λύπης τὸ πλέον καὶ ὑποκλέπτει σοφῶς, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἀνιάσειν οὐ μετρίως αὐτούς. Φορητόν γὰρ ἔσθ' ὅτε τοῖς ἀκουμένοις τὴν πλεονεξίαν ἐργάζεται, τὸ ἀραρότως XV. 22. Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Dupliciter hic locus intelligendus est. Si quis enim forsan existimet ad Græcos et Judæos hæc verba pertinere, dicimus quod nisi ad omnes omnino homines divina et coelestis prædicatio, evangelica nimirum, facta esset, ostendens unicuique viam salutis, et justitie opera explicans, esset forsan virtutis contemptoribus excusationis ratio non infirma, quod penitus ignorent quid Deo placeat, ileoque veniam petere possint. Cum autem doctrinæ sermo ad omnes pertineat, quænam demum erft excusandi ratio, aut quibus verbis apud Judicem utemur, turpissimorum criminum post cognitionem postulati? Quod si de Judæis tantum hoc dicat Dominus, utpote qui saepe docentem ipsum audierant, nihilque ignorabant eorum quæ sentire aut facere jusserat, in hunc modum accipies: Vestram doctrinam non ferent, inquit, sed tentationes et persecutiones excitabunt, et nullum non lapidem in vos movebunt, et iniquo in vos ardebunt odio, nihil aliud crimini vobis dantes, nisi quod me diligatis. Sed furiosissimam suam crudelitatem fuco verborum tegentes, et libidinis suæ probrum diluentes, Mosen utique et Mosaica mandata proferent, ac patriis legibus quodammodo se patrocinari simulabunt. Verum nisi ad eos profectus Mosaico mandato meliora docuisset, nisi multis 905 rationibus demonsirasseni tempus esse demum ut figuræ transeant, earumque satis fuisse hactenus et umbræ: tempus autem esse ut ipsa veritus eluceat; nisi hoc etiam ex ipsa lege demonstrassem, apertissime dicens • Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit '; › nisi prophetaruin testimoniis consentaneam doctrinam meam ostendissem, meique adventus vim prædictam esse ac prænuntiatam: haberent sane causam tam in me quam in vos insurgendi. Cum autem nibil prætermissum sit, sed quæcunque necessaria erant exposita fuerint, vana est quamcunque demum allaturi sunt tam aperti criminis excusatio. Hunc ergo Servatoris verbis sensum accominiodandum arbitror. Ostendendo vero nullam fore veniam sceleribus in ipsum admissis, et quicunque talia ausi fuerint aliquando punitum iri, maximam doloris partem amovet ac sapienter subducit quod non mediocrem eis angorem allaturum videbatur. Injuriam quippe æquius ferunt, qui ejus auctores pœnas ob eam daturos sibi persuadent. Quod cum ipsi quoque notum esset universi Domino: ‹ Mihi, inquit, vindicta: ego retribuam, dicit Dominus ' • Joan. v, 46. ** Rom. xtt, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Αγνοηκότες ἁλώσονται καὶ αὐτῷ μαχόμενοι τῷ πέμ- ignorat qui misit, simul etiam Deum ignorat, et ψαντί με; Διὰ γὰρ τοῦ πέμπεσθαι λέγειν, ὅλην ἡμῖν missionis contemnit mysterium. τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας εἰσκομίζει τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ ἠγνοηκὼς τὴν πέμψαντα, καὶ Θεὸν ἡγνόησεν ἐν ταυτῷ, καὶ τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀτιμάζει μυστήριον. Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Διχῆ νοητέον τὸ ἐκ τῶν προκειμένων υποδηλούμε νον. Εἰ γὰρ οἷοιτό τις τυχὸν πρὸς Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους τὸν ἐπὶ τούτῳ γενέσθαι λόγον, ἐκεῖνό φα μεν, ὡς εἰ μὴ ἐγεγόνει πρὸς ἅπαντας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐαγγελικόν, παραδεικνύον ἑκάστῳ τῆς σωτηρίας τὴν ὁδὸν, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης έργα καταλευκαί νον, ἦν ἂν ἴσως ἑκάστῳ λόγος οὐκ ἀσθενὴς εἰς παρο αίτησιν τῶν οὐ σφόδρα φιλεργούντων εἰς ἀρετὴν, ἡ τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ παντελής ἀμαθία· ταύτῃ του συγγνώμης ἀξιοῦσθαι παρακαλεῖν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς ἅπαντας ὁ τῆς εἰσηγήσεως λόγος πεποίηται, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ὁ τῆς παραιτήσεως λόγος, ἢ ποίοις ἂν χρήσαιτό τις πρὸς τὸν κρίνοντα λόγοις, ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις μετὰ τὴν γνῶσιν κατηγορούμενος; Εἰ δὲ περὶ μόνων λέγοι τουτὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ Κύριος, ἅτε δὴ καὶ πολλάκις ἀκροαταμένων διδάσκοντος, καὶ οὐ ἂν ἡγνοηκότων τῶν ὅσα διεκελεύσατο φρονεῖν τε καὶ δραν, ἐκδέξῃ τοιῶσδε· Τῆς μὲν ὑμετέρας οὐκ ἀνέξονκαι διδα καλίας, φησὶν, ἐποίσουσι δὲ πειρασμούς, καὶ διωγμούς, καὶ πᾶν εἶδος ὑμῖν ἐννοήσουσι θορύβων, καὶ εἰς μῖσος ἄδικον ἐκ πικρίας ἀνακαυθήσονται, πλημμέλημα μὲν οὐδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, ἐγκαλοῦντες δε μόνην ἀγάπην τὴν εἰς ἐμέ. Κατασοφιζόμενοι δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ἀπονοίας τὴν ὠμότητα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἡδυπαθείας αἴσχος αποτριβόμενοι, Μωσέα δη πάντως προβαλοῦνται καὶ τὰ Μωσέως, συνασπίζειν δὲ ὥσπερ τοῖς πατρῴοις ὑποκρινοῦνται νόμοις· ἀλλ' εἰ μὲν μὴ ἐλθὼν τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς οὐ παρο ἔδειξα τὰ βελτίονα, εἰ μὴ διὰ πολλῶν πεπληροφόρηκα λόγων, ὡς εἴη μὲν ἤδη καιρὸς τὰ ἐν τύπῳ παρελάσαι λοιπὸν, καὶ ὅτι σχημάτων μὲν ἅλις καὶ σκιᾶς, ὥρα δὲ αὐ τὴν ἀναλάμψαι τὴν ἀλήθειαν· εἰ μὴ τοῦτο καὶ ἐξ αὐτοῦ δέδειχα νόμου, σαφέστατα λέγων· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν· ο εἰ μὴ ταῖς τῶν προφητῶν μαρτυρίαις συνῳδὸν ἔδειξα τὸν ἐμαυτοῦ λόγον, καὶ τῆς ἐμῆς παρουσίας τὴν δύναμιν προῤῥηθεῖσάν τε ἤδη καὶ κεκηρυγμένην· ἔσχον ἂν ἀφορμὶς εὐλόγους τῆς κατ' ἐμοῦ καὶ ὑμῶν ἀπονοίας. Ἐπειδὴ δὲ παραλέλειπται μὲν οὐδὲν, εἴρηται δὲ ἄταν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν ἀναγκαῖον, εἰκαῖος, ὃς αὐτοῖς εἰς πρόφασιν ἐπινοηθήσεται λόγος τῆς οὕτω γυμνῆς ἁμαρτίας. Ταύτην οἶμαι δεῖν τοῖς τοῦ Σωτ τῆρος λόγοις ἐφαρμόσαι νυνὶ τὴν διάνοιαν. Ασύγο γνωστα δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦσιν ἐπιδεικνὺς τὰ ἐγκλήματα, καὶ κολασθήσεσθαί ποτε τοὺς τὰ τοι αῦτα τολμῶντας εἰπὼν, παραιρείται τῆς λύπης τὸ πλέον καὶ ὑποκλέπτει σοφῶς, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἀνιάσειν οὐ μετρίως αὐτούς. Φορητόν γὰρ ἔσθ' ὅτε τοῖς ἀκουμένοις τὴν πλεονεξίαν ἐργάζεται, τὸ ἀραρότως XV. 22. Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Dupliciter hic locus intelligendus est. Si quis enim forsan existimet ad Græcos et Judæos hæc verba pertinere, dicimus quod nisi ad omnes omnino homines divina et coelestis prædicatio, evangelica nimirum, facta esset, ostendens unicuique viam salutis, et justitie opera explicans, esset forsan virtutis contemptoribus excusationis ratio non infirma, quod penitus ignorent quid Deo placeat, ileoque veniam petere possint. Cum autem doctrinæ sermo ad omnes pertineat, quænam demum erft excusandi ratio, aut quibus verbis apud Judicem utemur, turpissimorum criminum post cognitionem postulati? Quod si de Judæis tantum hoc dicat Dominus, utpote qui saepe docentem ipsum audierant, nihilque ignorabant eorum quæ sentire aut facere jusserat, in hunc modum accipies: Vestram doctrinam non ferent, inquit, sed tentationes et persecutiones excitabunt, et nullum non lapidem in vos movebunt, et iniquo in vos ardebunt odio, nihil aliud crimini vobis dantes, nisi quod me diligatis. Sed furiosissimam suam crudelitatem fuco verborum tegentes, et libidinis suæ probrum diluentes, Mosen utique et Mosaica mandata proferent, ac patriis legibus quodammodo se patrocinari simulabunt. Verum nisi ad eos profectus Mosaico mandato meliora docuisset, nisi multis 905 rationibus demonsirasseni tempus esse demum ut figuræ transeant, earumque satis fuisse hactenus et umbræ: tempus autem esse ut ipsa veritus eluceat; nisi hoc etiam ex ipsa lege demonstrassem, apertissime dicens • Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit '; › nisi prophetaruin testimoniis consentaneam doctrinam meam ostendissem, meique adventus vim prædictam esse ac prænuntiatam: haberent sane causam tam in me quam in vos insurgendi. Cum autem nibil prætermissum sit, sed quæcunque necessaria erant exposita fuerint, vana est quamcunque demum allaturi sunt tam aperti criminis excusatio. Hunc ergo Servatoris verbis sensum accominiodandum arbitror. Ostendendo vero nullam fore veniam sceleribus in ipsum admissis, et quicunque talia ausi fuerint aliquando punitum iri, maximam doloris partem amovet ac sapienter subducit quod non mediocrem eis angorem allaturum videbatur. Injuriam quippe æquius ferunt, qui ejus auctores pœnas ob eam daturos sibi persuadent. Quod cum ipsi quoque notum esset universi Domino: ‹ Mihi, inquit, vindicta: ego retribuam, dicit Dominus ' • Joan. v, 46. ** Rom. xtt, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Αγνοηκότες ἁλώσονται καὶ αὐτῷ μαχόμενοι τῷ πέμ- ignorat qui misit, simul etiam Deum ignorat, et ψαντί με; Διὰ γὰρ τοῦ πέμπεσθαι λέγειν, ὅλην ἡμῖν missionis contemnit mysterium. τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας εἰσκομίζει τὴν δήλωσιν. Ὁ δὲ ἠγνοηκὼς τὴν πέμψαντα, καὶ Θεὸν ἡγνόησεν ἐν ταυτῷ, καὶ τὸ τῆς ἀποστολῆς ἀτιμάζει μυστήριον. Εἰ μὴ ἦλθον, καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς ἁμαρτίαν οὐκ εἴχοσαν· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν. Διχῆ νοητέον τὸ ἐκ τῶν προκειμένων υποδηλούμε νον. Εἰ γὰρ οἷοιτό τις τυχὸν πρὸς Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους τὸν ἐπὶ τούτῳ γενέσθαι λόγον, ἐκεῖνό φα μεν, ὡς εἰ μὴ ἐγεγόνει πρὸς ἅπαντας τοὺς ὄντας ἐπὶ τῆς γῆς τὸ θεῖόν τε καὶ οὐράνιον κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐαγγελικόν, παραδεικνύον ἑκάστῳ τῆς σωτηρίας τὴν ὁδὸν, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης έργα καταλευκαί νον, ἦν ἂν ἴσως ἑκάστῳ λόγος οὐκ ἀσθενὴς εἰς παρο αίτησιν τῶν οὐ σφόδρα φιλεργούντων εἰς ἀρετὴν, ἡ τῶν ἀρεσκόντων Θεῷ παντελής ἀμαθία· ταύτῃ του συγγνώμης ἀξιοῦσθαι παρακαλεῖν. Ἐπειδὴ δὲ πρὸς ἅπαντας ὁ τῆς εἰσηγήσεως λόγος πεποίηται, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ὁ τῆς παραιτήσεως λόγος, ἢ ποίοις ἂν χρήσαιτό τις πρὸς τὸν κρίνοντα λόγοις, ἐπὶ τοῖς αἰσχίστοις μετὰ τὴν γνῶσιν κατηγορούμενος; Εἰ δὲ περὶ μόνων λέγοι τουτὶ τῶν Ἰουδαίων ὁ Κύριος, ἅτε δὴ καὶ πολλάκις ἀκροαταμένων διδάσκοντος, καὶ οὐ ἂν ἡγνοηκότων τῶν ὅσα διεκελεύσατο φρονεῖν τε καὶ δραν, ἐκδέξῃ τοιῶσδε· Τῆς μὲν ὑμετέρας οὐκ ἀνέξονκαι διδα καλίας, φησὶν, ἐποίσουσι δὲ πειρασμούς, καὶ διωγμούς, καὶ πᾶν εἶδος ὑμῖν ἐννοήσουσι θορύβων, καὶ εἰς μῖσος ἄδικον ἐκ πικρίας ἀνακαυθήσονται, πλημμέλημα μὲν οὐδὲν ἔχοντες εἰπεῖν, ἐγκαλοῦντες δε μόνην ἀγάπην τὴν εἰς ἐμέ. Κατασοφιζόμενοι δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ἀπονοίας τὴν ὠμότητα, καὶ τὸ ἐκ τῆς ἡδυπαθείας αἴσχος αποτριβόμενοι, Μωσέα δη πάντως προβαλοῦνται καὶ τὰ Μωσέως, συνασπίζειν δὲ ὥσπερ τοῖς πατρῴοις ὑποκρινοῦνται νόμοις· ἀλλ' εἰ μὲν μὴ ἐλθὼν τῆς διὰ Μωσέως ἐντολῆς οὐ παρο ἔδειξα τὰ βελτίονα, εἰ μὴ διὰ πολλῶν πεπληροφόρηκα λόγων, ὡς εἴη μὲν ἤδη καιρὸς τὰ ἐν τύπῳ παρελάσαι λοιπὸν, καὶ ὅτι σχημάτων μὲν ἅλις καὶ σκιᾶς, ὥρα δὲ αὐ τὴν ἀναλάμψαι τὴν ἀλήθειαν· εἰ μὴ τοῦτο καὶ ἐξ αὐτοῦ δέδειχα νόμου, σαφέστατα λέγων· «Εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν· ο εἰ μὴ ταῖς τῶν προφητῶν μαρτυρίαις συνῳδὸν ἔδειξα τὸν ἐμαυτοῦ λόγον, καὶ τῆς ἐμῆς παρουσίας τὴν δύναμιν προῤῥηθεῖσάν τε ἤδη καὶ κεκηρυγμένην· ἔσχον ἂν ἀφορμὶς εὐλόγους τῆς κατ' ἐμοῦ καὶ ὑμῶν ἀπονοίας. Ἐπειδὴ δὲ παραλέλειπται μὲν οὐδὲν, εἴρηται δὲ ἄταν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν ἀναγκαῖον, εἰκαῖος, ὃς αὐτοῖς εἰς πρόφασιν ἐπινοηθήσεται λόγος τῆς οὕτω γυμνῆς ἁμαρτίας. Ταύτην οἶμαι δεῖν τοῖς τοῦ Σωτ τῆρος λόγοις ἐφαρμόσαι νυνὶ τὴν διάνοιαν. Ασύγο γνωστα δὲ τοῖς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦσιν ἐπιδεικνὺς τὰ ἐγκλήματα, καὶ κολασθήσεσθαί ποτε τοὺς τὰ τοι αῦτα τολμῶντας εἰπὼν, παραιρείται τῆς λύπης τὸ πλέον καὶ ὑποκλέπτει σοφῶς, ὅπερ ἦν εἰκὸς ἀνιάσειν οὐ μετρίως αὐτούς. Φορητόν γὰρ ἔσθ' ὅτε τοῖς ἀκουμένοις τὴν πλεονεξίαν ἐργάζεται, τὸ ἀραρότως XV. 22. Si non venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Dupliciter hic locus intelligendus est. Si quis enim forsan existimet ad Græcos et Judæos hæc verba pertinere, dicimus quod nisi ad omnes omnino homines divina et coelestis prædicatio, evangelica nimirum, facta esset, ostendens unicuique viam salutis, et justitie opera explicans, esset forsan virtutis contemptoribus excusationis ratio non infirma, quod penitus ignorent quid Deo placeat, ileoque veniam petere possint. Cum autem doctrinæ sermo ad omnes pertineat, quænam demum erft excusandi ratio, aut quibus verbis apud Judicem utemur, turpissimorum criminum post cognitionem postulati? Quod si de Judæis tantum hoc dicat Dominus, utpote qui saepe docentem ipsum audierant, nihilque ignorabant eorum quæ sentire aut facere jusserat, in hunc modum accipies: Vestram doctrinam non ferent, inquit, sed tentationes et persecutiones excitabunt, et nullum non lapidem in vos movebunt, et iniquo in vos ardebunt odio, nihil aliud crimini vobis dantes, nisi quod me diligatis. Sed furiosissimam suam crudelitatem fuco verborum tegentes, et libidinis suæ probrum diluentes, Mosen utique et Mosaica mandata proferent, ac patriis legibus quodammodo se patrocinari simulabunt. Verum nisi ad eos profectus Mosaico mandato meliora docuisset, nisi multis 905 rationibus demonsirasseni tempus esse demum ut figuræ transeant, earumque satis fuisse hactenus et umbræ: tempus autem esse ut ipsa veritus eluceat; nisi hoc etiam ex ipsa lege demonstrassem, apertissime dicens • Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit '; › nisi prophetaruin testimoniis consentaneam doctrinam meam ostendissem, meique adventus vim prædictam esse ac prænuntiatam: haberent sane causam tam in me quam in vos insurgendi. Cum autem nibil prætermissum sit, sed quæcunque necessaria erant exposita fuerint, vana est quamcunque demum allaturi sunt tam aperti criminis excusatio. Hunc ergo Servatoris verbis sensum accominiodandum arbitror. Ostendendo vero nullam fore veniam sceleribus in ipsum admissis, et quicunque talia ausi fuerint aliquando punitum iri, maximam doloris partem amovet ac sapienter subducit quod non mediocrem eis angorem allaturum videbatur. Injuriam quippe æquius ferunt, qui ejus auctores pœnas ob eam daturos sibi persuadent. Quod cum ipsi quoque notum esset universi Domino: ‹ Mihi, inquit, vindicta: ego retribuam, dicit Dominus ' • Joan. v, 46. ** Rom. xtt, 19.

Sed et ipse beatus Paulus, a quodam principe sa- οἴεσθαι δίκας τῶν πλημμεληθέντων ἀποτίσειν τους cerdotum cæsus, acerbitatein plagarum hac ipsa ratione mitigavit. Quid enim dixit? Percutiel le Deus, paries dealbate 11.. Infirmitatis igitur humanæ remedium istud quoque est, sperare, injuriarum auctores aliquando esse puniendos. Sed humana pusillanimitate longe potior est Dominus: nam, ‹ Cum malediceretur, non maledicebat; cum pateretur, non comminabatur,» ut scriptum est 18. Cæsus autem nihil acerbe dixit, neque est minatus ci qui cædere ipsum ausus fuerat, sed mitissime et patienter admodum: Si male, inquit, locutus sum, testimonium perhibe de malo: si autem bene, quid me cædis 18?, Vere igitur a prophetis dictum est: • Quis in nubibus æquabitur Domino, et quis similis erit Domino inter filios Dei 19, τῆς πλεονεξίας έργάτας. Καὶ τοῦτο εἰδὼς καὶ αὐτὸς ὁ πάντων Δεσπότης, ο Εμοί, φησίν, ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος.» Αλλὰ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ μακάριος Παῦλος, ὑπό τινος τῶν ἀρχιερέων τυπτό μενος, τῆς ἐπὶ τῷ πάσχειν πικρίας οὐχ ἑτέραν ἔσχε παραψυχὴν, ἢ ταύτην αυτήν. Τί γὰρ ἔφη: «Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοἶχε κεκονιαμένε.. Ασθενείας οὖν ἄρα φάρμακον ἀνθρωπίνης καὶ τοῦτο, καὶ κολάζεσθαι, φημί, προσδοκῶν τοὺς ἀδικεῖν ἐλομένους. Κρείττων γε μὴν, καὶ ἐν πλείονι μέτρῳ, τῆς ἀνθρω πίνης μικροψυχίας ὁ Κύριος. • Λοιδορούμενος γαρ, οὐκ ἀντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει,» κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ραπιζόμενος δὲ, φορτικὸν εἶπεν οὐδὲν, οὔτε μὴν ἠπείλησε τῷ παῖσαι τετολμηκότι πραότατα δὲ καὶ ἀνεξικάκως κομιδή, «Εἰ κακῶς, φησὶν, ἐλά λησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;» ᾿Αληθῶς οὖν ἄρα τοῖς προφήταις ὁ λόγος, ὅτι «Τίς ἐν νεφέλαις ἐσωθήσεται τῷ Κυρίῳ, ἢ τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ;» XV, 23. Qui me odit, et Patrem meum odit. Impictatis erga Deum crimen iis manifeste tribuit qui emota ac nefaria mente Filium odio prosequentur. Quod quidem verum est. Nec enim possunt in Patrem non 906 peccare, qui contumeliosi sunt in Filium, aut eum oderunt. Quem admodum enim qui solis radios ut inutiles flocci pendunt, idem de sole ipso sentiunt: et qui floris odorem aspernantur, florem ipsum contemnunt: sic etiam de Unigenito et ejus Patre evenire putandum est. Nec enim fieri potest ut qui quod ex aliquo est vituperant, laudent id ex quo est. Idcirco dicebat Christus Judæis: «Non potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala bonos fructus facere ", › cum etiam accurato el exacto judicio discernere utrumque juberet: «Aut ſacite arborem malam, et fructum ejus malum “. › Quod enim de horum uno vere dicitur, hoc utique ad alterum pertinere necessaria nos ratio adigit ut credamus. Unius enim naturæ quomodo communia non erunt quæ ad ejus laudem spectant, aut infamiam? Et quod quis in rivum fecerit, hoc utique nonne in fontem ipsum fecerit? Idcirco ait Christus: «Qui me odit, et Patrem meum odit. Utiliter autem et ad Patris personam refert quod in se a nonnullis fuerit attentatum. His enim verbis certissimam nobis fidem facit se non alium esse, I sed eumdem cum ipso, omnimodæ identitatis ratione. Insuper vero terret auditores, ostendens odio se haberi periculosum, eumque ope destitutum iri, et in prædam facile cessurum affirmat, qui omnino adorare nolit, quippe qui in ipsam quoque Patris personam sit contumeliosus. Omnino enim una fater succensebit, ut qui una cum suo Filio injuriam patitur. Sanctos autem apostolos non mediocriter ex hujus rei ſide corroborari quis non videt! Præterea aliud quiddam, opinor, opera pretium et sapientiæ plenum Christus peragebat, ** Act. xxiii, 5. ΔΗΙ, 33. 11 | Petr. 11, 23. 13 Joan. xsue, 25. Ὁ ἐμὲ μισῶν, καὶ τὸν Πατέρα μου μισεί. Αθεότητος ἔγκλημα καθορίζει σαφῶς τῶν ἐξ ἀνοσίου γνώμης καὶ φρενὸς ἐκκεκρουσμένης μισεῖν αυτ τὸν ἑλομένων. Καὶ γάρ ἐστιν ἀληθές. Οὐ γὰρ ἀφέξον ται τῆς εἰς τὸν Πατέρα πλημμελείας, οἱ τὸν Υἱόν ατιμάζοντες, ήγουν ὅτι πρέπει μισεῖν ἔγνωκότες. Ονπερ γὰρ τρόπον τὴν τοῦ ἡλίου μαρμαρυγήν, ὡς ἐπ' οὐδενὶ τῶν ἀναγκαίων φαίνοι τε καὶ ὑπάρχοι, διασύροντες τὰς τῆς ἀχρειότητος αἰτίας, καὶ τὴν ἐπ' αὐτῇ ψῆφον, εἰς αὐτὸν ἀνατείνουσι τὸν ἐξ οὗπερ ἐστι· καὶ ὅτῳπερ ἂν κακύναι δοκῇ τὴν ἐξ ἀνθέων τυχὸν εὐωδίαν, ἐπ' ἐκεῖνο δὴ πάντως ἀνοίσει τὸ ἔγκλημα τὸν ἐξ οὗπερ ἂν τίκτοιτο· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, ἐπί γε τοῦ Μονογενοῦς, καὶ τοῦ τεχόντος αὐτὸν συμβήσεται. Οὐ γὰρ ἔστι, οὐκ ἔστι καταψέγοντάς τινας τή τινος ἐκπεφυκός, ἐπαινέσαι τὸ ἐξ οὗπερ ἐστίν. Διά τοι τοῦτο τοῖς Ἰουδαίοις ἔφη Χριστός· ο Ου δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρπούς πονηρούς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρόν, καρποὺς ἀγαθοὺς ποιεῖν· ἡ ὅτε καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ διάκρισιν ἀκριβῆ τε καὶ ἀνεπίληπτον διεκελεύετο ποιεῖσθαι· «Η ποιήσατε τὸ δέν δρον σαπρόν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν, ο υπερ γὰρ ἂν καθ᾿ ἑνὸς τῶν τοιούτων ἀληθεύοιτο τυχόν, τοῦτο δὲ πάντως διήκειν ἐπ' ἀμφοῖν ἀναγκαῖός τις, οἶμαι, παρατρέψει. Μιᾶς γὰρ φύσεως, πῶς οὐχὶ δὴ πάντως κοινὰ ἔσται τὰ ἡττώμενα, ήγουν καὶ ἑτέρως καταλαμπρύνειν εἰδότα; Καὶ ὅπερ ἂν δράσειέ τις εἰς τὸ ἔκ τινος πηγῆς, τοῦτο δὲ πάντως δεδρακώς ἂν εἴη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πηγήν. Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Χριστός, ότι ο Ὁ ἐμὲ μισῶν, καὶ τὸν Πατέρα μου μισεί.» Φέρει δὲ χρησίμως καὶ εἰς τὸ τοῦ Πατρὸς πρόσωπον, ἅπερ ἂν εἰς αὐτὸν ἐπιχειροῖτο παρά τινων. Πληροφορήσει μὲν γὰρ οὐδὲν ἧττον ἡμᾶς διὰ τούτων τῶν λόγων, ὡς οὐχ ἕτερός ἐστιν ὡς πρὸς αὐτὸν, κατά γε τὸν ἐν ταυτότητι τῇ κατὰ πᾶν νοουμένῃ λό γον. Καταπτοεῖ δὲ πρὸς τούτῳ τοὺς ἀκροωμένους, σφαλερὸν ἔτι δεικνὺς τὸ ἐπὶ τὸ μισεῖν αὐτὸν ἐλέσθαι πλημμέλημα, εὐσύλητόν τε καὶ ἀνεπικούρητον ἔσε ** Psal. lxxxviu, 7. το Matth. vi, 18. " Matth.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. είναι παντελῶς τὸν αὐτῷ μὴ προσκυνεῖν ἐπιχειροῦντα. quod rursus hic juvat exponere. Incredibili furore διισχυρίζεται, ἅτε δὴ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τοῦ Πατρὸς ἐμ- et amentia nonnulli putabant se peccando in Fiπαροινοῦντα πρόσωπον. Συναγανακτήσει γὰρ πάν lium et Servatoris sermonibus resistendo, Deo leτως, ὡς συνυβριζόμενος, τῷ ἰδίῳ γεννήματι. Ότι gis auctori gratum facere, et priores partes Moδὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εὐτολμοτάτους ετίθει καὶ saicis mandatis usque tribuendo, veros se ac sinτοῦτο παραδεχθὲν εἰς πίστιν, πῶς οὐ σφόδρα διαφα- ceros dilectionis erga Deum observatores esse. νές; Ομοῦ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον ἀναγκαῖον οἶμαι oportebat igitur vanum eorum fastum ostendere, καὶ σοφὸν ἀπετέλει Χριστός· καὶ τοῦτο πάλιν ἐρῶ· palamque universo terrarum orbi facere, quod qui Ἐξ ἀσυγκρίτου φρενοβλαβείας καὶ μανίας ὑπερφυοῦς Servatoris legibus resistunt, totam quodaminodo οντό τινες, ὅτι πλημμελοῦντες εἰς τὸν Υἱὸν καὶ τοῖς naturam 907 divinam injuria afficiunt in Filio, τοῦ Σωτῆρος ἀντιπράττοντες λόγοις, τὸν τοῦ νόμου per longam et inexcusabilem inobedientiam, quam δοτῆρα Θεὸν εὐφραίνουσι, καὶ τοῖς διὰ Μωσέως non solum in suam personam singulariter fieri asτεθεσπισμένοις τὸ χρῆναι νικᾶν ἀεὶ χαριζόμενοι, serit, sed et in eos qui pro ipso et per ipsum serγνήσιοί τινες τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ευρίσκονται φύ monem annuntiant. Dei hostis igitur et erga totam λακες. Έδει τοιγαροῦν τὸ μὲν ἐν ἐκείνοις εἰκαῖον ineſſabilem et inexplicabilem naturam contumelioἀποφαίνεσθαι φύσημα, μαθεῖν δὲ τὴν οἰκουμένην, sus est, quicunque etiam sanctis ipsis apostolis ὅτι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀντεξάγοντες νόμοις, πρὸς resistere aggreditur. Nec enim seipsos prædicant, ὁλόκληρον ὥσπερ τὴν θείαν ἔχουσι φύσιν ὑβρισμένην sed universi Deum ac Dominum, id est Christum. ἐν Υἱῷ διὰ τῆς παρακοῆς, καὶ τῆς οὕτω μακρᾶς, καὶ ἀπροφασίστου λοιπὸν ἀπειθείας, ἣν οὐ μόνον εἰς δικῶς εἰς τὸ οἰκεῖον ἐπιτελεῖσθαι προσώπον εὖ μάλα διισχυρίζεται, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ διὰ αὐτὸν πρεσβεύουσι λόγον. Θεομάχος οὖν ἄρα, καὶ ὑβριστὴς, καὶ πρὸς ὅλην ἔχων τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον φύσιν, 5 καὶ αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀντιπράττειν ἐπιχειρῶν. Κηρύττουσι γὰρ οὐχ ἑαυτοῦς, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Κύριον, τοῦτ' ἔστι Χριστόν. Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς άλλος πεποίηκεν, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ καὶ ἑωράκασι, καὶ μεμισήκασι καὶ ἐμὲ καὶ τὸν Πατέρα μου. XV, 24. Si opera non fecissem in eis quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent: nunc aulem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum. Nullam relictam esse Judæis gravissimi supplicii vitandi rationem, his quoque verbis Christus ostendit. Nihil enim quo juvari possent prætermisit, multis sermonibus habitis quibus perfacile adduci possent ad salutem, editisque miraculis quanta nemo usquamn vidit mortalium ". Quis Οὐδένα τοῖς Ἰουδαίοις περιλελείφθαι λόγον εἰς τὸ με χρῆναι κολάζεσθαι καὶ τοῖς ἀνηκέστοις περιπεσεῖν, καὶ διὰ τούτων οὐδὲν ἧττον ἀπέφηνεν ὁ Χριστός. Φαίνεται γὰρ τῶν εἰς ὠφέλειαν τελούντων ἐλλελοιπῶς οὐδὲν, λόγου μὲν αὐτοῖς παρατεθέντος G μακροῦ, δι' οὗπερ ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἰέναι πρὸς συντηρίαν, παραδειχθέντων δὲ καὶ θαυμάτων, ἃ μὴ πώς τις τῶν ἐν κόσμῳ τεθέαται. Τίς γὰρ τῶν ἁγίων τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμιλλήθη θαύμασιν; Εἶτα τοσοῦ τον αφεστηκότων τοῦ θαυμάζειν αὐτὸν ἐθελῆσαι τῶν Ἰουδαίων ὡς καὶ μισεῖν ἑλέσθαι μᾶλλον ἐξ ἀνοσίου γνώμης, πῶς οὐ δυσαχθὲς τὸ τῶν ἐγκλημάτων φορο τίον αὐτοῖς ἐπικείσεται; "Ην γὰρ δήπου το πολύ τι κρεῖττον καὶ ἄμεινον, μήτε λόγων αὐτοὺς ἐπακροᾶσθαι σοφῶν, μήτε μὴν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου τερατουργίας εἰς ὄψιν ἐλθεῖν. Ἴσως γὰρ ἂν ἐξεμηχανήσαντο τὸν ἐπὶ τῷ συγγινώσκεσθαι δεῖν οὐκ ἄκομψον λόγον· οὐκ ἀκηκόαμέν τι τῶν ἀναγκαίων, οὔτε μην τεθεάμεθά τι λέγοντες τῶν εἰς πίστιν ἐπαγωγῶν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἄνωθεν 4κοντός τε καὶ ὡς ἡμᾶς ἐσταλμένου διεπυνθάνοντο Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ ξένων θαυμάτων γεγόνασι θεωρεί (τυφλοῦ γὰρ ὀφθαλμοὺς ἀνέωξεν ὁ Χριστός, καίτοι μηδενὸς ἑτέρου πώποτε δυνηθέντος τοιοῦτόν τι έργάσασθαι), τί τὴν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐξαιρήσεται; ἢ ποῖος ἐξοίσει τοῦ κολάζεσθαι λόγος; Ακούσαντες γὰρ καὶ τεθεαμένοι, μεμισήκασι καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὴν Πατέρα. Με μισήκασι δὲ πῶς; Οὔτε γὰρ τὸν παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τετιμήκασι λόγον, οὔτε μὴν τοῖς τῆς θείας φύσεως ἔργοις, τὸ αὐτοῖς πρέπον 13 Joan. 17, ss Joan. IX, 1 seqq. enim sanetorum de miraculis cum Christo certavit? At cum ab ejus dilectione tantum absint Judæi, ut eum infensissimo prosequantur odio, qui fieri potest ut non acerbissima eis supplicia immineant? Longe quippe satius eis fuisset, nec divinos ejus sermones audire, nec ineffabilia sigua spectare. Non insulsam enim forsan excusationem istiusmodi præterere potuissent: Nihil salutiferum audivimus, neque adeo rem ullam spectavimus quæ nos ad fidem adduceret. Verum cum non prophetarum unum, sed ipsum Christum cœlitus ad nos profectum ac missum audierint, ac mirabilium ejus operum spectatores fuerint (cæci quippe oculos Christus aperuit, cum nemo alius unquam tale quid facere potuisset 18), quid Judaeorum dementiam supplicio eximet? Tametsi enim audierint et spectarint, tamen cum Filium tum Patrem oderunt. Quomodo vero oderunt? Doctrinam nempe a Patre per Filium traditam non susceperunt, et sprela naturæ divinæ operum admiratione, in 40tam Dei naturam, a qua ista fiunt, impietatis rei manifeste 908 tenebuntur. Miracula quippe patranti omnino et ipse Pater aderat, non tanquam alius per alium miracula operans, sed ut exsistens

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. είναι παντελῶς τὸν αὐτῷ μὴ προσκυνεῖν ἐπιχειροῦντα. quod rursus hic juvat exponere. Incredibili furore διισχυρίζεται, ἅτε δὴ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τοῦ Πατρὸς ἐμ- et amentia nonnulli putabant se peccando in Fiπαροινοῦντα πρόσωπον. Συναγανακτήσει γὰρ πάν lium et Servatoris sermonibus resistendo, Deo leτως, ὡς συνυβριζόμενος, τῷ ἰδίῳ γεννήματι. Ότι gis auctori gratum facere, et priores partes Moδὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εὐτολμοτάτους ετίθει καὶ saicis mandatis usque tribuendo, veros se ac sinτοῦτο παραδεχθὲν εἰς πίστιν, πῶς οὐ σφόδρα διαφα- ceros dilectionis erga Deum observatores esse. νές; Ομοῦ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον ἀναγκαῖον οἶμαι oportebat igitur vanum eorum fastum ostendere, καὶ σοφὸν ἀπετέλει Χριστός· καὶ τοῦτο πάλιν ἐρῶ· palamque universo terrarum orbi facere, quod qui Ἐξ ἀσυγκρίτου φρενοβλαβείας καὶ μανίας ὑπερφυοῦς Servatoris legibus resistunt, totam quodaminodo οντό τινες, ὅτι πλημμελοῦντες εἰς τὸν Υἱὸν καὶ τοῖς naturam 907 divinam injuria afficiunt in Filio, τοῦ Σωτῆρος ἀντιπράττοντες λόγοις, τὸν τοῦ νόμου per longam et inexcusabilem inobedientiam, quam δοτῆρα Θεὸν εὐφραίνουσι, καὶ τοῖς διὰ Μωσέως non solum in suam personam singulariter fieri asτεθεσπισμένοις τὸ χρῆναι νικᾶν ἀεὶ χαριζόμενοι, serit, sed et in eos qui pro ipso et per ipsum serγνήσιοί τινες τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ευρίσκονται φύ monem annuntiant. Dei hostis igitur et erga totam λακες. Έδει τοιγαροῦν τὸ μὲν ἐν ἐκείνοις εἰκαῖον ineſſabilem et inexplicabilem naturam contumelioἀποφαίνεσθαι φύσημα, μαθεῖν δὲ τὴν οἰκουμένην, sus est, quicunque etiam sanctis ipsis apostolis ὅτι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀντεξάγοντες νόμοις, πρὸς resistere aggreditur. Nec enim seipsos prædicant, ὁλόκληρον ὥσπερ τὴν θείαν ἔχουσι φύσιν ὑβρισμένην sed universi Deum ac Dominum, id est Christum. ἐν Υἱῷ διὰ τῆς παρακοῆς, καὶ τῆς οὕτω μακρᾶς, καὶ ἀπροφασίστου λοιπὸν ἀπειθείας, ἣν οὐ μόνον εἰς δικῶς εἰς τὸ οἰκεῖον ἐπιτελεῖσθαι προσώπον εὖ μάλα διισχυρίζεται, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ διὰ αὐτὸν πρεσβεύουσι λόγον. Θεομάχος οὖν ἄρα, καὶ ὑβριστὴς, καὶ πρὸς ὅλην ἔχων τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον φύσιν, 5 καὶ αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀντιπράττειν ἐπιχειρῶν. Κηρύττουσι γὰρ οὐχ ἑαυτοῦς, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Κύριον, τοῦτ' ἔστι Χριστόν. Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς άλλος πεποίηκεν, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ καὶ ἑωράκασι, καὶ μεμισήκασι καὶ ἐμὲ καὶ τὸν Πατέρα μου. XV, 24. Si opera non fecissem in eis quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent: nunc aulem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum. Nullam relictam esse Judæis gravissimi supplicii vitandi rationem, his quoque verbis Christus ostendit. Nihil enim quo juvari possent prætermisit, multis sermonibus habitis quibus perfacile adduci possent ad salutem, editisque miraculis quanta nemo usquamn vidit mortalium ". Quis Οὐδένα τοῖς Ἰουδαίοις περιλελείφθαι λόγον εἰς τὸ με χρῆναι κολάζεσθαι καὶ τοῖς ἀνηκέστοις περιπεσεῖν, καὶ διὰ τούτων οὐδὲν ἧττον ἀπέφηνεν ὁ Χριστός. Φαίνεται γὰρ τῶν εἰς ὠφέλειαν τελούντων ἐλλελοιπῶς οὐδὲν, λόγου μὲν αὐτοῖς παρατεθέντος G μακροῦ, δι' οὗπερ ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἰέναι πρὸς συντηρίαν, παραδειχθέντων δὲ καὶ θαυμάτων, ἃ μὴ πώς τις τῶν ἐν κόσμῳ τεθέαται. Τίς γὰρ τῶν ἁγίων τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμιλλήθη θαύμασιν; Εἶτα τοσοῦ τον αφεστηκότων τοῦ θαυμάζειν αὐτὸν ἐθελῆσαι τῶν Ἰουδαίων ὡς καὶ μισεῖν ἑλέσθαι μᾶλλον ἐξ ἀνοσίου γνώμης, πῶς οὐ δυσαχθὲς τὸ τῶν ἐγκλημάτων φορο τίον αὐτοῖς ἐπικείσεται; "Ην γὰρ δήπου το πολύ τι κρεῖττον καὶ ἄμεινον, μήτε λόγων αὐτοὺς ἐπακροᾶσθαι σοφῶν, μήτε μὴν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου τερατουργίας εἰς ὄψιν ἐλθεῖν. Ἴσως γὰρ ἂν ἐξεμηχανήσαντο τὸν ἐπὶ τῷ συγγινώσκεσθαι δεῖν οὐκ ἄκομψον λόγον· οὐκ ἀκηκόαμέν τι τῶν ἀναγκαίων, οὔτε μην τεθεάμεθά τι λέγοντες τῶν εἰς πίστιν ἐπαγωγῶν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἄνωθεν 4κοντός τε καὶ ὡς ἡμᾶς ἐσταλμένου διεπυνθάνοντο Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ ξένων θαυμάτων γεγόνασι θεωρεί (τυφλοῦ γὰρ ὀφθαλμοὺς ἀνέωξεν ὁ Χριστός, καίτοι μηδενὸς ἑτέρου πώποτε δυνηθέντος τοιοῦτόν τι έργάσασθαι), τί τὴν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐξαιρήσεται; ἢ ποῖος ἐξοίσει τοῦ κολάζεσθαι λόγος; Ακούσαντες γὰρ καὶ τεθεαμένοι, μεμισήκασι καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὴν Πατέρα. Με μισήκασι δὲ πῶς; Οὔτε γὰρ τὸν παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τετιμήκασι λόγον, οὔτε μὴν τοῖς τῆς θείας φύσεως ἔργοις, τὸ αὐτοῖς πρέπον 13 Joan. 17, ss Joan. IX, 1 seqq. enim sanetorum de miraculis cum Christo certavit? At cum ab ejus dilectione tantum absint Judæi, ut eum infensissimo prosequantur odio, qui fieri potest ut non acerbissima eis supplicia immineant? Longe quippe satius eis fuisset, nec divinos ejus sermones audire, nec ineffabilia sigua spectare. Non insulsam enim forsan excusationem istiusmodi præterere potuissent: Nihil salutiferum audivimus, neque adeo rem ullam spectavimus quæ nos ad fidem adduceret. Verum cum non prophetarum unum, sed ipsum Christum cœlitus ad nos profectum ac missum audierint, ac mirabilium ejus operum spectatores fuerint (cæci quippe oculos Christus aperuit, cum nemo alius unquam tale quid facere potuisset 18), quid Judaeorum dementiam supplicio eximet? Tametsi enim audierint et spectarint, tamen cum Filium tum Patrem oderunt. Quomodo vero oderunt? Doctrinam nempe a Patre per Filium traditam non susceperunt, et sprela naturæ divinæ operum admiratione, in 40tam Dei naturam, a qua ista fiunt, impietatis rei manifeste 908 tenebuntur. Miracula quippe patranti omnino et ipse Pater aderat, non tanquam alius per alium miracula operans, sed ut exsistens

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. είναι παντελῶς τὸν αὐτῷ μὴ προσκυνεῖν ἐπιχειροῦντα. quod rursus hic juvat exponere. Incredibili furore διισχυρίζεται, ἅτε δὴ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τοῦ Πατρὸς ἐμ- et amentia nonnulli putabant se peccando in Fiπαροινοῦντα πρόσωπον. Συναγανακτήσει γὰρ πάν lium et Servatoris sermonibus resistendo, Deo leτως, ὡς συνυβριζόμενος, τῷ ἰδίῳ γεννήματι. Ότι gis auctori gratum facere, et priores partes Moδὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους εὐτολμοτάτους ετίθει καὶ saicis mandatis usque tribuendo, veros se ac sinτοῦτο παραδεχθὲν εἰς πίστιν, πῶς οὐ σφόδρα διαφα- ceros dilectionis erga Deum observatores esse. νές; Ομοῦ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερον ἀναγκαῖον οἶμαι oportebat igitur vanum eorum fastum ostendere, καὶ σοφὸν ἀπετέλει Χριστός· καὶ τοῦτο πάλιν ἐρῶ· palamque universo terrarum orbi facere, quod qui Ἐξ ἀσυγκρίτου φρενοβλαβείας καὶ μανίας ὑπερφυοῦς Servatoris legibus resistunt, totam quodaminodo οντό τινες, ὅτι πλημμελοῦντες εἰς τὸν Υἱὸν καὶ τοῖς naturam 907 divinam injuria afficiunt in Filio, τοῦ Σωτῆρος ἀντιπράττοντες λόγοις, τὸν τοῦ νόμου per longam et inexcusabilem inobedientiam, quam δοτῆρα Θεὸν εὐφραίνουσι, καὶ τοῖς διὰ Μωσέως non solum in suam personam singulariter fieri asτεθεσπισμένοις τὸ χρῆναι νικᾶν ἀεὶ χαριζόμενοι, serit, sed et in eos qui pro ipso et per ipsum serγνήσιοί τινες τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ευρίσκονται φύ monem annuntiant. Dei hostis igitur et erga totam λακες. Έδει τοιγαροῦν τὸ μὲν ἐν ἐκείνοις εἰκαῖον ineſſabilem et inexplicabilem naturam contumelioἀποφαίνεσθαι φύσημα, μαθεῖν δὲ τὴν οἰκουμένην, sus est, quicunque etiam sanctis ipsis apostolis ὅτι τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἀντεξάγοντες νόμοις, πρὸς resistere aggreditur. Nec enim seipsos prædicant, ὁλόκληρον ὥσπερ τὴν θείαν ἔχουσι φύσιν ὑβρισμένην sed universi Deum ac Dominum, id est Christum. ἐν Υἱῷ διὰ τῆς παρακοῆς, καὶ τῆς οὕτω μακρᾶς, καὶ ἀπροφασίστου λοιπὸν ἀπειθείας, ἣν οὐ μόνον εἰς δικῶς εἰς τὸ οἰκεῖον ἐπιτελεῖσθαι προσώπον εὖ μάλα διισχυρίζεται, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ διὰ αὐτὸν πρεσβεύουσι λόγον. Θεομάχος οὖν ἄρα, καὶ ὑβριστὴς, καὶ πρὸς ὅλην ἔχων τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ ἄφραστον φύσιν, 5 καὶ αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀντιπράττειν ἐπιχειρῶν. Κηρύττουσι γὰρ οὐχ ἑαυτοῦς, ἀλλὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν καὶ Κύριον, τοῦτ' ἔστι Χριστόν. Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς άλλος πεποίηκεν, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ καὶ ἑωράκασι, καὶ μεμισήκασι καὶ ἐμὲ καὶ τὸν Πατέρα μου. XV, 24. Si opera non fecissem in eis quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent: nunc aulem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum. Nullam relictam esse Judæis gravissimi supplicii vitandi rationem, his quoque verbis Christus ostendit. Nihil enim quo juvari possent prætermisit, multis sermonibus habitis quibus perfacile adduci possent ad salutem, editisque miraculis quanta nemo usquamn vidit mortalium ". Quis Οὐδένα τοῖς Ἰουδαίοις περιλελείφθαι λόγον εἰς τὸ με χρῆναι κολάζεσθαι καὶ τοῖς ἀνηκέστοις περιπεσεῖν, καὶ διὰ τούτων οὐδὲν ἧττον ἀπέφηνεν ὁ Χριστός. Φαίνεται γὰρ τῶν εἰς ὠφέλειαν τελούντων ἐλλελοιπῶς οὐδὲν, λόγου μὲν αὐτοῖς παρατεθέντος G μακροῦ, δι' οὗπερ ἦν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἰέναι πρὸς συντηρίαν, παραδειχθέντων δὲ καὶ θαυμάτων, ἃ μὴ πώς τις τῶν ἐν κόσμῳ τεθέαται. Τίς γὰρ τῶν ἁγίων τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμιλλήθη θαύμασιν; Εἶτα τοσοῦ τον αφεστηκότων τοῦ θαυμάζειν αὐτὸν ἐθελῆσαι τῶν Ἰουδαίων ὡς καὶ μισεῖν ἑλέσθαι μᾶλλον ἐξ ἀνοσίου γνώμης, πῶς οὐ δυσαχθὲς τὸ τῶν ἐγκλημάτων φορο τίον αὐτοῖς ἐπικείσεται; "Ην γὰρ δήπου το πολύ τι κρεῖττον καὶ ἄμεινον, μήτε λόγων αὐτοὺς ἐπακροᾶσθαι σοφῶν, μήτε μὴν τῆς οὕτως ἀῤῥήτου τερατουργίας εἰς ὄψιν ἐλθεῖν. Ἴσως γὰρ ἂν ἐξεμηχανήσαντο τὸν ἐπὶ τῷ συγγινώσκεσθαι δεῖν οὐκ ἄκομψον λόγον· οὐκ ἀκηκόαμέν τι τῶν ἀναγκαίων, οὔτε μην τεθεάμεθά τι λέγοντες τῶν εἰς πίστιν ἐπαγωγῶν. Ἐπειδὴ δὲ οὐχ ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ ἄνωθεν 4κοντός τε καὶ ὡς ἡμᾶς ἐσταλμένου διεπυνθάνοντο Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ ξένων θαυμάτων γεγόνασι θεωρεί (τυφλοῦ γὰρ ὀφθαλμοὺς ἀνέωξεν ὁ Χριστός, καίτοι μηδενὸς ἑτέρου πώποτε δυνηθέντος τοιοῦτόν τι έργάσασθαι), τί τὴν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐξαιρήσεται; ἢ ποῖος ἐξοίσει τοῦ κολάζεσθαι λόγος; Ακούσαντες γὰρ καὶ τεθεαμένοι, μεμισήκασι καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὴν Πατέρα. Με μισήκασι δὲ πῶς; Οὔτε γὰρ τὸν παρὰ Πατρὸς δι' Υἱοῦ τετιμήκασι λόγον, οὔτε μὴν τοῖς τῆς θείας φύσεως ἔργοις, τὸ αὐτοῖς πρέπον 13 Joan. 17, ss Joan. IX, 1 seqq. enim sanetorum de miraculis cum Christo certavit? At cum ab ejus dilectione tantum absint Judæi, ut eum infensissimo prosequantur odio, qui fieri potest ut non acerbissima eis supplicia immineant? Longe quippe satius eis fuisset, nec divinos ejus sermones audire, nec ineffabilia sigua spectare. Non insulsam enim forsan excusationem istiusmodi præterere potuissent: Nihil salutiferum audivimus, neque adeo rem ullam spectavimus quæ nos ad fidem adduceret. Verum cum non prophetarum unum, sed ipsum Christum cœlitus ad nos profectum ac missum audierint, ac mirabilium ejus operum spectatores fuerint (cæci quippe oculos Christus aperuit, cum nemo alius unquam tale quid facere potuisset 18), quid Judaeorum dementiam supplicio eximet? Tametsi enim audierint et spectarint, tamen cum Filium tum Patrem oderunt. Quomodo vero oderunt? Doctrinam nempe a Patre per Filium traditam non susceperunt, et sprela naturæ divinæ operum admiratione, in 40tam Dei naturam, a qua ista fiunt, impietatis rei manifeste 908 tenebuntur. Miracula quippe patranti omnino et ipse Pater aderat, non tanquam alius per alium miracula operans, sed ut exsistens

in Filio, propter identitatem natura, et omnimo- ἀτιμάσαντες θαῦμα, δυσσεβοῦντες ἐναργώς εἰς ὅλην dam substantiæ æqualitatem. Ingratissimi ergo ἁλώσονται τὴν τούτων ἐργάτιν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Θαυ Judai, qui Servatoris doctrinam incomparabilem ματουργοῦντι γὰρ τῷ Υἱῷ, συνῆν δήπου πάντως καὶ nihili faciunt, ac præterea per Filium et in Filio αὐτὸς ὁ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἕτερος δι᾿ ἑτέρου τυχὸν ἐν Patris naturam spernunt, quamvis miraculorum εργῶν τὰ θαύματος ἄξια, ἀλλ' ὡς ὧν ἐν Υἱῷ διὰ τὴν eam opilicem esse pateat, quibus vel maxime du- ταυτότητα τῆς φύσεως, καὶ τῆς οὐσίας τὸ ἀπαράλrus ac præfractus ad fidem Deique cultum adduci λακτον. Αχάριστοι τοιγαροῦν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, poterat. Sed ut impleretur quod in eorum lege καὶ ἐπὶ πολλῇ τῇ ἀγνωμοσύνῃ λίαν κατηγορούμενοι, scriptum est: Quia oderunt me gratis 19, ne δι' οὐδενὸς μὲν ἔχοντες λόγου τὴν ἀσύγκριτον τοῦ illud quidem ignotum fuisse legi a qua prædicta Σωτῆρος διδασκαλίαν, ἀτιμάζοντες δὲ πρὸς τούτῳ δι' sunt omnia aperte demonstrat, non tamen idcirco Υἱοῦ, καὶ ἐν Υἱῷ, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν, καίτοι τῶν dicimus ista legem prædixisse, ut Judæorum in Fi- ὑπὲρ λόγον αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδειχθεῖσαν δημι lium et Patrem injustum odium accenderetur, sed ουργόν, ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς καὶ τὸν σφόδρα σκληρὸν καὶ quia id ab his fieri debebat, idcirco divina et sacra δυσήνιον ἄγεσθαί τε καὶ καλεῖσθαι λοιπὸν εἰς τὸ lex prædixit, ut ostenderet nihil ignotum esse Spi- φρονεῖν δύνασθαι τὰ εἰκότα καὶ τὰ δι' ὧν ἔδει τιμάritui. Scriptum est in libro Psalmorum ex Christi σθαι Θεόν. Αλλ' ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ ἐν τῷ νόμο persona Judæorum furorem objurgantis, ac dicen- αὐτῶν γεγραμμένος, ι Οτι ἐμίσησαν με δωρεάν, ο tis: «Quia odio iniquo oderunt me ".» Quomodo οὐδὲ τοῦτο μὲν ἀγνοηθὲν τῷ τὰ πάντα προανακηρί enim non injusto odio oderunt, aut quomodo non ξαντι νόμῳ δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν οὐ διὰ τοῦτό exacerbati sunt gratis, qui tantum aberat ut odisse φαμεν προειπεῖν ἐκεῖνα τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῶν Ἰ01deberent, ut si ea quæ erg: eos facta sunt conside- δαίων ἐξάπτοι τὸ μῖσος ἀδίκως, κατά τε τοῦ Νέου remus, summo ejus sequendi desiderio inflammari καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' επείπερ ἔμελλεν ἔσεσθαι παρ' deberent? Dicat enim, quæso, quisquis Judaicæ fa- αὐτῶν, προαναπεφώνηκεν ὁ θεῖος καὶ ἱερὸς νόμος, vet incredulitati, quam odii causam habere queant. οὐδὲν τῶν ἐσομένων ἡγνοηκὸς τὸ Πνεῦμα δεικνύς. Quidnam eorum quæ per Christum facta sunt, Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν, ἐκ προσώπου odio aut inimicitia dignum, quod morte et interitu Χριστοῦ, τὴν τοῦ Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐπαιτιωμένου, eos liberavit, quod a diaboli dominatu eripuit, καὶ λέγοντος· «Ὅτι μῖσος ἄδικον ἐμίσησάν με.» quod peccati tyrannidem evertit, et servos ad fi- Πῶς γὰρ οὐκ ἄδικον μῖσος ἐμίσησαν; πῶς δὲ οὐκ liationem Dei revocavit? quod misericordia et be- ἐξεπικράνθησαν δωρεάν, οἱ γε τοσοῦτον ἀφεστηκότες nignitate sua justos effecit mortuos peccatis, quod c τοῦ χρῆναι μισεῖν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν τῶν εἰς sancti Spiritus ac naturæ divinæ consortes " red- αὐτοὺς γεγονότων φύσιν, ὡς φιλεῖν μᾶλλον τὴν didit, et in ipsum nos angelorum domicilium intro- ἁπασῶν ἀνωτάτω σπουδήν, καὶ ἀγαπᾶν εἰς τὸ βού duxit, cœlumque hominibus pervium ostendit? λεσθαι κατακολουθεῖν αὐτῷ; Ποίαν γὰρ ἄν τις ἔχοι Quomodo igitur æquum est horum nobis bonorum τοῦ μίσους τὴν ἀφορμὴν, λεγέτω παρελθών, ὁ ταῖς Jargitorem et pararium odisse, ac non potius claris Ἰουδαῖκαῖς ἀπειθείαις συνηγορών. Τί τῶν γεγονότων eum laudibus ac perpetuis gratiarum actionibus διὰ Χριστοῦ, μίσους, ήγουν ἀπεχθείας άξιον, ότι θα a nobis remunerari? Sed nihil, opinor, durum ac νάτου καὶ φθορᾶς ἐξείλετο, ὅτι πλεονεξίας απήλλαξε rigidum Judæum ad sanioremi mentem reduxerit. διαβολικῆς, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας κατέλυσε τυραν Odit enim 909 gratis, quem ex tota mente potius νίδα, καὶ τὸ δοῦλον, ὡς πρὸς υἱότητα τὴν ὡς πρὸς amare deceret, et obsequii honoribus coronare. Θεὸν ἀνεκόμισεν; ὅτι ἐκ φιλανθρωπίας καὶ ἀμνησι Quanquam hic etiam utiliter Dominus ostendit se κακίας δικαίους ἀπέφηνε τους ταῖς ἁμαρτίαις νενε Judæorum malignitatem non ignorasse, sed præ- χρωμένους; ὅτι Πνεύματος ἁγίου καὶ θείας φύσεως dixisse potius et prænosse futuram, usum tamen ἀπέδειξε κοινωνούς, καὶ αὐτὸ δὲ ἡμῖν τὸ τῶν ἁγίων se benignitate et misericordia Deo convenienti. ἀγγέλων προὐξένησεν οικητήριον, καὶ βάσιμον ἀνAdhibuit enim etiam tam præpostera mente affectis θρώποις έδειξε τὸν οὐρανόν; Πῶς οὖν ἔτι δίκαιον doctrinam ad salutem adhortatricem, ut et fidei μισεῖσθαι τὸν τούτων ἡμῖν γεγονότα χορηγὸν καὶ confessionem miraculis confirmaret, si qui boni πρύτανιν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀσιγήτοις εὐφημεῖσθαι et æqui essent. Discipulos vero hic quoque non δοξολογίαις καὶ ἀκαταλήκτοις εὐχαριστ[ε]ίαις ἀντιparum juvat, ut nulla cum injuriarum memoria γεραίρεσθαι παρ' ἡμῖν; Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, τὸν etiam iis a quibus durius exciperentur salutis do- άτεγκτον μεθίστησιν Ἰδαῖον, εἰς τὸ βούλεσθαι φροctrinam porrigerent, et vestigiis virtutis illius quæ νεῖν ἅπερ ἔδει φρονείν. Μεμίσηκε γὰρ δωρεάν, ἂν ἐξ prima in eo effulsit insisterent. Si quid enim boni ὅλης διανοίας ἀγαπᾶν ἔδει μᾶλλον, καὶ ταῖς ἐκ τῆς est, illud primum in Christo, et in nos, atque ex εὐπειθείας καταστέψειν τιμαῖς. Πλήν καν τούτ eo optima quæque derivantur. χρησίμως ὁ Κύριος ἑαυτὸν οὐχ ἡγνοηκένα: δέσειχε τὴν τῶν Ἰουδαίων κακόνοιαν, προειρηκότα δὲ μᾶλλον καὶ ὅτι μὲν ἔσται προεγνωκότα, κεχρημένου με μὴν ἡμερότητί τε καὶ ἀμνησικακίᾳ θεοπρεπεί. Παρατέθεικε γάρ, καὶ ἀκαθηκόντως οὕτως διακειμένοις, τὸν εἰς σωτηρίαν καλοῦντα λόγον, πρὸς τὸ καὶ θαύμασι βεβαιοῦν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως τὴν ὁμολογίαν, 19 Fsal. Lxvil, 5. *º Psal. xxiv, 19. "H| Petr. 1, §.

in Filio, propter identitatem natura, et omnimo- ἀτιμάσαντες θαῦμα, δυσσεβοῦντες ἐναργώς εἰς ὅλην dam substantiæ æqualitatem. Ingratissimi ergo ἁλώσονται τὴν τούτων ἐργάτιν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Θαυ Judai, qui Servatoris doctrinam incomparabilem ματουργοῦντι γὰρ τῷ Υἱῷ, συνῆν δήπου πάντως καὶ nihili faciunt, ac præterea per Filium et in Filio αὐτὸς ὁ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἕτερος δι᾿ ἑτέρου τυχὸν ἐν Patris naturam spernunt, quamvis miraculorum εργῶν τὰ θαύματος ἄξια, ἀλλ' ὡς ὧν ἐν Υἱῷ διὰ τὴν eam opilicem esse pateat, quibus vel maxime du- ταυτότητα τῆς φύσεως, καὶ τῆς οὐσίας τὸ ἀπαράλrus ac præfractus ad fidem Deique cultum adduci λακτον. Αχάριστοι τοιγαροῦν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, poterat. Sed ut impleretur quod in eorum lege καὶ ἐπὶ πολλῇ τῇ ἀγνωμοσύνῃ λίαν κατηγορούμενοι, scriptum est: Quia oderunt me gratis 19, ne δι' οὐδενὸς μὲν ἔχοντες λόγου τὴν ἀσύγκριτον τοῦ illud quidem ignotum fuisse legi a qua prædicta Σωτῆρος διδασκαλίαν, ἀτιμάζοντες δὲ πρὸς τούτῳ δι' sunt omnia aperte demonstrat, non tamen idcirco Υἱοῦ, καὶ ἐν Υἱῷ, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν, καίτοι τῶν dicimus ista legem prædixisse, ut Judæorum in Fi- ὑπὲρ λόγον αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδειχθεῖσαν δημι lium et Patrem injustum odium accenderetur, sed ουργόν, ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς καὶ τὸν σφόδρα σκληρὸν καὶ quia id ab his fieri debebat, idcirco divina et sacra δυσήνιον ἄγεσθαί τε καὶ καλεῖσθαι λοιπὸν εἰς τὸ lex prædixit, ut ostenderet nihil ignotum esse Spi- φρονεῖν δύνασθαι τὰ εἰκότα καὶ τὰ δι' ὧν ἔδει τιμάritui. Scriptum est in libro Psalmorum ex Christi σθαι Θεόν. Αλλ' ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ ἐν τῷ νόμο persona Judæorum furorem objurgantis, ac dicen- αὐτῶν γεγραμμένος, ι Οτι ἐμίσησαν με δωρεάν, ο tis: «Quia odio iniquo oderunt me ".» Quomodo οὐδὲ τοῦτο μὲν ἀγνοηθὲν τῷ τὰ πάντα προανακηρί enim non injusto odio oderunt, aut quomodo non ξαντι νόμῳ δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν οὐ διὰ τοῦτό exacerbati sunt gratis, qui tantum aberat ut odisse φαμεν προειπεῖν ἐκεῖνα τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῶν Ἰ01deberent, ut si ea quæ erg: eos facta sunt conside- δαίων ἐξάπτοι τὸ μῖσος ἀδίκως, κατά τε τοῦ Νέου remus, summo ejus sequendi desiderio inflammari καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' επείπερ ἔμελλεν ἔσεσθαι παρ' deberent? Dicat enim, quæso, quisquis Judaicæ fa- αὐτῶν, προαναπεφώνηκεν ὁ θεῖος καὶ ἱερὸς νόμος, vet incredulitati, quam odii causam habere queant. οὐδὲν τῶν ἐσομένων ἡγνοηκὸς τὸ Πνεῦμα δεικνύς. Quidnam eorum quæ per Christum facta sunt, Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν, ἐκ προσώπου odio aut inimicitia dignum, quod morte et interitu Χριστοῦ, τὴν τοῦ Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐπαιτιωμένου, eos liberavit, quod a diaboli dominatu eripuit, καὶ λέγοντος· «Ὅτι μῖσος ἄδικον ἐμίσησάν με.» quod peccati tyrannidem evertit, et servos ad fi- Πῶς γὰρ οὐκ ἄδικον μῖσος ἐμίσησαν; πῶς δὲ οὐκ liationem Dei revocavit? quod misericordia et be- ἐξεπικράνθησαν δωρεάν, οἱ γε τοσοῦτον ἀφεστηκότες nignitate sua justos effecit mortuos peccatis, quod c τοῦ χρῆναι μισεῖν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν τῶν εἰς sancti Spiritus ac naturæ divinæ consortes " red- αὐτοὺς γεγονότων φύσιν, ὡς φιλεῖν μᾶλλον τὴν didit, et in ipsum nos angelorum domicilium intro- ἁπασῶν ἀνωτάτω σπουδήν, καὶ ἀγαπᾶν εἰς τὸ βού duxit, cœlumque hominibus pervium ostendit? λεσθαι κατακολουθεῖν αὐτῷ; Ποίαν γὰρ ἄν τις ἔχοι Quomodo igitur æquum est horum nobis bonorum τοῦ μίσους τὴν ἀφορμὴν, λεγέτω παρελθών, ὁ ταῖς Jargitorem et pararium odisse, ac non potius claris Ἰουδαῖκαῖς ἀπειθείαις συνηγορών. Τί τῶν γεγονότων eum laudibus ac perpetuis gratiarum actionibus διὰ Χριστοῦ, μίσους, ήγουν ἀπεχθείας άξιον, ότι θα a nobis remunerari? Sed nihil, opinor, durum ac νάτου καὶ φθορᾶς ἐξείλετο, ὅτι πλεονεξίας απήλλαξε rigidum Judæum ad sanioremi mentem reduxerit. διαβολικῆς, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας κατέλυσε τυραν Odit enim 909 gratis, quem ex tota mente potius νίδα, καὶ τὸ δοῦλον, ὡς πρὸς υἱότητα τὴν ὡς πρὸς amare deceret, et obsequii honoribus coronare. Θεὸν ἀνεκόμισεν; ὅτι ἐκ φιλανθρωπίας καὶ ἀμνησι Quanquam hic etiam utiliter Dominus ostendit se κακίας δικαίους ἀπέφηνε τους ταῖς ἁμαρτίαις νενε Judæorum malignitatem non ignorasse, sed præ- χρωμένους; ὅτι Πνεύματος ἁγίου καὶ θείας φύσεως dixisse potius et prænosse futuram, usum tamen ἀπέδειξε κοινωνούς, καὶ αὐτὸ δὲ ἡμῖν τὸ τῶν ἁγίων se benignitate et misericordia Deo convenienti. ἀγγέλων προὐξένησεν οικητήριον, καὶ βάσιμον ἀνAdhibuit enim etiam tam præpostera mente affectis θρώποις έδειξε τὸν οὐρανόν; Πῶς οὖν ἔτι δίκαιον doctrinam ad salutem adhortatricem, ut et fidei μισεῖσθαι τὸν τούτων ἡμῖν γεγονότα χορηγὸν καὶ confessionem miraculis confirmaret, si qui boni πρύτανιν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀσιγήτοις εὐφημεῖσθαι et æqui essent. Discipulos vero hic quoque non δοξολογίαις καὶ ἀκαταλήκτοις εὐχαριστ[ε]ίαις ἀντιparum juvat, ut nulla cum injuriarum memoria γεραίρεσθαι παρ' ἡμῖν; Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, τὸν etiam iis a quibus durius exciperentur salutis do- άτεγκτον μεθίστησιν Ἰδαῖον, εἰς τὸ βούλεσθαι φροctrinam porrigerent, et vestigiis virtutis illius quæ νεῖν ἅπερ ἔδει φρονείν. Μεμίσηκε γὰρ δωρεάν, ἂν ἐξ prima in eo effulsit insisterent. Si quid enim boni ὅλης διανοίας ἀγαπᾶν ἔδει μᾶλλον, καὶ ταῖς ἐκ τῆς est, illud primum in Christo, et in nos, atque ex εὐπειθείας καταστέψειν τιμαῖς. Πλήν καν τούτ eo optima quæque derivantur. χρησίμως ὁ Κύριος ἑαυτὸν οὐχ ἡγνοηκένα: δέσειχε τὴν τῶν Ἰουδαίων κακόνοιαν, προειρηκότα δὲ μᾶλλον καὶ ὅτι μὲν ἔσται προεγνωκότα, κεχρημένου με μὴν ἡμερότητί τε καὶ ἀμνησικακίᾳ θεοπρεπεί. Παρατέθεικε γάρ, καὶ ἀκαθηκόντως οὕτως διακειμένοις, τὸν εἰς σωτηρίαν καλοῦντα λόγον, πρὸς τὸ καὶ θαύμασι βεβαιοῦν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως τὴν ὁμολογίαν, 19 Fsal. Lxvil, 5. *º Psal. xxiv, 19. "H| Petr. 1, §.

in Filio, propter identitatem natura, et omnimo- ἀτιμάσαντες θαῦμα, δυσσεβοῦντες ἐναργώς εἰς ὅλην dam substantiæ æqualitatem. Ingratissimi ergo ἁλώσονται τὴν τούτων ἐργάτιν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Θαυ Judai, qui Servatoris doctrinam incomparabilem ματουργοῦντι γὰρ τῷ Υἱῷ, συνῆν δήπου πάντως καὶ nihili faciunt, ac præterea per Filium et in Filio αὐτὸς ὁ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἕτερος δι᾿ ἑτέρου τυχὸν ἐν Patris naturam spernunt, quamvis miraculorum εργῶν τὰ θαύματος ἄξια, ἀλλ' ὡς ὧν ἐν Υἱῷ διὰ τὴν eam opilicem esse pateat, quibus vel maxime du- ταυτότητα τῆς φύσεως, καὶ τῆς οὐσίας τὸ ἀπαράλrus ac præfractus ad fidem Deique cultum adduci λακτον. Αχάριστοι τοιγαροῦν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, poterat. Sed ut impleretur quod in eorum lege καὶ ἐπὶ πολλῇ τῇ ἀγνωμοσύνῃ λίαν κατηγορούμενοι, scriptum est: Quia oderunt me gratis 19, ne δι' οὐδενὸς μὲν ἔχοντες λόγου τὴν ἀσύγκριτον τοῦ illud quidem ignotum fuisse legi a qua prædicta Σωτῆρος διδασκαλίαν, ἀτιμάζοντες δὲ πρὸς τούτῳ δι' sunt omnia aperte demonstrat, non tamen idcirco Υἱοῦ, καὶ ἐν Υἱῷ, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν, καίτοι τῶν dicimus ista legem prædixisse, ut Judæorum in Fi- ὑπὲρ λόγον αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδειχθεῖσαν δημι lium et Patrem injustum odium accenderetur, sed ουργόν, ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς καὶ τὸν σφόδρα σκληρὸν καὶ quia id ab his fieri debebat, idcirco divina et sacra δυσήνιον ἄγεσθαί τε καὶ καλεῖσθαι λοιπὸν εἰς τὸ lex prædixit, ut ostenderet nihil ignotum esse Spi- φρονεῖν δύνασθαι τὰ εἰκότα καὶ τὰ δι' ὧν ἔδει τιμάritui. Scriptum est in libro Psalmorum ex Christi σθαι Θεόν. Αλλ' ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ ἐν τῷ νόμο persona Judæorum furorem objurgantis, ac dicen- αὐτῶν γεγραμμένος, ι Οτι ἐμίσησαν με δωρεάν, ο tis: «Quia odio iniquo oderunt me ".» Quomodo οὐδὲ τοῦτο μὲν ἀγνοηθὲν τῷ τὰ πάντα προανακηρί enim non injusto odio oderunt, aut quomodo non ξαντι νόμῳ δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν οὐ διὰ τοῦτό exacerbati sunt gratis, qui tantum aberat ut odisse φαμεν προειπεῖν ἐκεῖνα τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῶν Ἰ01deberent, ut si ea quæ erg: eos facta sunt conside- δαίων ἐξάπτοι τὸ μῖσος ἀδίκως, κατά τε τοῦ Νέου remus, summo ejus sequendi desiderio inflammari καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' επείπερ ἔμελλεν ἔσεσθαι παρ' deberent? Dicat enim, quæso, quisquis Judaicæ fa- αὐτῶν, προαναπεφώνηκεν ὁ θεῖος καὶ ἱερὸς νόμος, vet incredulitati, quam odii causam habere queant. οὐδὲν τῶν ἐσομένων ἡγνοηκὸς τὸ Πνεῦμα δεικνύς. Quidnam eorum quæ per Christum facta sunt, Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν, ἐκ προσώπου odio aut inimicitia dignum, quod morte et interitu Χριστοῦ, τὴν τοῦ Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐπαιτιωμένου, eos liberavit, quod a diaboli dominatu eripuit, καὶ λέγοντος· «Ὅτι μῖσος ἄδικον ἐμίσησάν με.» quod peccati tyrannidem evertit, et servos ad fi- Πῶς γὰρ οὐκ ἄδικον μῖσος ἐμίσησαν; πῶς δὲ οὐκ liationem Dei revocavit? quod misericordia et be- ἐξεπικράνθησαν δωρεάν, οἱ γε τοσοῦτον ἀφεστηκότες nignitate sua justos effecit mortuos peccatis, quod c τοῦ χρῆναι μισεῖν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν τῶν εἰς sancti Spiritus ac naturæ divinæ consortes " red- αὐτοὺς γεγονότων φύσιν, ὡς φιλεῖν μᾶλλον τὴν didit, et in ipsum nos angelorum domicilium intro- ἁπασῶν ἀνωτάτω σπουδήν, καὶ ἀγαπᾶν εἰς τὸ βού duxit, cœlumque hominibus pervium ostendit? λεσθαι κατακολουθεῖν αὐτῷ; Ποίαν γὰρ ἄν τις ἔχοι Quomodo igitur æquum est horum nobis bonorum τοῦ μίσους τὴν ἀφορμὴν, λεγέτω παρελθών, ὁ ταῖς Jargitorem et pararium odisse, ac non potius claris Ἰουδαῖκαῖς ἀπειθείαις συνηγορών. Τί τῶν γεγονότων eum laudibus ac perpetuis gratiarum actionibus διὰ Χριστοῦ, μίσους, ήγουν ἀπεχθείας άξιον, ότι θα a nobis remunerari? Sed nihil, opinor, durum ac νάτου καὶ φθορᾶς ἐξείλετο, ὅτι πλεονεξίας απήλλαξε rigidum Judæum ad sanioremi mentem reduxerit. διαβολικῆς, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας κατέλυσε τυραν Odit enim 909 gratis, quem ex tota mente potius νίδα, καὶ τὸ δοῦλον, ὡς πρὸς υἱότητα τὴν ὡς πρὸς amare deceret, et obsequii honoribus coronare. Θεὸν ἀνεκόμισεν; ὅτι ἐκ φιλανθρωπίας καὶ ἀμνησι Quanquam hic etiam utiliter Dominus ostendit se κακίας δικαίους ἀπέφηνε τους ταῖς ἁμαρτίαις νενε Judæorum malignitatem non ignorasse, sed præ- χρωμένους; ὅτι Πνεύματος ἁγίου καὶ θείας φύσεως dixisse potius et prænosse futuram, usum tamen ἀπέδειξε κοινωνούς, καὶ αὐτὸ δὲ ἡμῖν τὸ τῶν ἁγίων se benignitate et misericordia Deo convenienti. ἀγγέλων προὐξένησεν οικητήριον, καὶ βάσιμον ἀνAdhibuit enim etiam tam præpostera mente affectis θρώποις έδειξε τὸν οὐρανόν; Πῶς οὖν ἔτι δίκαιον doctrinam ad salutem adhortatricem, ut et fidei μισεῖσθαι τὸν τούτων ἡμῖν γεγονότα χορηγὸν καὶ confessionem miraculis confirmaret, si qui boni πρύτανιν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀσιγήτοις εὐφημεῖσθαι et æqui essent. Discipulos vero hic quoque non δοξολογίαις καὶ ἀκαταλήκτοις εὐχαριστ[ε]ίαις ἀντιparum juvat, ut nulla cum injuriarum memoria γεραίρεσθαι παρ' ἡμῖν; Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, τὸν etiam iis a quibus durius exciperentur salutis do- άτεγκτον μεθίστησιν Ἰδαῖον, εἰς τὸ βούλεσθαι φροctrinam porrigerent, et vestigiis virtutis illius quæ νεῖν ἅπερ ἔδει φρονείν. Μεμίσηκε γὰρ δωρεάν, ἂν ἐξ prima in eo effulsit insisterent. Si quid enim boni ὅλης διανοίας ἀγαπᾶν ἔδει μᾶλλον, καὶ ταῖς ἐκ τῆς est, illud primum in Christo, et in nos, atque ex εὐπειθείας καταστέψειν τιμαῖς. Πλήν καν τούτ eo optima quæque derivantur. χρησίμως ὁ Κύριος ἑαυτὸν οὐχ ἡγνοηκένα: δέσειχε τὴν τῶν Ἰουδαίων κακόνοιαν, προειρηκότα δὲ μᾶλλον καὶ ὅτι μὲν ἔσται προεγνωκότα, κεχρημένου με μὴν ἡμερότητί τε καὶ ἀμνησικακίᾳ θεοπρεπεί. Παρατέθεικε γάρ, καὶ ἀκαθηκόντως οὕτως διακειμένοις, τὸν εἰς σωτηρίαν καλοῦντα λόγον, πρὸς τὸ καὶ θαύμασι βεβαιοῦν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως τὴν ὁμολογίαν, 19 Fsal. Lxvil, 5. *º Psal. xxiv, 19. "H| Petr. 1, §.

in Filio, propter identitatem natura, et omnimo- ἀτιμάσαντες θαῦμα, δυσσεβοῦντες ἐναργώς εἰς ὅλην dam substantiæ æqualitatem. Ingratissimi ergo ἁλώσονται τὴν τούτων ἐργάτιν τοῦ Θεοῦ φύσιν. Θαυ Judai, qui Servatoris doctrinam incomparabilem ματουργοῦντι γὰρ τῷ Υἱῷ, συνῆν δήπου πάντως καὶ nihili faciunt, ac præterea per Filium et in Filio αὐτὸς ὁ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἕτερος δι᾿ ἑτέρου τυχὸν ἐν Patris naturam spernunt, quamvis miraculorum εργῶν τὰ θαύματος ἄξια, ἀλλ' ὡς ὧν ἐν Υἱῷ διὰ τὴν eam opilicem esse pateat, quibus vel maxime du- ταυτότητα τῆς φύσεως, καὶ τῆς οὐσίας τὸ ἀπαράλrus ac præfractus ad fidem Deique cultum adduci λακτον. Αχάριστοι τοιγαροῦν οἱ τάλανες Ἰουδαῖοι, poterat. Sed ut impleretur quod in eorum lege καὶ ἐπὶ πολλῇ τῇ ἀγνωμοσύνῃ λίαν κατηγορούμενοι, scriptum est: Quia oderunt me gratis 19, ne δι' οὐδενὸς μὲν ἔχοντες λόγου τὴν ἀσύγκριτον τοῦ illud quidem ignotum fuisse legi a qua prædicta Σωτῆρος διδασκαλίαν, ἀτιμάζοντες δὲ πρὸς τούτῳ δι' sunt omnia aperte demonstrat, non tamen idcirco Υἱοῦ, καὶ ἐν Υἱῷ, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν, καίτοι τῶν dicimus ista legem prædixisse, ut Judæorum in Fi- ὑπὲρ λόγον αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδειχθεῖσαν δημι lium et Patrem injustum odium accenderetur, sed ουργόν, ἐφ᾽ οἷς ἦν εἰκὸς καὶ τὸν σφόδρα σκληρὸν καὶ quia id ab his fieri debebat, idcirco divina et sacra δυσήνιον ἄγεσθαί τε καὶ καλεῖσθαι λοιπὸν εἰς τὸ lex prædixit, ut ostenderet nihil ignotum esse Spi- φρονεῖν δύνασθαι τὰ εἰκότα καὶ τὰ δι' ὧν ἔδει τιμάritui. Scriptum est in libro Psalmorum ex Christi σθαι Θεόν. Αλλ' ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ ἐν τῷ νόμο persona Judæorum furorem objurgantis, ac dicen- αὐτῶν γεγραμμένος, ι Οτι ἐμίσησαν με δωρεάν, ο tis: «Quia odio iniquo oderunt me ".» Quomodo οὐδὲ τοῦτο μὲν ἀγνοηθὲν τῷ τὰ πάντα προανακηρί enim non injusto odio oderunt, aut quomodo non ξαντι νόμῳ δείκνυσιν ἐναργώς, πλὴν οὐ διὰ τοῦτό exacerbati sunt gratis, qui tantum aberat ut odisse φαμεν προειπεῖν ἐκεῖνα τὸν νόμον, ἵνα τὸ τῶν Ἰ01deberent, ut si ea quæ erg: eos facta sunt conside- δαίων ἐξάπτοι τὸ μῖσος ἀδίκως, κατά τε τοῦ Νέου remus, summo ejus sequendi desiderio inflammari καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' επείπερ ἔμελλεν ἔσεσθαι παρ' deberent? Dicat enim, quæso, quisquis Judaicæ fa- αὐτῶν, προαναπεφώνηκεν ὁ θεῖος καὶ ἱερὸς νόμος, vet incredulitati, quam odii causam habere queant. οὐδὲν τῶν ἐσομένων ἡγνοηκὸς τὸ Πνεῦμα δεικνύς. Quidnam eorum quæ per Christum facta sunt, Γέγραπται γὰρ ἐν βίβλῳ Ψαλμῶν, ἐκ προσώπου odio aut inimicitia dignum, quod morte et interitu Χριστοῦ, τὴν τοῦ Ἰουδαίων ἀπόνοιαν ἐπαιτιωμένου, eos liberavit, quod a diaboli dominatu eripuit, καὶ λέγοντος· «Ὅτι μῖσος ἄδικον ἐμίσησάν με.» quod peccati tyrannidem evertit, et servos ad fi- Πῶς γὰρ οὐκ ἄδικον μῖσος ἐμίσησαν; πῶς δὲ οὐκ liationem Dei revocavit? quod misericordia et be- ἐξεπικράνθησαν δωρεάν, οἱ γε τοσοῦτον ἀφεστηκότες nignitate sua justos effecit mortuos peccatis, quod c τοῦ χρῆναι μισεῖν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν τῶν εἰς sancti Spiritus ac naturæ divinæ consortes " red- αὐτοὺς γεγονότων φύσιν, ὡς φιλεῖν μᾶλλον τὴν didit, et in ipsum nos angelorum domicilium intro- ἁπασῶν ἀνωτάτω σπουδήν, καὶ ἀγαπᾶν εἰς τὸ βού duxit, cœlumque hominibus pervium ostendit? λεσθαι κατακολουθεῖν αὐτῷ; Ποίαν γὰρ ἄν τις ἔχοι Quomodo igitur æquum est horum nobis bonorum τοῦ μίσους τὴν ἀφορμὴν, λεγέτω παρελθών, ὁ ταῖς Jargitorem et pararium odisse, ac non potius claris Ἰουδαῖκαῖς ἀπειθείαις συνηγορών. Τί τῶν γεγονότων eum laudibus ac perpetuis gratiarum actionibus διὰ Χριστοῦ, μίσους, ήγουν ἀπεχθείας άξιον, ότι θα a nobis remunerari? Sed nihil, opinor, durum ac νάτου καὶ φθορᾶς ἐξείλετο, ὅτι πλεονεξίας απήλλαξε rigidum Judæum ad sanioremi mentem reduxerit. διαβολικῆς, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας κατέλυσε τυραν Odit enim 909 gratis, quem ex tota mente potius νίδα, καὶ τὸ δοῦλον, ὡς πρὸς υἱότητα τὴν ὡς πρὸς amare deceret, et obsequii honoribus coronare. Θεὸν ἀνεκόμισεν; ὅτι ἐκ φιλανθρωπίας καὶ ἀμνησι Quanquam hic etiam utiliter Dominus ostendit se κακίας δικαίους ἀπέφηνε τους ταῖς ἁμαρτίαις νενε Judæorum malignitatem non ignorasse, sed præ- χρωμένους; ὅτι Πνεύματος ἁγίου καὶ θείας φύσεως dixisse potius et prænosse futuram, usum tamen ἀπέδειξε κοινωνούς, καὶ αὐτὸ δὲ ἡμῖν τὸ τῶν ἁγίων se benignitate et misericordia Deo convenienti. ἀγγέλων προὐξένησεν οικητήριον, καὶ βάσιμον ἀνAdhibuit enim etiam tam præpostera mente affectis θρώποις έδειξε τὸν οὐρανόν; Πῶς οὖν ἔτι δίκαιον doctrinam ad salutem adhortatricem, ut et fidei μισεῖσθαι τὸν τούτων ἡμῖν γεγονότα χορηγὸν καὶ confessionem miraculis confirmaret, si qui boni πρύτανιν, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀσιγήτοις εὐφημεῖσθαι et æqui essent. Discipulos vero hic quoque non δοξολογίαις καὶ ἀκαταλήκτοις εὐχαριστ[ε]ίαις ἀντιparum juvat, ut nulla cum injuriarum memoria γεραίρεσθαι παρ' ἡμῖν; Αλλ' οὐδὲν, οἶμαι, τὸν etiam iis a quibus durius exciperentur salutis do- άτεγκτον μεθίστησιν Ἰδαῖον, εἰς τὸ βούλεσθαι φροctrinam porrigerent, et vestigiis virtutis illius quæ νεῖν ἅπερ ἔδει φρονείν. Μεμίσηκε γὰρ δωρεάν, ἂν ἐξ prima in eo effulsit insisterent. Si quid enim boni ὅλης διανοίας ἀγαπᾶν ἔδει μᾶλλον, καὶ ταῖς ἐκ τῆς est, illud primum in Christo, et in nos, atque ex εὐπειθείας καταστέψειν τιμαῖς. Πλήν καν τούτ eo optima quæque derivantur. χρησίμως ὁ Κύριος ἑαυτὸν οὐχ ἡγνοηκένα: δέσειχε τὴν τῶν Ἰουδαίων κακόνοιαν, προειρηκότα δὲ μᾶλλον καὶ ὅτι μὲν ἔσται προεγνωκότα, κεχρημένου με μὴν ἡμερότητί τε καὶ ἀμνησικακίᾳ θεοπρεπεί. Παρατέθεικε γάρ, καὶ ἀκαθηκόντως οὕτως διακειμένοις, τὸν εἰς σωτηρίαν καλοῦντα λόγον, πρὸς τὸ καὶ θαύμασι βεβαιοῦν τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως τὴν ὁμολογίαν, 19 Fsal. Lxvil, 5. *º Psal. xxiv, 19. "H| Petr. 1, §.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. $17 εἴπερ τινὲς ἦσαν ἀγαθοὶ, καὶ εὐγνώμονες. ὠφελεῖ δὲ σφόδρα κἂν τούτῳ τοῖς μαθηταῖς, ἵνα μνησικάκως [γρ. ἀμνησικάκως], καὶ τοῖς ὑβρίζειν αὐτοὺς ἐπιχειροῦσι τὸν τῆς σωτηρίας προτείνωσι λόγον, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατ᾽ ἴχνος ἰόντες φαίνοιντο τῆς ἐν αὐτῷ καὶ πρώτης διαλαμψάσης ἀρετῆς. Εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν, ἐν πρώτῳ Χριστῷ, καὶ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐξ αὐτοῦ διέρπει πάντα τὰ κάλλιστα. Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, δν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. Καὶ ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς μετ' ἐμοῦ ἐστε. XV, 26, 27. Cum autem venerit Paraclelus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Et vos testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis. Seipsum et Patrem dicens a vecordibus Judæis odio haberi, idque gratis ac nulla justa de causa, simul etiam utiliter inducit Spiritum, sanctæ Trinitatis complementum hoc modo astruens, et una cum Patre se violatum ostendens ' ut cum illi miraculorum spectatores in Filium plane debacchati sunt, supremæ quoque omnium substantiæ potestati injuriam fecisse arguantur, non modo ex eo quod suscipiendum non esse ' Μεμισῆσθαι λέγων ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα παρὰ τῶν ἀσυνέτων Ιουδαίων, καὶ τοῦτο δωρεὰν καὶ ἐπ' οὐδενὶ τῶν εἰκότων, συμπαρεισάγει τὸ Πνεῦμα χρησίμως, ὁμοῦ καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ἀναπλήρωσιν ἐμποιῶν τῷ λόγῳ καὶ αὐτῷ δὲ δεικνὺς συν ητοιμασμένον (γρ. συνητιμασμένον], ἵνα ολοκλήρως ἐν Υἱῷ πεπαρῳνηκότες ἐλέγχωνται τῶν παραδόξων οἱ θεωροὶ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὴν οὕτως ὑπερφυά καθυβρίσαντες δύναμιν, δι' ὧν οὐχ ὅπως παραδέχεσθαι δεῖν ᾤοντο τὸν Χριστόν, καίτοι τερα- Christum putarent, licet ad fidem eis faciendam τουργοῦντα ξένως, εἰς πληροφορίαν αὐτῶν, ἀλλ' ὧν ἤδη δεδράκασι· δεδυσσεβήκασι γὰρ εἰς αὐτὸν, ἃ καὶ μόνον ἐστὶν ἐννοῆσαι φρικτόν. Καίτοι, φαίη γὰρ ἂν τις τυχόν, ὦ παράφρων Ἰουδαῖε, θαυμάτων σοι γέγονε δημιουργὸς ὁ Χριστὸς, ἃ καὶ τὴν Μωσέως ὑπεραίρει δόξαν καὶ παντὸς ἁγίου λαμπρότητα. Το γὰρ φάναι τὸν Κύριον, «Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς ἄλλος ἐποίησε,» τοιαύτην ἡμῖν τὴν διάνοιαν εἰσφέρει. Εἶτα τὸν τῶν ἐλαττόνων ὑπηρέτην καὶ διάκονον, φημὶ δὲ Μωσέα, ταῖς οὕτω λαμπραῖς καταστέφεις τιμαῖς, τὸν δὲ ἀσυγκρίτως υπερφερῆ καὶ πολὺ τῶν ἀμεινόνων ἐργάτην, ἀσυνέτως οὕτω παρωθούμενος οὐκ ἐρυθριᾷς, καίτοι τοῖς διὰ Μωσέως χρησμῳδήμασι τὸ πάλας διηγγελμένον ἐπάγοντα πέ ρας, καὶ κατακλείοντα λοιπὸν εἰς ἀλήθειαν τὴν σκιάν. Ὁμοῦ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς συνεισκεκόμικε μὲν ἀναγκαίως, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ Πατρὶ τὴν τοῦ Πνεύματος μνήμην· ἀπελέγχει δὲ ἅμα τὸ εἰρημένον ἀληθὲς, τοῦτ' ἔστιν, ὡς εἴπερ τις ἔλειτο διὰ μίσους ἔχειν τὸν Υἱὸν, συναποστυγήσει δή πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα· καὶ πῶς, ἢ είνα δὴ τρόπον, θέα πάλιν. Ιδού γάρ, ἰδοὺ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν, ἑαυτοῦ τὸν Παράκλητον εἰπὼν, παρὰ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἐκπορεύεσθαί φησιν. Ὥσπερ γάρ ἐστιν ἴδιον Πνεύμα τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς, ἐν αὐτῷ τε ὑπάρχον, καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός. Οἷς δὲ τὸ πνεῦμα κοινὸν, τούτοις εἴη δήπου πάντως ἂν καὶ τὰ τῆς οὐσίας οὐ διωρισμένα. Μὴ γὰρ δή τινες ἡμᾶς τῶν δυσσεβεῖν εἰωθότων τοῖς ἐξ ἁμα θείας ἀποκομιζόντων λόγοις, εἰς ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν. ὡς ὑπουργικήν τινα χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Υἱὸς τὸ παρὰ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα τῇ κτίσει διακονεῖ· καὶ τοῦτο γὰρ ἀσυνέτως τινὲς οὐ κατέδεισαν εἰπεῖν. Πιστεύειν δὲ μᾶλλον ἀκόλουθον, ὡς ἐπείπερ ἰδιόν ἐστιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποστέλλει τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς πρὸς ἁγιασμόν. Εἰ δὲ δὴ νομίζουσι τρόπον τινά, και δρι με νοεῖν τε καὶ λέγειν, διάκονον ἡμῖν καὶ ὑπουργό», stupenda miracula edentem, sed ex iis quæ perpetrarunt ea quippe in illum patrarunt, quæ vel cogitanti horrorem inculiant. Atqui, o vecors Judme, dicet aliquis, miracula tibi Christus edidit, quæ cum Mosis gloriam, tum omnium sauctorum splendorem superant. Quod enim Dominus ait: • Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, › istiusmodi nobis sensum infert. Tunc ergo Mosem illum inferiorum ministrum tam claris laudibus effers; qui vero incomparabiliter antecellit, et longe præstantiorum est artifex, lam stulte repudiare non erubescis, licet Mosaicis oracutis finem olim prænuntiatum afferat 910 ct intra veritatem umbram demum includat. Dominus ergo noster Jesus Christus Spiritus mentionem secum una et cum Patre necessario intulit, simulque verum esse ostendit quod prius diximus, nempe si quis Filium oderit, simul etiam exosurum illum ex quo est Patrem; quo pacto vero, adverte rursus. Ecce enim, ecce cum Spiritum verilatis, id est suum, Paraceletum dixerit, a Patre ipse ait procedere. Sicut enim proprius est Filii Spiritus naturaliter et in ipso exsistens, et per ipsum procedens, ita etiam Patris. Quibus autem communis est Spiritus, hi utique substantia non differunt. Ne nos enim stultis suis sermonibus impii quidam ad ea quæ nefas abducant, ut cogitemus Filium ministri vices implendo, Spiritum qui a Patre est creature ministrare: nam id nonnulli dicere ausi sunt. Quin potius consentaneum est credere, quod cun Spiritus sit ejus proprius, sicuti nimirum est Dei ac Patris, sanctis eam suis discipulis mittat ad sanctificationem. Quod si acutum nescio quid sentire se ac dicere existimant, dum nic quoque Filium nobis ministrum et exsecutorem inducunt, qui non dicere convenit: Stulti ac cxci, non sentitis quo præcipites iterum ruštis, et adversus Unigeniti gloriam insurgitis, miseris ex imperitia ve-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. $17 εἴπερ τινὲς ἦσαν ἀγαθοὶ, καὶ εὐγνώμονες. ὠφελεῖ δὲ σφόδρα κἂν τούτῳ τοῖς μαθηταῖς, ἵνα μνησικάκως [γρ. ἀμνησικάκως], καὶ τοῖς ὑβρίζειν αὐτοὺς ἐπιχειροῦσι τὸν τῆς σωτηρίας προτείνωσι λόγον, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατ᾽ ἴχνος ἰόντες φαίνοιντο τῆς ἐν αὐτῷ καὶ πρώτης διαλαμψάσης ἀρετῆς. Εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν, ἐν πρώτῳ Χριστῷ, καὶ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐξ αὐτοῦ διέρπει πάντα τὰ κάλλιστα. Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, δν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. Καὶ ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς μετ' ἐμοῦ ἐστε. XV, 26, 27. Cum autem venerit Paraclelus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Et vos testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis. Seipsum et Patrem dicens a vecordibus Judæis odio haberi, idque gratis ac nulla justa de causa, simul etiam utiliter inducit Spiritum, sanctæ Trinitatis complementum hoc modo astruens, et una cum Patre se violatum ostendens ' ut cum illi miraculorum spectatores in Filium plane debacchati sunt, supremæ quoque omnium substantiæ potestati injuriam fecisse arguantur, non modo ex eo quod suscipiendum non esse ' Μεμισῆσθαι λέγων ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα παρὰ τῶν ἀσυνέτων Ιουδαίων, καὶ τοῦτο δωρεὰν καὶ ἐπ' οὐδενὶ τῶν εἰκότων, συμπαρεισάγει τὸ Πνεῦμα χρησίμως, ὁμοῦ καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ἀναπλήρωσιν ἐμποιῶν τῷ λόγῳ καὶ αὐτῷ δὲ δεικνὺς συν ητοιμασμένον (γρ. συνητιμασμένον], ἵνα ολοκλήρως ἐν Υἱῷ πεπαρῳνηκότες ἐλέγχωνται τῶν παραδόξων οἱ θεωροὶ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὴν οὕτως ὑπερφυά καθυβρίσαντες δύναμιν, δι' ὧν οὐχ ὅπως παραδέχεσθαι δεῖν ᾤοντο τὸν Χριστόν, καίτοι τερα- Christum putarent, licet ad fidem eis faciendam τουργοῦντα ξένως, εἰς πληροφορίαν αὐτῶν, ἀλλ' ὧν ἤδη δεδράκασι· δεδυσσεβήκασι γὰρ εἰς αὐτὸν, ἃ καὶ μόνον ἐστὶν ἐννοῆσαι φρικτόν. Καίτοι, φαίη γὰρ ἂν τις τυχόν, ὦ παράφρων Ἰουδαῖε, θαυμάτων σοι γέγονε δημιουργὸς ὁ Χριστὸς, ἃ καὶ τὴν Μωσέως ὑπεραίρει δόξαν καὶ παντὸς ἁγίου λαμπρότητα. Το γὰρ φάναι τὸν Κύριον, «Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς ἄλλος ἐποίησε,» τοιαύτην ἡμῖν τὴν διάνοιαν εἰσφέρει. Εἶτα τὸν τῶν ἐλαττόνων ὑπηρέτην καὶ διάκονον, φημὶ δὲ Μωσέα, ταῖς οὕτω λαμπραῖς καταστέφεις τιμαῖς, τὸν δὲ ἀσυγκρίτως υπερφερῆ καὶ πολὺ τῶν ἀμεινόνων ἐργάτην, ἀσυνέτως οὕτω παρωθούμενος οὐκ ἐρυθριᾷς, καίτοι τοῖς διὰ Μωσέως χρησμῳδήμασι τὸ πάλας διηγγελμένον ἐπάγοντα πέ ρας, καὶ κατακλείοντα λοιπὸν εἰς ἀλήθειαν τὴν σκιάν. Ὁμοῦ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς συνεισκεκόμικε μὲν ἀναγκαίως, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ Πατρὶ τὴν τοῦ Πνεύματος μνήμην· ἀπελέγχει δὲ ἅμα τὸ εἰρημένον ἀληθὲς, τοῦτ' ἔστιν, ὡς εἴπερ τις ἔλειτο διὰ μίσους ἔχειν τὸν Υἱὸν, συναποστυγήσει δή πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα· καὶ πῶς, ἢ είνα δὴ τρόπον, θέα πάλιν. Ιδού γάρ, ἰδοὺ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν, ἑαυτοῦ τὸν Παράκλητον εἰπὼν, παρὰ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἐκπορεύεσθαί φησιν. Ὥσπερ γάρ ἐστιν ἴδιον Πνεύμα τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς, ἐν αὐτῷ τε ὑπάρχον, καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός. Οἷς δὲ τὸ πνεῦμα κοινὸν, τούτοις εἴη δήπου πάντως ἂν καὶ τὰ τῆς οὐσίας οὐ διωρισμένα. Μὴ γὰρ δή τινες ἡμᾶς τῶν δυσσεβεῖν εἰωθότων τοῖς ἐξ ἁμα θείας ἀποκομιζόντων λόγοις, εἰς ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν. ὡς ὑπουργικήν τινα χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Υἱὸς τὸ παρὰ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα τῇ κτίσει διακονεῖ· καὶ τοῦτο γὰρ ἀσυνέτως τινὲς οὐ κατέδεισαν εἰπεῖν. Πιστεύειν δὲ μᾶλλον ἀκόλουθον, ὡς ἐπείπερ ἰδιόν ἐστιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποστέλλει τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς πρὸς ἁγιασμόν. Εἰ δὲ δὴ νομίζουσι τρόπον τινά, και δρι με νοεῖν τε καὶ λέγειν, διάκονον ἡμῖν καὶ ὑπουργό», stupenda miracula edentem, sed ex iis quæ perpetrarunt ea quippe in illum patrarunt, quæ vel cogitanti horrorem inculiant. Atqui, o vecors Judme, dicet aliquis, miracula tibi Christus edidit, quæ cum Mosis gloriam, tum omnium sauctorum splendorem superant. Quod enim Dominus ait: • Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, › istiusmodi nobis sensum infert. Tunc ergo Mosem illum inferiorum ministrum tam claris laudibus effers; qui vero incomparabiliter antecellit, et longe præstantiorum est artifex, lam stulte repudiare non erubescis, licet Mosaicis oracutis finem olim prænuntiatum afferat 910 ct intra veritatem umbram demum includat. Dominus ergo noster Jesus Christus Spiritus mentionem secum una et cum Patre necessario intulit, simulque verum esse ostendit quod prius diximus, nempe si quis Filium oderit, simul etiam exosurum illum ex quo est Patrem; quo pacto vero, adverte rursus. Ecce enim, ecce cum Spiritum verilatis, id est suum, Paraceletum dixerit, a Patre ipse ait procedere. Sicut enim proprius est Filii Spiritus naturaliter et in ipso exsistens, et per ipsum procedens, ita etiam Patris. Quibus autem communis est Spiritus, hi utique substantia non differunt. Ne nos enim stultis suis sermonibus impii quidam ad ea quæ nefas abducant, ut cogitemus Filium ministri vices implendo, Spiritum qui a Patre est creature ministrare: nam id nonnulli dicere ausi sunt. Quin potius consentaneum est credere, quod cun Spiritus sit ejus proprius, sicuti nimirum est Dei ac Patris, sanctis eam suis discipulis mittat ad sanctificationem. Quod si acutum nescio quid sentire se ac dicere existimant, dum nic quoque Filium nobis ministrum et exsecutorem inducunt, qui non dicere convenit: Stulti ac cxci, non sentitis quo præcipites iterum ruštis, et adversus Unigeniti gloriam insurgitis, miseris ex imperitia ve-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. $17 εἴπερ τινὲς ἦσαν ἀγαθοὶ, καὶ εὐγνώμονες. ὠφελεῖ δὲ σφόδρα κἂν τούτῳ τοῖς μαθηταῖς, ἵνα μνησικάκως [γρ. ἀμνησικάκως], καὶ τοῖς ὑβρίζειν αὐτοὺς ἐπιχειροῦσι τὸν τῆς σωτηρίας προτείνωσι λόγον, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο κατ᾽ ἴχνος ἰόντες φαίνοιντο τῆς ἐν αὐτῷ καὶ πρώτης διαλαμψάσης ἀρετῆς. Εἴ τι γὰρ ἀγαθὸν, ἐν πρώτῳ Χριστῷ, καὶ ἐφ' ἡμᾶς καὶ ἐξ αὐτοῦ διέρπει πάντα τὰ κάλλιστα. Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, δν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ. Καὶ ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς μετ' ἐμοῦ ἐστε. XV, 26, 27. Cum autem venerit Paraclelus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Et vos testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis. Seipsum et Patrem dicens a vecordibus Judæis odio haberi, idque gratis ac nulla justa de causa, simul etiam utiliter inducit Spiritum, sanctæ Trinitatis complementum hoc modo astruens, et una cum Patre se violatum ostendens ' ut cum illi miraculorum spectatores in Filium plane debacchati sunt, supremæ quoque omnium substantiæ potestati injuriam fecisse arguantur, non modo ex eo quod suscipiendum non esse ' Μεμισῆσθαι λέγων ἑαυτόν τε καὶ τὸν Πατέρα παρὰ τῶν ἀσυνέτων Ιουδαίων, καὶ τοῦτο δωρεὰν καὶ ἐπ' οὐδενὶ τῶν εἰκότων, συμπαρεισάγει τὸ Πνεῦμα χρησίμως, ὁμοῦ καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν ἀναπλήρωσιν ἐμποιῶν τῷ λόγῳ καὶ αὐτῷ δὲ δεικνὺς συν ητοιμασμένον (γρ. συνητιμασμένον], ἵνα ολοκλήρως ἐν Υἱῷ πεπαρῳνηκότες ἐλέγχωνται τῶν παραδόξων οἱ θεωροὶ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας τὴν οὕτως ὑπερφυά καθυβρίσαντες δύναμιν, δι' ὧν οὐχ ὅπως παραδέχεσθαι δεῖν ᾤοντο τὸν Χριστόν, καίτοι τερα- Christum putarent, licet ad fidem eis faciendam τουργοῦντα ξένως, εἰς πληροφορίαν αὐτῶν, ἀλλ' ὧν ἤδη δεδράκασι· δεδυσσεβήκασι γὰρ εἰς αὐτὸν, ἃ καὶ μόνον ἐστὶν ἐννοῆσαι φρικτόν. Καίτοι, φαίη γὰρ ἂν τις τυχόν, ὦ παράφρων Ἰουδαῖε, θαυμάτων σοι γέγονε δημιουργὸς ὁ Χριστὸς, ἃ καὶ τὴν Μωσέως ὑπεραίρει δόξαν καὶ παντὸς ἁγίου λαμπρότητα. Το γὰρ φάναι τὸν Κύριον, «Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς, ἃ μηδεὶς ἄλλος ἐποίησε,» τοιαύτην ἡμῖν τὴν διάνοιαν εἰσφέρει. Εἶτα τὸν τῶν ἐλαττόνων ὑπηρέτην καὶ διάκονον, φημὶ δὲ Μωσέα, ταῖς οὕτω λαμπραῖς καταστέφεις τιμαῖς, τὸν δὲ ἀσυγκρίτως υπερφερῆ καὶ πολὺ τῶν ἀμεινόνων ἐργάτην, ἀσυνέτως οὕτω παρωθούμενος οὐκ ἐρυθριᾷς, καίτοι τοῖς διὰ Μωσέως χρησμῳδήμασι τὸ πάλας διηγγελμένον ἐπάγοντα πέ ρας, καὶ κατακλείοντα λοιπὸν εἰς ἀλήθειαν τὴν σκιάν. Ὁμοῦ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς συνεισκεκόμικε μὲν ἀναγκαίως, ἑαυτῷ τε καὶ τῷ Πατρὶ τὴν τοῦ Πνεύματος μνήμην· ἀπελέγχει δὲ ἅμα τὸ εἰρημένον ἀληθὲς, τοῦτ' ἔστιν, ὡς εἴπερ τις ἔλειτο διὰ μίσους ἔχειν τὸν Υἱὸν, συναποστυγήσει δή πάντως καὶ τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα· καὶ πῶς, ἢ είνα δὴ τρόπον, θέα πάλιν. Ιδού γάρ, ἰδοὺ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν, ἑαυτοῦ τὸν Παράκλητον εἰπὼν, παρὰ τοῦ Πατρὸς αὐτὸν ἐκπορεύεσθαί φησιν. Ὥσπερ γάρ ἐστιν ἴδιον Πνεύμα τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς, ἐν αὐτῷ τε ὑπάρχον, καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν, οὕτω καὶ τοῦ Πατρός. Οἷς δὲ τὸ πνεῦμα κοινὸν, τούτοις εἴη δήπου πάντως ἂν καὶ τὰ τῆς οὐσίας οὐ διωρισμένα. Μὴ γὰρ δή τινες ἡμᾶς τῶν δυσσεβεῖν εἰωθότων τοῖς ἐξ ἁμα θείας ἀποκομιζόντων λόγοις, εἰς ἃ μὴ θέμις ἐννοεῖν. ὡς ὑπουργικήν τινα χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Υἱὸς τὸ παρὰ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα τῇ κτίσει διακονεῖ· καὶ τοῦτο γὰρ ἀσυνέτως τινὲς οὐ κατέδεισαν εἰπεῖν. Πιστεύειν δὲ μᾶλλον ἀκόλουθον, ὡς ἐπείπερ ἰδιόν ἐστιν αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀποστέλλει τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς πρὸς ἁγιασμόν. Εἰ δὲ δὴ νομίζουσι τρόπον τινά, και δρι με νοεῖν τε καὶ λέγειν, διάκονον ἡμῖν καὶ ὑπουργό», stupenda miracula edentem, sed ex iis quæ perpetrarunt ea quippe in illum patrarunt, quæ vel cogitanti horrorem inculiant. Atqui, o vecors Judme, dicet aliquis, miracula tibi Christus edidit, quæ cum Mosis gloriam, tum omnium sauctorum splendorem superant. Quod enim Dominus ait: • Si opera non fecissem in eis, quæ nemo alius fecit, › istiusmodi nobis sensum infert. Tunc ergo Mosem illum inferiorum ministrum tam claris laudibus effers; qui vero incomparabiliter antecellit, et longe præstantiorum est artifex, lam stulte repudiare non erubescis, licet Mosaicis oracutis finem olim prænuntiatum afferat 910 ct intra veritatem umbram demum includat. Dominus ergo noster Jesus Christus Spiritus mentionem secum una et cum Patre necessario intulit, simulque verum esse ostendit quod prius diximus, nempe si quis Filium oderit, simul etiam exosurum illum ex quo est Patrem; quo pacto vero, adverte rursus. Ecce enim, ecce cum Spiritum verilatis, id est suum, Paraceletum dixerit, a Patre ipse ait procedere. Sicut enim proprius est Filii Spiritus naturaliter et in ipso exsistens, et per ipsum procedens, ita etiam Patris. Quibus autem communis est Spiritus, hi utique substantia non differunt. Ne nos enim stultis suis sermonibus impii quidam ad ea quæ nefas abducant, ut cogitemus Filium ministri vices implendo, Spiritum qui a Patre est creature ministrare: nam id nonnulli dicere ausi sunt. Quin potius consentaneum est credere, quod cun Spiritus sit ejus proprius, sicuti nimirum est Dei ac Patris, sanctis eam suis discipulis mittat ad sanctificationem. Quod si acutum nescio quid sentire se ac dicere existimant, dum nic quoque Filium nobis ministrum et exsecutorem inducunt, qui non dicere convenit: Stulti ac cxci, non sentitis quo præcipites iterum ruštis, et adversus Unigeniti gloriam insurgitis, miseris ex imperitia ve-

ἀκόλουθον εἰπεῖν· Μωροὶ καὶ τυφλοί, τῇ δὲ πάλιν Ιόντες ὑμεῖς οὐκ αἰσθάνεσθε, καὶ τῆς τοῦ Μονογενούς κατεπαίρεσθε δόξης, ἐκ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθείας αθλίους συνείροντες λογισμούς; Εἰ γὰρ ὅλως χορηγεί τὸ Πνεῦμα παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐν ὑπηρέτου τινὸς τάξει λελογισμένος, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν, ὡς ἀλλότριον μὲν ἔστι παντελῶς τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τάχα δὲ καὶ ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ κατὰ πολὺ κρεῖττον, ἄνπερ οὕτως ἔχῃ κατά γε την παρ' ὑμῖν ἀμαθίαν; Εἰ γὰρ οὐκ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ Υἱὸς καθ' ὑμᾶς, πῶς οὐκ ἐν ἀμείνοσι νοοῖτο ἂν τὸ Πνεῦμα παρὰ τὸν Υἱόν; Είτα τί φαμεν, ὅταν ἀκούσωμεν λέγοντος περὶ αὐτοῦ, ὅτι • Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν;» Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο λοιπόν, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβήσεται. Εἰ γὰρ ὑπουρ γίαν διακονικὴν ἀποπληροῦν οἴεσθε τὸν Υἱόν, τὸ ἀλο λότριον ἡμῖν, τοῦτ' ἔστι, τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς κεχορηγηκότα, ἅγιον ὂν κατὰ φύσιν Πνεῦμα, οὐ κατὰ φύσιν ἅγιος ὁ Υἱός, κατὰ μέθεξιν δὲ, ὥσπερ ἡμεῖς. Λέγεται γὰρ κατὰ τὴν τῶν δυσσεβῶν ἁμάτ θειαν, ἀλλότριος εἶναι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἐξ ἧς καὶ πρόεισι τὸ Πνεῦμα τὸ δι' αὐτοῦ χορηγούμενον. Εσται τοίνυν τῶν ἐνδεχομένων, εἴπερ οὐκ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ εἰσποιητὸν ἔχει καὶ αὐτὸς τὸν ἁγιασμόν, καθάπερ ή κτίσις, καὶ ἀποπεσεῖν δύνασθαί ποτε τῆς ἐνούσης ἁγιότητος αὐτῷ. Τὸ γὰρ ὡς ἐν τάξει προσθήκης ἐπικτηθέν, πῶς οὐκ ἂν ἀπογένοιτο, κατά γε τὸν τοῦ ἐγχωροῦντος λόγον; Εἶτα τῆς τῶν τοιούτων οὐκ ἀποδραμείται δογμάτων; Πρε πωδέστερον δὲ οἶμαι τὸ οὕτως εἰπεῖν. Φίλη τοιγαροῦν ἡμῖν ἡ ἀλήθεια, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας δήγματα, καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις ἡμεῖς οὐχ εψόμεθα, τὴν δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων ἰχνηλατούντες πίστιν, ἴδιον εἶναι φαμεν τοῦ Υἱοῦ τὸν Παράκλητον, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐκ ἐπεισκρινόμενον ἔξωθεν, οὐδὲ ἐπίκτη τον ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐστὶν ἐν τοῖς ἁγιότητος δεκτικοῖς, οἷς καὶ ἐκ μὴ ὄντων ἡ γένεσις, ἀλλ' ὁμοούσιον αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Οὕτω γὰρ ἂν οὐκ εἰς πολύθεον ἡμῖν μυθολογίαν ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δογμάτων οιχήσεται δύναμις, ἀλλ' εἰς ἕνα θεότητος λόγον ἡ ἁγία Τριὰς ἀνασφίγγεται. Ἐν τα τῷ τοιγαροῦν καὶ τῆς οὐσίας τὴν ἑνότητα παραδει stra contextis rationibus? Nam si ministri loco et κἂν τούτῳ δὴ πάλιν τὸν Υἱὸν εἰσκομίζοντες, πῶς οὐκ ordine Filius omnino Spiritum a Patre largitur, quomodo fateri necesse non est ab ejus substantia ipsum esse prorsus alienum, aut forte praestantiorem longeque potiorem, si res ita sit, ut stulte sentitis? Si enim ex Patre non procedit, hoc est ex ejus substantia, ut vos vultis, quomodo non præstantior Filio Spiritus censebitur? Deinde quid dicenus cum audierimus ipsum de se prædicantem: • Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis 91.13?, Ad hæc illud quoque necessario tandem succurret. Nempe, si ministri vicem a Filio impleri putatis, qui alienum nobis, hoc est a Deo et Patre largitus est sanctum natura sua Spiritum, non erit secundum naturam suam sanctus Filius, sed participatione duntaxat, sicuti nos. Dicitur enim, juxta impiorum sententiam, a substantia Patris alienus, ex qua etiam procedit Spiritus ille qui per eum præbetur. Fieri ergo poterit, si proprius non 911 sit Filii Spiritus, seul ipse quoque adventitiam habeat sanctificationem sicut creatura, sanctitate quoque sua aliquando possit excedere. Quod enim accessionis loco accipitur, quomodo abesse non poterit? At quis ab istiusmodi dogmatis procul non fugiet? Nos vero, quibus amica est veritas ac veritatis dogmata, nequaquam illos sequemur, sed sanctorum Patrum fidei vestigiis insistentes, proprium esse Filii Paracletum dicimus, hoc est sanctum Spiritum, nee aliunde ascitum, sicut est in iis qui sunt sancitatis capaces, quibus et e nihilo ortus est, seul ejus consubstantialem sicuti nempe et Patris. Sic euim ecclesiasticorum dogmatum ratio in vanas deorum fabulas non abibit, sed in unam deitatis rationem sancta Trinitas constringitur. Simul ergo substantiæ unitatem ostendendo, suæ, inquam, et Dei ac Patris, et Spiritum veritatis Paracletum appellando, a Patre procedere ait, aperte et indubitate arguit Dei hostem in solidum esse, qui Christi sit bostis. Nam qui petulantem se gesserit in Filium, merito quoque in eum ex quo est peccare censebitur. Cum ergo venerit Paracletus, inquit, Spiritus veritatis, id est meus, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Perhibebit autem, quæso, quomodo? Operando nimirum in vobis et κνύς, ἑαυτοῦ τε, φημί, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, per vos miracula, testis erit justus ac verax divinæ me: potestatis atque majestatis. Meus enim Spiritus est qui operatur in vobis ". Ut autem meus, sic et Dei ac Patris. Simul itaque injuria affici cogitandum est eos qui per unum illum bonum Spiritum miracula ad certam fidei demonstrationem edunt, ut in persona Christi, in quo inhabitavit, juxta Paulum”, non pars aliqua divinitatis inelabilis, sed omnis ejus plenitudo corporaliter. Testimonium autem perhibente Spiritu, simul etiam testimonium vos ipsi quoque perhibebitis, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸν Παράκλητον εἶναι λέγων, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαί φησιν, ἀπελέγχει σαφῶς καὶ ἀναμφιλόγως θεομάχου ὁλοκλήρως την Χριστομάχον. Ὁ γὰρ ὅλως ἐμπαροινεῖν ἐθελήσας τῷ Υἱῷ, πεπλημμεληκὼς ἂν εἰκότως καὶ εἰς αὐτὸν νοοῖ το τὸν ἐξ οὗπερ ἐστίν. Οταν τοίνυν ἔλθῃ ὁ Παράκλη τος, φησί, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστι τὸ ἐμὸν, ὅ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρ τυρήσει περὶ ἐμοῦ. Μαρτυρήσει δὲ πῶς; Ἐνεργῆσαν γὰρ ἐν ὑμῖν τε καὶ δι' ὑμῶν τὰ παράδοξα, μάρτυς ἔσεται δίκαιός τε καὶ ἀληθὴς τῆς ἐμῆς θεοπρεπούς 12.28 Joan. xv, 14.”Philipp. 11, 13. 18 Coloss. 11, 9.

ἀκόλουθον εἰπεῖν· Μωροὶ καὶ τυφλοί, τῇ δὲ πάλιν Ιόντες ὑμεῖς οὐκ αἰσθάνεσθε, καὶ τῆς τοῦ Μονογενούς κατεπαίρεσθε δόξης, ἐκ τῆς ἐνούσης ὑμῖν ἀμαθείας αθλίους συνείροντες λογισμούς; Εἰ γὰρ ὅλως χορηγεί τὸ Πνεῦμα παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ἐν ὑπηρέτου τινὸς τάξει λελογισμένος, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν, ὡς ἀλλότριον μὲν ἔστι παντελῶς τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τάχα δὲ καὶ ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ κατὰ πολὺ κρεῖττον, ἄνπερ οὕτως ἔχῃ κατά γε την παρ' ὑμῖν ἀμαθίαν; Εἰ γὰρ οὐκ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τοῦτ' ἔστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ Υἱὸς καθ' ὑμᾶς, πῶς οὐκ ἐν ἀμείνοσι νοοῖτο ἂν τὸ Πνεῦμα παρὰ τὸν Υἱόν; Είτα τί φαμεν, ὅταν ἀκούσωμεν λέγοντος περὶ αὐτοῦ, ὅτι • Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν;» Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις, κἀκεῖνο λοιπόν, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβήσεται. Εἰ γὰρ ὑπουρ γίαν διακονικὴν ἀποπληροῦν οἴεσθε τὸν Υἱόν, τὸ ἀλο λότριον ἡμῖν, τοῦτ' ἔστι, τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς κεχορηγηκότα, ἅγιον ὂν κατὰ φύσιν Πνεῦμα, οὐ κατὰ φύσιν ἅγιος ὁ Υἱός, κατὰ μέθεξιν δὲ, ὥσπερ ἡμεῖς. Λέγεται γὰρ κατὰ τὴν τῶν δυσσεβῶν ἁμάτ θειαν, ἀλλότριος εἶναι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἐξ ἧς καὶ πρόεισι τὸ Πνεῦμα τὸ δι' αὐτοῦ χορηγούμενον. Εσται τοίνυν τῶν ἐνδεχομένων, εἴπερ οὐκ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ εἰσποιητὸν ἔχει καὶ αὐτὸς τὸν ἁγιασμόν, καθάπερ ή κτίσις, καὶ ἀποπεσεῖν δύνασθαί ποτε τῆς ἐνούσης ἁγιότητος αὐτῷ. Τὸ γὰρ ὡς ἐν τάξει προσθήκης ἐπικτηθέν, πῶς οὐκ ἂν ἀπογένοιτο, κατά γε τὸν τοῦ ἐγχωροῦντος λόγον; Εἶτα τῆς τῶν τοιούτων οὐκ ἀποδραμείται δογμάτων; Πρε πωδέστερον δὲ οἶμαι τὸ οὕτως εἰπεῖν. Φίλη τοιγαροῦν ἡμῖν ἡ ἀλήθεια, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας δήγματα, καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις ἡμεῖς οὐχ εψόμεθα, τὴν δὲ τῶν ἁγίων Πατέρων ἰχνηλατούντες πίστιν, ἴδιον εἶναι φαμεν τοῦ Υἱοῦ τὸν Παράκλητον, τοῦτ' ἔστι, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ οὐκ ἐπεισκρινόμενον ἔξωθεν, οὐδὲ ἐπίκτη τον ἐν αὐτῷ, καθάπερ ἐστὶν ἐν τοῖς ἁγιότητος δεκτικοῖς, οἷς καὶ ἐκ μὴ ὄντων ἡ γένεσις, ἀλλ' ὁμοούσιον αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Οὕτω γὰρ ἂν οὐκ εἰς πολύθεον ἡμῖν μυθολογίαν ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν δογμάτων οιχήσεται δύναμις, ἀλλ' εἰς ἕνα θεότητος λόγον ἡ ἁγία Τριὰς ἀνασφίγγεται. Ἐν τα τῷ τοιγαροῦν καὶ τῆς οὐσίας τὴν ἑνότητα παραδει stra contextis rationibus? Nam si ministri loco et κἂν τούτῳ δὴ πάλιν τὸν Υἱὸν εἰσκομίζοντες, πῶς οὐκ ordine Filius omnino Spiritum a Patre largitur, quomodo fateri necesse non est ab ejus substantia ipsum esse prorsus alienum, aut forte praestantiorem longeque potiorem, si res ita sit, ut stulte sentitis? Si enim ex Patre non procedit, hoc est ex ejus substantia, ut vos vultis, quomodo non præstantior Filio Spiritus censebitur? Deinde quid dicenus cum audierimus ipsum de se prædicantem: • Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis 91.13?, Ad hæc illud quoque necessario tandem succurret. Nempe, si ministri vicem a Filio impleri putatis, qui alienum nobis, hoc est a Deo et Patre largitus est sanctum natura sua Spiritum, non erit secundum naturam suam sanctus Filius, sed participatione duntaxat, sicuti nos. Dicitur enim, juxta impiorum sententiam, a substantia Patris alienus, ex qua etiam procedit Spiritus ille qui per eum præbetur. Fieri ergo poterit, si proprius non 911 sit Filii Spiritus, seul ipse quoque adventitiam habeat sanctificationem sicut creatura, sanctitate quoque sua aliquando possit excedere. Quod enim accessionis loco accipitur, quomodo abesse non poterit? At quis ab istiusmodi dogmatis procul non fugiet? Nos vero, quibus amica est veritas ac veritatis dogmata, nequaquam illos sequemur, sed sanctorum Patrum fidei vestigiis insistentes, proprium esse Filii Paracletum dicimus, hoc est sanctum Spiritum, nee aliunde ascitum, sicut est in iis qui sunt sancitatis capaces, quibus et e nihilo ortus est, seul ejus consubstantialem sicuti nempe et Patris. Sic euim ecclesiasticorum dogmatum ratio in vanas deorum fabulas non abibit, sed in unam deitatis rationem sancta Trinitas constringitur. Simul ergo substantiæ unitatem ostendendo, suæ, inquam, et Dei ac Patris, et Spiritum veritatis Paracletum appellando, a Patre procedere ait, aperte et indubitate arguit Dei hostem in solidum esse, qui Christi sit bostis. Nam qui petulantem se gesserit in Filium, merito quoque in eum ex quo est peccare censebitur. Cum ergo venerit Paracletus, inquit, Spiritus veritatis, id est meus, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Perhibebit autem, quæso, quomodo? Operando nimirum in vobis et κνύς, ἑαυτοῦ τε, φημί, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, per vos miracula, testis erit justus ac verax divinæ me: potestatis atque majestatis. Meus enim Spiritus est qui operatur in vobis ". Ut autem meus, sic et Dei ac Patris. Simul itaque injuria affici cogitandum est eos qui per unum illum bonum Spiritum miracula ad certam fidei demonstrationem edunt, ut in persona Christi, in quo inhabitavit, juxta Paulum”, non pars aliqua divinitatis inelabilis, sed omnis ejus plenitudo corporaliter. Testimonium autem perhibente Spiritu, simul etiam testimonium vos ipsi quoque perhibebitis, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας τὸν Παράκλητον εἶναι λέγων, παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεσθαί φησιν, ἀπελέγχει σαφῶς καὶ ἀναμφιλόγως θεομάχου ὁλοκλήρως την Χριστομάχον. Ὁ γὰρ ὅλως ἐμπαροινεῖν ἐθελήσας τῷ Υἱῷ, πεπλημμεληκὼς ἂν εἰκότως καὶ εἰς αὐτὸν νοοῖ το τὸν ἐξ οὗπερ ἐστίν. Οταν τοίνυν ἔλθῃ ὁ Παράκλη τος, φησί, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστι τὸ ἐμὸν, ὅ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρ τυρήσει περὶ ἐμοῦ. Μαρτυρήσει δὲ πῶς; Ἐνεργῆσαν γὰρ ἐν ὑμῖν τε καὶ δι' ὑμῶν τὰ παράδοξα, μάρτυς ἔσεται δίκαιός τε καὶ ἀληθὴς τῆς ἐμῆς θεοπρεπούς 12.28 Joan. xv, 14.”Philipp. 11, 13. 18 Coloss. 11, 9.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἐξουσίας, καὶ τῆς ἐν δυνάμει μεγαλειότητος. Ἐμὸν inquit. Spectatores cnim ipsi fuistis signorum, qui γὰρ Πνεῦμα, τὸ ἐνεργοῦν ἐν ὑμῖν. Ὥσπερ δὲ ἐμόν, mecum semper ſuistis, utpote discipuli. οὕτω καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Συγκαθυβρίσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη νοεῖν τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύ ματος τὰ παράδοξα πρὸς πληροφορίαν τῆς πίστεως ἐνεργήσαντας, ὡς ἐν προσώπῳ Χριστοῦ, ἐν ᾧ κατα ᾤχησε κατὰ τὸν Παῦλον, οὐχὶ μέρος τι τῆς ἀφράστου θεότητος, ἀλλ' ὅλον τὸ πλήρωμα σωματι χῶς. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτο όπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελεσμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα μὴ σκανδαλι σθήτε. " XVI, 1. Hæc loculus sum vobis, ut non scandulizemini. Cuni Judæorum furorem Christus suis discipulis exponeret, subjicere debebat infelices illos ad tantam pervicaciam 912 venturos, atque ita aures obstructuros tantumque odii concepturos in Denni, et veritatis doctrinam tam contumeliose habituros, ut quamvis duo essent ipsius gloriæ testes, ne sic quidem ipsaın suscipere velint, cum aperte lex dicat credi et indubitate suscipi debere quod duorum: aut trium testium ore comprobatum sit *. Verum illud quidem in præsens utiliter reticet. Nec enim mediocrem eis anxietatem intulisset, ac deΤὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν φανοτάτην τοῖς ἑαυ τοῦ μαθηταῖς καθιστὰς ὁ Σωτὴρ, τάχα καὶ ἐπενεγκεῖν τοῖς περὶ τούτων έμελλε λόγοις, ὅτι δὴ πρὸς τοσαύ την ήξουσι δυσηκοΐαν οι τάλανες, ἀποφράξουσι δὲ οὕτω τὴν ἀκοὴν, καὶ εἰς τοῦτο βαδιοῦνται μισοθείας οἱ δείλαιοι, καθυβρίσουσι δὲ οὕτω τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας λόγους, ὡς εἴπερ καὶ δύο γένοιντο τυχὸν τῆς αὐτοῦ δόξης οἱ μάρτυρες, μηδὲ οὕτω παραδέξασθαι θέλειν αὐτὴν, καίτοι διαρρήδην ανακεκραγότος τοῦ νόμου, πιστεύεσθαι δεῖν, καὶ ἀνενδοιάστως εἶναι παρα Ζεκτὴν πᾶν ὅπερ ἂν διὰ τῆς δύο τυχὸν ἢ τριῶν ἐπιμαρτυροῖτο φωνῆς. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν οὐ φησι, χρησίμως εἰς τὸ παρόν. Καὶ γὰρ ἂν οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐν· εποίησε τὴν ἀκηδίαν, καὶ διακλάσας ὥσπερ εἰς ἀπό γνωσιν τοὺς μαθητάς, ἔκνου καὶ δειλίας ἀπαραπόδι στον ἐν αὐτοῖς ἐτίθει τὴν πάροδον. Εἰκὸς γὰρ δήπου καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐννοεῖν, ὡς εἰ μηδενὶ πεισθήσονται παντελῶς τῶν Ἰουδαίων οἱ δῆμοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἡγήσονται παρ' οὐδὲν τὸν Παράκλητον, καίτοι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασι καταπλήττοντα, οὐδὲν δὲ ἧττον αλώσονται καὶ μετὰ τοῦτο μισοῦντες Χριστόν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Πατέρα, τί καὶ πόνον ἀνατλῆσαι δεήσει κενόν; τί μὴ καὶ πραγμάτων ἀπαλλάττεσθαι δεῖ, τὴν εἰς ἀνηκόους σιωπὴν, τοῦ διδάσκειν προτιμήσαντας; Ταῦτά τοι, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀγνοήσας λογιεῖ σθαι τοὺς μαθητάς, περιστέλλει μὲν ἐντέχνως τὰ ὅσαπερ ἦν μοχθηρότερα προς εξήγησιν καὶ δειλίαν καὶ ἔκνου τοῦ πρὸς τὸ χρῆναι διδάσκειν ἐμποιητικά· παρατρέπει δὲ χρησίμως τοῦ λόγου τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸ προευτρεπίζεσθαι δεῖν, καὶ προεσκευάσθαι νεανιχῶς πρὸς τὰ ἐξ ἐκείνων εσόμενα, ήτοι προσδοκώμενα. Τὸ γὰρ αἰφνιδίως καὶ ἀδοκήτως τισὶν ἐπελθεῖν, ἱκανὸν ταράξαι καὶ τὴν λίαν ἔχουσαν ἑδραίως ψυχήν. τὸ δὲ ὡς ἥξοι καὶ ἔσται προϋποπτευθεν, λειοτέραν ἔχει τὴν πρόοδον, καὶ τὸ ἄχθος εὐφορητότερον, ὡς προεγνωσμένον ἤδη καὶ προτετριμμένον ταῖς τοῦ παθεῖν ἀνενδοιάστως ἐλπίσιν. Οἶμαι δέ τι καὶ τοιοῦτον ὑποσημῆναι βούλεσθαι τὸν Χριστόν. Εἰ γὰρ ἐγώ, φησί, τοσαῦτα μὲν ἤδη τεθαυματούργηκα, καὶ τοῦτο ἐπὶ μάρτυσιν ὑμῖν· θαυματουργήσει δὲ καὶ ἐφ' ὑμῶν ὁ Παράκλητος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας οὐκ ἀτονήσει τὸ θράσος, ἀλλ' ἔσονται πάλιν ἐν τούτοις, καὶ ἐν τοῖς ἔτι χείροσι, μὴ σκανδαλισθῆτε, φησὶν, ὅταν καὶ αὐτοὶ τοῦτο παθόντες εὑρίσκησθε, διαμέμνησθε ** Deut. xv, 6. sr Matth. x, 24. Me monitore nequaquam indigebit quicunque attente legerit verba S. Cyrilli ad Joan. Χ, 26, 27. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτόπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελε σμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί, ut intelligat, ιδίοις factum esse ex Ἰουδαίοις, propter abbreviasperatione fractis quodammodo discipulorum animis formidini ac inertiæ pervium aditum fecisset. Probabile enim erat eos apud se id cogitare: Si nulli penitus obtemperaturi sunt Judæorum populi, sed et ipsum pro nihilo Paracletum habituri sunt, quamvis mirabilibus signis attonitos faciat, ac nihilominus Christum odisse deprehendantur, et cum ipso Patrem, quid frustra laborem impendimus? quidni hac molestia liberari nus convenit, silentium inutile erga præfractos homines doctring præferentes? Hæc apud se cogitaturos discipulos cum non ignoraret, artificiose quidem contrahit quæcunque explicatu gravia videbantur, quæque timiditatem et ignaviam conciliatura; vim autem et rationein sermonis utiliter convertit ad præparandos et muniendos adversus ingruentes casus animos. Nam quod repente et præter spem ingruit, etiam constantem animum turbare potest; provisum vere et certa spe exspectatum, levius ſerit. Existimo vero Christum nonnihil istiusmodi significare velle. Si enim ego, inquit, tanta jam vobis signa edidi, idque vobis testibus, et Paracletus in vobis similia quoque editurus est, neque Judaici furoris cessabit audacia, sed iidem omnino, ac deteriores sunt futuri, nolite scandalizari, inquit, cum id vobis contingit, sed meorum sermonum utique mementote. Non enim est discipulus super magistrum, neque servus super dominum suum "7., tam scripturam male intellectam; adeoque in hanc sententiam verti debere: Testimonium autem perhibente Spiritu, vos ipsi quoque, inquit, perhibebitis. Oculati enim testes fuistis et spectatores eorum quæ apud Judæos peracta sunt, qui mecum semper fuistis, utpote discipuli. CorELERIUS, Morum. Eccl. Gr. il, 520.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἐξουσίας, καὶ τῆς ἐν δυνάμει μεγαλειότητος. Ἐμὸν inquit. Spectatores cnim ipsi fuistis signorum, qui γὰρ Πνεῦμα, τὸ ἐνεργοῦν ἐν ὑμῖν. Ὥσπερ δὲ ἐμόν, mecum semper ſuistis, utpote discipuli. οὕτω καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Συγκαθυβρίσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη νοεῖν τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύ ματος τὰ παράδοξα πρὸς πληροφορίαν τῆς πίστεως ἐνεργήσαντας, ὡς ἐν προσώπῳ Χριστοῦ, ἐν ᾧ κατα ᾤχησε κατὰ τὸν Παῦλον, οὐχὶ μέρος τι τῆς ἀφράστου θεότητος, ἀλλ' ὅλον τὸ πλήρωμα σωματι χῶς. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτο όπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελεσμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα μὴ σκανδαλι σθήτε. " XVI, 1. Hæc loculus sum vobis, ut non scandulizemini. Cuni Judæorum furorem Christus suis discipulis exponeret, subjicere debebat infelices illos ad tantam pervicaciam 912 venturos, atque ita aures obstructuros tantumque odii concepturos in Denni, et veritatis doctrinam tam contumeliose habituros, ut quamvis duo essent ipsius gloriæ testes, ne sic quidem ipsaın suscipere velint, cum aperte lex dicat credi et indubitate suscipi debere quod duorum: aut trium testium ore comprobatum sit *. Verum illud quidem in præsens utiliter reticet. Nec enim mediocrem eis anxietatem intulisset, ac deΤὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν φανοτάτην τοῖς ἑαυ τοῦ μαθηταῖς καθιστὰς ὁ Σωτὴρ, τάχα καὶ ἐπενεγκεῖν τοῖς περὶ τούτων έμελλε λόγοις, ὅτι δὴ πρὸς τοσαύ την ήξουσι δυσηκοΐαν οι τάλανες, ἀποφράξουσι δὲ οὕτω τὴν ἀκοὴν, καὶ εἰς τοῦτο βαδιοῦνται μισοθείας οἱ δείλαιοι, καθυβρίσουσι δὲ οὕτω τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας λόγους, ὡς εἴπερ καὶ δύο γένοιντο τυχὸν τῆς αὐτοῦ δόξης οἱ μάρτυρες, μηδὲ οὕτω παραδέξασθαι θέλειν αὐτὴν, καίτοι διαρρήδην ανακεκραγότος τοῦ νόμου, πιστεύεσθαι δεῖν, καὶ ἀνενδοιάστως εἶναι παρα Ζεκτὴν πᾶν ὅπερ ἂν διὰ τῆς δύο τυχὸν ἢ τριῶν ἐπιμαρτυροῖτο φωνῆς. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν οὐ φησι, χρησίμως εἰς τὸ παρόν. Καὶ γὰρ ἂν οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐν· εποίησε τὴν ἀκηδίαν, καὶ διακλάσας ὥσπερ εἰς ἀπό γνωσιν τοὺς μαθητάς, ἔκνου καὶ δειλίας ἀπαραπόδι στον ἐν αὐτοῖς ἐτίθει τὴν πάροδον. Εἰκὸς γὰρ δήπου καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐννοεῖν, ὡς εἰ μηδενὶ πεισθήσονται παντελῶς τῶν Ἰουδαίων οἱ δῆμοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἡγήσονται παρ' οὐδὲν τὸν Παράκλητον, καίτοι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασι καταπλήττοντα, οὐδὲν δὲ ἧττον αλώσονται καὶ μετὰ τοῦτο μισοῦντες Χριστόν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Πατέρα, τί καὶ πόνον ἀνατλῆσαι δεήσει κενόν; τί μὴ καὶ πραγμάτων ἀπαλλάττεσθαι δεῖ, τὴν εἰς ἀνηκόους σιωπὴν, τοῦ διδάσκειν προτιμήσαντας; Ταῦτά τοι, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀγνοήσας λογιεῖ σθαι τοὺς μαθητάς, περιστέλλει μὲν ἐντέχνως τὰ ὅσαπερ ἦν μοχθηρότερα προς εξήγησιν καὶ δειλίαν καὶ ἔκνου τοῦ πρὸς τὸ χρῆναι διδάσκειν ἐμποιητικά· παρατρέπει δὲ χρησίμως τοῦ λόγου τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸ προευτρεπίζεσθαι δεῖν, καὶ προεσκευάσθαι νεανιχῶς πρὸς τὰ ἐξ ἐκείνων εσόμενα, ήτοι προσδοκώμενα. Τὸ γὰρ αἰφνιδίως καὶ ἀδοκήτως τισὶν ἐπελθεῖν, ἱκανὸν ταράξαι καὶ τὴν λίαν ἔχουσαν ἑδραίως ψυχήν. τὸ δὲ ὡς ἥξοι καὶ ἔσται προϋποπτευθεν, λειοτέραν ἔχει τὴν πρόοδον, καὶ τὸ ἄχθος εὐφορητότερον, ὡς προεγνωσμένον ἤδη καὶ προτετριμμένον ταῖς τοῦ παθεῖν ἀνενδοιάστως ἐλπίσιν. Οἶμαι δέ τι καὶ τοιοῦτον ὑποσημῆναι βούλεσθαι τὸν Χριστόν. Εἰ γὰρ ἐγώ, φησί, τοσαῦτα μὲν ἤδη τεθαυματούργηκα, καὶ τοῦτο ἐπὶ μάρτυσιν ὑμῖν· θαυματουργήσει δὲ καὶ ἐφ' ὑμῶν ὁ Παράκλητος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας οὐκ ἀτονήσει τὸ θράσος, ἀλλ' ἔσονται πάλιν ἐν τούτοις, καὶ ἐν τοῖς ἔτι χείροσι, μὴ σκανδαλισθῆτε, φησὶν, ὅταν καὶ αὐτοὶ τοῦτο παθόντες εὑρίσκησθε, διαμέμνησθε ** Deut. xv, 6. sr Matth. x, 24. Me monitore nequaquam indigebit quicunque attente legerit verba S. Cyrilli ad Joan. Χ, 26, 27. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτόπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελε σμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί, ut intelligat, ιδίοις factum esse ex Ἰουδαίοις, propter abbreviasperatione fractis quodammodo discipulorum animis formidini ac inertiæ pervium aditum fecisset. Probabile enim erat eos apud se id cogitare: Si nulli penitus obtemperaturi sunt Judæorum populi, sed et ipsum pro nihilo Paracletum habituri sunt, quamvis mirabilibus signis attonitos faciat, ac nihilominus Christum odisse deprehendantur, et cum ipso Patrem, quid frustra laborem impendimus? quidni hac molestia liberari nus convenit, silentium inutile erga præfractos homines doctring præferentes? Hæc apud se cogitaturos discipulos cum non ignoraret, artificiose quidem contrahit quæcunque explicatu gravia videbantur, quæque timiditatem et ignaviam conciliatura; vim autem et rationein sermonis utiliter convertit ad præparandos et muniendos adversus ingruentes casus animos. Nam quod repente et præter spem ingruit, etiam constantem animum turbare potest; provisum vere et certa spe exspectatum, levius ſerit. Existimo vero Christum nonnihil istiusmodi significare velle. Si enim ego, inquit, tanta jam vobis signa edidi, idque vobis testibus, et Paracletus in vobis similia quoque editurus est, neque Judaici furoris cessabit audacia, sed iidem omnino, ac deteriores sunt futuri, nolite scandalizari, inquit, cum id vobis contingit, sed meorum sermonum utique mementote. Non enim est discipulus super magistrum, neque servus super dominum suum "7., tam scripturam male intellectam; adeoque in hanc sententiam verti debere: Testimonium autem perhibente Spiritu, vos ipsi quoque, inquit, perhibebitis. Oculati enim testes fuistis et spectatores eorum quæ apud Judæos peracta sunt, qui mecum semper fuistis, utpote discipuli. CorELERIUS, Morum. Eccl. Gr. il, 520.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἐξουσίας, καὶ τῆς ἐν δυνάμει μεγαλειότητος. Ἐμὸν inquit. Spectatores cnim ipsi fuistis signorum, qui γὰρ Πνεῦμα, τὸ ἐνεργοῦν ἐν ὑμῖν. Ὥσπερ δὲ ἐμόν, mecum semper ſuistis, utpote discipuli. οὕτω καὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Συγκαθυβρίσθαι τοιγαροῦν ἀνάγκη νοεῖν τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύ ματος τὰ παράδοξα πρὸς πληροφορίαν τῆς πίστεως ἐνεργήσαντας, ὡς ἐν προσώπῳ Χριστοῦ, ἐν ᾧ κατα ᾤχησε κατὰ τὸν Παῦλον, οὐχὶ μέρος τι τῆς ἀφράστου θεότητος, ἀλλ' ὅλον τὸ πλήρωμα σωματι χῶς. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτο όπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελεσμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα μὴ σκανδαλι σθήτε. " XVI, 1. Hæc loculus sum vobis, ut non scandulizemini. Cuni Judæorum furorem Christus suis discipulis exponeret, subjicere debebat infelices illos ad tantam pervicaciam 912 venturos, atque ita aures obstructuros tantumque odii concepturos in Denni, et veritatis doctrinam tam contumeliose habituros, ut quamvis duo essent ipsius gloriæ testes, ne sic quidem ipsaın suscipere velint, cum aperte lex dicat credi et indubitate suscipi debere quod duorum: aut trium testium ore comprobatum sit *. Verum illud quidem in præsens utiliter reticet. Nec enim mediocrem eis anxietatem intulisset, ac deΤὴν τῶν Ἰουδαίων ἀπόνοιαν φανοτάτην τοῖς ἑαυ τοῦ μαθηταῖς καθιστὰς ὁ Σωτὴρ, τάχα καὶ ἐπενεγκεῖν τοῖς περὶ τούτων έμελλε λόγοις, ὅτι δὴ πρὸς τοσαύ την ήξουσι δυσηκοΐαν οι τάλανες, ἀποφράξουσι δὲ οὕτω τὴν ἀκοὴν, καὶ εἰς τοῦτο βαδιοῦνται μισοθείας οἱ δείλαιοι, καθυβρίσουσι δὲ οὕτω τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας λόγους, ὡς εἴπερ καὶ δύο γένοιντο τυχὸν τῆς αὐτοῦ δόξης οἱ μάρτυρες, μηδὲ οὕτω παραδέξασθαι θέλειν αὐτὴν, καίτοι διαρρήδην ανακεκραγότος τοῦ νόμου, πιστεύεσθαι δεῖν, καὶ ἀνενδοιάστως εἶναι παρα Ζεκτὴν πᾶν ὅπερ ἂν διὰ τῆς δύο τυχὸν ἢ τριῶν ἐπιμαρτυροῖτο φωνῆς. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν οὐ φησι, χρησίμως εἰς τὸ παρόν. Καὶ γὰρ ἂν οὐ μετρίαν αὐτοῖς ἐν· εποίησε τὴν ἀκηδίαν, καὶ διακλάσας ὥσπερ εἰς ἀπό γνωσιν τοὺς μαθητάς, ἔκνου καὶ δειλίας ἀπαραπόδι στον ἐν αὐτοῖς ἐτίθει τὴν πάροδον. Εἰκὸς γὰρ δήπου καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐννοεῖν, ὡς εἰ μηδενὶ πεισθήσονται παντελῶς τῶν Ἰουδαίων οἱ δῆμοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ἡγήσονται παρ' οὐδὲν τὸν Παράκλητον, καίτοι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασι καταπλήττοντα, οὐδὲν δὲ ἧττον αλώσονται καὶ μετὰ τοῦτο μισοῦντες Χριστόν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Πατέρα, τί καὶ πόνον ἀνατλῆσαι δεήσει κενόν; τί μὴ καὶ πραγμάτων ἀπαλλάττεσθαι δεῖ, τὴν εἰς ἀνηκόους σιωπὴν, τοῦ διδάσκειν προτιμήσαντας; Ταῦτά τοι, κατὰ τὸ εἰκὸς, οὐκ ἀγνοήσας λογιεῖ σθαι τοὺς μαθητάς, περιστέλλει μὲν ἐντέχνως τὰ ὅσαπερ ἦν μοχθηρότερα προς εξήγησιν καὶ δειλίαν καὶ ἔκνου τοῦ πρὸς τὸ χρῆναι διδάσκειν ἐμποιητικά· παρατρέπει δὲ χρησίμως τοῦ λόγου τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸ προευτρεπίζεσθαι δεῖν, καὶ προεσκευάσθαι νεανιχῶς πρὸς τὰ ἐξ ἐκείνων εσόμενα, ήτοι προσδοκώμενα. Τὸ γὰρ αἰφνιδίως καὶ ἀδοκήτως τισὶν ἐπελθεῖν, ἱκανὸν ταράξαι καὶ τὴν λίαν ἔχουσαν ἑδραίως ψυχήν. τὸ δὲ ὡς ἥξοι καὶ ἔσται προϋποπτευθεν, λειοτέραν ἔχει τὴν πρόοδον, καὶ τὸ ἄχθος εὐφορητότερον, ὡς προεγνωσμένον ἤδη καὶ προτετριμμένον ταῖς τοῦ παθεῖν ἀνενδοιάστως ἐλπίσιν. Οἶμαι δέ τι καὶ τοιοῦτον ὑποσημῆναι βούλεσθαι τὸν Χριστόν. Εἰ γὰρ ἐγώ, φησί, τοσαῦτα μὲν ἤδη τεθαυματούργηκα, καὶ τοῦτο ἐπὶ μάρτυσιν ὑμῖν· θαυματουργήσει δὲ καὶ ἐφ' ὑμῶν ὁ Παράκλητος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀπονοίας οὐκ ἀτονήσει τὸ θράσος, ἀλλ' ἔσονται πάλιν ἐν τούτοις, καὶ ἐν τοῖς ἔτι χείροσι, μὴ σκανδαλισθῆτε, φησὶν, ὅταν καὶ αὐτοὶ τοῦτο παθόντες εὑρίσκησθε, διαμέμνησθε ** Deut. xv, 6. sr Matth. x, 24. Me monitore nequaquam indigebit quicunque attente legerit verba S. Cyrilli ad Joan. Χ, 26, 27. Μαρτυροῦντος δὲ τοῦ Πνεύματος, συνεπιμαρτυρήσετε, φησὶ, καὶ ὑμεῖς αὐτοί. Γεγόνατε γὰρ αὐτόπται καὶ θεωροὶ τῶν παρὰ τοῖς ἰδίοις τετελε σμένων, ἀεὶ συνόντες, ὡς μαθηταί, ut intelligat, ιδίοις factum esse ex Ἰουδαίοις, propter abbreviasperatione fractis quodammodo discipulorum animis formidini ac inertiæ pervium aditum fecisset. Probabile enim erat eos apud se id cogitare: Si nulli penitus obtemperaturi sunt Judæorum populi, sed et ipsum pro nihilo Paracletum habituri sunt, quamvis mirabilibus signis attonitos faciat, ac nihilominus Christum odisse deprehendantur, et cum ipso Patrem, quid frustra laborem impendimus? quidni hac molestia liberari nus convenit, silentium inutile erga præfractos homines doctring præferentes? Hæc apud se cogitaturos discipulos cum non ignoraret, artificiose quidem contrahit quæcunque explicatu gravia videbantur, quæque timiditatem et ignaviam conciliatura; vim autem et rationein sermonis utiliter convertit ad præparandos et muniendos adversus ingruentes casus animos. Nam quod repente et præter spem ingruit, etiam constantem animum turbare potest; provisum vere et certa spe exspectatum, levius ſerit. Existimo vero Christum nonnihil istiusmodi significare velle. Si enim ego, inquit, tanta jam vobis signa edidi, idque vobis testibus, et Paracletus in vobis similia quoque editurus est, neque Judaici furoris cessabit audacia, sed iidem omnino, ac deteriores sunt futuri, nolite scandalizari, inquit, cum id vobis contingit, sed meorum sermonum utique mementote. Non enim est discipulus super magistrum, neque servus super dominum suum "7., tam scripturam male intellectam; adeoque in hanc sententiam verti debere: Testimonium autem perhibente Spiritu, vos ipsi quoque, inquit, perhibebitis. Oculati enim testes fuistis et spectatores eorum quæ apud Judæos peracta sunt, qui mecum semper fuistis, utpote discipuli. CorELERIUS, Morum. Eccl. Gr. il, 520.

δὲ πανταχοῦ τῶν ἐμῶν λόγων. «Οὐ γάρ ἐστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.» XVI, 2. Absque synagogis facient vos: sed venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se præstare Deo. " Αποσυναγώγους ποιήσουσιν ὑμᾶς· ἀλλ' ἔρχε ται ὥρα, ἵνα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς δόξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ. Ανεκόμισε πρὸς αὐτὸ τὸ πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀκρότατον τῶν δεινῶν τοῦ κινδύνου τὴν πρόρρησιν, οὐχ ἵνα τὴν ἀνανδρον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεργάσηται πτοίαν· οὐ γὰρ ἂν ἤρμοσε δρᾷν τῷ γε ὅλως παροτρύνειν ἐθέλοντι πρὸς τὸ εὐτολμότατα λίαν τὸν εὐαγγελικὴν κηρύξαι λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν ἀνωτάτω φόβον, ώς ήδη προεγνωσμένον, εὐτρικὴ ὄντα διὰ τοῦτο παρωθούμενοι, παντὸς μὲν ἤδη κατανεανιεύωνται κακοῦ, μηδένα δὲ ὅλως ποιοῖντο λόγον, μηδὲ εἶπερ τι προσίοι τῶν ἀφορητοτέρων κακῶν εἶναι δοκούντων. Τοῖς γὰρ τὸ μεῖζον οὐ δεδοικόσι, ποίαν ἂν ζημίαν ἐποίσει τὸ ἔλαττον; Οἱ δὲ καὶ τῶν εἰς ἄκρον εχόντων δειμάτων κατευμεγεθεῖν ἐγνωκότες, διὰ τίνος ἔτι τῶν ἄλλων ταραχθεῖεν ἄν; Ινα τοίνυν εὐτρεπῆ τὴν διάνοιαν ἔχοιεν εἰς τὸ πάντα λίαν ἀσμένως ὑπενεγκεῖν, καὶ πρὸς τὸ χρῆναι τοσοῦτον τῆς ἐκ τῶν Ἰουδαίων κατεξανίστασθαι βλάβης, ὡς μηδὲ αὐτὸν, εἰ τύχει παρόντα τὸν ὠμόν δεδιέναι θάνατον· οὐχὶ τὰ ἐν ἔθει μόνον συμβήσεσθαι λέγει, οὐδὲ μέχρι τούτων πήρ σεσθαι τὴν ἐπιβουλήν, ἤτοι τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπὶ ανάστασιν, ὡς ἀποσυναγώγους γενέσθαι μόνον, ἀλλ' εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ὠμότητος τὴν ἐκείνων ἀνοσιό τητα προμεμήνυκεν, ὡς οἰηθήναί ποτε, καὶ τὴν τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἰέναι τρίβον τὴν κατ' αὐτῶν εἰς ἄκρον ἀπανθρωπίαν. Ὅτι δὲ ἀποσυνάγωγοι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐγίνοντο, καὶ ταύτην ὡς ἐν ἀρχαῖς 913 Extremuni oinnium, ut verbo dicam, periculum eis prænuntiat, non ut suorum discipulorum animis imbellem metum incuteret: nec enim id eum facere decuisset, qui discipulos ad intrepidam Evangelii prædicationem instigabat: sed ut, metu gravissimo pravisione ipsa leviori facto atque depulso, ad subeunda quævis pericula audaciores evaderent, et difficillima quæque contemnerent. Nam qui quod gravius est non metuit, quam jacturam ex eo quod levius est capiet? Et qui ultima quæque non reformidant, quibusnam aliis turbari queunt? Ut ergo paratum ad omnia libentissime perferenda animun haberent, et in perniciem sibi a Jud.eis intentatam tam strenue insurgerent, ut ne crudelissimam quidem mortem, si res ita ferret, metuerent, non vulgaria tantum eis eventura ait, nec Judæorum furorem quieturum, si modo eos synagogis moverint, sed impietatem illorum eo processuram prædicat, ut summan in eos crudelitatem pietatis erga Deum iter esse putent. Quod autem Christi sectatoribus synagoga interdictum sit eaque pœna multati sint initio, manifestum erit, evangelista dicente, multos quidem etiam ex principibus in cum credidisse, sed propter Pharismos non fuisse confessos, ue ex synagoga ejicerentur. Et rursus: c Jam enim conspiraverant Scribre et Pliarisei, ut si quis eum confiteretur τοῦ πράγματος ὑπέμενον δίκην, οἱ τῆς ἀγάπης τῆς esse Christum, extra synagogam fieret "., Verum licet conspiratio hæc Judæorum, inquit, nonnullis gravissima sit, sciendum tamen vos graviora mancre. Ne enim, inquit, quamvis istud pati contigerit, angimini. Eo quippe improbitatis erumpet illorum audacia, ut mortem vobis intentare cultus divini loco habeant. Quod certe factum reperiemus in sancto Stephano illo martyrum principe, et Paulo divino. Stephano quippe blasphemiæ culpan imponentes, et hinc zelum erga Deum prætexentes, mortem illi saxis intulerunt **: Paulum vero sapientissimum et sanctissimum Judæi quidem ringentes adeo persecuti sunt, ut seipsos jurejurando 914 obstrinxerint non prius se manducaturos, neque bibituros, quam eum interfecissent 3. Sic enim in Actibus sanctorum apostolorum scriptum reperiemus. Optima ergo et utilissima est illa prædictio quæ gravium malorum metum præmollit, et quasi jam ea expertos ad animi virtutem revocat. Refrigescit enim quodammodo periculi æstus ante provisus, et lentius invadit. εἰς Χριστὸν ἐξημμένοι, σαφὲς ἂν γένοιτο, λέγοντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὅτι. Πολλοὶ μέντοι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γέν νωνται.» Καὶ πάλιν • Ηδη γάρ συνετέθειντο οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖο:, ἵνα ἐάν τις αὐτὸν ὅμο λογήσῃ τὸν Χριστὸν εἶναι, ἀποσυνάγωγος γένητα: ἀλλ᾽ εἰ καὶ πρὸς ταύτην, φησί, τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν ἀφορήτως ἔχουσι τινες, ἰστέον ἐντεῦθεν, ὡς οὐ μέχρι τούτων τά καθ' ὑμᾶς στήσεται. Μὴ γὰρ ὅλως, φησὶν, εἰ καὶ συμβαίη τοῦτο παθεῖν ἀσχάλλετε. Κατοιχήσεται δὴ πρὸς τοῦτο φαυλότητος τὰ ἐκείνων τολμήματα, ὡς εἰς λατρείας δύναμιν τῆς θεοφιλούς τὸν καθ' ὑμῶν οἰηθῆναι θάνατον· ὁ δὴ καὶ γεγονός εὑρήσομεν, ἐπί τε τῷ ἁγίῳ στεφάνῳ, τῇ τῶν μαρτύ ρων ἀπαρχῇ, καὶ ἐπὶ τῷ θεσπεσίῳ Παύλω. Στεφάνω μὲν γὰρ τὸ τῆς δυσφημίας ἔγκλημα περιπλέκοντες, καὶ ζῆλον ἐντεῦθεν τὸν φιλόθεον πλαττόμενοι, τὸν διὰ λίθων ἐπήγαγον θάνατον τῷ γε μὴν ἱερῷ τε καὶ σοφωτάτῳ Παύλῳ τοσοῦτον ἐπέτριξον τῶν Ἰουομίων τινές, ὡς ἀναθεματίσαι ἑαυτούς, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἄχρις οὗ ἀνέλωσιν αὐτόν. Οὕτω γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γεγραμμένον εὐ ρήσομεν. Καλή τοιγαροῦν καὶ λυσιτελής λίαν ἡ πρόββησις, προεξευμαρίζουσα μὲν τὸν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς φόβον, ὡς δὲ ἤδη πεπονθότας ἀναχαλκεύουσα πρὸς ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς. Προαποψυχθήσεται γάρ πως ἡ τοῦ κινδύνου θερμότης προεγνωσμένη τοῖς πάσχουσι, καὶ ἀσθενεστέραν τὴν ἔφοδον ἐργάζεται. ss Joan. xit, 43. st Joan. Is, 20 Act. vu, 56-59. * Act. xxiii, 21.

δὲ πανταχοῦ τῶν ἐμῶν λόγων. «Οὐ γάρ ἐστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.» XVI, 2. Absque synagogis facient vos: sed venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se præstare Deo. " Αποσυναγώγους ποιήσουσιν ὑμᾶς· ἀλλ' ἔρχε ται ὥρα, ἵνα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς δόξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ. Ανεκόμισε πρὸς αὐτὸ τὸ πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀκρότατον τῶν δεινῶν τοῦ κινδύνου τὴν πρόρρησιν, οὐχ ἵνα τὴν ἀνανδρον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεργάσηται πτοίαν· οὐ γὰρ ἂν ἤρμοσε δρᾷν τῷ γε ὅλως παροτρύνειν ἐθέλοντι πρὸς τὸ εὐτολμότατα λίαν τὸν εὐαγγελικὴν κηρύξαι λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν ἀνωτάτω φόβον, ώς ήδη προεγνωσμένον, εὐτρικὴ ὄντα διὰ τοῦτο παρωθούμενοι, παντὸς μὲν ἤδη κατανεανιεύωνται κακοῦ, μηδένα δὲ ὅλως ποιοῖντο λόγον, μηδὲ εἶπερ τι προσίοι τῶν ἀφορητοτέρων κακῶν εἶναι δοκούντων. Τοῖς γὰρ τὸ μεῖζον οὐ δεδοικόσι, ποίαν ἂν ζημίαν ἐποίσει τὸ ἔλαττον; Οἱ δὲ καὶ τῶν εἰς ἄκρον εχόντων δειμάτων κατευμεγεθεῖν ἐγνωκότες, διὰ τίνος ἔτι τῶν ἄλλων ταραχθεῖεν ἄν; Ινα τοίνυν εὐτρεπῆ τὴν διάνοιαν ἔχοιεν εἰς τὸ πάντα λίαν ἀσμένως ὑπενεγκεῖν, καὶ πρὸς τὸ χρῆναι τοσοῦτον τῆς ἐκ τῶν Ἰουδαίων κατεξανίστασθαι βλάβης, ὡς μηδὲ αὐτὸν, εἰ τύχει παρόντα τὸν ὠμόν δεδιέναι θάνατον· οὐχὶ τὰ ἐν ἔθει μόνον συμβήσεσθαι λέγει, οὐδὲ μέχρι τούτων πήρ σεσθαι τὴν ἐπιβουλήν, ἤτοι τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπὶ ανάστασιν, ὡς ἀποσυναγώγους γενέσθαι μόνον, ἀλλ' εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ὠμότητος τὴν ἐκείνων ἀνοσιό τητα προμεμήνυκεν, ὡς οἰηθήναί ποτε, καὶ τὴν τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἰέναι τρίβον τὴν κατ' αὐτῶν εἰς ἄκρον ἀπανθρωπίαν. Ὅτι δὲ ἀποσυνάγωγοι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐγίνοντο, καὶ ταύτην ὡς ἐν ἀρχαῖς 913 Extremuni oinnium, ut verbo dicam, periculum eis prænuntiat, non ut suorum discipulorum animis imbellem metum incuteret: nec enim id eum facere decuisset, qui discipulos ad intrepidam Evangelii prædicationem instigabat: sed ut, metu gravissimo pravisione ipsa leviori facto atque depulso, ad subeunda quævis pericula audaciores evaderent, et difficillima quæque contemnerent. Nam qui quod gravius est non metuit, quam jacturam ex eo quod levius est capiet? Et qui ultima quæque non reformidant, quibusnam aliis turbari queunt? Ut ergo paratum ad omnia libentissime perferenda animun haberent, et in perniciem sibi a Jud.eis intentatam tam strenue insurgerent, ut ne crudelissimam quidem mortem, si res ita ferret, metuerent, non vulgaria tantum eis eventura ait, nec Judæorum furorem quieturum, si modo eos synagogis moverint, sed impietatem illorum eo processuram prædicat, ut summan in eos crudelitatem pietatis erga Deum iter esse putent. Quod autem Christi sectatoribus synagoga interdictum sit eaque pœna multati sint initio, manifestum erit, evangelista dicente, multos quidem etiam ex principibus in cum credidisse, sed propter Pharismos non fuisse confessos, ue ex synagoga ejicerentur. Et rursus: c Jam enim conspiraverant Scribre et Pliarisei, ut si quis eum confiteretur τοῦ πράγματος ὑπέμενον δίκην, οἱ τῆς ἀγάπης τῆς esse Christum, extra synagogam fieret "., Verum licet conspiratio hæc Judæorum, inquit, nonnullis gravissima sit, sciendum tamen vos graviora mancre. Ne enim, inquit, quamvis istud pati contigerit, angimini. Eo quippe improbitatis erumpet illorum audacia, ut mortem vobis intentare cultus divini loco habeant. Quod certe factum reperiemus in sancto Stephano illo martyrum principe, et Paulo divino. Stephano quippe blasphemiæ culpan imponentes, et hinc zelum erga Deum prætexentes, mortem illi saxis intulerunt **: Paulum vero sapientissimum et sanctissimum Judæi quidem ringentes adeo persecuti sunt, ut seipsos jurejurando 914 obstrinxerint non prius se manducaturos, neque bibituros, quam eum interfecissent 3. Sic enim in Actibus sanctorum apostolorum scriptum reperiemus. Optima ergo et utilissima est illa prædictio quæ gravium malorum metum præmollit, et quasi jam ea expertos ad animi virtutem revocat. Refrigescit enim quodammodo periculi æstus ante provisus, et lentius invadit. εἰς Χριστὸν ἐξημμένοι, σαφὲς ἂν γένοιτο, λέγοντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὅτι. Πολλοὶ μέντοι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γέν νωνται.» Καὶ πάλιν • Ηδη γάρ συνετέθειντο οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖο:, ἵνα ἐάν τις αὐτὸν ὅμο λογήσῃ τὸν Χριστὸν εἶναι, ἀποσυνάγωγος γένητα: ἀλλ᾽ εἰ καὶ πρὸς ταύτην, φησί, τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν ἀφορήτως ἔχουσι τινες, ἰστέον ἐντεῦθεν, ὡς οὐ μέχρι τούτων τά καθ' ὑμᾶς στήσεται. Μὴ γὰρ ὅλως, φησὶν, εἰ καὶ συμβαίη τοῦτο παθεῖν ἀσχάλλετε. Κατοιχήσεται δὴ πρὸς τοῦτο φαυλότητος τὰ ἐκείνων τολμήματα, ὡς εἰς λατρείας δύναμιν τῆς θεοφιλούς τὸν καθ' ὑμῶν οἰηθῆναι θάνατον· ὁ δὴ καὶ γεγονός εὑρήσομεν, ἐπί τε τῷ ἁγίῳ στεφάνῳ, τῇ τῶν μαρτύ ρων ἀπαρχῇ, καὶ ἐπὶ τῷ θεσπεσίῳ Παύλω. Στεφάνω μὲν γὰρ τὸ τῆς δυσφημίας ἔγκλημα περιπλέκοντες, καὶ ζῆλον ἐντεῦθεν τὸν φιλόθεον πλαττόμενοι, τὸν διὰ λίθων ἐπήγαγον θάνατον τῷ γε μὴν ἱερῷ τε καὶ σοφωτάτῳ Παύλῳ τοσοῦτον ἐπέτριξον τῶν Ἰουομίων τινές, ὡς ἀναθεματίσαι ἑαυτούς, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἄχρις οὗ ἀνέλωσιν αὐτόν. Οὕτω γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γεγραμμένον εὐ ρήσομεν. Καλή τοιγαροῦν καὶ λυσιτελής λίαν ἡ πρόββησις, προεξευμαρίζουσα μὲν τὸν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς φόβον, ὡς δὲ ἤδη πεπονθότας ἀναχαλκεύουσα πρὸς ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς. Προαποψυχθήσεται γάρ πως ἡ τοῦ κινδύνου θερμότης προεγνωσμένη τοῖς πάσχουσι, καὶ ἀσθενεστέραν τὴν ἔφοδον ἐργάζεται. ss Joan. xit, 43. st Joan. Is, 20 Act. vu, 56-59. * Act. xxiii, 21.

δὲ πανταχοῦ τῶν ἐμῶν λόγων. «Οὐ γάρ ἐστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.» XVI, 2. Absque synagogis facient vos: sed venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se præstare Deo. " Αποσυναγώγους ποιήσουσιν ὑμᾶς· ἀλλ' ἔρχε ται ὥρα, ἵνα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς δόξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ. Ανεκόμισε πρὸς αὐτὸ τὸ πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἀκρότατον τῶν δεινῶν τοῦ κινδύνου τὴν πρόρρησιν, οὐχ ἵνα τὴν ἀνανδρον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνεργάσηται πτοίαν· οὐ γὰρ ἂν ἤρμοσε δρᾷν τῷ γε ὅλως παροτρύνειν ἐθέλοντι πρὸς τὸ εὐτολμότατα λίαν τὸν εὐαγγελικὴν κηρύξαι λόγον, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν ἀνωτάτω φόβον, ώς ήδη προεγνωσμένον, εὐτρικὴ ὄντα διὰ τοῦτο παρωθούμενοι, παντὸς μὲν ἤδη κατανεανιεύωνται κακοῦ, μηδένα δὲ ὅλως ποιοῖντο λόγον, μηδὲ εἶπερ τι προσίοι τῶν ἀφορητοτέρων κακῶν εἶναι δοκούντων. Τοῖς γὰρ τὸ μεῖζον οὐ δεδοικόσι, ποίαν ἂν ζημίαν ἐποίσει τὸ ἔλαττον; Οἱ δὲ καὶ τῶν εἰς ἄκρον εχόντων δειμάτων κατευμεγεθεῖν ἐγνωκότες, διὰ τίνος ἔτι τῶν ἄλλων ταραχθεῖεν ἄν; Ινα τοίνυν εὐτρεπῆ τὴν διάνοιαν ἔχοιεν εἰς τὸ πάντα λίαν ἀσμένως ὑπενεγκεῖν, καὶ πρὸς τὸ χρῆναι τοσοῦτον τῆς ἐκ τῶν Ἰουδαίων κατεξανίστασθαι βλάβης, ὡς μηδὲ αὐτὸν, εἰ τύχει παρόντα τὸν ὠμόν δεδιέναι θάνατον· οὐχὶ τὰ ἐν ἔθει μόνον συμβήσεσθαι λέγει, οὐδὲ μέχρι τούτων πήρ σεσθαι τὴν ἐπιβουλήν, ἤτοι τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπὶ ανάστασιν, ὡς ἀποσυναγώγους γενέσθαι μόνον, ἀλλ' εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ὠμότητος τὴν ἐκείνων ἀνοσιό τητα προμεμήνυκεν, ὡς οἰηθήναί ποτε, καὶ τὴν τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἰέναι τρίβον τὴν κατ' αὐτῶν εἰς ἄκρον ἀπανθρωπίαν. Ὅτι δὲ ἀποσυνάγωγοι παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις ἐγίνοντο, καὶ ταύτην ὡς ἐν ἀρχαῖς 913 Extremuni oinnium, ut verbo dicam, periculum eis prænuntiat, non ut suorum discipulorum animis imbellem metum incuteret: nec enim id eum facere decuisset, qui discipulos ad intrepidam Evangelii prædicationem instigabat: sed ut, metu gravissimo pravisione ipsa leviori facto atque depulso, ad subeunda quævis pericula audaciores evaderent, et difficillima quæque contemnerent. Nam qui quod gravius est non metuit, quam jacturam ex eo quod levius est capiet? Et qui ultima quæque non reformidant, quibusnam aliis turbari queunt? Ut ergo paratum ad omnia libentissime perferenda animun haberent, et in perniciem sibi a Jud.eis intentatam tam strenue insurgerent, ut ne crudelissimam quidem mortem, si res ita ferret, metuerent, non vulgaria tantum eis eventura ait, nec Judæorum furorem quieturum, si modo eos synagogis moverint, sed impietatem illorum eo processuram prædicat, ut summan in eos crudelitatem pietatis erga Deum iter esse putent. Quod autem Christi sectatoribus synagoga interdictum sit eaque pœna multati sint initio, manifestum erit, evangelista dicente, multos quidem etiam ex principibus in cum credidisse, sed propter Pharismos non fuisse confessos, ue ex synagoga ejicerentur. Et rursus: c Jam enim conspiraverant Scribre et Pliarisei, ut si quis eum confiteretur τοῦ πράγματος ὑπέμενον δίκην, οἱ τῆς ἀγάπης τῆς esse Christum, extra synagogam fieret "., Verum licet conspiratio hæc Judæorum, inquit, nonnullis gravissima sit, sciendum tamen vos graviora mancre. Ne enim, inquit, quamvis istud pati contigerit, angimini. Eo quippe improbitatis erumpet illorum audacia, ut mortem vobis intentare cultus divini loco habeant. Quod certe factum reperiemus in sancto Stephano illo martyrum principe, et Paulo divino. Stephano quippe blasphemiæ culpan imponentes, et hinc zelum erga Deum prætexentes, mortem illi saxis intulerunt **: Paulum vero sapientissimum et sanctissimum Judæi quidem ringentes adeo persecuti sunt, ut seipsos jurejurando 914 obstrinxerint non prius se manducaturos, neque bibituros, quam eum interfecissent 3. Sic enim in Actibus sanctorum apostolorum scriptum reperiemus. Optima ergo et utilissima est illa prædictio quæ gravium malorum metum præmollit, et quasi jam ea expertos ad animi virtutem revocat. Refrigescit enim quodammodo periculi æstus ante provisus, et lentius invadit. εἰς Χριστὸν ἐξημμένοι, σαφὲς ἂν γένοιτο, λέγοντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ, ὅτι. Πολλοὶ μέντοι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γέν νωνται.» Καὶ πάλιν • Ηδη γάρ συνετέθειντο οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖο:, ἵνα ἐάν τις αὐτὸν ὅμο λογήσῃ τὸν Χριστὸν εἶναι, ἀποσυνάγωγος γένητα: ἀλλ᾽ εἰ καὶ πρὸς ταύτην, φησί, τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν ἀφορήτως ἔχουσι τινες, ἰστέον ἐντεῦθεν, ὡς οὐ μέχρι τούτων τά καθ' ὑμᾶς στήσεται. Μὴ γὰρ ὅλως, φησὶν, εἰ καὶ συμβαίη τοῦτο παθεῖν ἀσχάλλετε. Κατοιχήσεται δὴ πρὸς τοῦτο φαυλότητος τὰ ἐκείνων τολμήματα, ὡς εἰς λατρείας δύναμιν τῆς θεοφιλούς τὸν καθ' ὑμῶν οἰηθῆναι θάνατον· ὁ δὴ καὶ γεγονός εὑρήσομεν, ἐπί τε τῷ ἁγίῳ στεφάνῳ, τῇ τῶν μαρτύ ρων ἀπαρχῇ, καὶ ἐπὶ τῷ θεσπεσίῳ Παύλω. Στεφάνω μὲν γὰρ τὸ τῆς δυσφημίας ἔγκλημα περιπλέκοντες, καὶ ζῆλον ἐντεῦθεν τὸν φιλόθεον πλαττόμενοι, τὸν διὰ λίθων ἐπήγαγον θάνατον τῷ γε μὴν ἱερῷ τε καὶ σοφωτάτῳ Παύλῳ τοσοῦτον ἐπέτριξον τῶν Ἰουομίων τινές, ὡς ἀναθεματίσαι ἑαυτούς, μήτε φαγεῖν, μήτε πιεῖν, ἄχρις οὗ ἀνέλωσιν αὐτόν. Οὕτω γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων γεγραμμένον εὐ ρήσομεν. Καλή τοιγαροῦν καὶ λυσιτελής λίαν ἡ πρόββησις, προεξευμαρίζουσα μὲν τὸν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς φόβον, ὡς δὲ ἤδη πεπονθότας ἀναχαλκεύουσα πρὸς ἀνδρείαν τοὺς μαθητάς. Προαποψυχθήσεται γάρ πως ἡ τοῦ κινδύνου θερμότης προεγνωσμένη τοῖς πάσχουσι, καὶ ἀσθενεστέραν τὴν ἔφοδον ἐργάζεται. ss Joan. xit, 43. st Joan. Is, 20 Act. vu, 56-59. * Act. xxiii, 21.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Καὶ ταῦτα ποιήσουσιν, ὅτι οὐκ ἔγνωσαν τὸν Πατέρα, οὐδὲ ἐμέ. XVI, 3. Et hæc facient vobis, quia non noverunt Patrem, neque me. Ostendit Judæorum zelum, non secundum scientiam, sicuti nempe et Paulus ait ss, sed erroneum valde et a recta via alienum, quamvis, ut ipsi sibi persuadent, secundum Deum esse videatur. Existimabant enim se Mosaicum præceptum propugnando rem legis datori Deo gratam facere, et doctrinæ Christi repugnando, multum sibi conciliare splendoris putabant. Quam ob causam in evangelica doctrinæ præcones ferocius invadebant: sed nesciebant se in stultitiam immanem delapsos, et notam Filio irrogantes se in ipsum Deum ac Patrem delinquere, quin et ignorare penitus arguebantur quid sit Pater, quid rursus qui ex ipso effulsit Filius: et quod mirum est, Mosen sapientissimum summis honoribus ornare nitebantur, legis per angelos traditæ ministrum: Dominum autem nostrum Jesum Christum, qui Patris ineffabilem voluntatem explicat, et aperte ait: meipso facio nibil, sed qui misit me Pater, ipse mili mandatum dedit quid dicam et quid loquar “, › turpissima ignominia afficere non dubitarunt, quamvis miracula simul cum co Deus ac Pater faciat, et aperte clauiet, ac dicat: • Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". › Dubium igitur non est quod, si quis divini Verbi præcones acerbius invadat, in ignoratione simul sanctæ et eonsubstantialis Trinitatis versaturus sit. Nec enim Patrem novit, qui Verbum ex eo procedens convenienti gloria, quantum in se est, privare nititur. Numquid enim indubitate fatendum est iis qui rerum naturam penitus intueri possint, quod, cum sit Patri consubstantialis, locuturus sit omnino quæ sunt juxta 915 voluntatem Patris, et cum eum gloriæ suæ consortem habeat, simul quoque tangi necesse sit iis quæ in ipsum nonnulli deliquerint? His verbis itaque Dominus noster Jesus Christus Judæorum nefarios conatus tantum non accusat, acerbam ac funestam hinc sententiam ferens in eos qui crudelitate erga sanctos apostolos, ipsum violant. Nec enim in ipsos proprie peccati ratio convertetur, sed in eum ascendet qui divini apostolatus eis munus imposuit, quemadmodum et ad sanctum Samuelem quondam aiebat de fillis Israel: «Non te contempserunt, sed me contempserunt. Res itaque periculosissimæ plena est aleæ, nolle sanctis convenientissimum honorem impertiri. Peccati quippe in eos ratio ad ipsum a quo missi sunt recurret. Έδειξε τῶν Ἰουδαίων τὸν ζῆλον, οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Παῦλός φησι· πεπλανημένον δὲ σφόδρα, καὶ ἔξω που βαίνοντα τῆς εὐθείας ὁδοῦ, καίτοι δοκοῦντα, κατά γε τὸν ἐν αὐτοῖς ὄντα σκοπὸν, τελεῖσθαι διὰ Θεόν. "βοντο μὲν γὰρ, τῆς διὰ Μωσέως υπερασπίζοντες ἐντολῆς, τὸν τοῦ νόμου 80τῆρα κατευφραίνειν Θεὸν, καὶ μαχόμενοι τοῖς διὰ Χριστοῦ θεσπίσμασιν, εὐδοκιμεῖν οἱ τάλανες οὐ με κρῶς ὑπελάμβανον. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ τοῖς τὸν εὐαγγελικών διακηρύττουσι λόγον ἐπέκειντο σφοδρώς, ἀλλ᾽ ἡγνόουν ἁπάσης εἴσω πεσόντες μωρίας, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν ἀτιμίας, εἰς αὐτὸν πλημμελούντες τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, μᾶλλον δὲ οὐκ εἰδότες ηλισκοντο παντελῶς, τί μὲν ἔστι Πατὴρ, τί δὲ πάλιν ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς Υἱός. Καὶ τό γε παράδοξον, Μω σέα μὲν γὰρ τὸν σοφώτατον ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς καταστεφανοῦν ἠπείγοντο, νόμου τοῦ δι' ἀγγέλων γεγονότα διάκονον· τὸν δὲ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τὴν ἀπόῤῥητον τοῦ Πατρὸς ἐξηγούμενον βούλησιν, λέγοντά τε σαφῶς· Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω, ν ταῖς ἐσχάταις ἀτι μίαις περιβαλεῖν οὐκ ἔκνησαν, καίτοι συνθαυματουργοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ δι' αἰσθητῆς ἄνωθεν μαρτυροῦντος φωνῆς, ἀνακεκραγότος δὲ διαρρήδην καὶ λέγοντος· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ἔστι τοίνυν οὐκ ἀμφίβο λον, ὡς εἴπερ τις ἔλοιτο τοῖς τὸν θεῖον διαπορθμεύ ουσι λόγον ἐπιφύεσθαι πικρῶς, ἐν ἁγνοίᾳ κείσεται πάτης ὁμοῦ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Οὐδὲ γὰρ οἶδε τὸν Πατέρα, ὁ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον τῆς πρεπούσης δόξης ἔξω τιθεὶς, κατά γε τὸν ἴδιον σκοπόν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀνενδοιάστως πα ραδεκτὸν παρά γε τοῖς νουνεχέστερον τῇ τῶν πραγμά των φύσει προσβαλεῖν δυναμένοις, ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, λαλήσει μὲν πάντως τὰ κατὰ βούλησιν τοῦ Πατρός, ὡς δὲ κοινωνὸν τῆς δόξης ἔχων αὐτὸν, ἕξει δὴ πάντως καὶ συλλυπούμενον, ἐφ᾽ οἷς ἂν πταίωσιν εἰς αὐτόν τινες; Απολογεῖται τοίνυν ἐν τού τοῖς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μονονοὐχὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων κατηγορεῖ, πικρὰν καὶ ὀλέθριον ἐντεῦθεν ἐπιθεὶς τὴν ψῆφον τοῖς αὐτὸν ἀτιμάζουσι, διὰ τῆς εἰς αὐτοὺς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ωμότητος. Οὐ γὰρ εἰς αὐτούς κυρίως ὁ τῆς πλημ μελείας περιτραπήσεται λόγος, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἀναβήσεται τὸν τῆς θείας ἀποστολῆς αὐτοῖς ἐπιτιθέντα τὴν λειτουργίαν, καθάπερ αμέλει καὶ πρὸς Σαμουήλ ποτε τὸν ἅγιον ἔλεγε περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὅτι • Ο σὲ ἐξουθενήκασιν, ἀλλ' ἡ ἐμὲ ἐξουθενήκασι.. θέλειν τὴν αὐτοῖς ἁρμοδιωτάτην ἀπονείμαι τιμήν. λόγος εἰς τὸν ἀποστείλαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, μνημονεύητε αὐτῶν, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν. Οὐχ ἑτέρου του χάριν περὶ τούτων αὐτοῖς πεποιήΠράγμα τοιγαρούν σφαλερώτατον, τὸ μὴ τοῖς ἁγίοις Αναδραμείται γὰρ τῆς εἰς αὐτοὺς πλημμελείας δ XVI, 4. Sed hæc locutus sum vobis, ut cum denerit hora, eorum reminiscamini, quia ego diri tobis. Non aliam ob causam factum esse de his sermoss Roin. 3, 2.» Joan. viii, 28, xii, 49. ** Matth. 111, 17. "I Reg. vin, 7, PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Καὶ ταῦτα ποιήσουσιν, ὅτι οὐκ ἔγνωσαν τὸν Πατέρα, οὐδὲ ἐμέ. XVI, 3. Et hæc facient vobis, quia non noverunt Patrem, neque me. Ostendit Judæorum zelum, non secundum scientiam, sicuti nempe et Paulus ait ss, sed erroneum valde et a recta via alienum, quamvis, ut ipsi sibi persuadent, secundum Deum esse videatur. Existimabant enim se Mosaicum præceptum propugnando rem legis datori Deo gratam facere, et doctrinæ Christi repugnando, multum sibi conciliare splendoris putabant. Quam ob causam in evangelica doctrinæ præcones ferocius invadebant: sed nesciebant se in stultitiam immanem delapsos, et notam Filio irrogantes se in ipsum Deum ac Patrem delinquere, quin et ignorare penitus arguebantur quid sit Pater, quid rursus qui ex ipso effulsit Filius: et quod mirum est, Mosen sapientissimum summis honoribus ornare nitebantur, legis per angelos traditæ ministrum: Dominum autem nostrum Jesum Christum, qui Patris ineffabilem voluntatem explicat, et aperte ait: meipso facio nibil, sed qui misit me Pater, ipse mili mandatum dedit quid dicam et quid loquar “, › turpissima ignominia afficere non dubitarunt, quamvis miracula simul cum co Deus ac Pater faciat, et aperte clauiet, ac dicat: • Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". › Dubium igitur non est quod, si quis divini Verbi præcones acerbius invadat, in ignoratione simul sanctæ et eonsubstantialis Trinitatis versaturus sit. Nec enim Patrem novit, qui Verbum ex eo procedens convenienti gloria, quantum in se est, privare nititur. Numquid enim indubitate fatendum est iis qui rerum naturam penitus intueri possint, quod, cum sit Patri consubstantialis, locuturus sit omnino quæ sunt juxta 915 voluntatem Patris, et cum eum gloriæ suæ consortem habeat, simul quoque tangi necesse sit iis quæ in ipsum nonnulli deliquerint? His verbis itaque Dominus noster Jesus Christus Judæorum nefarios conatus tantum non accusat, acerbam ac funestam hinc sententiam ferens in eos qui crudelitate erga sanctos apostolos, ipsum violant. Nec enim in ipsos proprie peccati ratio convertetur, sed in eum ascendet qui divini apostolatus eis munus imposuit, quemadmodum et ad sanctum Samuelem quondam aiebat de fillis Israel: «Non te contempserunt, sed me contempserunt. Res itaque periculosissimæ plena est aleæ, nolle sanctis convenientissimum honorem impertiri. Peccati quippe in eos ratio ad ipsum a quo missi sunt recurret. Έδειξε τῶν Ἰουδαίων τὸν ζῆλον, οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Παῦλός φησι· πεπλανημένον δὲ σφόδρα, καὶ ἔξω που βαίνοντα τῆς εὐθείας ὁδοῦ, καίτοι δοκοῦντα, κατά γε τὸν ἐν αὐτοῖς ὄντα σκοπὸν, τελεῖσθαι διὰ Θεόν. "βοντο μὲν γὰρ, τῆς διὰ Μωσέως υπερασπίζοντες ἐντολῆς, τὸν τοῦ νόμου 80τῆρα κατευφραίνειν Θεὸν, καὶ μαχόμενοι τοῖς διὰ Χριστοῦ θεσπίσμασιν, εὐδοκιμεῖν οἱ τάλανες οὐ με κρῶς ὑπελάμβανον. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ τοῖς τὸν εὐαγγελικών διακηρύττουσι λόγον ἐπέκειντο σφοδρώς, ἀλλ᾽ ἡγνόουν ἁπάσης εἴσω πεσόντες μωρίας, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν ἀτιμίας, εἰς αὐτὸν πλημμελούντες τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, μᾶλλον δὲ οὐκ εἰδότες ηλισκοντο παντελῶς, τί μὲν ἔστι Πατὴρ, τί δὲ πάλιν ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς Υἱός. Καὶ τό γε παράδοξον, Μω σέα μὲν γὰρ τὸν σοφώτατον ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς καταστεφανοῦν ἠπείγοντο, νόμου τοῦ δι' ἀγγέλων γεγονότα διάκονον· τὸν δὲ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τὴν ἀπόῤῥητον τοῦ Πατρὸς ἐξηγούμενον βούλησιν, λέγοντά τε σαφῶς· Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω, ν ταῖς ἐσχάταις ἀτι μίαις περιβαλεῖν οὐκ ἔκνησαν, καίτοι συνθαυματουργοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ δι' αἰσθητῆς ἄνωθεν μαρτυροῦντος φωνῆς, ἀνακεκραγότος δὲ διαρρήδην καὶ λέγοντος· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ἔστι τοίνυν οὐκ ἀμφίβο λον, ὡς εἴπερ τις ἔλοιτο τοῖς τὸν θεῖον διαπορθμεύ ουσι λόγον ἐπιφύεσθαι πικρῶς, ἐν ἁγνοίᾳ κείσεται πάτης ὁμοῦ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Οὐδὲ γὰρ οἶδε τὸν Πατέρα, ὁ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον τῆς πρεπούσης δόξης ἔξω τιθεὶς, κατά γε τὸν ἴδιον σκοπόν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀνενδοιάστως πα ραδεκτὸν παρά γε τοῖς νουνεχέστερον τῇ τῶν πραγμά των φύσει προσβαλεῖν δυναμένοις, ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, λαλήσει μὲν πάντως τὰ κατὰ βούλησιν τοῦ Πατρός, ὡς δὲ κοινωνὸν τῆς δόξης ἔχων αὐτὸν, ἕξει δὴ πάντως καὶ συλλυπούμενον, ἐφ᾽ οἷς ἂν πταίωσιν εἰς αὐτόν τινες; Απολογεῖται τοίνυν ἐν τού τοῖς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μονονοὐχὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων κατηγορεῖ, πικρὰν καὶ ὀλέθριον ἐντεῦθεν ἐπιθεὶς τὴν ψῆφον τοῖς αὐτὸν ἀτιμάζουσι, διὰ τῆς εἰς αὐτοὺς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ωμότητος. Οὐ γὰρ εἰς αὐτούς κυρίως ὁ τῆς πλημ μελείας περιτραπήσεται λόγος, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἀναβήσεται τὸν τῆς θείας ἀποστολῆς αὐτοῖς ἐπιτιθέντα τὴν λειτουργίαν, καθάπερ αμέλει καὶ πρὸς Σαμουήλ ποτε τὸν ἅγιον ἔλεγε περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὅτι • Ο σὲ ἐξουθενήκασιν, ἀλλ' ἡ ἐμὲ ἐξουθενήκασι.. θέλειν τὴν αὐτοῖς ἁρμοδιωτάτην ἀπονείμαι τιμήν. λόγος εἰς τὸν ἀποστείλαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, μνημονεύητε αὐτῶν, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν. Οὐχ ἑτέρου του χάριν περὶ τούτων αὐτοῖς πεποιήΠράγμα τοιγαρούν σφαλερώτατον, τὸ μὴ τοῖς ἁγίοις Αναδραμείται γὰρ τῆς εἰς αὐτοὺς πλημμελείας δ XVI, 4. Sed hæc locutus sum vobis, ut cum denerit hora, eorum reminiscamini, quia ego diri tobis. Non aliam ob causam factum esse de his sermoss Roin. 3, 2.» Joan. viii, 28, xii, 49. ** Matth. 111, 17. "I Reg. vin, 7, PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. Καὶ ταῦτα ποιήσουσιν, ὅτι οὐκ ἔγνωσαν τὸν Πατέρα, οὐδὲ ἐμέ. XVI, 3. Et hæc facient vobis, quia non noverunt Patrem, neque me. Ostendit Judæorum zelum, non secundum scientiam, sicuti nempe et Paulus ait ss, sed erroneum valde et a recta via alienum, quamvis, ut ipsi sibi persuadent, secundum Deum esse videatur. Existimabant enim se Mosaicum præceptum propugnando rem legis datori Deo gratam facere, et doctrinæ Christi repugnando, multum sibi conciliare splendoris putabant. Quam ob causam in evangelica doctrinæ præcones ferocius invadebant: sed nesciebant se in stultitiam immanem delapsos, et notam Filio irrogantes se in ipsum Deum ac Patrem delinquere, quin et ignorare penitus arguebantur quid sit Pater, quid rursus qui ex ipso effulsit Filius: et quod mirum est, Mosen sapientissimum summis honoribus ornare nitebantur, legis per angelos traditæ ministrum: Dominum autem nostrum Jesum Christum, qui Patris ineffabilem voluntatem explicat, et aperte ait: meipso facio nibil, sed qui misit me Pater, ipse mili mandatum dedit quid dicam et quid loquar “, › turpissima ignominia afficere non dubitarunt, quamvis miracula simul cum co Deus ac Pater faciat, et aperte clauiet, ac dicat: • Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ". › Dubium igitur non est quod, si quis divini Verbi præcones acerbius invadat, in ignoratione simul sanctæ et eonsubstantialis Trinitatis versaturus sit. Nec enim Patrem novit, qui Verbum ex eo procedens convenienti gloria, quantum in se est, privare nititur. Numquid enim indubitate fatendum est iis qui rerum naturam penitus intueri possint, quod, cum sit Patri consubstantialis, locuturus sit omnino quæ sunt juxta 915 voluntatem Patris, et cum eum gloriæ suæ consortem habeat, simul quoque tangi necesse sit iis quæ in ipsum nonnulli deliquerint? His verbis itaque Dominus noster Jesus Christus Judæorum nefarios conatus tantum non accusat, acerbam ac funestam hinc sententiam ferens in eos qui crudelitate erga sanctos apostolos, ipsum violant. Nec enim in ipsos proprie peccati ratio convertetur, sed in eum ascendet qui divini apostolatus eis munus imposuit, quemadmodum et ad sanctum Samuelem quondam aiebat de fillis Israel: «Non te contempserunt, sed me contempserunt. Res itaque periculosissimæ plena est aleæ, nolle sanctis convenientissimum honorem impertiri. Peccati quippe in eos ratio ad ipsum a quo missi sunt recurret. Έδειξε τῶν Ἰουδαίων τὸν ζῆλον, οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Παῦλός φησι· πεπλανημένον δὲ σφόδρα, καὶ ἔξω που βαίνοντα τῆς εὐθείας ὁδοῦ, καίτοι δοκοῦντα, κατά γε τὸν ἐν αὐτοῖς ὄντα σκοπὸν, τελεῖσθαι διὰ Θεόν. "βοντο μὲν γὰρ, τῆς διὰ Μωσέως υπερασπίζοντες ἐντολῆς, τὸν τοῦ νόμου 80τῆρα κατευφραίνειν Θεὸν, καὶ μαχόμενοι τοῖς διὰ Χριστοῦ θεσπίσμασιν, εὐδοκιμεῖν οἱ τάλανες οὐ με κρῶς ὑπελάμβανον. Διὰ γάρ τοι τοῦτο καὶ τοῖς τὸν εὐαγγελικών διακηρύττουσι λόγον ἐπέκειντο σφοδρώς, ἀλλ᾽ ἡγνόουν ἁπάσης εἴσω πεσόντες μωρίας, καὶ διὰ τῆς εἰς τὸν Υἱὸν ἀτιμίας, εἰς αὐτὸν πλημμελούντες τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, μᾶλλον δὲ οὐκ εἰδότες ηλισκοντο παντελῶς, τί μὲν ἔστι Πατὴρ, τί δὲ πάλιν ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς Υἱός. Καὶ τό γε παράδοξον, Μω σέα μὲν γὰρ τὸν σοφώτατον ταῖς ἀνωτάτω τιμαῖς καταστεφανοῦν ἠπείγοντο, νόμου τοῦ δι' ἀγγέλων γεγονότα διάκονον· τὸν δὲ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τὴν ἀπόῤῥητον τοῦ Πατρὸς ἐξηγούμενον βούλησιν, λέγοντά τε σαφῶς· Ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδὲν, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω, ν ταῖς ἐσχάταις ἀτι μίαις περιβαλεῖν οὐκ ἔκνησαν, καίτοι συνθαυματουργοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ δι' αἰσθητῆς ἄνωθεν μαρτυροῦντος φωνῆς, ἀνακεκραγότος δὲ διαρρήδην καὶ λέγοντος· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ἔστι τοίνυν οὐκ ἀμφίβο λον, ὡς εἴπερ τις ἔλοιτο τοῖς τὸν θεῖον διαπορθμεύ ουσι λόγον ἐπιφύεσθαι πικρῶς, ἐν ἁγνοίᾳ κείσεται πάτης ὁμοῦ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Οὐδὲ γὰρ οἶδε τὸν Πατέρα, ὁ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον τῆς πρεπούσης δόξης ἔξω τιθεὶς, κατά γε τὸν ἴδιον σκοπόν. Πῶς γὰρ οὐκ ἀνενδοιάστως πα ραδεκτὸν παρά γε τοῖς νουνεχέστερον τῇ τῶν πραγμά των φύσει προσβαλεῖν δυναμένοις, ὡς ἐπείπερ ἐστὶν ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, λαλήσει μὲν πάντως τὰ κατὰ βούλησιν τοῦ Πατρός, ὡς δὲ κοινωνὸν τῆς δόξης ἔχων αὐτὸν, ἕξει δὴ πάντως καὶ συλλυπούμενον, ἐφ᾽ οἷς ἂν πταίωσιν εἰς αὐτόν τινες; Απολογεῖται τοίνυν ἐν τού τοῖς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, καὶ μονονοὐχὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν τολμημάτων κατηγορεῖ, πικρὰν καὶ ὀλέθριον ἐντεῦθεν ἐπιθεὶς τὴν ψῆφον τοῖς αὐτὸν ἀτιμάζουσι, διὰ τῆς εἰς αὐτοὺς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους ωμότητος. Οὐ γὰρ εἰς αὐτούς κυρίως ὁ τῆς πλημ μελείας περιτραπήσεται λόγος, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἀναβήσεται τὸν τῆς θείας ἀποστολῆς αὐτοῖς ἐπιτιθέντα τὴν λειτουργίαν, καθάπερ αμέλει καὶ πρὸς Σαμουήλ ποτε τὸν ἅγιον ἔλεγε περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὅτι • Ο σὲ ἐξουθενήκασιν, ἀλλ' ἡ ἐμὲ ἐξουθενήκασι.. θέλειν τὴν αὐτοῖς ἁρμοδιωτάτην ἀπονείμαι τιμήν. λόγος εἰς τὸν ἀποστείλαντα αὐτούς. ᾿Αλλὰ ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, μνημονεύητε αὐτῶν, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν. Οὐχ ἑτέρου του χάριν περὶ τούτων αὐτοῖς πεποιήΠράγμα τοιγαρούν σφαλερώτατον, τὸ μὴ τοῖς ἁγίοις Αναδραμείται γὰρ τῆς εἰς αὐτοὺς πλημμελείας δ XVI, 4. Sed hæc locutus sum vobis, ut cum denerit hora, eorum reminiscamini, quia ego diri tobis. Non aliam ob causam factum esse de his sermoss Roin. 3, 2.» Joan. viii, 28, xii, 49. ** Matth. 111, 17. "I Reg. vin, 7, PATROL. GR. LXXIV.

δὴ πάντως τοῖς δι' αὐτῶν [ ἴσ. αὐτὸν ] ὁμιλήσαντες πειρασμοῖς τῆς ἁμαρτίας, τὴν ἐντεῦθεν ἀποκερδανοῦσι δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ προείρηκα, φησί, τοὺς τόνους τῆς ὑμετέρας διανοίας προαπονευρῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρόωρον ὑμῖν ἐκ τοῦ πείσεσθαί τι προσδοκάν ἐπινοήσας τὸ δεῖμα, προγινώσκειν δὲ μᾶλλον διδοὺς, ἵνα διττὴν ἐντεῦθεν τὴν ὠφέλειαν κερδάνητε. Πρωτ τον μὲν γὰρ ἀναμνησθέντες, ὅτι προείπον ἐγώ, τὸν προεγνωκότα θαυμάσετε, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ὁ τοῦ κινδύνου καιρὸς εἰς πληροφορίαν ἀσφαλούς συμβήσεται πίστεως. Ο γὰρ εἰδὼς τὰ ἑπόμενα, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεός; Καὶ πρός γε τούτῳ τὸ ἕτερον. Ο γὰρ δὴ προηυτρεπισμένος, καὶ προεγνωκώς ὅτι πείσετα:, μαλθακωτέρῳ μὲν περιτεύξεται τῷ φόβῳ, nem asserit, quam ut agnoscerent, si in tentationes σθαι τὸν λόγον διισχυρίζεται, ἢ ἵνα γινώσχοιεν, ὅτι propter se inciderent, omnino gloriam hine reportaturos. Nec enim prædixi, inquit, ut vim et robur vestræ mentis enervarem, sed neque ut præmaturum vobis futurorum malorum terrorem incuterem, sed ut anticipatam potius eorum vobis cognitionem traderem, quo duplicem hinc fructum reportaretis. Primum enim recordati hæc a me prædicta fuisse, mirabimini qui ego præscierim, et ipsum periculi tempus manifestissimum certæ fidei vobis erit argumentum. Nam qui futura novit, quomodo non erit secundum naturam Deus? Deinde, qui præparatus est et aliquid sibi eventurum antea novit, leviore metu aficietur, et quodcunque grave esse videtur facile superabit, et inconcussum in ipsis laboribus animum est babi- κατευμεγεθήσει δὲ ῥᾳδίως παντὸς τοῦ δοκοῦντος turus. Præter spem enim aliquid pati, pungit acrius. Quocirca Psalmistes ait: • Paratus sum, et non sum turbatus s.» Discipulos igitur meminisse jubet futura sibi prædicta fuisse, utiliter ac necessario. Dubium quippe non erat quin, cum ipsun Deum verum esse idcirco crederent (proprium enim veri Dei est cuncta nosse), facile quoque credituri essent ab eo se periculis liberatum iri. 916 XVI, 5, 6. Hæc autem ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex pobis interrogat me: Quo vadis? Sed quia hac locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Aliud quiddam utile ac valde necessarium Christus providit. Dubium quippe non erat quin, eum facti essent initio ejus discipuli, et cum eo jugiter versati, multaque miracula experti fuissent, et incomparabilem ejus vim ac potentiam perspexissent, omnem se tentationem superaturos, omniaque omnino pericula expugnaturos putarent. Quis enim ambigendi locus ultra esset iis qui tot tantaque pollentis bonitatem experti essent, et animum angustum in hoc præ se ferendi? Sed quoniam Christus multa eis præter spem eventura mala praedixit, ne ex eo valde turbarentur, apud se cogitantes ac dicentes: Ergo frustra sunt illæ spes quas initio concepimus, et nostro scopo tandem excidimus, qui, cum nos ad omnia bona vocatos esse putaremus, in calamitates adeo inexspectalas incidimus; necessario Dominus causam aperit, cur hac initio minime prædixerit, et ait: * Hæc ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Quandiu enim cum illis erat, sufficiebat ad eos ex omni tentatione eruendos, et adversus omnes casus instruendos atque erigendos. Quando vero ad Patrem vadit, ea quæ certo eventura erant utiliter et opportune eis explicat. Nam si tempestive res gerere cumprimis studemus, quomodo " Psal. cxviii, 60. εἶναι δεινοῦ, ἀκλόνητόν τε τὸν νοῦν ἐν αὐτοῖς κτήσ σεται τοῖς πόνοις. Τὸ γὰρ ἀδοκήτως, οἶμαι, παρ' ἐλπίδα παθεῖν πικροτέραν ἔχει τὴν προσβολήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων φησίν·. Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Διαμεμνῆσθαι τοίνυν κελεύει τοὺς μαθητάς τοῦ προειρηκότος αὐτοῖς τὰ ἐσόμενα χρησίμως καὶ ἀναγκαίως. Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι θεὸν ἀλη θινὸν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο πιστεύοντες (ἴδιον γὰρ τὸ πάντα εἰδέναι τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ), καὶ ὅτι τῶν δεινῶν ἐξελεῖται ῥᾳδίως πι στεύσουσιν. Ταῦτα δὲ ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην. Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με· Ποῦ ὑπάγεις; Αλλ' ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλή ρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν. Ετέρου τινὸς χρησίμου καὶ ἀναγκαιοτάτων λίαν προενόησεν ὁ Χριστός. "Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι κεκλημένοι πρὸς μαθητείαν ἐν ἀρχαῖς παρ' αὐτοῦ, συνόντες τε ἀεὶ, καὶ συνδιαιτώμενοι, καὶ πολλὴν τῶν παραδόξων ἐσχηκότες τὴν πεῖραν, συσκεψάμενοί τε τὴν ἀσύγκριτον αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ὅτι πάντα νικήσουσι πειρασμὸν, καὶ πάντων ἀπαξαπλώς περιέσεσθαι τῶν δεινῶν ὑπελάμβανον. Πῶς γὰρ ἂν ἦν ἐνδοιάζειν ἔτι καὶ πρὸς τοῦτο μικροψυχεῖν τὴν τοῦ τοσαῦτα ἰσχύοντος λαχόντας ευμένειαν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ἐλπίδα περιπεσεῖσθαι κινδύνοις προμεμήνυκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μὴ σφόδρα πρὸς τοῦτο η ταράττοιντο, διενθυμούμενοί τε καὶ λέγοντες· "Αρα τῶν ἐν ἀρχαῖς ἐλπίδων ἐσφάλημεν καὶ διημαρτή καμεν τοῦ σκοποῦ, κεκλῆσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς οιηθέντες, ἐκτελευτῶντες δὲ οὕτως εἰς ἀδο κήτους συμφοράς, ἀναγκαίως ὁ Κύριος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς προμηνύσαι ταυτί, τὴν αἰτίαν ἐξηγεῖται, και φησιν· «Ταῦτα ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην.» Εξήρκει μὲν γὰρ συμπαρὼν αὐτοῖς ἔτι πρὸς τὸ ἀνασώζειν εὐκόλως, καὶ ἐκ παντός βύεσθαι πειρασμοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς συμβαί. νουσι καθηκόντως ποιεῖσθαι διδασκαλίαν τε καὶ ἐπανόρθωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποδημεῖ πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπαραίτητον ἔφι

δὴ πάντως τοῖς δι' αὐτῶν [ ἴσ. αὐτὸν ] ὁμιλήσαντες πειρασμοῖς τῆς ἁμαρτίας, τὴν ἐντεῦθεν ἀποκερδανοῦσι δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ προείρηκα, φησί, τοὺς τόνους τῆς ὑμετέρας διανοίας προαπονευρῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρόωρον ὑμῖν ἐκ τοῦ πείσεσθαί τι προσδοκάν ἐπινοήσας τὸ δεῖμα, προγινώσκειν δὲ μᾶλλον διδοὺς, ἵνα διττὴν ἐντεῦθεν τὴν ὠφέλειαν κερδάνητε. Πρωτ τον μὲν γὰρ ἀναμνησθέντες, ὅτι προείπον ἐγώ, τὸν προεγνωκότα θαυμάσετε, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ὁ τοῦ κινδύνου καιρὸς εἰς πληροφορίαν ἀσφαλούς συμβήσεται πίστεως. Ο γὰρ εἰδὼς τὰ ἑπόμενα, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεός; Καὶ πρός γε τούτῳ τὸ ἕτερον. Ο γὰρ δὴ προηυτρεπισμένος, καὶ προεγνωκώς ὅτι πείσετα:, μαλθακωτέρῳ μὲν περιτεύξεται τῷ φόβῳ, nem asserit, quam ut agnoscerent, si in tentationes σθαι τὸν λόγον διισχυρίζεται, ἢ ἵνα γινώσχοιεν, ὅτι propter se inciderent, omnino gloriam hine reportaturos. Nec enim prædixi, inquit, ut vim et robur vestræ mentis enervarem, sed neque ut præmaturum vobis futurorum malorum terrorem incuterem, sed ut anticipatam potius eorum vobis cognitionem traderem, quo duplicem hinc fructum reportaretis. Primum enim recordati hæc a me prædicta fuisse, mirabimini qui ego præscierim, et ipsum periculi tempus manifestissimum certæ fidei vobis erit argumentum. Nam qui futura novit, quomodo non erit secundum naturam Deus? Deinde, qui præparatus est et aliquid sibi eventurum antea novit, leviore metu aficietur, et quodcunque grave esse videtur facile superabit, et inconcussum in ipsis laboribus animum est babi- κατευμεγεθήσει δὲ ῥᾳδίως παντὸς τοῦ δοκοῦντος turus. Præter spem enim aliquid pati, pungit acrius. Quocirca Psalmistes ait: • Paratus sum, et non sum turbatus s.» Discipulos igitur meminisse jubet futura sibi prædicta fuisse, utiliter ac necessario. Dubium quippe non erat quin, cum ipsun Deum verum esse idcirco crederent (proprium enim veri Dei est cuncta nosse), facile quoque credituri essent ab eo se periculis liberatum iri. 916 XVI, 5, 6. Hæc autem ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex pobis interrogat me: Quo vadis? Sed quia hac locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Aliud quiddam utile ac valde necessarium Christus providit. Dubium quippe non erat quin, eum facti essent initio ejus discipuli, et cum eo jugiter versati, multaque miracula experti fuissent, et incomparabilem ejus vim ac potentiam perspexissent, omnem se tentationem superaturos, omniaque omnino pericula expugnaturos putarent. Quis enim ambigendi locus ultra esset iis qui tot tantaque pollentis bonitatem experti essent, et animum angustum in hoc præ se ferendi? Sed quoniam Christus multa eis præter spem eventura mala praedixit, ne ex eo valde turbarentur, apud se cogitantes ac dicentes: Ergo frustra sunt illæ spes quas initio concepimus, et nostro scopo tandem excidimus, qui, cum nos ad omnia bona vocatos esse putaremus, in calamitates adeo inexspectalas incidimus; necessario Dominus causam aperit, cur hac initio minime prædixerit, et ait: * Hæc ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Quandiu enim cum illis erat, sufficiebat ad eos ex omni tentatione eruendos, et adversus omnes casus instruendos atque erigendos. Quando vero ad Patrem vadit, ea quæ certo eventura erant utiliter et opportune eis explicat. Nam si tempestive res gerere cumprimis studemus, quomodo " Psal. cxviii, 60. εἶναι δεινοῦ, ἀκλόνητόν τε τὸν νοῦν ἐν αὐτοῖς κτήσ σεται τοῖς πόνοις. Τὸ γὰρ ἀδοκήτως, οἶμαι, παρ' ἐλπίδα παθεῖν πικροτέραν ἔχει τὴν προσβολήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων φησίν·. Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Διαμεμνῆσθαι τοίνυν κελεύει τοὺς μαθητάς τοῦ προειρηκότος αὐτοῖς τὰ ἐσόμενα χρησίμως καὶ ἀναγκαίως. Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι θεὸν ἀλη θινὸν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο πιστεύοντες (ἴδιον γὰρ τὸ πάντα εἰδέναι τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ), καὶ ὅτι τῶν δεινῶν ἐξελεῖται ῥᾳδίως πι στεύσουσιν. Ταῦτα δὲ ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην. Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με· Ποῦ ὑπάγεις; Αλλ' ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλή ρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν. Ετέρου τινὸς χρησίμου καὶ ἀναγκαιοτάτων λίαν προενόησεν ὁ Χριστός. "Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι κεκλημένοι πρὸς μαθητείαν ἐν ἀρχαῖς παρ' αὐτοῦ, συνόντες τε ἀεὶ, καὶ συνδιαιτώμενοι, καὶ πολλὴν τῶν παραδόξων ἐσχηκότες τὴν πεῖραν, συσκεψάμενοί τε τὴν ἀσύγκριτον αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ὅτι πάντα νικήσουσι πειρασμὸν, καὶ πάντων ἀπαξαπλώς περιέσεσθαι τῶν δεινῶν ὑπελάμβανον. Πῶς γὰρ ἂν ἦν ἐνδοιάζειν ἔτι καὶ πρὸς τοῦτο μικροψυχεῖν τὴν τοῦ τοσαῦτα ἰσχύοντος λαχόντας ευμένειαν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ἐλπίδα περιπεσεῖσθαι κινδύνοις προμεμήνυκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μὴ σφόδρα πρὸς τοῦτο η ταράττοιντο, διενθυμούμενοί τε καὶ λέγοντες· "Αρα τῶν ἐν ἀρχαῖς ἐλπίδων ἐσφάλημεν καὶ διημαρτή καμεν τοῦ σκοποῦ, κεκλῆσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς οιηθέντες, ἐκτελευτῶντες δὲ οὕτως εἰς ἀδο κήτους συμφοράς, ἀναγκαίως ὁ Κύριος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς προμηνύσαι ταυτί, τὴν αἰτίαν ἐξηγεῖται, και φησιν· «Ταῦτα ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην.» Εξήρκει μὲν γὰρ συμπαρὼν αὐτοῖς ἔτι πρὸς τὸ ἀνασώζειν εὐκόλως, καὶ ἐκ παντός βύεσθαι πειρασμοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς συμβαί. νουσι καθηκόντως ποιεῖσθαι διδασκαλίαν τε καὶ ἐπανόρθωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποδημεῖ πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπαραίτητον ἔφι

δὴ πάντως τοῖς δι' αὐτῶν [ ἴσ. αὐτὸν ] ὁμιλήσαντες πειρασμοῖς τῆς ἁμαρτίας, τὴν ἐντεῦθεν ἀποκερδανοῦσι δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ προείρηκα, φησί, τοὺς τόνους τῆς ὑμετέρας διανοίας προαπονευρῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρόωρον ὑμῖν ἐκ τοῦ πείσεσθαί τι προσδοκάν ἐπινοήσας τὸ δεῖμα, προγινώσκειν δὲ μᾶλλον διδοὺς, ἵνα διττὴν ἐντεῦθεν τὴν ὠφέλειαν κερδάνητε. Πρωτ τον μὲν γὰρ ἀναμνησθέντες, ὅτι προείπον ἐγώ, τὸν προεγνωκότα θαυμάσετε, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ὁ τοῦ κινδύνου καιρὸς εἰς πληροφορίαν ἀσφαλούς συμβήσεται πίστεως. Ο γὰρ εἰδὼς τὰ ἑπόμενα, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεός; Καὶ πρός γε τούτῳ τὸ ἕτερον. Ο γὰρ δὴ προηυτρεπισμένος, καὶ προεγνωκώς ὅτι πείσετα:, μαλθακωτέρῳ μὲν περιτεύξεται τῷ φόβῳ, nem asserit, quam ut agnoscerent, si in tentationes σθαι τὸν λόγον διισχυρίζεται, ἢ ἵνα γινώσχοιεν, ὅτι propter se inciderent, omnino gloriam hine reportaturos. Nec enim prædixi, inquit, ut vim et robur vestræ mentis enervarem, sed neque ut præmaturum vobis futurorum malorum terrorem incuterem, sed ut anticipatam potius eorum vobis cognitionem traderem, quo duplicem hinc fructum reportaretis. Primum enim recordati hæc a me prædicta fuisse, mirabimini qui ego præscierim, et ipsum periculi tempus manifestissimum certæ fidei vobis erit argumentum. Nam qui futura novit, quomodo non erit secundum naturam Deus? Deinde, qui præparatus est et aliquid sibi eventurum antea novit, leviore metu aficietur, et quodcunque grave esse videtur facile superabit, et inconcussum in ipsis laboribus animum est babi- κατευμεγεθήσει δὲ ῥᾳδίως παντὸς τοῦ δοκοῦντος turus. Præter spem enim aliquid pati, pungit acrius. Quocirca Psalmistes ait: • Paratus sum, et non sum turbatus s.» Discipulos igitur meminisse jubet futura sibi prædicta fuisse, utiliter ac necessario. Dubium quippe non erat quin, cum ipsun Deum verum esse idcirco crederent (proprium enim veri Dei est cuncta nosse), facile quoque credituri essent ab eo se periculis liberatum iri. 916 XVI, 5, 6. Hæc autem ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex pobis interrogat me: Quo vadis? Sed quia hac locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Aliud quiddam utile ac valde necessarium Christus providit. Dubium quippe non erat quin, eum facti essent initio ejus discipuli, et cum eo jugiter versati, multaque miracula experti fuissent, et incomparabilem ejus vim ac potentiam perspexissent, omnem se tentationem superaturos, omniaque omnino pericula expugnaturos putarent. Quis enim ambigendi locus ultra esset iis qui tot tantaque pollentis bonitatem experti essent, et animum angustum in hoc præ se ferendi? Sed quoniam Christus multa eis præter spem eventura mala praedixit, ne ex eo valde turbarentur, apud se cogitantes ac dicentes: Ergo frustra sunt illæ spes quas initio concepimus, et nostro scopo tandem excidimus, qui, cum nos ad omnia bona vocatos esse putaremus, in calamitates adeo inexspectalas incidimus; necessario Dominus causam aperit, cur hac initio minime prædixerit, et ait: * Hæc ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Quandiu enim cum illis erat, sufficiebat ad eos ex omni tentatione eruendos, et adversus omnes casus instruendos atque erigendos. Quando vero ad Patrem vadit, ea quæ certo eventura erant utiliter et opportune eis explicat. Nam si tempestive res gerere cumprimis studemus, quomodo " Psal. cxviii, 60. εἶναι δεινοῦ, ἀκλόνητόν τε τὸν νοῦν ἐν αὐτοῖς κτήσ σεται τοῖς πόνοις. Τὸ γὰρ ἀδοκήτως, οἶμαι, παρ' ἐλπίδα παθεῖν πικροτέραν ἔχει τὴν προσβολήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων φησίν·. Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Διαμεμνῆσθαι τοίνυν κελεύει τοὺς μαθητάς τοῦ προειρηκότος αὐτοῖς τὰ ἐσόμενα χρησίμως καὶ ἀναγκαίως. Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι θεὸν ἀλη θινὸν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο πιστεύοντες (ἴδιον γὰρ τὸ πάντα εἰδέναι τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ), καὶ ὅτι τῶν δεινῶν ἐξελεῖται ῥᾳδίως πι στεύσουσιν. Ταῦτα δὲ ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην. Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με· Ποῦ ὑπάγεις; Αλλ' ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλή ρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν. Ετέρου τινὸς χρησίμου καὶ ἀναγκαιοτάτων λίαν προενόησεν ὁ Χριστός. "Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι κεκλημένοι πρὸς μαθητείαν ἐν ἀρχαῖς παρ' αὐτοῦ, συνόντες τε ἀεὶ, καὶ συνδιαιτώμενοι, καὶ πολλὴν τῶν παραδόξων ἐσχηκότες τὴν πεῖραν, συσκεψάμενοί τε τὴν ἀσύγκριτον αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ὅτι πάντα νικήσουσι πειρασμὸν, καὶ πάντων ἀπαξαπλώς περιέσεσθαι τῶν δεινῶν ὑπελάμβανον. Πῶς γὰρ ἂν ἦν ἐνδοιάζειν ἔτι καὶ πρὸς τοῦτο μικροψυχεῖν τὴν τοῦ τοσαῦτα ἰσχύοντος λαχόντας ευμένειαν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ἐλπίδα περιπεσεῖσθαι κινδύνοις προμεμήνυκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μὴ σφόδρα πρὸς τοῦτο η ταράττοιντο, διενθυμούμενοί τε καὶ λέγοντες· "Αρα τῶν ἐν ἀρχαῖς ἐλπίδων ἐσφάλημεν καὶ διημαρτή καμεν τοῦ σκοποῦ, κεκλῆσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς οιηθέντες, ἐκτελευτῶντες δὲ οὕτως εἰς ἀδο κήτους συμφοράς, ἀναγκαίως ὁ Κύριος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς προμηνύσαι ταυτί, τὴν αἰτίαν ἐξηγεῖται, και φησιν· «Ταῦτα ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην.» Εξήρκει μὲν γὰρ συμπαρὼν αὐτοῖς ἔτι πρὸς τὸ ἀνασώζειν εὐκόλως, καὶ ἐκ παντός βύεσθαι πειρασμοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς συμβαί. νουσι καθηκόντως ποιεῖσθαι διδασκαλίαν τε καὶ ἐπανόρθωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποδημεῖ πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπαραίτητον ἔφι

δὴ πάντως τοῖς δι' αὐτῶν [ ἴσ. αὐτὸν ] ὁμιλήσαντες πειρασμοῖς τῆς ἁμαρτίας, τὴν ἐντεῦθεν ἀποκερδανοῦσι δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ προείρηκα, φησί, τοὺς τόνους τῆς ὑμετέρας διανοίας προαπονευρῶν, ἀλλ᾽ οὐδὲ πρόωρον ὑμῖν ἐκ τοῦ πείσεσθαί τι προσδοκάν ἐπινοήσας τὸ δεῖμα, προγινώσκειν δὲ μᾶλλον διδοὺς, ἵνα διττὴν ἐντεῦθεν τὴν ὠφέλειαν κερδάνητε. Πρωτ τον μὲν γὰρ ἀναμνησθέντες, ὅτι προείπον ἐγώ, τὸν προεγνωκότα θαυμάσετε, καὶ αὐτὸς ὑμῖν ὁ τοῦ κινδύνου καιρὸς εἰς πληροφορίαν ἀσφαλούς συμβήσεται πίστεως. Ο γὰρ εἰδὼς τὰ ἑπόμενα, πῶς οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν Θεός; Καὶ πρός γε τούτῳ τὸ ἕτερον. Ο γὰρ δὴ προηυτρεπισμένος, καὶ προεγνωκώς ὅτι πείσετα:, μαλθακωτέρῳ μὲν περιτεύξεται τῷ φόβῳ, nem asserit, quam ut agnoscerent, si in tentationes σθαι τὸν λόγον διισχυρίζεται, ἢ ἵνα γινώσχοιεν, ὅτι propter se inciderent, omnino gloriam hine reportaturos. Nec enim prædixi, inquit, ut vim et robur vestræ mentis enervarem, sed neque ut præmaturum vobis futurorum malorum terrorem incuterem, sed ut anticipatam potius eorum vobis cognitionem traderem, quo duplicem hinc fructum reportaretis. Primum enim recordati hæc a me prædicta fuisse, mirabimini qui ego præscierim, et ipsum periculi tempus manifestissimum certæ fidei vobis erit argumentum. Nam qui futura novit, quomodo non erit secundum naturam Deus? Deinde, qui præparatus est et aliquid sibi eventurum antea novit, leviore metu aficietur, et quodcunque grave esse videtur facile superabit, et inconcussum in ipsis laboribus animum est babi- κατευμεγεθήσει δὲ ῥᾳδίως παντὸς τοῦ δοκοῦντος turus. Præter spem enim aliquid pati, pungit acrius. Quocirca Psalmistes ait: • Paratus sum, et non sum turbatus s.» Discipulos igitur meminisse jubet futura sibi prædicta fuisse, utiliter ac necessario. Dubium quippe non erat quin, cum ipsun Deum verum esse idcirco crederent (proprium enim veri Dei est cuncta nosse), facile quoque credituri essent ab eo se periculis liberatum iri. 916 XVI, 5, 6. Hæc autem ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Et nunc vado ad eum qui misit me, et nemo ex pobis interrogat me: Quo vadis? Sed quia hac locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Aliud quiddam utile ac valde necessarium Christus providit. Dubium quippe non erat quin, eum facti essent initio ejus discipuli, et cum eo jugiter versati, multaque miracula experti fuissent, et incomparabilem ejus vim ac potentiam perspexissent, omnem se tentationem superaturos, omniaque omnino pericula expugnaturos putarent. Quis enim ambigendi locus ultra esset iis qui tot tantaque pollentis bonitatem experti essent, et animum angustum in hoc præ se ferendi? Sed quoniam Christus multa eis præter spem eventura mala praedixit, ne ex eo valde turbarentur, apud se cogitantes ac dicentes: Ergo frustra sunt illæ spes quas initio concepimus, et nostro scopo tandem excidimus, qui, cum nos ad omnia bona vocatos esse putaremus, in calamitates adeo inexspectalas incidimus; necessario Dominus causam aperit, cur hac initio minime prædixerit, et ait: * Hæc ab initio non dixi vobis, quia vobiscum eram. Quandiu enim cum illis erat, sufficiebat ad eos ex omni tentatione eruendos, et adversus omnes casus instruendos atque erigendos. Quando vero ad Patrem vadit, ea quæ certo eventura erant utiliter et opportune eis explicat. Nam si tempestive res gerere cumprimis studemus, quomodo " Psal. cxviii, 60. εἶναι δεινοῦ, ἀκλόνητόν τε τὸν νοῦν ἐν αὐτοῖς κτήσ σεται τοῖς πόνοις. Τὸ γὰρ ἀδοκήτως, οἶμαι, παρ' ἐλπίδα παθεῖν πικροτέραν ἔχει τὴν προσβολήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων φησίν·. Ητοιμάσθην, καὶ οὐκ ἐταράχθην.» Διαμεμνῆσθαι τοίνυν κελεύει τοὺς μαθητάς τοῦ προειρηκότος αὐτοῖς τὰ ἐσόμενα χρησίμως καὶ ἀναγκαίως. Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι θεὸν ἀλη θινὸν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο πιστεύοντες (ἴδιον γὰρ τὸ πάντα εἰδέναι τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ), καὶ ὅτι τῶν δεινῶν ἐξελεῖται ῥᾳδίως πι στεύσουσιν. Ταῦτα δὲ ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην. Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με· Ποῦ ὑπάγεις; Αλλ' ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλή ρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν. Ετέρου τινὸς χρησίμου καὶ ἀναγκαιοτάτων λίαν προενόησεν ὁ Χριστός. "Ην γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι κεκλημένοι πρὸς μαθητείαν ἐν ἀρχαῖς παρ' αὐτοῦ, συνόντες τε ἀεὶ, καὶ συνδιαιτώμενοι, καὶ πολλὴν τῶν παραδόξων ἐσχηκότες τὴν πεῖραν, συσκεψάμενοί τε τὴν ἀσύγκριτον αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐξουσίαν, ὅτι πάντα νικήσουσι πειρασμὸν, καὶ πάντων ἀπαξαπλώς περιέσεσθαι τῶν δεινῶν ὑπελάμβανον. Πῶς γὰρ ἂν ἦν ἐνδοιάζειν ἔτι καὶ πρὸς τοῦτο μικροψυχεῖν τὴν τοῦ τοσαῦτα ἰσχύοντος λαχόντας ευμένειαν; Ἐπειδὴ δὲ τοῖς παρ' ἐλπίδα περιπεσεῖσθαι κινδύνοις προμεμήνυκεν ὁ Χριστὸς, ἵνα μὴ σφόδρα πρὸς τοῦτο η ταράττοιντο, διενθυμούμενοί τε καὶ λέγοντες· "Αρα τῶν ἐν ἀρχαῖς ἐλπίδων ἐσφάλημεν καὶ διημαρτή καμεν τοῦ σκοποῦ, κεκλῆσθαι μὲν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς οιηθέντες, ἐκτελευτῶντες δὲ οὕτως εἰς ἀδο κήτους συμφοράς, ἀναγκαίως ὁ Κύριος τοῦ μὴ ἐν ἀρχαῖς προμηνύσαι ταυτί, τὴν αἰτίαν ἐξηγεῖται, και φησιν· «Ταῦτα ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι μεθ' ὑμῶν ἤμην.» Εξήρκει μὲν γὰρ συμπαρὼν αὐτοῖς ἔτι πρὸς τὸ ἀνασώζειν εὐκόλως, καὶ ἐκ παντός βύεσθαι πειρασμοῦ, καὶ τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς συμβαί. νουσι καθηκόντως ποιεῖσθαι διδασκαλίαν τε καὶ ἐπανόρθωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποδημεῖ πρὸς τὸν Πατέρα, τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπαραίτητον ἔφι

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ξιν ἐξηγεῖται χρησίμως καὶ ἐν καιρῷ τῷ πρέποντι. non id potius Deus fecerit? Silendi ergo tempus erat initio, nondum vero discendi: sed cum ad Patrem pergeret, eloquendi tempus subiit. Ergone Servator reversus ad Patrem a discipulis aberat, et tamen eis aderat Spiritus, efficacia, et virtute, et gratia? Quomodo vero? Nec enim mentitur, dicens: ‹ Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi "; › verumtamen quoad carnem et corpoream præsentiam id intelligendum esse nullus ambigit. Caeterum novit quidem Servator naturæ humanæ valde necessarium fore carnis suæ in cœlos ascensum, sed non ignoravit, ut Deus, acerbissimo dolore 917 discipulorum cor impletum fuisse. Vehementer enim eos discessus Christi pungebat, quia perpetuo cum eo versari cupiebant. Eum vero, ut qui jam istud facere decrevisset, non interrogant quam ob causam esset discessurus, aut quid eum ad cœlos ascendere impelleret. Ignoscit igitur iis ita quoque affectis, et silentium intempestivum usurpantibus, quod ne discessus quidem causam eos discere patiatur, licet ejus cognitio multum in se utilitatis babeat. Εἰ γὰρ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς τὸ τοῦ καιροῦ τοῦ πρέποντος μὴ ἁμαρτάνειν ἐσπούδασται, πῶς οὐκ ἂν μᾶλλον ἀρέσαι Θεῷ; Καιρός οὖν ἄρα σιωπῆς ἦν ἐν ἀρχαῖς, οὔπω τοῦ χρῆναι μαθεῖν, ὡς ἐξ ἀνάγκης εἰσβαίνοντος· ἐπειδὴ δὲ ἀπεδήμει πρὸς τὸν Πατέρα, ὁ τῆς φράσεως παρεισέδυ καιρός. "Αρ' οὖν ἀπενοσφίζετο τῶν μαθητῶν ὁ Σωτὴρ ἀναφοιτήσας πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ συνὴν αὐτοῖς τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργεία τε καὶ δυνάμει, καὶ χάριτι; Πῶς, ἢ κατὰ τίνα τρόπου; Οὐ γὰρ ψεύδεται λέγων·. Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ' ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας καὶ ἕως τῆς συντε λείας τοῦ αἰῶνος, ο πλὴν ὅσον εἰς σάρκα καὶ τὴν μετὰ σώματος παρουσίαν, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Αλλ᾽ οἶδε μὲν ὁ Σωτὴρ ἀναγκαιοτάτην ἔσεσθαι τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν τῆς ἰδίας σαρκός, πλὴν οὐκ ἠγνόησεν, ὡς Θεός, ὅτι τῇ πικρίᾳ τῆς λύπης με μέθυστο τῶν μαθητῶν ἡ καρδία. Ελύπει γὰρ λίαν αὐτοὺς ἀποδημῶν ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἤθελον αὐτῷ συνεῖναι διὰ παντός. Ως δὲ ἤδη κεκρικότα τοῦτο δρᾷν, οὐδὲ διερωτῶσιν, δ τί ποτε ἄρα, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἀποιχήσεται, ἢ τί τὸ ἐπείγον, ήγουν ἀναπεῖθον εἰς τὸ ἄνω βαδίζειν αὐτόν. Συγγινώσκει τοίνυν ὡς ἐξ ἀγάπης αὐτοῖς παθοῦσι καὶ τοῦτο, καὶ σιωπὴν οὐκ εὐκαίρως ἑλομένοις ἀγαπᾶν τῆς ἀποδημίας οὐκ ἐῶσαν τὸ αἴτιον ἐκμαθεῖν, καίτοι πολλὴν ἔχοντος τοῦ εἰδέναι τὴν ὄνησιν. Αλλ' ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λέγω· συμ φέρει ὑμῖν ἵνα ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. θερμὴ μὲν γὰρ ὑμᾶς κατεδήδοκε λύπη, φησί, καὶ δριμὺς ἑτάραξε πόνος· οὐ γὰρ ἀταλαίπωρον ἑαυτοῖς τὸν ἐμὸν ἔσεσθαι χωρισμὸν ὑπειλήφατε, σφόδρα φρονοῦντες ὀρθῶς. Περιπεσεῖσθε γὰρ πάντως οἷς ήδη προείρηκα πειρασμοῖς, καὶ τῆς τῶν διωκόντων ἀνοσιότητος ὑπομενεῖτε τὴν ἀγριότητα. Χρῆναι δὴ οὖν ἀεὶ τῶν ἡδίστων τὰ συμφέρον προτάττεσθαι λογιζόμενος, ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς τὴν ἀλήθειαν. • Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω.» Καὶ πάντα μὲν τὰ νοήματα τῷ ὑπὲρ ἡμᾶς παραχωρήσομεν Σωτήρι Χριστῷ, πλὴν οὐ μετρίως ἂν οἶμαι θορυβήσειν δύνασθαί τινα τῶν ἁπλουστέρων τὰ εἰρημένον. Λογιεῖ. ται γὰρ πάντως ἐκεῖνο καθ' ἑαυτὸν, καὶ διασκέ ψεται, ὡς εἴπερ ἦν ἄμεινον τὸ ἀποδημῆσαι Χριστόν, XVI, 6, 7. Sed ego veritatem dico vobis: expedit vobis ut ego vadam. Si enim ego non abiero, Paracletus non veniet ad ros. Vehementissimus nempe vos dolor exedit, et acerbus labor turbavit, nec discessum meum expertem fore molestiæ recte utique vobis persua - sistis. Incidetis enim profecto in eas quas dixi tentationes, et impiorum persecutorum crudelitatem perferetis. Utile ergo jucundis semper anteponendum esse apud me reputans, veritatem vobis dicam. «Expedit vobis ut ego vadanı.» Equiden Servatori Christo longe nos excedenti omnem intelligentiam nostram submittemus, verumtamen non mediocriter hoc dicto posse turbari quemdam paulo simpliciorem autumo. Illud enim apud se reputabit, nempe si melius sit abire Christuin, videri præsentia sua nonnihil obfuisse. Quod si τὸ ἄρα παρεῖναι τῆς κατά τι γοῦν ζημίας οὐ λίαν utilis est nobis discessus ejus, inquiet, quomodo ἀπήλλαχτο. Καὶ εἰ τὸ συμφέρον ἡμῖν ἐν τῷ ἀνελθεῖν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ τὴ ἐναντίον ἐκ τοῦ μὴ ἀπελθεῖν συμβήσεται, Καὶ θορυβήσει μὲν ἴσως τινὰς τῶν ἀκεραίων τὸ ζήτημα· πλὴν οὐ συνέσει τῇ θείᾳ δια κυβερνώμενος πρὸς ἀκριβὴ τῶν εἰρημένων κατάλη ψιν, οὐκ ἂν ὅλως, οἶμαι, σκανδαλισθείη ποτέ, δια σκέψηται δὲ μᾶλλον τὸν τοῖς εἰρημένοις πρέποντα νοῦν. Χρῆναι τοιγαροῦν πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐκεῖνό φημι διαλογίζεσθαί τε καὶ εἰδέναι σαφῶς ὅτι κατὰ τὸ γεγραμμένον, καιρὸς τῷ παντὶ πράγ ματι, καὶ πάντα καλὰ ἐν καιρῷ αὐτῶν. Παρήν οὖν ἄρα κατὰ καιροὺς χρησίμως ὁ Κύριος ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ μετὰ σαρκός· ἐν καιρῷ δ' αὖ πάλιν τῷ καθή37 Matth. xxvIII, 20. 3. Eccle. 111, 1. non contrarium eveniet, si non discesserit? Simpliciores forsan turbabit hæc quæstio: verumtamen quisquis divina sapientia ad exactam horum cognitionem dirigetur, non utique scandalizabitur, sed dictis convenientem potius sensum perspiciet. Existimo itaque ante alia cuncta cogitandum esse, et aperte discendum, cuique rei, ut scriptum est ", suum esse tempus, et omnia esse bona in tempore suo. Aderat ergo suo tempore utiliter Dominus in hoc mundo cum carne: opportuno vero tempore, et singularuin rerum ordini congruo utiliter reversus est ad Patrem. Neque vero argui ullo modo potest, uor. fuisse valde utile ut una cum discipulis

versaretur, ex eo quod necessario denum disce- κοντί τε καὶ ἡρμοσμένῳ, ταῖς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πραγ dit, neque discessus utilitas ullo modo carpetur propter 918 utilitatem præsentie. Utrumque enim opportuno tempore factum est utiliter. Ut autem sensum hujus loci paululum prætervecti manifestius fratribus exponamus, agedum incarnationis Unigeniti causam repetito sermone cursim allingamus, ac præterea discessus illius utilitatem. Ut ergo et corruptione et morte solveret eum qui vetere illo maledicto condemnatus erat "9 factus est homo, seipsum quodammodo in nostram immittens naturai, qui vita est secundum naturam. Sic enim devictum est mortis imperium, et resoluta est vis corruptionis in nos inductæ, et cum natura divina omni prorsus vacua sit propensione ad peccatum, gestavit nos per suam carnem. In eo quippe eramus omnes, in quantum apparuit homo, ut membra terrena mortificaret, hoc est carnis passiones, et peccati legem quæ in membris nostris tyrannice dominabatur abrogaret, nostramque præterea naturam sanctificaret, exemplumque nobis et dux itineris ad pietatem esset, et pura cognitio veritatis illius quæ secundum scientiam est atque inculpatæ conversationis fieret. Hæc igitur omnia Cbristus homo factus peregit. Decebat ergo naturam hominis ad summum cujusvis boni attollere, neque solum peccato et norte eam liberare, sed in ipsos quoque cœlos evehere, hominemque angelorum contubernalem et ejusdem chori consortem reddere. Εt quemadmodum per suam resurrectionem corruptionem fugere posse nobis tribuit, sic nobis quoque ad cœlos aditum aperire, et in conspectu Patris sistere eum qui per prævaricationem in Adam procul amandatus fuerat. Quæ cum ipse quoque divinus Paulus intelligeret; aiebat: Non enim in manufacta sancta Christus introivit, exemplaria verorum; sed in ipsum cœlum, ut nunc appareat coram vultu Dei pro nobis ".» Audis, ut cum semper in conspectu et in natura sui Genitoris sit, propter identitatem substantiæ, nunc non propter seipsum, sed pro nobis manifestetur? Nam, ut quod prius disi repetam, nos sistit in conspectu Patris, cum sit ipse primitiæ humanitatis, reversus in cœlum. Quemadmodum enim. cum vita sit secundum naturam, mori tamen et resurgere propter nos dicitur: sic etiam cum semper suum Patrem videat, et videatur ipse vicissim a suo Patre, nunc apparere dicitur, id est, quando 919 factus est homo, non propter seipsum, sed pro nobis, ut homo, et qualenus deesse nostræ dispensationi videbatur ut nos in ipsos quoque cœlos ascenderemus, tanquam in primitiis et primo Christo. Præcursor enim eo quoque rediit, propter nos, ut et alicubi divinus ipse Paulus ait“. Et quatenus quidem homo, censetur pontifex adhuc nostrarum animarum ** et consolator, et propitiatio pro nostris peccatis*ª; μάτων τελουμέναις οἰκονομίαις χρησίμως ἀνῄει πρὸς τὸν Πατέρα. Καὶ οὐ διαβεβλήσεται μὲν παντε λῶς, ὡς οὐ σφόδρα λυσιτελὲς τὸ συμπαρεῖναι τοῖς μαθηταῖς, διὰ τὴν εἰς ὕστερον αναγκαίως γενομέ τὴν ἀποδημίαν, οὔτε μὴν λοιδορηθήσεται κατά τι γοῦν ὅλως τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας χρήσιμον, διὰ τὸ ἐκ τοῦ παρεῖναι συμφέρον. Εκάτερον γὰρ ἐν καιρῷ πρέποντι χρησίμως επράττετο. Ἵνα δὲ τὸν τοῦ θεω ρήματος νοῦν βραχύ παραπλώσαντες, εὐσυνοπτό. τερον τοῖς ἀδελφοῖς καταστήσωμεν, φέρε δή λέγωμεν ἀναμηρυσάμενοι τῷ λόγῳ, κατ' ἐπιδρομὴν τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας του Μονογενούς την πρόφασιν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ τῆς ἀποδημίας ὠφέλιμον. Ἵνα τοίνυν καὶ φθορᾶς καὶ θανάτου ἀπαλλάξῃ τὸν διὰ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης κατακεκριμένον ἀρᾶς, γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ὥσπερ ἐγκαθιείς τῇ ἡμε τέρα φύσει, ζωὴν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα. Νενίκηται γὰρ οὕτω τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ λέλυται τῆς ἐν ἡμῖν ἐπεισάκτου φθορᾶς ἡ δύναμις, καὶ ἐπείπερ τῆς εἰς ἁμαρτίαν ῥοπῆς ἐλευθέρα παντελῶς ἡ θεία φύσις ἐστὶ, πεφόρεκεν ἡμᾶς διὰ τῆς ἰδίας σαρχής. Εν αὐτῷ γὰρ ἦμεν οἱ πάντες, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος. ἵνα νεκρώσῃ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦτ' ἔστι, τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, καὶ καταργήσῃ τῆς ἁμαρτίας νόμον, τὸν ἐν τοῖς ἡμετέροις μέλεσι τυραννήσαντα, καὶ πρὸς τούτῳ πάλιν ἵνα τὴν φύσιν ἡμῶν ἁγιάσῃ, καὶ τύπος ἡμῖν, καὶ καθηγητὴς εὑρεθῇ τῆς εἰς εὐ σέβειαν ὁδοῦ, καθαρά τε ἐπίγνωσις τῆς κατ' ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας, καὶ ἁπλανούς πολιτείας. Ταῦτα δὴ οὖν ἅπαντα γεγονώς ἄνθρωπος κατώρθωκεν ὁ Χρι στός. Εδει τοίνυν εἰς ἀκρότητα παντὸς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀναγαγεῖν, καὶ οὐχὶ μόνον ἀπαλλάξαι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς αὐτοὺς ἀναβιβάσαι τοὺς οὐρανούς, ὁμοδίαιτόν τε καὶ συγ χορευτὴν ἐπιδεῖξαι τοῖς ἀγγέλοις τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὸ διαδρᾶναι δύνασθαι τὴν φθοράν, οὕτως ἡμῖν ἀνοίξαι καὶ τὴν εἰς τὸ ἄνω πάροδον, καὶ ἐν ὄψει στῆσαι τοῦ Πατρὸς τὸν ἐκ προσώπου τεθέντα, διὰ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν. Οὕτω τὰ τοιαῦτα συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἔλεγεν· «Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ εἰς ἀντίτυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανόν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. ὁ ᾿Ακούεις, ὅτι διὰ παντὸς ἐν ὄψει καὶ ἐν τῇ φύσει τοῦ ἰδίου Γεννήτορος ων, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, νῦν οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν ἐμφανίζεται; Ο γὰρ εἶπον ἤδη, τοῦτο πάλιν ἐρω ἡμᾶς ἔστησιν ἐν ὄψει τοῦ Πατρὸς, ἀπαρχὴ ῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀποδημήσας εἰς οὐρανόν. Ὥσπερ γὰρ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, ἀποθανεῖν τε καὶ ἀναστῆναι λέγεται δι' ἡμᾶς, οὕτως καὶ ἀεὶ βλέπων τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, δρώμενός τε αὖ πάλιν καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, νῦν ἐμφανισθῆναι λέγεται, τοῦτ' ἔστιν, ὅτε γέγονεν.ἄνθρωπος, οὐ δι᾿ ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὡς ἐλλελοιπὺς οὖν * ] Petr. 11, 25. "1 Joan. Galat. 111, 13. w Hebr. 1x, 24. * Hebr. vi, 20.

versaretur, ex eo quod necessario denum disce- κοντί τε καὶ ἡρμοσμένῳ, ταῖς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πραγ dit, neque discessus utilitas ullo modo carpetur propter 918 utilitatem præsentie. Utrumque enim opportuno tempore factum est utiliter. Ut autem sensum hujus loci paululum prætervecti manifestius fratribus exponamus, agedum incarnationis Unigeniti causam repetito sermone cursim allingamus, ac præterea discessus illius utilitatem. Ut ergo et corruptione et morte solveret eum qui vetere illo maledicto condemnatus erat "9 factus est homo, seipsum quodammodo in nostram immittens naturai, qui vita est secundum naturam. Sic enim devictum est mortis imperium, et resoluta est vis corruptionis in nos inductæ, et cum natura divina omni prorsus vacua sit propensione ad peccatum, gestavit nos per suam carnem. In eo quippe eramus omnes, in quantum apparuit homo, ut membra terrena mortificaret, hoc est carnis passiones, et peccati legem quæ in membris nostris tyrannice dominabatur abrogaret, nostramque præterea naturam sanctificaret, exemplumque nobis et dux itineris ad pietatem esset, et pura cognitio veritatis illius quæ secundum scientiam est atque inculpatæ conversationis fieret. Hæc igitur omnia Cbristus homo factus peregit. Decebat ergo naturam hominis ad summum cujusvis boni attollere, neque solum peccato et norte eam liberare, sed in ipsos quoque cœlos evehere, hominemque angelorum contubernalem et ejusdem chori consortem reddere. Εt quemadmodum per suam resurrectionem corruptionem fugere posse nobis tribuit, sic nobis quoque ad cœlos aditum aperire, et in conspectu Patris sistere eum qui per prævaricationem in Adam procul amandatus fuerat. Quæ cum ipse quoque divinus Paulus intelligeret; aiebat: Non enim in manufacta sancta Christus introivit, exemplaria verorum; sed in ipsum cœlum, ut nunc appareat coram vultu Dei pro nobis ".» Audis, ut cum semper in conspectu et in natura sui Genitoris sit, propter identitatem substantiæ, nunc non propter seipsum, sed pro nobis manifestetur? Nam, ut quod prius disi repetam, nos sistit in conspectu Patris, cum sit ipse primitiæ humanitatis, reversus in cœlum. Quemadmodum enim. cum vita sit secundum naturam, mori tamen et resurgere propter nos dicitur: sic etiam cum semper suum Patrem videat, et videatur ipse vicissim a suo Patre, nunc apparere dicitur, id est, quando 919 factus est homo, non propter seipsum, sed pro nobis, ut homo, et qualenus deesse nostræ dispensationi videbatur ut nos in ipsos quoque cœlos ascenderemus, tanquam in primitiis et primo Christo. Præcursor enim eo quoque rediit, propter nos, ut et alicubi divinus ipse Paulus ait“. Et quatenus quidem homo, censetur pontifex adhuc nostrarum animarum ** et consolator, et propitiatio pro nostris peccatis*ª; μάτων τελουμέναις οἰκονομίαις χρησίμως ἀνῄει πρὸς τὸν Πατέρα. Καὶ οὐ διαβεβλήσεται μὲν παντε λῶς, ὡς οὐ σφόδρα λυσιτελὲς τὸ συμπαρεῖναι τοῖς μαθηταῖς, διὰ τὴν εἰς ὕστερον αναγκαίως γενομέ τὴν ἀποδημίαν, οὔτε μὴν λοιδορηθήσεται κατά τι γοῦν ὅλως τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας χρήσιμον, διὰ τὸ ἐκ τοῦ παρεῖναι συμφέρον. Εκάτερον γὰρ ἐν καιρῷ πρέποντι χρησίμως επράττετο. Ἵνα δὲ τὸν τοῦ θεω ρήματος νοῦν βραχύ παραπλώσαντες, εὐσυνοπτό. τερον τοῖς ἀδελφοῖς καταστήσωμεν, φέρε δή λέγωμεν ἀναμηρυσάμενοι τῷ λόγῳ, κατ' ἐπιδρομὴν τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας του Μονογενούς την πρόφασιν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ τῆς ἀποδημίας ὠφέλιμον. Ἵνα τοίνυν καὶ φθορᾶς καὶ θανάτου ἀπαλλάξῃ τὸν διὰ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης κατακεκριμένον ἀρᾶς, γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ὥσπερ ἐγκαθιείς τῇ ἡμε τέρα φύσει, ζωὴν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα. Νενίκηται γὰρ οὕτω τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ λέλυται τῆς ἐν ἡμῖν ἐπεισάκτου φθορᾶς ἡ δύναμις, καὶ ἐπείπερ τῆς εἰς ἁμαρτίαν ῥοπῆς ἐλευθέρα παντελῶς ἡ θεία φύσις ἐστὶ, πεφόρεκεν ἡμᾶς διὰ τῆς ἰδίας σαρχής. Εν αὐτῷ γὰρ ἦμεν οἱ πάντες, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος. ἵνα νεκρώσῃ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦτ' ἔστι, τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, καὶ καταργήσῃ τῆς ἁμαρτίας νόμον, τὸν ἐν τοῖς ἡμετέροις μέλεσι τυραννήσαντα, καὶ πρὸς τούτῳ πάλιν ἵνα τὴν φύσιν ἡμῶν ἁγιάσῃ, καὶ τύπος ἡμῖν, καὶ καθηγητὴς εὑρεθῇ τῆς εἰς εὐ σέβειαν ὁδοῦ, καθαρά τε ἐπίγνωσις τῆς κατ' ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας, καὶ ἁπλανούς πολιτείας. Ταῦτα δὴ οὖν ἅπαντα γεγονώς ἄνθρωπος κατώρθωκεν ὁ Χρι στός. Εδει τοίνυν εἰς ἀκρότητα παντὸς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀναγαγεῖν, καὶ οὐχὶ μόνον ἀπαλλάξαι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς αὐτοὺς ἀναβιβάσαι τοὺς οὐρανούς, ὁμοδίαιτόν τε καὶ συγ χορευτὴν ἐπιδεῖξαι τοῖς ἀγγέλοις τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὸ διαδρᾶναι δύνασθαι τὴν φθοράν, οὕτως ἡμῖν ἀνοίξαι καὶ τὴν εἰς τὸ ἄνω πάροδον, καὶ ἐν ὄψει στῆσαι τοῦ Πατρὸς τὸν ἐκ προσώπου τεθέντα, διὰ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν. Οὕτω τὰ τοιαῦτα συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἔλεγεν· «Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ εἰς ἀντίτυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανόν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. ὁ ᾿Ακούεις, ὅτι διὰ παντὸς ἐν ὄψει καὶ ἐν τῇ φύσει τοῦ ἰδίου Γεννήτορος ων, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, νῦν οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν ἐμφανίζεται; Ο γὰρ εἶπον ἤδη, τοῦτο πάλιν ἐρω ἡμᾶς ἔστησιν ἐν ὄψει τοῦ Πατρὸς, ἀπαρχὴ ῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀποδημήσας εἰς οὐρανόν. Ὥσπερ γὰρ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, ἀποθανεῖν τε καὶ ἀναστῆναι λέγεται δι' ἡμᾶς, οὕτως καὶ ἀεὶ βλέπων τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, δρώμενός τε αὖ πάλιν καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, νῦν ἐμφανισθῆναι λέγεται, τοῦτ' ἔστιν, ὅτε γέγονεν.ἄνθρωπος, οὐ δι᾿ ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὡς ἐλλελοιπὺς οὖν * ] Petr. 11, 25. "1 Joan. Galat. 111, 13. w Hebr. 1x, 24. * Hebr. vi, 20.

versaretur, ex eo quod necessario denum disce- κοντί τε καὶ ἡρμοσμένῳ, ταῖς ἐφ' ἑκάστῳ τῶν πραγ dit, neque discessus utilitas ullo modo carpetur propter 918 utilitatem præsentie. Utrumque enim opportuno tempore factum est utiliter. Ut autem sensum hujus loci paululum prætervecti manifestius fratribus exponamus, agedum incarnationis Unigeniti causam repetito sermone cursim allingamus, ac præterea discessus illius utilitatem. Ut ergo et corruptione et morte solveret eum qui vetere illo maledicto condemnatus erat "9 factus est homo, seipsum quodammodo in nostram immittens naturai, qui vita est secundum naturam. Sic enim devictum est mortis imperium, et resoluta est vis corruptionis in nos inductæ, et cum natura divina omni prorsus vacua sit propensione ad peccatum, gestavit nos per suam carnem. In eo quippe eramus omnes, in quantum apparuit homo, ut membra terrena mortificaret, hoc est carnis passiones, et peccati legem quæ in membris nostris tyrannice dominabatur abrogaret, nostramque præterea naturam sanctificaret, exemplumque nobis et dux itineris ad pietatem esset, et pura cognitio veritatis illius quæ secundum scientiam est atque inculpatæ conversationis fieret. Hæc igitur omnia Cbristus homo factus peregit. Decebat ergo naturam hominis ad summum cujusvis boni attollere, neque solum peccato et norte eam liberare, sed in ipsos quoque cœlos evehere, hominemque angelorum contubernalem et ejusdem chori consortem reddere. Εt quemadmodum per suam resurrectionem corruptionem fugere posse nobis tribuit, sic nobis quoque ad cœlos aditum aperire, et in conspectu Patris sistere eum qui per prævaricationem in Adam procul amandatus fuerat. Quæ cum ipse quoque divinus Paulus intelligeret; aiebat: Non enim in manufacta sancta Christus introivit, exemplaria verorum; sed in ipsum cœlum, ut nunc appareat coram vultu Dei pro nobis ".» Audis, ut cum semper in conspectu et in natura sui Genitoris sit, propter identitatem substantiæ, nunc non propter seipsum, sed pro nobis manifestetur? Nam, ut quod prius disi repetam, nos sistit in conspectu Patris, cum sit ipse primitiæ humanitatis, reversus in cœlum. Quemadmodum enim. cum vita sit secundum naturam, mori tamen et resurgere propter nos dicitur: sic etiam cum semper suum Patrem videat, et videatur ipse vicissim a suo Patre, nunc apparere dicitur, id est, quando 919 factus est homo, non propter seipsum, sed pro nobis, ut homo, et qualenus deesse nostræ dispensationi videbatur ut nos in ipsos quoque cœlos ascenderemus, tanquam in primitiis et primo Christo. Præcursor enim eo quoque rediit, propter nos, ut et alicubi divinus ipse Paulus ait“. Et quatenus quidem homo, censetur pontifex adhuc nostrarum animarum ** et consolator, et propitiatio pro nostris peccatis*ª; μάτων τελουμέναις οἰκονομίαις χρησίμως ἀνῄει πρὸς τὸν Πατέρα. Καὶ οὐ διαβεβλήσεται μὲν παντε λῶς, ὡς οὐ σφόδρα λυσιτελὲς τὸ συμπαρεῖναι τοῖς μαθηταῖς, διὰ τὴν εἰς ὕστερον αναγκαίως γενομέ τὴν ἀποδημίαν, οὔτε μὴν λοιδορηθήσεται κατά τι γοῦν ὅλως τὸ ἐκ τῆς ἀποδημίας χρήσιμον, διὰ τὸ ἐκ τοῦ παρεῖναι συμφέρον. Εκάτερον γὰρ ἐν καιρῷ πρέποντι χρησίμως επράττετο. Ἵνα δὲ τὸν τοῦ θεω ρήματος νοῦν βραχύ παραπλώσαντες, εὐσυνοπτό. τερον τοῖς ἀδελφοῖς καταστήσωμεν, φέρε δή λέγωμεν ἀναμηρυσάμενοι τῷ λόγῳ, κατ' ἐπιδρομὴν τῆς μετά σαρκὸς οἰκονομίας του Μονογενούς την πρόφασιν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ τῆς ἀποδημίας ὠφέλιμον. Ἵνα τοίνυν καὶ φθορᾶς καὶ θανάτου ἀπαλλάξῃ τὸν διὰ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης κατακεκριμένον ἀρᾶς, γέγονεν ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ὥσπερ ἐγκαθιείς τῇ ἡμε τέρα φύσει, ζωὴν κατὰ φύσιν ὑπάρχοντα. Νενίκηται γὰρ οὕτω τοῦ θανάτου τὸ κράτος, καὶ λέλυται τῆς ἐν ἡμῖν ἐπεισάκτου φθορᾶς ἡ δύναμις, καὶ ἐπείπερ τῆς εἰς ἁμαρτίαν ῥοπῆς ἐλευθέρα παντελῶς ἡ θεία φύσις ἐστὶ, πεφόρεκεν ἡμᾶς διὰ τῆς ἰδίας σαρχής. Εν αὐτῷ γὰρ ἦμεν οἱ πάντες, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος. ἵνα νεκρώσῃ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦτ' ἔστι, τὰ τῆς σαρκὸς πάθη, καὶ καταργήσῃ τῆς ἁμαρτίας νόμον, τὸν ἐν τοῖς ἡμετέροις μέλεσι τυραννήσαντα, καὶ πρὸς τούτῳ πάλιν ἵνα τὴν φύσιν ἡμῶν ἁγιάσῃ, καὶ τύπος ἡμῖν, καὶ καθηγητὴς εὑρεθῇ τῆς εἰς εὐ σέβειαν ὁδοῦ, καθαρά τε ἐπίγνωσις τῆς κατ' ἐπίσ γνωσιν ἀληθείας, καὶ ἁπλανούς πολιτείας. Ταῦτα δὴ οὖν ἅπαντα γεγονώς ἄνθρωπος κατώρθωκεν ὁ Χρι στός. Εδει τοίνυν εἰς ἀκρότητα παντὸς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἀναγαγεῖν, καὶ οὐχὶ μόνον ἀπαλλάξαι θανάτου καὶ ἁμαρτίας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ εἰς αὐτοὺς ἀναβιβάσαι τοὺς οὐρανούς, ὁμοδίαιτόν τε καὶ συγ χορευτὴν ἐπιδεῖξαι τοῖς ἀγγέλοις τὸν ἄνθρωπον. Καὶ ὥσπερ κεκαινοτόμηκεν ἡμῖν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὸ διαδρᾶναι δύνασθαι τὴν φθοράν, οὕτως ἡμῖν ἀνοίξαι καὶ τὴν εἰς τὸ ἄνω πάροδον, καὶ ἐν ὄψει στῆσαι τοῦ Πατρὸς τὸν ἐκ προσώπου τεθέντα, διὰ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν. Οὕτω τὰ τοιαῦτα συνεὶς καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἔλεγεν· «Οὐ γὰρ εἰς χειροποίητα ἅγια εἰσῆλθεν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ εἰς ἀντίτυπα τῶν ἀληθινῶν, ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανόν, νῦν ἐμφανισθῆναι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν. ὁ ᾿Ακούεις, ὅτι διὰ παντὸς ἐν ὄψει καὶ ἐν τῇ φύσει τοῦ ἰδίου Γεννήτορος ων, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, νῦν οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν ἐμφανίζεται; Ο γὰρ εἶπον ἤδη, τοῦτο πάλιν ἐρω ἡμᾶς ἔστησιν ἐν ὄψει τοῦ Πατρὸς, ἀπαρχὴ ῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀποδημήσας εἰς οὐρανόν. Ὥσπερ γὰρ ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, ἀποθανεῖν τε καὶ ἀναστῆναι λέγεται δι' ἡμᾶς, οὕτως καὶ ἀεὶ βλέπων τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, δρώμενός τε αὖ πάλιν καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς, νῦν ἐμφανισθῆναι λέγεται, τοῦτ' ἔστιν, ὅτε γέγονεν.ἄνθρωπος, οὐ δι᾿ ἑαυτὸν, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὡς ἐλλελοιπὺς οὖν * ] Petr. 11, 25. "1 Joan. Galat. 111, 13. w Hebr. 1x, 24. * Hebr. vi, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἄρα τῇ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομία κατεφαίνετο, τὸ καὶ εἰς qualemus vero Deus ac Deminus secundum natu13 ram, cum Patre considet, sed nihilosecius bæc ad nos gloria pertinebit. Unde et Paulus aiebat de Patre: «Quia et conresuscitavit, et consedere fecit nos in cœlestibus in Christo ***. › Cum ergo omnia quæ in terris dispensanda erant consummasset, restabat ut quod deerat impleret, nempe ut ascenderet ad Patrem. Quocirca ait: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos.› Agedum ergo, aliam quamdam observationem proferamus utilem æque ac veram. Peracta demum erant omnia quæ in terris dispensanda erant, sicuti modo asserebamus; sød oportebat omnino fieri nos consortes e divinæ Verbi naturæ participes" seu nostra vila relicta in aliam quamdam transformari et ad novitatem piæ conversationis instaurari: quod aliter quam participatione sancti Spiritus fieri non poterat. Tempus autem maxime opportunum missioni Spiritus, et ejus in nos illapsui, illad erat quod discessum Christi nostri Servatoris excepit. Nam quandiu Christus cum fidelibus adhuc in carne versabatur, omnis, ut reor, boni largitor eis apparebat: verum ubi ad cœlestem Patrem ascendendi tempus et necessitas adfuit, quomodo non oportebat eum cultoribus suis per Spiritum adesse, et per fidem in nostris cordibus habitare, ut ipsum babentes in notis, cum fiducia clamaremus: e Abba, Pater 4, et ad omnem virtutem facile curreremus, ac præterea polentes et invicti adversus diaboli insidias et insultus hominum reperiremur, ut qui cunctipotentem Spiritum habeamus? Quod enim in alium quemdam habitum transformet eos in quibus fuerit et inhabitarit Spiritus, eosque in novitatem vitæ restaurel, nonne facile est cuivis, cum ex veteris tum novæ Scripturæ lestinoniis ostendere? Divinus quippe 920 Samuel cum ad Saulem verba faceret: «Et insiliet, inquit, super te Spiritus Domini, et verteris ia virum alium 0., Beatus autem Paulus: «Nos vero onines, reveláta facie gloriam Domini specu - lantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spíritu. Dominus autem Spiritus est.. Vides ut Spiritus *. αὐτοὺς ἡμᾶς ἀναθῆναι τοὺς οὐρανούς, ὡς ἐν ἀπαρχῇ, καὶ πρώτῳ Χριστῷ. Πρόδρομος γὰρ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνελήλυθεν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς που καὶ αὐτός φησιν ἡ θεσπέσιος Παῦλος. Καὶ ᾗ μὲν ἄνθρωπος, νοεῖται τυχὸν ἀρχιερεὺς ἔτι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν καὶ παρά κλητος, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν· ἡ δὲ Θεὸς καὶ Κύριος κατὰ φύσιν, σύνεδρος τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, ἀλλὰ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον πάλιν, καὶ ἡ ἐκ τούτου διαβήσεται δόξα. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγε περί τοῦ Πατρός· Οτι καὶ συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ.» Τετελεσμένων οὖν ἄρα τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἐλλελοιπὸς ἔδει πληροῦν, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀνα6ῆναι πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ τοῦτό φησι· «Συμπ φέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς.» Φέρε δή τι καὶ πρὸς τούτοις ἕτερον ἐπινοῶμεν τοῖς θεωρήσ μασι χρήσιμόν τε καὶ ἀληθές. Κατώρθωτο μὲν γὰρ ἅπαντα λοιπόν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καθάπερ αμέλει δι εβεβαιούμεθα νυνί· χρῆν δὲ δὴ πάντως κοινωνούς ἡμᾶς καὶ μετόχους γενέσθαι τῆς θείας τοῦ Λόγου φύσεως, ἤπερ τὴν οἰκείαν ἀφέντας ζωὴν εἰς ἑτέραν μετασκευάζεσθαι, καὶ πρὸς καινότητα πολιτείας μεταστοιχειοῦσθαι τῆς θεοφιλούς· ἀλλ᾽ ἦν οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τούτου τυχεῖν, εἰ μὴ διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος κοινωνίας τε καὶ μετουσίας. Ο τε μὴν πρεπωδέστατός τε καὶ οἰκειότατος καιρός τῇ τοῦ Πνεύματος ἀποστολῇ, καὶ καθόδῳ τῇ πρὸς ἡμᾶς, ἐκεῖνος ἦν ἄρα λοιπὸν εἰστρέχων εὐκαίρως, ὁ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Συνὼν μὲν γὰρ ἔτι μετὰ σαρκὸς καὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν, παντός, οἶμαι, χορηγός αγαθοῦ ἀνεδείκνυτο· ἀλλ' ἐπείπερ αὐτὸν ἀνακομίζεσθαι δεῖν πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καιρός εκάλει καὶ χρεία, πῶς οὐκ ἔδει συνεῖναι διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς σεβομένοις αὐτόν, καὶ ἐνοικεῖν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς πίστεως, ἵν᾽ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυ τοῖς, μετὰ παῤῥησίας κράζωμεν· 'Α66ᾶ, ὁ Πα τὴρ,» καὶ πρὸς πᾶσαν εὐκόλως ἴοιμεν ἀρετὴν, καὶ προσέτι τούτῳ, δυνατοί τε καὶ ἅμαχοι πρὸς τὰς τοῦ διαβόλου μεθοδείας εὑρισκώμεθα, καὶ τὰς ἐξ ἀνθρώτων επαναστάσεις, ἅτε δὴ καὶ τὸ πάντα ἰσχύον ἔχοντες Πνεῦμα; "Οτι γὰρ εἰς ἑτέραν τινὰ μεθίστη σιν ἕξιν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο καὶ κατοικήσῃ τὸ transformet quodammodo in aliam imaginem eos in quibus inhabitat? Transfert enim facile a rerum terrenarum sensu ad spectanda solum ea quæ sunt in cœlis; et ex imbelli timiditate ad strenuami et generosissimam vim animi. Neque vero dubium est quin ita affectos reperiamus discipulos et sic per Spiritum confirmatos, ut persequentium incursibus nequaquam vincerentur, sed dilectioni in Christum nordicus adhærerent. Verum igitur est quod ait Servator: «Expedit vobis ut ego ad cœlos revertar. › Tempus enim illud erat descensuri Spiritus. Πνεῦμα, καὶ εἰς καινότητα δὲ μεταπλάττει ζωῆς, πῶς οὐ ῥᾳδίως ἐπιδείξῃ τις ἂν, ἀπό τε τῆς ἀρχαίας καὶ νέας Γραφῆς; Ο μὲν γὰρ θεσπέσιος Σαμουήλ, ὅτι τοὺς πρὸς τὸν Σαούλ ἐποιεῖτο λόγους. Καὶ ἐφαλεῖται, φησίν, ἐπὶ σὲ Πνεῦμα Κυρίου, καὶ στρατ φήσῃ εἰς ἄνδρα ἄλλον.» Ὁ δὲ μακάριος Παῦλος • Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. ο Ορᾷς ὅτι μεταπλάττει τὸ Πνεῦμα πρὸς ἑτέραν ὥσπερ εἰκόνα, τοὺς ἐν οἷς ἂν φαίνοιτο καταυλισθέν· Μεθίστησι γὰρ εὐκόλως ἀπὸ τοῦ φρονεῖν ***Ephes. 11, 6. * II Petr. 1, 4. " 6 Galat. IV, 6. 16 1 Reg. 5, 47 Il Cor. 111, 17, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἄρα τῇ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομία κατεφαίνετο, τὸ καὶ εἰς qualemus vero Deus ac Deminus secundum natu13 ram, cum Patre considet, sed nihilosecius bæc ad nos gloria pertinebit. Unde et Paulus aiebat de Patre: «Quia et conresuscitavit, et consedere fecit nos in cœlestibus in Christo ***. › Cum ergo omnia quæ in terris dispensanda erant consummasset, restabat ut quod deerat impleret, nempe ut ascenderet ad Patrem. Quocirca ait: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos.› Agedum ergo, aliam quamdam observationem proferamus utilem æque ac veram. Peracta demum erant omnia quæ in terris dispensanda erant, sicuti modo asserebamus; sød oportebat omnino fieri nos consortes e divinæ Verbi naturæ participes" seu nostra vila relicta in aliam quamdam transformari et ad novitatem piæ conversationis instaurari: quod aliter quam participatione sancti Spiritus fieri non poterat. Tempus autem maxime opportunum missioni Spiritus, et ejus in nos illapsui, illad erat quod discessum Christi nostri Servatoris excepit. Nam quandiu Christus cum fidelibus adhuc in carne versabatur, omnis, ut reor, boni largitor eis apparebat: verum ubi ad cœlestem Patrem ascendendi tempus et necessitas adfuit, quomodo non oportebat eum cultoribus suis per Spiritum adesse, et per fidem in nostris cordibus habitare, ut ipsum babentes in notis, cum fiducia clamaremus: e Abba, Pater 4, et ad omnem virtutem facile curreremus, ac præterea polentes et invicti adversus diaboli insidias et insultus hominum reperiremur, ut qui cunctipotentem Spiritum habeamus? Quod enim in alium quemdam habitum transformet eos in quibus fuerit et inhabitarit Spiritus, eosque in novitatem vitæ restaurel, nonne facile est cuivis, cum ex veteris tum novæ Scripturæ lestinoniis ostendere? Divinus quippe 920 Samuel cum ad Saulem verba faceret: «Et insiliet, inquit, super te Spiritus Domini, et verteris ia virum alium 0., Beatus autem Paulus: «Nos vero onines, reveláta facie gloriam Domini specu - lantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spíritu. Dominus autem Spiritus est.. Vides ut Spiritus *. αὐτοὺς ἡμᾶς ἀναθῆναι τοὺς οὐρανούς, ὡς ἐν ἀπαρχῇ, καὶ πρώτῳ Χριστῷ. Πρόδρομος γὰρ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνελήλυθεν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς που καὶ αὐτός φησιν ἡ θεσπέσιος Παῦλος. Καὶ ᾗ μὲν ἄνθρωπος, νοεῖται τυχὸν ἀρχιερεὺς ἔτι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν καὶ παρά κλητος, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν· ἡ δὲ Θεὸς καὶ Κύριος κατὰ φύσιν, σύνεδρος τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, ἀλλὰ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον πάλιν, καὶ ἡ ἐκ τούτου διαβήσεται δόξα. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγε περί τοῦ Πατρός· Οτι καὶ συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ.» Τετελεσμένων οὖν ἄρα τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἐλλελοιπὸς ἔδει πληροῦν, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀνα6ῆναι πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ τοῦτό φησι· «Συμπ φέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς.» Φέρε δή τι καὶ πρὸς τούτοις ἕτερον ἐπινοῶμεν τοῖς θεωρήσ μασι χρήσιμόν τε καὶ ἀληθές. Κατώρθωτο μὲν γὰρ ἅπαντα λοιπόν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καθάπερ αμέλει δι εβεβαιούμεθα νυνί· χρῆν δὲ δὴ πάντως κοινωνούς ἡμᾶς καὶ μετόχους γενέσθαι τῆς θείας τοῦ Λόγου φύσεως, ἤπερ τὴν οἰκείαν ἀφέντας ζωὴν εἰς ἑτέραν μετασκευάζεσθαι, καὶ πρὸς καινότητα πολιτείας μεταστοιχειοῦσθαι τῆς θεοφιλούς· ἀλλ᾽ ἦν οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τούτου τυχεῖν, εἰ μὴ διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος κοινωνίας τε καὶ μετουσίας. Ο τε μὴν πρεπωδέστατός τε καὶ οἰκειότατος καιρός τῇ τοῦ Πνεύματος ἀποστολῇ, καὶ καθόδῳ τῇ πρὸς ἡμᾶς, ἐκεῖνος ἦν ἄρα λοιπὸν εἰστρέχων εὐκαίρως, ὁ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Συνὼν μὲν γὰρ ἔτι μετὰ σαρκὸς καὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν, παντός, οἶμαι, χορηγός αγαθοῦ ἀνεδείκνυτο· ἀλλ' ἐπείπερ αὐτὸν ἀνακομίζεσθαι δεῖν πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καιρός εκάλει καὶ χρεία, πῶς οὐκ ἔδει συνεῖναι διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς σεβομένοις αὐτόν, καὶ ἐνοικεῖν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς πίστεως, ἵν᾽ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυ τοῖς, μετὰ παῤῥησίας κράζωμεν· 'Α66ᾶ, ὁ Πα τὴρ,» καὶ πρὸς πᾶσαν εὐκόλως ἴοιμεν ἀρετὴν, καὶ προσέτι τούτῳ, δυνατοί τε καὶ ἅμαχοι πρὸς τὰς τοῦ διαβόλου μεθοδείας εὑρισκώμεθα, καὶ τὰς ἐξ ἀνθρώτων επαναστάσεις, ἅτε δὴ καὶ τὸ πάντα ἰσχύον ἔχοντες Πνεῦμα; "Οτι γὰρ εἰς ἑτέραν τινὰ μεθίστη σιν ἕξιν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο καὶ κατοικήσῃ τὸ transformet quodammodo in aliam imaginem eos in quibus inhabitat? Transfert enim facile a rerum terrenarum sensu ad spectanda solum ea quæ sunt in cœlis; et ex imbelli timiditate ad strenuami et generosissimam vim animi. Neque vero dubium est quin ita affectos reperiamus discipulos et sic per Spiritum confirmatos, ut persequentium incursibus nequaquam vincerentur, sed dilectioni in Christum nordicus adhærerent. Verum igitur est quod ait Servator: «Expedit vobis ut ego ad cœlos revertar. › Tempus enim illud erat descensuri Spiritus. Πνεῦμα, καὶ εἰς καινότητα δὲ μεταπλάττει ζωῆς, πῶς οὐ ῥᾳδίως ἐπιδείξῃ τις ἂν, ἀπό τε τῆς ἀρχαίας καὶ νέας Γραφῆς; Ο μὲν γὰρ θεσπέσιος Σαμουήλ, ὅτι τοὺς πρὸς τὸν Σαούλ ἐποιεῖτο λόγους. Καὶ ἐφαλεῖται, φησίν, ἐπὶ σὲ Πνεῦμα Κυρίου, καὶ στρατ φήσῃ εἰς ἄνδρα ἄλλον.» Ὁ δὲ μακάριος Παῦλος • Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. ο Ορᾷς ὅτι μεταπλάττει τὸ Πνεῦμα πρὸς ἑτέραν ὥσπερ εἰκόνα, τοὺς ἐν οἷς ἂν φαίνοιτο καταυλισθέν· Μεθίστησι γὰρ εὐκόλως ἀπὸ τοῦ φρονεῖν ***Ephes. 11, 6. * II Petr. 1, 4. " 6 Galat. IV, 6. 16 1 Reg. 5, 47 Il Cor. 111, 17, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. ἄρα τῇ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομία κατεφαίνετο, τὸ καὶ εἰς qualemus vero Deus ac Deminus secundum natu13 ram, cum Patre considet, sed nihilosecius bæc ad nos gloria pertinebit. Unde et Paulus aiebat de Patre: «Quia et conresuscitavit, et consedere fecit nos in cœlestibus in Christo ***. › Cum ergo omnia quæ in terris dispensanda erant consummasset, restabat ut quod deerat impleret, nempe ut ascenderet ad Patrem. Quocirca ait: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim ego non abiero, Paracletus non veniet ad vos.› Agedum ergo, aliam quamdam observationem proferamus utilem æque ac veram. Peracta demum erant omnia quæ in terris dispensanda erant, sicuti modo asserebamus; sød oportebat omnino fieri nos consortes e divinæ Verbi naturæ participes" seu nostra vila relicta in aliam quamdam transformari et ad novitatem piæ conversationis instaurari: quod aliter quam participatione sancti Spiritus fieri non poterat. Tempus autem maxime opportunum missioni Spiritus, et ejus in nos illapsui, illad erat quod discessum Christi nostri Servatoris excepit. Nam quandiu Christus cum fidelibus adhuc in carne versabatur, omnis, ut reor, boni largitor eis apparebat: verum ubi ad cœlestem Patrem ascendendi tempus et necessitas adfuit, quomodo non oportebat eum cultoribus suis per Spiritum adesse, et per fidem in nostris cordibus habitare, ut ipsum babentes in notis, cum fiducia clamaremus: e Abba, Pater 4, et ad omnem virtutem facile curreremus, ac præterea polentes et invicti adversus diaboli insidias et insultus hominum reperiremur, ut qui cunctipotentem Spiritum habeamus? Quod enim in alium quemdam habitum transformet eos in quibus fuerit et inhabitarit Spiritus, eosque in novitatem vitæ restaurel, nonne facile est cuivis, cum ex veteris tum novæ Scripturæ lestinoniis ostendere? Divinus quippe 920 Samuel cum ad Saulem verba faceret: «Et insiliet, inquit, super te Spiritus Domini, et verteris ia virum alium 0., Beatus autem Paulus: «Nos vero onines, reveláta facie gloriam Domini specu - lantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spíritu. Dominus autem Spiritus est.. Vides ut Spiritus *. αὐτοὺς ἡμᾶς ἀναθῆναι τοὺς οὐρανούς, ὡς ἐν ἀπαρχῇ, καὶ πρώτῳ Χριστῷ. Πρόδρομος γὰρ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνελήλυθεν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς που καὶ αὐτός φησιν ἡ θεσπέσιος Παῦλος. Καὶ ᾗ μὲν ἄνθρωπος, νοεῖται τυχὸν ἀρχιερεὺς ἔτι τῶν ἡμετέρων ψυχῶν καὶ παρά κλητος, καὶ ἱλασμὸς ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν· ἡ δὲ Θεὸς καὶ Κύριος κατὰ φύσιν, σύνεδρος τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι, ἀλλὰ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον πάλιν, καὶ ἡ ἐκ τούτου διαβήσεται δόξα. Διὸ καὶ Παῦλος ἔλεγε περί τοῦ Πατρός· Οτι καὶ συνήγειρε, καὶ συνεκάθισεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ.» Τετελεσμένων οὖν ἄρα τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ ἐλλελοιπὸς ἔδει πληροῦν, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἀνα6ῆναι πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ τοῦτό φησι· «Συμπ φέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς.» Φέρε δή τι καὶ πρὸς τούτοις ἕτερον ἐπινοῶμεν τοῖς θεωρήσ μασι χρήσιμόν τε καὶ ἀληθές. Κατώρθωτο μὲν γὰρ ἅπαντα λοιπόν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καθάπερ αμέλει δι εβεβαιούμεθα νυνί· χρῆν δὲ δὴ πάντως κοινωνούς ἡμᾶς καὶ μετόχους γενέσθαι τῆς θείας τοῦ Λόγου φύσεως, ἤπερ τὴν οἰκείαν ἀφέντας ζωὴν εἰς ἑτέραν μετασκευάζεσθαι, καὶ πρὸς καινότητα πολιτείας μεταστοιχειοῦσθαι τῆς θεοφιλούς· ἀλλ᾽ ἦν οὐχ ἑτέρως δύνασθαι τούτου τυχεῖν, εἰ μὴ διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος κοινωνίας τε καὶ μετουσίας. Ο τε μὴν πρεπωδέστατός τε καὶ οἰκειότατος καιρός τῇ τοῦ Πνεύματος ἀποστολῇ, καὶ καθόδῳ τῇ πρὸς ἡμᾶς, ἐκεῖνος ἦν ἄρα λοιπὸν εἰστρέχων εὐκαίρως, ὁ μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποδημίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Συνὼν μὲν γὰρ ἔτι μετὰ σαρκὸς καὶ τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν, παντός, οἶμαι, χορηγός αγαθοῦ ἀνεδείκνυτο· ἀλλ' ἐπείπερ αὐτὸν ἀνακομίζεσθαι δεῖν πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καιρός εκάλει καὶ χρεία, πῶς οὐκ ἔδει συνεῖναι διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς σεβομένοις αὐτόν, καὶ ἐνοικεῖν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ τῆς πίστεως, ἵν᾽ αὐτὸν ἔχοντες ἐν ἑαυ τοῖς, μετὰ παῤῥησίας κράζωμεν· 'Α66ᾶ, ὁ Πα τὴρ,» καὶ πρὸς πᾶσαν εὐκόλως ἴοιμεν ἀρετὴν, καὶ προσέτι τούτῳ, δυνατοί τε καὶ ἅμαχοι πρὸς τὰς τοῦ διαβόλου μεθοδείας εὑρισκώμεθα, καὶ τὰς ἐξ ἀνθρώτων επαναστάσεις, ἅτε δὴ καὶ τὸ πάντα ἰσχύον ἔχοντες Πνεῦμα; "Οτι γὰρ εἰς ἑτέραν τινὰ μεθίστη σιν ἕξιν τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο καὶ κατοικήσῃ τὸ transformet quodammodo in aliam imaginem eos in quibus inhabitat? Transfert enim facile a rerum terrenarum sensu ad spectanda solum ea quæ sunt in cœlis; et ex imbelli timiditate ad strenuami et generosissimam vim animi. Neque vero dubium est quin ita affectos reperiamus discipulos et sic per Spiritum confirmatos, ut persequentium incursibus nequaquam vincerentur, sed dilectioni in Christum nordicus adhærerent. Verum igitur est quod ait Servator: «Expedit vobis ut ego ad cœlos revertar. › Tempus enim illud erat descensuri Spiritus. Πνεῦμα, καὶ εἰς καινότητα δὲ μεταπλάττει ζωῆς, πῶς οὐ ῥᾳδίως ἐπιδείξῃ τις ἂν, ἀπό τε τῆς ἀρχαίας καὶ νέας Γραφῆς; Ο μὲν γὰρ θεσπέσιος Σαμουήλ, ὅτι τοὺς πρὸς τὸν Σαούλ ἐποιεῖτο λόγους. Καὶ ἐφαλεῖται, φησίν, ἐπὶ σὲ Πνεῦμα Κυρίου, καὶ στρατ φήσῃ εἰς ἄνδρα ἄλλον.» Ὁ δὲ μακάριος Παῦλος • Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, εἰς τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. ο Ορᾷς ὅτι μεταπλάττει τὸ Πνεῦμα πρὸς ἑτέραν ὥσπερ εἰκόνα, τοὺς ἐν οἷς ἂν φαίνοιτο καταυλισθέν· Μεθίστησι γὰρ εὐκόλως ἀπὸ τοῦ φρονεῖν ***Ephes. 11, 6. * II Petr. 1, 4. " 6 Galat. IV, 6. 16 1 Reg. 5, 47 Il Cor. 111, 17, 18.

ἐθέλειν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς τὸ μόνα βλέπειν τὰ ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐξ ἀνάνδρου δειλίας, εἰς εὐτολμοτάτην διάνοιαν. Οτι δὲ καὶ τοὺς μαθητὰς τοῦτα παθόντας εὑρήσομεν, καὶ κεχαλκευμένους διὰ τοῦ Πνεύματος, εἰς τὸ μήτε τὰς τῶν διωκόντων ἐπαναστάσεις κατανικᾷν ἀλλὰ καὶ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης ἀπρὶξ ἐχομένους, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Οὐκοῦν ἀληθὴς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ο Συμφέρει ὑμῖν, λέγοντος, τὸ ἀποδημῆσαί με εἰς οὐρανούς.» Ἐκεῖνος γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῆς καθόδου τοῦ Πνεύματος. XVI, 8-11. Et cum venerit ille, arguet mundum ▲ de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, quia non credunt in me. De justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. De judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est. Postquam ostendit opportunum descensus et missionis Spiritus tempus esse, si ad Patrem redierit, et postquam acerbissimum dolorem sanctorum discipulorum per hoc abunde mitigavit, jam quid præstiturus sit Paracletus insuper ostendit. Cum enim venerit, inquit, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Et quidem quomodo futura sit de unoquoque redargutio, accurate docuit. Quia tamen nonnulli non admodum facile hæc assequi videri possunt, sigillatim explicandum arbitror, et quinam singulorum sit sensus clarius exponendum. Primo itaque loco ponitur redargutio de peccato. Qui vero mundum arguet? Nempe cum in diligentes Christum, ceu dignus ac fideles, intraverit, tunc certe, tunc mundum, hoc est imperitos, et infideles dhuc, et voluptatum studiis affixos, ipsa re arguet, condemnabitque ut peccatis obnoxios suisque vitiis immorituros. 921 Nequaquam enim Deus personas respiciet, neque his hominibus sine justa causa largietur Spiritum, aliis non item: sed in solis dignis inhabitare faciet Paracletum, qui per fidem sinceraın ut Deum revera coluerint, et universi Opificem ac Dominum confessi fuerint. Quod ergo Servator prius Judæis dixit • Si non credideritis quia ego sum, in peccaļis vestris moriemini 48,, rebus ipsis verum id esse Paracletus ostendet, cum venerit. Rursus autem: • Arguet mundum, inquit, de justitia, quia ad Patrem vado, nec amplius videbitis me.» Jure enim patrocinabitur iis qui in Christum post ascensionem ejus in coelos crediderint, ut qui juste justificati sint. Susceperunt enim ut Deum verum, quem non viderunt, et cum suo Patre considere crediderunt. Quod enim Christus beatos vocaret eos qui sic crederent, facile discet quisquis illorum meminerit quæ dixit Thomas ac fecit. Nam cum de resurrectione Fili adhuc dubitaret: Nisi millam, inquit, manum meam in latus ejus, et videro fixuram clavorum, non credam". › Postquam autem credidit, Christo quod facere voluisset ei permitts Joan. viii, 24. 6 Joan. xx, 25. Vox mendosa, cui substituendum καταναρ καν, obtorpere, pigrari, vereri; ad hunc sensumi: Quod autem inveniemus discipulos hoc passos et per Spiritum confirmatos, ut nec persequentium incursus vererentur, sed et dilectioni in Christum tenaciter adhærentes, nullatenus dubium est. Juxta exposiΚαὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος, ἐλέγξει τὸν κόσμον περί ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσ σεως· Περὶ ἁμαρτίας μὲν, ὅτι οὐ πιστεύουσιν εἰς ἐμέ. Περὶ δικαιοσύνης δὲ, ὅτι πρὸς τὸν Πα τέρα ὑπάγω, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Περί κρίσεως δὲ, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται. Καιρὸν ἐπιδείξας τὸν δέοντα τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου καὶ ἀποστολῆς, τὸ ἀποδημήσαι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἀγριανουσαν λύπην ἀποχρόντως διὰ τούτου τεθεραπευκώς, καὶ τίνων ἔσται δημιουργὸς ὁ Παράκλητος χρησίμως προσεπιδείκνυσιν. • Ελθών γάρ, φησίν, ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσεως.» Καὶ τίνα μὲν τρόπον ὁ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων Ελεγχος ἔσται, διαμεμήνυκεν ἀκρι 6ῶς. Πλὴν ἐπείπερ οὐ λίαν εὐκόλως προσβάλλειν εἰκὸς τῷ θεωρήματί τινας, διερμηνεῦσαι δεῖν ἀνὰ μέ ρος ὑπολαμβάνω, καὶ λευκότερον εἰπεῖν τοῦ σημαί νομένου τὴν δύναμιν. Τέθειται τοίνυν ἐν πρώτοις δ περὶ τῆς ἁμαρτίας ἔλεγχος. Πῶς οὖν ἐλέγξει τον κόσμον; "Οταν γὰρ τοῖς ἀγαπῶσι Χριστόν, ὡς ἀξίοις ἤδη καὶ πεπιστευκόσι γένηται, τότε δή, τότε τὴν κα σμον, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἀπαιδεύτους, καὶ ἀπίστους ἔτι, καὶ ταῖς ἐν κόσμῳ φιληδονίαις κεκρατημένους δι' αὐτοῦ κατακρίνῃ τοῦ πράγματος, ὡς ἐνόχους ἐπὶ ταῖς ἰδίαις ἁμαρτίαις, καὶ τοῖς ἑαυτῶν ἐντεθνηξομέ νους ἁμαρτήμασιν. Προσωπολη πτήσει γὰρ οὐδαμῶς ὁ Θεός, ἀλλ' οὐδέ τισι μὲν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς αἰτίας εὐλόγου δίχα χαρεῖται τὸ Πνεῦμα, τισὶ δὲ οὐκέτι, μόνοις δὲ τοῖς ἀξίοις ἐγκατοικιεῖ τὸν Παράκλητον, οἱ διὰ πίστεως ειλικρινούς, ὡς Θεὸν ὄντως τετιμή - κασι, καὶ τῶν ὅλων ὡμολόγησαν Δημιουργὸν καὶ Κύριον. Οπερ οὖν εἴρηκε φθάσας τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, ὅτι «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε, ο ἀληθὲς ὃν ἐπιδείξει διὰ πραγμάτων ὁ Παράκλητος ἐλθών. • Ελέγξει δὲ πάλιν τὸν κόσμον, φησί, περὶ δικαιο σύνης, ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα ὑπάγω, καὶ οὐκέτι θεα ρεῖτέ με. › Συνερεῖ γὰρ δικαίως τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς Χριστὸν, μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν, ὡς δικαίως δεδικαιωμένοις. Παρεδέξαντο γὰρ ὡς Θεὸν ἀληθινόν, ὃν τεθέανται μὲν οὐδαμῶς, συνεδρεύειν γε μὴν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ πεπιστεύκασιν. Οτι γὰρ μακαρίους ἀπεκάλει τοὺς οὕτω πιστεύοντας ὁ Χριστὸς, ἐκμάθοι τις ἂν καὶ λίαν εὐκόλως ἐκείνων ἐπιμνη σθεὶς, ὧν εἴρηκέ τε καὶ δέδρακεν ὁ Θωμᾶς. Ἐνδοιάζων γὰρ ἔτι πρὸς τὸ ἀναβιῶναι τὸν Υἱόν·. Ἐὰν μὴ tionem Phavorini, οὐ καταναρκήσω· οὐ κατοκνήσει. Et quemadmodum idem Cyrillus supra p. 619, οἱ μ' - σεῖν ἀδίκως οὐ καταναρκῶντες τινας· οι ρ. 955, μὴ σφόδρα καταναρκᾷν ἢ πόνοις ἢ λύπαις. COTELER. Monum. Eccl. Gr. II, 633.

ἐθέλειν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς τὸ μόνα βλέπειν τὰ ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐξ ἀνάνδρου δειλίας, εἰς εὐτολμοτάτην διάνοιαν. Οτι δὲ καὶ τοὺς μαθητὰς τοῦτα παθόντας εὑρήσομεν, καὶ κεχαλκευμένους διὰ τοῦ Πνεύματος, εἰς τὸ μήτε τὰς τῶν διωκόντων ἐπαναστάσεις κατανικᾷν ἀλλὰ καὶ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης ἀπρὶξ ἐχομένους, οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Οὐκοῦν ἀληθὴς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ο Συμφέρει ὑμῖν, λέγοντος, τὸ ἀποδημῆσαί με εἰς οὐρανούς.» Ἐκεῖνος γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῆς καθόδου τοῦ Πνεύματος. XVI, 8-11. Et cum venerit ille, arguet mundum ▲ de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, quia non credunt in me. De justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. De judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est. Postquam ostendit opportunum descensus et missionis Spiritus tempus esse, si ad Patrem redierit, et postquam acerbissimum dolorem sanctorum discipulorum per hoc abunde mitigavit, jam quid præstiturus sit Paracletus insuper ostendit. Cum enim venerit, inquit, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Et quidem quomodo futura sit de unoquoque redargutio, accurate docuit. Quia tamen nonnulli non admodum facile hæc assequi videri possunt, sigillatim explicandum arbitror, et quinam singulorum sit sensus clarius exponendum. Primo itaque loco ponitur redargutio de peccato. Qui vero mundum arguet? Nempe cum in diligentes Christum, ceu dignus ac fideles, intraverit, tunc certe, tunc mundum, hoc est imperitos, et infideles dhuc, et voluptatum studiis affixos, ipsa re arguet, condemnabitque ut peccatis obnoxios suisque vitiis immorituros. 921 Nequaquam enim Deus personas respiciet, neque his hominibus sine justa causa largietur Spiritum, aliis non item: sed in solis dignis inhabitare faciet Paracletum, qui per fidem sinceraın ut Deum revera coluerint, et universi Opificem ac Dominum confessi fuerint. Quod ergo Servator prius Judæis dixit • Si non credideritis quia ego sum, in peccaļis vestris moriemini 48,, rebus ipsis verum id esse Paracletus ostendet, cum venerit. Rursus autem: • Arguet mundum, inquit, de justitia, quia ad Patrem vado, nec amplius videbitis me.» Jure enim patrocinabitur iis qui in Christum post ascensionem ejus in coelos crediderint, ut qui juste justificati sint. Susceperunt enim ut Deum verum, quem non viderunt, et cum suo Patre considere crediderunt. Quod enim Christus beatos vocaret eos qui sic crederent, facile discet quisquis illorum meminerit quæ dixit Thomas ac fecit. Nam cum de resurrectione Fili adhuc dubitaret: Nisi millam, inquit, manum meam in latus ejus, et videro fixuram clavorum, non credam". › Postquam autem credidit, Christo quod facere voluisset ei permitts Joan. viii, 24. 6 Joan. xx, 25. Vox mendosa, cui substituendum καταναρ καν, obtorpere, pigrari, vereri; ad hunc sensumi: Quod autem inveniemus discipulos hoc passos et per Spiritum confirmatos, ut nec persequentium incursus vererentur, sed et dilectioni in Christum tenaciter adhærentes, nullatenus dubium est. Juxta exposiΚαὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος, ἐλέγξει τὸν κόσμον περί ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσ σεως· Περὶ ἁμαρτίας μὲν, ὅτι οὐ πιστεύουσιν εἰς ἐμέ. Περὶ δικαιοσύνης δὲ, ὅτι πρὸς τὸν Πα τέρα ὑπάγω, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με. Περί κρίσεως δὲ, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται. Καιρὸν ἐπιδείξας τὸν δέοντα τῆς τοῦ Πνεύματος καθόδου καὶ ἀποστολῆς, τὸ ἀποδημήσαι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ τὴν ἐν τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἀγριανουσαν λύπην ἀποχρόντως διὰ τούτου τεθεραπευκώς, καὶ τίνων ἔσται δημιουργὸς ὁ Παράκλητος χρησίμως προσεπιδείκνυσιν. • Ελθών γάρ, φησίν, ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας, καὶ περὶ δικαιοσύνης, καὶ περὶ κρίσεως.» Καὶ τίνα μὲν τρόπον ὁ ἐφ' ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων Ελεγχος ἔσται, διαμεμήνυκεν ἀκρι 6ῶς. Πλὴν ἐπείπερ οὐ λίαν εὐκόλως προσβάλλειν εἰκὸς τῷ θεωρήματί τινας, διερμηνεῦσαι δεῖν ἀνὰ μέ ρος ὑπολαμβάνω, καὶ λευκότερον εἰπεῖν τοῦ σημαί νομένου τὴν δύναμιν. Τέθειται τοίνυν ἐν πρώτοις δ περὶ τῆς ἁμαρτίας ἔλεγχος. Πῶς οὖν ἐλέγξει τον κόσμον; "Οταν γὰρ τοῖς ἀγαπῶσι Χριστόν, ὡς ἀξίοις ἤδη καὶ πεπιστευκόσι γένηται, τότε δή, τότε τὴν κα σμον, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἀπαιδεύτους, καὶ ἀπίστους ἔτι, καὶ ταῖς ἐν κόσμῳ φιληδονίαις κεκρατημένους δι' αὐτοῦ κατακρίνῃ τοῦ πράγματος, ὡς ἐνόχους ἐπὶ ταῖς ἰδίαις ἁμαρτίαις, καὶ τοῖς ἑαυτῶν ἐντεθνηξομέ νους ἁμαρτήμασιν. Προσωπολη πτήσει γὰρ οὐδαμῶς ὁ Θεός, ἀλλ' οὐδέ τισι μὲν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς αἰτίας εὐλόγου δίχα χαρεῖται τὸ Πνεῦμα, τισὶ δὲ οὐκέτι, μόνοις δὲ τοῖς ἀξίοις ἐγκατοικιεῖ τὸν Παράκλητον, οἱ διὰ πίστεως ειλικρινούς, ὡς Θεὸν ὄντως τετιμή - κασι, καὶ τῶν ὅλων ὡμολόγησαν Δημιουργὸν καὶ Κύριον. Οπερ οὖν εἴρηκε φθάσας τοῖς Ἰουδαίοις αὐτὸς ὁ Σωτὴρ, ὅτι «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἀποθανεῖσθε, ο ἀληθὲς ὃν ἐπιδείξει διὰ πραγμάτων ὁ Παράκλητος ἐλθών. • Ελέγξει δὲ πάλιν τὸν κόσμον, φησί, περὶ δικαιο σύνης, ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα ὑπάγω, καὶ οὐκέτι θεα ρεῖτέ με. › Συνερεῖ γὰρ δικαίως τοῖς πεπιστευκόσιν εἰς Χριστὸν, μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν, ὡς δικαίως δεδικαιωμένοις. Παρεδέξαντο γὰρ ὡς Θεὸν ἀληθινόν, ὃν τεθέανται μὲν οὐδαμῶς, συνεδρεύειν γε μὴν τῷ ἰδίῳ Πατρὶ πεπιστεύκασιν. Οτι γὰρ μακαρίους ἀπεκάλει τοὺς οὕτω πιστεύοντας ὁ Χριστὸς, ἐκμάθοι τις ἂν καὶ λίαν εὐκόλως ἐκείνων ἐπιμνη σθεὶς, ὧν εἴρηκέ τε καὶ δέδρακεν ὁ Θωμᾶς. Ἐνδοιάζων γὰρ ἔτι πρὸς τὸ ἀναβιῶναι τὸν Υἱόν·. Ἐὰν μὴ tionem Phavorini, οὐ καταναρκήσω· οὐ κατοκνήσει. Et quemadmodum idem Cyrillus supra p. 619, οἱ μ' - σεῖν ἀδίκως οὐ καταναρκῶντες τινας· οι ρ. 955, μὴ σφόδρα καταναρκᾷν ἢ πόνοις ἢ λύπαις. COTELER. Monum. Eccl. Gr. II, 633.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. βάλω, φησί, τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, tente, quosnam sermones audiit? Quia vidisti καὶ ἴδω τοὺς τύπους τῶν ἤλων, οὐ μὴ πιστεύσω. Ἐπειδὴ δὲ πεπίστευκεν, ὅπερ ἠθέλησε ὁρᾶν ἐφέντος αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ, ποίων ἤκουσε λόγων; Ότι ἑώρα κάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Δικαίως οὖν ἄρα δεδικαίωνται, καὶ δίχα τῆς θέας οἱ πιστεύσαντες· τοῦ δὲ τῶν ἴσων τυ χεῖν ὁ κόσμος ἐξώλισθε, τὴν ἐκ πίστεως δικαιοσύνην οὐ προσηκάμενος, ἀλλ' ἐθελοντής τοῖς ἰδίοις ἐμφιλοχωρήσας κακοῖς. Εἰδέναι γε μὴν ἀναγκαῖον, ὡς οὐ κατά μόνων Ἰουδαίων ἡ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων ἐλέγχων δυὰς διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, κατά παντὸς δὲ μᾶλλον ἀνθρώπου σκληροῦ τε καὶ ἀπειθοῦς. Σημαίνει μὲν γὰρ ἡ τοῦ κόσμου προσηγορία, καὶ τὸν ταῖς φιληδονίαις ἀκαταλήκτως ἐγκαλινδούμενον, καὶ τῆς διαβολικῆς βδελυρίας οὐκ ἐξιστάμενον· σημαίνει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένους τε και κατωκηκότας. Γενικὸς οὖν ἄρα, καὶ κατά πάντων ὁ διπλούς ούτωσὶ κεχώρηκεν ἔλεγχος. Σεσαγήνευσε γὰρ ὁ Χριστὸς οὐχὶ μόνην τὴν Ἰουδαίαν, καθὰ καὶ ἐν ἀρχαῖς, ἢ μόνον τὸ σπέρμα τὸ ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ σύμπαν τὸ ἐξ Ἀδὰμ διολισθήσαν γένος. Οὐ γὰρ ἐπὶ μέρος ἡ χάρις, ἀλλ' ἐφ' ὅλην γέγονε τὴν οἰκουμένην τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀγαθόν. Τρίτος ἔλεγ χος διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, ἡ δικαιοτάτη κατάκρισις, τοῦ ἄρχοντος τοῦ κόσμου τούτου. Πῶς δὲ ἤδη πάλιν, ἢ τίνα τρόπον, ἐξηγήσομαι. Προσμαρτυρήσει γὰρ τῇ δόξῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν ὄντως ἀποδείξας τὸν τῶν ὅλων Κύριον, ἐλέγξει τὸν κόσμον, ὡς πεπλανημένον, καὶ τὸν μὲν ἀληθῶς τε καὶ φύσει ἀφέντα Θεόν, προσκυνήσαντα δὲ καὶ λελατρευκότα τῷ μὴ κατὰ φύσιν, τοῦτ' ἔστι, τῷ Σατανᾷ. ἱκανὴ γὰρ, οἶμαι, πρὸς τὸ οὕτως ἔχουσαν ἐπιδεῖξαι τὴν τοῦ πράγματος φύσιν, ή κατ' αὐτοῦ γενομένη κρίσις. Οὐ γὰρ ἂν κατεκρίθη, καὶ ἠσθένησεν, οὐδ' ἂν τῆς θεομαχίας εισεπράχθη δίκας, σειραῖς ζόφου τεταρταρωμένος, εἴπερ ἦν φύσει Θεὸς τὸ ἀκλόνητον ἔχων ἐν τῇ ἰσχύϊ καὶ δόξῃ. Νυνὶ δὲ τοσοῦτον ἐλλελοιπὸς ὁρῶμεν αὐτῷ, τὸ τὴν οἰκείαν δύνασθαι διασῶσαι τιμὴν, ὥστε καὶ ὑπὸ πό δας τεθεῖσθαι τῶν πνευματοφόρων, ήτοι πιστῶν, εἰ καὶ Θεὸν ὑπάρχειν ώμολογήκασι τὸν Χριστόν. Πατοῦσι γὰρ αὐτὸν καὶ πειράζοντα, καὶ μαχόμενον. Οταν δὲ δή τις καὶ τὸν τῶν ἀκαθάρτων δαιμονίων ἐσμὸν καταπεφρικότα, καὶ ἐκπεμπόμενον βλέπῃ διὰ τῆς αὐτῶν προσευχῆς, καὶ ἐνεργείας, καὶ δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πῶς οὐκ εὐλόγως ἐρεῖ κατακεκρίσθαι τὸν Σατανᾶν; Κατακέκριται γὰρ τῷ μηκέτι δύνασθαι πλεονεκτεῖν τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ κατεσφραγισμένους εἰς δικαιοσύνην καὶ ἁγιασμόν, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστόν. Ἐπεὶ πῶς ἂν, εἰπέ μοι, κατεπατήσαμεν πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον πρὸς πάντα ἄνθρωπον τὴν κατοικοῦντα ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου· «Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ καταπατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα;» Οταν τοίνυν ὁ ἐξ οὐρανοῦ Παράκλητος ἐν ἁγίαις γένηται ψυχαῖς, καὶ δικαίως αὐτοῖς ** Joan. xx, 31. * Ephes. 1, 13-15. 31 Psal. xc, 15. me, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt”. › Juste itaque justificati sunt, qui vel eo minime conspecto crediderunt: mundus autem ea re excidit, justitiam quæ ex fide est non amplexus, sed in suis malis studiose volutatus. Operæ pretium autem est agnoscere duas illas reprehensiones non adversus Judzos tantum, sed adversus quenilibet potius hominem durum alque præfractum per Paracletum futuras. Mundi quippe appellatio significat etiam eum qui in voluptatibus perpetuo volutatur, et ab impuritate diabolica noa recedit, nec minus præterea significat eos qui per totum orbem terrarum sparsi sunt, et eum inhabitant. Generalis ergo est et ad omnes pertinet duplex ista reprehensio. Christus enim non tantumn Judæos, sicuti in principio, aut solum semen Israel, sed universum Adami genus quod lapsum erat, vocavit ad salušem. Non enim gratia aliqua parte tenus, sed in omnem terrarum orbem fidei bonuın diffusum est. Tertia reprehensio per Spiritum futura est, ut ait Servator, justissima principis bujus mundi condemnatio. Quomodo aulem, exponam 922 demum. Testimonium namque gloriæ Christi perhibebit, et ipsum ostendens esse universi Dominum, mundum erroris arguet, ut qui, relicto vero ac naturali Deo, non naturalem, id est Salanam, adorarit. Suficit enim ad ostendendun ita se habere rei naturam, latum in eum judicium. Non enim alioqui condemnatus et infrmatus fuis set, nec temerarii erga Deum ausus pœnas dedisset, in caliginem inferni detrusus, si natura Deas esset, cujus virtus et gloria concuti nequit. Nunc vero tantum abest ut suum honorem tueri possit, ut pedibus virorum spiritualium aut fidelium potius subjectus sit, qui Christum etiam Deum esse confessi sunt. Eum enim conculcant, sive tentet, sive oppugnet. Cum ergo impurorum dæmonum agmen eorum oratione et efficacia ac virtute Spiritus cohorrescere videas et expelli, quomodo non merito condemnatum Satanam esse dices? Condemnatus enim est, eo quod non potest amplius illos imperio suo premere, qui sancto Spiritu signati sunt in justitiam et sanctifica - tionem per fdem in Christum ". Alioqui quomodo, quæso, vim ejus omnem proculcassemus, juxta id quod in Psalmis scriptum est ad omnem hominem qui habitat in adjutorio Altissimi: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem?» Cum ergo Paracletus in * sanctas animas coelitus illabetur, et juste eis propter sinceram et incorruptam fidem missus apparebit, tunc peccati reum mundum arguet, et superna gratia orbatum, quia Redemptorem aversantur. Rursus autem ipsum arguet, tanquanı qui inique peccati accusarit eos qui jam credide. runt. Merito enim justificati sunt, licet Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. βάλω, φησί, τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, tente, quosnam sermones audiit? Quia vidisti καὶ ἴδω τοὺς τύπους τῶν ἤλων, οὐ μὴ πιστεύσω. Ἐπειδὴ δὲ πεπίστευκεν, ὅπερ ἠθέλησε ὁρᾶν ἐφέντος αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ, ποίων ἤκουσε λόγων; Ότι ἑώρα κάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Δικαίως οὖν ἄρα δεδικαίωνται, καὶ δίχα τῆς θέας οἱ πιστεύσαντες· τοῦ δὲ τῶν ἴσων τυ χεῖν ὁ κόσμος ἐξώλισθε, τὴν ἐκ πίστεως δικαιοσύνην οὐ προσηκάμενος, ἀλλ' ἐθελοντής τοῖς ἰδίοις ἐμφιλοχωρήσας κακοῖς. Εἰδέναι γε μὴν ἀναγκαῖον, ὡς οὐ κατά μόνων Ἰουδαίων ἡ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων ἐλέγχων δυὰς διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, κατά παντὸς δὲ μᾶλλον ἀνθρώπου σκληροῦ τε καὶ ἀπειθοῦς. Σημαίνει μὲν γὰρ ἡ τοῦ κόσμου προσηγορία, καὶ τὸν ταῖς φιληδονίαις ἀκαταλήκτως ἐγκαλινδούμενον, καὶ τῆς διαβολικῆς βδελυρίας οὐκ ἐξιστάμενον· σημαίνει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένους τε και κατωκηκότας. Γενικὸς οὖν ἄρα, καὶ κατά πάντων ὁ διπλούς ούτωσὶ κεχώρηκεν ἔλεγχος. Σεσαγήνευσε γὰρ ὁ Χριστὸς οὐχὶ μόνην τὴν Ἰουδαίαν, καθὰ καὶ ἐν ἀρχαῖς, ἢ μόνον τὸ σπέρμα τὸ ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ σύμπαν τὸ ἐξ Ἀδὰμ διολισθήσαν γένος. Οὐ γὰρ ἐπὶ μέρος ἡ χάρις, ἀλλ' ἐφ' ὅλην γέγονε τὴν οἰκουμένην τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀγαθόν. Τρίτος ἔλεγ χος διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, ἡ δικαιοτάτη κατάκρισις, τοῦ ἄρχοντος τοῦ κόσμου τούτου. Πῶς δὲ ἤδη πάλιν, ἢ τίνα τρόπον, ἐξηγήσομαι. Προσμαρτυρήσει γὰρ τῇ δόξῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν ὄντως ἀποδείξας τὸν τῶν ὅλων Κύριον, ἐλέγξει τὸν κόσμον, ὡς πεπλανημένον, καὶ τὸν μὲν ἀληθῶς τε καὶ φύσει ἀφέντα Θεόν, προσκυνήσαντα δὲ καὶ λελατρευκότα τῷ μὴ κατὰ φύσιν, τοῦτ' ἔστι, τῷ Σατανᾷ. ἱκανὴ γὰρ, οἶμαι, πρὸς τὸ οὕτως ἔχουσαν ἐπιδεῖξαι τὴν τοῦ πράγματος φύσιν, ή κατ' αὐτοῦ γενομένη κρίσις. Οὐ γὰρ ἂν κατεκρίθη, καὶ ἠσθένησεν, οὐδ' ἂν τῆς θεομαχίας εισεπράχθη δίκας, σειραῖς ζόφου τεταρταρωμένος, εἴπερ ἦν φύσει Θεὸς τὸ ἀκλόνητον ἔχων ἐν τῇ ἰσχύϊ καὶ δόξῃ. Νυνὶ δὲ τοσοῦτον ἐλλελοιπὸς ὁρῶμεν αὐτῷ, τὸ τὴν οἰκείαν δύνασθαι διασῶσαι τιμὴν, ὥστε καὶ ὑπὸ πό δας τεθεῖσθαι τῶν πνευματοφόρων, ήτοι πιστῶν, εἰ καὶ Θεὸν ὑπάρχειν ώμολογήκασι τὸν Χριστόν. Πατοῦσι γὰρ αὐτὸν καὶ πειράζοντα, καὶ μαχόμενον. Οταν δὲ δή τις καὶ τὸν τῶν ἀκαθάρτων δαιμονίων ἐσμὸν καταπεφρικότα, καὶ ἐκπεμπόμενον βλέπῃ διὰ τῆς αὐτῶν προσευχῆς, καὶ ἐνεργείας, καὶ δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πῶς οὐκ εὐλόγως ἐρεῖ κατακεκρίσθαι τὸν Σατανᾶν; Κατακέκριται γὰρ τῷ μηκέτι δύνασθαι πλεονεκτεῖν τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ κατεσφραγισμένους εἰς δικαιοσύνην καὶ ἁγιασμόν, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστόν. Ἐπεὶ πῶς ἂν, εἰπέ μοι, κατεπατήσαμεν πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον πρὸς πάντα ἄνθρωπον τὴν κατοικοῦντα ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου· «Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ καταπατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα;» Οταν τοίνυν ὁ ἐξ οὐρανοῦ Παράκλητος ἐν ἁγίαις γένηται ψυχαῖς, καὶ δικαίως αὐτοῖς ** Joan. xx, 31. * Ephes. 1, 13-15. 31 Psal. xc, 15. me, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt”. › Juste itaque justificati sunt, qui vel eo minime conspecto crediderunt: mundus autem ea re excidit, justitiam quæ ex fide est non amplexus, sed in suis malis studiose volutatus. Operæ pretium autem est agnoscere duas illas reprehensiones non adversus Judzos tantum, sed adversus quenilibet potius hominem durum alque præfractum per Paracletum futuras. Mundi quippe appellatio significat etiam eum qui in voluptatibus perpetuo volutatur, et ab impuritate diabolica noa recedit, nec minus præterea significat eos qui per totum orbem terrarum sparsi sunt, et eum inhabitant. Generalis ergo est et ad omnes pertinet duplex ista reprehensio. Christus enim non tantumn Judæos, sicuti in principio, aut solum semen Israel, sed universum Adami genus quod lapsum erat, vocavit ad salušem. Non enim gratia aliqua parte tenus, sed in omnem terrarum orbem fidei bonuın diffusum est. Tertia reprehensio per Spiritum futura est, ut ait Servator, justissima principis bujus mundi condemnatio. Quomodo aulem, exponam 922 demum. Testimonium namque gloriæ Christi perhibebit, et ipsum ostendens esse universi Dominum, mundum erroris arguet, ut qui, relicto vero ac naturali Deo, non naturalem, id est Salanam, adorarit. Suficit enim ad ostendendun ita se habere rei naturam, latum in eum judicium. Non enim alioqui condemnatus et infrmatus fuis set, nec temerarii erga Deum ausus pœnas dedisset, in caliginem inferni detrusus, si natura Deas esset, cujus virtus et gloria concuti nequit. Nunc vero tantum abest ut suum honorem tueri possit, ut pedibus virorum spiritualium aut fidelium potius subjectus sit, qui Christum etiam Deum esse confessi sunt. Eum enim conculcant, sive tentet, sive oppugnet. Cum ergo impurorum dæmonum agmen eorum oratione et efficacia ac virtute Spiritus cohorrescere videas et expelli, quomodo non merito condemnatum Satanam esse dices? Condemnatus enim est, eo quod non potest amplius illos imperio suo premere, qui sancto Spiritu signati sunt in justitiam et sanctifica - tionem per fdem in Christum ". Alioqui quomodo, quæso, vim ejus omnem proculcassemus, juxta id quod in Psalmis scriptum est ad omnem hominem qui habitat in adjutorio Altissimi: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem?» Cum ergo Paracletus in * sanctas animas coelitus illabetur, et juste eis propter sinceram et incorruptam fidem missus apparebit, tunc peccati reum mundum arguet, et superna gratia orbatum, quia Redemptorem aversantur. Rursus autem ipsum arguet, tanquanı qui inique peccati accusarit eos qui jam credide. runt. Merito enim justificati sunt, licet Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. βάλω, φησί, τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, tente, quosnam sermones audiit? Quia vidisti καὶ ἴδω τοὺς τύπους τῶν ἤλων, οὐ μὴ πιστεύσω. Ἐπειδὴ δὲ πεπίστευκεν, ὅπερ ἠθέλησε ὁρᾶν ἐφέντος αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ, ποίων ἤκουσε λόγων; Ότι ἑώρα κάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.» Δικαίως οὖν ἄρα δεδικαίωνται, καὶ δίχα τῆς θέας οἱ πιστεύσαντες· τοῦ δὲ τῶν ἴσων τυ χεῖν ὁ κόσμος ἐξώλισθε, τὴν ἐκ πίστεως δικαιοσύνην οὐ προσηκάμενος, ἀλλ' ἐθελοντής τοῖς ἰδίοις ἐμφιλοχωρήσας κακοῖς. Εἰδέναι γε μὴν ἀναγκαῖον, ὡς οὐ κατά μόνων Ἰουδαίων ἡ τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων ἐλέγχων δυὰς διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, κατά παντὸς δὲ μᾶλλον ἀνθρώπου σκληροῦ τε καὶ ἀπειθοῦς. Σημαίνει μὲν γὰρ ἡ τοῦ κόσμου προσηγορία, καὶ τὸν ταῖς φιληδονίαις ἀκαταλήκτως ἐγκαλινδούμενον, καὶ τῆς διαβολικῆς βδελυρίας οὐκ ἐξιστάμενον· σημαίνει δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τοὺς ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένους τε και κατωκηκότας. Γενικὸς οὖν ἄρα, καὶ κατά πάντων ὁ διπλούς ούτωσὶ κεχώρηκεν ἔλεγχος. Σεσαγήνευσε γὰρ ὁ Χριστὸς οὐχὶ μόνην τὴν Ἰουδαίαν, καθὰ καὶ ἐν ἀρχαῖς, ἢ μόνον τὸ σπέρμα τὸ ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλὰ σύμπαν τὸ ἐξ Ἀδὰμ διολισθήσαν γένος. Οὐ γὰρ ἐπὶ μέρος ἡ χάρις, ἀλλ' ἐφ' ὅλην γέγονε τὴν οἰκουμένην τὸ ἐκ τῆς πίστεως ἀγαθόν. Τρίτος ἔλεγ χος διὰ τοῦ Παρακλήτου γενήσεται, καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, ἡ δικαιοτάτη κατάκρισις, τοῦ ἄρχοντος τοῦ κόσμου τούτου. Πῶς δὲ ἤδη πάλιν, ἢ τίνα τρόπον, ἐξηγήσομαι. Προσμαρτυρήσει γὰρ τῇ δόξῃ τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν ὄντως ἀποδείξας τὸν τῶν ὅλων Κύριον, ἐλέγξει τὸν κόσμον, ὡς πεπλανημένον, καὶ τὸν μὲν ἀληθῶς τε καὶ φύσει ἀφέντα Θεόν, προσκυνήσαντα δὲ καὶ λελατρευκότα τῷ μὴ κατὰ φύσιν, τοῦτ' ἔστι, τῷ Σατανᾷ. ἱκανὴ γὰρ, οἶμαι, πρὸς τὸ οὕτως ἔχουσαν ἐπιδεῖξαι τὴν τοῦ πράγματος φύσιν, ή κατ' αὐτοῦ γενομένη κρίσις. Οὐ γὰρ ἂν κατεκρίθη, καὶ ἠσθένησεν, οὐδ' ἂν τῆς θεομαχίας εισεπράχθη δίκας, σειραῖς ζόφου τεταρταρωμένος, εἴπερ ἦν φύσει Θεὸς τὸ ἀκλόνητον ἔχων ἐν τῇ ἰσχύϊ καὶ δόξῃ. Νυνὶ δὲ τοσοῦτον ἐλλελοιπὸς ὁρῶμεν αὐτῷ, τὸ τὴν οἰκείαν δύνασθαι διασῶσαι τιμὴν, ὥστε καὶ ὑπὸ πό δας τεθεῖσθαι τῶν πνευματοφόρων, ήτοι πιστῶν, εἰ καὶ Θεὸν ὑπάρχειν ώμολογήκασι τὸν Χριστόν. Πατοῦσι γὰρ αὐτὸν καὶ πειράζοντα, καὶ μαχόμενον. Οταν δὲ δή τις καὶ τὸν τῶν ἀκαθάρτων δαιμονίων ἐσμὸν καταπεφρικότα, καὶ ἐκπεμπόμενον βλέπῃ διὰ τῆς αὐτῶν προσευχῆς, καὶ ἐνεργείας, καὶ δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πῶς οὐκ εὐλόγως ἐρεῖ κατακεκρίσθαι τὸν Σατανᾶν; Κατακέκριται γὰρ τῷ μηκέτι δύνασθαι πλεονεκτεῖν τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ κατεσφραγισμένους εἰς δικαιοσύνην καὶ ἁγιασμόν, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστόν. Ἐπεὶ πῶς ἂν, εἰπέ μοι, κατεπατήσαμεν πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δύναμιν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον πρὸς πάντα ἄνθρωπον τὴν κατοικοῦντα ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου· «Ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καὶ καταπατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα;» Οταν τοίνυν ὁ ἐξ οὐρανοῦ Παράκλητος ἐν ἁγίαις γένηται ψυχαῖς, καὶ δικαίως αὐτοῖς ** Joan. xx, 31. * Ephes. 1, 13-15. 31 Psal. xc, 15. me, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt”. › Juste itaque justificati sunt, qui vel eo minime conspecto crediderunt: mundus autem ea re excidit, justitiam quæ ex fide est non amplexus, sed in suis malis studiose volutatus. Operæ pretium autem est agnoscere duas illas reprehensiones non adversus Judzos tantum, sed adversus quenilibet potius hominem durum alque præfractum per Paracletum futuras. Mundi quippe appellatio significat etiam eum qui in voluptatibus perpetuo volutatur, et ab impuritate diabolica noa recedit, nec minus præterea significat eos qui per totum orbem terrarum sparsi sunt, et eum inhabitant. Generalis ergo est et ad omnes pertinet duplex ista reprehensio. Christus enim non tantumn Judæos, sicuti in principio, aut solum semen Israel, sed universum Adami genus quod lapsum erat, vocavit ad salušem. Non enim gratia aliqua parte tenus, sed in omnem terrarum orbem fidei bonuın diffusum est. Tertia reprehensio per Spiritum futura est, ut ait Servator, justissima principis bujus mundi condemnatio. Quomodo aulem, exponam 922 demum. Testimonium namque gloriæ Christi perhibebit, et ipsum ostendens esse universi Dominum, mundum erroris arguet, ut qui, relicto vero ac naturali Deo, non naturalem, id est Salanam, adorarit. Suficit enim ad ostendendun ita se habere rei naturam, latum in eum judicium. Non enim alioqui condemnatus et infrmatus fuis set, nec temerarii erga Deum ausus pœnas dedisset, in caliginem inferni detrusus, si natura Deas esset, cujus virtus et gloria concuti nequit. Nunc vero tantum abest ut suum honorem tueri possit, ut pedibus virorum spiritualium aut fidelium potius subjectus sit, qui Christum etiam Deum esse confessi sunt. Eum enim conculcant, sive tentet, sive oppugnet. Cum ergo impurorum dæmonum agmen eorum oratione et efficacia ac virtute Spiritus cohorrescere videas et expelli, quomodo non merito condemnatum Satanam esse dices? Condemnatus enim est, eo quod non potest amplius illos imperio suo premere, qui sancto Spiritu signati sunt in justitiam et sanctifica - tionem per fdem in Christum ". Alioqui quomodo, quæso, vim ejus omnem proculcassemus, juxta id quod in Psalmis scriptum est ad omnem hominem qui habitat in adjutorio Altissimi: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem?» Cum ergo Paracletus in * sanctas animas coelitus illabetur, et juste eis propter sinceram et incorruptam fidem missus apparebit, tunc peccati reum mundum arguet, et superna gratia orbatum, quia Redemptorem aversantur. Rursus autem ipsum arguet, tanquanı qui inique peccati accusarit eos qui jam credide. runt. Merito enim justificati sunt, licet Christum

ad Deum reversum, et miracula patrantem non ἀπεσταλμένος, διὰ τὴν ἀδέκαστον φαίνηται πίστιν, spectarint, ea fide prosequentes. Tale quid autem arbitror Apostolum in animum induxisse, cum ait Quis accusabit adversus electos Dei? Deus justificat: quis est qui condemnet”? › - Omnis enim iniquitas os suum oppilavit”, juxta Psalmista vocem, nihil habens in quo reprehendat per fidem electos, et justitiæ quæ ex fide est gloria redimitos. Arguet autem mundum ut seductum, et in eum qui sic condemnatus est spes suas ponentem, ut omni quidem vetere gloria exciderit, ac pro nihilo sit a Dei cultoribus habendus. 923 Principem vero sæculi hujus vocavit Deus, non quasi vere istud sit, nec quasi essentialem habeat illam imperandi dignitatem, sed quia per fraudem et rapinam hanc sibi gloriam peperit, et quia in errantibus adhuc imperat, ac regnum suum exercet, propter nefarium eorum institutum, quo, errori mente affixa, ineluctabili captivitatis vinculo obstricti sunt, quamvis eis fugere liceat, per fidem in Christum ad agnitionem veri Dei translatis. Adulterinum igitur est Satanæ nomen istud, principatus, quod ei natura quidem haud inest, sed in errantium exsecrabili pravitate conservatur. τότε ταῖς οἰκείαις ἁμαρτίαις ἔνοχον ἀποδείξει γεγο νότα τὸν κόσμον, καὶ τῆς ἄνωθεν ἀμοιρήσαντα χάρι τος, ἐπείπερ ἀποτρέπονται τὸν Λυτρωτήν. Ελέγξει δὲ πάλιν αὐτὸν, ὡς οὐκ εὐλόγως ἐγκαλοῦντα τὴν ἁμαρτίαν τοῖς ἤδη πεπιστευκόσι. Δεδικαίωνται γὰρ εἰκότως, καίτοι πρὸς Θεὸν ἀποδημήσαντα τὸν Χρι στὸν καὶ θαυματουργοῦντα μὴ θεασάμενοι, τῇ πίστει τιμήσαντες. Οἶμαι δὲ δή τι τοιοῦτον ἐννοήσαντα καὶ τὸν Παῦλον εἰπεῖν· «Τίς εγκαλέσει κατὰ ἐκλεκτῶν Θεοῦ; Θεὸς ὁ δικαιῶν· τίς ὁ κατακρίνων;» — ς Έν έφραξε γὰρ ἀνομία πᾶσα τὸ στόμα αὐτῆς,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν, οὐδὲν ἐγκαλεῖν ἔχουσα τοῖς διὰ πίστεως ἐξειλεγμένοις, καὶ τῆς ἐντεῦθεν δικαιοσύνης κατημφιεσμένοις τὸ καύχημα. Απελέγξει δὲ τὸν κόσμον, ὡς πεπλανημένον, καὶ εἰς τὸν οὕτω κατάκριτον ἔχοντα τὰς ἐλπίδας, ὡς ἀπάτης μεν δόξης τῆς ἀρχαίας ἀποπεσεῖν, ἐκφαυλίζεσθαι δὲ δεῖν, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τετάχθαι λόγῳ παρὰ τῶν σεβομένων Θεόν. "Αρχοντά γε μὴν τοῦ αἰῶνος τούτου κέκληκε Θεός, οὐχ ὡς ὄντα τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν, οὐχ ὡς οὐσιῶδες ἔχοντα ἀξίωμα, φημὶ δὴ τὸ δύνασθαι κρασ τεῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀπάτης καὶ πλεονεξίας τὴν ἐπὶ τοῦτο δόξαν ἀποκερδαίνοντα, καὶ ὡς ἐν τοῖς πλανωμένοις ἔτι κρατοῦντά τε καὶ ἄρχοντα, διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τοῖς μοχθηροτάτην προαίρεσιν, καθ᾿ ἣν τῇ πλάνῃ τὸν οἰκεῖον προσδοκήσαντες [1σ. προσδήσαντες] νοῦν ἀδιάφυκτον ἔχουσι τῆς αἰχμαλωσίας τὸν βρόχον, καίτοι διαδρᾶναι παρὸν ἐπ' ἐξουσίας αὐτοῖς, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν μετατεθειμένοις εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ. Νόθον οὖν ἄρα τὸ τῆς ἀρχῆς ὄνομα τῷ Σατανά, φυσικῶς μὲν οὐ πρὸς Θεὸν [γρ. προσὸν], ἐν δὲ τῇ τῶν πλανωμένων βδελυρία διασωζόμενον. XVI, 12, 15. Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare inodo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audict loquetur, el quæ ventura sunt annuntiabit vobis. Cum eos futura sciendi vehementi desiderio pressos animadverteret, idque anxie admodum pati (implevit enim, inquit, tristitia corda eorum), alterius oneris accessione insuper gravandos esse non putavit, sed opportuno veluti silentio premit quæ non mediocriter eos percellere poterant, et revelationi per Spiritum ac illustrationi congruo tempore futuræ quod eis ad cognitionem deerat reservavit. Sed cum eos imbecilliores adhuc forsan ad comprehendendum mysterium videret, pro. pterea quod nondum illustrati erant per Spiritum, nec divinæ adhuc erant consortes naturæ 33 (nondum enim erat Spiritus sanctus, ut ait sanctus evangelista “, quia nondum Christus clarificatus eral), idcirco hæc ait, significare volens scilicet altissima sibi adhuc superesse revelanda et captum hominum excedentia miracula, sed nolle id nunc praestare, idque merito, cum eos nondum illis capiendis idoneos cerneret. Cum enim vos alios a vobis, inquit, meus Spiritus effecerit, vestramque mentem reformaverit, ut legalem de- ** Rom. viii, 34. Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. "Οταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλή θειαν. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πλεονεκτουμένους ἤδη ταῖς ἐκ τοῦ μαθεῖν τὰ ἐσύ μενα δυσθυμίαις εὑρὼν, καὶ ἀφορήτως ἔχοντας πρὸς τὰ ἔσεσθαι προσδοκώμενα (πεπλήρωκε γὰρ, φησὶν, ἡ λύπη τὰς καρδίας ὑμῶν), καὶ ταῖς τῶν ἑτέρων προσθήκαις καταφορτίζειν αὐτοὺς οὐκ ᾤετο δεῖν, καταχωννύει δὲ ὥσπερ εἰς εὔκαιρον σιωπήν, πλήτ τειν οὐ μετρίως αὐτούς, κατά γε τὸ εἰκὸς ὁ καὶ τὰ ἐφεξῆς ἰσχύοντα, καὶ τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπο καλύψει τε καὶ φωταγωγίᾳ τῇ κατὰ καιρὸν ἐσομένη τὸν δέοντα, τὸ λεἶπον αὐτοῖς εἰς γνῶσιν τετήρηκε. Τάχα δὲ καὶ ἀτονοῦντας ἔτι περὶ τὴν τοῦ μυστηρίου κατάληψιν θεωρήσας, διὰ τὸ μήπω πεφωτίσθαι διὰ τοῦ Πνεύματος, μήτε μὴν γενέσθαι θείας φύσεως κοινωνούς (ούπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, κατὰ τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ὅτι Χριστὸς οὐδέπω ἐδοξάσθη), τὰ τοιαῦτά φησιν, ἐκεῖνο δὴ πάντως ἐθελήσας υπου δηλοῦν, ὡς ἔτι μὲν ἔχοι καὶ σφόδρα βαθέα καὶ νοῦν υπερβαίνοντα τὸν ἀνθρώπινον ἀποκαλύπτειν μυστή ρια, παραιτοῖτο δὲ νυνὶ, καὶ μάλα εἰκότως, οὔπω πρὸς τοῦτο λίαν ἐπιτηδείως ἔχοντας ὁρῶν. Ὅταν γὰρ ὑμᾶς ἐξ ἑτέρων εἰς ἑτέρους, φησί, τὸ ἐμὸν ἀπεργά "Psal. cvi, 42. ׳ || Petr. 1, 4. ** Joan. vit, 39

ad Deum reversum, et miracula patrantem non ἀπεσταλμένος, διὰ τὴν ἀδέκαστον φαίνηται πίστιν, spectarint, ea fide prosequentes. Tale quid autem arbitror Apostolum in animum induxisse, cum ait Quis accusabit adversus electos Dei? Deus justificat: quis est qui condemnet”? › - Omnis enim iniquitas os suum oppilavit”, juxta Psalmista vocem, nihil habens in quo reprehendat per fidem electos, et justitiæ quæ ex fide est gloria redimitos. Arguet autem mundum ut seductum, et in eum qui sic condemnatus est spes suas ponentem, ut omni quidem vetere gloria exciderit, ac pro nihilo sit a Dei cultoribus habendus. 923 Principem vero sæculi hujus vocavit Deus, non quasi vere istud sit, nec quasi essentialem habeat illam imperandi dignitatem, sed quia per fraudem et rapinam hanc sibi gloriam peperit, et quia in errantibus adhuc imperat, ac regnum suum exercet, propter nefarium eorum institutum, quo, errori mente affixa, ineluctabili captivitatis vinculo obstricti sunt, quamvis eis fugere liceat, per fidem in Christum ad agnitionem veri Dei translatis. Adulterinum igitur est Satanæ nomen istud, principatus, quod ei natura quidem haud inest, sed in errantium exsecrabili pravitate conservatur. τότε ταῖς οἰκείαις ἁμαρτίαις ἔνοχον ἀποδείξει γεγο νότα τὸν κόσμον, καὶ τῆς ἄνωθεν ἀμοιρήσαντα χάρι τος, ἐπείπερ ἀποτρέπονται τὸν Λυτρωτήν. Ελέγξει δὲ πάλιν αὐτὸν, ὡς οὐκ εὐλόγως ἐγκαλοῦντα τὴν ἁμαρτίαν τοῖς ἤδη πεπιστευκόσι. Δεδικαίωνται γὰρ εἰκότως, καίτοι πρὸς Θεὸν ἀποδημήσαντα τὸν Χρι στὸν καὶ θαυματουργοῦντα μὴ θεασάμενοι, τῇ πίστει τιμήσαντες. Οἶμαι δὲ δή τι τοιοῦτον ἐννοήσαντα καὶ τὸν Παῦλον εἰπεῖν· «Τίς εγκαλέσει κατὰ ἐκλεκτῶν Θεοῦ; Θεὸς ὁ δικαιῶν· τίς ὁ κατακρίνων;» — ς Έν έφραξε γὰρ ἀνομία πᾶσα τὸ στόμα αὐτῆς,» κατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνήν, οὐδὲν ἐγκαλεῖν ἔχουσα τοῖς διὰ πίστεως ἐξειλεγμένοις, καὶ τῆς ἐντεῦθεν δικαιοσύνης κατημφιεσμένοις τὸ καύχημα. Απελέγξει δὲ τὸν κόσμον, ὡς πεπλανημένον, καὶ εἰς τὸν οὕτω κατάκριτον ἔχοντα τὰς ἐλπίδας, ὡς ἀπάτης μεν δόξης τῆς ἀρχαίας ἀποπεσεῖν, ἐκφαυλίζεσθαι δὲ δεῖν, καὶ ἐν τῷ μηδενὶ τετάχθαι λόγῳ παρὰ τῶν σεβομένων Θεόν. "Αρχοντά γε μὴν τοῦ αἰῶνος τούτου κέκληκε Θεός, οὐχ ὡς ὄντα τοῦτο κατὰ ἀλήθειαν, οὐχ ὡς οὐσιῶδες ἔχοντα ἀξίωμα, φημὶ δὴ τὸ δύνασθαι κρασ τεῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἀπάτης καὶ πλεονεξίας τὴν ἐπὶ τοῦτο δόξαν ἀποκερδαίνοντα, καὶ ὡς ἐν τοῖς πλανωμένοις ἔτι κρατοῦντά τε καὶ ἄρχοντα, διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτ τοῖς μοχθηροτάτην προαίρεσιν, καθ᾿ ἣν τῇ πλάνῃ τὸν οἰκεῖον προσδοκήσαντες [1σ. προσδήσαντες] νοῦν ἀδιάφυκτον ἔχουσι τῆς αἰχμαλωσίας τὸν βρόχον, καίτοι διαδρᾶναι παρὸν ἐπ' ἐξουσίας αὐτοῖς, διὰ πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν μετατεθειμένοις εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ὄντος Θεοῦ. Νόθον οὖν ἄρα τὸ τῆς ἀρχῆς ὄνομα τῷ Σατανά, φυσικῶς μὲν οὐ πρὸς Θεὸν [γρ. προσὸν], ἐν δὲ τῇ τῶν πλανωμένων βδελυρία διασωζόμενον. XVI, 12, 15. Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare inodo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audict loquetur, el quæ ventura sunt annuntiabit vobis. Cum eos futura sciendi vehementi desiderio pressos animadverteret, idque anxie admodum pati (implevit enim, inquit, tristitia corda eorum), alterius oneris accessione insuper gravandos esse non putavit, sed opportuno veluti silentio premit quæ non mediocriter eos percellere poterant, et revelationi per Spiritum ac illustrationi congruo tempore futuræ quod eis ad cognitionem deerat reservavit. Sed cum eos imbecilliores adhuc forsan ad comprehendendum mysterium videret, pro. pterea quod nondum illustrati erant per Spiritum, nec divinæ adhuc erant consortes naturæ 33 (nondum enim erat Spiritus sanctus, ut ait sanctus evangelista “, quia nondum Christus clarificatus eral), idcirco hæc ait, significare volens scilicet altissima sibi adhuc superesse revelanda et captum hominum excedentia miracula, sed nolle id nunc praestare, idque merito, cum eos nondum illis capiendis idoneos cerneret. Cum enim vos alios a vobis, inquit, meus Spiritus effecerit, vestramque mentem reformaverit, ut legalem de- ** Rom. viii, 34. Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι. "Οταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλή θειαν. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ' ὅσα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πλεονεκτουμένους ἤδη ταῖς ἐκ τοῦ μαθεῖν τὰ ἐσύ μενα δυσθυμίαις εὑρὼν, καὶ ἀφορήτως ἔχοντας πρὸς τὰ ἔσεσθαι προσδοκώμενα (πεπλήρωκε γὰρ, φησὶν, ἡ λύπη τὰς καρδίας ὑμῶν), καὶ ταῖς τῶν ἑτέρων προσθήκαις καταφορτίζειν αὐτοὺς οὐκ ᾤετο δεῖν, καταχωννύει δὲ ὥσπερ εἰς εὔκαιρον σιωπήν, πλήτ τειν οὐ μετρίως αὐτούς, κατά γε τὸ εἰκὸς ὁ καὶ τὰ ἐφεξῆς ἰσχύοντα, καὶ τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἀπο καλύψει τε καὶ φωταγωγίᾳ τῇ κατὰ καιρὸν ἐσομένη τὸν δέοντα, τὸ λεἶπον αὐτοῖς εἰς γνῶσιν τετήρηκε. Τάχα δὲ καὶ ἀτονοῦντας ἔτι περὶ τὴν τοῦ μυστηρίου κατάληψιν θεωρήσας, διὰ τὸ μήπω πεφωτίσθαι διὰ τοῦ Πνεύματος, μήτε μὴν γενέσθαι θείας φύσεως κοινωνούς (ούπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, κατὰ τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ὅτι Χριστὸς οὐδέπω ἐδοξάσθη), τὰ τοιαῦτά φησιν, ἐκεῖνο δὴ πάντως ἐθελήσας υπου δηλοῦν, ὡς ἔτι μὲν ἔχοι καὶ σφόδρα βαθέα καὶ νοῦν υπερβαίνοντα τὸν ἀνθρώπινον ἀποκαλύπτειν μυστή ρια, παραιτοῖτο δὲ νυνὶ, καὶ μάλα εἰκότως, οὔπω πρὸς τοῦτο λίαν ἐπιτηδείως ἔχοντας ὁρῶν. Ὅταν γὰρ ὑμᾶς ἐξ ἑτέρων εἰς ἑτέρους, φησί, τὸ ἐμὸν ἀπεργά "Psal. cvi, 42. ׳ || Petr. 1, 4. ** Joan. vit, 39

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. " σηται Πνεῦμα, καὶ τὸν ἡμέτερον [γν. ὑμέτερον ] muin @guras contemnere velitis ac possitis, et spi μεταστοιχειώσῃ νοῦν, εἰς τὸ θελῆσαί τε λοιπὸν καὶ δύνασθαι τῶν νομικών υπερφρονήσει τύπων, ελέσθαι δὲ μᾶλλον τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὸ κάλλος, καὶ τῶν ἐν σκιαῖς προτιμῆσαι τὴν ἀλήθειαν, τότε δή, τότε, φησί, συνιέναι ῥᾳδίως εὖ μάλα δυνήσεσθε τὰ περὶ ὁμοῦ. Χωρήσει γὰρ ἐν ὑμῖν εὐπαραδεκτός τε ήδη, καὶ πλατὺς ὁ λόγος. Ταυτὶ μὲν οὖν δεῖν οἴεσθαι λέγειν τὸν Κύριον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐννοήσαι τις ἄν. Ηξει γε μὴν εἰς ταυτὸν, καὶ εἰς τὴν ἴσην τοῖς εἰρημένοις ἀρτίως συνδραμεῖται διάνοιαν, ὅπερ ἔφη πάλιν, ὡς ἐν τύτα, παραδειγμάτων·· Οὐδεὶς ἐπίβλημα ἀπὸ ἱματίου καινοῦ σχίσας ἐπιβάλλει ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· ἀλλ' οὐδὲ οἶνον νέον εἰς ἀσκούς βάλλουσι παλαιούς. Εἰ δὲ μὴ, ῥήγνυνται οἱ ἀσκοί, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται· ἀλλ᾽ οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς νέους βλητέον.» Τοῖς γὰρ οὔπω πρὸς καινότητα ζωής καὶ γνώσεως ὁμοῦ ἀναπεπλασμένοις διὰ τοῦ Πνεύμα τος, οὐκ ἔστι τὰ νέα τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων παιδεύματα, καὶ ἀχώρητά πώς ἐστι τὰ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος μυστήρια. Τῇ τοίνυν ἀνακοινώσει τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐσομένῃ πνευματικῶς, ἀποταμιεύεται χρησίμως ἡ τῶν ἔτι βαθυτέρων ἐξήγησις, τὸ μὲν ἔτι προσεδρεύειν τῇ τοῦ νομικού γράμματος παλαιότητι, τῇ τῶν πιστευόντων εἰς Χριστὸν οὐκ ἐώσῃ διανοίᾳ, μεταμορφούσῃ δὲ μᾶλλον εἰς καινότητα λογισμῶν, καὶ τὰ δι' ὧν ἔνεστι τὸ τῆς ἀληθείας καταθεᾶσθαι κάλλος ἐντιθείσῃ θεωρήματα. "Οτι δὲ πρὸ μὲν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἐν μεθέξει γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, Ἰουδαϊκώ- c τερόν πως διέξων οἱ μαθηταὶ, καὶ τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ἀντείχοντο, εἰ καὶ μείζον ἀκριβῶς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, θεωρήσαι τις ἂν, καὶ λίαν εὐκό λως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Πέτρος, καίτοι τῶν ἁγίων προεκκείμενος μαθητών, διηγουμένῳ ποτὲ τῷ Σωτῆρι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ὅτι δέοι τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἐμπαροινεῖσθαι τολμήμασιν ἐξηγουμένῳ χρησίμως, ἀντανερώνει λέγων· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· ο καίτοι διαρρήδην ἀνακεκραγότων τῶν ἁγίων προφητῶν, οὐχ ὅτι πείσεται μόνον, ἀλλὰ τίνα καὶ ὁπότα ὑπομενεῖ. Καὶ μὴν κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ διασκεπτέον· ὡς γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπταί τε καὶ ἀνεγνώ καμεν, πρόσπεινος ἦν ποτε καὶ ἠθέλησε γεύσασθαι ὁ Πέτρος, εἶτα τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθιεμένην ἐξ οὐρανοῦ τὴν οθόνην ἰδὼν, ἐν ᾗ πάντα ἐγέγραπτο ζωά τε χερσαία, καὶ νηκτά, καὶ ἀέρια, καὶ φωνῆς ἐνεχθείσης ἄνωθεν· • Αναστές, Πέτρε, Οἴσον, καὶ φάγε,» ἀνταπεκρί να το λέγων· «Μηδαμώς, Κύριε, ὅτι οὐδέποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν, ἢ ἀκάθαρτον.» Διά τοι τοῦτο δικαίως ἠλέγχετο πάλιν ἀκούων· «Δ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κείνου, ο Καίτοι χρὴν δήπου διαμεμνῆσθαι πολλάκις τοῦ Σωτῆρες ἡμῶν εἰρηκότος πρὸς Ἰουδαίους· «Οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.» "Ορα [Ισ. ὁρᾷς] γοῦν ὅπως αὐτοῖς τῆς διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἔδει φωταγωγίας. Ορᾷς ὅπως ἐχρῆν εἰς ἑτέ ραν έξιν μεταχαλκεύεσθαι τῆς ἐνούσης Ἰουδαίοις or Matth. sx, 16, ritalis cultus pulchritudinem amplecti, umbrisque veritatem anteponere, tunc, inquit, tunc perfacile quæ de the scripta sunt intelligere 924 poteritis. Plana enim et expedita demum in vobis doctrina locum habitura est. Hæc itaque Dominum suis discipulis dicere quispiam existimarit. Eundem vero sensum habet, quod rursus per modum exempli dixit: «Nullus immittit commissuram panni rudis in vestimentum velus, neque vinum novum mittunt in utres veteres. Alioquin rumpuntur utres, et viņum eſſunditur; sed vinum novum in utres novos mittendum "7. Qui nondum enim ad novitatem vitæ et cognitionis reformati sunt per Spiritum, capere quodammodo nequeunt nova evangelica prædicationis documenta, et de sancta Trinitate mysteria. Renovatione ergo illa quæ per Spiritum futura est spiritaliter, altiorum rerum explicatio credentium in Christum menti commode reservatur, quæ non amplius legalis littera vetustati inhærere patitur, sed nos potius reformat in cogitationum novitatem, eaque sensa nobis indit, quibus veritatis pulchritudinem intueri liceat. Quod autem ante Christi Servatoris nostri resurrectionem, et priusquam essent Spiritus participes discipuli Judaico more viverent, ac legali discipline adhaere rent, licet majus omnino sit Christi mysterium, quivis animadvertere facile potest. Et quiden beatus Petrus, licet sanctorum discipulorum præpositus, enarranti aliquando Servatori quam in cruce subiturus esset passionem, quantisque Judibriis ac probris a Judæis afficiendus esset reclamabat dicens:. Absit a te, Domine! Don erit tibi hoc *; › quamvis palam et aperte sancti prophetæ predicarint non passurum eum modo, sed et quanta passurus esset. Præterea observandum quod in Actibus apostolorum scriptum legimus, Petrum esurisse aliquando, et gustare cibum voluisse, deinde conspicatum linteum cœlitus in terram denſitti, quatuor initiis alligatum, in quo apparebant omnis generis animnalia terrestria, natatilia, et aeria, factaque de coelo voce: «Surge, Petre, occide et manduca, › reposuit Petrus: ‹ Absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune aut immundum!, Ideoque jure reprebensus est, denuo audiens: • Quæ Deus purificavit, tu communia ne dixeris”, › Atqui meminisse oportebat scilicet Servatorem nostrum ad Judæos sæpe 925 dixisse: «Quod intrat in os, non coinquinal hominem. Cernis itaque quomodo iis opus esset illustratione Spiritus? Vides ut ad meliorem et sapientiorem habitum quam qui in Judæis erat relingi eos oporteret? Quippe postquam superna ac cœlesti gratia ditati, mutaverunt, ut scriptum est, vires, et potiori quam prius cognitione præditi fuerunt, tunc libere et intrepide eos dicentes audivimus: Nos autem sensum Christi habe- ".» ** Matth. xv, 22. 35 Act. x, 13-15. se Matth. xv, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. " σηται Πνεῦμα, καὶ τὸν ἡμέτερον [γν. ὑμέτερον ] muin @guras contemnere velitis ac possitis, et spi μεταστοιχειώσῃ νοῦν, εἰς τὸ θελῆσαί τε λοιπὸν καὶ δύνασθαι τῶν νομικών υπερφρονήσει τύπων, ελέσθαι δὲ μᾶλλον τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὸ κάλλος, καὶ τῶν ἐν σκιαῖς προτιμῆσαι τὴν ἀλήθειαν, τότε δή, τότε, φησί, συνιέναι ῥᾳδίως εὖ μάλα δυνήσεσθε τὰ περὶ ὁμοῦ. Χωρήσει γὰρ ἐν ὑμῖν εὐπαραδεκτός τε ήδη, καὶ πλατὺς ὁ λόγος. Ταυτὶ μὲν οὖν δεῖν οἴεσθαι λέγειν τὸν Κύριον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐννοήσαι τις ἄν. Ηξει γε μὴν εἰς ταυτὸν, καὶ εἰς τὴν ἴσην τοῖς εἰρημένοις ἀρτίως συνδραμεῖται διάνοιαν, ὅπερ ἔφη πάλιν, ὡς ἐν τύτα, παραδειγμάτων·· Οὐδεὶς ἐπίβλημα ἀπὸ ἱματίου καινοῦ σχίσας ἐπιβάλλει ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· ἀλλ' οὐδὲ οἶνον νέον εἰς ἀσκούς βάλλουσι παλαιούς. Εἰ δὲ μὴ, ῥήγνυνται οἱ ἀσκοί, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται· ἀλλ᾽ οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς νέους βλητέον.» Τοῖς γὰρ οὔπω πρὸς καινότητα ζωής καὶ γνώσεως ὁμοῦ ἀναπεπλασμένοις διὰ τοῦ Πνεύμα τος, οὐκ ἔστι τὰ νέα τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων παιδεύματα, καὶ ἀχώρητά πώς ἐστι τὰ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος μυστήρια. Τῇ τοίνυν ἀνακοινώσει τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐσομένῃ πνευματικῶς, ἀποταμιεύεται χρησίμως ἡ τῶν ἔτι βαθυτέρων ἐξήγησις, τὸ μὲν ἔτι προσεδρεύειν τῇ τοῦ νομικού γράμματος παλαιότητι, τῇ τῶν πιστευόντων εἰς Χριστὸν οὐκ ἐώσῃ διανοίᾳ, μεταμορφούσῃ δὲ μᾶλλον εἰς καινότητα λογισμῶν, καὶ τὰ δι' ὧν ἔνεστι τὸ τῆς ἀληθείας καταθεᾶσθαι κάλλος ἐντιθείσῃ θεωρήματα. "Οτι δὲ πρὸ μὲν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἐν μεθέξει γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, Ἰουδαϊκώ- c τερόν πως διέξων οἱ μαθηταὶ, καὶ τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ἀντείχοντο, εἰ καὶ μείζον ἀκριβῶς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, θεωρήσαι τις ἂν, καὶ λίαν εὐκό λως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Πέτρος, καίτοι τῶν ἁγίων προεκκείμενος μαθητών, διηγουμένῳ ποτὲ τῷ Σωτῆρι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ὅτι δέοι τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἐμπαροινεῖσθαι τολμήμασιν ἐξηγουμένῳ χρησίμως, ἀντανερώνει λέγων· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· ο καίτοι διαρρήδην ἀνακεκραγότων τῶν ἁγίων προφητῶν, οὐχ ὅτι πείσεται μόνον, ἀλλὰ τίνα καὶ ὁπότα ὑπομενεῖ. Καὶ μὴν κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ διασκεπτέον· ὡς γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπταί τε καὶ ἀνεγνώ καμεν, πρόσπεινος ἦν ποτε καὶ ἠθέλησε γεύσασθαι ὁ Πέτρος, εἶτα τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθιεμένην ἐξ οὐρανοῦ τὴν οθόνην ἰδὼν, ἐν ᾗ πάντα ἐγέγραπτο ζωά τε χερσαία, καὶ νηκτά, καὶ ἀέρια, καὶ φωνῆς ἐνεχθείσης ἄνωθεν· • Αναστές, Πέτρε, Οἴσον, καὶ φάγε,» ἀνταπεκρί να το λέγων· «Μηδαμώς, Κύριε, ὅτι οὐδέποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν, ἢ ἀκάθαρτον.» Διά τοι τοῦτο δικαίως ἠλέγχετο πάλιν ἀκούων· «Δ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κείνου, ο Καίτοι χρὴν δήπου διαμεμνῆσθαι πολλάκις τοῦ Σωτῆρες ἡμῶν εἰρηκότος πρὸς Ἰουδαίους· «Οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.» "Ορα [Ισ. ὁρᾷς] γοῦν ὅπως αὐτοῖς τῆς διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἔδει φωταγωγίας. Ορᾷς ὅπως ἐχρῆν εἰς ἑτέ ραν έξιν μεταχαλκεύεσθαι τῆς ἐνούσης Ἰουδαίοις or Matth. sx, 16, ritalis cultus pulchritudinem amplecti, umbrisque veritatem anteponere, tunc, inquit, tunc perfacile quæ de the scripta sunt intelligere 924 poteritis. Plana enim et expedita demum in vobis doctrina locum habitura est. Hæc itaque Dominum suis discipulis dicere quispiam existimarit. Eundem vero sensum habet, quod rursus per modum exempli dixit: «Nullus immittit commissuram panni rudis in vestimentum velus, neque vinum novum mittunt in utres veteres. Alioquin rumpuntur utres, et viņum eſſunditur; sed vinum novum in utres novos mittendum "7. Qui nondum enim ad novitatem vitæ et cognitionis reformati sunt per Spiritum, capere quodammodo nequeunt nova evangelica prædicationis documenta, et de sancta Trinitate mysteria. Renovatione ergo illa quæ per Spiritum futura est spiritaliter, altiorum rerum explicatio credentium in Christum menti commode reservatur, quæ non amplius legalis littera vetustati inhærere patitur, sed nos potius reformat in cogitationum novitatem, eaque sensa nobis indit, quibus veritatis pulchritudinem intueri liceat. Quod autem ante Christi Servatoris nostri resurrectionem, et priusquam essent Spiritus participes discipuli Judaico more viverent, ac legali discipline adhaere rent, licet majus omnino sit Christi mysterium, quivis animadvertere facile potest. Et quiden beatus Petrus, licet sanctorum discipulorum præpositus, enarranti aliquando Servatori quam in cruce subiturus esset passionem, quantisque Judibriis ac probris a Judæis afficiendus esset reclamabat dicens:. Absit a te, Domine! Don erit tibi hoc *; › quamvis palam et aperte sancti prophetæ predicarint non passurum eum modo, sed et quanta passurus esset. Præterea observandum quod in Actibus apostolorum scriptum legimus, Petrum esurisse aliquando, et gustare cibum voluisse, deinde conspicatum linteum cœlitus in terram denſitti, quatuor initiis alligatum, in quo apparebant omnis generis animnalia terrestria, natatilia, et aeria, factaque de coelo voce: «Surge, Petre, occide et manduca, › reposuit Petrus: ‹ Absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune aut immundum!, Ideoque jure reprebensus est, denuo audiens: • Quæ Deus purificavit, tu communia ne dixeris”, › Atqui meminisse oportebat scilicet Servatorem nostrum ad Judæos sæpe 925 dixisse: «Quod intrat in os, non coinquinal hominem. Cernis itaque quomodo iis opus esset illustratione Spiritus? Vides ut ad meliorem et sapientiorem habitum quam qui in Judæis erat relingi eos oporteret? Quippe postquam superna ac cœlesti gratia ditati, mutaverunt, ut scriptum est, vires, et potiori quam prius cognitione præditi fuerunt, tunc libere et intrepide eos dicentes audivimus: Nos autem sensum Christi habe- ".» ** Matth. xv, 22. 35 Act. x, 13-15. se Matth. xv, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. X. " σηται Πνεῦμα, καὶ τὸν ἡμέτερον [γν. ὑμέτερον ] muin @guras contemnere velitis ac possitis, et spi μεταστοιχειώσῃ νοῦν, εἰς τὸ θελῆσαί τε λοιπὸν καὶ δύνασθαι τῶν νομικών υπερφρονήσει τύπων, ελέσθαι δὲ μᾶλλον τῆς ἐν πνεύματι λατρείας τὸ κάλλος, καὶ τῶν ἐν σκιαῖς προτιμῆσαι τὴν ἀλήθειαν, τότε δή, τότε, φησί, συνιέναι ῥᾳδίως εὖ μάλα δυνήσεσθε τὰ περὶ ὁμοῦ. Χωρήσει γὰρ ἐν ὑμῖν εὐπαραδεκτός τε ήδη, καὶ πλατὺς ὁ λόγος. Ταυτὶ μὲν οὖν δεῖν οἴεσθαι λέγειν τὸν Κύριον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐννοήσαι τις ἄν. Ηξει γε μὴν εἰς ταυτὸν, καὶ εἰς τὴν ἴσην τοῖς εἰρημένοις ἀρτίως συνδραμεῖται διάνοιαν, ὅπερ ἔφη πάλιν, ὡς ἐν τύτα, παραδειγμάτων·· Οὐδεὶς ἐπίβλημα ἀπὸ ἱματίου καινοῦ σχίσας ἐπιβάλλει ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· ἀλλ' οὐδὲ οἶνον νέον εἰς ἀσκούς βάλλουσι παλαιούς. Εἰ δὲ μὴ, ῥήγνυνται οἱ ἀσκοί, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται· ἀλλ᾽ οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς νέους βλητέον.» Τοῖς γὰρ οὔπω πρὸς καινότητα ζωής καὶ γνώσεως ὁμοῦ ἀναπεπλασμένοις διὰ τοῦ Πνεύμα τος, οὐκ ἔστι τὰ νέα τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων παιδεύματα, καὶ ἀχώρητά πώς ἐστι τὰ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος μυστήρια. Τῇ τοίνυν ἀνακοινώσει τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐσομένῃ πνευματικῶς, ἀποταμιεύεται χρησίμως ἡ τῶν ἔτι βαθυτέρων ἐξήγησις, τὸ μὲν ἔτι προσεδρεύειν τῇ τοῦ νομικού γράμματος παλαιότητι, τῇ τῶν πιστευόντων εἰς Χριστὸν οὐκ ἐώσῃ διανοίᾳ, μεταμορφούσῃ δὲ μᾶλλον εἰς καινότητα λογισμῶν, καὶ τὰ δι' ὧν ἔνεστι τὸ τῆς ἀληθείας καταθεᾶσθαι κάλλος ἐντιθείσῃ θεωρήματα. "Οτι δὲ πρὸ μὲν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἐν μεθέξει γενέσθαι τοῦ Πνεύματος, Ἰουδαϊκώ- c τερόν πως διέξων οἱ μαθηταὶ, καὶ τῆς κατὰ νόμον πολιτείας ἀντείχοντο, εἰ καὶ μείζον ἀκριβῶς τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστήριον, θεωρήσαι τις ἂν, καὶ λίαν εὐκό λως. Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Πέτρος, καίτοι τῶν ἁγίων προεκκείμενος μαθητών, διηγουμένῳ ποτὲ τῷ Σωτῆρι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, καὶ ὅτι δέοι τοῖς Ἰουδαϊκοῖς ἐμπαροινεῖσθαι τολμήμασιν ἐξηγουμένῳ χρησίμως, ἀντανερώνει λέγων· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· ο καίτοι διαρρήδην ἀνακεκραγότων τῶν ἁγίων προφητῶν, οὐχ ὅτι πείσεται μόνον, ἀλλὰ τίνα καὶ ὁπότα ὑπομενεῖ. Καὶ μὴν κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ διασκεπτέον· ὡς γὰρ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων γέγραπταί τε καὶ ἀνεγνώ καμεν, πρόσπεινος ἦν ποτε καὶ ἠθέλησε γεύσασθαι ὁ Πέτρος, εἶτα τέσσαρσιν ἀρχαῖς καθιεμένην ἐξ οὐρανοῦ τὴν οθόνην ἰδὼν, ἐν ᾗ πάντα ἐγέγραπτο ζωά τε χερσαία, καὶ νηκτά, καὶ ἀέρια, καὶ φωνῆς ἐνεχθείσης ἄνωθεν· • Αναστές, Πέτρε, Οἴσον, καὶ φάγε,» ἀνταπεκρί να το λέγων· «Μηδαμώς, Κύριε, ὅτι οὐδέποτε ἔφαγον πᾶν κοινὸν, ἢ ἀκάθαρτον.» Διά τοι τοῦτο δικαίως ἠλέγχετο πάλιν ἀκούων· «Δ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κείνου, ο Καίτοι χρὴν δήπου διαμεμνῆσθαι πολλάκις τοῦ Σωτῆρες ἡμῶν εἰρηκότος πρὸς Ἰουδαίους· «Οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.» "Ορα [Ισ. ὁρᾷς] γοῦν ὅπως αὐτοῖς τῆς διὰ τοῦ Πνεύ ματος ἔδει φωταγωγίας. Ορᾷς ὅπως ἐχρῆν εἰς ἑτέ ραν έξιν μεταχαλκεύεσθαι τῆς ἐνούσης Ἰουδαίοις or Matth. sx, 16, ritalis cultus pulchritudinem amplecti, umbrisque veritatem anteponere, tunc, inquit, tunc perfacile quæ de the scripta sunt intelligere 924 poteritis. Plana enim et expedita demum in vobis doctrina locum habitura est. Hæc itaque Dominum suis discipulis dicere quispiam existimarit. Eundem vero sensum habet, quod rursus per modum exempli dixit: «Nullus immittit commissuram panni rudis in vestimentum velus, neque vinum novum mittunt in utres veteres. Alioquin rumpuntur utres, et viņum eſſunditur; sed vinum novum in utres novos mittendum "7. Qui nondum enim ad novitatem vitæ et cognitionis reformati sunt per Spiritum, capere quodammodo nequeunt nova evangelica prædicationis documenta, et de sancta Trinitate mysteria. Renovatione ergo illa quæ per Spiritum futura est spiritaliter, altiorum rerum explicatio credentium in Christum menti commode reservatur, quæ non amplius legalis littera vetustati inhærere patitur, sed nos potius reformat in cogitationum novitatem, eaque sensa nobis indit, quibus veritatis pulchritudinem intueri liceat. Quod autem ante Christi Servatoris nostri resurrectionem, et priusquam essent Spiritus participes discipuli Judaico more viverent, ac legali discipline adhaere rent, licet majus omnino sit Christi mysterium, quivis animadvertere facile potest. Et quiden beatus Petrus, licet sanctorum discipulorum præpositus, enarranti aliquando Servatori quam in cruce subiturus esset passionem, quantisque Judibriis ac probris a Judæis afficiendus esset reclamabat dicens:. Absit a te, Domine! Don erit tibi hoc *; › quamvis palam et aperte sancti prophetæ predicarint non passurum eum modo, sed et quanta passurus esset. Præterea observandum quod in Actibus apostolorum scriptum legimus, Petrum esurisse aliquando, et gustare cibum voluisse, deinde conspicatum linteum cœlitus in terram denſitti, quatuor initiis alligatum, in quo apparebant omnis generis animnalia terrestria, natatilia, et aeria, factaque de coelo voce: «Surge, Petre, occide et manduca, › reposuit Petrus: ‹ Absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune aut immundum!, Ideoque jure reprebensus est, denuo audiens: • Quæ Deus purificavit, tu communia ne dixeris”, › Atqui meminisse oportebat scilicet Servatorem nostrum ad Judæos sæpe 925 dixisse: «Quod intrat in os, non coinquinal hominem. Cernis itaque quomodo iis opus esset illustratione Spiritus? Vides ut ad meliorem et sapientiorem habitum quam qui in Judæis erat relingi eos oporteret? Quippe postquam superna ac cœlesti gratia ditati, mutaverunt, ut scriptum est, vires, et potiori quam prius cognitione præditi fuerunt, tunc libere et intrepide eos dicentes audivimus: Nos autem sensum Christi habe- ".» ** Matth. xv, 22. 35 Act. x, 13-15. se Matth. xv, 11.

mus θεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ πλουτήσαντες χάριν ήλλαξαν. κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἰσχὺν, καὶ ἀμείνους ἢ πρότερον κατὰ τὴν γνῶσιν γεγόνασι, τότε δὴ μετὰ παρ ῥησίας λεγόντων ἠκούσαμεν· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν.» Οὐχ ἕτερον δέ τι σημαίνουσι τοῦ Σωτῆρος τὸν νοῦν, ἢ τὸ εἰς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ λόγον αὐτοῖς τὸν πρέποντα διεκκαλύ πτον ἅπαντα, τὰ ὅσαπερ εἰδέναι καὶ μανθάνειν ἐχρῆν. Οταν οὖν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Παρά κλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν. Βλέπε δὲ ὡς ἐγρήγορεν ἡ φωνή· δρα τοῦ λόγου τὴν νῆψιν. Προειρηκώς γὰρ ἤξειν ἐπ' αὐτοὺς τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἑαυτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ἵνα γὰρ εἰδεῖεν οἱ μαθηταί, ὡς οὐκ ἀλλοτρίας καὶ ξένης αὐτοῖς δυνάμεως ἐπιφοίτη σιν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἑτέρως ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν ἑαυτοῦ, τὸν Παρά κλητον ἀποκαλεῖ. Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἅγιον νοεῖται Πνεῦμα, πρόεισι δὲ φυσικῶς ἐξ αὐτῆς, οὐδὲν ἕτερον παρ' αὐτὸν ὑπάρχον, ὅσον εἰς ταυτότητα φύσεως, εἰ καὶ νοοῖτο τυχὸν ίδιο συστάτως. Τὸ τοίνυν, φησί, τῆς ἀληθείας Πνεύμα, πρὸς ὅλην ἡμῖν καθηγήσεται τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν. Ὡς γὰρ εἰδὸς ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν, ἧς καὶ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἐκ μέρους αὐτὴν ἀποκαλύψει τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἐνθήσει δὲ μᾶλλον ὁλοκλήρως τὸ περὶ αὐτῆς μυστήριον. Εἰ γὰρ καὶ νῦν ἐκ μέρους γινώσκομεν, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἀλλ' ὡς ἐν γνώσει μικρᾷ σῶόν τε καὶ ἀσινὲς ἡμῖν τὸ τῆς ἀληθείας ἐν ήστραψε κάλλος. Ὥσπερ οὖν οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, μᾶλλον δὲ κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ού δεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οταν οὖν ἔλθῃ, φησίν, οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυ τοῦ οὐδὲν, ἀντὶ τοῦ, συνετιεῖ μὲν ὑμᾶς, καὶ τὸ περὶ τῆς ἀληθείας ἀποκαλύψει μυστήριον - λαλήσει γε μὴν παντελῶς οὐδὲν τῶν ἀπαδόντων ἐμοὶ, ἀλλ' οὐδὲ ξένον ὑμῖν εἰσηγήσεται μάθημα. Οὐ γὰρ ἰδίους τυχόν εἰσοίσει νόμους, ἐπειδὴ δὲ Πνεῦμα, καὶ οἱονεὶ νοῦς ἐστιν ἐμὸς, λαλήσει δὴ πάντως τὰ ἐν ἐμοί. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ, οὐχ ἵνα νοῶμεν ὑπουργικὸν τὸ Πνεῦμα • Mentem vero Servatoris nihil aliud intelli- τὴν ἀμείνω, καὶ σοφωτέραν; Καὶ γοῦν ὅτε τὴν ἄνω gunt, quam sanctum qui in cos illapsus est Spiritum, congrua eis ratione cuncta revelantem, quæcunque nosse ac discere oportebat. Cum ergo venerit ille, id est Paracletus, Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem. Vide autem quanta ei sit in dicendo solertia. Nam cum venturum ad eos Paracletum antea dixisset, Spiritum veritatis eum nominavit, id est suum: ipse enim est veritas ". Nam ut scirent discipuli non alienæ ac peregrinæ virtutis illapsum, sed semetipsum tradendum polliceri, Spiritum veritatis, id est suum, Paracletum appellat. Spiritus enim sanctus nullo modo ab Unigeniti substantia alienus intelligitur, sed ex ea naturaliter procedit, identitate naturæ aliud nihil ab ipso exsistens, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus ergo veritatis, inquit, ad omnem veritatis cognitionem nos deducet. Cum enim exacte cognoscat verila tem, cujus et Spiritus est, eam non ex parte suis cultoribus, sed integre potius ejus infundet mysterium. Tametsi enim ex parte modo cognoscimus, ut Paulus ait ", integer tamen veritatis splendor in hac parva cognitione nobis infulsit. Ut ergo nemo scit quæ sunt hominis, ut scriptum est ", nisi hominis spiritus qui in ipso est, ita et, juxta Pauli vocem, quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei qui est in ipso. Cum ergo venerit, inquit, Paracletus, nibil a semetipso loquetur: pro eo quod est, instillabit quidem vobis, et veritatis revelabit mysterium. Nihil enim loquetur prorsus quod mihi non placeat, sed nec peregrinam vobis doctrinam tradet. Nec enim suas vobis leges inferet, sed cum spiritus et mens quodammodo mea sit, omnino quæ in me sunt loquetur. Et hæc quidem Servator ait, non ut ministri locum tenere Spiritum sanctum putemus, juxta 926 nonnullorum inscitiamı: sed quia discipulos certiores potius facere voluerit, quod cum alius a se non sit Spiritus suus, consubstantialitatis nempe ratione, hæc utique loquetur, et operabitur, et volet. Idcirco enim addidit: ‹ Et quæ ventura sunt annuntiabit vobis, › propemodum dicens: Signum hoc erit vobis, omnino ex mea substantia Spiritum esse, et meam veluti mentem esse, quod ventura præ- τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν τινων ἀμαθίαν· πληροφορήσει dicaturus sit, non secus ac ego. Prædixi enim, δὲ μᾶλλον ἐθελήσας τοὺς μαθητάς, ὡς οὐχ ἕτερον licet omnia discere non possitis. Nec enim, ὅν παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν όμο ego, ventura prædixerit, nisi et in me sit, et per ουσιότητι λόγον, ταῦτα δὴ πάντως λαλήσει, καὶ me procedat, et ejusdem sit mecum substantiæ. ἐνεργήσει, καὶ βουλήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο προστέθεικεν, ὅτι ι Καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο μονονουχί λέγων· Σημεῖον τοῦτο ἔσται ὑμῖν, ὅτι τὴ πάντως ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας τὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οἷον ἐμός ἐστι νοῦς, τὸ ἐρεῖν αὐτὸν τὰ ἐσόμενα, καθά περ ἐγώ. Προείρηκα γὰρ, εἰ καὶ μὴ δύνησθε πάντα μαθεῖν. Οὐκ ἂν οὖν ἄρα, καθάπερ ἐγώ, προερεῖ τὰ ἐσόμενα, μὴ οὐχὶ πάντως ἐν ἐμοί τε ὑπάρχον, καὶ δι' ἐμοῦ προϊόν, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑπάρχον ἐμοί, *¹ | Cor. 11, 16. • Joan. xiv, 6. • 1 Cor. sui, 9. * 1 Cor. 11, 11.

mus θεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ πλουτήσαντες χάριν ήλλαξαν. κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἰσχὺν, καὶ ἀμείνους ἢ πρότερον κατὰ τὴν γνῶσιν γεγόνασι, τότε δὴ μετὰ παρ ῥησίας λεγόντων ἠκούσαμεν· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν.» Οὐχ ἕτερον δέ τι σημαίνουσι τοῦ Σωτῆρος τὸν νοῦν, ἢ τὸ εἰς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ λόγον αὐτοῖς τὸν πρέποντα διεκκαλύ πτον ἅπαντα, τὰ ὅσαπερ εἰδέναι καὶ μανθάνειν ἐχρῆν. Οταν οὖν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Παρά κλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν. Βλέπε δὲ ὡς ἐγρήγορεν ἡ φωνή· δρα τοῦ λόγου τὴν νῆψιν. Προειρηκώς γὰρ ἤξειν ἐπ' αὐτοὺς τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἑαυτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ἵνα γὰρ εἰδεῖεν οἱ μαθηταί, ὡς οὐκ ἀλλοτρίας καὶ ξένης αὐτοῖς δυνάμεως ἐπιφοίτη σιν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἑτέρως ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν ἑαυτοῦ, τὸν Παρά κλητον ἀποκαλεῖ. Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἅγιον νοεῖται Πνεῦμα, πρόεισι δὲ φυσικῶς ἐξ αὐτῆς, οὐδὲν ἕτερον παρ' αὐτὸν ὑπάρχον, ὅσον εἰς ταυτότητα φύσεως, εἰ καὶ νοοῖτο τυχὸν ίδιο συστάτως. Τὸ τοίνυν, φησί, τῆς ἀληθείας Πνεύμα, πρὸς ὅλην ἡμῖν καθηγήσεται τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν. Ὡς γὰρ εἰδὸς ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν, ἧς καὶ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἐκ μέρους αὐτὴν ἀποκαλύψει τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἐνθήσει δὲ μᾶλλον ὁλοκλήρως τὸ περὶ αὐτῆς μυστήριον. Εἰ γὰρ καὶ νῦν ἐκ μέρους γινώσκομεν, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἀλλ' ὡς ἐν γνώσει μικρᾷ σῶόν τε καὶ ἀσινὲς ἡμῖν τὸ τῆς ἀληθείας ἐν ήστραψε κάλλος. Ὥσπερ οὖν οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, μᾶλλον δὲ κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ού δεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οταν οὖν ἔλθῃ, φησίν, οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυ τοῦ οὐδὲν, ἀντὶ τοῦ, συνετιεῖ μὲν ὑμᾶς, καὶ τὸ περὶ τῆς ἀληθείας ἀποκαλύψει μυστήριον - λαλήσει γε μὴν παντελῶς οὐδὲν τῶν ἀπαδόντων ἐμοὶ, ἀλλ' οὐδὲ ξένον ὑμῖν εἰσηγήσεται μάθημα. Οὐ γὰρ ἰδίους τυχόν εἰσοίσει νόμους, ἐπειδὴ δὲ Πνεῦμα, καὶ οἱονεὶ νοῦς ἐστιν ἐμὸς, λαλήσει δὴ πάντως τὰ ἐν ἐμοί. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ, οὐχ ἵνα νοῶμεν ὑπουργικὸν τὸ Πνεῦμα • Mentem vero Servatoris nihil aliud intelli- τὴν ἀμείνω, καὶ σοφωτέραν; Καὶ γοῦν ὅτε τὴν ἄνω gunt, quam sanctum qui in cos illapsus est Spiritum, congrua eis ratione cuncta revelantem, quæcunque nosse ac discere oportebat. Cum ergo venerit ille, id est Paracletus, Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem. Vide autem quanta ei sit in dicendo solertia. Nam cum venturum ad eos Paracletum antea dixisset, Spiritum veritatis eum nominavit, id est suum: ipse enim est veritas ". Nam ut scirent discipuli non alienæ ac peregrinæ virtutis illapsum, sed semetipsum tradendum polliceri, Spiritum veritatis, id est suum, Paracletum appellat. Spiritus enim sanctus nullo modo ab Unigeniti substantia alienus intelligitur, sed ex ea naturaliter procedit, identitate naturæ aliud nihil ab ipso exsistens, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus ergo veritatis, inquit, ad omnem veritatis cognitionem nos deducet. Cum enim exacte cognoscat verila tem, cujus et Spiritus est, eam non ex parte suis cultoribus, sed integre potius ejus infundet mysterium. Tametsi enim ex parte modo cognoscimus, ut Paulus ait ", integer tamen veritatis splendor in hac parva cognitione nobis infulsit. Ut ergo nemo scit quæ sunt hominis, ut scriptum est ", nisi hominis spiritus qui in ipso est, ita et, juxta Pauli vocem, quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei qui est in ipso. Cum ergo venerit, inquit, Paracletus, nibil a semetipso loquetur: pro eo quod est, instillabit quidem vobis, et veritatis revelabit mysterium. Nihil enim loquetur prorsus quod mihi non placeat, sed nec peregrinam vobis doctrinam tradet. Nec enim suas vobis leges inferet, sed cum spiritus et mens quodammodo mea sit, omnino quæ in me sunt loquetur. Et hæc quidem Servator ait, non ut ministri locum tenere Spiritum sanctum putemus, juxta 926 nonnullorum inscitiamı: sed quia discipulos certiores potius facere voluerit, quod cum alius a se non sit Spiritus suus, consubstantialitatis nempe ratione, hæc utique loquetur, et operabitur, et volet. Idcirco enim addidit: ‹ Et quæ ventura sunt annuntiabit vobis, › propemodum dicens: Signum hoc erit vobis, omnino ex mea substantia Spiritum esse, et meam veluti mentem esse, quod ventura præ- τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν τινων ἀμαθίαν· πληροφορήσει dicaturus sit, non secus ac ego. Prædixi enim, δὲ μᾶλλον ἐθελήσας τοὺς μαθητάς, ὡς οὐχ ἕτερον licet omnia discere non possitis. Nec enim, ὅν παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν όμο ego, ventura prædixerit, nisi et in me sit, et per ουσιότητι λόγον, ταῦτα δὴ πάντως λαλήσει, καὶ me procedat, et ejusdem sit mecum substantiæ. ἐνεργήσει, καὶ βουλήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο προστέθεικεν, ὅτι ι Καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο μονονουχί λέγων· Σημεῖον τοῦτο ἔσται ὑμῖν, ὅτι τὴ πάντως ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας τὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οἷον ἐμός ἐστι νοῦς, τὸ ἐρεῖν αὐτὸν τὰ ἐσόμενα, καθά περ ἐγώ. Προείρηκα γὰρ, εἰ καὶ μὴ δύνησθε πάντα μαθεῖν. Οὐκ ἂν οὖν ἄρα, καθάπερ ἐγώ, προερεῖ τὰ ἐσόμενα, μὴ οὐχὶ πάντως ἐν ἐμοί τε ὑπάρχον, καὶ δι' ἐμοῦ προϊόν, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑπάρχον ἐμοί, *¹ | Cor. 11, 16. • Joan. xiv, 6. • 1 Cor. sui, 9. * 1 Cor. 11, 11.

mus θεν καὶ ἐξ οὐρανοῦ πλουτήσαντες χάριν ήλλαξαν. κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἰσχὺν, καὶ ἀμείνους ἢ πρότερον κατὰ τὴν γνῶσιν γεγόνασι, τότε δὴ μετὰ παρ ῥησίας λεγόντων ἠκούσαμεν· «Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν.» Οὐχ ἕτερον δέ τι σημαίνουσι τοῦ Σωτῆρος τὸν νοῦν, ἢ τὸ εἰς αὐτοὺς ἐρχόμενον ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ λόγον αὐτοῖς τὸν πρέποντα διεκκαλύ πτον ἅπαντα, τὰ ὅσαπερ εἰδέναι καὶ μανθάνειν ἐχρῆν. Οταν οὖν ἔλθῃ ἐκεῖνος, τοῦτ' ἔστιν ὁ Παρά κλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν. Βλέπε δὲ ὡς ἐγρήγορεν ἡ φωνή· δρα τοῦ λόγου τὴν νῆψιν. Προειρηκώς γὰρ ἤξειν ἐπ' αὐτοὺς τὸν Παράκλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἑαυτοῦ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ἵνα γὰρ εἰδεῖεν οἱ μαθηταί, ὡς οὐκ ἀλλοτρίας καὶ ξένης αὐτοῖς δυνάμεως ἐπιφοίτη σιν, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἑτέρως ἐπιδώσειν ἐπαγγέλλεται, Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τοῦτ' ἔστιν ἑαυτοῦ, τὸν Παρά κλητον ἀποκαλεῖ. Οὐ γὰρ ἀλλότριον τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενοῦς τὸ ἅγιον νοεῖται Πνεῦμα, πρόεισι δὲ φυσικῶς ἐξ αὐτῆς, οὐδὲν ἕτερον παρ' αὐτὸν ὑπάρχον, ὅσον εἰς ταυτότητα φύσεως, εἰ καὶ νοοῖτο τυχὸν ίδιο συστάτως. Τὸ τοίνυν, φησί, τῆς ἀληθείας Πνεύμα, πρὸς ὅλην ἡμῖν καθηγήσεται τῆς ἀληθείας τὴν γνῶσιν. Ὡς γὰρ εἰδὸς ἀκριβῶς τὴν ἀλήθειαν, ἧς καὶ Πνεῦμά ἐστιν, οὐκ ἐκ μέρους αὐτὴν ἀποκαλύψει τοῖς σεβομένοις αὐτὸν, ἐνθήσει δὲ μᾶλλον ὁλοκλήρως τὸ περὶ αὐτῆς μυστήριον. Εἰ γὰρ καὶ νῦν ἐκ μέρους γινώσκομεν, ὡς ὁ Παῦλός φησιν, ἀλλ' ὡς ἐν γνώσει μικρᾷ σῶόν τε καὶ ἀσινὲς ἡμῖν τὸ τῆς ἀληθείας ἐν ήστραψε κάλλος. Ὥσπερ οὖν οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, μᾶλλον δὲ κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ού δεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ. Οταν οὖν ἔλθῃ, φησίν, οὐ λαλήσει ἀφ' ἑαυ τοῦ οὐδὲν, ἀντὶ τοῦ, συνετιεῖ μὲν ὑμᾶς, καὶ τὸ περὶ τῆς ἀληθείας ἀποκαλύψει μυστήριον - λαλήσει γε μὴν παντελῶς οὐδὲν τῶν ἀπαδόντων ἐμοὶ, ἀλλ' οὐδὲ ξένον ὑμῖν εἰσηγήσεται μάθημα. Οὐ γὰρ ἰδίους τυχόν εἰσοίσει νόμους, ἐπειδὴ δὲ Πνεῦμα, καὶ οἱονεὶ νοῦς ἐστιν ἐμὸς, λαλήσει δὴ πάντως τὰ ἐν ἐμοί. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ, οὐχ ἵνα νοῶμεν ὑπουργικὸν τὸ Πνεῦμα • Mentem vero Servatoris nihil aliud intelli- τὴν ἀμείνω, καὶ σοφωτέραν; Καὶ γοῦν ὅτε τὴν ἄνω gunt, quam sanctum qui in cos illapsus est Spiritum, congrua eis ratione cuncta revelantem, quæcunque nosse ac discere oportebat. Cum ergo venerit ille, id est Paracletus, Spiritus veritatis, deducet vos in omnem veritatem. Vide autem quanta ei sit in dicendo solertia. Nam cum venturum ad eos Paracletum antea dixisset, Spiritum veritatis eum nominavit, id est suum: ipse enim est veritas ". Nam ut scirent discipuli non alienæ ac peregrinæ virtutis illapsum, sed semetipsum tradendum polliceri, Spiritum veritatis, id est suum, Paracletum appellat. Spiritus enim sanctus nullo modo ab Unigeniti substantia alienus intelligitur, sed ex ea naturaliter procedit, identitate naturæ aliud nihil ab ipso exsistens, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus ergo veritatis, inquit, ad omnem veritatis cognitionem nos deducet. Cum enim exacte cognoscat verila tem, cujus et Spiritus est, eam non ex parte suis cultoribus, sed integre potius ejus infundet mysterium. Tametsi enim ex parte modo cognoscimus, ut Paulus ait ", integer tamen veritatis splendor in hac parva cognitione nobis infulsit. Ut ergo nemo scit quæ sunt hominis, ut scriptum est ", nisi hominis spiritus qui in ipso est, ita et, juxta Pauli vocem, quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei qui est in ipso. Cum ergo venerit, inquit, Paracletus, nibil a semetipso loquetur: pro eo quod est, instillabit quidem vobis, et veritatis revelabit mysterium. Nihil enim loquetur prorsus quod mihi non placeat, sed nec peregrinam vobis doctrinam tradet. Nec enim suas vobis leges inferet, sed cum spiritus et mens quodammodo mea sit, omnino quæ in me sunt loquetur. Et hæc quidem Servator ait, non ut ministri locum tenere Spiritum sanctum putemus, juxta 926 nonnullorum inscitiamı: sed quia discipulos certiores potius facere voluerit, quod cum alius a se non sit Spiritus suus, consubstantialitatis nempe ratione, hæc utique loquetur, et operabitur, et volet. Idcirco enim addidit: ‹ Et quæ ventura sunt annuntiabit vobis, › propemodum dicens: Signum hoc erit vobis, omnino ex mea substantia Spiritum esse, et meam veluti mentem esse, quod ventura præ- τὸ ἅγιον, κατὰ τὴν τινων ἀμαθίαν· πληροφορήσει dicaturus sit, non secus ac ego. Prædixi enim, δὲ μᾶλλον ἐθελήσας τοὺς μαθητάς, ὡς οὐχ ἕτερον licet omnia discere non possitis. Nec enim, ὅν παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν όμο ego, ventura prædixerit, nisi et in me sit, et per ουσιότητι λόγον, ταῦτα δὴ πάντως λαλήσει, καὶ me procedat, et ejusdem sit mecum substantiæ. ἐνεργήσει, καὶ βουλήσεται. Διὰ γάρ τοι τοῦτο προστέθεικεν, ὅτι ι Καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο μονονουχί λέγων· Σημεῖον τοῦτο ἔσται ὑμῖν, ὅτι τὴ πάντως ἐκ τῆς ἐμῆς οὐσίας τὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οἷον ἐμός ἐστι νοῦς, τὸ ἐρεῖν αὐτὸν τὰ ἐσόμενα, καθά περ ἐγώ. Προείρηκα γὰρ, εἰ καὶ μὴ δύνησθε πάντα μαθεῖν. Οὐκ ἂν οὖν ἄρα, καθάπερ ἐγώ, προερεῖ τὰ ἐσόμενα, μὴ οὐχὶ πάντως ἐν ἐμοί τε ὑπάρχον, καὶ δι' ἐμοῦ προϊόν, καὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας ὑπάρχον ἐμοί, *¹ | Cor. 11, 16. • Joan. xiv, 6. • 1 Cor. sui, 9. * 1 Cor. 11, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΕΝΔΕΚΑΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. CAPITA QUÆ IN LIBRO UNDECIMO CONTINENTUR. Δ'. "Οτι φυσικῶς ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τὸ 1. Quod naturaliter et ex Deo, et in Filio sit Spiritus Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ. Β'. Ὅτι φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτ τοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, καθὰ καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρός. Γ. Οτι τῆς θεοπρεπούς δόξης οὐκ ἐπιδεῖ θεωρή σαι τις ἂν τὸν Υἱὸν, κἂν εὑρίσκηται λέγειν • Πάτερ, δόξασον τὸν Υἱόν σου. Δ'. "Οτι κατ' οὐδένα τρόπον ἀδικήσει τοῦ Υἱοῦ τὴν δόξαν, τὸ εἰληφέναι τι λέγεσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχοντος εὐσεβῆ τοῦ πράγματ τος λόγον. Ε'. "Οτι τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξω κείσεται, καν μόνον καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζῃ Θεόν τὸν Πατέρα. Γ'. "Οτι δόξης τῆς θεοπρεπούς οὐ γυμνὸς ἦν ὁ Υἱὸς, κἂν εὑρίσκηται λέγων πρὸς τὴν Πατέρα· • Καὶ νῦν δόξασόν με τῇ δόξῃ ἢ εἶχον,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ζ. Οτι τὸ λέγεσθαί τι δεδόσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἐξοικιεῖ τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας αὐτὸν, ἀλλ᾽ ὦν ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ διαφαίνεται, καὶ εἰ λέγεται τι λαβεῖν. Η'. "Οτι οὐκ ἔξω κείσεται τῆς Χριστοῦ βασιλείας, κἂν εἴ τι λέγοιτο τοῦ Πατρός· ἅμα γὰρ αὐ τῶν ἡ κατὰ πάντων ἀρχή. Θ. "Οτι φυσικὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, κἂν εἰληφέναι λέγηται τοῦτο παρὰ Πατρὸς, διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τὸ τῆς ταπει νώσεως σχήμα. Γ'. "Οτι οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς πρὸς ἕτερον ἅγιος ἐστιν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ ξένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ διὰ Πνεύματος ἁγιασμός. ΙΑ'. "Οτι φυσικῶς ὁ Υἱὸς ἔν ἐστι πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, καὶ αὐτὸς μὲν ἐν Πατρὶ, ὁ Πα τὴρ δὲ ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν οὐσιώδη τῆς ενότητος σύνδεσμόν τε καὶ τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν εἰς αὐτὸν παραδεξάμενοι πίστιν, ἓν πρός τε αλλήλους καὶ Θεὸν ἀναδει κνύμεθα, σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς. ΙΒ'. Ὅτι κατὰ φύσιν ἔν ἐστιν ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, κἂν ὡς ἐν χάριτος μέρει δέξασθαι λέγῃ τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα. sanctus, et per ipsum, et in substantia ipsius. 11. Quod naturaliter in Filio, et in substantia ejus sit Spiritus ejus, id est sanctus, quemadmodum et in substantia Patris. III. Quod Filium convenienti Deo gloria destitutum esse nemo dixerit, licet his verbis Patrem alloqui comperiatur: Pater, clarifica Filium tuum. › IV. Quod Filii gloriæ nihil official quod accepisse aliquid a Deo ac Patre dicatur, cum pia sit ejus rei ratio. V. Quod Filius verus esse Deus non desinet, licet solum ac verum nominet Deum Patrem. VI. Quod gloriæ Deo digna expers non sit Filius, licet ad Patrem dicere comperiatur:. Et nunc clarifica me claritate quam habui priusquam mundus esset. VII. Quod licet dicatur aliquid a Patre datum esse Fitio, non tamen idcirco dignitate Deo convenienti sit excludendus, sed patet ejusdem esse substantiæ, et ex ipso, licet aliquid accepisse dicatur. VIII. 927 Quod licet aliguid Patris esse dicatur, non tamen excludatur a Christi regno: ipsorum enim est unum in omnes imperium. IX. Quod naturalis sit in Filio deitatis dignitas licet eam accepisse dicatur a Patre ratione hiumanitatis et propter dejectionis speciem. X. Quod Christus sanctus non sit ex participatione cum alio, et quod ab ejus essentia aliena non sit sanctificatio per Spiritum. XI. Quod naturaliter Filius unum sil cum suo Patre Deo, et ipse quidem in Patre, Pater autem in ipso, essentiali nimirum unitatis copula ac modo: similiter vero el nos ipsi fidem in eum amplexi, unum inter nos et cum Deo efcimur, corporaliter et spiritaliter. XII. Quod naturaliter unum sit cum suo Patre Deo Filius, licet veluti gratiæ loco accepisse dical ut sit unum cum l'aire.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΑ ΕΝ ΤΩ ΕΝΔΕΚΑΤΩ ΒΙΒΛΙΩ. CAPITA QUÆ IN LIBRO UNDECIMO CONTINENTUR. Δ'. "Οτι φυσικῶς ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τὸ 1. Quod naturaliter et ex Deo, et in Filio sit Spiritus Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ. Β'. Ὅτι φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτ τοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, καθὰ καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Πατρός. Γ. Οτι τῆς θεοπρεπούς δόξης οὐκ ἐπιδεῖ θεωρή σαι τις ἂν τὸν Υἱὸν, κἂν εὑρίσκηται λέγειν • Πάτερ, δόξασον τὸν Υἱόν σου. Δ'. "Οτι κατ' οὐδένα τρόπον ἀδικήσει τοῦ Υἱοῦ τὴν δόξαν, τὸ εἰληφέναι τι λέγεσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχοντος εὐσεβῆ τοῦ πράγματ τος λόγον. Ε'. "Οτι τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξω κείσεται, καν μόνον καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζῃ Θεόν τὸν Πατέρα. Γ'. "Οτι δόξης τῆς θεοπρεπούς οὐ γυμνὸς ἦν ὁ Υἱὸς, κἂν εὑρίσκηται λέγων πρὸς τὴν Πατέρα· • Καὶ νῦν δόξασόν με τῇ δόξῃ ἢ εἶχον,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ζ. Οτι τὸ λέγεσθαί τι δεδόσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἐξοικιεῖ τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας αὐτὸν, ἀλλ᾽ ὦν ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ διαφαίνεται, καὶ εἰ λέγεται τι λαβεῖν. Η'. "Οτι οὐκ ἔξω κείσεται τῆς Χριστοῦ βασιλείας, κἂν εἴ τι λέγοιτο τοῦ Πατρός· ἅμα γὰρ αὐ τῶν ἡ κατὰ πάντων ἀρχή. Θ. "Οτι φυσικὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, κἂν εἰληφέναι λέγηται τοῦτο παρὰ Πατρὸς, διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τὸ τῆς ταπει νώσεως σχήμα. Γ'. "Οτι οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς πρὸς ἕτερον ἅγιος ἐστιν ὁ Χριστὸς, οὐδὲ ξένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ διὰ Πνεύματος ἁγιασμός. ΙΑ'. "Οτι φυσικῶς ὁ Υἱὸς ἔν ἐστι πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, καὶ αὐτὸς μὲν ἐν Πατρὶ, ὁ Πα τὴρ δὲ ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν οὐσιώδη τῆς ενότητος σύνδεσμόν τε καὶ τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν εἰς αὐτὸν παραδεξάμενοι πίστιν, ἓν πρός τε αλλήλους καὶ Θεὸν ἀναδει κνύμεθα, σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς. ΙΒ'. Ὅτι κατὰ φύσιν ἔν ἐστιν ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, κἂν ὡς ἐν χάριτος μέρει δέξασθαι λέγῃ τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα. sanctus, et per ipsum, et in substantia ipsius. 11. Quod naturaliter in Filio, et in substantia ejus sit Spiritus ejus, id est sanctus, quemadmodum et in substantia Patris. III. Quod Filium convenienti Deo gloria destitutum esse nemo dixerit, licet his verbis Patrem alloqui comperiatur: Pater, clarifica Filium tuum. › IV. Quod Filii gloriæ nihil official quod accepisse aliquid a Deo ac Patre dicatur, cum pia sit ejus rei ratio. V. Quod Filius verus esse Deus non desinet, licet solum ac verum nominet Deum Patrem. VI. Quod gloriæ Deo digna expers non sit Filius, licet ad Patrem dicere comperiatur:. Et nunc clarifica me claritate quam habui priusquam mundus esset. VII. Quod licet dicatur aliquid a Patre datum esse Fitio, non tamen idcirco dignitate Deo convenienti sit excludendus, sed patet ejusdem esse substantiæ, et ex ipso, licet aliquid accepisse dicatur. VIII. 927 Quod licet aliguid Patris esse dicatur, non tamen excludatur a Christi regno: ipsorum enim est unum in omnes imperium. IX. Quod naturalis sit in Filio deitatis dignitas licet eam accepisse dicatur a Patre ratione hiumanitatis et propter dejectionis speciem. X. Quod Christus sanctus non sit ex participatione cum alio, et quod ab ejus essentia aliena non sit sanctificatio per Spiritum. XI. Quod naturaliter Filius unum sil cum suo Patre Deo, et ipse quidem in Patre, Pater autem in ipso, essentiali nimirum unitatis copula ac modo: similiter vero el nos ipsi fidem in eum amplexi, unum inter nos et cum Deo efcimur, corporaliter et spiritaliter. XII. Quod naturaliter unum sit cum suo Patre Deo Filius, licet veluti gratiæ loco accepisse dical ut sit unum cum l'aire.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΝΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER UNDECIMUS. 928 CAP. I. Quod naturaliter et ex Deo, et in Filio sit Spiritus "Οτι φυσικῶς ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα sanctus, et per ipsum, et in substantia ipsius. XVI, 14. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. τὸ ἅγιον, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Quasi dignis revelaturo sancto Spiritu Christi ὡς ἀποκαλύπτειν μέλλοντος τοῖς τούτου τυχεῖν mysterium, et accurate declaraturo quisnam na- ἀξίοις τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστή tura, quantæque sit virtutis ac potentiæ, et quod ριον, καὶ παραδεικνύειν ἀκριβῶς τίς μέν ἐστι κατά in omnes una cum Patre reguet, necessario subjun- φύσιν, πόση δὲ αὐτῷ δύναμίς τε καὶ ἐξουσία, καὶ ὅτι git: ‹ Ille me clarificabit. › Nostram quippe men- πάντων βασιλεύει μετὰ Πατρὸς, ἀναγκαίως φησὶν tem supra Judæorum cogitationes evehit, nec tam ὅτι ο Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. ο Ανωτέρω μὲν γὰρ abjecte de eo sentire nos sinit, ut hominem nudum ίστησι φρονημάτων Ἰουδαϊκῶν τὸν ἡμέτερον νοῦν, ac simplicem eum esse putemus, aut paulo pro- μικρὰν δὲ οὕτω καὶ χαμαιῤῥιφῆ τὴν διάληψιν ἔχειν phetis majorem, nedum illorum gloria minorem. ἡμᾶς οὐκ ἐφίησιν, ὡς ἄνθρωπον οἴεσθαι ψιλὸν ὑπὸ Talia quippe de eo sensisse comperiemus. Judæo- ἄρχειν αὐτὸν, ἢ ὀλίγον κομιδῆ τὸ τῶν προφητῶν rum doctores ac duces, qui cum pietatis ignora-, ύπερθέοντα μέτρον, ἢ καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας rent mysterium, crebris maledictis Christum pro " μειονεκτούμενον. Τοιαῦτα γὰρ ἐπ' αὐτῷ πεφρονηκόsequebantur, suumque furorem ejus 929 sermonibus opponentes, modo quidem aiebant: «Tu quis es? Abraham mortuus est, et prophetæ mortui sunt, et tu dicis, Si quis sermonem meum serva - verit, non gustabit mortem in æternum. Quem taipsum facis "?» modo vero generis ignobilitatem ac vilitatem ei exprobrantes: Nonne hic est Blius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit: quia de caelo descendi "?, Vides hic miseras et putidas Judæorum ratiocinationes. Cum ergo eo animo multi essent, existimarentque revera Deum non esse Dominum, propter caducam hanc corporis figuram, et abjectissimam de eo opinionem concipere ausi essent, gloriam ejus sanctis manifestaturus Spiritus e cœlo delapsus est, neque vero sapientibus tantum sermonibus, sed et rerum demonstratione certissimam unicuique fidem facturus erat Deum vere, Deique ac Patris substantiæ fructum eum esse. Quænam ergo est illa demonstratio, aut quomodo clarifica - turus Christum erat? Nempe cum admirabilem ac Deo dignam in omnibus operandi vim habeat, et omnium rerum perfectissimam cognitionem sanctis inserat, idcirco hinc ei gloriam conciliaturus erat. Soli quippe naturæ universi regine competit cuncta nosse, extra cujusquam operam, eaque nuda et aperta in oculis habere ", et quodcunque velit facile perficere. Clarificat itaque Filium Paracletus, τας εὑρήσομεν τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἱ τῆς εὐσεβείας οὐκ εἰδότες τὸ μυστήριον, συχνὰς ἐποιοῦντο τὰς κατὰ τοῦ Χριστοῦ δυσφημίας, καὶ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ λεγομένοις τὴν ἰδίαν ἀπόνοιαν ἀντεξάγοντες, ποτὲ μὲν ἔφασκον· «Σὺ τίς εἶ; ᾽Αβραὰμ ἀπέθανε, καὶ οἱ προφῆται ἀπέθανον, καὶ σὺ λέγεις, Εάν τις τὸν ἐμὸν λόγον τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ ἴδῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; ο ποτὲ δὲ πάλιν τὴν τοῦ κατὰ σάρκα γένους εὐτέλειαν, καὶ τὸ λίαν ἄσημον ἐν τούτῳ κατονειδίζοντες·. Οὐχ υἱός ἐστιν Ἰωσήφ οὗτος, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μη τέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδέ 6ηκα; ο Ορᾷς ἐν τούτοις Ἰουδαϊκῶν ἀθλιότητα λο γισμῶν; Διακειμένων οὖν ἄρα τῶν πολλῶν, οιηθέν των τε κατὰ ἀλήθειαν οὐκ εἶναι Θεὸν τὸν Κύριον, διὰ τὸ ἐπίκηρον τουτί τοῦ σώματος σχῆμα, καὶ χθαμαλωτάτην περὶ αὐτοῦ τὴν ὑπόληψιν οὐ καταδει σάντων ἐλεῖν, φανοτάτην τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα την δόξαν αὐτοῦ καταφοιτῆσαν ἐτίθει· καὶ οὐχὶ πάντως φαμέν, ὡς δὴ μόνον λόγοις αὐτοὺς ἀναπεῖσαν σοφοίς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀποδείξει πραγμάτων τὴν ἑκάστου πλη ροφορῆσαν διάνοιαν, ὅτι καὶ Θεὸς ἀληθῶς, καὶ καρπῆς ἐστι τῆς ουσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τις οὖν ἡ ἀπόδειξις, ἢ τῶς εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐποίει Χριστόν; Παράδοξον γὰρ καὶ θεοπρεπή, τὴν ἐφ' ἅπασιν ἐνέργειαν ἔχον, καὶ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἀκριβῆ τοῖς ἁγίοις ἐμφυτεύον, αὐτῷ τὴν δόξαν ἐπραγματεύετο. Αναθετέον γάρ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων es Juan. vill, 52. ** Joan, vi, 42. " Hebr. iv, 15.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΝΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER UNDECIMUS. 928 CAP. I. Quod naturaliter et ex Deo, et in Filio sit Spiritus "Οτι φυσικῶς ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα sanctus, et per ipsum, et in substantia ipsius. XVI, 14. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. τὸ ἅγιον, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Quasi dignis revelaturo sancto Spiritu Christi ὡς ἀποκαλύπτειν μέλλοντος τοῖς τούτου τυχεῖν mysterium, et accurate declaraturo quisnam na- ἀξίοις τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστή tura, quantæque sit virtutis ac potentiæ, et quod ριον, καὶ παραδεικνύειν ἀκριβῶς τίς μέν ἐστι κατά in omnes una cum Patre reguet, necessario subjun- φύσιν, πόση δὲ αὐτῷ δύναμίς τε καὶ ἐξουσία, καὶ ὅτι git: ‹ Ille me clarificabit. › Nostram quippe men- πάντων βασιλεύει μετὰ Πατρὸς, ἀναγκαίως φησὶν tem supra Judæorum cogitationes evehit, nec tam ὅτι ο Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. ο Ανωτέρω μὲν γὰρ abjecte de eo sentire nos sinit, ut hominem nudum ίστησι φρονημάτων Ἰουδαϊκῶν τὸν ἡμέτερον νοῦν, ac simplicem eum esse putemus, aut paulo pro- μικρὰν δὲ οὕτω καὶ χαμαιῤῥιφῆ τὴν διάληψιν ἔχειν phetis majorem, nedum illorum gloria minorem. ἡμᾶς οὐκ ἐφίησιν, ὡς ἄνθρωπον οἴεσθαι ψιλὸν ὑπὸ Talia quippe de eo sensisse comperiemus. Judæo- ἄρχειν αὐτὸν, ἢ ὀλίγον κομιδῆ τὸ τῶν προφητῶν rum doctores ac duces, qui cum pietatis ignora-, ύπερθέοντα μέτρον, ἢ καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας rent mysterium, crebris maledictis Christum pro " μειονεκτούμενον. Τοιαῦτα γὰρ ἐπ' αὐτῷ πεφρονηκόsequebantur, suumque furorem ejus 929 sermonibus opponentes, modo quidem aiebant: «Tu quis es? Abraham mortuus est, et prophetæ mortui sunt, et tu dicis, Si quis sermonem meum serva - verit, non gustabit mortem in æternum. Quem taipsum facis "?» modo vero generis ignobilitatem ac vilitatem ei exprobrantes: Nonne hic est Blius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit: quia de caelo descendi "?, Vides hic miseras et putidas Judæorum ratiocinationes. Cum ergo eo animo multi essent, existimarentque revera Deum non esse Dominum, propter caducam hanc corporis figuram, et abjectissimam de eo opinionem concipere ausi essent, gloriam ejus sanctis manifestaturus Spiritus e cœlo delapsus est, neque vero sapientibus tantum sermonibus, sed et rerum demonstratione certissimam unicuique fidem facturus erat Deum vere, Deique ac Patris substantiæ fructum eum esse. Quænam ergo est illa demonstratio, aut quomodo clarifica - turus Christum erat? Nempe cum admirabilem ac Deo dignam in omnibus operandi vim habeat, et omnium rerum perfectissimam cognitionem sanctis inserat, idcirco hinc ei gloriam conciliaturus erat. Soli quippe naturæ universi regine competit cuncta nosse, extra cujusquam operam, eaque nuda et aperta in oculis habere ", et quodcunque velit facile perficere. Clarificat itaque Filium Paracletus, τας εὑρήσομεν τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἱ τῆς εὐσεβείας οὐκ εἰδότες τὸ μυστήριον, συχνὰς ἐποιοῦντο τὰς κατὰ τοῦ Χριστοῦ δυσφημίας, καὶ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ λεγομένοις τὴν ἰδίαν ἀπόνοιαν ἀντεξάγοντες, ποτὲ μὲν ἔφασκον· «Σὺ τίς εἶ; ᾽Αβραὰμ ἀπέθανε, καὶ οἱ προφῆται ἀπέθανον, καὶ σὺ λέγεις, Εάν τις τὸν ἐμὸν λόγον τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ ἴδῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; ο ποτὲ δὲ πάλιν τὴν τοῦ κατὰ σάρκα γένους εὐτέλειαν, καὶ τὸ λίαν ἄσημον ἐν τούτῳ κατονειδίζοντες·. Οὐχ υἱός ἐστιν Ἰωσήφ οὗτος, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μη τέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδέ 6ηκα; ο Ορᾷς ἐν τούτοις Ἰουδαϊκῶν ἀθλιότητα λο γισμῶν; Διακειμένων οὖν ἄρα τῶν πολλῶν, οιηθέν των τε κατὰ ἀλήθειαν οὐκ εἶναι Θεὸν τὸν Κύριον, διὰ τὸ ἐπίκηρον τουτί τοῦ σώματος σχῆμα, καὶ χθαμαλωτάτην περὶ αὐτοῦ τὴν ὑπόληψιν οὐ καταδει σάντων ἐλεῖν, φανοτάτην τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα την δόξαν αὐτοῦ καταφοιτῆσαν ἐτίθει· καὶ οὐχὶ πάντως φαμέν, ὡς δὴ μόνον λόγοις αὐτοὺς ἀναπεῖσαν σοφοίς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀποδείξει πραγμάτων τὴν ἑκάστου πλη ροφορῆσαν διάνοιαν, ὅτι καὶ Θεὸς ἀληθῶς, καὶ καρπῆς ἐστι τῆς ουσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τις οὖν ἡ ἀπόδειξις, ἢ τῶς εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐποίει Χριστόν; Παράδοξον γὰρ καὶ θεοπρεπή, τὴν ἐφ' ἅπασιν ἐνέργειαν ἔχον, καὶ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἀκριβῆ τοῖς ἁγίοις ἐμφυτεύον, αὐτῷ τὴν δόξαν ἐπραγματεύετο. Αναθετέον γάρ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων es Juan. vill, 52. ** Joan, vi, 42. " Hebr. iv, 15.

ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΝΔΕΚΑΤΟΝ. IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER UNDECIMUS. 928 CAP. I. Quod naturaliter et ex Deo, et in Filio sit Spiritus "Οτι φυσικῶς ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα sanctus, et per ipsum, et in substantia ipsius. XVI, 14. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. τὸ ἅγιον, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ. Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Quasi dignis revelaturo sancto Spiritu Christi ὡς ἀποκαλύπτειν μέλλοντος τοῖς τούτου τυχεῖν mysterium, et accurate declaraturo quisnam na- ἀξίοις τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὸ ἐπὶ Χριστῷ μυστή tura, quantæque sit virtutis ac potentiæ, et quod ριον, καὶ παραδεικνύειν ἀκριβῶς τίς μέν ἐστι κατά in omnes una cum Patre reguet, necessario subjun- φύσιν, πόση δὲ αὐτῷ δύναμίς τε καὶ ἐξουσία, καὶ ὅτι git: ‹ Ille me clarificabit. › Nostram quippe men- πάντων βασιλεύει μετὰ Πατρὸς, ἀναγκαίως φησὶν tem supra Judæorum cogitationes evehit, nec tam ὅτι ο Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει. ο Ανωτέρω μὲν γὰρ abjecte de eo sentire nos sinit, ut hominem nudum ίστησι φρονημάτων Ἰουδαϊκῶν τὸν ἡμέτερον νοῦν, ac simplicem eum esse putemus, aut paulo pro- μικρὰν δὲ οὕτω καὶ χαμαιῤῥιφῆ τὴν διάληψιν ἔχειν phetis majorem, nedum illorum gloria minorem. ἡμᾶς οὐκ ἐφίησιν, ὡς ἄνθρωπον οἴεσθαι ψιλὸν ὑπὸ Talia quippe de eo sensisse comperiemus. Judæo- ἄρχειν αὐτὸν, ἢ ὀλίγον κομιδῆ τὸ τῶν προφητῶν rum doctores ac duces, qui cum pietatis ignora-, ύπερθέοντα μέτρον, ἢ καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας rent mysterium, crebris maledictis Christum pro " μειονεκτούμενον. Τοιαῦτα γὰρ ἐπ' αὐτῷ πεφρονηκόsequebantur, suumque furorem ejus 929 sermonibus opponentes, modo quidem aiebant: «Tu quis es? Abraham mortuus est, et prophetæ mortui sunt, et tu dicis, Si quis sermonem meum serva - verit, non gustabit mortem in æternum. Quem taipsum facis "?» modo vero generis ignobilitatem ac vilitatem ei exprobrantes: Nonne hic est Blius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit: quia de caelo descendi "?, Vides hic miseras et putidas Judæorum ratiocinationes. Cum ergo eo animo multi essent, existimarentque revera Deum non esse Dominum, propter caducam hanc corporis figuram, et abjectissimam de eo opinionem concipere ausi essent, gloriam ejus sanctis manifestaturus Spiritus e cœlo delapsus est, neque vero sapientibus tantum sermonibus, sed et rerum demonstratione certissimam unicuique fidem facturus erat Deum vere, Deique ac Patris substantiæ fructum eum esse. Quænam ergo est illa demonstratio, aut quomodo clarifica - turus Christum erat? Nempe cum admirabilem ac Deo dignam in omnibus operandi vim habeat, et omnium rerum perfectissimam cognitionem sanctis inserat, idcirco hinc ei gloriam conciliaturus erat. Soli quippe naturæ universi regine competit cuncta nosse, extra cujusquam operam, eaque nuda et aperta in oculis habere ", et quodcunque velit facile perficere. Clarificat itaque Filium Paracletus, τας εὑρήσομεν τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς, οἱ τῆς εὐσεβείας οὐκ εἰδότες τὸ μυστήριον, συχνὰς ἐποιοῦντο τὰς κατὰ τοῦ Χριστοῦ δυσφημίας, καὶ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ λεγομένοις τὴν ἰδίαν ἀπόνοιαν ἀντεξάγοντες, ποτὲ μὲν ἔφασκον· «Σὺ τίς εἶ; ᾽Αβραὰμ ἀπέθανε, καὶ οἱ προφῆται ἀπέθανον, καὶ σὺ λέγεις, Εάν τις τὸν ἐμὸν λόγον τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ ἴδῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Τίνα σεαυτὸν ποιεῖς; ο ποτὲ δὲ πάλιν τὴν τοῦ κατὰ σάρκα γένους εὐτέλειαν, καὶ τὸ λίαν ἄσημον ἐν τούτῳ κατονειδίζοντες·. Οὐχ υἱός ἐστιν Ἰωσήφ οὗτος, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα, καὶ τὴν μη τέρα; Πῶς οὖν λέγει, ὅτι Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταδέ 6ηκα; ο Ορᾷς ἐν τούτοις Ἰουδαϊκῶν ἀθλιότητα λο γισμῶν; Διακειμένων οὖν ἄρα τῶν πολλῶν, οιηθέν των τε κατὰ ἀλήθειαν οὐκ εἶναι Θεὸν τὸν Κύριον, διὰ τὸ ἐπίκηρον τουτί τοῦ σώματος σχῆμα, καὶ χθαμαλωτάτην περὶ αὐτοῦ τὴν ὑπόληψιν οὐ καταδει σάντων ἐλεῖν, φανοτάτην τοῖς ἁγίοις τὸ Πνεῦμα την δόξαν αὐτοῦ καταφοιτῆσαν ἐτίθει· καὶ οὐχὶ πάντως φαμέν, ὡς δὴ μόνον λόγοις αὐτοὺς ἀναπεῖσαν σοφοίς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀποδείξει πραγμάτων τὴν ἑκάστου πλη ροφορῆσαν διάνοιαν, ὅτι καὶ Θεὸς ἀληθῶς, καὶ καρπῆς ἐστι τῆς ουσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Τις οὖν ἡ ἀπόδειξις, ἢ τῶς εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐποίει Χριστόν; Παράδοξον γὰρ καὶ θεοπρεπή, τὴν ἐφ' ἅπασιν ἐνέργειαν ἔχον, καὶ τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν ἀκριβῆ τοῖς ἁγίοις ἐμφυτεύον, αὐτῷ τὴν δόξαν ἐπραγματεύετο. Αναθετέον γάρ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων es Juan. vill, 52. ** Joan, vi, 42. " Hebr. iv, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. βασιλίδι φύσει, πάντα εἰδέναι, διδάσκοντος οὐδενὸς, id est proprius ejus Spiritus, quia omnia potest, καὶ καὶ ἔχειν ἐν ὀφθαλμοῖς, γυμνά τε καὶ τετραχηλι σμένα, κατορθοῦν τε δύνασθαι, καὶ λίαν εὐπετῶς, πᾶν ὅπερ ἂν βούλοιτο. Δεξάζει τοιγαροῦν τὸν Υἱὸν ὁ Παράκλητος, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἴδιον αὐτοῦ Πνεῦμα, πάντα ἰσχύον, καὶ πάντα εἰδός. Δοξάζει δὲ πῶς; "Α γὰρ οἶδε καὶ δύναται τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, πῶς ἂν αὐτ τὸς οὐκ εἰδείη τυχόν, ἢ πῶς οὐκ ἂν δύναιτο; Καὶ εἰ, καθάπερ αὐτός φησιν, ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει το Πνεῦμα, καίτοι πάντα ἰσχύον καὶ κατορθοῦν, πῶς ἂν αὐτὸς οὐκ ἔχῃ τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσχυρόν; Ὑποτοπητέον δὲ οὐδαμῶς ἰσχύος ἐπιδεῖ τῆς ἐμφύτου καὶ φυσικῆς καθεστάναι τὸν Παράκλητον, τοῦτ' ἔστι τὸ Πνεῦμα, ὡς εἰ μὴ λάβοι τυχόν, μηδ' ἂν ἐξαρκέσειν αὐτὸν ἑαυτῷ δύνασθαι, πρὸς τὴν τῶν θείων κατορθωμάτων ενέργειαν ἀποτελεστικήν. Δυσσεβείας γὰρ ἂν τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης υπομείναι γραφὴν, καὶ σφόδρα είν κύτως, ὁ καὶ μόνον οἰηθεὶς ἀληθές τι τῶν τοιούτων εἶναι περὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιόν τέ ἐστι τῷ Υἱῷ, καὶ πρόεισι θεοπρεπῶς δι' αὐτοῦ, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐφ' ἅπασι τελεωτάτην ἔχον ἐνέργειάν τε καὶ δύο ναμιν, διὰ τοῦτό φησιν·. Ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Υφεστάναι γὰρ αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ τὸ Πνεῦμα πιστεύο μεν, εἶναί τε κατὰ ἀλήθειαν, τοῦθ' ὅπερ ἐστί, λέγεται, ἐνυπάρχον γε μὴν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ, προκύπτει τε καὶ πρόεισιν ἐξ αὐτῆς, πάντα τὰ αὐτῆς ἔχον ἐν ἑαυτῷ φυτικῶς. Οὐ γὰρ κατὰ μέθεξιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατὰ τρόπον σχετικὸν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἕτερον ἂν παρ' αὐτὴν, ἐπείπερ ἐστὶν ἴδιον αὐτῆς. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἡ ἐκ τῶν εὐοσμοτάτων ἀνθέων εὐωδία λα βούσα τρόπον τινὰ τῶν προσόντων αὐτοῖς τὴν οὐ σιώδη καὶ φυσικὴν ἐνέργειαν, ἤτοι ποιότητα, διακο μίζει τοῖς ἔξω τὴν γνῶσιν, τοῖς ὀσφραντικοῖς τοῦ σώματος μυρίοις ἐμπίπτουσα· καὶ δοκεῖ μέν πως, ὅσον ἧκεν εἰς ἐπινοίας λόγον, ἑτέρα τις εἶναι παρὰ τὴν πέμπουσαν αὐτὴν φύσιν, νοουμένη γε μήν, οὐκ έτι καθ᾿ ἑαυτὴν, οὐχ ετέραν ἔχει φύσιν, ἢ τὴν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ἐστιν· οὕτω νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸν τοῦ παραδείγματος ἀναθαι νων λόγον. Ακατηγόρητον οὖν ἄρα παντελῶς, καὶ λοιδορίας ἀπάτης ἔξω κείσεται, τὸ λαβεῖν λέγεσθαι τι παρὰ τοῦ Μονογενοῦς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Προϊόν γὰρ δι' αὐτοῦ φυσικῶς, ὡς ἴδιον αὐτοῦ, μετὰ πάν των ὧν ἔχει τελείως, λαμβάνειν λέγεται τὰ αὐτοῦ. Εἰ δὲ παχυτέραις τὸ τοιοῦτον ἐσημάνθη φωναίς, ἀφέντες τὸ σκανδαλίζεσθαι, δικαίως ἂν μᾶλλον τῆς ἑαυτῶν γλώττης αἰτιασαίμεθα την πτωχείαν, οὐκ ἀντεχούσης εἰπεῖν τὰ θεοπρεπή, καθ᾽ ἂν ἔδει τρόπον. Ποῖος γὰρ λόγος οὐκ ἐλάττων ἐστὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεώς τε καὶ δόξης; ᾿Αναγγελεῖ τοιγαροῦν, φησίν, ὑμῖν ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαβὼν ὁ Παράκλητος· τοῦτ' ἔστιν, οὐχ ἕτερόν τι λαλήσει παρὰ τὸν ἐν ἐμοὶ σκοπὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Πνεῦμα ἐμὸν, ταυτολογήσει δὴ πάντως, καὶ τὰ ἐκ τῶν ἐμῶν ἀναγγελεῖ θελημάτων. et omnia novit. Quomodo vero clarificat? nam quæ novit ac potest Spiritus ejus, quomodo ipse non noverit, aut quomodo non possit? Quod si, ut ipse ait, de suo Spiritus accipit, quamvis omnia possit, et faciat, quomodo ipse omnium rerum potestatem non habebit? Neque vero ullo modo suspicandum est Paracletum, id est Spiritum, naturali et insita sibi virtute esse destitutum, ut nisi forsan acceperit, ne satis quidem sibi futurus sit ut opera divina perficere queat. Extremæ quippe impietatis eum jure teneri necesse est, quicunque aliquid horum verum esse putaverit. Sed quoniam consubstantialis est Filio, el modo Deo congruenti per ipsum procedit, omnem ejus perfectissimam in omnibus operandi vim atque eficacitatem habens, idcirco dicit: «Quia de meo accipiet. Ipsum enim subsistere per se Spiritum credimus, et esse revera id quod est 980 ac dicitur, inexsistere taunen in substantia Dei, et ex ea procedere, omnia quæ ejus sunt in se habentem naturaliter. Nec enim per participationem, neque per modum habitudinis, neque tanquam aliud quiddam sit ab ea, quia proprius est ejus. Quemadmodum enim qui ex odoriferis floribus exsistit odor, naturalem suam efficacitatem seu odoriferam qualitatem extrinsecus edit, corporis partibus odorandi vi præditis illabendo, et quidem quod ad concipiendi rationem attinet, videtur quid distinctum atque aliud esse a natura rei a qua emittitur; si vero in seipso consideretur, nihil aliud a rebus ex quibus et in quibus exsistit habet: ita de Deo et Spiritu sancto intelliges, si tamen sublimius exempli vim acceperis. Citra culpam igitur et reprehensionem omnem dici potest ab Unigenito quiddam accipere Spiritum ejus. Nain cum per ipsum procedat naturaliter, utpote cum sit ejus proprius, una cum omnibus quæ perfecte habet, accipere dicitur quæ cjus sunt. Quod si crassioribus verbis expositum sit, scandalizari tamen haud decet, quin potius linguæ nostræ inopiam causabimur, quæ divina haec pro eo ac decet efferre non potest. Quæ enim oratio ineffabili illa natura et gloria minor non est? Annuntiabit igitur vobis, inquit, de meo accipiens Paracletus, hoc est, nihil aliud quam quod mihi visum erit loquetur, et cum sit meus Spiritus, eadem omnino mecum loquetur, el quæ meæ voluntatis sunt annuntiabil. Οτι φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῇ ουσίᾳ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, καθὰ καὶ ἐν τῇ ουσίᾳ τοῦ Πατρός. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Χαρακτῆρα πάλιν τὸν εἰλικρινή τε καὶ ἀκριβέ CAP. II. Quod naturaliter in Filio, et in substantia ejus sil Spiritus ejus, id est sanctus, quemadmodum et in substantia Patris. XVI, 15. Omnia quaecunque habet Paler, mea sunt: propterea dixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Characterem se rursus exactissimum atque

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. βασιλίδι φύσει, πάντα εἰδέναι, διδάσκοντος οὐδενὸς, id est proprius ejus Spiritus, quia omnia potest, καὶ καὶ ἔχειν ἐν ὀφθαλμοῖς, γυμνά τε καὶ τετραχηλι σμένα, κατορθοῦν τε δύνασθαι, καὶ λίαν εὐπετῶς, πᾶν ὅπερ ἂν βούλοιτο. Δεξάζει τοιγαροῦν τὸν Υἱὸν ὁ Παράκλητος, τοῦτ' ἔστι, τὸ ἴδιον αὐτοῦ Πνεῦμα, πάντα ἰσχύον, καὶ πάντα εἰδός. Δοξάζει δὲ πῶς; "Α γὰρ οἶδε καὶ δύναται τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, πῶς ἂν αὐτ τὸς οὐκ εἰδείη τυχόν, ἢ πῶς οὐκ ἂν δύναιτο; Καὶ εἰ, καθάπερ αὐτός φησιν, ἐξ αὐτοῦ λαμβάνει το Πνεῦμα, καίτοι πάντα ἰσχύον καὶ κατορθοῦν, πῶς ἂν αὐτὸς οὐκ ἔχῃ τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν ἰσχυρόν; Ὑποτοπητέον δὲ οὐδαμῶς ἰσχύος ἐπιδεῖ τῆς ἐμφύτου καὶ φυσικῆς καθεστάναι τὸν Παράκλητον, τοῦτ' ἔστι τὸ Πνεῦμα, ὡς εἰ μὴ λάβοι τυχόν, μηδ' ἂν ἐξαρκέσειν αὐτὸν ἑαυτῷ δύνασθαι, πρὸς τὴν τῶν θείων κατορθωμάτων ενέργειαν ἀποτελεστικήν. Δυσσεβείας γὰρ ἂν τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης υπομείναι γραφὴν, καὶ σφόδρα είν κύτως, ὁ καὶ μόνον οἰηθεὶς ἀληθές τι τῶν τοιούτων εἶναι περὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὁμοούσιόν τέ ἐστι τῷ Υἱῷ, καὶ πρόεισι θεοπρεπῶς δι' αὐτοῦ, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ἐφ' ἅπασι τελεωτάτην ἔχον ἐνέργειάν τε καὶ δύο ναμιν, διὰ τοῦτό φησιν·. Ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται. Υφεστάναι γὰρ αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ τὸ Πνεῦμα πιστεύο μεν, εἶναί τε κατὰ ἀλήθειαν, τοῦθ' ὅπερ ἐστί, λέγεται, ἐνυπάρχον γε μὴν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ, προκύπτει τε καὶ πρόεισιν ἐξ αὐτῆς, πάντα τὰ αὐτῆς ἔχον ἐν ἑαυτῷ φυτικῶς. Οὐ γὰρ κατὰ μέθεξιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ κατὰ τρόπον σχετικὸν, ἀλλ' οὐχ ὡς ἕτερον ἂν παρ' αὐτὴν, ἐπείπερ ἐστὶν ἴδιον αὐτῆς. "Ονπερ γὰρ τρόπον ἡ ἐκ τῶν εὐοσμοτάτων ἀνθέων εὐωδία λα βούσα τρόπον τινὰ τῶν προσόντων αὐτοῖς τὴν οὐ σιώδη καὶ φυσικὴν ἐνέργειαν, ἤτοι ποιότητα, διακο μίζει τοῖς ἔξω τὴν γνῶσιν, τοῖς ὀσφραντικοῖς τοῦ σώματος μυρίοις ἐμπίπτουσα· καὶ δοκεῖ μέν πως, ὅσον ἧκεν εἰς ἐπινοίας λόγον, ἑτέρα τις εἶναι παρὰ τὴν πέμπουσαν αὐτὴν φύσιν, νοουμένη γε μήν, οὐκ έτι καθ᾿ ἑαυτὴν, οὐχ ετέραν ἔχει φύσιν, ἢ τὴν ἐξ ὧν καὶ ἐν οἷς ἐστιν· οὕτω νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸν τοῦ παραδείγματος ἀναθαι νων λόγον. Ακατηγόρητον οὖν ἄρα παντελῶς, καὶ λοιδορίας ἀπάτης ἔξω κείσεται, τὸ λαβεῖν λέγεσθαι τι παρὰ τοῦ Μονογενοῦς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Προϊόν γὰρ δι' αὐτοῦ φυσικῶς, ὡς ἴδιον αὐτοῦ, μετὰ πάν των ὧν ἔχει τελείως, λαμβάνειν λέγεται τὰ αὐτοῦ. Εἰ δὲ παχυτέραις τὸ τοιοῦτον ἐσημάνθη φωναίς, ἀφέντες τὸ σκανδαλίζεσθαι, δικαίως ἂν μᾶλλον τῆς ἑαυτῶν γλώττης αἰτιασαίμεθα την πτωχείαν, οὐκ ἀντεχούσης εἰπεῖν τὰ θεοπρεπή, καθ᾽ ἂν ἔδει τρόπον. Ποῖος γὰρ λόγος οὐκ ἐλάττων ἐστὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεώς τε καὶ δόξης; ᾿Αναγγελεῖ τοιγαροῦν, φησίν, ὑμῖν ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαβὼν ὁ Παράκλητος· τοῦτ' ἔστιν, οὐχ ἕτερόν τι λαλήσει παρὰ τὸν ἐν ἐμοὶ σκοπὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Πνεῦμα ἐμὸν, ταυτολογήσει δὴ πάντως, καὶ τὰ ἐκ τῶν ἐμῶν ἀναγγελεῖ θελημάτων. et omnia novit. Quomodo vero clarificat? nam quæ novit ac potest Spiritus ejus, quomodo ipse non noverit, aut quomodo non possit? Quod si, ut ipse ait, de suo Spiritus accipit, quamvis omnia possit, et faciat, quomodo ipse omnium rerum potestatem non habebit? Neque vero ullo modo suspicandum est Paracletum, id est Spiritum, naturali et insita sibi virtute esse destitutum, ut nisi forsan acceperit, ne satis quidem sibi futurus sit ut opera divina perficere queat. Extremæ quippe impietatis eum jure teneri necesse est, quicunque aliquid horum verum esse putaverit. Sed quoniam consubstantialis est Filio, el modo Deo congruenti per ipsum procedit, omnem ejus perfectissimam in omnibus operandi vim atque eficacitatem habens, idcirco dicit: «Quia de meo accipiet. Ipsum enim subsistere per se Spiritum credimus, et esse revera id quod est 980 ac dicitur, inexsistere taunen in substantia Dei, et ex ea procedere, omnia quæ ejus sunt in se habentem naturaliter. Nec enim per participationem, neque per modum habitudinis, neque tanquam aliud quiddam sit ab ea, quia proprius est ejus. Quemadmodum enim qui ex odoriferis floribus exsistit odor, naturalem suam efficacitatem seu odoriferam qualitatem extrinsecus edit, corporis partibus odorandi vi præditis illabendo, et quidem quod ad concipiendi rationem attinet, videtur quid distinctum atque aliud esse a natura rei a qua emittitur; si vero in seipso consideretur, nihil aliud a rebus ex quibus et in quibus exsistit habet: ita de Deo et Spiritu sancto intelliges, si tamen sublimius exempli vim acceperis. Citra culpam igitur et reprehensionem omnem dici potest ab Unigenito quiddam accipere Spiritum ejus. Nain cum per ipsum procedat naturaliter, utpote cum sit ejus proprius, una cum omnibus quæ perfecte habet, accipere dicitur quæ cjus sunt. Quod si crassioribus verbis expositum sit, scandalizari tamen haud decet, quin potius linguæ nostræ inopiam causabimur, quæ divina haec pro eo ac decet efferre non potest. Quæ enim oratio ineffabili illa natura et gloria minor non est? Annuntiabit igitur vobis, inquit, de meo accipiens Paracletus, hoc est, nihil aliud quam quod mihi visum erit loquetur, et cum sit meus Spiritus, eadem omnino mecum loquetur, el quæ meæ voluntatis sunt annuntiabil. Οτι φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῇ ουσίᾳ αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, καθὰ καὶ ἐν τῇ ουσίᾳ τοῦ Πατρός. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατήρ, ἐμά ἐστι· καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Χαρακτῆρα πάλιν τὸν εἰλικρινή τε καὶ ἀκριβέ CAP. II. Quod naturaliter in Filio, et in substantia ejus sil Spiritus ejus, id est sanctus, quemadmodum et in substantia Patris. XVI, 15. Omnia quaecunque habet Paler, mea sunt: propterea dixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Characterem se rursus exactissimum atque

sincerum substantiæ Patris hisce verbis Filius στατον τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς, ἑαυτὸν ἡμῖν ostendit, datque nobis intelligendum quod, cum sit fructus substantiae ejus, omnia quæ ejus κάν τούτοις εὖ μάλα δέδειχαν ὁ Υἱός, δίδωσί τε δι' ὧν ἔφη νοεῖν, ὅτι καρπὸς ὑπάρχων τῆς οὐσίας αὐτοῦ, sunt secundum naturam sibi vindicat, et sua πάντα τὰ αὐτῆς κατὰ φύσιν ἐπάγεται, διά τε εἶναι esse dicit, idque jure merito. Nam cum nullo φησι, καὶ μάλα εἰκότως. Διατέμνοντος γὰρ, ήτοι prorsus modo Filius a Patre differat, 931 wisi διϊστάντος οὐδενὸς εἰς ἀλλοτριότητα τοῦ Πατρὸς τὸν duntaxat, quia Pater est, nec diversa ratione in Υϊόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, ὅμοιόν τε utroque substantia effulgeat, quomodo non erunt καὶ ἴσον, δίχα μόνον τοῦ εἶναι Πατέρα, διαλαμπούσης communia, imo vero eadem in utroque omnia, δὲ τῆς οὐσίας ἐν ἀμφοῖν οὐχ ἑτεροτρόπως, πῶς οὐκ ita ut in Filio quidem sint quæ sunt Patris, ἂν εἶεν ἤδη κοινά, μᾶλλον δὲ ταυτὰ ἐν ἀμφοῖν, ὡς in Patre vero quæ sunt Fili? Ideo acute ad- εἶναι μὲν ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Πατρὸς, ἐν δὲ τῷ τεκόντι modum et summa cum cautione de his locutus τὰ τοῦ γεννήματος; διὰ γὰρ τοῦτο, καθάπερ ἐγᾦμαι, est. Non enim dixit: Omnia quæcunque habet Pa- μετὰ δριμείας τινός τῆς ἐπιτηρήσεως, τους περί ter, et ego habeo, ne simplex et nuda imago sola τούτων ἐποιήσατο λόγους. Εφη γάρ, οὐχ ὅτι πάντα repræsentatione figuræ et externis ornamentis ad ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἔχω κἀγὼ, ἵνα μὴ ψιλή τις εἰκὼν archetypum formata intelligeretur, quemadmodum – ή κατὰ μόνην νοουμένη τὴν ἰσοτυπίαν, καὶ τοῖς et nos ipsi: facti quippe sumus ad imaginem Dei “; sed mea sunt, inquit, summam unitionem quam habet cum Genitore, et consubstantialitatis vim et rationem in idiomatis per omnia in utroque similibus exsistentem ostendens. Quod alibi quidem clare admodum ad Patrem dicere comperies:‹ Mea enim omnia tua sunt, et tua mea sunt ". › Quibus enim differentha nulla inest, sed substantialis in omnibus æqualitas ac similitudo, qui ſit ut non sint eadem natura? Ilabet igitur Deus ac Pater ex seipso et in se suum Spiritum, id est sanctum, per quem in sanctis inhabitat, eisque revelat iny. steria, non ministri loco ad id assumptum (noli enim tale quid in animum inducere), sed in ipso exsistentem substantialiter, et ex ipso procedentem inseparabiliter et indivulse, et ut sua exponentem ea quæ sunt ejus in quo et ex quo est. Non enim aliter in creatura Deus inhabitat, quam per Filium in Spiritu. At proprius quoque Unigeniti est hic Spiritus, consubstantialis enim est Patri. Quia ergo proprium esse videtur Deo ac Patri in suo Spiritu dignis revelari, et per ipsum quæcunque libuerit operari, mibique naturaliter istud inest, eam ob causam dixi eum de meo accipere, et annuntiaturum vobis. Nemo vero turbetur cum hic audiet accipiendi vocabulum, sed illud potius in animum inducat, nostro more enuntiari quidem res divinas, non sic tamen intelligi, sed modo nostrum captum excedente: atque ita nos dicere Spiritum a Patre et Filio accipere quæ eorum sunt, non quod cognitionem et virtutem quæ in iis est aliquando non haberet, ac vix tum habeat cum habere censetur. Sapiens enim semper est ac potens Spiritus, imo vero ipsissima sapientia ac virtus”, non ex participatione, sed natura sua: quemadmodum aromatum fragrantiam nostris naribus affusam diversam quodammodo ab iis, 932 sed conceptu et cogitatione tantum censeri possit, non aliter tanen prodire putaveris quam ab iis ex quibus est accepta virtute qua se exserat, cum alia non sit, propterea quod ex fis et in iis exsistat. Tale σε Gen. 1, 20, 27. • Joan. XVII, έξωθεν ὡραϊσμοῖς μεμορφωμένη νοεῖται πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοί· γεγίναμὲν γὰρ κατ' εἰκόνα Θεοῦ· ἀλλ' ἐμὰ, φησίν, ἐστί, τὴν εἰς ἄκρον ἕνωσιν, ἣν ἔχει πρὸς τὸν γεννήσαντα, καὶ τὴν τῆς ὁμοουσιότητος δύναμιν, ἐν ἀπαραλλάκτοις οὖσαν τοῖς ἰδιώμασιν, ἐν ἀμφοῖν διὰ τοῦτο παραδει κνύς. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις καὶ μάλα σαφῶς, ἐν ἑτέροις λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάντα γὰρ τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά.» Οἷς γὰρ ὅλως ἔνεστι τὸ διαλο λάττον οὐδὲν, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν οὐσιώδης ἰσότης τε καὶ ἐμφέρεια, πῶς οὐκ ἂν εἶεν ταυτὰ τῇ φύσει; Ἔχει τοίνυν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις ἐναυλίζεταί τε καὶ ἀποκαλύπτει μυστή ρια, οὐκ ἐν τάξει τῇ ὑπουργικῇ παραλαμβανομένου πρὸς τοῦτο (μὴ γὰρ οἰηθῇς τι τοιοῦτον), ἀλλ' ἐν αὐτῷ τε ὄντος οὐσιωδῶς, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϊόντος ἀμερίστως τε καὶ ἀδιαστάτως, ὡς ἴδιά τε διερμηνεύοντος τὰ ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗπερ ἔστιν. Ὁμιλεῖ γὰρ οὐχ ἑτέρως τῇ κτίσει Θεός, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' ίδιον Πνεῦμα τοῦτό ἐστι καὶ τοῦ Μονογενοῦς, ὁμοούσιος γὰρ ἐστι τῷ Πατρί. Ἐπειδὴ τοίνυν, φησὶν, ἐνυπάρχον φαίνεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐν Πνεύματι τῷ ἰδίῳ τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτεσθαι, ἐνεργεῖν τε καὶ δι' αὐτοῦ, τὰ ὅσαπερ ἂν βούληται, κάμοὶ δὲ τοῦτο πρόσεστι φυσικῶς, διὰ ταύτην εἴρηκα τὴν αἰτίαν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Ταραττέσθω δὲ μηδεὶς, ὅταν ἐν τούτοις ἀκούῃ τὸ τῆς λήψεως όνομα, διεύθυ μείσθω δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο· δράσειε γὰρ ἂν ὀρθῶς· ὅτι πάντα τὰ περὶ Θεοῦ λαλεῖται μὲν καθ᾿ ἡμᾶς, νοεῖται γε μὴν οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμᾶς· λαμβάνειν τε οὕτω τὸ Πνεῦμά φαμεν, ἔκ τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὰ αὐτῶν, οὐχ ὡς ποτε μὲν οὐκ ἔχον τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς γνῶσίν τε καὶ δύναμιν, ἔχον δὲ τότε μόλις, ὅταν νοῆται λαμβάνον. 'Αεὶ γὰρ σοφὸν καὶ δυνατὸν τὸ Πνεῦμά ἐστι, μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα σοφία καὶ δύο ναμις οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς τινος, ἀλλὰ φυσικῶς· ὥσπερ δ' ἂν φῶμεν τὴν ἐκ τῶν ἀρωμάτων ταῖς ἡμε τέραις ἀσφρήσεσι προσβάλλουσαν εὐωδίαν, ἑτέραν μὲν ὥσπερ, ὡς πρὸς αὐτὰ ταῖς ἐπινοίαις δοίη τις ἄν, προεκκύπτειν γε μὴν οὐχ ἑτέρως οἴοιτο τυχὸν ἢ 20. 10 1 Cor. 1, 24.

sincerum substantiæ Patris hisce verbis Filius στατον τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς, ἑαυτὸν ἡμῖν ostendit, datque nobis intelligendum quod, cum sit fructus substantiae ejus, omnia quæ ejus κάν τούτοις εὖ μάλα δέδειχαν ὁ Υἱός, δίδωσί τε δι' ὧν ἔφη νοεῖν, ὅτι καρπὸς ὑπάρχων τῆς οὐσίας αὐτοῦ, sunt secundum naturam sibi vindicat, et sua πάντα τὰ αὐτῆς κατὰ φύσιν ἐπάγεται, διά τε εἶναι esse dicit, idque jure merito. Nam cum nullo φησι, καὶ μάλα εἰκότως. Διατέμνοντος γὰρ, ήτοι prorsus modo Filius a Patre differat, 931 wisi διϊστάντος οὐδενὸς εἰς ἀλλοτριότητα τοῦ Πατρὸς τὸν duntaxat, quia Pater est, nec diversa ratione in Υϊόν, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, ὅμοιόν τε utroque substantia effulgeat, quomodo non erunt καὶ ἴσον, δίχα μόνον τοῦ εἶναι Πατέρα, διαλαμπούσης communia, imo vero eadem in utroque omnia, δὲ τῆς οὐσίας ἐν ἀμφοῖν οὐχ ἑτεροτρόπως, πῶς οὐκ ita ut in Filio quidem sint quæ sunt Patris, ἂν εἶεν ἤδη κοινά, μᾶλλον δὲ ταυτὰ ἐν ἀμφοῖν, ὡς in Patre vero quæ sunt Fili? Ideo acute ad- εἶναι μὲν ἐν Υἱῷ τὰ τοῦ Πατρὸς, ἐν δὲ τῷ τεκόντι modum et summa cum cautione de his locutus τὰ τοῦ γεννήματος; διὰ γὰρ τοῦτο, καθάπερ ἐγᾦμαι, est. Non enim dixit: Omnia quæcunque habet Pa- μετὰ δριμείας τινός τῆς ἐπιτηρήσεως, τους περί ter, et ego habeo, ne simplex et nuda imago sola τούτων ἐποιήσατο λόγους. Εφη γάρ, οὐχ ὅτι πάντα repræsentatione figuræ et externis ornamentis ad ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἔχω κἀγὼ, ἵνα μὴ ψιλή τις εἰκὼν archetypum formata intelligeretur, quemadmodum – ή κατὰ μόνην νοουμένη τὴν ἰσοτυπίαν, καὶ τοῖς et nos ipsi: facti quippe sumus ad imaginem Dei “; sed mea sunt, inquit, summam unitionem quam habet cum Genitore, et consubstantialitatis vim et rationem in idiomatis per omnia in utroque similibus exsistentem ostendens. Quod alibi quidem clare admodum ad Patrem dicere comperies:‹ Mea enim omnia tua sunt, et tua mea sunt ". › Quibus enim differentha nulla inest, sed substantialis in omnibus æqualitas ac similitudo, qui ſit ut non sint eadem natura? Ilabet igitur Deus ac Pater ex seipso et in se suum Spiritum, id est sanctum, per quem in sanctis inhabitat, eisque revelat iny. steria, non ministri loco ad id assumptum (noli enim tale quid in animum inducere), sed in ipso exsistentem substantialiter, et ex ipso procedentem inseparabiliter et indivulse, et ut sua exponentem ea quæ sunt ejus in quo et ex quo est. Non enim aliter in creatura Deus inhabitat, quam per Filium in Spiritu. At proprius quoque Unigeniti est hic Spiritus, consubstantialis enim est Patri. Quia ergo proprium esse videtur Deo ac Patri in suo Spiritu dignis revelari, et per ipsum quæcunque libuerit operari, mibique naturaliter istud inest, eam ob causam dixi eum de meo accipere, et annuntiaturum vobis. Nemo vero turbetur cum hic audiet accipiendi vocabulum, sed illud potius in animum inducat, nostro more enuntiari quidem res divinas, non sic tamen intelligi, sed modo nostrum captum excedente: atque ita nos dicere Spiritum a Patre et Filio accipere quæ eorum sunt, non quod cognitionem et virtutem quæ in iis est aliquando non haberet, ac vix tum habeat cum habere censetur. Sapiens enim semper est ac potens Spiritus, imo vero ipsissima sapientia ac virtus”, non ex participatione, sed natura sua: quemadmodum aromatum fragrantiam nostris naribus affusam diversam quodammodo ab iis, 932 sed conceptu et cogitatione tantum censeri possit, non aliter tanen prodire putaveris quam ab iis ex quibus est accepta virtute qua se exserat, cum alia non sit, propterea quod ex fis et in iis exsistat. Tale σε Gen. 1, 20, 27. • Joan. XVII, έξωθεν ὡραϊσμοῖς μεμορφωμένη νοεῖται πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, καθάπερ οὖν καὶ ἡμεῖς αὐτοί· γεγίναμὲν γὰρ κατ' εἰκόνα Θεοῦ· ἀλλ' ἐμὰ, φησίν, ἐστί, τὴν εἰς ἄκρον ἕνωσιν, ἣν ἔχει πρὸς τὸν γεννήσαντα, καὶ τὴν τῆς ὁμοουσιότητος δύναμιν, ἐν ἀπαραλλάκτοις οὖσαν τοῖς ἰδιώμασιν, ἐν ἀμφοῖν διὰ τοῦτο παραδει κνύς. Τοῦτο δ' ἂν ἴδοις καὶ μάλα σαφῶς, ἐν ἑτέροις λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάντα γὰρ τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά.» Οἷς γὰρ ὅλως ἔνεστι τὸ διαλο λάττον οὐδὲν, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν οὐσιώδης ἰσότης τε καὶ ἐμφέρεια, πῶς οὐκ ἂν εἶεν ταυτὰ τῇ φύσει; Ἔχει τοίνυν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, τοῦτ' ἔστι τὸ ἅγιον, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις ἐναυλίζεταί τε καὶ ἀποκαλύπτει μυστή ρια, οὐκ ἐν τάξει τῇ ὑπουργικῇ παραλαμβανομένου πρὸς τοῦτο (μὴ γὰρ οἰηθῇς τι τοιοῦτον), ἀλλ' ἐν αὐτῷ τε ὄντος οὐσιωδῶς, καὶ ἐξ αὐτοῦ προϊόντος ἀμερίστως τε καὶ ἀδιαστάτως, ὡς ἴδιά τε διερμηνεύοντος τὰ ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗπερ ἔστιν. Ὁμιλεῖ γὰρ οὐχ ἑτέρως τῇ κτίσει Θεός, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' ίδιον Πνεῦμα τοῦτό ἐστι καὶ τοῦ Μονογενοῦς, ὁμοούσιος γὰρ ἐστι τῷ Πατρί. Ἐπειδὴ τοίνυν, φησὶν, ἐνυπάρχον φαίνεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐν Πνεύματι τῷ ἰδίῳ τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτεσθαι, ἐνεργεῖν τε καὶ δι' αὐτοῦ, τὰ ὅσαπερ ἂν βούληται, κάμοὶ δὲ τοῦτο πρόσεστι φυσικῶς, διὰ ταύτην εἴρηκα τὴν αἰτίαν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Ταραττέσθω δὲ μηδεὶς, ὅταν ἐν τούτοις ἀκούῃ τὸ τῆς λήψεως όνομα, διεύθυ μείσθω δὲ μᾶλλον ἐκεῖνο· δράσειε γὰρ ἂν ὀρθῶς· ὅτι πάντα τὰ περὶ Θεοῦ λαλεῖται μὲν καθ᾿ ἡμᾶς, νοεῖται γε μὴν οὐχ οὕτως, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμᾶς· λαμβάνειν τε οὕτω τὸ Πνεῦμά φαμεν, ἔκ τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ τὰ αὐτῶν, οὐχ ὡς ποτε μὲν οὐκ ἔχον τὴν ἐνοῦσαν αὐτοῖς γνῶσίν τε καὶ δύναμιν, ἔχον δὲ τότε μόλις, ὅταν νοῆται λαμβάνον. 'Αεὶ γὰρ σοφὸν καὶ δυνατὸν τὸ Πνεῦμά ἐστι, μᾶλλον δὲ αὐτόχρημα σοφία καὶ δύο ναμις οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς τινος, ἀλλὰ φυσικῶς· ὥσπερ δ' ἂν φῶμεν τὴν ἐκ τῶν ἀρωμάτων ταῖς ἡμε τέραις ἀσφρήσεσι προσβάλλουσαν εὐωδίαν, ἑτέραν μὲν ὥσπερ, ὡς πρὸς αὐτὰ ταῖς ἐπινοίαις δοίη τις ἄν, προεκκύπτειν γε μὴν οὐχ ἑτέρως οἴοιτο τυχὸν ἢ 20. 10 1 Cor. 1, 24.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 45% cogitabis. Est enim odor veluti quidam substantiæ ejus, vivens et efficax, qui quæ a Deo sunt creaturæ transmittit, et supremæ omnium substantiæ per seipsum participationem inserit. Nam si aromatum fragrantia vim suam vestibus imprimit, et in seipsam quodammodo transformat ea in quibus fuerit, qui non poterit sanctus Spiritus, siquidem naturaliter est ex Deo, divinæ consortes naturæ” per seipsum eos reddere in quibus sit? Fructus igitur et character substantiæ Genitoris cum sit Filius”, omnia quæ ejus sunt secundum naturam sibi vindicat. Idcirco ait: • Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, Spiritus nimirum qui per ipsum et in ipso est: per quem sanctis, ut ipse, inhabitat. Nec enim diversus est ab eo spiritus ejus, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius. τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστὶ δεχομένην τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν quid, imo vero supra id de Deo et sancto Spiritu ἑαυτῆς, οὐκ οὖσάν γε μὴν ἑτέραν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς πεφυκέναι. Τοιοῦτόν τε μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οἱονεὶ γὰρ ἀπμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, ζῶτά τε καὶ ἐναργής [γρ. ἐνεργής], διακομί ζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἐντιθεῖσα δι᾿ ἑαυτῆς τὴν μέθεξιν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων εὐοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπο μάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευάζει τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, πῶς οὐκ ἂν ισχύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνούς τῆς θείας ἀποτελέσαι φύσεως δι' ἑαυτοῦ, τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρπὸς οὖν ἄρα, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος ὑπο ἄρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Διὰ τοῦτό φησι·. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι. Διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν,» τὸ Πνεῦμα δηλονότι τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις, ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ. Οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν νοῆται καθ' ἑαυτὸ ἰδίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ Υιός. Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτε με· καὶ πάλιν μικρὸν. καὶ ὄψεσθέ με, ὅτι ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα. Αποκαλύψειν αὐτοῖς διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος τὰ πάντα προειπὼν ὅσαπερ ἦν ἀναγκαῖα καὶ χρειωδέ στερα, ἐξηγεῖται καὶ τὸ πάθος, μεθ' 3 δὴ γείτων εύΟὺς ἡ ἀνάληψις διὰ τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας, ἀναγ καιοτάτην εἰσφέρουσα τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησιν. Οὐ γὰρ ἦν ἔτι συνδιαιτᾶσθαι μετὰ σαρκός τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄνω γεγονότα πρὸς τὸν Πατέρα. Περιεσταλμένως δὲ σφόδρα ποιεῖται τὸν λόγον, τὸ δριμὺ τῆς λύπης διὰ τοῦτο παραιρούμενος. Ηδει γὰρ, ᾔδει τοὺς μαθητάς, οὐ μετρίω πάλιν ὁμιλήσου τας φόβῳ· καὶ δριμείᾳ μὲν καταδειχθήσεσθαι [γρ. καταδηχθήσεσθαι] λύπῃ, δεινοῖς δὲ καὶ ἀφορήτοις περιπεσείσθαι κακοῖς προσδοκήσοντας, ὅταν αὐτοὺς συμβαίνῃ καταλείπεσθαι μόνους, ἀναβαίνοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, ἀπημφιεσμένως μὲν οὐ φησίν, ὅτι τεθνήξει ται, τῆς τῶν Ἰουδαίων παροινίας καὶ μέχρι τούτων αὐτὸν ἀφικέσθαι καλούσης· εὐφυέστατα δὲ λίαν πολύ λὴν ἀναμίσγει τῷ λόγῳ τὴν κομψείαν, καὶ τῷ παθεῖν συντρέχουσαν τὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως θυμηδίαν ἐπιδεικνύει λέγων· «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με· καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με.» Είσω γὰρ ἤδη θυρῶν ὁ τοῦ θανάτου γέγονε καιρὸς, ἄποπτον τοῖς μαθηταῖς τιθεὶς τὸν Κύριον, εἰς ὀλίγον κομιδῆ τὸν καιρὸν, ἄχρις ἂν σκυλεύσας τὸν ᾄδην, καὶ ἀναπετάσας τοῖς ἐκεῖσε τὰς τοῦ σκότους πύλας, τὸν ἴδιον πάλιν ἀναστήσῃ ναόν. Οὗ καὶ γεγενότος ἐπέλαμψε πάλιν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, συνεῖναί τε αὐτοῖς καθυπέσχετο, πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ γὰρ καὶ ἀποδημεί σαρκὶ, παραστήσας ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, καὶ καθίσας ἐκ δεξιῶν τοῦ γεννήσαντος, ἀλλ' ἐναυλίζεται τοῖς ἀξίοις 7ª Joan. 11, 19. 71 || Petr. 1, 4. 1 llebr. 1, 3. 14 Joan. Σιν, 18. p XVI, 16. Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Cum antea dixisset se revelaturum ei omnia per suum Spiritum quæcunque necessaria sunt et utilia, passionem quoque enarrat, quam exceptura erat statim assumptio in cœlum, quam illapsus per Spiritum necessario sequeretur. Sursum enim ad Patrem reversus, non amplius in carne cum sanclis apostolis versari poterat. Compendio autem verborum utitur, tollens hac ratione doloris acerbitatem. Sciebat enim discipulos non inediocri metu rursus affectos, et acerbissimo quidem dolore tactum iri, gravia et intoleranda mala sibi impendere formidantes, eo quod Servatore ad Patrem ascen dente se solos relictum iri intelligerent. Hane, opinor, ob causam non dicit aperte se moriturum, Judæorum furore eo prorumpente, sed dextere admodum et scite passionis dolores exceptum iri resurrectionis laetitia ostendit, dicens: Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, 933 et videbitis me. › Instabat quippe tempus mortis, quo Dominus e discipulorum conspectu tantisper excessurus erat, donec, spoliatis inferis et tenebrarum porta illic degentibus aperta, templum suuin rursus excitaret ". Quo facto discipulis suis rursus apparuit, et una cum eis se futurumı omnibus diebus seculi promisit, ut scriptum est " Tametsi enim carne abest postquam se Patri pro nobis exhibuit, et sedit a dextris Genitoris ", in dignis tamen habitat per Spiritum, et una cum sanclis semper est: promisit enim nequaquam se relicturum nos orphanos”. Parvo itaque interjecto jam ad passionem tempore: «Modicum, inquit, et non videbitis me:» morte enim quodammodo pa " Matth. xxvii, 20. " Coloss. 111, 1; Hebr. x11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 45% cogitabis. Est enim odor veluti quidam substantiæ ejus, vivens et efficax, qui quæ a Deo sunt creaturæ transmittit, et supremæ omnium substantiæ per seipsum participationem inserit. Nam si aromatum fragrantia vim suam vestibus imprimit, et in seipsam quodammodo transformat ea in quibus fuerit, qui non poterit sanctus Spiritus, siquidem naturaliter est ex Deo, divinæ consortes naturæ” per seipsum eos reddere in quibus sit? Fructus igitur et character substantiæ Genitoris cum sit Filius”, omnia quæ ejus sunt secundum naturam sibi vindicat. Idcirco ait: • Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, Spiritus nimirum qui per ipsum et in ipso est: per quem sanctis, ut ipse, inhabitat. Nec enim diversus est ab eo spiritus ejus, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius. τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστὶ δεχομένην τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν quid, imo vero supra id de Deo et sancto Spiritu ἑαυτῆς, οὐκ οὖσάν γε μὴν ἑτέραν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς πεφυκέναι. Τοιοῦτόν τε μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οἱονεὶ γὰρ ἀπμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, ζῶτά τε καὶ ἐναργής [γρ. ἐνεργής], διακομί ζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἐντιθεῖσα δι᾿ ἑαυτῆς τὴν μέθεξιν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων εὐοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπο μάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευάζει τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, πῶς οὐκ ἂν ισχύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνούς τῆς θείας ἀποτελέσαι φύσεως δι' ἑαυτοῦ, τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρπὸς οὖν ἄρα, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος ὑπο ἄρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Διὰ τοῦτό φησι·. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι. Διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν,» τὸ Πνεῦμα δηλονότι τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις, ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ. Οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν νοῆται καθ' ἑαυτὸ ἰδίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ Υιός. Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτε με· καὶ πάλιν μικρὸν. καὶ ὄψεσθέ με, ὅτι ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα. Αποκαλύψειν αὐτοῖς διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος τὰ πάντα προειπὼν ὅσαπερ ἦν ἀναγκαῖα καὶ χρειωδέ στερα, ἐξηγεῖται καὶ τὸ πάθος, μεθ' 3 δὴ γείτων εύΟὺς ἡ ἀνάληψις διὰ τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας, ἀναγ καιοτάτην εἰσφέρουσα τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησιν. Οὐ γὰρ ἦν ἔτι συνδιαιτᾶσθαι μετὰ σαρκός τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄνω γεγονότα πρὸς τὸν Πατέρα. Περιεσταλμένως δὲ σφόδρα ποιεῖται τὸν λόγον, τὸ δριμὺ τῆς λύπης διὰ τοῦτο παραιρούμενος. Ηδει γὰρ, ᾔδει τοὺς μαθητάς, οὐ μετρίω πάλιν ὁμιλήσου τας φόβῳ· καὶ δριμείᾳ μὲν καταδειχθήσεσθαι [γρ. καταδηχθήσεσθαι] λύπῃ, δεινοῖς δὲ καὶ ἀφορήτοις περιπεσείσθαι κακοῖς προσδοκήσοντας, ὅταν αὐτοὺς συμβαίνῃ καταλείπεσθαι μόνους, ἀναβαίνοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, ἀπημφιεσμένως μὲν οὐ φησίν, ὅτι τεθνήξει ται, τῆς τῶν Ἰουδαίων παροινίας καὶ μέχρι τούτων αὐτὸν ἀφικέσθαι καλούσης· εὐφυέστατα δὲ λίαν πολύ λὴν ἀναμίσγει τῷ λόγῳ τὴν κομψείαν, καὶ τῷ παθεῖν συντρέχουσαν τὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως θυμηδίαν ἐπιδεικνύει λέγων· «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με· καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με.» Είσω γὰρ ἤδη θυρῶν ὁ τοῦ θανάτου γέγονε καιρὸς, ἄποπτον τοῖς μαθηταῖς τιθεὶς τὸν Κύριον, εἰς ὀλίγον κομιδῆ τὸν καιρὸν, ἄχρις ἂν σκυλεύσας τὸν ᾄδην, καὶ ἀναπετάσας τοῖς ἐκεῖσε τὰς τοῦ σκότους πύλας, τὸν ἴδιον πάλιν ἀναστήσῃ ναόν. Οὗ καὶ γεγενότος ἐπέλαμψε πάλιν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, συνεῖναί τε αὐτοῖς καθυπέσχετο, πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ γὰρ καὶ ἀποδημεί σαρκὶ, παραστήσας ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, καὶ καθίσας ἐκ δεξιῶν τοῦ γεννήσαντος, ἀλλ' ἐναυλίζεται τοῖς ἀξίοις 7ª Joan. 11, 19. 71 || Petr. 1, 4. 1 llebr. 1, 3. 14 Joan. Σιν, 18. p XVI, 16. Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Cum antea dixisset se revelaturum ei omnia per suum Spiritum quæcunque necessaria sunt et utilia, passionem quoque enarrat, quam exceptura erat statim assumptio in cœlum, quam illapsus per Spiritum necessario sequeretur. Sursum enim ad Patrem reversus, non amplius in carne cum sanclis apostolis versari poterat. Compendio autem verborum utitur, tollens hac ratione doloris acerbitatem. Sciebat enim discipulos non inediocri metu rursus affectos, et acerbissimo quidem dolore tactum iri, gravia et intoleranda mala sibi impendere formidantes, eo quod Servatore ad Patrem ascen dente se solos relictum iri intelligerent. Hane, opinor, ob causam non dicit aperte se moriturum, Judæorum furore eo prorumpente, sed dextere admodum et scite passionis dolores exceptum iri resurrectionis laetitia ostendit, dicens: Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, 933 et videbitis me. › Instabat quippe tempus mortis, quo Dominus e discipulorum conspectu tantisper excessurus erat, donec, spoliatis inferis et tenebrarum porta illic degentibus aperta, templum suuin rursus excitaret ". Quo facto discipulis suis rursus apparuit, et una cum eis se futurumı omnibus diebus seculi promisit, ut scriptum est " Tametsi enim carne abest postquam se Patri pro nobis exhibuit, et sedit a dextris Genitoris ", in dignis tamen habitat per Spiritum, et una cum sanclis semper est: promisit enim nequaquam se relicturum nos orphanos”. Parvo itaque interjecto jam ad passionem tempore: «Modicum, inquit, et non videbitis me:» morte enim quodammodo pa " Matth. xxvii, 20. " Coloss. 111, 1; Hebr. x11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 45% cogitabis. Est enim odor veluti quidam substantiæ ejus, vivens et efficax, qui quæ a Deo sunt creaturæ transmittit, et supremæ omnium substantiæ per seipsum participationem inserit. Nam si aromatum fragrantia vim suam vestibus imprimit, et in seipsam quodammodo transformat ea in quibus fuerit, qui non poterit sanctus Spiritus, siquidem naturaliter est ex Deo, divinæ consortes naturæ” per seipsum eos reddere in quibus sit? Fructus igitur et character substantiæ Genitoris cum sit Filius”, omnia quæ ejus sunt secundum naturam sibi vindicat. Idcirco ait: • Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, Spiritus nimirum qui per ipsum et in ipso est: per quem sanctis, ut ipse, inhabitat. Nec enim diversus est ab eo spiritus ejus, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius. τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστὶ δεχομένην τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν quid, imo vero supra id de Deo et sancto Spiritu ἑαυτῆς, οὐκ οὖσάν γε μὴν ἑτέραν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς πεφυκέναι. Τοιοῦτόν τε μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οἱονεὶ γὰρ ἀπμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, ζῶτά τε καὶ ἐναργής [γρ. ἐνεργής], διακομί ζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἐντιθεῖσα δι᾿ ἑαυτῆς τὴν μέθεξιν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων εὐοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπο μάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευάζει τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, πῶς οὐκ ἂν ισχύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνούς τῆς θείας ἀποτελέσαι φύσεως δι' ἑαυτοῦ, τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρπὸς οὖν ἄρα, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος ὑπο ἄρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Διὰ τοῦτό φησι·. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι. Διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν,» τὸ Πνεῦμα δηλονότι τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις, ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ. Οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν νοῆται καθ' ἑαυτὸ ἰδίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ Υιός. Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτε με· καὶ πάλιν μικρὸν. καὶ ὄψεσθέ με, ὅτι ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα. Αποκαλύψειν αὐτοῖς διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος τὰ πάντα προειπὼν ὅσαπερ ἦν ἀναγκαῖα καὶ χρειωδέ στερα, ἐξηγεῖται καὶ τὸ πάθος, μεθ' 3 δὴ γείτων εύΟὺς ἡ ἀνάληψις διὰ τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας, ἀναγ καιοτάτην εἰσφέρουσα τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησιν. Οὐ γὰρ ἦν ἔτι συνδιαιτᾶσθαι μετὰ σαρκός τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄνω γεγονότα πρὸς τὸν Πατέρα. Περιεσταλμένως δὲ σφόδρα ποιεῖται τὸν λόγον, τὸ δριμὺ τῆς λύπης διὰ τοῦτο παραιρούμενος. Ηδει γὰρ, ᾔδει τοὺς μαθητάς, οὐ μετρίω πάλιν ὁμιλήσου τας φόβῳ· καὶ δριμείᾳ μὲν καταδειχθήσεσθαι [γρ. καταδηχθήσεσθαι] λύπῃ, δεινοῖς δὲ καὶ ἀφορήτοις περιπεσείσθαι κακοῖς προσδοκήσοντας, ὅταν αὐτοὺς συμβαίνῃ καταλείπεσθαι μόνους, ἀναβαίνοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, ἀπημφιεσμένως μὲν οὐ φησίν, ὅτι τεθνήξει ται, τῆς τῶν Ἰουδαίων παροινίας καὶ μέχρι τούτων αὐτὸν ἀφικέσθαι καλούσης· εὐφυέστατα δὲ λίαν πολύ λὴν ἀναμίσγει τῷ λόγῳ τὴν κομψείαν, καὶ τῷ παθεῖν συντρέχουσαν τὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως θυμηδίαν ἐπιδεικνύει λέγων· «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με· καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με.» Είσω γὰρ ἤδη θυρῶν ὁ τοῦ θανάτου γέγονε καιρὸς, ἄποπτον τοῖς μαθηταῖς τιθεὶς τὸν Κύριον, εἰς ὀλίγον κομιδῆ τὸν καιρὸν, ἄχρις ἂν σκυλεύσας τὸν ᾄδην, καὶ ἀναπετάσας τοῖς ἐκεῖσε τὰς τοῦ σκότους πύλας, τὸν ἴδιον πάλιν ἀναστήσῃ ναόν. Οὗ καὶ γεγενότος ἐπέλαμψε πάλιν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, συνεῖναί τε αὐτοῖς καθυπέσχετο, πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ γὰρ καὶ ἀποδημεί σαρκὶ, παραστήσας ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, καὶ καθίσας ἐκ δεξιῶν τοῦ γεννήσαντος, ἀλλ' ἐναυλίζεται τοῖς ἀξίοις 7ª Joan. 11, 19. 71 || Petr. 1, 4. 1 llebr. 1, 3. 14 Joan. Σιν, 18. p XVI, 16. Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Cum antea dixisset se revelaturum ei omnia per suum Spiritum quæcunque necessaria sunt et utilia, passionem quoque enarrat, quam exceptura erat statim assumptio in cœlum, quam illapsus per Spiritum necessario sequeretur. Sursum enim ad Patrem reversus, non amplius in carne cum sanclis apostolis versari poterat. Compendio autem verborum utitur, tollens hac ratione doloris acerbitatem. Sciebat enim discipulos non inediocri metu rursus affectos, et acerbissimo quidem dolore tactum iri, gravia et intoleranda mala sibi impendere formidantes, eo quod Servatore ad Patrem ascen dente se solos relictum iri intelligerent. Hane, opinor, ob causam non dicit aperte se moriturum, Judæorum furore eo prorumpente, sed dextere admodum et scite passionis dolores exceptum iri resurrectionis laetitia ostendit, dicens: Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, 933 et videbitis me. › Instabat quippe tempus mortis, quo Dominus e discipulorum conspectu tantisper excessurus erat, donec, spoliatis inferis et tenebrarum porta illic degentibus aperta, templum suuin rursus excitaret ". Quo facto discipulis suis rursus apparuit, et una cum eis se futurumı omnibus diebus seculi promisit, ut scriptum est " Tametsi enim carne abest postquam se Patri pro nobis exhibuit, et sedit a dextris Genitoris ", in dignis tamen habitat per Spiritum, et una cum sanclis semper est: promisit enim nequaquam se relicturum nos orphanos”. Parvo itaque interjecto jam ad passionem tempore: «Modicum, inquit, et non videbitis me:» morte enim quodammodo pa " Matth. xxvii, 20. " Coloss. 111, 1; Hebr. x11, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 45% cogitabis. Est enim odor veluti quidam substantiæ ejus, vivens et efficax, qui quæ a Deo sunt creaturæ transmittit, et supremæ omnium substantiæ per seipsum participationem inserit. Nam si aromatum fragrantia vim suam vestibus imprimit, et in seipsam quodammodo transformat ea in quibus fuerit, qui non poterit sanctus Spiritus, siquidem naturaliter est ex Deo, divinæ consortes naturæ” per seipsum eos reddere in quibus sit? Fructus igitur et character substantiæ Genitoris cum sit Filius”, omnia quæ ejus sunt secundum naturam sibi vindicat. Idcirco ait: • Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, Spiritus nimirum qui per ipsum et in ipso est: per quem sanctis, ut ipse, inhabitat. Nec enim diversus est ab eo spiritus ejus, licet in propria persona subsistere intelligatur. Spiritus enim est Spiritus, ac non Filius. τῶν ἐξ ὧνπερ ἐστὶ δεχομένην τὴν δύναμιν εἰς ἔνδειξιν quid, imo vero supra id de Deo et sancto Spiritu ἑαυτῆς, οὐκ οὖσάν γε μὴν ἑτέραν, διὰ τὸ ἐξ αὐτῶν τε καὶ ἐν αὐτοῖς πεφυκέναι. Τοιοῦτόν τε μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· οἱονεὶ γὰρ ἀπμή τίς ἐστι τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, ζῶτά τε καὶ ἐναργής [γρ. ἐνεργής], διακομί ζουσα τῇ κτίσει τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἐντιθεῖσα δι᾿ ἑαυτῆς τὴν μέθεξιν. Εἰ γὰρ ἡ τῶν ἀρωμάτων εὐοσμία τὴν ἰδίαν ἰσχὺν ἐναπο μάττεται τοῖς ἐσθήμασι, καὶ μετασκευάζει τρόπον τινὰ πρὸς ἑαυτὴν τὰ ἐν οἷς ἂν γένοιτο, πῶς οὐκ ἂν ισχύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπείπερ ἐστὶν ἐκ Θεοῦ φυσικῶς, κοινωνούς τῆς θείας ἀποτελέσαι φύσεως δι' ἑαυτοῦ, τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Καρπὸς οὖν ἄρα, καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεννήσαντος ὑπο ἄρχων ὁ Υἱός, πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγεται. Διὰ τοῦτό φησι·. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι. Διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν,» τὸ Πνεῦμα δηλονότι τὸ δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, δι' οὗ τοῖς ἁγίοις, ὡς αὐτὸς ἐνοικεῖ. Οὐ γὰρ ἕτερον παρ' αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ὑπάρχειν νοῆται καθ' ἑαυτὸ ἰδίως. Πνεῦμα γὰρ τὸ Πνεῦμα, καὶ οὐχ Υιός. Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτε με· καὶ πάλιν μικρὸν. καὶ ὄψεσθέ με, ὅτι ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα. Αποκαλύψειν αὐτοῖς διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος τὰ πάντα προειπὼν ὅσαπερ ἦν ἀναγκαῖα καὶ χρειωδέ στερα, ἐξηγεῖται καὶ τὸ πάθος, μεθ' 3 δὴ γείτων εύΟὺς ἡ ἀνάληψις διὰ τῆς πρὸς τὸ ἄνω πορείας, ἀναγ καιοτάτην εἰσφέρουσα τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησιν. Οὐ γὰρ ἦν ἔτι συνδιαιτᾶσθαι μετὰ σαρκός τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἄνω γεγονότα πρὸς τὸν Πατέρα. Περιεσταλμένως δὲ σφόδρα ποιεῖται τὸν λόγον, τὸ δριμὺ τῆς λύπης διὰ τοῦτο παραιρούμενος. Ηδει γὰρ, ᾔδει τοὺς μαθητάς, οὐ μετρίω πάλιν ὁμιλήσου τας φόβῳ· καὶ δριμείᾳ μὲν καταδειχθήσεσθαι [γρ. καταδηχθήσεσθαι] λύπῃ, δεινοῖς δὲ καὶ ἀφορήτοις περιπεσείσθαι κακοῖς προσδοκήσοντας, ὅταν αὐτοὺς συμβαίνῃ καταλείπεσθαι μόνους, ἀναβαίνοντος τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πατέρα. Διὰ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, ἀπημφιεσμένως μὲν οὐ φησίν, ὅτι τεθνήξει ται, τῆς τῶν Ἰουδαίων παροινίας καὶ μέχρι τούτων αὐτὸν ἀφικέσθαι καλούσης· εὐφυέστατα δὲ λίαν πολύ λὴν ἀναμίσγει τῷ λόγῳ τὴν κομψείαν, καὶ τῷ παθεῖν συντρέχουσαν τὴν ἐκ τῆς ἀναστάσεως θυμηδίαν ἐπιδεικνύει λέγων· «Μικρὸν, καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με· καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με.» Είσω γὰρ ἤδη θυρῶν ὁ τοῦ θανάτου γέγονε καιρὸς, ἄποπτον τοῖς μαθηταῖς τιθεὶς τὸν Κύριον, εἰς ὀλίγον κομιδῆ τὸν καιρὸν, ἄχρις ἂν σκυλεύσας τὸν ᾄδην, καὶ ἀναπετάσας τοῖς ἐκεῖσε τὰς τοῦ σκότους πύλας, τὸν ἴδιον πάλιν ἀναστήσῃ ναόν. Οὗ καὶ γεγενότος ἐπέλαμψε πάλιν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, συνεῖναί τε αὐτοῖς καθυπέσχετο, πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εἰ γὰρ καὶ ἀποδημεί σαρκὶ, παραστήσας ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ, καὶ καθίσας ἐκ δεξιῶν τοῦ γεννήσαντος, ἀλλ' ἐναυλίζεται τοῖς ἀξίοις 7ª Joan. 11, 19. 71 || Petr. 1, 4. 1 llebr. 1, 3. 14 Joan. Σιν, 18. p XVI, 16. Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Cum antea dixisset se revelaturum ei omnia per suum Spiritum quæcunque necessaria sunt et utilia, passionem quoque enarrat, quam exceptura erat statim assumptio in cœlum, quam illapsus per Spiritum necessario sequeretur. Sursum enim ad Patrem reversus, non amplius in carne cum sanclis apostolis versari poterat. Compendio autem verborum utitur, tollens hac ratione doloris acerbitatem. Sciebat enim discipulos non inediocri metu rursus affectos, et acerbissimo quidem dolore tactum iri, gravia et intoleranda mala sibi impendere formidantes, eo quod Servatore ad Patrem ascen dente se solos relictum iri intelligerent. Hane, opinor, ob causam non dicit aperte se moriturum, Judæorum furore eo prorumpente, sed dextere admodum et scite passionis dolores exceptum iri resurrectionis laetitia ostendit, dicens: Modicum, et jam non videbitis me: et iterum modicum, 933 et videbitis me. › Instabat quippe tempus mortis, quo Dominus e discipulorum conspectu tantisper excessurus erat, donec, spoliatis inferis et tenebrarum porta illic degentibus aperta, templum suuin rursus excitaret ". Quo facto discipulis suis rursus apparuit, et una cum eis se futurumı omnibus diebus seculi promisit, ut scriptum est " Tametsi enim carne abest postquam se Patri pro nobis exhibuit, et sedit a dextris Genitoris ", in dignis tamen habitat per Spiritum, et una cum sanclis semper est: promisit enim nequaquam se relicturum nos orphanos”. Parvo itaque interjecto jam ad passionem tempore: «Modicum, inquit, et non videbitis me:» morte enim quodammodo pa " Matth. xxvii, 20. " Coloss. 111, 1; Hebr. x11, 2.

τός· ἐπηγγείλατο γὰρ οὐκ ἀφήσειν ἡμᾶς ὀρφανούς. Οὐκοῦν μικροῦ κομιδῆ διείργοντος χρόνου τὴν τοῦ πάθους ἀρχὴν, «Μικρόν, φησί, καὶ οὐ θεωρεῖτε με, έμελλε γὰρ κατακαλύπτεσθαί πως τῷ θανάτῳ βραχύ. • Καὶ πάλιν, φησί, μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με.» Τριήμερος γὰρ ἀνεβίω, κηρύξας καὶ τοῖς ἐν φυλακή πνεύμασι. Πληρεστάτη γὰρ οὕτως ἡ τῆς φιλανθρω πίας ἐπίδειξις ἦν, τῷ μὴ μόνον ἀνασῶταί φημι τους ἔτι ζῶντας ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἤδη καταςχομένοις καὶ ἐν τοῖς τῆς ἀβύσσου μυχοῖς καθημέν νοις ἐν σκότῳ, κατὰ τὸ γεγραμμένον διακηρύξαι τὴν ἄφεσιν. Ἐπιτήρει δὲ ὅπως ἐπὶ μὲν τοῦ πάθους ἔφη, καὶ τῆς ἀναστάσεως· ι Μικρὸν, καὶ οὐ θεωρεῖτε με· καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με. › Προσθείς rumper erat occultandus. • Et iterum, inquit, mo- διὰ τοῦ Πνεύματος, καὶ σύνεστι τοῖς ἁγίοις διὰ πάνω dicum, et videbitis me. Post triduum enim revixit, prædicans etiam iis qui in carcere erant spiritibus. Perfectissimum enim istud est suæ misericordiæ argumentum, quod non solum degentes adhuc in terra servarit, sed et vita jam functis et in abyssi penetralibus sedentibus in tenebris, ut scriptum est 78, libertatem proclamarit. Adverte porro quo modo de passione quidem dixerit et resurrectione: Modicum, et non videbitis me: et iterum modicum, et videbitis me. Addens autem, • Quia vado ad Patrem, silentio tegit quod superest. Nec enim quanto ibi tempore permansurus sit, aut quandonam reversurus, significavit, et quam ob causam. Nempe nostrum non est nosse tempora vel momenta quæ Pater posuit in sua δέ, ο Ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα πορεύομαι,» σιωπᾷ τὸ potestate, juxta ipsius Servatoris vocem *. λειπόμενον. Οὐ γὰρ ἐπὶ πόσον ἐκεῖ διαμενεί χρόνον, ἢ πότε τυχὸν ἐπανήξειν [Ισ. ἐπανήξει], διαμεμήνυκε, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν. Οὐ γὰρ ἡμῶν ἐστι γνώ και χρόνους, ή καιρούς, οὓς ὁ Πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ, κατὰ τὰς αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνάς. XVI, 17, 18. Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem: Quid est hoc quod dicit nobis, Modicum, et non videbitis me, et iterum modicum, et videbitis me: et quiu vado ad Patrem? Dicebant ergo: Quid est hoc quod dicit nobis, Modicum? Nescimus quid loquitur. Cum dictum nondum intelligerent divini discipuli, colloquuntur inter se, et quid sibi vellet illud: «Modicum, et iterum modicum, addubitant et illud: Non videbitis me. Prævenit tamen Christus sciscitari aventes, opportune rursus ostendens se, cum Deus sit, corda nosse et quodcunque mente volutatur adhuc et in profundo cordis infossum est, non secus ac lingua demum expressum agnoscere. Quid enim, quæso, latere possit eum cui nuda sunt omnia *? Ideoque ad sanctorum quemdam ait: • Quis est iste 934 qui me consilium celat, et in corde verba continet, ac me putat celare *?» Quocirca omni ex parte eis prodest, et occasionem quæ se obtulit certa. et indubitatæ fidei fovende adhibet. XVI, 19, 20. Cognovit aulem Jesus quia volebant eum interrogare, et dixit eis: De hoc quæritis inter vos, quia dixi: Modicum, et non videbitis me, et iterum modicum, et videbitis me? Amen, amen diro vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium. Sciscitantibus et curiosius inquirentibus quid sibi vellent verba Servatoris, passionem declarat apertius, et quanta ipsi laturi essent, prænuntial, idque percommode. Non enim ut præmaturum eis terrorem injiceret, ista prædicebat, sed ut eorum cognitione praenuniti adversus terroris ingruentem impetum fortiores evaderent. Quod enim futurum exspectatur, molliorem habet quam quod nullo modo speratur impetum. Cum ergo vos, o sinceri atque charissimi discipuli, vestrum ducem ac * 1 Petr. 113, 19. 78 Luc. 1, 79. 7º Act. 1, 6, 7. Εἶπον οὖν ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς ἀλλή λους· Τί ἐστι τοῦτο δ λέγει ὑμῖν, Μικρὸν, καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με· καὶ, "Οτι ἐγὼ ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα; Ελεγον οὖν· Τί ἐστι τοῦτο δ λέγει, τὸ Μικρόν; Οὐκ οἶδαμεν τί λαλεῖ. Οὔπω συνέντες τὸ εἰρημένον οἱ θεσπέσιοι μαθηταί συλλαλοῦσι πρὸς ἀλλήλους, καὶ τί ἂν βούλοιτο, σημαίνειν αὐτοῖς, τὸ ὁ Μικρὸν, ἔτι καὶ μικρὸν ἡ ἐνδοιάζουσι· καὶ τὸ, «Οὐ θεωρεῖτέ με. ο φθάνει γε μὴν ὁ Χριστὸς ἀναπυθέσθαι προθυμουμένους, ἐπικαιρότατα πάλιν ἐπιδεικνύς, ὅτι καρδίας οἶδεν, ὡς Θεός, καὶ τὸ ἐν νῷ στρεφόμενον ἔτι, καὶ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας ἐγκεχωσμένον, ὡς ἤδη καὶ γλώσσῃ διακτυπηθὲν ἐξεπίσταται. Τί γὰρ ἂν ὅλως καὶ λάθοι τὸν ὑπέρ ἐστι τὰ πάντα γυμνά; Διό καί φησι πρός τινα τῶν ἁγίων· • Τίς οὗτος ὁ κρύπτων με βουλήν, συνέχων δὲ ῥή ματα ἐν καρδίᾳ, ἐμὲ οἴεται κρύπτειν; ο αφελεῖ το γαροῦν διὰ πάντων αὐτοὺς, καὶ τὴν παρεμπίπτουσαν ἀφορμὴν ἀσφαλούς καὶ ἀνενδοιάστου πίστεως ποιεῖ ται τροφόν. Ἔγνω οὖν ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἤθελον αὐτὸν ἐρωτᾷν, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Περὶ τούτου ζητεῖτε μετ' ἀλλή λων, ὅτι εἶπον· Μικρὸν, καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν, καὶ ὄψεσθέ με; Αμίν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι κλαύσετε καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται· ὑμεῖς δὲ λυπηθήσεσθε, ἀλλ ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται. Φιλοπευστοῦσι λίαν αὐτοῖς, καὶ περιεργότερον ἐξετάζουσι τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν, σαφεστέραν ποιεῖται τὴν τοῦ πάθους ἐξήγησιν, καὶ ὅπερ ἔμελλον ὑποστήσεσθαι, τοῦτο πάλιν αὐτοῖς προειδέναι χαρί ζεται, καὶ σφόδρα χρησίμως. Οὐ γὰρ ἵνα πρόωρον εν τέκῃ τὸν θόρυβον, τὰ τοιαῦτα προμηνύειν ᾤετο δεῖν. ἀλλ᾽ ἵνα τῇ γνώσει προκεχαλκευμένοι, νεανικώτεροι πως εὑρίσκοντο πρὸς τὴν τοῦ θορύβου προσβολήν. Τὸ γὰρ ἔσεσθαι προσδοκηθὲν τοῦ μηδόλως ἐλπισθέν τος ἀπαλωτέραν ἔχει τὴν ἔφοδον. Οταν τοίνυν ὑμεῖς so febr. 17, 81 Jub XLII,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ' que et plagas pati videbitis, tunc sane plorabitis et lugebitis, mundus autem gaudebit, hoc est, qui sapere nequeunt quæ Deo placent, sed mundi voluptatibus quodammodo sunt affixi. Rursus vero significat vilem et abjectam illam Judæorum multitudinem, et principum catervam Deo exosam et impiam, Scribas nimirum et Pharisæos, qui, Servatoris tentationes subsannantes, multa in suum caput deblaterabant, modo quidem aientes: «Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credemus tibi; a modo vero: • Qui destruis templum Dei, et in triduo reædificas illud, salva temetipsum 81 Ista quippe Judæi nefaria sua lingua despumabant. Sed mundanis, inquit, hæc facientibus atque vociferantibus, vos quidem contristabimini, sed non longo tempore id perferetis. Tristitia enim vertetur in gaudium. Resurgam quippe, et doloris causam penitus delebo, inhibebo lacrymas, et ad perpetuam animi lætitiam revocabo. Perpetuum quippe est sanctorum gaudium. Vivit enim Christus in æternum, et mors omnium 935 soluta est per ipsum. Sed consentaneum est animadvertere, mundanos homines vicissim perpetuo in luctu futuros. Si enim eo quod Christus mortuus est secundum carnem, tristitia quidem affecti sunt ejus discipuli, sed ex illius ærumnis gavisus est mundus, omnino destructa morte et corruptione, et Servatore nostro a mortuis excitato, mutatus est sanctis luctus in gaudíum, sed mundanis in luctuin vertetur læοἱ γνήσιοι, καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς ἐμὲ κατημφιεσμένοι, magistrum Judaici furoris nefarios ausus, injuriasτὸν ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτῶν] θεωρῆτε καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ὑπομένοντα παροι νίας, ὕβρεις τε καὶ αἰκίσματα, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀτόπου μανίας τολμήματα, τότε δὴ κλαύσετε, καὶ θρηνήσετε, χαρήσεται δὲ ὁ κόσμος, τοῦτ' ἔστιν, οἱ φρονεῖν οὐκ εἰδότες τὰ δοκοῦντα Θεῷ προσηλωθέντες δὲ ὥσπερ ταῖς κοσμικαῖς ἡδοναῖς. Σημαίνει δὲ πάλιν τήν τε ἀγελαίαν καὶ συρφετώδη τῶν Ἰουδαίων πληθύν, καὶ τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων τὸ θεομισὲς καὶ ἀνόσιον στίφος, Γραμματέας τε καὶ Φαρισαίους, οἱ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπιτωθάζοντες πειρασμοῖς, πολλὰ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἐφθέγγοντο κεφαλῆς, ποτὲ μὲν λέγοντες· • Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυ ροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι· ο ποτὲ δὲ πάλιν· ι Ο και ταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν αὐτὸν, σῶσον σεαυτόν.» Ταυτὶ γὰρ δὴ τῆς Ἰουδαίων παμμιάρου γλώττης τὰ ἀποβράσματα. Αλλ' οὕτω πεφρονηκότων τῶν ἐν κόσμῳ, φησί, δρώντων τε ἅμα καὶ φθεγγομένων, λυπηθήσεσθε μὲν ὑμεῖς, οὐκ εἰς μακρὸν δὲ τοῦτο παθόντες διαμενεῖτε χρόνον. Μεταστήσεται γὰρ ἡ λύπη πρὸς χαράν, Αναβιώσομαι γὰρ, καὶ ἀφανιῶ παντελῶς τῆς κατηφείας την πρό φασιν, περιστελῶ δὲ τὸ δάκρυον, καὶ πρὸς εὐθυμίαν ἀνακομίσω διηνεκῇ καὶ ἀμήρυτον. Ακατάληκτος γὰρ ἡ τῶν ἁγίων χαρά. Ζῇ γὰρ εἰς ἀεὶ Χριστός, λέλυται δὲ καὶ ὁ πάντων θάνατος δι' αὐτοῦ. 'Αλλ' ἔστι πως ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ὅτι δὴ πάντως καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ παθεῖν ἐξ ἀντιστρόφου συμβήσεται τὸ λυπεῖσθαι δι ηνεκώς. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἀπέθανε κατὰ σάρκα Χρι στὸς, λελύπηνται μὲν οἱ γνήσιοι, χαρὰν δὲ τὸ πάθος titia. ὁ κόσμος ἐποιήσατο· καταργηθέντος δὴ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ διαναστάντος ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, μετεστράφη τοῖς ἁγίοις τὸ πένθος εἰς χαράν μετοιχήσεται δὲ δηλονότι καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ πρὸς πένθος ἡ χαρά. Η γυνὴ ὅταν τίκτῃ λύπην ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ῶμα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκέτι μνημονεύει τῆς θλίψεως, διὰ τὴν χαρὰν, ὅτι ἐγεννήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον. Καὶ ὑμεῖς οὖν λύπην μὲν νῦν ἔχετε, πάλιν δὲ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἱρει ἀφ' ὑμῶν. XVI, 21, 22. Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressura, propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Et vos igitur, nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, el guudebit cor vestrum, et gaudium vestrum tollit a vobis. nemo Consolandi occasionem amplificat, variisque sermonibus acerbissimi doloris amoliendi rationem eis tribuit. Vide enim ut perspicua similitudine ad fortiter se gerendum eos excitet, et ad labores aut ærumnas strenue suscipiendas, quod in Ἐπιτείνει πάλιν τῆς παραμυθίας τὴν εὕρεσιν, καὶ διὰ ποικίλων ἔρχεται λόγων πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ δριμὺ τῆς λύπης ἀποκρούεσθαι διδούς. Θέα γὰρ ὅπως ἀναπείθειν ἐπείγεται διὰ πράγματος ἐναργοῦς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν, καὶ μὴ σφόδρα καταναρκάν, ἢ πόνους, ἢ λύπας, εἰ πάντη τε καὶ ἀπαραιτήτως η gaudium prorsus verti debeant. Fructus enim μέλλοιεν ἐκτελευτᾷν εἰς χαράν. Καρπός γάρ φησι πι κρᾶς ὠδῖνος τὸ βρέφος, καὶ διὰ πόνων έρχεται ταῖς μητράσιν ἡ ἐπὶ τέκνοις χαρά. Αλλ' είπερ ὤφθησαν ἐν ἀρχαῖς πρὸς τοὺς ἐπὶ ταῖς ὠδῖσιν ἀπαυδήσασαι πόνους, οὐδ' ἂν όλως κυοφορεῖν ἠθέλησαν, τὸν τούτου παραίτιον διαδρᾶσαι γάμον, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἐγένοντο μητέρες πώποτε, τριποθήτου τε καὶ πολυεύκτου πράγματος δι' δκνον ἐκπίπτουσαι. Κατὰ τοῦτον οὖν ἅμα τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἀλγῆς σαι συμβήσεται. Χαρήσεσθε γαρ, όταν ίδητε ξένον τῷ ** Matth. xxvii, 40, 42. PATROL. GR. LXXIV. ne acerbi partus puer est, inquit, et matribus non sine gravissimis laboribus obtingit gaudium liberorum. At si partus dolores initio recusassent, nec uterum gerere voluissent, repudiatis nuptiis, matres quidem fuissent unquam, multum optabili et gravissima re ob ignaviam orbatæ. Eadem itaque ratione vobis quoque ipsis dolor mercede non carebit. Gaudebitis enim, cum videbitis mirabilen, puerum mundo editum, incorruptibilem ac interitus expertem. Seipsum nimirum innuit. Perpe15

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ' que et plagas pati videbitis, tunc sane plorabitis et lugebitis, mundus autem gaudebit, hoc est, qui sapere nequeunt quæ Deo placent, sed mundi voluptatibus quodammodo sunt affixi. Rursus vero significat vilem et abjectam illam Judæorum multitudinem, et principum catervam Deo exosam et impiam, Scribas nimirum et Pharisæos, qui, Servatoris tentationes subsannantes, multa in suum caput deblaterabant, modo quidem aientes: «Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credemus tibi; a modo vero: • Qui destruis templum Dei, et in triduo reædificas illud, salva temetipsum 81 Ista quippe Judæi nefaria sua lingua despumabant. Sed mundanis, inquit, hæc facientibus atque vociferantibus, vos quidem contristabimini, sed non longo tempore id perferetis. Tristitia enim vertetur in gaudium. Resurgam quippe, et doloris causam penitus delebo, inhibebo lacrymas, et ad perpetuam animi lætitiam revocabo. Perpetuum quippe est sanctorum gaudium. Vivit enim Christus in æternum, et mors omnium 935 soluta est per ipsum. Sed consentaneum est animadvertere, mundanos homines vicissim perpetuo in luctu futuros. Si enim eo quod Christus mortuus est secundum carnem, tristitia quidem affecti sunt ejus discipuli, sed ex illius ærumnis gavisus est mundus, omnino destructa morte et corruptione, et Servatore nostro a mortuis excitato, mutatus est sanctis luctus in gaudíum, sed mundanis in luctuin vertetur læοἱ γνήσιοι, καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς ἐμὲ κατημφιεσμένοι, magistrum Judaici furoris nefarios ausus, injuriasτὸν ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτῶν] θεωρῆτε καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ὑπομένοντα παροι νίας, ὕβρεις τε καὶ αἰκίσματα, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀτόπου μανίας τολμήματα, τότε δὴ κλαύσετε, καὶ θρηνήσετε, χαρήσεται δὲ ὁ κόσμος, τοῦτ' ἔστιν, οἱ φρονεῖν οὐκ εἰδότες τὰ δοκοῦντα Θεῷ προσηλωθέντες δὲ ὥσπερ ταῖς κοσμικαῖς ἡδοναῖς. Σημαίνει δὲ πάλιν τήν τε ἀγελαίαν καὶ συρφετώδη τῶν Ἰουδαίων πληθύν, καὶ τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων τὸ θεομισὲς καὶ ἀνόσιον στίφος, Γραμματέας τε καὶ Φαρισαίους, οἱ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπιτωθάζοντες πειρασμοῖς, πολλὰ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἐφθέγγοντο κεφαλῆς, ποτὲ μὲν λέγοντες· • Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυ ροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι· ο ποτὲ δὲ πάλιν· ι Ο και ταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν αὐτὸν, σῶσον σεαυτόν.» Ταυτὶ γὰρ δὴ τῆς Ἰουδαίων παμμιάρου γλώττης τὰ ἀποβράσματα. Αλλ' οὕτω πεφρονηκότων τῶν ἐν κόσμῳ, φησί, δρώντων τε ἅμα καὶ φθεγγομένων, λυπηθήσεσθε μὲν ὑμεῖς, οὐκ εἰς μακρὸν δὲ τοῦτο παθόντες διαμενεῖτε χρόνον. Μεταστήσεται γὰρ ἡ λύπη πρὸς χαράν, Αναβιώσομαι γὰρ, καὶ ἀφανιῶ παντελῶς τῆς κατηφείας την πρό φασιν, περιστελῶ δὲ τὸ δάκρυον, καὶ πρὸς εὐθυμίαν ἀνακομίσω διηνεκῇ καὶ ἀμήρυτον. Ακατάληκτος γὰρ ἡ τῶν ἁγίων χαρά. Ζῇ γὰρ εἰς ἀεὶ Χριστός, λέλυται δὲ καὶ ὁ πάντων θάνατος δι' αὐτοῦ. 'Αλλ' ἔστι πως ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ὅτι δὴ πάντως καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ παθεῖν ἐξ ἀντιστρόφου συμβήσεται τὸ λυπεῖσθαι δι ηνεκώς. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἀπέθανε κατὰ σάρκα Χρι στὸς, λελύπηνται μὲν οἱ γνήσιοι, χαρὰν δὲ τὸ πάθος titia. ὁ κόσμος ἐποιήσατο· καταργηθέντος δὴ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ διαναστάντος ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, μετεστράφη τοῖς ἁγίοις τὸ πένθος εἰς χαράν μετοιχήσεται δὲ δηλονότι καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ πρὸς πένθος ἡ χαρά. Η γυνὴ ὅταν τίκτῃ λύπην ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ῶμα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκέτι μνημονεύει τῆς θλίψεως, διὰ τὴν χαρὰν, ὅτι ἐγεννήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον. Καὶ ὑμεῖς οὖν λύπην μὲν νῦν ἔχετε, πάλιν δὲ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἱρει ἀφ' ὑμῶν. XVI, 21, 22. Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressura, propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Et vos igitur, nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, el guudebit cor vestrum, et gaudium vestrum tollit a vobis. nemo Consolandi occasionem amplificat, variisque sermonibus acerbissimi doloris amoliendi rationem eis tribuit. Vide enim ut perspicua similitudine ad fortiter se gerendum eos excitet, et ad labores aut ærumnas strenue suscipiendas, quod in Ἐπιτείνει πάλιν τῆς παραμυθίας τὴν εὕρεσιν, καὶ διὰ ποικίλων ἔρχεται λόγων πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ δριμὺ τῆς λύπης ἀποκρούεσθαι διδούς. Θέα γὰρ ὅπως ἀναπείθειν ἐπείγεται διὰ πράγματος ἐναργοῦς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν, καὶ μὴ σφόδρα καταναρκάν, ἢ πόνους, ἢ λύπας, εἰ πάντη τε καὶ ἀπαραιτήτως η gaudium prorsus verti debeant. Fructus enim μέλλοιεν ἐκτελευτᾷν εἰς χαράν. Καρπός γάρ φησι πι κρᾶς ὠδῖνος τὸ βρέφος, καὶ διὰ πόνων έρχεται ταῖς μητράσιν ἡ ἐπὶ τέκνοις χαρά. Αλλ' είπερ ὤφθησαν ἐν ἀρχαῖς πρὸς τοὺς ἐπὶ ταῖς ὠδῖσιν ἀπαυδήσασαι πόνους, οὐδ' ἂν όλως κυοφορεῖν ἠθέλησαν, τὸν τούτου παραίτιον διαδρᾶσαι γάμον, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἐγένοντο μητέρες πώποτε, τριποθήτου τε καὶ πολυεύκτου πράγματος δι' δκνον ἐκπίπτουσαι. Κατὰ τοῦτον οὖν ἅμα τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἀλγῆς σαι συμβήσεται. Χαρήσεσθε γαρ, όταν ίδητε ξένον τῷ ** Matth. xxvii, 40, 42. PATROL. GR. LXXIV. ne acerbi partus puer est, inquit, et matribus non sine gravissimis laboribus obtingit gaudium liberorum. At si partus dolores initio recusassent, nec uterum gerere voluissent, repudiatis nuptiis, matres quidem fuissent unquam, multum optabili et gravissima re ob ignaviam orbatæ. Eadem itaque ratione vobis quoque ipsis dolor mercede non carebit. Gaudebitis enim, cum videbitis mirabilen, puerum mundo editum, incorruptibilem ac interitus expertem. Seipsum nimirum innuit. Perpe15

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ' que et plagas pati videbitis, tunc sane plorabitis et lugebitis, mundus autem gaudebit, hoc est, qui sapere nequeunt quæ Deo placent, sed mundi voluptatibus quodammodo sunt affixi. Rursus vero significat vilem et abjectam illam Judæorum multitudinem, et principum catervam Deo exosam et impiam, Scribas nimirum et Pharisæos, qui, Servatoris tentationes subsannantes, multa in suum caput deblaterabant, modo quidem aientes: «Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credemus tibi; a modo vero: • Qui destruis templum Dei, et in triduo reædificas illud, salva temetipsum 81 Ista quippe Judæi nefaria sua lingua despumabant. Sed mundanis, inquit, hæc facientibus atque vociferantibus, vos quidem contristabimini, sed non longo tempore id perferetis. Tristitia enim vertetur in gaudium. Resurgam quippe, et doloris causam penitus delebo, inhibebo lacrymas, et ad perpetuam animi lætitiam revocabo. Perpetuum quippe est sanctorum gaudium. Vivit enim Christus in æternum, et mors omnium 935 soluta est per ipsum. Sed consentaneum est animadvertere, mundanos homines vicissim perpetuo in luctu futuros. Si enim eo quod Christus mortuus est secundum carnem, tristitia quidem affecti sunt ejus discipuli, sed ex illius ærumnis gavisus est mundus, omnino destructa morte et corruptione, et Servatore nostro a mortuis excitato, mutatus est sanctis luctus in gaudíum, sed mundanis in luctuin vertetur læοἱ γνήσιοι, καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς ἐμὲ κατημφιεσμένοι, magistrum Judaici furoris nefarios ausus, injuriasτὸν ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτῶν] θεωρῆτε καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ὑπομένοντα παροι νίας, ὕβρεις τε καὶ αἰκίσματα, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀτόπου μανίας τολμήματα, τότε δὴ κλαύσετε, καὶ θρηνήσετε, χαρήσεται δὲ ὁ κόσμος, τοῦτ' ἔστιν, οἱ φρονεῖν οὐκ εἰδότες τὰ δοκοῦντα Θεῷ προσηλωθέντες δὲ ὥσπερ ταῖς κοσμικαῖς ἡδοναῖς. Σημαίνει δὲ πάλιν τήν τε ἀγελαίαν καὶ συρφετώδη τῶν Ἰουδαίων πληθύν, καὶ τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων τὸ θεομισὲς καὶ ἀνόσιον στίφος, Γραμματέας τε καὶ Φαρισαίους, οἱ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπιτωθάζοντες πειρασμοῖς, πολλὰ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἐφθέγγοντο κεφαλῆς, ποτὲ μὲν λέγοντες· • Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυ ροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι· ο ποτὲ δὲ πάλιν· ι Ο και ταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν αὐτὸν, σῶσον σεαυτόν.» Ταυτὶ γὰρ δὴ τῆς Ἰουδαίων παμμιάρου γλώττης τὰ ἀποβράσματα. Αλλ' οὕτω πεφρονηκότων τῶν ἐν κόσμῳ, φησί, δρώντων τε ἅμα καὶ φθεγγομένων, λυπηθήσεσθε μὲν ὑμεῖς, οὐκ εἰς μακρὸν δὲ τοῦτο παθόντες διαμενεῖτε χρόνον. Μεταστήσεται γὰρ ἡ λύπη πρὸς χαράν, Αναβιώσομαι γὰρ, καὶ ἀφανιῶ παντελῶς τῆς κατηφείας την πρό φασιν, περιστελῶ δὲ τὸ δάκρυον, καὶ πρὸς εὐθυμίαν ἀνακομίσω διηνεκῇ καὶ ἀμήρυτον. Ακατάληκτος γὰρ ἡ τῶν ἁγίων χαρά. Ζῇ γὰρ εἰς ἀεὶ Χριστός, λέλυται δὲ καὶ ὁ πάντων θάνατος δι' αὐτοῦ. 'Αλλ' ἔστι πως ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ὅτι δὴ πάντως καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ παθεῖν ἐξ ἀντιστρόφου συμβήσεται τὸ λυπεῖσθαι δι ηνεκώς. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἀπέθανε κατὰ σάρκα Χρι στὸς, λελύπηνται μὲν οἱ γνήσιοι, χαρὰν δὲ τὸ πάθος titia. ὁ κόσμος ἐποιήσατο· καταργηθέντος δὴ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ διαναστάντος ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, μετεστράφη τοῖς ἁγίοις τὸ πένθος εἰς χαράν μετοιχήσεται δὲ δηλονότι καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ πρὸς πένθος ἡ χαρά. Η γυνὴ ὅταν τίκτῃ λύπην ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ῶμα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκέτι μνημονεύει τῆς θλίψεως, διὰ τὴν χαρὰν, ὅτι ἐγεννήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον. Καὶ ὑμεῖς οὖν λύπην μὲν νῦν ἔχετε, πάλιν δὲ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἱρει ἀφ' ὑμῶν. XVI, 21, 22. Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressura, propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Et vos igitur, nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, el guudebit cor vestrum, et gaudium vestrum tollit a vobis. nemo Consolandi occasionem amplificat, variisque sermonibus acerbissimi doloris amoliendi rationem eis tribuit. Vide enim ut perspicua similitudine ad fortiter se gerendum eos excitet, et ad labores aut ærumnas strenue suscipiendas, quod in Ἐπιτείνει πάλιν τῆς παραμυθίας τὴν εὕρεσιν, καὶ διὰ ποικίλων ἔρχεται λόγων πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ δριμὺ τῆς λύπης ἀποκρούεσθαι διδούς. Θέα γὰρ ὅπως ἀναπείθειν ἐπείγεται διὰ πράγματος ἐναργοῦς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν, καὶ μὴ σφόδρα καταναρκάν, ἢ πόνους, ἢ λύπας, εἰ πάντη τε καὶ ἀπαραιτήτως η gaudium prorsus verti debeant. Fructus enim μέλλοιεν ἐκτελευτᾷν εἰς χαράν. Καρπός γάρ φησι πι κρᾶς ὠδῖνος τὸ βρέφος, καὶ διὰ πόνων έρχεται ταῖς μητράσιν ἡ ἐπὶ τέκνοις χαρά. Αλλ' είπερ ὤφθησαν ἐν ἀρχαῖς πρὸς τοὺς ἐπὶ ταῖς ὠδῖσιν ἀπαυδήσασαι πόνους, οὐδ' ἂν όλως κυοφορεῖν ἠθέλησαν, τὸν τούτου παραίτιον διαδρᾶσαι γάμον, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἐγένοντο μητέρες πώποτε, τριποθήτου τε καὶ πολυεύκτου πράγματος δι' δκνον ἐκπίπτουσαι. Κατὰ τοῦτον οὖν ἅμα τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἀλγῆς σαι συμβήσεται. Χαρήσεσθε γαρ, όταν ίδητε ξένον τῷ ** Matth. xxvii, 40, 42. PATROL. GR. LXXIV. ne acerbi partus puer est, inquit, et matribus non sine gravissimis laboribus obtingit gaudium liberorum. At si partus dolores initio recusassent, nec uterum gerere voluissent, repudiatis nuptiis, matres quidem fuissent unquam, multum optabili et gravissima re ob ignaviam orbatæ. Eadem itaque ratione vobis quoque ipsis dolor mercede non carebit. Gaudebitis enim, cum videbitis mirabilen, puerum mundo editum, incorruptibilem ac interitus expertem. Seipsum nimirum innuit. Perpe15

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ' que et plagas pati videbitis, tunc sane plorabitis et lugebitis, mundus autem gaudebit, hoc est, qui sapere nequeunt quæ Deo placent, sed mundi voluptatibus quodammodo sunt affixi. Rursus vero significat vilem et abjectam illam Judæorum multitudinem, et principum catervam Deo exosam et impiam, Scribas nimirum et Pharisæos, qui, Servatoris tentationes subsannantes, multa in suum caput deblaterabant, modo quidem aientes: «Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credemus tibi; a modo vero: • Qui destruis templum Dei, et in triduo reædificas illud, salva temetipsum 81 Ista quippe Judæi nefaria sua lingua despumabant. Sed mundanis, inquit, hæc facientibus atque vociferantibus, vos quidem contristabimini, sed non longo tempore id perferetis. Tristitia enim vertetur in gaudium. Resurgam quippe, et doloris causam penitus delebo, inhibebo lacrymas, et ad perpetuam animi lætitiam revocabo. Perpetuum quippe est sanctorum gaudium. Vivit enim Christus in æternum, et mors omnium 935 soluta est per ipsum. Sed consentaneum est animadvertere, mundanos homines vicissim perpetuo in luctu futuros. Si enim eo quod Christus mortuus est secundum carnem, tristitia quidem affecti sunt ejus discipuli, sed ex illius ærumnis gavisus est mundus, omnino destructa morte et corruptione, et Servatore nostro a mortuis excitato, mutatus est sanctis luctus in gaudíum, sed mundanis in luctuin vertetur læοἱ γνήσιοι, καὶ ἀγάπῃ τῇ πρὸς ἐμὲ κατημφιεσμένοι, magistrum Judaici furoris nefarios ausus, injuriasτὸν ἑαυτὸν [γρ. ἑαυτῶν] θεωρῆτε καθηγητὴν καὶ διδάσκαλον, τὰ ἐκ τῆς Ἰουδαϊκῆς ὑπομένοντα παροι νίας, ὕβρεις τε καὶ αἰκίσματα, καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀτόπου μανίας τολμήματα, τότε δὴ κλαύσετε, καὶ θρηνήσετε, χαρήσεται δὲ ὁ κόσμος, τοῦτ' ἔστιν, οἱ φρονεῖν οὐκ εἰδότες τὰ δοκοῦντα Θεῷ προσηλωθέντες δὲ ὥσπερ ταῖς κοσμικαῖς ἡδοναῖς. Σημαίνει δὲ πάλιν τήν τε ἀγελαίαν καὶ συρφετώδη τῶν Ἰουδαίων πληθύν, καὶ τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων τὸ θεομισὲς καὶ ἀνόσιον στίφος, Γραμματέας τε καὶ Φαρισαίους, οἱ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἐπιτωθάζοντες πειρασμοῖς, πολλὰ κατὰ τῆς ἑαυτῶν ἐφθέγγοντο κεφαλῆς, ποτὲ μὲν λέγοντες· • Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι νῦν ἀπὸ τοῦ σταυ ροῦ, καὶ πιστεύσομέν σοι· ο ποτὲ δὲ πάλιν· ι Ο και ταλύων τὸν ναὸν, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν αὐτὸν, σῶσον σεαυτόν.» Ταυτὶ γὰρ δὴ τῆς Ἰουδαίων παμμιάρου γλώττης τὰ ἀποβράσματα. Αλλ' οὕτω πεφρονηκότων τῶν ἐν κόσμῳ, φησί, δρώντων τε ἅμα καὶ φθεγγομένων, λυπηθήσεσθε μὲν ὑμεῖς, οὐκ εἰς μακρὸν δὲ τοῦτο παθόντες διαμενεῖτε χρόνον. Μεταστήσεται γὰρ ἡ λύπη πρὸς χαράν, Αναβιώσομαι γὰρ, καὶ ἀφανιῶ παντελῶς τῆς κατηφείας την πρό φασιν, περιστελῶ δὲ τὸ δάκρυον, καὶ πρὸς εὐθυμίαν ἀνακομίσω διηνεκῇ καὶ ἀμήρυτον. Ακατάληκτος γὰρ ἡ τῶν ἁγίων χαρά. Ζῇ γὰρ εἰς ἀεὶ Χριστός, λέλυται δὲ καὶ ὁ πάντων θάνατος δι' αὐτοῦ. 'Αλλ' ἔστι πως ἀκόλουθον ἐννοεῖν, ὅτι δὴ πάντως καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ παθεῖν ἐξ ἀντιστρόφου συμβήσεται τὸ λυπεῖσθαι δι ηνεκώς. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἀπέθανε κατὰ σάρκα Χρι στὸς, λελύπηνται μὲν οἱ γνήσιοι, χαρὰν δὲ τὸ πάθος titia. ὁ κόσμος ἐποιήσατο· καταργηθέντος δὴ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς φθορᾶς, καὶ διαναστάντος ἐκ νεκρῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, μετεστράφη τοῖς ἁγίοις τὸ πένθος εἰς χαράν μετοιχήσεται δὲ δηλονότι καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ πρὸς πένθος ἡ χαρά. Η γυνὴ ὅταν τίκτῃ λύπην ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ῶμα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκέτι μνημονεύει τῆς θλίψεως, διὰ τὴν χαρὰν, ὅτι ἐγεννήθη άνθρωπος εἰς τὸν κόσμον. Καὶ ὑμεῖς οὖν λύπην μὲν νῦν ἔχετε, πάλιν δὲ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἱρει ἀφ' ὑμῶν. XVI, 21, 22. Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressura, propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Et vos igitur, nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, el guudebit cor vestrum, et gaudium vestrum tollit a vobis. nemo Consolandi occasionem amplificat, variisque sermonibus acerbissimi doloris amoliendi rationem eis tribuit. Vide enim ut perspicua similitudine ad fortiter se gerendum eos excitet, et ad labores aut ærumnas strenue suscipiendas, quod in Ἐπιτείνει πάλιν τῆς παραμυθίας τὴν εὕρεσιν, καὶ διὰ ποικίλων ἔρχεται λόγων πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ δριμὺ τῆς λύπης ἀποκρούεσθαι διδούς. Θέα γὰρ ὅπως ἀναπείθειν ἐπείγεται διὰ πράγματος ἐναργοῦς εἰς τὸ χρῆναι τληπαθεῖν, καὶ μὴ σφόδρα καταναρκάν, ἢ πόνους, ἢ λύπας, εἰ πάντη τε καὶ ἀπαραιτήτως η gaudium prorsus verti debeant. Fructus enim μέλλοιεν ἐκτελευτᾷν εἰς χαράν. Καρπός γάρ φησι πι κρᾶς ὠδῖνος τὸ βρέφος, καὶ διὰ πόνων έρχεται ταῖς μητράσιν ἡ ἐπὶ τέκνοις χαρά. Αλλ' είπερ ὤφθησαν ἐν ἀρχαῖς πρὸς τοὺς ἐπὶ ταῖς ὠδῖσιν ἀπαυδήσασαι πόνους, οὐδ' ἂν όλως κυοφορεῖν ἠθέλησαν, τὸν τούτου παραίτιον διαδρᾶσαι γάμον, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἐγένοντο μητέρες πώποτε, τριποθήτου τε καὶ πολυεύκτου πράγματος δι' δκνον ἐκπίπτουσαι. Κατὰ τοῦτον οὖν ἅμα τὸν τρόπον, καὶ ὑμῖν αὐτοῖς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἀλγῆς σαι συμβήσεται. Χαρήσεσθε γαρ, όταν ίδητε ξένον τῷ ** Matth. xxvii, 40, 42. PATROL. GR. LXXIV. ne acerbi partus puer est, inquit, et matribus non sine gravissimis laboribus obtingit gaudium liberorum. At si partus dolores initio recusassent, nec uterum gerere voluissent, repudiatis nuptiis, matres quidem fuissent unquam, multum optabili et gravissima re ob ignaviam orbatæ. Eadem itaque ratione vobis quoque ipsis dolor mercede non carebit. Gaudebitis enim, cum videbitis mirabilen, puerum mundo editum, incorruptibilem ac interitus expertem. Seipsum nimirum innuit. Perpe15

tuum autem et indelebile gaudium de seipso fore ait. κόσμῳ παιδίον ἀποτεχθέν, ἄφθαρτόν τε καὶ ἀνώλε Juxta Pauli vocem etenim, imo secundum ipsam Veritatem: ‹ Semel mortuus, ultra non moritur ª³. Stabile igitur et perpetuum est gaudium de illo, jure id quidem. Nam si Christi mors mœstitiam nobis attulit, quis gaudium tollet a nobis, qui scimus eum vivere et jugiter manere, spiritalium nobis bonorum datorem atque largitorem? sanctis igitur nemo tollit gaudium, juxta Servatoris vocem, sed ab iis ablatum est statim qui eum crucifixerunt. Soluta quippe passione, 936 meror iis velut inevitabili necessitate inde continget, unde maxime gaudendum putabant. θρον. Ἑαυτὸν δὲ δηλονότι φησίν. ᾿Αναφαίρετόν γε μὴν καὶ ἀναπόβλητον, τὴν ἐφ' ἑαυτῷ θυμηδίαν ἔσε σθαι λέγει. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, μᾶλλον δὲ καὶ κατὰ τὴν τῆς ἀληθείας δύναμιν· "Απαξ ἀπο θανών, οὐκέτι ἀποθνήσκει. Ερηρεισμένη τοιγαροῦν ἡ ἐπ' αὐτῷ θυμηδία καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῷ θανάτῳ λελυπήμεθα, τίς ἡμῶν ἀποστήσει τὴν χαράν, εἰδότων, ὅτι καὶ ζῇ καὶ μένει διηνεκώς, τῶν πνευματικῶν ἡμῖν ἀγαθῶν δοτήρ τε καὶ πρύτανις; Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ἁγίων οὐδεὶς αἴρει τὴν χαρὰν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀφηρέθη δὲ παραχρῆμα τῶν προσηλωσάντων αὐτὸν τῷ σταυρῷ. Αελυμένου γὰρ τοῦ πάθους, ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ χαίρειν ᾤοντο δεῖν, ὡς ἐξ ἀφύκτου λοιπὸν ἀνάγκης αὐτοῖς τὸ 20 πεῖσθαι συμβήσεται. XVI, 23, 24. Εt in illo die me non interrogabitis quidquam. Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo: petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Memores et sapientiores fore sanctos discipulos ait, cum virtutem induti ex alto, ut scriptum Καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐμὲ οὐκ ἐρωτήσετε οὐδέν. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐάν τι αιτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δώσει ὑμῖν. Ἕως ἄρτι οὐκ ᾐτήσασθε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου αἰτεῖτε, καὶ λήψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη. Αμείνους ἔσεσθαι καὶ συνετωτέρους τοὺς ἁγίους φησὶ μαθητάς, ὅταν ἐνδύσωνται τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος δαδουχία λελαμπρυσμένοι τὸν νοῦν, πάντα λοιπόν δύνωνται νοεῖν, καὶ εἰ μὴ παρόντα τυχόν διερωτῷ [γρ. διερωτῷεν] αὐτόν. Οὐ γὰρ ὅτι δεήσονται μὲν οὐκέτι φωταγωγίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ, ἀλλ' ὅτι τὸ ἴδιον αὐτοῦ δεξάμενοι Πνεύ μα, καὶ ἐνοικοῦν ἔχοντες ἐν καρδίαις, ἀπροσδεά παν τὸς ἀγαθοῦ, καὶ γνώσεως τῆς τελεωτάτης ἀνάπλεων τὴν διάνοιαν ἐξουσι. Τελείαν δὲ γνῶσιν εἶναί φαμεν, est o et Spiritus lumine illustrati, omnia demuin intelligere poterunt, licet eum præsentem nequaquam interrogent. Non enim quia illustratione sua non amplius opus habituri sint, hæc Servator ait, sed quia accepto suo Spiritu, eumque in cordibus suis inhabitantem habentes, omnis honi et perfectissima cognitionis plenam mentem habituri sunt. Perfectam vero cognitionem esse dicimus, rectam illam et inconcussam, ac nihil absurdi sentire aut dicere sustinentem, sed recte opinan- τὴν ὀρθήν τε καὶ ἀδιάστροφον, καὶ ἀπηχὲς μὲν οὐδὲν, tem de sancta et consubstantiali Trinitate sententiam. Nam etsi videamus modo per speculum, et in ænigmate, et agnoscamus ex parte, juxta Pauli vocem“, tamen veritati dogmatum inhærentes, et scopum sanctæ ac divinitus inspiratæ Scripturæ sequentes, cognitionem habemus non imperfectam quam aliter consequi nemo potest quam illustrante sancto Spiritu. Ideoque cum discipulos ad postulanda spiritalia dona hortaretur, simulque eorum fruendorum, si petierint, fiduciam traderet, addito Amen ad fidem confirmat accepturos a Patre, si quid ab eo supplices petierint, se nimirum mediante, et una cum Patre largiente. Id enim signat, ‹ in nomine meo; › nec enim aliter ad Deum et Patrem accedimus, quam per Filium. Per ipsum quippe accessum habuimus in uno Spiritu ad Patrem, ut scriptum est. Proindeque ait: Ego sum janua; Ego sum via. Nemo venit ad Patrem nisi per me.» Quatenus enim est Filius ac Deus, una cum Patre sanctis bona largitur, et benedictionem internam una cum eo nobis impertit. Et quidem Paulus ille divinus manifestissimam nobis hujus rei fidern faciebat, ita scribens: • Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu ἢ φρονεῖν, ἢ λέγειν ἀνεχομένην, ὀρθῶς δὲ δοξάζουσαν περὶ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Εἰ γὰρ καὶ βλέπομεν ἄρτι δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αινίγματι, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀλλά γε τῆς ἐν τοῖς δόγμασιν ἀκριβείας οὐκ ἔξω βαί νοντες, κατακολουθοῦντες δὲ τῷ σκοπῷ τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύστου Γραφῆς, γνῶσιν ἔχομεν οὐκ ἀτελῆ, ἣν οὐκ ἂν ἔλοι τις ἑτέρως, οὐκ ἐπιλάμψαντος αὐτῷ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διά τοι τοῦτο παροτρύνων τους μα θητὰς εἰς αἴτησιν τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, ὁμοῦ δὲ διδοὺς τὸ θαῤῥεῖν, ὡς αἱτοῦντες οὐκ ἀποτεύξονται, τη τοῦ, ἀμὴν, προσθήκη βεβαιοί πρὸς πίστιν, ὡς εἴ τί περ ἂν ἐθέλοιεν προσιόντες αἰτεῖν, λήψονται παρὰ τοῦ Παν τρὸς, αὐτοῦ δηλονότι καὶ μεσιτεύοντος, καὶ συγχορο ηγοῦντος τῷ Πατρί. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ «ἐν τῷ ὀνόματί μου· ο πρόεισι μὲν γὰρ οὐχ ἑτέρως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ. Δι' αὐτοῦ γὰρ τὴν προσαγωγὴν ἐσχή καμεν, ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διὰ τοῦτο καί φησιν· Ἐγὼ εἰμι ἡ θύρα· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός. Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ.» Η μὲν γὰρ ἐστιν Υἱὸς καὶ Θεὸς, ὁμοῦ τῷ Πατρὶ χορηγεῖ τοῖς ἁγίοις τὰ ἀγαθά, καὶ συνδοτὴρ τῆς εἰς ἡμᾶς εὐλογίας εὑρίσκεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, φανοτάτην ἡμῖν ἐτίθει τὴν 87 Joan x,7; xiv, 6. • Roma vi, 9, 10. * Luc. xxiv, 49. ** [ Cor. xiii, 12. ** Ephes. 11, 18.

tuum autem et indelebile gaudium de seipso fore ait. κόσμῳ παιδίον ἀποτεχθέν, ἄφθαρτόν τε καὶ ἀνώλε Juxta Pauli vocem etenim, imo secundum ipsam Veritatem: ‹ Semel mortuus, ultra non moritur ª³. Stabile igitur et perpetuum est gaudium de illo, jure id quidem. Nam si Christi mors mœstitiam nobis attulit, quis gaudium tollet a nobis, qui scimus eum vivere et jugiter manere, spiritalium nobis bonorum datorem atque largitorem? sanctis igitur nemo tollit gaudium, juxta Servatoris vocem, sed ab iis ablatum est statim qui eum crucifixerunt. Soluta quippe passione, 936 meror iis velut inevitabili necessitate inde continget, unde maxime gaudendum putabant. θρον. Ἑαυτὸν δὲ δηλονότι φησίν. ᾿Αναφαίρετόν γε μὴν καὶ ἀναπόβλητον, τὴν ἐφ' ἑαυτῷ θυμηδίαν ἔσε σθαι λέγει. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, μᾶλλον δὲ καὶ κατὰ τὴν τῆς ἀληθείας δύναμιν· "Απαξ ἀπο θανών, οὐκέτι ἀποθνήσκει. Ερηρεισμένη τοιγαροῦν ἡ ἐπ' αὐτῷ θυμηδία καὶ μάλα εἰκότως. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῷ θανάτῳ λελυπήμεθα, τίς ἡμῶν ἀποστήσει τὴν χαράν, εἰδότων, ὅτι καὶ ζῇ καὶ μένει διηνεκώς, τῶν πνευματικῶν ἡμῖν ἀγαθῶν δοτήρ τε καὶ πρύτανις; Ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ἁγίων οὐδεὶς αἴρει τὴν χαρὰν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν· ἀφηρέθη δὲ παραχρῆμα τῶν προσηλωσάντων αὐτὸν τῷ σταυρῷ. Αελυμένου γὰρ τοῦ πάθους, ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ χαίρειν ᾤοντο δεῖν, ὡς ἐξ ἀφύκτου λοιπὸν ἀνάγκης αὐτοῖς τὸ 20 πεῖσθαι συμβήσεται. XVI, 23, 24. Εt in illo die me non interrogabitis quidquam. Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Usque modo non petistis quidquam in nomine meo: petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Memores et sapientiores fore sanctos discipulos ait, cum virtutem induti ex alto, ut scriptum Καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐμὲ οὐκ ἐρωτήσετε οὐδέν. Ἀμὴν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐάν τι αιτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δώσει ὑμῖν. Ἕως ἄρτι οὐκ ᾐτήσασθε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου αἰτεῖτε, καὶ λήψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη. Αμείνους ἔσεσθαι καὶ συνετωτέρους τοὺς ἁγίους φησὶ μαθητάς, ὅταν ἐνδύσωνται τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος δαδουχία λελαμπρυσμένοι τὸν νοῦν, πάντα λοιπόν δύνωνται νοεῖν, καὶ εἰ μὴ παρόντα τυχόν διερωτῷ [γρ. διερωτῷεν] αὐτόν. Οὐ γὰρ ὅτι δεήσονται μὲν οὐκέτι φωταγωγίας τῆς παρ' αὐτοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Σωτὴρ, ἀλλ' ὅτι τὸ ἴδιον αὐτοῦ δεξάμενοι Πνεύ μα, καὶ ἐνοικοῦν ἔχοντες ἐν καρδίαις, ἀπροσδεά παν τὸς ἀγαθοῦ, καὶ γνώσεως τῆς τελεωτάτης ἀνάπλεων τὴν διάνοιαν ἐξουσι. Τελείαν δὲ γνῶσιν εἶναί φαμεν, est o et Spiritus lumine illustrati, omnia demuin intelligere poterunt, licet eum præsentem nequaquam interrogent. Non enim quia illustratione sua non amplius opus habituri sint, hæc Servator ait, sed quia accepto suo Spiritu, eumque in cordibus suis inhabitantem habentes, omnis honi et perfectissima cognitionis plenam mentem habituri sunt. Perfectam vero cognitionem esse dicimus, rectam illam et inconcussam, ac nihil absurdi sentire aut dicere sustinentem, sed recte opinan- τὴν ὀρθήν τε καὶ ἀδιάστροφον, καὶ ἀπηχὲς μὲν οὐδὲν, tem de sancta et consubstantiali Trinitate sententiam. Nam etsi videamus modo per speculum, et in ænigmate, et agnoscamus ex parte, juxta Pauli vocem“, tamen veritati dogmatum inhærentes, et scopum sanctæ ac divinitus inspiratæ Scripturæ sequentes, cognitionem habemus non imperfectam quam aliter consequi nemo potest quam illustrante sancto Spiritu. Ideoque cum discipulos ad postulanda spiritalia dona hortaretur, simulque eorum fruendorum, si petierint, fiduciam traderet, addito Amen ad fidem confirmat accepturos a Patre, si quid ab eo supplices petierint, se nimirum mediante, et una cum Patre largiente. Id enim signat, ‹ in nomine meo; › nec enim aliter ad Deum et Patrem accedimus, quam per Filium. Per ipsum quippe accessum habuimus in uno Spiritu ad Patrem, ut scriptum est. Proindeque ait: Ego sum janua; Ego sum via. Nemo venit ad Patrem nisi per me.» Quatenus enim est Filius ac Deus, una cum Patre sanctis bona largitur, et benedictionem internam una cum eo nobis impertit. Et quidem Paulus ille divinus manifestissimam nobis hujus rei fidern faciebat, ita scribens: • Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu ἢ φρονεῖν, ἢ λέγειν ἀνεχομένην, ὀρθῶς δὲ δοξάζουσαν περὶ τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος. Εἰ γὰρ καὶ βλέπομεν ἄρτι δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αινίγματι, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, ἀλλά γε τῆς ἐν τοῖς δόγμασιν ἀκριβείας οὐκ ἔξω βαί νοντες, κατακολουθοῦντες δὲ τῷ σκοπῷ τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύστου Γραφῆς, γνῶσιν ἔχομεν οὐκ ἀτελῆ, ἣν οὐκ ἂν ἔλοι τις ἑτέρως, οὐκ ἐπιλάμψαντος αὐτῷ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διά τοι τοῦτο παροτρύνων τους μα θητὰς εἰς αἴτησιν τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, ὁμοῦ δὲ διδοὺς τὸ θαῤῥεῖν, ὡς αἱτοῦντες οὐκ ἀποτεύξονται, τη τοῦ, ἀμὴν, προσθήκη βεβαιοί πρὸς πίστιν, ὡς εἴ τί περ ἂν ἐθέλοιεν προσιόντες αἰτεῖν, λήψονται παρὰ τοῦ Παν τρὸς, αὐτοῦ δηλονότι καὶ μεσιτεύοντος, καὶ συγχορο ηγοῦντος τῷ Πατρί. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ «ἐν τῷ ὀνόματί μου· ο πρόεισι μὲν γὰρ οὐχ ἑτέρως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ. Δι' αὐτοῦ γὰρ τὴν προσαγωγὴν ἐσχή καμεν, ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν Πατέρα, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Διὰ τοῦτο καί φησιν· Ἐγὼ εἰμι ἡ θύρα· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός. Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ.» Η μὲν γὰρ ἐστιν Υἱὸς καὶ Θεὸς, ὁμοῦ τῷ Πατρὶ χορηγεῖ τοῖς ἁγίοις τὰ ἀγαθά, καὶ συνδοτὴρ τῆς εἰς ἡμᾶς εὐλογίας εὑρίσκεται. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, φανοτάτην ἡμῖν ἐτίθει τὴν 87 Joan x,7; xiv, 6. • Roma vi, 9, 10. * Luc. xxiv, 49. ** [ Cor. xiii, 12. ** Ephes. 11, 18.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. et advocatus " 937 appellatur, offert Patri sup plicationes pro nobis. Ipse enim est omnium nostrum Aducia apud Patrem. In nomine ergo Chri sti Servatoris nostri orandum est. Sic enim facillime Pater annuet, ac petentibus bona largietur, ut fis acceptis latemur. Repleti quippe donis spiritalibus, ejusque locupleti cognitione ditati, per inhabitantem in nobis Spiritum, quamlibet impuram ac nefariam voluptatem facile expugnabimus, atque ita bene agentes, et ad omnis virtutis desiderium evecti, ac retributionis spe ad omnem rem quæ ad sanctificationem conducat confirmati, vehementer gaudemus, et improbæ conscientiæ, mœrore depulso, Christi lætitia mentem nostram saginamus. Quod veteribus quidem usitatum non ſuit. Nec enim istum precandi modum usurparunt, præ ignorantia: nunc autem per Christum statuitur, idque jure merito, cum tempus correctionis affulserit, et cujusvis boni perfectio per eum inducta sit. Quemadmodum enim lex nibit ad perfectum adduxit ", sed imperfecta erat justitia quæ secundum eam exercebatur, sic et precandi modus. ἐπὶ τούτῳ πίστιν οὕτω γράφων· ο Χάρις ὑμῖν, καὶ Christo ".» Quatenus vero mediators, et pontifex se εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» 'Η δὲ μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καὶ παράκλητος ονομάζεται, προσκομίζει τῷ Πατρὶ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετείας. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πάντων ἡμῶν παρρησία πρὸς τὸν Πατέρα. Εν ονόματι τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὰς δεήσεις ποιητέον. Προχειρότατα γὰρ οὕτω κατανεύσειεν ἂν ὁ Πατὴρ, ἐπιδώσει δὲ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν τὰ ἀγαθὰ, ἵνα λαβόντες χαίρωμεν. Αναπιμπλάμενοι γὰρ χαρισμάτων πνευματικῶν, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ συνέσεως πλουσίαν λαχόντες τὴν χορηγίαν, διὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος, καταστρατευσόμεθα μεν, καὶ λίαν εὐκόλως ἀπάσης εκτόπου τε καὶ βδελυρᾶς ἡδονῆς· ἀγαθουργοῦντες δὲ οὕτω, καὶ εἰς ἔφεσιν ἁπάσης ιόντες ἀρετῆς σὺν ἐξαιρέτῳ τῇ προθυμίᾳ, καὶ νει ρούμενοι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ὅσα τελοῦντα φαίνεται πρὸς ἁγιασμὸν τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, χαίρομέν το λίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ πονηροῦ συνειδότος κατ έφειαν ἀποπεμψάμενοι, ταῖς ἐπὶ Χριστῷ θυμηδίαις τὸν οἰκεῖον καταπιαίνομεν νοῦν. Καὶ ἦν μὲν τοῖς ἀρε χαιοτέροις ἀνεπιτήδευτον. Οὐ γὰρ μεμελέτητό πως προσευχής τις τοιοῦτος τρόπος διὰ τὴν ἄγνοιαν· ὁρέ ζεται δὲ νυνὶ διὰ Χριστοῦ, καὶ μάλα εἰκότως, ὅτε τῆς διορθώσεως ανέλαμψεν ὁ καιρὸς, καὶ ἡ παντὸς ἀγαθοῦ τελειότης εἰσκεκόμισται δι' αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, ἀλλ᾽ ἦν ἀτελὴς ἡ κατ' αὐτὸν μελετωμένη δικαιοσύνη, οὕτω καὶ τῆς προσευχῆς τρόπος. Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἀλλ' ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ ὑμῖν. Παροιμίαν εἶναί φησι τὸν ἀμυδρόν τε καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆ λόγον, ἐπεσκιασμένον δέ πως ἀσαφείαις οὕτω λεπταῖς, ὡς μὴ λίαν ἑτοίμως συνιέναι δύνασθαι τοὺς ἐκροωμένους. Πέπλασται γὰρ οὕτω τῶν ἐν παρ οιμίαις λεγομένων τὸ σχῆμα. Απερ οὖν εἶπον, φησὶν, ὡς ἐν παροιμίαις ἔτι, καὶ αἰνίγμασι λελάληκα προς ὑμᾶς καιρῷ τῷ δέοντι, καὶ ὅσον οὐδέπω παρ. εσομένῳ [1σ. παροισομένῳ] τὴν ἀναμφίλογον ἀποκά λυψιν. Ηξει γάρ, ἥξει, φησίν, ὥρα τοῦτ᾽ ἔστι καιρός, καθ᾽ ἐν ὑμῖν διαρρήδην τὰ περὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἐξο ηγήσομαι δόξης, καὶ τὴν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἐνθήσω σύνεσιν. Καὶ τίς ὁ τούτου καιρός, οὐ σφόδρα μὲν ἔφη σαφῶς· οίησόμεθα δὲ δηλοῦν ἐκεῖνον αὐτὸν, ἢ καθ᾿ ἂν τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος πεπλουτήκαμεν γνῶσιν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, χορηγήσαντος ἡμῖν αὐτὸ τοῦ Χριστοῦ· ἡ τάχα τὸν μέλλοντα, καὶ Επόμενον μετὰ τὴν τοῦ κόσμου συστολήν, καθ' εν ἀκατακαλύπτως τε καὶ ἐναργῶς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν αψόμεθα, φανοτάτην ἡμῖν ἐμβάλλοντος τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος προφητείαν μὲν καταργηθήσεσθαι λέγει, παύσεσθαι δὲ γνῶσιν, οὐχ ἑτέραν λέγων παρὰ ταύτην, ἦν εἰς τὸ παρὸν κεκτή μεθα, ο Βλέπομεν γὰρ δι' ἐσόπτρου, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους, ο καθὰ καὶ ἀρτίως ἐλέγομεν.. Οταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται. Πῶς, ἡ τίνα τρόπον, εἰ βούλει μαθεῖν, ἐρῶ πάλιν. 80 Rom. 1, 7. 50 1 Τim. 1, 5. "Hebr. v, 14. • Ibid. 10. XVI, 25. Hæc in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Proverbium vocat sermonem obscurum nec admodum manifestum, sed obscuritatibus adeo subtilibus adumbratum, ut eum auditores facile capere nequeant. Ejusmodi quippe forma est eorum quæ per proverbia dicuntur. Quæ ergo dixi, inquit, tanquam in proverbiis et ænigmatis, locutus sum opportuno tempore, et jamjam certissimam eorum revelationem allaturo. Veniet enim, veniet, inquit, hora, id est tempus, quo aperte vobis enarrabo quæ ad gloriam Patris pertinent, et cognitionem captum mentis bumanæ excedentem vobis inseram. Quodnam autem sit hujus rei tempus, non admodum clare indicavit: verumtamen vel tempus illud dicere putabimus quo ex Christi munere post resurrectionem a mortuis cognitionem per Spiritum accepimus, vel illud fortasse quod post hujus mundi contractionem futurum est, quando clare 938 et aperte gloriam Dei videbimus, manifestissimain nobis de se cognitionem immittentis. Ideoque Paulus prophetiam quidem evacuatum iri ait, et cessaturam scientiam, eam scilicet non aliam quam nunc possidemus. ‹ Videmus enim per speculum, et cognoscimus ex parte”, › sicuti mox dicebamus. Cum autein venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est ". › Quo pacto vero, si juvat, denuo repetan. Quemadmodum enim 11 Joan. 11, 1.» Hebr. vult, 19. 03 | Cor. Xll,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. et advocatus " 937 appellatur, offert Patri sup plicationes pro nobis. Ipse enim est omnium nostrum Aducia apud Patrem. In nomine ergo Chri sti Servatoris nostri orandum est. Sic enim facillime Pater annuet, ac petentibus bona largietur, ut fis acceptis latemur. Repleti quippe donis spiritalibus, ejusque locupleti cognitione ditati, per inhabitantem in nobis Spiritum, quamlibet impuram ac nefariam voluptatem facile expugnabimus, atque ita bene agentes, et ad omnis virtutis desiderium evecti, ac retributionis spe ad omnem rem quæ ad sanctificationem conducat confirmati, vehementer gaudemus, et improbæ conscientiæ, mœrore depulso, Christi lætitia mentem nostram saginamus. Quod veteribus quidem usitatum non ſuit. Nec enim istum precandi modum usurparunt, præ ignorantia: nunc autem per Christum statuitur, idque jure merito, cum tempus correctionis affulserit, et cujusvis boni perfectio per eum inducta sit. Quemadmodum enim lex nibit ad perfectum adduxit ", sed imperfecta erat justitia quæ secundum eam exercebatur, sic et precandi modus. ἐπὶ τούτῳ πίστιν οὕτω γράφων· ο Χάρις ὑμῖν, καὶ Christo ".» Quatenus vero mediators, et pontifex se εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» 'Η δὲ μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καὶ παράκλητος ονομάζεται, προσκομίζει τῷ Πατρὶ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετείας. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πάντων ἡμῶν παρρησία πρὸς τὸν Πατέρα. Εν ονόματι τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὰς δεήσεις ποιητέον. Προχειρότατα γὰρ οὕτω κατανεύσειεν ἂν ὁ Πατὴρ, ἐπιδώσει δὲ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν τὰ ἀγαθὰ, ἵνα λαβόντες χαίρωμεν. Αναπιμπλάμενοι γὰρ χαρισμάτων πνευματικῶν, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ συνέσεως πλουσίαν λαχόντες τὴν χορηγίαν, διὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος, καταστρατευσόμεθα μεν, καὶ λίαν εὐκόλως ἀπάσης εκτόπου τε καὶ βδελυρᾶς ἡδονῆς· ἀγαθουργοῦντες δὲ οὕτω, καὶ εἰς ἔφεσιν ἁπάσης ιόντες ἀρετῆς σὺν ἐξαιρέτῳ τῇ προθυμίᾳ, καὶ νει ρούμενοι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ὅσα τελοῦντα φαίνεται πρὸς ἁγιασμὸν τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, χαίρομέν το λίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ πονηροῦ συνειδότος κατ έφειαν ἀποπεμψάμενοι, ταῖς ἐπὶ Χριστῷ θυμηδίαις τὸν οἰκεῖον καταπιαίνομεν νοῦν. Καὶ ἦν μὲν τοῖς ἀρε χαιοτέροις ἀνεπιτήδευτον. Οὐ γὰρ μεμελέτητό πως προσευχής τις τοιοῦτος τρόπος διὰ τὴν ἄγνοιαν· ὁρέ ζεται δὲ νυνὶ διὰ Χριστοῦ, καὶ μάλα εἰκότως, ὅτε τῆς διορθώσεως ανέλαμψεν ὁ καιρὸς, καὶ ἡ παντὸς ἀγαθοῦ τελειότης εἰσκεκόμισται δι' αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, ἀλλ᾽ ἦν ἀτελὴς ἡ κατ' αὐτὸν μελετωμένη δικαιοσύνη, οὕτω καὶ τῆς προσευχῆς τρόπος. Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἀλλ' ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ ὑμῖν. Παροιμίαν εἶναί φησι τὸν ἀμυδρόν τε καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆ λόγον, ἐπεσκιασμένον δέ πως ἀσαφείαις οὕτω λεπταῖς, ὡς μὴ λίαν ἑτοίμως συνιέναι δύνασθαι τοὺς ἐκροωμένους. Πέπλασται γὰρ οὕτω τῶν ἐν παρ οιμίαις λεγομένων τὸ σχῆμα. Απερ οὖν εἶπον, φησὶν, ὡς ἐν παροιμίαις ἔτι, καὶ αἰνίγμασι λελάληκα προς ὑμᾶς καιρῷ τῷ δέοντι, καὶ ὅσον οὐδέπω παρ. εσομένῳ [1σ. παροισομένῳ] τὴν ἀναμφίλογον ἀποκά λυψιν. Ηξει γάρ, ἥξει, φησίν, ὥρα τοῦτ᾽ ἔστι καιρός, καθ᾽ ἐν ὑμῖν διαρρήδην τὰ περὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἐξο ηγήσομαι δόξης, καὶ τὴν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἐνθήσω σύνεσιν. Καὶ τίς ὁ τούτου καιρός, οὐ σφόδρα μὲν ἔφη σαφῶς· οίησόμεθα δὲ δηλοῦν ἐκεῖνον αὐτὸν, ἢ καθ᾿ ἂν τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος πεπλουτήκαμεν γνῶσιν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, χορηγήσαντος ἡμῖν αὐτὸ τοῦ Χριστοῦ· ἡ τάχα τὸν μέλλοντα, καὶ Επόμενον μετὰ τὴν τοῦ κόσμου συστολήν, καθ' εν ἀκατακαλύπτως τε καὶ ἐναργῶς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν αψόμεθα, φανοτάτην ἡμῖν ἐμβάλλοντος τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος προφητείαν μὲν καταργηθήσεσθαι λέγει, παύσεσθαι δὲ γνῶσιν, οὐχ ἑτέραν λέγων παρὰ ταύτην, ἦν εἰς τὸ παρὸν κεκτή μεθα, ο Βλέπομεν γὰρ δι' ἐσόπτρου, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους, ο καθὰ καὶ ἀρτίως ἐλέγομεν.. Οταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται. Πῶς, ἡ τίνα τρόπον, εἰ βούλει μαθεῖν, ἐρῶ πάλιν. 80 Rom. 1, 7. 50 1 Τim. 1, 5. "Hebr. v, 14. • Ibid. 10. XVI, 25. Hæc in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Proverbium vocat sermonem obscurum nec admodum manifestum, sed obscuritatibus adeo subtilibus adumbratum, ut eum auditores facile capere nequeant. Ejusmodi quippe forma est eorum quæ per proverbia dicuntur. Quæ ergo dixi, inquit, tanquam in proverbiis et ænigmatis, locutus sum opportuno tempore, et jamjam certissimam eorum revelationem allaturo. Veniet enim, veniet, inquit, hora, id est tempus, quo aperte vobis enarrabo quæ ad gloriam Patris pertinent, et cognitionem captum mentis bumanæ excedentem vobis inseram. Quodnam autem sit hujus rei tempus, non admodum clare indicavit: verumtamen vel tempus illud dicere putabimus quo ex Christi munere post resurrectionem a mortuis cognitionem per Spiritum accepimus, vel illud fortasse quod post hujus mundi contractionem futurum est, quando clare 938 et aperte gloriam Dei videbimus, manifestissimain nobis de se cognitionem immittentis. Ideoque Paulus prophetiam quidem evacuatum iri ait, et cessaturam scientiam, eam scilicet non aliam quam nunc possidemus. ‹ Videmus enim per speculum, et cognoscimus ex parte”, › sicuti mox dicebamus. Cum autein venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est ". › Quo pacto vero, si juvat, denuo repetan. Quemadmodum enim 11 Joan. 11, 1.» Hebr. vult, 19. 03 | Cor. Xll,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. et advocatus " 937 appellatur, offert Patri sup plicationes pro nobis. Ipse enim est omnium nostrum Aducia apud Patrem. In nomine ergo Chri sti Servatoris nostri orandum est. Sic enim facillime Pater annuet, ac petentibus bona largietur, ut fis acceptis latemur. Repleti quippe donis spiritalibus, ejusque locupleti cognitione ditati, per inhabitantem in nobis Spiritum, quamlibet impuram ac nefariam voluptatem facile expugnabimus, atque ita bene agentes, et ad omnis virtutis desiderium evecti, ac retributionis spe ad omnem rem quæ ad sanctificationem conducat confirmati, vehementer gaudemus, et improbæ conscientiæ, mœrore depulso, Christi lætitia mentem nostram saginamus. Quod veteribus quidem usitatum non ſuit. Nec enim istum precandi modum usurparunt, præ ignorantia: nunc autem per Christum statuitur, idque jure merito, cum tempus correctionis affulserit, et cujusvis boni perfectio per eum inducta sit. Quemadmodum enim lex nibit ad perfectum adduxit ", sed imperfecta erat justitia quæ secundum eam exercebatur, sic et precandi modus. ἐπὶ τούτῳ πίστιν οὕτω γράφων· ο Χάρις ὑμῖν, καὶ Christo ".» Quatenus vero mediators, et pontifex se εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» 'Η δὲ μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καὶ παράκλητος ονομάζεται, προσκομίζει τῷ Πατρὶ τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετείας. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ πάντων ἡμῶν παρρησία πρὸς τὸν Πατέρα. Εν ονόματι τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὰς δεήσεις ποιητέον. Προχειρότατα γὰρ οὕτω κατανεύσειεν ἂν ὁ Πατὴρ, ἐπιδώσει δὲ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν τὰ ἀγαθὰ, ἵνα λαβόντες χαίρωμεν. Αναπιμπλάμενοι γὰρ χαρισμάτων πνευματικῶν, καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ συνέσεως πλουσίαν λαχόντες τὴν χορηγίαν, διὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος, καταστρατευσόμεθα μεν, καὶ λίαν εὐκόλως ἀπάσης εκτόπου τε καὶ βδελυρᾶς ἡδονῆς· ἀγαθουργοῦντες δὲ οὕτω, καὶ εἰς ἔφεσιν ἁπάσης ιόντες ἀρετῆς σὺν ἐξαιρέτῳ τῇ προθυμίᾳ, καὶ νει ρούμενοι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ὅσα τελοῦντα φαίνεται πρὸς ἁγιασμὸν τῇ τῆς ἀμοιβῆς ἐλπίδι, χαίρομέν το λίαν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ πονηροῦ συνειδότος κατ έφειαν ἀποπεμψάμενοι, ταῖς ἐπὶ Χριστῷ θυμηδίαις τὸν οἰκεῖον καταπιαίνομεν νοῦν. Καὶ ἦν μὲν τοῖς ἀρε χαιοτέροις ἀνεπιτήδευτον. Οὐ γὰρ μεμελέτητό πως προσευχής τις τοιοῦτος τρόπος διὰ τὴν ἄγνοιαν· ὁρέ ζεται δὲ νυνὶ διὰ Χριστοῦ, καὶ μάλα εἰκότως, ὅτε τῆς διορθώσεως ανέλαμψεν ὁ καιρὸς, καὶ ἡ παντὸς ἀγαθοῦ τελειότης εἰσκεκόμισται δι' αὐτοῦ. Ωσπερ γὰρ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, ἀλλ᾽ ἦν ἀτελὴς ἡ κατ' αὐτὸν μελετωμένη δικαιοσύνη, οὕτω καὶ τῆς προσευχῆς τρόπος. Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἀλλ' ἔρχεται ὥρα, ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ ὑμῖν. Παροιμίαν εἶναί φησι τὸν ἀμυδρόν τε καὶ οὐ λίαν ἐμφανῆ λόγον, ἐπεσκιασμένον δέ πως ἀσαφείαις οὕτω λεπταῖς, ὡς μὴ λίαν ἑτοίμως συνιέναι δύνασθαι τοὺς ἐκροωμένους. Πέπλασται γὰρ οὕτω τῶν ἐν παρ οιμίαις λεγομένων τὸ σχῆμα. Απερ οὖν εἶπον, φησὶν, ὡς ἐν παροιμίαις ἔτι, καὶ αἰνίγμασι λελάληκα προς ὑμᾶς καιρῷ τῷ δέοντι, καὶ ὅσον οὐδέπω παρ. εσομένῳ [1σ. παροισομένῳ] τὴν ἀναμφίλογον ἀποκά λυψιν. Ηξει γάρ, ἥξει, φησίν, ὥρα τοῦτ᾽ ἔστι καιρός, καθ᾽ ἐν ὑμῖν διαρρήδην τὰ περὶ τῆς τοῦ Πατρὸς ἐξο ηγήσομαι δόξης, καὶ τὴν ὑπὲρ νοῦν τὸν ἀνθρώπινον ἐνθήσω σύνεσιν. Καὶ τίς ὁ τούτου καιρός, οὐ σφόδρα μὲν ἔφη σαφῶς· οίησόμεθα δὲ δηλοῦν ἐκεῖνον αὐτὸν, ἢ καθ᾿ ἂν τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος πεπλουτήκαμεν γνῶσιν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, χορηγήσαντος ἡμῖν αὐτὸ τοῦ Χριστοῦ· ἡ τάχα τὸν μέλλοντα, καὶ Επόμενον μετὰ τὴν τοῦ κόσμου συστολήν, καθ' εν ἀκατακαλύπτως τε καὶ ἐναργῶς τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν αψόμεθα, φανοτάτην ἡμῖν ἐμβάλλοντος τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος προφητείαν μὲν καταργηθήσεσθαι λέγει, παύσεσθαι δὲ γνῶσιν, οὐχ ἑτέραν λέγων παρὰ ταύτην, ἦν εἰς τὸ παρὸν κεκτή μεθα, ο Βλέπομεν γὰρ δι' ἐσόπτρου, καὶ γινώσκομεν ἐκ μέρους, ο καθὰ καὶ ἀρτίως ἐλέγομεν.. Οταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται. Πῶς, ἡ τίνα τρόπον, εἰ βούλει μαθεῖν, ἐρῶ πάλιν. 80 Rom. 1, 7. 50 1 Τim. 1, 5. "Hebr. v, 14. • Ibid. 10. XVI, 25. Hæc in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Proverbium vocat sermonem obscurum nec admodum manifestum, sed obscuritatibus adeo subtilibus adumbratum, ut eum auditores facile capere nequeant. Ejusmodi quippe forma est eorum quæ per proverbia dicuntur. Quæ ergo dixi, inquit, tanquam in proverbiis et ænigmatis, locutus sum opportuno tempore, et jamjam certissimam eorum revelationem allaturo. Veniet enim, veniet, inquit, hora, id est tempus, quo aperte vobis enarrabo quæ ad gloriam Patris pertinent, et cognitionem captum mentis bumanæ excedentem vobis inseram. Quodnam autem sit hujus rei tempus, non admodum clare indicavit: verumtamen vel tempus illud dicere putabimus quo ex Christi munere post resurrectionem a mortuis cognitionem per Spiritum accepimus, vel illud fortasse quod post hujus mundi contractionem futurum est, quando clare 938 et aperte gloriam Dei videbimus, manifestissimain nobis de se cognitionem immittentis. Ideoque Paulus prophetiam quidem evacuatum iri ait, et cessaturam scientiam, eam scilicet non aliam quam nunc possidemus. ‹ Videmus enim per speculum, et cognoscimus ex parte”, › sicuti mox dicebamus. Cum autein venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est ". › Quo pacto vero, si juvat, denuo repetan. Quemadmodum enim 11 Joan. 11, 1.» Hebr. vult, 19. 03 | Cor. Xll,

obscura nocte astrorum decus elucet, unoquoque Ωσπερ γὰρ ἀφεγγοῦς μὲν οὔσης νυκτὸς τὸ φαιδρὸν lumen suum emittente: sed simul ac solis jubar refulsit, splendor ille singulorum evanescit, et solis radiis cedit: sic, opinor, cognitio illa qua præditi nunc sumus, tunc temporis cessabit, et desinet quæ est ex parte, perfecta luce subeunte, et perfectissimum nobis divinæ cognitionis fulgorem infundente. Tunc quæ de suo Patre scire convenit Christus annuntiabit, cum ea jam tuto capere poterimus. Nunc enim per umbram et exempla, variasque ex ipsis rebus imagines, ac figuras a nobis desumptas vix ad aliquam obscuram cognitionem deducimur, propter animi nostri infirmitatem. Tunc vero sine ulla prorsus figura, sine ænigmate aut parabola, nuda, ut ita dicam, facie et expedila mente divina Dei ac Patris naturæ decus intelligemus, gloriam ejus qui ex ipso effulsit contemplantes: • Videbimus enim eum sicuti est, juxta Joannis vocein 9. Nunc enim videmus, non in ea quidem prorsus quae Deo convenit gloria, propter humanitatem, sed elapso dispensationis tempore, perfectoque mysterio quod propter nos, et pro nobis, in sua demum et Patris gloria conspicietur. Deus enim cum sit secundum naturam, proindeque Genitori consubstantialis, æqualibus omnino dignitatibus præditus erit, et in gloria propria Deoque convenienti refulgebit. τῶν ἀστέρων διαφαίνεται κάλλος, ἑκάστου τὸ οἰκεῖον απαστράπτοντος φῶς· ἀνισχούσης γε μὴν τῆς ἡλίου μαρμαρυγής, καταργείται πως ἤδη τὸ ἐκ μέρους λαμπρὸν, καὶ τῆς ἐκείνου βολῆς ἡττώμενον ἀδρανή, καὶ ἄπρακτον ἔχει τὴν οἰκείαν αὐτήν· κατὰ τὸν αὐ τὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ ἡ νῦν ἡμῖν ὑπάρχουσα γνώσις, κατ' ἐκεῖνο πεπαύσεται τοῦ καιροῦ, καὶ καταλήξει τὸ ἐκ μέρους, τοῦ τελείου φωτὸς εἰσελάσαντος, καὶ πληρεστάτην ἡμῖν τὴν τῆς θεογνωσίας Επεισ χέοντος αὐτήν. Τότε μετά παρρησίας δυναμένοις ήδη χωρεῖν, τὰ περὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ὁ Χριστὸς ἀπαγγελεῖ. Νυνὶ μὲν γὰρ διὰ σκιᾶς, καὶ ὑποδειγμάτων καὶ ποικίλης ἔσθ' ὅτε παραλαμβανομένης τῆς δια πραγμάτων εἰκόνος, καὶ τύπων τῶν καθ' ἡμᾶς, με λις ἐπί τινα γνῶσιν ἀμυδράν ποδηγούμεθα, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν κατὰ νοῦν ἀσθένειαν. Τότε γε μὴν τύπου τὸ παράπαν δεηθέντες οὐδενὸς, ἀλλ' οὐδὲ απ νιγμάτων, ἢ παραβολῆς, γυμνῷ τρόπον τινὰ τῷ προσώπῳ, καὶ ἀπαραποδίστῳ διανοίᾳ τὸ τῆς θείας φύσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐννοήσομεν κάλλος, τὴν τοῦ πεφηνότος ἐξ αὐτοῦ θεωρήσαντες δόξαν. • Οψόμεθα γὰρ αὐτὸν καθώς ἐστι, ο κατὰ τὴν Ἰωάν νου φωνήν. Νῦν μὲν γὰρ εἴδομεν οὐκ ἐν ὁλοκλήρω δόξῃ τῇ θεοπρεπεί, διὰ τὸ ἀνθρώπινον· παρελάσαν τος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας, καὶ τετελεσμένου τοῦ μυστηρίου τοῦ δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ φύσιν, ὁμοούσιός τε διὰ ἡμῶν, ἐν ἰδίᾳ δόξῃ λοιπὸν, καὶ τῇ τοῦ Πατρὸς ὀφθήσεται. Θεὸς γὰρ ὢν κατὰ τοῦτο τῷ φύσαντι, πάντως δήπου καὶ ἐν ἴσοις ἔσται τοῖς ἀξιώμασι, καὶ ἐν δόξῃ τῇ οἰκείᾳ καὶ θεοπρεπεί διαλάμψει λοιπόν. XVI, 26, 27. In illo die in nomine meo petelis: et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ipse enim Paler amal vos, quia vos me amastis, et credidistis quia a Deo exivi. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐν τῷ ὀνόματί μου αυτή σεσθε· καὶ οὐ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεί ὑμᾶς, ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ πεπιστεύ κατε, ὅτι ἐγὼ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον. Εξαιτεῖν μὲν ὅλως διὰ προσευχῆς καὶ ἐντεύξεως ἐφίησι τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ μὴ ἐν τῷ ὀνόματι αυτ τοῦ. Προχειρότατά γε μὴν ἐπιδώσειν αὐτοῖς τὸν Πατέρα τὰ ἐν εὐχαῖς ἐπαγγέλλεται, καὶ οὐχὶ πάντως ταῖς τοῦ Υἱοῦ προτροπαῖς ἀναπειθόμενον, ἅτε δὴ παρακλήτου καὶ μεσιτεύοντος, αὐτόμολον δέ πως εἰς φιλοτιμίαν ἰόντα τὰς [γρ. τὴν ἐπ' αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι χρέος κατατιθέναι σπουδάζοντα τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, τὴν ἀνωτάτω καὶ εἰς ἄκρον εὐμένειαν. Καὶ οὐχί τις νοῦν ἔχων οιήσαιτο πάλιν, ἢ καὶ ἀμαθαίνων Nihil omnino per orationem et supplicationem petere permittit, nisi in nomine 939 suo. Ρatrem vero ocius daturum eis pollicetur quæ postulaverint, non utique Filii solum impulsu, qui advocatus" et mediator" est, sed ultro quodammodo eo munificentiæ delatum, et quasi quoddam debitum solvat Christum diligentibus, summam nempe benignitatem. Neque vero quisquam putaverit aut stulte asseruerit, discipulis aut sanctis quibuslibet, in rebus suis, mediatione Filii nullatenus opus fore. Omnia quippe per ipsumn a Patre ἐρεῖ, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον δεήσονται μὲν ἐν τοῖς sunt in Spiritu, quoniam advocatus est, teste Joanne, non pro nostris peccatis solum, sed etiam pro totius mundi. Cæterum isthæc ait ut hic rursus utiliter ostenderet longe gratissimum esse Patri honorari ac diligi Filium suum. Quod cum miseri Judæi non intelligerent, intolerabilibus convitiis non verebantur eum lacessere, et quærebant eum interficere, ut scriptum est ***, propterea quod animos credentium ex legali et crasso mandato ad evangelicæ conversationis subtilitatem reformabat. Aiebant enim miseri et ignari, impiam in eum καθ᾿ ἑαυτοὺς τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας οἱ μαθηταί, ήγουν τῶν ἁγίων έτεροι τυχόν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς ἐν Πνεύματι, ἐπείπερ ἐστὶ παράκλητος, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐχ ὑπὲρ μόνον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Επιδεικνὺς δὲ χρησίμως κἂν τούτῳ δὲ πάλιν, ὅτι τριπόθητος λίαν ἐστὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα τιμὴ καὶ ἀγάπησις, τὰ τοιαῦτά φησιν. Ὅπερ οὐ συνέντες οἱ δείλαιοι τῶν Ἰουδαίων δήμοι, λοιδορίαις τε οὐ φορηταῖς κατακοντίζειν οὐχ ἔφριττον, καὶ ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, κατὰ τὸ γεγραμs | Joan. 111, 2. vs 1 Joan. 11, 1.»7 ] Timoth, 11. 5 ** [ Joan. 11, 2. s. Joan. vult, 1.

obscura nocte astrorum decus elucet, unoquoque Ωσπερ γὰρ ἀφεγγοῦς μὲν οὔσης νυκτὸς τὸ φαιδρὸν lumen suum emittente: sed simul ac solis jubar refulsit, splendor ille singulorum evanescit, et solis radiis cedit: sic, opinor, cognitio illa qua præditi nunc sumus, tunc temporis cessabit, et desinet quæ est ex parte, perfecta luce subeunte, et perfectissimum nobis divinæ cognitionis fulgorem infundente. Tunc quæ de suo Patre scire convenit Christus annuntiabit, cum ea jam tuto capere poterimus. Nunc enim per umbram et exempla, variasque ex ipsis rebus imagines, ac figuras a nobis desumptas vix ad aliquam obscuram cognitionem deducimur, propter animi nostri infirmitatem. Tunc vero sine ulla prorsus figura, sine ænigmate aut parabola, nuda, ut ita dicam, facie et expedila mente divina Dei ac Patris naturæ decus intelligemus, gloriam ejus qui ex ipso effulsit contemplantes: • Videbimus enim eum sicuti est, juxta Joannis vocein 9. Nunc enim videmus, non in ea quidem prorsus quae Deo convenit gloria, propter humanitatem, sed elapso dispensationis tempore, perfectoque mysterio quod propter nos, et pro nobis, in sua demum et Patris gloria conspicietur. Deus enim cum sit secundum naturam, proindeque Genitori consubstantialis, æqualibus omnino dignitatibus præditus erit, et in gloria propria Deoque convenienti refulgebit. τῶν ἀστέρων διαφαίνεται κάλλος, ἑκάστου τὸ οἰκεῖον απαστράπτοντος φῶς· ἀνισχούσης γε μὴν τῆς ἡλίου μαρμαρυγής, καταργείται πως ἤδη τὸ ἐκ μέρους λαμπρὸν, καὶ τῆς ἐκείνου βολῆς ἡττώμενον ἀδρανή, καὶ ἄπρακτον ἔχει τὴν οἰκείαν αὐτήν· κατὰ τὸν αὐ τὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ ἡ νῦν ἡμῖν ὑπάρχουσα γνώσις, κατ' ἐκεῖνο πεπαύσεται τοῦ καιροῦ, καὶ καταλήξει τὸ ἐκ μέρους, τοῦ τελείου φωτὸς εἰσελάσαντος, καὶ πληρεστάτην ἡμῖν τὴν τῆς θεογνωσίας Επεισ χέοντος αὐτήν. Τότε μετά παρρησίας δυναμένοις ήδη χωρεῖν, τὰ περὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ὁ Χριστὸς ἀπαγγελεῖ. Νυνὶ μὲν γὰρ διὰ σκιᾶς, καὶ ὑποδειγμάτων καὶ ποικίλης ἔσθ' ὅτε παραλαμβανομένης τῆς δια πραγμάτων εἰκόνος, καὶ τύπων τῶν καθ' ἡμᾶς, με λις ἐπί τινα γνῶσιν ἀμυδράν ποδηγούμεθα, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν κατὰ νοῦν ἀσθένειαν. Τότε γε μὴν τύπου τὸ παράπαν δεηθέντες οὐδενὸς, ἀλλ' οὐδὲ απ νιγμάτων, ἢ παραβολῆς, γυμνῷ τρόπον τινὰ τῷ προσώπῳ, καὶ ἀπαραποδίστῳ διανοίᾳ τὸ τῆς θείας φύσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐννοήσομεν κάλλος, τὴν τοῦ πεφηνότος ἐξ αὐτοῦ θεωρήσαντες δόξαν. • Οψόμεθα γὰρ αὐτὸν καθώς ἐστι, ο κατὰ τὴν Ἰωάν νου φωνήν. Νῦν μὲν γὰρ εἴδομεν οὐκ ἐν ὁλοκλήρω δόξῃ τῇ θεοπρεπεί, διὰ τὸ ἀνθρώπινον· παρελάσαν τος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας, καὶ τετελεσμένου τοῦ μυστηρίου τοῦ δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ φύσιν, ὁμοούσιός τε διὰ ἡμῶν, ἐν ἰδίᾳ δόξῃ λοιπὸν, καὶ τῇ τοῦ Πατρὸς ὀφθήσεται. Θεὸς γὰρ ὢν κατὰ τοῦτο τῷ φύσαντι, πάντως δήπου καὶ ἐν ἴσοις ἔσται τοῖς ἀξιώμασι, καὶ ἐν δόξῃ τῇ οἰκείᾳ καὶ θεοπρεπεί διαλάμψει λοιπόν. XVI, 26, 27. In illo die in nomine meo petelis: et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ipse enim Paler amal vos, quia vos me amastis, et credidistis quia a Deo exivi. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐν τῷ ὀνόματί μου αυτή σεσθε· καὶ οὐ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεί ὑμᾶς, ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ πεπιστεύ κατε, ὅτι ἐγὼ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον. Εξαιτεῖν μὲν ὅλως διὰ προσευχῆς καὶ ἐντεύξεως ἐφίησι τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ μὴ ἐν τῷ ὀνόματι αυτ τοῦ. Προχειρότατά γε μὴν ἐπιδώσειν αὐτοῖς τὸν Πατέρα τὰ ἐν εὐχαῖς ἐπαγγέλλεται, καὶ οὐχὶ πάντως ταῖς τοῦ Υἱοῦ προτροπαῖς ἀναπειθόμενον, ἅτε δὴ παρακλήτου καὶ μεσιτεύοντος, αὐτόμολον δέ πως εἰς φιλοτιμίαν ἰόντα τὰς [γρ. τὴν ἐπ' αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι χρέος κατατιθέναι σπουδάζοντα τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, τὴν ἀνωτάτω καὶ εἰς ἄκρον εὐμένειαν. Καὶ οὐχί τις νοῦν ἔχων οιήσαιτο πάλιν, ἢ καὶ ἀμαθαίνων Nihil omnino per orationem et supplicationem petere permittit, nisi in nomine 939 suo. Ρatrem vero ocius daturum eis pollicetur quæ postulaverint, non utique Filii solum impulsu, qui advocatus" et mediator" est, sed ultro quodammodo eo munificentiæ delatum, et quasi quoddam debitum solvat Christum diligentibus, summam nempe benignitatem. Neque vero quisquam putaverit aut stulte asseruerit, discipulis aut sanctis quibuslibet, in rebus suis, mediatione Filii nullatenus opus fore. Omnia quippe per ipsumn a Patre ἐρεῖ, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον δεήσονται μὲν ἐν τοῖς sunt in Spiritu, quoniam advocatus est, teste Joanne, non pro nostris peccatis solum, sed etiam pro totius mundi. Cæterum isthæc ait ut hic rursus utiliter ostenderet longe gratissimum esse Patri honorari ac diligi Filium suum. Quod cum miseri Judæi non intelligerent, intolerabilibus convitiis non verebantur eum lacessere, et quærebant eum interficere, ut scriptum est ***, propterea quod animos credentium ex legali et crasso mandato ad evangelicæ conversationis subtilitatem reformabat. Aiebant enim miseri et ignari, impiam in eum καθ᾿ ἑαυτοὺς τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας οἱ μαθηταί, ήγουν τῶν ἁγίων έτεροι τυχόν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς ἐν Πνεύματι, ἐπείπερ ἐστὶ παράκλητος, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐχ ὑπὲρ μόνον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Επιδεικνὺς δὲ χρησίμως κἂν τούτῳ δὲ πάλιν, ὅτι τριπόθητος λίαν ἐστὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα τιμὴ καὶ ἀγάπησις, τὰ τοιαῦτά φησιν. Ὅπερ οὐ συνέντες οἱ δείλαιοι τῶν Ἰουδαίων δήμοι, λοιδορίαις τε οὐ φορηταῖς κατακοντίζειν οὐχ ἔφριττον, καὶ ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, κατὰ τὸ γεγραμs | Joan. 111, 2. vs 1 Joan. 11, 1.»7 ] Timoth, 11. 5 ** [ Joan. 11, 2. s. Joan. vult, 1.

obscura nocte astrorum decus elucet, unoquoque Ωσπερ γὰρ ἀφεγγοῦς μὲν οὔσης νυκτὸς τὸ φαιδρὸν lumen suum emittente: sed simul ac solis jubar refulsit, splendor ille singulorum evanescit, et solis radiis cedit: sic, opinor, cognitio illa qua præditi nunc sumus, tunc temporis cessabit, et desinet quæ est ex parte, perfecta luce subeunte, et perfectissimum nobis divinæ cognitionis fulgorem infundente. Tunc quæ de suo Patre scire convenit Christus annuntiabit, cum ea jam tuto capere poterimus. Nunc enim per umbram et exempla, variasque ex ipsis rebus imagines, ac figuras a nobis desumptas vix ad aliquam obscuram cognitionem deducimur, propter animi nostri infirmitatem. Tunc vero sine ulla prorsus figura, sine ænigmate aut parabola, nuda, ut ita dicam, facie et expedila mente divina Dei ac Patris naturæ decus intelligemus, gloriam ejus qui ex ipso effulsit contemplantes: • Videbimus enim eum sicuti est, juxta Joannis vocein 9. Nunc enim videmus, non in ea quidem prorsus quae Deo convenit gloria, propter humanitatem, sed elapso dispensationis tempore, perfectoque mysterio quod propter nos, et pro nobis, in sua demum et Patris gloria conspicietur. Deus enim cum sit secundum naturam, proindeque Genitori consubstantialis, æqualibus omnino dignitatibus præditus erit, et in gloria propria Deoque convenienti refulgebit. τῶν ἀστέρων διαφαίνεται κάλλος, ἑκάστου τὸ οἰκεῖον απαστράπτοντος φῶς· ἀνισχούσης γε μὴν τῆς ἡλίου μαρμαρυγής, καταργείται πως ἤδη τὸ ἐκ μέρους λαμπρὸν, καὶ τῆς ἐκείνου βολῆς ἡττώμενον ἀδρανή, καὶ ἄπρακτον ἔχει τὴν οἰκείαν αὐτήν· κατὰ τὸν αὐ τὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ ἡ νῦν ἡμῖν ὑπάρχουσα γνώσις, κατ' ἐκεῖνο πεπαύσεται τοῦ καιροῦ, καὶ καταλήξει τὸ ἐκ μέρους, τοῦ τελείου φωτὸς εἰσελάσαντος, καὶ πληρεστάτην ἡμῖν τὴν τῆς θεογνωσίας Επεισ χέοντος αὐτήν. Τότε μετά παρρησίας δυναμένοις ήδη χωρεῖν, τὰ περὶ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ὁ Χριστὸς ἀπαγγελεῖ. Νυνὶ μὲν γὰρ διὰ σκιᾶς, καὶ ὑποδειγμάτων καὶ ποικίλης ἔσθ' ὅτε παραλαμβανομένης τῆς δια πραγμάτων εἰκόνος, καὶ τύπων τῶν καθ' ἡμᾶς, με λις ἐπί τινα γνῶσιν ἀμυδράν ποδηγούμεθα, διὰ τὴν ἐνοῦσαν ἡμῖν κατὰ νοῦν ἀσθένειαν. Τότε γε μὴν τύπου τὸ παράπαν δεηθέντες οὐδενὸς, ἀλλ' οὐδὲ απ νιγμάτων, ἢ παραβολῆς, γυμνῷ τρόπον τινὰ τῷ προσώπῳ, καὶ ἀπαραποδίστῳ διανοίᾳ τὸ τῆς θείας φύσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐννοήσομεν κάλλος, τὴν τοῦ πεφηνότος ἐξ αὐτοῦ θεωρήσαντες δόξαν. • Οψόμεθα γὰρ αὐτὸν καθώς ἐστι, ο κατὰ τὴν Ἰωάν νου φωνήν. Νῦν μὲν γὰρ εἴδομεν οὐκ ἐν ὁλοκλήρω δόξῃ τῇ θεοπρεπεί, διὰ τὸ ἀνθρώπινον· παρελάσαν τος δὲ τοῦ καιροῦ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας, καὶ τετελεσμένου τοῦ μυστηρίου τοῦ δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ φύσιν, ὁμοούσιός τε διὰ ἡμῶν, ἐν ἰδίᾳ δόξῃ λοιπὸν, καὶ τῇ τοῦ Πατρὸς ὀφθήσεται. Θεὸς γὰρ ὢν κατὰ τοῦτο τῷ φύσαντι, πάντως δήπου καὶ ἐν ἴσοις ἔσται τοῖς ἀξιώμασι, καὶ ἐν δόξῃ τῇ οἰκείᾳ καὶ θεοπρεπεί διαλάμψει λοιπόν. XVI, 26, 27. In illo die in nomine meo petelis: et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ipse enim Paler amal vos, quia vos me amastis, et credidistis quia a Deo exivi. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐν τῷ ὀνόματί μου αυτή σεσθε· καὶ οὐ λέγω ὑμῖν, ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Πατήρ φιλεί ὑμᾶς, ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ πεπιστεύ κατε, ὅτι ἐγὼ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον. Εξαιτεῖν μὲν ὅλως διὰ προσευχῆς καὶ ἐντεύξεως ἐφίησι τὸ παράπαν οὐδὲν, εἰ μὴ ἐν τῷ ὀνόματι αυτ τοῦ. Προχειρότατά γε μὴν ἐπιδώσειν αὐτοῖς τὸν Πατέρα τὰ ἐν εὐχαῖς ἐπαγγέλλεται, καὶ οὐχὶ πάντως ταῖς τοῦ Υἱοῦ προτροπαῖς ἀναπειθόμενον, ἅτε δὴ παρακλήτου καὶ μεσιτεύοντος, αὐτόμολον δέ πως εἰς φιλοτιμίαν ἰόντα τὰς [γρ. τὴν ἐπ' αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι χρέος κατατιθέναι σπουδάζοντα τοῖς ἀγαπῶσι Χριστὸν, τὴν ἀνωτάτω καὶ εἰς ἄκρον εὐμένειαν. Καὶ οὐχί τις νοῦν ἔχων οιήσαιτο πάλιν, ἢ καὶ ἀμαθαίνων Nihil omnino per orationem et supplicationem petere permittit, nisi in nomine 939 suo. Ρatrem vero ocius daturum eis pollicetur quæ postulaverint, non utique Filii solum impulsu, qui advocatus" et mediator" est, sed ultro quodammodo eo munificentiæ delatum, et quasi quoddam debitum solvat Christum diligentibus, summam nempe benignitatem. Neque vero quisquam putaverit aut stulte asseruerit, discipulis aut sanctis quibuslibet, in rebus suis, mediatione Filii nullatenus opus fore. Omnia quippe per ipsumn a Patre ἐρεῖ, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον δεήσονται μὲν ἐν τοῖς sunt in Spiritu, quoniam advocatus est, teste Joanne, non pro nostris peccatis solum, sed etiam pro totius mundi. Cæterum isthæc ait ut hic rursus utiliter ostenderet longe gratissimum esse Patri honorari ac diligi Filium suum. Quod cum miseri Judæi non intelligerent, intolerabilibus convitiis non verebantur eum lacessere, et quærebant eum interficere, ut scriptum est ***, propterea quod animos credentium ex legali et crasso mandato ad evangelicæ conversationis subtilitatem reformabat. Aiebant enim miseri et ignari, impiam in eum καθ᾿ ἑαυτοὺς τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας οἱ μαθηταί, ήγουν τῶν ἁγίων έτεροι τυχόν. Πάντα γὰρ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς ἐν Πνεύματι, ἐπείπερ ἐστὶ παράκλητος, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν, οὐχ ὑπὲρ μόνον τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Επιδεικνὺς δὲ χρησίμως κἂν τούτῳ δὲ πάλιν, ὅτι τριπόθητος λίαν ἐστὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ εἰς τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα τιμὴ καὶ ἀγάπησις, τὰ τοιαῦτά φησιν. Ὅπερ οὐ συνέντες οἱ δείλαιοι τῶν Ἰουδαίων δήμοι, λοιδορίαις τε οὐ φορηταῖς κατακοντίζειν οὐχ ἔφριττον, καὶ ἐζήτουν ἀποκτεῖναι, κατὰ τὸ γεγραμs | Joan. 111, 2. vs 1 Joan. 11, 1.»7 ] Timoth, 11. 5 ** [ Joan. 11, 2. s. Joan. vult, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. μένον, διὰ τὸ μεταῤῥυθμίζειν τῶν πιστευόντων τὸν linguam acuentes: Si esset a Deo bic homo, Sabνοῦν, ἐκ νομικῆς καὶ παχείας ἐντολῆς, εἰς τὴν τῆς batum utique non solveret ". › Ocius itaque a Deo εὐαγγελικῆς πολιτείας ισχνότητα. Έφασκον γάρ Patre benignitatem eis datum iri dicit indubitate οὐδὲν εἰδότες οἱ τάλανες, μᾶλλον δὲ γλῶτταν ἐπ' αὐτῷ credentibus, et rectissime sentientibus ipsum a τὴν ἀνόσιον ἀκονήσαντες· Εἰ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ Deo et Patre exisse. Præveniet enim quodammodo, ἄνθρωπος, οὐκ ἂν ἔλυε τὸ Σάββατον. Προχειρότατα et occupabit forsan, inquit, mediatoris petitionem, τοίνυν τὴν παρὰ Θεοῦ Πατρὸς εὐμένειαν δοθήσεσθαί ac spiritalibus benedictionibus mentes eorum perφησιν αὐτοῖς ἀνενδοιάστως πεπιστευκόσι, καὶ εὖ μάλα fundet qui recte de me sentiunt, neque sicut ii qui διατεθειμένοις, ότιπερ ἐξῆλθε παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ litteram colunt. Illud autem, ‹ Exivi a Deo, › hic Πατρός. Προαλείται γὰρ ὥσπερ, φησί, καὶ φθάσει rursus significare putabimus, aut, Natus sum, et ex μὲν τάχα τὴν τοῦ μεσιτεύοντος αἴτησιν, εὐλογίαις ejus substantia effulsi, ita tamen, ut sim et interδὲ ταῖς πνευματικαῖς ἐπικλύσει τὸν νοῦν τῶν ὀρθὴν ligar in propria persona, quamvis non omnino ἐχόντων ἐπ' ἐμοὶ τὴν διάληψιν, καὶ οὐ καθάπερ sejunctus a Patre. Est enim in Filio Pater, et in ἐδόκει φρονεῖν τοῖς τοῦ γράμματος ἐρασταῖς. Τὸ δὲ, Patre rursus secundum naturam Filius. Aut illud, • Εξῆλθον παρὰ Θεοῦ, ἐνταῦθα δὴ πάλιν οἰησόμεθα ‹ Exivi, › pro eo quod est, Factus sum homo veδηλοῦν, ἢ ὅτι Γεγένημαι, καὶ ἐξέλαμψα τῆς οὐσίας stri similis, induta vestra forma et natura. Locus αὐτοῦ, κατὰ πρόοδον μὲν τὴν πρὸς τὸ εἶναί τε καὶ enim cujusque rei quodammodo est propria cujusνοεῖσθαι τυχὸν ἰδιοσυστάτως, οὐ μὴν εἰς ἅπαν διῃρη que natura, a qua exit, cum in aliud quiddam μένοις. Εστι γὰρ ἐν Υἱῷ μὲν ὁ Πατήρ, ἐν Πατρὶ δὲ transit, et non est id quod erat. Neque vero diciαὖ πάλιν κατὰ φύσιν ὁ Υἱός. Η τὸ ἐξῆλθον, ἀντὶ mus quod, cum homo sicuti nos apparuerit et τοῦ, γέγονα καθ' ὑμᾶς, ἄνθρωπος δηλονότι, τὴν factus sit Unigenitus, Deus esse desinat: «Heri ὑμετέραν μορφήν τε καὶ φύσιν ὑποδός. Τόπος γὰρ enim et hodie idem est, ipse et in sæcula ';» sed ὥσπερ εκάστου τῶν ὄντων ἡ ἰδία φύσις, ἀφ' ἧς ἂν assumpto potius quod non erat, suoque servato, ἐξίοι πρὸς ἕτερόν τι μεταχωροῦν, καὶ ὅπερ οὐκ ἦν 940 exisse quodammodo censeri, secundum justum γενόμενον. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ὡς ἐπείπερ ἄν nostrum scilicet accipiendi modum. Quin et alio θρωπος καθ' ἡμᾶς ὤφθη τε καὶ γέγονεν ὄντως ὁ Μου modo e Exivia Patre, a si juval, accipies. Putaνογενής, εξέστη τοῦ εἶναι Θεός·. Εχθὲς γὰρ, καὶ bant enim ignari Pharisæi, sicuti jam ante dixi, σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, προσειλη- Dominam instar falsi cujusdam prophetæ in meφὼς δὲ μᾶλλον ὅπερ οὐκ ἦν, μετὰ τοῦ σῶσαι τὸ ἴδιον dium prodire, nequaquam a Deo missum, sed sua ἐκβεβηκέναι πως νοεῖται κατά γε τὸν ἐν θεωρίαις sponte, ut illi solebant, legi adversa venientibus εἰσβαίνοντα λόγον. Ἐκλήψῃ δὲ τὸν ἐξῆλθον παρὰ ad se proponere. Idcirco enim simulabant ei se non τοῦ Πατρὸς» καὶ καθ᾽ ἕτερον, εἰ βούλει, τρόπον. credere, dicentes mandatorum observationem Deo βοντο μὲν γὰρ οἱ πρὸς μόνας ἀμαθίας επετέστατοι ac Patri gratissimam ejus doctrina violari. QuaΦαρισαίοι, καθάπερ ἤδη προείπον, καθ᾿ ἕνα τῶν propter Christum depellebant tanquam Dei hostem, ψευδοπροφητῶν εἰς μέσον ἥκειν τὸν Κύριον, παρά et promulgatis per Mosen divinis legibus repuΘεοῦ μὲν οὐκ ἀπεσταλμένον, ἀπὸ δὲ γνώμης τῆς gnantem, alienumque idcirco eum esse a Deo οἰκείας, καθάπερ ἦν ἔθος ἐκείνοις τὰ τῷ νόμῳ μαχό- putabant. Sed non ita beati discipuli: ipsum quippe μενα τοῖς ὡς αὐτὸν ἰοῦσι προσλαλεῖν. Διὰ γάρτοι amarunt, saniori quam Judæi mente præditi, ac τοῦτο καὶ ἀπειθεῖν ἐσκήπτοντο, τὴν τοῦ νόμου τήρη vere crediderunt eum exisse a Deo, iis qui mox σιν φιλαιτάτην μὲν εἶναι λέγοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, allati sunt modis. Quam ob causam vicissim dilecti παραλύεσθαί γε μὴν διὰ τῶν αὐτοῦ διδαγμάτων. sunt a Patre, mutuam quodammodo reportantes. Οὐκοῦν ὡς Θεῷ μαχόμενον, καὶ ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ gratiam. Quod si amicissimi quidem sunt Deo ac διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις ἀντιστατεῖν ᾑρημένον Patri, et longe gratissimi sunt qui ex Deo credunt ἀπεσείοντο τὸν Χριστὸν, ἀλλότριον εἶναι καὶ Θεοῦ procedere Filium, exosi videlicet, ac invisi De διὰ τοῦτο λογιζόμενοι. Αλλ' οὐχ οὕτως οἱ μακάριοι vere sunt, qui contraria his opinione laborant. Et μαθηταί. Πεφιλήκασι γὰρ αὐτὸν τῆς τῶν Ἰουδαίων si diligentes Filium, cito exaudit Deus, eorum qui δυσβουλίας τὰ ἀμείνω φρονήσαντες, καὶ πεπιστεύ non diligunt orationes non suscipiet. Quod per κασιν ἀληθῶς, ὅτι ἐξῆλθεν ἀπὸ Θεοῦ, κατὰ τοὺς vocem quidem Isaiæ ad eos dictum est his verbis: ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους. Ταύτης τοι τῆς • Cum extenderitis manus vestras ad me, avertam αἰτίας ἕνεκα, καὶ πεφίληνται παρὰ Πατρὸς, τὴν ἴσην oculos meos a vobis: et si multiplicetis orationem,. ὥσπερ ἐξ ἀμοιβῆς δεχόμενοι χάριν. Εἰ δὲ φίλτατοι non exaudiam vos. Manus enim vestræ sanguine μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ λίαν ἡδεῖς οἱ ἐκ Θεοῦ plenæ sunt ³. › τὸν Υἱὸν ἐξελθεῖν πιστεύοντες, κατεστύγηνται δηλονότι καὶ θεομισεῖς ἀληθῶς οἱ τὴν τούτοις ἐναντίαν νοσήσαντες δόξαν. Καὶ εἰ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Υἱὸν ἑτοιμότατος λίαν εἰς τὸ ὑπακοῦσαι Θεός, οὐ προσ δέξεται δηλονότι τῶν μὴ τοιούτων τὰς προσευχάς. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου πρὸς αὐτ τοὺς εἰρημένον· «Ὅταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν, καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. ο G ” Joan. 1x, 16. • Hebr. xull, 8. * Isa. 1, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. μένον, διὰ τὸ μεταῤῥυθμίζειν τῶν πιστευόντων τὸν linguam acuentes: Si esset a Deo bic homo, Sabνοῦν, ἐκ νομικῆς καὶ παχείας ἐντολῆς, εἰς τὴν τῆς batum utique non solveret ". › Ocius itaque a Deo εὐαγγελικῆς πολιτείας ισχνότητα. Έφασκον γάρ Patre benignitatem eis datum iri dicit indubitate οὐδὲν εἰδότες οἱ τάλανες, μᾶλλον δὲ γλῶτταν ἐπ' αὐτῷ credentibus, et rectissime sentientibus ipsum a τὴν ἀνόσιον ἀκονήσαντες· Εἰ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ Deo et Patre exisse. Præveniet enim quodammodo, ἄνθρωπος, οὐκ ἂν ἔλυε τὸ Σάββατον. Προχειρότατα et occupabit forsan, inquit, mediatoris petitionem, τοίνυν τὴν παρὰ Θεοῦ Πατρὸς εὐμένειαν δοθήσεσθαί ac spiritalibus benedictionibus mentes eorum perφησιν αὐτοῖς ἀνενδοιάστως πεπιστευκόσι, καὶ εὖ μάλα fundet qui recte de me sentiunt, neque sicut ii qui διατεθειμένοις, ότιπερ ἐξῆλθε παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ litteram colunt. Illud autem, ‹ Exivi a Deo, › hic Πατρός. Προαλείται γὰρ ὥσπερ, φησί, καὶ φθάσει rursus significare putabimus, aut, Natus sum, et ex μὲν τάχα τὴν τοῦ μεσιτεύοντος αἴτησιν, εὐλογίαις ejus substantia effulsi, ita tamen, ut sim et interδὲ ταῖς πνευματικαῖς ἐπικλύσει τὸν νοῦν τῶν ὀρθὴν ligar in propria persona, quamvis non omnino ἐχόντων ἐπ' ἐμοὶ τὴν διάληψιν, καὶ οὐ καθάπερ sejunctus a Patre. Est enim in Filio Pater, et in ἐδόκει φρονεῖν τοῖς τοῦ γράμματος ἐρασταῖς. Τὸ δὲ, Patre rursus secundum naturam Filius. Aut illud, • Εξῆλθον παρὰ Θεοῦ, ἐνταῦθα δὴ πάλιν οἰησόμεθα ‹ Exivi, › pro eo quod est, Factus sum homo veδηλοῦν, ἢ ὅτι Γεγένημαι, καὶ ἐξέλαμψα τῆς οὐσίας stri similis, induta vestra forma et natura. Locus αὐτοῦ, κατὰ πρόοδον μὲν τὴν πρὸς τὸ εἶναί τε καὶ enim cujusque rei quodammodo est propria cujusνοεῖσθαι τυχὸν ἰδιοσυστάτως, οὐ μὴν εἰς ἅπαν διῃρη que natura, a qua exit, cum in aliud quiddam μένοις. Εστι γὰρ ἐν Υἱῷ μὲν ὁ Πατήρ, ἐν Πατρὶ δὲ transit, et non est id quod erat. Neque vero diciαὖ πάλιν κατὰ φύσιν ὁ Υἱός. Η τὸ ἐξῆλθον, ἀντὶ mus quod, cum homo sicuti nos apparuerit et τοῦ, γέγονα καθ' ὑμᾶς, ἄνθρωπος δηλονότι, τὴν factus sit Unigenitus, Deus esse desinat: «Heri ὑμετέραν μορφήν τε καὶ φύσιν ὑποδός. Τόπος γὰρ enim et hodie idem est, ipse et in sæcula ';» sed ὥσπερ εκάστου τῶν ὄντων ἡ ἰδία φύσις, ἀφ' ἧς ἂν assumpto potius quod non erat, suoque servato, ἐξίοι πρὸς ἕτερόν τι μεταχωροῦν, καὶ ὅπερ οὐκ ἦν 940 exisse quodammodo censeri, secundum justum γενόμενον. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ὡς ἐπείπερ ἄν nostrum scilicet accipiendi modum. Quin et alio θρωπος καθ' ἡμᾶς ὤφθη τε καὶ γέγονεν ὄντως ὁ Μου modo e Exivia Patre, a si juval, accipies. Putaνογενής, εξέστη τοῦ εἶναι Θεός·. Εχθὲς γὰρ, καὶ bant enim ignari Pharisæi, sicuti jam ante dixi, σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, προσειλη- Dominam instar falsi cujusdam prophetæ in meφὼς δὲ μᾶλλον ὅπερ οὐκ ἦν, μετὰ τοῦ σῶσαι τὸ ἴδιον dium prodire, nequaquam a Deo missum, sed sua ἐκβεβηκέναι πως νοεῖται κατά γε τὸν ἐν θεωρίαις sponte, ut illi solebant, legi adversa venientibus εἰσβαίνοντα λόγον. Ἐκλήψῃ δὲ τὸν ἐξῆλθον παρὰ ad se proponere. Idcirco enim simulabant ei se non τοῦ Πατρὸς» καὶ καθ᾽ ἕτερον, εἰ βούλει, τρόπον. credere, dicentes mandatorum observationem Deo βοντο μὲν γὰρ οἱ πρὸς μόνας ἀμαθίας επετέστατοι ac Patri gratissimam ejus doctrina violari. QuaΦαρισαίοι, καθάπερ ἤδη προείπον, καθ᾿ ἕνα τῶν propter Christum depellebant tanquam Dei hostem, ψευδοπροφητῶν εἰς μέσον ἥκειν τὸν Κύριον, παρά et promulgatis per Mosen divinis legibus repuΘεοῦ μὲν οὐκ ἀπεσταλμένον, ἀπὸ δὲ γνώμης τῆς gnantem, alienumque idcirco eum esse a Deo οἰκείας, καθάπερ ἦν ἔθος ἐκείνοις τὰ τῷ νόμῳ μαχό- putabant. Sed non ita beati discipuli: ipsum quippe μενα τοῖς ὡς αὐτὸν ἰοῦσι προσλαλεῖν. Διὰ γάρτοι amarunt, saniori quam Judæi mente præditi, ac τοῦτο καὶ ἀπειθεῖν ἐσκήπτοντο, τὴν τοῦ νόμου τήρη vere crediderunt eum exisse a Deo, iis qui mox σιν φιλαιτάτην μὲν εἶναι λέγοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, allati sunt modis. Quam ob causam vicissim dilecti παραλύεσθαί γε μὴν διὰ τῶν αὐτοῦ διδαγμάτων. sunt a Patre, mutuam quodammodo reportantes. Οὐκοῦν ὡς Θεῷ μαχόμενον, καὶ ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ gratiam. Quod si amicissimi quidem sunt Deo ac διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις ἀντιστατεῖν ᾑρημένον Patri, et longe gratissimi sunt qui ex Deo credunt ἀπεσείοντο τὸν Χριστὸν, ἀλλότριον εἶναι καὶ Θεοῦ procedere Filium, exosi videlicet, ac invisi De διὰ τοῦτο λογιζόμενοι. Αλλ' οὐχ οὕτως οἱ μακάριοι vere sunt, qui contraria his opinione laborant. Et μαθηταί. Πεφιλήκασι γὰρ αὐτὸν τῆς τῶν Ἰουδαίων si diligentes Filium, cito exaudit Deus, eorum qui δυσβουλίας τὰ ἀμείνω φρονήσαντες, καὶ πεπιστεύ non diligunt orationes non suscipiet. Quod per κασιν ἀληθῶς, ὅτι ἐξῆλθεν ἀπὸ Θεοῦ, κατὰ τοὺς vocem quidem Isaiæ ad eos dictum est his verbis: ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους. Ταύτης τοι τῆς • Cum extenderitis manus vestras ad me, avertam αἰτίας ἕνεκα, καὶ πεφίληνται παρὰ Πατρὸς, τὴν ἴσην oculos meos a vobis: et si multiplicetis orationem,. ὥσπερ ἐξ ἀμοιβῆς δεχόμενοι χάριν. Εἰ δὲ φίλτατοι non exaudiam vos. Manus enim vestræ sanguine μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ λίαν ἡδεῖς οἱ ἐκ Θεοῦ plenæ sunt ³. › τὸν Υἱὸν ἐξελθεῖν πιστεύοντες, κατεστύγηνται δηλονότι καὶ θεομισεῖς ἀληθῶς οἱ τὴν τούτοις ἐναντίαν νοσήσαντες δόξαν. Καὶ εἰ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Υἱὸν ἑτοιμότατος λίαν εἰς τὸ ὑπακοῦσαι Θεός, οὐ προσ δέξεται δηλονότι τῶν μὴ τοιούτων τὰς προσευχάς. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου πρὸς αὐτ τοὺς εἰρημένον· «Ὅταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν, καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. ο G ” Joan. 1x, 16. • Hebr. xull, 8. * Isa. 1, 15.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. μένον, διὰ τὸ μεταῤῥυθμίζειν τῶν πιστευόντων τὸν linguam acuentes: Si esset a Deo bic homo, Sabνοῦν, ἐκ νομικῆς καὶ παχείας ἐντολῆς, εἰς τὴν τῆς batum utique non solveret ". › Ocius itaque a Deo εὐαγγελικῆς πολιτείας ισχνότητα. Έφασκον γάρ Patre benignitatem eis datum iri dicit indubitate οὐδὲν εἰδότες οἱ τάλανες, μᾶλλον δὲ γλῶτταν ἐπ' αὐτῷ credentibus, et rectissime sentientibus ipsum a τὴν ἀνόσιον ἀκονήσαντες· Εἰ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ Deo et Patre exisse. Præveniet enim quodammodo, ἄνθρωπος, οὐκ ἂν ἔλυε τὸ Σάββατον. Προχειρότατα et occupabit forsan, inquit, mediatoris petitionem, τοίνυν τὴν παρὰ Θεοῦ Πατρὸς εὐμένειαν δοθήσεσθαί ac spiritalibus benedictionibus mentes eorum perφησιν αὐτοῖς ἀνενδοιάστως πεπιστευκόσι, καὶ εὖ μάλα fundet qui recte de me sentiunt, neque sicut ii qui διατεθειμένοις, ότιπερ ἐξῆλθε παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ litteram colunt. Illud autem, ‹ Exivi a Deo, › hic Πατρός. Προαλείται γὰρ ὥσπερ, φησί, καὶ φθάσει rursus significare putabimus, aut, Natus sum, et ex μὲν τάχα τὴν τοῦ μεσιτεύοντος αἴτησιν, εὐλογίαις ejus substantia effulsi, ita tamen, ut sim et interδὲ ταῖς πνευματικαῖς ἐπικλύσει τὸν νοῦν τῶν ὀρθὴν ligar in propria persona, quamvis non omnino ἐχόντων ἐπ' ἐμοὶ τὴν διάληψιν, καὶ οὐ καθάπερ sejunctus a Patre. Est enim in Filio Pater, et in ἐδόκει φρονεῖν τοῖς τοῦ γράμματος ἐρασταῖς. Τὸ δὲ, Patre rursus secundum naturam Filius. Aut illud, • Εξῆλθον παρὰ Θεοῦ, ἐνταῦθα δὴ πάλιν οἰησόμεθα ‹ Exivi, › pro eo quod est, Factus sum homo veδηλοῦν, ἢ ὅτι Γεγένημαι, καὶ ἐξέλαμψα τῆς οὐσίας stri similis, induta vestra forma et natura. Locus αὐτοῦ, κατὰ πρόοδον μὲν τὴν πρὸς τὸ εἶναί τε καὶ enim cujusque rei quodammodo est propria cujusνοεῖσθαι τυχὸν ἰδιοσυστάτως, οὐ μὴν εἰς ἅπαν διῃρη que natura, a qua exit, cum in aliud quiddam μένοις. Εστι γὰρ ἐν Υἱῷ μὲν ὁ Πατήρ, ἐν Πατρὶ δὲ transit, et non est id quod erat. Neque vero diciαὖ πάλιν κατὰ φύσιν ὁ Υἱός. Η τὸ ἐξῆλθον, ἀντὶ mus quod, cum homo sicuti nos apparuerit et τοῦ, γέγονα καθ' ὑμᾶς, ἄνθρωπος δηλονότι, τὴν factus sit Unigenitus, Deus esse desinat: «Heri ὑμετέραν μορφήν τε καὶ φύσιν ὑποδός. Τόπος γὰρ enim et hodie idem est, ipse et in sæcula ';» sed ὥσπερ εκάστου τῶν ὄντων ἡ ἰδία φύσις, ἀφ' ἧς ἂν assumpto potius quod non erat, suoque servato, ἐξίοι πρὸς ἕτερόν τι μεταχωροῦν, καὶ ὅπερ οὐκ ἦν 940 exisse quodammodo censeri, secundum justum γενόμενον. Καὶ οὐ δή πού φαμεν, ὡς ἐπείπερ ἄν nostrum scilicet accipiendi modum. Quin et alio θρωπος καθ' ἡμᾶς ὤφθη τε καὶ γέγονεν ὄντως ὁ Μου modo e Exivia Patre, a si juval, accipies. Putaνογενής, εξέστη τοῦ εἶναι Θεός·. Εχθὲς γὰρ, καὶ bant enim ignari Pharisæi, sicuti jam ante dixi, σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, προσειλη- Dominam instar falsi cujusdam prophetæ in meφὼς δὲ μᾶλλον ὅπερ οὐκ ἦν, μετὰ τοῦ σῶσαι τὸ ἴδιον dium prodire, nequaquam a Deo missum, sed sua ἐκβεβηκέναι πως νοεῖται κατά γε τὸν ἐν θεωρίαις sponte, ut illi solebant, legi adversa venientibus εἰσβαίνοντα λόγον. Ἐκλήψῃ δὲ τὸν ἐξῆλθον παρὰ ad se proponere. Idcirco enim simulabant ei se non τοῦ Πατρὸς» καὶ καθ᾽ ἕτερον, εἰ βούλει, τρόπον. credere, dicentes mandatorum observationem Deo βοντο μὲν γὰρ οἱ πρὸς μόνας ἀμαθίας επετέστατοι ac Patri gratissimam ejus doctrina violari. QuaΦαρισαίοι, καθάπερ ἤδη προείπον, καθ᾿ ἕνα τῶν propter Christum depellebant tanquam Dei hostem, ψευδοπροφητῶν εἰς μέσον ἥκειν τὸν Κύριον, παρά et promulgatis per Mosen divinis legibus repuΘεοῦ μὲν οὐκ ἀπεσταλμένον, ἀπὸ δὲ γνώμης τῆς gnantem, alienumque idcirco eum esse a Deo οἰκείας, καθάπερ ἦν ἔθος ἐκείνοις τὰ τῷ νόμῳ μαχό- putabant. Sed non ita beati discipuli: ipsum quippe μενα τοῖς ὡς αὐτὸν ἰοῦσι προσλαλεῖν. Διὰ γάρτοι amarunt, saniori quam Judæi mente præditi, ac τοῦτο καὶ ἀπειθεῖν ἐσκήπτοντο, τὴν τοῦ νόμου τήρη vere crediderunt eum exisse a Deo, iis qui mox σιν φιλαιτάτην μὲν εἶναι λέγοντες τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, allati sunt modis. Quam ob causam vicissim dilecti παραλύεσθαί γε μὴν διὰ τῶν αὐτοῦ διδαγμάτων. sunt a Patre, mutuam quodammodo reportantes. Οὐκοῦν ὡς Θεῷ μαχόμενον, καὶ ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ gratiam. Quod si amicissimi quidem sunt Deo ac διὰ Μωσέως τεθεσπισμένοις ἀντιστατεῖν ᾑρημένον Patri, et longe gratissimi sunt qui ex Deo credunt ἀπεσείοντο τὸν Χριστὸν, ἀλλότριον εἶναι καὶ Θεοῦ procedere Filium, exosi videlicet, ac invisi De διὰ τοῦτο λογιζόμενοι. Αλλ' οὐχ οὕτως οἱ μακάριοι vere sunt, qui contraria his opinione laborant. Et μαθηταί. Πεφιλήκασι γὰρ αὐτὸν τῆς τῶν Ἰουδαίων si diligentes Filium, cito exaudit Deus, eorum qui δυσβουλίας τὰ ἀμείνω φρονήσαντες, καὶ πεπιστεύ non diligunt orationes non suscipiet. Quod per κασιν ἀληθῶς, ὅτι ἐξῆλθεν ἀπὸ Θεοῦ, κατὰ τοὺς vocem quidem Isaiæ ad eos dictum est his verbis: ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένους τρόπους. Ταύτης τοι τῆς • Cum extenderitis manus vestras ad me, avertam αἰτίας ἕνεκα, καὶ πεφίληνται παρὰ Πατρὸς, τὴν ἴσην oculos meos a vobis: et si multiplicetis orationem,. ὥσπερ ἐξ ἀμοιβῆς δεχόμενοι χάριν. Εἰ δὲ φίλτατοι non exaudiam vos. Manus enim vestræ sanguine μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ λίαν ἡδεῖς οἱ ἐκ Θεοῦ plenæ sunt ³. › τὸν Υἱὸν ἐξελθεῖν πιστεύοντες, κατεστύγηνται δηλονότι καὶ θεομισεῖς ἀληθῶς οἱ τὴν τούτοις ἐναντίαν νοσήσαντες δόξαν. Καὶ εἰ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Υἱὸν ἑτοιμότατος λίαν εἰς τὸ ὑπακοῦσαι Θεός, οὐ προσ δέξεται δηλονότι τῶν μὴ τοιούτων τὰς προσευχάς. Καὶ τοῦτο ἦν ἄρα τὸ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου πρὸς αὐτ τοὺς εἰρημένον· «Ὅταν τὰς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀφ' ὑμῶν, καὶ ἐὰν πληθύνητε τὴν δέησιν, οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν. Αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις. ο G ” Joan. 1x, 16. • Hebr. xull, 8. * Isa. 1, 15.

S. GYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. XVI, 28. Exivi a Patre, et veni in mundum. Ite- ▲ rum reliuquo mundum, et vado ad Patrem. " Manifestum et indubitatum argumentum est, Dominum non esse unum ex falsis prophetis, neque porro ad nos venisse ut præter Patris volun· Lalem ex sua sententia loqueretur, sicuti Judæi stulte et nefarie suspicantur, quod ad Patrem revertitur, eoque cum potestate redit, unde se novit exisşe. Etenim vere dicet aliquis, Judæorum vecordiam non ferens: Non est forsan verax Christus, ex vestra quidem sententia, Judai, sed nec Patre comprobante 941 evangelica conversationis doctrinam invexit, cum irritum et inutile demum ad perfectionem pietatis legale mandatum ostenderet. Eum quippe violati Sabbati accusatis, et si quod apud vos miraculum ediderit, in Beelzebub principe dæmoniorum illud facere solitum summa cum impietate dicitis s. Quomodo ergo in coelum ascen dit? Aut quomodo in eodem throno Pater eum excepit, angelis ei supernas porlas aperientibus, si, ut vultis, ejus decretis repugnet, et quam summus universorum rex non probet doctrinam invehat? Nunquid enim clam assumptus est? Nonne turba multa erat ad quam divinus ac coelestis angelus dixit. «Viri Galilæi, quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœlum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum *. › Jam vero quid als, Judæe? Nunquid saltem angeli voci credes? An non testes accipies, eosque multos rei ipsius spectatores, cum lex manifeste dicat, in ore duorum aut trium stare omne verbum *? Ei ergo qui cum potestate ad Patrem qui in cœlis est revertitur, quomodo pseudoprophetiæ notam merito afinges, ac non potius velut ex rei clara demonstratione sequetur eum ex Deo Patre nimirum esse, non tamen ab illo diversum quem ipsa lex et prophetæ prædixerunt? Venisse vero in hunc mundum ait, et rursus ex hoc mundo ad Patrem redire, nec a Patre remotum, cum factus est homo, nec ab hominibus, cum in carne ad Patrem rediit. Deus enim est verus, qui ineffabili virtute cuncta replet, nec ab ullo eorum quæ sunt abest. μὴν εἰς τόνδε τὸν κόσμον φησί, μεταχωρεῖν δὲ αὖ Πατρὸς ἀποληφθεὶς [γρ. ἀπολειφθεὶς], ὅτε γέγονεν σαρκὸς ἀπεδήμει πρὸς τὸν Πατέρα. Θεὸς γάρ ἐστιν οὐδενὸς τῶν ὄντων ἀπολιμπανόμενος. XVI, 29, 30. Dicunt ei discipuli ejus: Ecce, nunc palam loqueris, el proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia scis omnia, et non opus est tibi ut quis te interroget: in hoc credimus quia a Deo existi. Evidentissimam rei probationem suspiciunt ac mirantur. Illos enim absque circuitione verborum alloquitur. Gaudent igitur accepta demonstratione rei manifestissima, 942 nihilque ardui in illo * Luc. xi, 11. Act. Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐλύπηθα εἰς τὸν κόσμον. Πάλιν ἀφίημι τὸν κόσμον, καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Απόδειξις αὕτη σαφής τε καὶ ἀναμφίλογος, τοῦ μὴ ἕνα τῶν ψευδοπροφητῶν ὑπάρχειν τὸν Κύριον, μήτε μὴν τὰ ἀπὸ γνώμης οἰκείας ἐροῦντα, καὶ δια λεξόμενον παρὰ τὸ δοκοῦν τῷ Πατρὶ πρὸς ἡμᾶς ἀφίχθαι, κατά γε τὴν ἀμαθῆ καὶ ἀπόπτυστον τῶν Ἰουδαίων ὑπόνοιαν, τὸ παλινδρομήσαι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπονοστήσαι μετ' ἐξουσίας, ὅθεν οἶδεν έχε βεβηκώς. Ναὶ γὰρ ἐρεῖ τις τυχόν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀμαθίαις ἀντικαθιστάμενος, οὐκ ἀληθὴς ἦν ἴσως δ Χριστὸς καθ' ὑμᾶς, ὦ Ἰουδαῖοι, ἀλλ᾽ οὐδὲ συνευ δοκοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν τῆς εὐαγ γελικής πολιτείας εἰσκεκόμικς παίδευσιν, ἄπρακτον ήδη δεικνύς, καὶ ἀνόνητον εἰς τελειότητα τὴν κατ' εὐσέβειαν τὴν νομικὴν ἐντολήν. Εγκαλεῖτε γὰρ πάντως ὡς λελυκότι τὸ Σάββατον, καὶ εἴπερ τι τῶν θαυμάτων ἐργάσαιτο παρ' ὑμῖν, ἐν Βεελζεβούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων καὶ τοῦτο ποιεῖν εἰωθότα δυσσεβοῦντες εἰρήκατε. Πῶς δὴ οὖν ἄρα καὶ εἰς αὐτὸν ἀνέβη τὸν οὐρανόν; Πῶς ἐδέξατο σύνθρονον ὁ Πατήρ, ἐπαιρόντων ἀγγέλων αὐτῷ τὰς ἄνω πύλας, τὸν τοῖς αὐτοῦ δόγμασιν ἀντιπράττοντα καθ' ὑμᾶς, καὶ ἀνεθέ. λητον τῷ παμβασιλεῖ τῶν ὅλων τὴν ὑφήγησιν ποιησάμενον; Μὴ γὰρ λεληθότως ἀνελήφθη; Μὴ γὰρ οὐ πολὺς ἦν ὄχλος, πρὸς οὓς ἔφη ὁ θεῖός τε καὶ οὐράνιος ἄγγελος· «"Ανδρες Γαλιλαίοι, τί ἑστήκατε ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν; Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναλη φθεὶς ἀφ' ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, δ τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐ ρανόν.» Εἶτα τί φής, Ἰουδαῖε, πάλιν; "Αρ' οὐ τιμή - σεις ταῖς εὐπειθείαις κἂν τὴν ἀγγέλου φωνήν; "Αρ οὐ παραδέξῃ μάρτυρας, καίτοι πολλοὺς ὄντας τοὺς τεθεαμένους, καίτοι σαφῶς ὁ νόμος, Ἐπὶ στόματος δύο, ἢ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα, φησί; Τῷ τοίνυν ἐπ' ἐξουσίας πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπονοστοῦντι Πατέρα, πῶς ἂν ἔτι πρεπόντως ὁ τῆς ψευδοπροφητείας ἐπιφέροιτο μώμος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἔψεται λοιπόν, ὡς δι' ἀποδείξεως ἐναργοῦς τοῦ πράγματος, τὸ ἀνενδοιάστως πιστεύεσθαι παρ' ὑμῶν, καὶ ὡς εἴη μὲν ἐκ Θεοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρός, οὐχ ἕτερός γε μὴν παρ' ἐκεῖνον, ὃν αὐτός τε ὁμοῦ ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται διήγγελον; Εληλυθέναι γε πάλιν ἐκ τοῦ κόσμου πρὸς τὸν Πατέρα, οὔτε τοῦ ἄνθρωπος, οὔτε μὴν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτε μετά ἀληθινὸς ἀῤῥήτῳ δυνάμει τὰ πάντα πληρῶν, καὶ Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· Ιδε, νῦν παρρησίᾳ λαλεῖς, καὶ παροιμίαν οὐδεμίαν λέγεις. Νῦν οἴδαμεν ὅτι οἶδας πάντα, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ· ἐν τούτῳ πιστεύομεν ότι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθες. Θαυμάζουσι τὴν ἀπόδειξιν ὡς ἐναργεστάτην και ταπλήττονται τοῦ λόγου τὸ διαφανές. Περιστολής γὰρ ἁπάσης δίχα τὸν πρὸς αὐτοὺς εὖ μάλα πεποίηται λόγον. Χαίρουσι δὴ οὖν δυσχερείας ἁπάσης ἀπηλλα- ", 11. * Deut. xix, 15; Matth. xvm, 16.

S. GYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. XVI, 28. Exivi a Patre, et veni in mundum. Ite- ▲ rum reliuquo mundum, et vado ad Patrem. " Manifestum et indubitatum argumentum est, Dominum non esse unum ex falsis prophetis, neque porro ad nos venisse ut præter Patris volun· Lalem ex sua sententia loqueretur, sicuti Judæi stulte et nefarie suspicantur, quod ad Patrem revertitur, eoque cum potestate redit, unde se novit exisşe. Etenim vere dicet aliquis, Judæorum vecordiam non ferens: Non est forsan verax Christus, ex vestra quidem sententia, Judai, sed nec Patre comprobante 941 evangelica conversationis doctrinam invexit, cum irritum et inutile demum ad perfectionem pietatis legale mandatum ostenderet. Eum quippe violati Sabbati accusatis, et si quod apud vos miraculum ediderit, in Beelzebub principe dæmoniorum illud facere solitum summa cum impietate dicitis s. Quomodo ergo in coelum ascen dit? Aut quomodo in eodem throno Pater eum excepit, angelis ei supernas porlas aperientibus, si, ut vultis, ejus decretis repugnet, et quam summus universorum rex non probet doctrinam invehat? Nunquid enim clam assumptus est? Nonne turba multa erat ad quam divinus ac coelestis angelus dixit. «Viri Galilæi, quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in cœlum, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in cœlum *. › Jam vero quid als, Judæe? Nunquid saltem angeli voci credes? An non testes accipies, eosque multos rei ipsius spectatores, cum lex manifeste dicat, in ore duorum aut trium stare omne verbum *? Ei ergo qui cum potestate ad Patrem qui in cœlis est revertitur, quomodo pseudoprophetiæ notam merito afinges, ac non potius velut ex rei clara demonstratione sequetur eum ex Deo Patre nimirum esse, non tamen ab illo diversum quem ipsa lex et prophetæ prædixerunt? Venisse vero in hunc mundum ait, et rursus ex hoc mundo ad Patrem redire, nec a Patre remotum, cum factus est homo, nec ab hominibus, cum in carne ad Patrem rediit. Deus enim est verus, qui ineffabili virtute cuncta replet, nec ab ullo eorum quæ sunt abest. μὴν εἰς τόνδε τὸν κόσμον φησί, μεταχωρεῖν δὲ αὖ Πατρὸς ἀποληφθεὶς [γρ. ἀπολειφθεὶς], ὅτε γέγονεν σαρκὸς ἀπεδήμει πρὸς τὸν Πατέρα. Θεὸς γάρ ἐστιν οὐδενὸς τῶν ὄντων ἀπολιμπανόμενος. XVI, 29, 30. Dicunt ei discipuli ejus: Ecce, nunc palam loqueris, el proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia scis omnia, et non opus est tibi ut quis te interroget: in hoc credimus quia a Deo existi. Evidentissimam rei probationem suspiciunt ac mirantur. Illos enim absque circuitione verborum alloquitur. Gaudent igitur accepta demonstratione rei manifestissima, 942 nihilque ardui in illo * Luc. xi, 11. Act. Εξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐλύπηθα εἰς τὸν κόσμον. Πάλιν ἀφίημι τὸν κόσμον, καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα. Απόδειξις αὕτη σαφής τε καὶ ἀναμφίλογος, τοῦ μὴ ἕνα τῶν ψευδοπροφητῶν ὑπάρχειν τὸν Κύριον, μήτε μὴν τὰ ἀπὸ γνώμης οἰκείας ἐροῦντα, καὶ δια λεξόμενον παρὰ τὸ δοκοῦν τῷ Πατρὶ πρὸς ἡμᾶς ἀφίχθαι, κατά γε τὴν ἀμαθῆ καὶ ἀπόπτυστον τῶν Ἰουδαίων ὑπόνοιαν, τὸ παλινδρομήσαι πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπονοστήσαι μετ' ἐξουσίας, ὅθεν οἶδεν έχε βεβηκώς. Ναὶ γὰρ ἐρεῖ τις τυχόν ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀμαθίαις ἀντικαθιστάμενος, οὐκ ἀληθὴς ἦν ἴσως δ Χριστὸς καθ' ὑμᾶς, ὦ Ἰουδαῖοι, ἀλλ᾽ οὐδὲ συνευ δοκοῦντος αὐτῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν τῆς εὐαγ γελικής πολιτείας εἰσκεκόμικς παίδευσιν, ἄπρακτον ήδη δεικνύς, καὶ ἀνόνητον εἰς τελειότητα τὴν κατ' εὐσέβειαν τὴν νομικὴν ἐντολήν. Εγκαλεῖτε γὰρ πάντως ὡς λελυκότι τὸ Σάββατον, καὶ εἴπερ τι τῶν θαυμάτων ἐργάσαιτο παρ' ὑμῖν, ἐν Βεελζεβούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων καὶ τοῦτο ποιεῖν εἰωθότα δυσσεβοῦντες εἰρήκατε. Πῶς δὴ οὖν ἄρα καὶ εἰς αὐτὸν ἀνέβη τὸν οὐρανόν; Πῶς ἐδέξατο σύνθρονον ὁ Πατήρ, ἐπαιρόντων ἀγγέλων αὐτῷ τὰς ἄνω πύλας, τὸν τοῖς αὐτοῦ δόγμασιν ἀντιπράττοντα καθ' ὑμᾶς, καὶ ἀνεθέ. λητον τῷ παμβασιλεῖ τῶν ὅλων τὴν ὑφήγησιν ποιησάμενον; Μὴ γὰρ λεληθότως ἀνελήφθη; Μὴ γὰρ οὐ πολὺς ἦν ὄχλος, πρὸς οὓς ἔφη ὁ θεῖός τε καὶ οὐράνιος ἄγγελος· «"Ανδρες Γαλιλαίοι, τί ἑστήκατε ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν; Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναλη φθεὶς ἀφ' ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, οὕτως ἐλεύσεται, δ τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐ ρανόν.» Εἶτα τί φής, Ἰουδαῖε, πάλιν; "Αρ' οὐ τιμή - σεις ταῖς εὐπειθείαις κἂν τὴν ἀγγέλου φωνήν; "Αρ οὐ παραδέξῃ μάρτυρας, καίτοι πολλοὺς ὄντας τοὺς τεθεαμένους, καίτοι σαφῶς ὁ νόμος, Ἐπὶ στόματος δύο, ἢ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα, φησί; Τῷ τοίνυν ἐπ' ἐξουσίας πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπονοστοῦντι Πατέρα, πῶς ἂν ἔτι πρεπόντως ὁ τῆς ψευδοπροφητείας ἐπιφέροιτο μώμος, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἔψεται λοιπόν, ὡς δι' ἀποδείξεως ἐναργοῦς τοῦ πράγματος, τὸ ἀνενδοιάστως πιστεύεσθαι παρ' ὑμῶν, καὶ ὡς εἴη μὲν ἐκ Θεοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρός, οὐχ ἕτερός γε μὴν παρ' ἐκεῖνον, ὃν αὐτός τε ὁμοῦ ὁ νόμος, καὶ οἱ προφῆται διήγγελον; Εληλυθέναι γε πάλιν ἐκ τοῦ κόσμου πρὸς τὸν Πατέρα, οὔτε τοῦ ἄνθρωπος, οὔτε μὴν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὅτε μετά ἀληθινὸς ἀῤῥήτῳ δυνάμει τὰ πάντα πληρῶν, καὶ Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ· Ιδε, νῦν παρρησίᾳ λαλεῖς, καὶ παροιμίαν οὐδεμίαν λέγεις. Νῦν οἴδαμεν ὅτι οἶδας πάντα, καὶ οὐ χρείαν ἔχεις ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ· ἐν τούτῳ πιστεύομεν ότι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθες. Θαυμάζουσι τὴν ἀπόδειξιν ὡς ἐναργεστάτην και ταπλήττονται τοῦ λόγου τὸ διαφανές. Περιστολής γὰρ ἁπάσης δίχα τὸν πρὸς αὐτοὺς εὖ μάλα πεποίηται λόγον. Χαίρουσι δὴ οὖν δυσχερείας ἁπάσης ἀπηλλα- ", 11. * Deut. xix, 15; Matth. xvm, 16.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. strationem esse concedunt, ut ne levis quidem proverbii scintilla appareat. Illud insuper addunt: Cum occultas cogitationes agnoscas, et interrogationem quam ipsi facturi eramus præveneris, te exisse a Deo credidimus. Mentis enim penetralia et cordis arcana perspecta habere solius Dei est. Cum autem ipse omnia noris, quis dubitet te ex Deo qui omnia novit effulsisse? Divinum ergo illud et admirabile signum certissimæ inter alia fidei discipulis fomes exstitit, ut de iis vere dici possit: • Da sapienti occasionem, et sapientior erit: notifica justo, et addet ad recipiendum.. Aiunt vero, ‹ nunc credimus, › non quod credere tum primum cepisse dicant Dominum cuncta posse, cum hæc verba audierunt, aut miraculum viderunt; sed quod fidei initio susceptæ radices in suis animis altius agere incipiant, ac frmiter credere Deum esse, et ex Deo secundum naturam, ac vero. Intelligemus ergo illud, ‹ nunc credimus, › non de eredendi initio, sed de stabili in fide et sententia jam suscepta perseverantia. γμένην λαβόντες ἀπόδειξιν, καὶ περισκελὲς μὲν σχεῖν sermone esse fatentur, tamque evidentem demonοὐδὲν τὸ εἰρημένον φασὶν, εὐκάτοπτον δὲ οὕτως ὑπάρχειν τὴν ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ φωνήν, ὡς μηδὲ βραχύ παροιμίας έναυσμα προσεῖναι δοκεῖν. Απο κερδαίνουσι δὲ πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο. Ἐπειδὴ γὰρ ἔγνως, φησί, τὸ λαθραίως ψιθυρισθέν, ἔφθασάς τε τὴν πεῦσιν, ἥνπερ ἂν ἴσως προσηγάγομεν ἡμεῖς ἐξαιτοῦντες τὸ μαθεῖν, ἅπερ ἔλεγες ἀρτίως, πεπιστεύκαμεν, ὅτι καὶ ἐξῆλθες ἀπὸ Θεοῦ. Τὸ γὰρ εἰν δέναι, φησί, τὰ ἐν τῷ παραβύστῳ, καὶ λεληθότα, τοῦ πάντων ἂν εἴη Θεοῦ, καὶ οὐχ ἑτέρου τινός. Ἐπειδὴ δὲ οἶσθα τὰ πάντα αὐτὸς, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὡς ἐκ τοῦ τὰ πάντα εἰδότος ἐξέλαμψας Θεοῦ; Πίστεως οὖν ἄρα τῆς ἀνενδοιάστου τροφὴ κατέστη τοῖς μαθη ταῖς μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ τοῦτο τὸ θεοπρεπές ὄντως, καὶ παράδοξον σημεῖον, ὡς ἔστι μέν πως ἰδεῖν ἐπ' αὐτῶν ἀληθὲς τὸ, ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι.» Φασὶ δὲ τὸ, ενῦν πιστεύομεν, ο οὐ τότε δὴ πάντως τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν ἐν ἑαυτοῖς εἰσφρήσαντες, ὅτε τῶν τοιούτων ἠκροάσαντο λόγων, ήγουν τεθέανται τὸ σημεῖον, τὸ εἰδέναι φημὶ τὰ πάντα τὸν Κύριον, ἀλλ' ὡς τότε λοιπὸν τὴν ἐν ἀρχαῖς εἰσδεχθεῖσαν πίστιν ῥιζοῦν ἐν οἰκείαις ψυχαῖς ἀρχόμενοι» καὶ διακεῖσθαι λοιπὸν ἀραρότως ἀναπεπεισμένοι, ὡς Θεός τε εἴη καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νοῦ. Παραδεξόμεθα τοίνυν τὸ νῦν πιστεύομεν, οὐκ εἰς τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ βε βαιοῦσθαι παγίως εἰς τὴν ἤδη τετιμημένην τῇ συναινέσει διάληψιν. Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ ᾿Ιησοῦς· "Αρτι πιστεύετε Ιδού έρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐλήλυθεν, ἵνα σκορ πισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια, καμὲ μόνον ἀφῆτε καὶ οὐκ εἰμὶ μόνος, ὅτι ὁ Πατὴρ μετ' ἐμοῦ ἐστιν. Αστειότατα πάλιν ἐπέδειξεν ὁ Σωτὴρ τὸν τῆς ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς βεβαιότητος οὔπω παρόντα και ρόν· οὗτος δὲ ἦν ὁ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξ οὐρανοῦ καταφοίτησιν εἰσκομίζων αὐτοῖς, καὶ τὴν ἐξ ύψους δύναμιν, καθὰ γέγραπται. Καθαρῶς γὰρ τότε ταῖς ἀνθρωπίναις μικροψυχίαις ἐῤῥῶσθαι φθάσαντες [ἰσ. φράσαντες], ἀκαταγωνίστοις διέπρεψαν εὐτολμίαις, οὐ τὰς τῶν Ἰουδαίων επαναστάσεις, οὐ τὸν ἄκριτον τῶν Φαρισαίων θυμόν, οὐχ ἕτερόν τι τῶν δεινῶν δεδιότες, ἀλλ' ἐν παῤῥησίᾳ προεστηκότες τοῦ θείου κηρύγματος, και διαρρήδην λέγοντες·. Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις. Οι δυνάμεθα γὰρ ἡμεῖς, ο εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. ο Ἐν ταυτῷ τοιγαροῦν καθιδρύσθαι μὲν οὔπω πρὸς πίστιν τὴν τελείαν ἀπέδειξε, διὰ τὸ μήπω γεγεῦσθαι τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος, παραθεὶς εἰς ἔλεγχον, τὴν ὅσον οὐδέπω παρεσομένην δουλείαν, καὶ ὅτι δὴ μέλλοι συμβήσεσθαι προειπών, οὐ μετρίως αὐτοὺς ὀνήσας ὁρᾶται. Διακείσονται γὰρ μειζόνως τε καὶ Ερηρεισμένως, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, οὐδὲν τῶν μελλόντων ηγνοηκότα καταλαμβάνοντες. Ιδού το γαροῦν παρέσται, φησίν, οὐκ εἰς μακρὰν ὁ καιρὸς, μᾶλλον δὲ εἴσω βέβηκε θυρῶν, ὅτε μόνον ἀφέντες ἐμὲ, ἀπελεύσεσθε πρὸς τὰ ἴδια· τοῦτο δέ ἐστιν εύπεριστάλως εἰπεῖν, ὅτε δειλίαις ἀνάνδροις κεκρατη μένοι, μόνης τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς προνοήσετε, καὶ τὴν τῷ διδασκάλῳ χρεωστουμένην ἀγάπησιν κατόπιν τῆς • Prov. 13, * Luc. XXIV, * Act. v, 29. XVI, 31, 32. Respondit eis Jesus: Modo creditis: ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinqualis: et non sum solus, quia Paler mecum est. Scita denue Servator ostendit nondum adesse tempus quo in bonis omnibus firmandi essent, quo tempore descensurus erat in eos Spiritus, et virtutem ex alto daturus, ut scriptum est'. Tunc enim, rejecta animi angustia, invicti robore fulserunt, non Judæorum incursus, non Pharisæorum intemperiem,non aliud quodvis periculum veriti, sed libere ac intrepide prædicationi divinæ præpositi, palamque et aperte dicentes: «Obedire oportet Deo magis quam hominibus *. Non possumus enim nos quæ vidimus et audivimus non loqui *. › Simul ergo nondum eos ad perfectam fidem firmatos ostendit, 943 propterea quod participationem Spiritus nondum gustarant, ejus argumentum et indicium afferens jamjam adfuturum timorem, eoque quod eventurum erat prædicto non parum eis conducere videtur: firmius enim ac certius credent Deum esse secundum naturam, cum nihil futurum eum ignorare deprehendent. Ecce igitur, inquit, non longe tempus abest, imo vero jam intra portas est, cum me solo relicto ad sua quisque revertemini, id est, ut paucis complectar, cum imbelli metu victi vestræ tantummodo animæ consuletis, et dilectione quam magistro debetis vestræ s:luti postposita, ad quæcunque loca vobis dabitur dilabemini. Quomodo ergo nunc creditis, nondum timiditatis probro repudiato, propterea quod, nor • Act. iv, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. strationem esse concedunt, ut ne levis quidem proverbii scintilla appareat. Illud insuper addunt: Cum occultas cogitationes agnoscas, et interrogationem quam ipsi facturi eramus præveneris, te exisse a Deo credidimus. Mentis enim penetralia et cordis arcana perspecta habere solius Dei est. Cum autem ipse omnia noris, quis dubitet te ex Deo qui omnia novit effulsisse? Divinum ergo illud et admirabile signum certissimæ inter alia fidei discipulis fomes exstitit, ut de iis vere dici possit: • Da sapienti occasionem, et sapientior erit: notifica justo, et addet ad recipiendum.. Aiunt vero, ‹ nunc credimus, › non quod credere tum primum cepisse dicant Dominum cuncta posse, cum hæc verba audierunt, aut miraculum viderunt; sed quod fidei initio susceptæ radices in suis animis altius agere incipiant, ac frmiter credere Deum esse, et ex Deo secundum naturam, ac vero. Intelligemus ergo illud, ‹ nunc credimus, › non de eredendi initio, sed de stabili in fide et sententia jam suscepta perseverantia. γμένην λαβόντες ἀπόδειξιν, καὶ περισκελὲς μὲν σχεῖν sermone esse fatentur, tamque evidentem demonοὐδὲν τὸ εἰρημένον φασὶν, εὐκάτοπτον δὲ οὕτως ὑπάρχειν τὴν ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ φωνήν, ὡς μηδὲ βραχύ παροιμίας έναυσμα προσεῖναι δοκεῖν. Απο κερδαίνουσι δὲ πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο. Ἐπειδὴ γὰρ ἔγνως, φησί, τὸ λαθραίως ψιθυρισθέν, ἔφθασάς τε τὴν πεῦσιν, ἥνπερ ἂν ἴσως προσηγάγομεν ἡμεῖς ἐξαιτοῦντες τὸ μαθεῖν, ἅπερ ἔλεγες ἀρτίως, πεπιστεύκαμεν, ὅτι καὶ ἐξῆλθες ἀπὸ Θεοῦ. Τὸ γὰρ εἰν δέναι, φησί, τὰ ἐν τῷ παραβύστῳ, καὶ λεληθότα, τοῦ πάντων ἂν εἴη Θεοῦ, καὶ οὐχ ἑτέρου τινός. Ἐπειδὴ δὲ οἶσθα τὰ πάντα αὐτὸς, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὡς ἐκ τοῦ τὰ πάντα εἰδότος ἐξέλαμψας Θεοῦ; Πίστεως οὖν ἄρα τῆς ἀνενδοιάστου τροφὴ κατέστη τοῖς μαθη ταῖς μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ τοῦτο τὸ θεοπρεπές ὄντως, καὶ παράδοξον σημεῖον, ὡς ἔστι μέν πως ἰδεῖν ἐπ' αὐτῶν ἀληθὲς τὸ, ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι.» Φασὶ δὲ τὸ, ενῦν πιστεύομεν, ο οὐ τότε δὴ πάντως τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν ἐν ἑαυτοῖς εἰσφρήσαντες, ὅτε τῶν τοιούτων ἠκροάσαντο λόγων, ήγουν τεθέανται τὸ σημεῖον, τὸ εἰδέναι φημὶ τὰ πάντα τὸν Κύριον, ἀλλ' ὡς τότε λοιπὸν τὴν ἐν ἀρχαῖς εἰσδεχθεῖσαν πίστιν ῥιζοῦν ἐν οἰκείαις ψυχαῖς ἀρχόμενοι» καὶ διακεῖσθαι λοιπὸν ἀραρότως ἀναπεπεισμένοι, ὡς Θεός τε εἴη καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νοῦ. Παραδεξόμεθα τοίνυν τὸ νῦν πιστεύομεν, οὐκ εἰς τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ βε βαιοῦσθαι παγίως εἰς τὴν ἤδη τετιμημένην τῇ συναινέσει διάληψιν. Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ ᾿Ιησοῦς· "Αρτι πιστεύετε Ιδού έρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐλήλυθεν, ἵνα σκορ πισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια, καμὲ μόνον ἀφῆτε καὶ οὐκ εἰμὶ μόνος, ὅτι ὁ Πατὴρ μετ' ἐμοῦ ἐστιν. Αστειότατα πάλιν ἐπέδειξεν ὁ Σωτὴρ τὸν τῆς ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς βεβαιότητος οὔπω παρόντα και ρόν· οὗτος δὲ ἦν ὁ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξ οὐρανοῦ καταφοίτησιν εἰσκομίζων αὐτοῖς, καὶ τὴν ἐξ ύψους δύναμιν, καθὰ γέγραπται. Καθαρῶς γὰρ τότε ταῖς ἀνθρωπίναις μικροψυχίαις ἐῤῥῶσθαι φθάσαντες [ἰσ. φράσαντες], ἀκαταγωνίστοις διέπρεψαν εὐτολμίαις, οὐ τὰς τῶν Ἰουδαίων επαναστάσεις, οὐ τὸν ἄκριτον τῶν Φαρισαίων θυμόν, οὐχ ἕτερόν τι τῶν δεινῶν δεδιότες, ἀλλ' ἐν παῤῥησίᾳ προεστηκότες τοῦ θείου κηρύγματος, και διαρρήδην λέγοντες·. Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις. Οι δυνάμεθα γὰρ ἡμεῖς, ο εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. ο Ἐν ταυτῷ τοιγαροῦν καθιδρύσθαι μὲν οὔπω πρὸς πίστιν τὴν τελείαν ἀπέδειξε, διὰ τὸ μήπω γεγεῦσθαι τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος, παραθεὶς εἰς ἔλεγχον, τὴν ὅσον οὐδέπω παρεσομένην δουλείαν, καὶ ὅτι δὴ μέλλοι συμβήσεσθαι προειπών, οὐ μετρίως αὐτοὺς ὀνήσας ὁρᾶται. Διακείσονται γὰρ μειζόνως τε καὶ Ερηρεισμένως, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, οὐδὲν τῶν μελλόντων ηγνοηκότα καταλαμβάνοντες. Ιδού το γαροῦν παρέσται, φησίν, οὐκ εἰς μακρὰν ὁ καιρὸς, μᾶλλον δὲ εἴσω βέβηκε θυρῶν, ὅτε μόνον ἀφέντες ἐμὲ, ἀπελεύσεσθε πρὸς τὰ ἴδια· τοῦτο δέ ἐστιν εύπεριστάλως εἰπεῖν, ὅτε δειλίαις ἀνάνδροις κεκρατη μένοι, μόνης τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς προνοήσετε, καὶ τὴν τῷ διδασκάλῳ χρεωστουμένην ἀγάπησιν κατόπιν τῆς • Prov. 13, * Luc. XXIV, * Act. v, 29. XVI, 31, 32. Respondit eis Jesus: Modo creditis: ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinqualis: et non sum solus, quia Paler mecum est. Scita denue Servator ostendit nondum adesse tempus quo in bonis omnibus firmandi essent, quo tempore descensurus erat in eos Spiritus, et virtutem ex alto daturus, ut scriptum est'. Tunc enim, rejecta animi angustia, invicti robore fulserunt, non Judæorum incursus, non Pharisæorum intemperiem,non aliud quodvis periculum veriti, sed libere ac intrepide prædicationi divinæ præpositi, palamque et aperte dicentes: «Obedire oportet Deo magis quam hominibus *. Non possumus enim nos quæ vidimus et audivimus non loqui *. › Simul ergo nondum eos ad perfectam fidem firmatos ostendit, 943 propterea quod participationem Spiritus nondum gustarant, ejus argumentum et indicium afferens jamjam adfuturum timorem, eoque quod eventurum erat prædicto non parum eis conducere videtur: firmius enim ac certius credent Deum esse secundum naturam, cum nihil futurum eum ignorare deprehendent. Ecce igitur, inquit, non longe tempus abest, imo vero jam intra portas est, cum me solo relicto ad sua quisque revertemini, id est, ut paucis complectar, cum imbelli metu victi vestræ tantummodo animæ consuletis, et dilectione quam magistro debetis vestræ s:luti postposita, ad quæcunque loca vobis dabitur dilabemini. Quomodo ergo nunc creditis, nondum timiditatis probro repudiato, propterea quod, nor • Act. iv, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. strationem esse concedunt, ut ne levis quidem proverbii scintilla appareat. Illud insuper addunt: Cum occultas cogitationes agnoscas, et interrogationem quam ipsi facturi eramus præveneris, te exisse a Deo credidimus. Mentis enim penetralia et cordis arcana perspecta habere solius Dei est. Cum autem ipse omnia noris, quis dubitet te ex Deo qui omnia novit effulsisse? Divinum ergo illud et admirabile signum certissimæ inter alia fidei discipulis fomes exstitit, ut de iis vere dici possit: • Da sapienti occasionem, et sapientior erit: notifica justo, et addet ad recipiendum.. Aiunt vero, ‹ nunc credimus, › non quod credere tum primum cepisse dicant Dominum cuncta posse, cum hæc verba audierunt, aut miraculum viderunt; sed quod fidei initio susceptæ radices in suis animis altius agere incipiant, ac frmiter credere Deum esse, et ex Deo secundum naturam, ac vero. Intelligemus ergo illud, ‹ nunc credimus, › non de eredendi initio, sed de stabili in fide et sententia jam suscepta perseverantia. γμένην λαβόντες ἀπόδειξιν, καὶ περισκελὲς μὲν σχεῖν sermone esse fatentur, tamque evidentem demonοὐδὲν τὸ εἰρημένον φασὶν, εὐκάτοπτον δὲ οὕτως ὑπάρχειν τὴν ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ φωνήν, ὡς μηδὲ βραχύ παροιμίας έναυσμα προσεῖναι δοκεῖν. Απο κερδαίνουσι δὲ πρὸς τούτῳ κἀκεῖνο. Ἐπειδὴ γὰρ ἔγνως, φησί, τὸ λαθραίως ψιθυρισθέν, ἔφθασάς τε τὴν πεῦσιν, ἥνπερ ἂν ἴσως προσηγάγομεν ἡμεῖς ἐξαιτοῦντες τὸ μαθεῖν, ἅπερ ἔλεγες ἀρτίως, πεπιστεύκαμεν, ὅτι καὶ ἐξῆλθες ἀπὸ Θεοῦ. Τὸ γὰρ εἰν δέναι, φησί, τὰ ἐν τῷ παραβύστῳ, καὶ λεληθότα, τοῦ πάντων ἂν εἴη Θεοῦ, καὶ οὐχ ἑτέρου τινός. Ἐπειδὴ δὲ οἶσθα τὰ πάντα αὐτὸς, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ὡς ἐκ τοῦ τὰ πάντα εἰδότος ἐξέλαμψας Θεοῦ; Πίστεως οὖν ἄρα τῆς ἀνενδοιάστου τροφὴ κατέστη τοῖς μαθη ταῖς μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ τοῦτο τὸ θεοπρεπές ὄντως, καὶ παράδοξον σημεῖον, ὡς ἔστι μέν πως ἰδεῖν ἐπ' αὐτῶν ἀληθὲς τὸ, ο Δίδου σοφῷ ἀφορμὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι.» Φασὶ δὲ τὸ, ενῦν πιστεύομεν, ο οὐ τότε δὴ πάντως τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν ἐν ἑαυτοῖς εἰσφρήσαντες, ὅτε τῶν τοιούτων ἠκροάσαντο λόγων, ήγουν τεθέανται τὸ σημεῖον, τὸ εἰδέναι φημὶ τὰ πάντα τὸν Κύριον, ἀλλ' ὡς τότε λοιπὸν τὴν ἐν ἀρχαῖς εἰσδεχθεῖσαν πίστιν ῥιζοῦν ἐν οἰκείαις ψυχαῖς ἀρχόμενοι» καὶ διακεῖσθαι λοιπὸν ἀραρότως ἀναπεπεισμένοι, ὡς Θεός τε εἴη καὶ ἐκ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νοῦ. Παραδεξόμεθα τοίνυν τὸ νῦν πιστεύομεν, οὐκ εἰς τὴν τοῦ πιστεύειν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ βε βαιοῦσθαι παγίως εἰς τὴν ἤδη τετιμημένην τῇ συναινέσει διάληψιν. Απεκρίθη αὐτοῖς ὁ ᾿Ιησοῦς· "Αρτι πιστεύετε Ιδού έρχεται ώρα, καὶ νῦν ἐλήλυθεν, ἵνα σκορ πισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια, καμὲ μόνον ἀφῆτε καὶ οὐκ εἰμὶ μόνος, ὅτι ὁ Πατὴρ μετ' ἐμοῦ ἐστιν. Αστειότατα πάλιν ἐπέδειξεν ὁ Σωτὴρ τὸν τῆς ἐφ' ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς βεβαιότητος οὔπω παρόντα και ρόν· οὗτος δὲ ἦν ὁ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξ οὐρανοῦ καταφοίτησιν εἰσκομίζων αὐτοῖς, καὶ τὴν ἐξ ύψους δύναμιν, καθὰ γέγραπται. Καθαρῶς γὰρ τότε ταῖς ἀνθρωπίναις μικροψυχίαις ἐῤῥῶσθαι φθάσαντες [ἰσ. φράσαντες], ἀκαταγωνίστοις διέπρεψαν εὐτολμίαις, οὐ τὰς τῶν Ἰουδαίων επαναστάσεις, οὐ τὸν ἄκριτον τῶν Φαρισαίων θυμόν, οὐχ ἕτερόν τι τῶν δεινῶν δεδιότες, ἀλλ' ἐν παῤῥησίᾳ προεστηκότες τοῦ θείου κηρύγματος, και διαρρήδην λέγοντες·. Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις. Οι δυνάμεθα γὰρ ἡμεῖς, ο εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν μὴ λαλεῖν. ο Ἐν ταυτῷ τοιγαροῦν καθιδρύσθαι μὲν οὔπω πρὸς πίστιν τὴν τελείαν ἀπέδειξε, διὰ τὸ μήπω γεγεῦσθαι τῆς κοινωνίας τοῦ Πνεύματος, παραθεὶς εἰς ἔλεγχον, τὴν ὅσον οὐδέπω παρεσομένην δουλείαν, καὶ ὅτι δὴ μέλλοι συμβήσεσθαι προειπών, οὐ μετρίως αὐτοὺς ὀνήσας ὁρᾶται. Διακείσονται γὰρ μειζόνως τε καὶ Ερηρεισμένως, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν, οὐδὲν τῶν μελλόντων ηγνοηκότα καταλαμβάνοντες. Ιδού το γαροῦν παρέσται, φησίν, οὐκ εἰς μακρὰν ὁ καιρὸς, μᾶλλον δὲ εἴσω βέβηκε θυρῶν, ὅτε μόνον ἀφέντες ἐμὲ, ἀπελεύσεσθε πρὸς τὰ ἴδια· τοῦτο δέ ἐστιν εύπεριστάλως εἰπεῖν, ὅτε δειλίαις ἀνάνδροις κεκρατη μένοι, μόνης τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς προνοήσετε, καὶ τὴν τῷ διδασκάλῳ χρεωστουμένην ἀγάπησιν κατόπιν τῆς • Prov. 13, * Luc. XXIV, * Act. v, 29. XVI, 31, 32. Respondit eis Jesus: Modo creditis: ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinqualis: et non sum solus, quia Paler mecum est. Scita denue Servator ostendit nondum adesse tempus quo in bonis omnibus firmandi essent, quo tempore descensurus erat in eos Spiritus, et virtutem ex alto daturus, ut scriptum est'. Tunc enim, rejecta animi angustia, invicti robore fulserunt, non Judæorum incursus, non Pharisæorum intemperiem,non aliud quodvis periculum veriti, sed libere ac intrepide prædicationi divinæ præpositi, palamque et aperte dicentes: «Obedire oportet Deo magis quam hominibus *. Non possumus enim nos quæ vidimus et audivimus non loqui *. › Simul ergo nondum eos ad perfectam fidem firmatos ostendit, 943 propterea quod participationem Spiritus nondum gustarant, ejus argumentum et indicium afferens jamjam adfuturum timorem, eoque quod eventurum erat prædicto non parum eis conducere videtur: firmius enim ac certius credent Deum esse secundum naturam, cum nihil futurum eum ignorare deprehendent. Ecce igitur, inquit, non longe tempus abest, imo vero jam intra portas est, cum me solo relicto ad sua quisque revertemini, id est, ut paucis complectar, cum imbelli metu victi vestræ tantummodo animæ consuletis, et dilectione quam magistro debetis vestræ s:luti postposita, ad quæcunque loca vobis dabitur dilabemini. Quomodo ergo nunc creditis, nondum timiditatis probro repudiato, propterea quod, nor • Act. iv, 20.

dum fortitudinem illam animi per Spiritum conse ἑαυτῶν σωτηρίας ποιησάμενοι, πρὸς οὔσπερ ἂν εὔ cuti estis? Quod autem fugæ se dederint beati discipuli, nec Judæorum impetum tulerint, cum proditor adesset impia militum cohorte et principum satellitibus stipatus, Christo solo relicto, omnibus manifestura est. Solum autem relictum dicimus, quia nemo eorum aderat, qui sequi et adhaerere ei solebant. Solus enim non erat, quatenus Deus ex Deo, et in Deo, naturaliter et divulse. Hoc autem propter nos humano more Christus quoque dixit, ut doceret tentatione, aut persecutione, sive alio quodam istiusmodi nobis ingruente, et glorioso periculo propter pietatem proposito, illius tamen vitandi spe non excidere, licet nulli forsan nobis fratres quantum in se est opitulentur, et significatione benevolentia periculum nobiscum patiantur. Tametsi enim fugæ se dederint, ignavia prævalente, scire tamen conveniet non propterea Deum defuturum. Solus quippe sufficiet ut salvare possit eum qui sibi adhæret. Soli autem nos non suimus, licet nemo adesse cernatur, sicuti modo dixi, cum adjutorem et opitulatorem atque protectorem habeamus cunctipotentem Deum, qui nos benignissimo suo muuit auxilio, juxta illud Psalmistæ: ‹ Domine, ut scuto bonæ voluntatis tuæ coronasti nos '.» Atque hac quidem nunc dicimus, non quasi animæ parcere præclarum 944 putemus, cum vitam corporis gloriose licet profundere, simul certando et condolendo iis qui propter Deam periclitantur: sed ut credamus potius, tametsi nulli sint qui nobiscum id facere velint, non tamen esse desperandum. Soli quippe non erimus, cum Deus nobiscum sit. ρητε διοιχήσεσθε τόπους. Πῶς οὖν ἄρτι πιστεύετε, τῶν εἰς ἀνδρείαν ἐλέγχων οὔπω τον ψόγον διαχρου σάμενοι, διὰ τὸ μήπω μεταλαχεῖν τῆς διά Πνεύματος εὐτολμίας; Οτι δὲ ἐτράποντο πρὸς φυγὴν οἱ μακά ριοι μαθηταί, τὴν τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἐνεγκόντες ἔφοδον, ὅτε παρῆν ὁ προδότης, τὴν ἀνόσιον τῶν στρατιωτῶν ἐπαγόμενος σπεῖραν, καὶ τοὺς τῶν ἡγουμένων ὑπηρέτας, οὐδαμόθεν ἀμφίλογον. Μόνον δὲ τότε καταλελοίπασι τὸν Χριστόν· μόνον δέ φαμεν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ παρεῖναι μηδένα, τῶν ἔπεσθαί τε καὶ προσεδρεύειν ειωθότων αὐτῷ. Μόνος γὰρ οὐκ ἦν, καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἀδιαστάτως. ᾿Ανθρωπινώτερον δέ πως, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς ἐφθέγξατο Χριστός, ἐκεῖνο διδάσκων, ὅτι πειΒρασμὸν, ἢ διωγμόν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων, ἐπιφέροντος ἡμῖν ἔσθ' ὅτε καιροῦ καὶ εἰς εὐκλε καλοῦντος κίνδυνον, φημὶ δὲ τὸν δι᾽ εὐσέβειαν, οὐκ ἀποπίπτειν ἐλπίδος τῆς ἐπὶ τῷ δύνασθαι διαφεύγειν ἀκόλουθον, καὶ εἰ μή τινες τυχὸν τῶν ὁμοψύχων ἡμῖν συμπαρατρέχοιεν ἀδελφῶν, ἐπαμύνοντές τε κατὰ τὸ ἐγχωροῦν, καὶ ταῖς ὁμονοίαις μονονουχὶ τὸν ἐπηρτη μένον ἡμῖν μεριζόμενοι κίνδυνον. Εἰ γὰρ καὶ τρά ποιντο πρὸς φυγήν δυσαχθῆ, καὶ ἀφόρητον τὴν ἐκ τῆς δειλίας πλεονεξίαν ἐν αὐτοῖς ποιησάμενοι, διακείσθαι προσῆκεν, ὡς οὐ διὰ ταύτην ἀτονήσει τὴν αἰτίαν Θεός. 'Αρκέσει γὰρ μόνος εἰς τὸ διασῶσαι δύνασθαι τὸν αὐτῷ προσκείμενον. Μόνοι δὲ ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν, καὶ εἰ μή τις δρῷτο παρών, καθάπερ εἶπον ἀρτίως, συμπαραστάτην καὶ ἐπαρηγὸν, καὶ σύνοπλον ἔχοντες τὸν πάντα ἰσχύοντα Θεόν, ἀπλεονεκτήτοις τισὶν ἐπικουρίαις ἡμᾶς περιφράττοντα, κατὰ τὸν λέγοντα Ψαλμωδόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεφάνωσας ἡμᾶς.» Καὶ ταῦτα νῦν περὶ τούτου φαμέν, οὐχ ὡς χρῆμα καλὸν θαυμάζοντες τὴν φιλοψυχίαν, ὅταν ἐξω καταλύειν ἡμᾶς εὐκλεῶς τὸν μετὰ σώματος βίον συστρατευομένους τε καὶ συναθλούντας τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν· ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ἐκεῖνο πιστεύσωμεν, ὡς εἰ καὶ μή τινες εἶεν οἱ τοῦτο δράν συν ἡμῖν ἐθέλοντες, καὶ προθυμούμενοι, ἀπογινώσκειν οὐ χρή. Μόνοι γὰρ οὐκ ἐσόμεθα συμπαρόντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. XVI, 33. Hæc locutus sum vobis, ut in me pacem kabeatis. In mundo pressuram habebitis: sed confidile, ego vici mundum. Tolam hic, ut verbo dicam, dissertationem superius ad eos factam utiliter repetit, et dictorum vi et ratione paucis comprehensa, brevissimam suæ voluntatis cognitionem eis præbuit. Istiusmodi quippe sermones, inquit, ad vos habui, ut vos ad pacem mecum habendam exhortarer, atque ut praeterea notum vobis esset multas vos manere in hoc mundo ærumnas, et tribulationes multas propter me. Verumtamen nequaquam malis succumbetis: «Ego vici mundum.» Verum ut manifestior tibi sit loci hujus sententia, age, dicamus primum quid sit illud, in Christo pacem habere. Mundus enim, sive rerum mundanorum cupidi alii quidem erga alios pacem interdum colunt, sed nequaquam in Christo. Exempli gratia, qui voluptatibus corporis totos se dedunt, amicissimi sunt iis qui iis19 Psal. v. 13. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε· ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρ σεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ολην ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν τούτοις εὖ μάλα Χριστὸς ἀνακεφαλαιοῦται χρησίμως τὴν πρὸς αὐτοὺς γενο μένην διάλεξιν, καὶ τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν ἐν ὀλίγοις συλλαβών, συντομωτάτην αὐτοῖς τῆς οἰκείας βουλήσεως παρατέθεικε γνώσιν. Πεποίημαι γὰρ, φησί, νυνὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς τοιούτους λόγους, είν ρήνην ἔχειν ἐν ἐμοὶ παραινῶν, καὶ ἵν᾽ εἰδείητε πρὸς τούτῳ σαφῶς, ὅτι μοχθηρὰ μὲν ὑμῖν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ συμβήσεται, καὶ θλίψεσιν ὁμιλήσετε πολλαῖς δι' ἐμέ. Πλὴν οὐχ ἁλώσεσθε τοῖς δεινοῖς· «Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Αλλ' ίνα σοι σαφὲς ὅτι μάλιστα ποιήσω τὸ εἰρημένον, φέρε δὴ πρῶτον λέγωμεν τί τὸ ἔχειν ἐστὶν εἰρήνην ἐν Χριστῷ. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ἤτοι τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων οἱ ἐρασται, τὴν μὲν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην ἐπιτηδεύουσιν ἔσθ' ὅτε, πλὴν οὐ πάντως ἐν Χριστῷ. Οἷον φέρε εἰπεῖν, οἱ πρὸς τὰς ἐκ

dum fortitudinem illam animi per Spiritum conse ἑαυτῶν σωτηρίας ποιησάμενοι, πρὸς οὔσπερ ἂν εὔ cuti estis? Quod autem fugæ se dederint beati discipuli, nec Judæorum impetum tulerint, cum proditor adesset impia militum cohorte et principum satellitibus stipatus, Christo solo relicto, omnibus manifestura est. Solum autem relictum dicimus, quia nemo eorum aderat, qui sequi et adhaerere ei solebant. Solus enim non erat, quatenus Deus ex Deo, et in Deo, naturaliter et divulse. Hoc autem propter nos humano more Christus quoque dixit, ut doceret tentatione, aut persecutione, sive alio quodam istiusmodi nobis ingruente, et glorioso periculo propter pietatem proposito, illius tamen vitandi spe non excidere, licet nulli forsan nobis fratres quantum in se est opitulentur, et significatione benevolentia periculum nobiscum patiantur. Tametsi enim fugæ se dederint, ignavia prævalente, scire tamen conveniet non propterea Deum defuturum. Solus quippe sufficiet ut salvare possit eum qui sibi adhæret. Soli autem nos non suimus, licet nemo adesse cernatur, sicuti modo dixi, cum adjutorem et opitulatorem atque protectorem habeamus cunctipotentem Deum, qui nos benignissimo suo muuit auxilio, juxta illud Psalmistæ: ‹ Domine, ut scuto bonæ voluntatis tuæ coronasti nos '.» Atque hac quidem nunc dicimus, non quasi animæ parcere præclarum 944 putemus, cum vitam corporis gloriose licet profundere, simul certando et condolendo iis qui propter Deam periclitantur: sed ut credamus potius, tametsi nulli sint qui nobiscum id facere velint, non tamen esse desperandum. Soli quippe non erimus, cum Deus nobiscum sit. ρητε διοιχήσεσθε τόπους. Πῶς οὖν ἄρτι πιστεύετε, τῶν εἰς ἀνδρείαν ἐλέγχων οὔπω τον ψόγον διαχρου σάμενοι, διὰ τὸ μήπω μεταλαχεῖν τῆς διά Πνεύματος εὐτολμίας; Οτι δὲ ἐτράποντο πρὸς φυγὴν οἱ μακά ριοι μαθηταί, τὴν τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἐνεγκόντες ἔφοδον, ὅτε παρῆν ὁ προδότης, τὴν ἀνόσιον τῶν στρατιωτῶν ἐπαγόμενος σπεῖραν, καὶ τοὺς τῶν ἡγουμένων ὑπηρέτας, οὐδαμόθεν ἀμφίλογον. Μόνον δὲ τότε καταλελοίπασι τὸν Χριστόν· μόνον δέ φαμεν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ παρεῖναι μηδένα, τῶν ἔπεσθαί τε καὶ προσεδρεύειν ειωθότων αὐτῷ. Μόνος γὰρ οὐκ ἦν, καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἀδιαστάτως. ᾿Ανθρωπινώτερον δέ πως, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς ἐφθέγξατο Χριστός, ἐκεῖνο διδάσκων, ὅτι πειΒρασμὸν, ἢ διωγμόν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων, ἐπιφέροντος ἡμῖν ἔσθ' ὅτε καιροῦ καὶ εἰς εὐκλε καλοῦντος κίνδυνον, φημὶ δὲ τὸν δι᾽ εὐσέβειαν, οὐκ ἀποπίπτειν ἐλπίδος τῆς ἐπὶ τῷ δύνασθαι διαφεύγειν ἀκόλουθον, καὶ εἰ μή τινες τυχὸν τῶν ὁμοψύχων ἡμῖν συμπαρατρέχοιεν ἀδελφῶν, ἐπαμύνοντές τε κατὰ τὸ ἐγχωροῦν, καὶ ταῖς ὁμονοίαις μονονουχὶ τὸν ἐπηρτη μένον ἡμῖν μεριζόμενοι κίνδυνον. Εἰ γὰρ καὶ τρά ποιντο πρὸς φυγήν δυσαχθῆ, καὶ ἀφόρητον τὴν ἐκ τῆς δειλίας πλεονεξίαν ἐν αὐτοῖς ποιησάμενοι, διακείσθαι προσῆκεν, ὡς οὐ διὰ ταύτην ἀτονήσει τὴν αἰτίαν Θεός. 'Αρκέσει γὰρ μόνος εἰς τὸ διασῶσαι δύνασθαι τὸν αὐτῷ προσκείμενον. Μόνοι δὲ ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν, καὶ εἰ μή τις δρῷτο παρών, καθάπερ εἶπον ἀρτίως, συμπαραστάτην καὶ ἐπαρηγὸν, καὶ σύνοπλον ἔχοντες τὸν πάντα ἰσχύοντα Θεόν, ἀπλεονεκτήτοις τισὶν ἐπικουρίαις ἡμᾶς περιφράττοντα, κατὰ τὸν λέγοντα Ψαλμωδόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεφάνωσας ἡμᾶς.» Καὶ ταῦτα νῦν περὶ τούτου φαμέν, οὐχ ὡς χρῆμα καλὸν θαυμάζοντες τὴν φιλοψυχίαν, ὅταν ἐξω καταλύειν ἡμᾶς εὐκλεῶς τὸν μετὰ σώματος βίον συστρατευομένους τε καὶ συναθλούντας τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν· ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ἐκεῖνο πιστεύσωμεν, ὡς εἰ καὶ μή τινες εἶεν οἱ τοῦτο δράν συν ἡμῖν ἐθέλοντες, καὶ προθυμούμενοι, ἀπογινώσκειν οὐ χρή. Μόνοι γὰρ οὐκ ἐσόμεθα συμπαρόντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. XVI, 33. Hæc locutus sum vobis, ut in me pacem kabeatis. In mundo pressuram habebitis: sed confidile, ego vici mundum. Tolam hic, ut verbo dicam, dissertationem superius ad eos factam utiliter repetit, et dictorum vi et ratione paucis comprehensa, brevissimam suæ voluntatis cognitionem eis præbuit. Istiusmodi quippe sermones, inquit, ad vos habui, ut vos ad pacem mecum habendam exhortarer, atque ut praeterea notum vobis esset multas vos manere in hoc mundo ærumnas, et tribulationes multas propter me. Verumtamen nequaquam malis succumbetis: «Ego vici mundum.» Verum ut manifestior tibi sit loci hujus sententia, age, dicamus primum quid sit illud, in Christo pacem habere. Mundus enim, sive rerum mundanorum cupidi alii quidem erga alios pacem interdum colunt, sed nequaquam in Christo. Exempli gratia, qui voluptatibus corporis totos se dedunt, amicissimi sunt iis qui iis19 Psal. v. 13. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε· ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρ σεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ολην ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν τούτοις εὖ μάλα Χριστὸς ἀνακεφαλαιοῦται χρησίμως τὴν πρὸς αὐτοὺς γενο μένην διάλεξιν, καὶ τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν ἐν ὀλίγοις συλλαβών, συντομωτάτην αὐτοῖς τῆς οἰκείας βουλήσεως παρατέθεικε γνώσιν. Πεποίημαι γὰρ, φησί, νυνὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς τοιούτους λόγους, είν ρήνην ἔχειν ἐν ἐμοὶ παραινῶν, καὶ ἵν᾽ εἰδείητε πρὸς τούτῳ σαφῶς, ὅτι μοχθηρὰ μὲν ὑμῖν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ συμβήσεται, καὶ θλίψεσιν ὁμιλήσετε πολλαῖς δι' ἐμέ. Πλὴν οὐχ ἁλώσεσθε τοῖς δεινοῖς· «Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Αλλ' ίνα σοι σαφὲς ὅτι μάλιστα ποιήσω τὸ εἰρημένον, φέρε δὴ πρῶτον λέγωμεν τί τὸ ἔχειν ἐστὶν εἰρήνην ἐν Χριστῷ. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ἤτοι τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων οἱ ἐρασται, τὴν μὲν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην ἐπιτηδεύουσιν ἔσθ' ὅτε, πλὴν οὐ πάντως ἐν Χριστῷ. Οἷον φέρε εἰπεῖν, οἱ πρὸς τὰς ἐκ

dum fortitudinem illam animi per Spiritum conse ἑαυτῶν σωτηρίας ποιησάμενοι, πρὸς οὔσπερ ἂν εὔ cuti estis? Quod autem fugæ se dederint beati discipuli, nec Judæorum impetum tulerint, cum proditor adesset impia militum cohorte et principum satellitibus stipatus, Christo solo relicto, omnibus manifestura est. Solum autem relictum dicimus, quia nemo eorum aderat, qui sequi et adhaerere ei solebant. Solus enim non erat, quatenus Deus ex Deo, et in Deo, naturaliter et divulse. Hoc autem propter nos humano more Christus quoque dixit, ut doceret tentatione, aut persecutione, sive alio quodam istiusmodi nobis ingruente, et glorioso periculo propter pietatem proposito, illius tamen vitandi spe non excidere, licet nulli forsan nobis fratres quantum in se est opitulentur, et significatione benevolentia periculum nobiscum patiantur. Tametsi enim fugæ se dederint, ignavia prævalente, scire tamen conveniet non propterea Deum defuturum. Solus quippe sufficiet ut salvare possit eum qui sibi adhæret. Soli autem nos non suimus, licet nemo adesse cernatur, sicuti modo dixi, cum adjutorem et opitulatorem atque protectorem habeamus cunctipotentem Deum, qui nos benignissimo suo muuit auxilio, juxta illud Psalmistæ: ‹ Domine, ut scuto bonæ voluntatis tuæ coronasti nos '.» Atque hac quidem nunc dicimus, non quasi animæ parcere præclarum 944 putemus, cum vitam corporis gloriose licet profundere, simul certando et condolendo iis qui propter Deam periclitantur: sed ut credamus potius, tametsi nulli sint qui nobiscum id facere velint, non tamen esse desperandum. Soli quippe non erimus, cum Deus nobiscum sit. ρητε διοιχήσεσθε τόπους. Πῶς οὖν ἄρτι πιστεύετε, τῶν εἰς ἀνδρείαν ἐλέγχων οὔπω τον ψόγον διαχρου σάμενοι, διὰ τὸ μήπω μεταλαχεῖν τῆς διά Πνεύματος εὐτολμίας; Οτι δὲ ἐτράποντο πρὸς φυγὴν οἱ μακά ριοι μαθηταί, τὴν τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἐνεγκόντες ἔφοδον, ὅτε παρῆν ὁ προδότης, τὴν ἀνόσιον τῶν στρατιωτῶν ἐπαγόμενος σπεῖραν, καὶ τοὺς τῶν ἡγουμένων ὑπηρέτας, οὐδαμόθεν ἀμφίλογον. Μόνον δὲ τότε καταλελοίπασι τὸν Χριστόν· μόνον δέ φαμεν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ παρεῖναι μηδένα, τῶν ἔπεσθαί τε καὶ προσεδρεύειν ειωθότων αὐτῷ. Μόνος γὰρ οὐκ ἦν, καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἀδιαστάτως. ᾿Ανθρωπινώτερον δέ πως, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς ἐφθέγξατο Χριστός, ἐκεῖνο διδάσκων, ὅτι πειΒρασμὸν, ἢ διωγμόν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων, ἐπιφέροντος ἡμῖν ἔσθ' ὅτε καιροῦ καὶ εἰς εὐκλε καλοῦντος κίνδυνον, φημὶ δὲ τὸν δι᾽ εὐσέβειαν, οὐκ ἀποπίπτειν ἐλπίδος τῆς ἐπὶ τῷ δύνασθαι διαφεύγειν ἀκόλουθον, καὶ εἰ μή τινες τυχὸν τῶν ὁμοψύχων ἡμῖν συμπαρατρέχοιεν ἀδελφῶν, ἐπαμύνοντές τε κατὰ τὸ ἐγχωροῦν, καὶ ταῖς ὁμονοίαις μονονουχὶ τὸν ἐπηρτη μένον ἡμῖν μεριζόμενοι κίνδυνον. Εἰ γὰρ καὶ τρά ποιντο πρὸς φυγήν δυσαχθῆ, καὶ ἀφόρητον τὴν ἐκ τῆς δειλίας πλεονεξίαν ἐν αὐτοῖς ποιησάμενοι, διακείσθαι προσῆκεν, ὡς οὐ διὰ ταύτην ἀτονήσει τὴν αἰτίαν Θεός. 'Αρκέσει γὰρ μόνος εἰς τὸ διασῶσαι δύνασθαι τὸν αὐτῷ προσκείμενον. Μόνοι δὲ ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν, καὶ εἰ μή τις δρῷτο παρών, καθάπερ εἶπον ἀρτίως, συμπαραστάτην καὶ ἐπαρηγὸν, καὶ σύνοπλον ἔχοντες τὸν πάντα ἰσχύοντα Θεόν, ἀπλεονεκτήτοις τισὶν ἐπικουρίαις ἡμᾶς περιφράττοντα, κατὰ τὸν λέγοντα Ψαλμωδόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεφάνωσας ἡμᾶς.» Καὶ ταῦτα νῦν περὶ τούτου φαμέν, οὐχ ὡς χρῆμα καλὸν θαυμάζοντες τὴν φιλοψυχίαν, ὅταν ἐξω καταλύειν ἡμᾶς εὐκλεῶς τὸν μετὰ σώματος βίον συστρατευομένους τε καὶ συναθλούντας τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν· ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ἐκεῖνο πιστεύσωμεν, ὡς εἰ καὶ μή τινες εἶεν οἱ τοῦτο δράν συν ἡμῖν ἐθέλοντες, καὶ προθυμούμενοι, ἀπογινώσκειν οὐ χρή. Μόνοι γὰρ οὐκ ἐσόμεθα συμπαρόντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. XVI, 33. Hæc locutus sum vobis, ut in me pacem kabeatis. In mundo pressuram habebitis: sed confidile, ego vici mundum. Tolam hic, ut verbo dicam, dissertationem superius ad eos factam utiliter repetit, et dictorum vi et ratione paucis comprehensa, brevissimam suæ voluntatis cognitionem eis præbuit. Istiusmodi quippe sermones, inquit, ad vos habui, ut vos ad pacem mecum habendam exhortarer, atque ut praeterea notum vobis esset multas vos manere in hoc mundo ærumnas, et tribulationes multas propter me. Verumtamen nequaquam malis succumbetis: «Ego vici mundum.» Verum ut manifestior tibi sit loci hujus sententia, age, dicamus primum quid sit illud, in Christo pacem habere. Mundus enim, sive rerum mundanorum cupidi alii quidem erga alios pacem interdum colunt, sed nequaquam in Christo. Exempli gratia, qui voluptatibus corporis totos se dedunt, amicissimi sunt iis qui iis19 Psal. v. 13. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε· ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρ σεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ολην ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν τούτοις εὖ μάλα Χριστὸς ἀνακεφαλαιοῦται χρησίμως τὴν πρὸς αὐτοὺς γενο μένην διάλεξιν, καὶ τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν ἐν ὀλίγοις συλλαβών, συντομωτάτην αὐτοῖς τῆς οἰκείας βουλήσεως παρατέθεικε γνώσιν. Πεποίημαι γὰρ, φησί, νυνὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς τοιούτους λόγους, είν ρήνην ἔχειν ἐν ἐμοὶ παραινῶν, καὶ ἵν᾽ εἰδείητε πρὸς τούτῳ σαφῶς, ὅτι μοχθηρὰ μὲν ὑμῖν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ συμβήσεται, καὶ θλίψεσιν ὁμιλήσετε πολλαῖς δι' ἐμέ. Πλὴν οὐχ ἁλώσεσθε τοῖς δεινοῖς· «Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Αλλ' ίνα σοι σαφὲς ὅτι μάλιστα ποιήσω τὸ εἰρημένον, φέρε δὴ πρῶτον λέγωμεν τί τὸ ἔχειν ἐστὶν εἰρήνην ἐν Χριστῷ. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ἤτοι τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων οἱ ἐρασται, τὴν μὲν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην ἐπιτηδεύουσιν ἔσθ' ὅτε, πλὴν οὐ πάντως ἐν Χριστῷ. Οἷον φέρε εἰπεῖν, οἱ πρὸς τὰς ἐκ

dum fortitudinem illam animi per Spiritum conse ἑαυτῶν σωτηρίας ποιησάμενοι, πρὸς οὔσπερ ἂν εὔ cuti estis? Quod autem fugæ se dederint beati discipuli, nec Judæorum impetum tulerint, cum proditor adesset impia militum cohorte et principum satellitibus stipatus, Christo solo relicto, omnibus manifestura est. Solum autem relictum dicimus, quia nemo eorum aderat, qui sequi et adhaerere ei solebant. Solus enim non erat, quatenus Deus ex Deo, et in Deo, naturaliter et divulse. Hoc autem propter nos humano more Christus quoque dixit, ut doceret tentatione, aut persecutione, sive alio quodam istiusmodi nobis ingruente, et glorioso periculo propter pietatem proposito, illius tamen vitandi spe non excidere, licet nulli forsan nobis fratres quantum in se est opitulentur, et significatione benevolentia periculum nobiscum patiantur. Tametsi enim fugæ se dederint, ignavia prævalente, scire tamen conveniet non propterea Deum defuturum. Solus quippe sufficiet ut salvare possit eum qui sibi adhæret. Soli autem nos non suimus, licet nemo adesse cernatur, sicuti modo dixi, cum adjutorem et opitulatorem atque protectorem habeamus cunctipotentem Deum, qui nos benignissimo suo muuit auxilio, juxta illud Psalmistæ: ‹ Domine, ut scuto bonæ voluntatis tuæ coronasti nos '.» Atque hac quidem nunc dicimus, non quasi animæ parcere præclarum 944 putemus, cum vitam corporis gloriose licet profundere, simul certando et condolendo iis qui propter Deam periclitantur: sed ut credamus potius, tametsi nulli sint qui nobiscum id facere velint, non tamen esse desperandum. Soli quippe non erimus, cum Deus nobiscum sit. ρητε διοιχήσεσθε τόπους. Πῶς οὖν ἄρτι πιστεύετε, τῶν εἰς ἀνδρείαν ἐλέγχων οὔπω τον ψόγον διαχρου σάμενοι, διὰ τὸ μήπω μεταλαχεῖν τῆς διά Πνεύματος εὐτολμίας; Οτι δὲ ἐτράποντο πρὸς φυγὴν οἱ μακά ριοι μαθηταί, τὴν τῶν Ἰουδαίων οὐκ ἐνεγκόντες ἔφοδον, ὅτε παρῆν ὁ προδότης, τὴν ἀνόσιον τῶν στρατιωτῶν ἐπαγόμενος σπεῖραν, καὶ τοὺς τῶν ἡγουμένων ὑπηρέτας, οὐδαμόθεν ἀμφίλογον. Μόνον δὲ τότε καταλελοίπασι τὸν Χριστόν· μόνον δέ φαμεν, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸ παρεῖναι μηδένα, τῶν ἔπεσθαί τε καὶ προσεδρεύειν ειωθότων αὐτῷ. Μόνος γὰρ οὐκ ἦν, καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἀδιαστάτως. ᾿Ανθρωπινώτερον δέ πως, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς ἐφθέγξατο Χριστός, ἐκεῖνο διδάσκων, ὅτι πειΒρασμὸν, ἢ διωγμόν, ήγουν ἕτερόν τι τῶν τοιούτων, ἐπιφέροντος ἡμῖν ἔσθ' ὅτε καιροῦ καὶ εἰς εὐκλε καλοῦντος κίνδυνον, φημὶ δὲ τὸν δι᾽ εὐσέβειαν, οὐκ ἀποπίπτειν ἐλπίδος τῆς ἐπὶ τῷ δύνασθαι διαφεύγειν ἀκόλουθον, καὶ εἰ μή τινες τυχὸν τῶν ὁμοψύχων ἡμῖν συμπαρατρέχοιεν ἀδελφῶν, ἐπαμύνοντές τε κατὰ τὸ ἐγχωροῦν, καὶ ταῖς ὁμονοίαις μονονουχὶ τὸν ἐπηρτη μένον ἡμῖν μεριζόμενοι κίνδυνον. Εἰ γὰρ καὶ τρά ποιντο πρὸς φυγήν δυσαχθῆ, καὶ ἀφόρητον τὴν ἐκ τῆς δειλίας πλεονεξίαν ἐν αὐτοῖς ποιησάμενοι, διακείσθαι προσῆκεν, ὡς οὐ διὰ ταύτην ἀτονήσει τὴν αἰτίαν Θεός. 'Αρκέσει γὰρ μόνος εἰς τὸ διασῶσαι δύνασθαι τὸν αὐτῷ προσκείμενον. Μόνοι δὲ ἡμεῖς οὐκ ἐσμὲν, καὶ εἰ μή τις δρῷτο παρών, καθάπερ εἶπον ἀρτίως, συμπαραστάτην καὶ ἐπαρηγὸν, καὶ σύνοπλον ἔχοντες τὸν πάντα ἰσχύοντα Θεόν, ἀπλεονεκτήτοις τισὶν ἐπικουρίαις ἡμᾶς περιφράττοντα, κατὰ τὸν λέγοντα Ψαλμωδόν· «Κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεφάνωσας ἡμᾶς.» Καὶ ταῦτα νῦν περὶ τούτου φαμέν, οὐχ ὡς χρῆμα καλὸν θαυμάζοντες τὴν φιλοψυχίαν, ὅταν ἐξω καταλύειν ἡμᾶς εὐκλεῶς τὸν μετὰ σώματος βίον συστρατευομένους τε καὶ συναθλούντας τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν· ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον ἐκεῖνο πιστεύσωμεν, ὡς εἰ καὶ μή τινες εἶεν οἱ τοῦτο δράν συν ἡμῖν ἐθέλοντες, καὶ προθυμούμενοι, ἀπογινώσκειν οὐ χρή. Μόνοι γὰρ οὐκ ἐσόμεθα συμπαρόντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ. XVI, 33. Hæc locutus sum vobis, ut in me pacem kabeatis. In mundo pressuram habebitis: sed confidile, ego vici mundum. Tolam hic, ut verbo dicam, dissertationem superius ad eos factam utiliter repetit, et dictorum vi et ratione paucis comprehensa, brevissimam suæ voluntatis cognitionem eis præbuit. Istiusmodi quippe sermones, inquit, ad vos habui, ut vos ad pacem mecum habendam exhortarer, atque ut praeterea notum vobis esset multas vos manere in hoc mundo ærumnas, et tribulationes multas propter me. Verumtamen nequaquam malis succumbetis: «Ego vici mundum.» Verum ut manifestior tibi sit loci hujus sententia, age, dicamus primum quid sit illud, in Christo pacem habere. Mundus enim, sive rerum mundanorum cupidi alii quidem erga alios pacem interdum colunt, sed nequaquam in Christo. Exempli gratia, qui voluptatibus corporis totos se dedunt, amicissimi sunt iis qui iis19 Psal. v. 13. Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε· ἐν τῷ κόσμῳ θλίψιν ἔξετε· ἀλλὰ θαρ σεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. Ολην ὡς ἔπος εἰπεῖν ἐν τούτοις εὖ μάλα Χριστὸς ἀνακεφαλαιοῦται χρησίμως τὴν πρὸς αὐτοὺς γενο μένην διάλεξιν, καὶ τῶν εἰρημένων τὴν δύναμιν ἐν ὀλίγοις συλλαβών, συντομωτάτην αὐτοῖς τῆς οἰκείας βουλήσεως παρατέθεικε γνώσιν. Πεποίημαι γὰρ, φησί, νυνὶ πρὸς ὑμᾶς τοὺς τοιούτους λόγους, είν ρήνην ἔχειν ἐν ἐμοὶ παραινῶν, καὶ ἵν᾽ εἰδείητε πρὸς τούτῳ σαφῶς, ὅτι μοχθηρὰ μὲν ὑμῖν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ συμβήσεται, καὶ θλίψεσιν ὁμιλήσετε πολλαῖς δι' ἐμέ. Πλὴν οὐχ ἁλώσεσθε τοῖς δεινοῖς· «Εγώ νενίκηκα τὸν κόσμον.» Αλλ' ίνα σοι σαφὲς ὅτι μάλιστα ποιήσω τὸ εἰρημένον, φέρε δὴ πρῶτον λέγωμεν τί τὸ ἔχειν ἐστὶν εἰρήνην ἐν Χριστῷ. Ὁ μὲν γὰρ κόσμος, ἤτοι τῶν ἐν κόσμῳ πραγμάτων οἱ ἐρασται, τὴν μὲν πρὸς ἀλλήλους εἰρήνην ἐπιτηδεύουσιν ἔσθ' ὅτε, πλὴν οὐ πάντως ἐν Χριστῷ. Οἷον φέρε εἰπεῖν, οἱ πρὸς τὰς ἐκ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τῶν σωμάτων φιληδονίας ἔκλυτοι, τοῖς ὁμοτρόποις dem sunt moribus: et rapax avarus ac furacissi- " εἰσὶ διὰ τοῦτο φίλτατοι καὶ λίαν ἡδεῖς· ὁ χρημάτων τῶν μηδὲν αὐτῷ προσηκόντων ἐπιθυμῶν, ὑπάρ χων τε διὰ τοῦτο πλεονέκτης, ἢ κλεπτίστατος, καθ' ἡδονὴν ἔσται πάντως τῷ τὴν ἴσην αὐτῷ κακίαν ἐπιτηδεύοντι. «Εκαστον γὰρ ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Αλλ' ἐν τούτοις ἅπασι, τὸ σεμνὸν τῆς εἰρήνης ὄνομα καπηλεύεται, καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπὶ δὲ τῶν ἁγίων οὐχ οὕτως. Οὐ γὰρ ἁμαρτία τῆς εἰρήνης ὁ σύνδεσμος, ἀλλὰ πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἡ δύναμις. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἐν Χριστῷ. Κεφάλαιον οὖν ἡμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν, ἡ ἐν Χριστῷ πέφηνεν εἰ ρήνη, τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην ἀδελφὴν ὥσπερ τινά συνεισάγουσα. Παντὸς δὲ τοῦ θείου νόμου την πλήρωσιν ἔχειν ὁ Παῦλος τὴν ἀγάπην φησίν. "Οτι δὲ τοῖς ἀγατῶσιν ἀλλήλους ἔψεται δὴ πάντως τὸ καὶ αὐτὸν πρὸ πάντων ἀγαπῆσαι τὸν Θεὸν, οὐκ ἀμφίλογον, Ἰωάννου λέγοντος ὡς εἴ τις ἀγαπήσαι τὸν ἀδελφὸν, αὐτὸν δή που πάντως ἀγαπήσει τὸν Θεόν. Δηλοῖ δὲ δή τι καὶ τὸ ἕτερον, φημὶ δὴ πάλιν τὸ, «Θλίψιν ἔχετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε· ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. ο Απλούστερον μὲν γὰρ εἴ τις ἔλοιτο νοεῖν, ἐρεῖ δὴ πάντως· Πάσης ἁμαρτίας, καὶ περιστάσεως κοσμι κῆς, κρείττων ἅμα καὶ δυνατώτερος ἀπεφάνθη Χριστός. Επειδὴ δὲ νενίκηκε, καὶ τοῖς δι' αὐτὸν πειραζομένοις ἐπιδώσει τὸ νικᾷν. Εἰ δέ τις τῶν εἰρημένων ἐννοεῖν ἐθέλοι τι πικρότερον, ἐκεῖνο δὴ πάντως διενθυμηθήσεται. "Ονπερ γὰρ τρόπον φθορᾶς, καὶ θανάτου διὰ τοῦτο κεκρατήκαμεν, επείπερ ὡς ἄν θρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεβίω Χριστὸς, τῆς κατὰ τοῦ θανάτου πλεονεξίας ἀρχὴν τὴν ἰδίαν ἀνάστασιν ποιησάμενος, διήκοι ἂν πάντως καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ τοῦ πράγματος δύναμις, ἐπείπερ ἦν ὁ νικήσας ἐξ ἡμῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος, καὶ ὥσπερ τῆς ἁμαρτίας περιγιγνόμεθα νεκρωθείσης πάντως ἐν πρώτῳ Χριστῷ, παραπέμποντος δηλονότι καὶ εἰς ἡμᾶς, ὡς ἴδιον γένος, τὸ ἀγαθόν· οὕτω καὶ θαρσείν ὀφείλομεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς περιεσόμεθα τοῦ κόσμου· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός, ὡς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, ἀρχὴ καὶ θύρα, καὶ ὁδὸς τῇ ἀνθρωπεία φύσει, κάν τούτῳ γιγνόμενος. Οἱ γὰρ πάλαι πίπτοντές τε καὶ νικώμενοι, κεκρατήκαμέν τε καὶ νενικήκαμεν, διὰ τὸν ἐξ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς νικήσαντα. Εἰ μὲν γὰρ ἐνίκησεν ὡς Θεός, πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν, εἰ δὲ ὡς ἄνθρωπος, ἡμεῖς ἐν αὐτῷ νενικήκαμεν. Δεύτερος γὰρ ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ πέφηνεν Αδάμ, κατὰ τὰς Γραφάς. Ὥσπερ οὖν πεφορέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τῷ τῆς ἁμαρτίας ὑποπεσόντες ζυγῷ, οὕτω δὴ πάντως φορέσομεν, καὶ τὴν τοῦ ἐπουρανίου μόρφωσιν, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, νικῶντες τῆς ἁμαρτίας τὴν τυραννίδα, καὶ ἀπάσης θλίψεως κατευμεγεθοῦντες κοσμικῆς· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός. mus, gratus erit idem scelus profitenti. «Omne enim animal diligit sibi simile, › ut scriptum est, ‹ et homo simili sibi sociabitur ".› Sed in his omnibus venerandum pacis nomen vere adulteratur. In sanctis vero non item. Nec enim peccatum pacis est vinculum, sed fides, spes, charitas, et vis pieLalis erga Deum. Atque hoc est in Christo. Caput igitur et summa bonorum omnium exstitit illa nobis in Christo pax, quæ mutuam in nos charitatem sororem veluti quamdam secum invehit. Paulus autem totius divinæ legis plenitudinem charitatem continere ait ". Dubium autem non est quin si charitatem habeamus invicem, ante omnia quoque Deum simus amaturi, Joanne dicente quod, si quis fratrem diligat, ipsum quoque Deum sit amaturus 18. Porro aliud quoque declarat, 945 illud ¹. nempe, • Pressuram habebitis in mundo: sed confidite, ego vici mundum. › Si quis enim simplicius id accipiat, ita dicet: Omni peccato et mundi afflictione superior ac potentior Christus evasit. Quoniam autem vicit, eliam iis qui propter se tentantur victoriam largietur. Si quis autem aliquid his subtilius excogitare velit, tale quid forsan proferet. Quemadmodum corruptionem et mortem ex eo vicimus quod, in quantum homo, propter nos et pro nobis Christus revixit, mortis imperium per suam resurrectionem evertendo ", omnino etiam istius rei vis ad nos pertinebit, quia is qui vicit erat er nobis, in quantum homo apparuit: et quemadmodum peccatum devincimus quoniam in primo Christo victum fuit, et ab eo ad nos, tanquam ad genus suum, hoc bonum transfunditur: ita confidere oportet, a nobis quoque mundum victum iri, cum Christus ut homo propter nos vicerit, qui principium, et ostium, et via nature humanæ in hoc factus est. Nam qui olim cadebamus et vincebamur, modo propter Christum, qui ex nobis est et propter nos vicit, superiores facti sumus ac vicimus. Si enim ut Deus vicit, nihil ad nos: sin autem ut homo, nos in ipso vicimus. Alter enim Adam, ut Scriptura testatur ", de caelo nobis apparuit. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, juxta similitudinem illius peccati jugo subjecti, sic omnino portabimus quoque similitudinem cαlestis, id est Christi, tyrannidem peccati vincendo, et omnem tribulationem mundanam superando: vicit enim Christus. "Οτι τῆς θεοπρεπούς δόξης οὐκ ἐπιδεῖ θεωρήσαι τις ἂν τὸν Υἱόν, καν ευρίσκηται λέγειν ο Πά τερ, δόξασον τὸν Υἱόν σου.» Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς s Eccl. xis, CAP. III. 3. Quod Filium convenienti Deo gloria destitutum esse nemo dixerit, licet his verbis Patrem alloqui comperiatur: ‹ Pater, clarifica Filium tuum. › XVII, 1. Hæc locutus est Jesus, et sublevatis ocn1 Rʊm. ס11, 10. 18 | Joan. tv, 20, 21. * Hebr. 11, 14. 101 Cor. xv,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τῶν σωμάτων φιληδονίας ἔκλυτοι, τοῖς ὁμοτρόποις dem sunt moribus: et rapax avarus ac furacissi- " εἰσὶ διὰ τοῦτο φίλτατοι καὶ λίαν ἡδεῖς· ὁ χρημάτων τῶν μηδὲν αὐτῷ προσηκόντων ἐπιθυμῶν, ὑπάρ χων τε διὰ τοῦτο πλεονέκτης, ἢ κλεπτίστατος, καθ' ἡδονὴν ἔσται πάντως τῷ τὴν ἴσην αὐτῷ κακίαν ἐπιτηδεύοντι. «Εκαστον γὰρ ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Αλλ' ἐν τούτοις ἅπασι, τὸ σεμνὸν τῆς εἰρήνης ὄνομα καπηλεύεται, καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπὶ δὲ τῶν ἁγίων οὐχ οὕτως. Οὐ γὰρ ἁμαρτία τῆς εἰρήνης ὁ σύνδεσμος, ἀλλὰ πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἡ δύναμις. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἐν Χριστῷ. Κεφάλαιον οὖν ἡμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν, ἡ ἐν Χριστῷ πέφηνεν εἰ ρήνη, τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην ἀδελφὴν ὥσπερ τινά συνεισάγουσα. Παντὸς δὲ τοῦ θείου νόμου την πλήρωσιν ἔχειν ὁ Παῦλος τὴν ἀγάπην φησίν. "Οτι δὲ τοῖς ἀγατῶσιν ἀλλήλους ἔψεται δὴ πάντως τὸ καὶ αὐτὸν πρὸ πάντων ἀγαπῆσαι τὸν Θεὸν, οὐκ ἀμφίλογον, Ἰωάννου λέγοντος ὡς εἴ τις ἀγαπήσαι τὸν ἀδελφὸν, αὐτὸν δή που πάντως ἀγαπήσει τὸν Θεόν. Δηλοῖ δὲ δή τι καὶ τὸ ἕτερον, φημὶ δὴ πάλιν τὸ, «Θλίψιν ἔχετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε· ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. ο Απλούστερον μὲν γὰρ εἴ τις ἔλοιτο νοεῖν, ἐρεῖ δὴ πάντως· Πάσης ἁμαρτίας, καὶ περιστάσεως κοσμι κῆς, κρείττων ἅμα καὶ δυνατώτερος ἀπεφάνθη Χριστός. Επειδὴ δὲ νενίκηκε, καὶ τοῖς δι' αὐτὸν πειραζομένοις ἐπιδώσει τὸ νικᾷν. Εἰ δέ τις τῶν εἰρημένων ἐννοεῖν ἐθέλοι τι πικρότερον, ἐκεῖνο δὴ πάντως διενθυμηθήσεται. "Ονπερ γὰρ τρόπον φθορᾶς, καὶ θανάτου διὰ τοῦτο κεκρατήκαμεν, επείπερ ὡς ἄν θρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεβίω Χριστὸς, τῆς κατὰ τοῦ θανάτου πλεονεξίας ἀρχὴν τὴν ἰδίαν ἀνάστασιν ποιησάμενος, διήκοι ἂν πάντως καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ τοῦ πράγματος δύναμις, ἐπείπερ ἦν ὁ νικήσας ἐξ ἡμῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος, καὶ ὥσπερ τῆς ἁμαρτίας περιγιγνόμεθα νεκρωθείσης πάντως ἐν πρώτῳ Χριστῷ, παραπέμποντος δηλονότι καὶ εἰς ἡμᾶς, ὡς ἴδιον γένος, τὸ ἀγαθόν· οὕτω καὶ θαρσείν ὀφείλομεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς περιεσόμεθα τοῦ κόσμου· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός, ὡς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, ἀρχὴ καὶ θύρα, καὶ ὁδὸς τῇ ἀνθρωπεία φύσει, κάν τούτῳ γιγνόμενος. Οἱ γὰρ πάλαι πίπτοντές τε καὶ νικώμενοι, κεκρατήκαμέν τε καὶ νενικήκαμεν, διὰ τὸν ἐξ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς νικήσαντα. Εἰ μὲν γὰρ ἐνίκησεν ὡς Θεός, πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν, εἰ δὲ ὡς ἄνθρωπος, ἡμεῖς ἐν αὐτῷ νενικήκαμεν. Δεύτερος γὰρ ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ πέφηνεν Αδάμ, κατὰ τὰς Γραφάς. Ὥσπερ οὖν πεφορέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τῷ τῆς ἁμαρτίας ὑποπεσόντες ζυγῷ, οὕτω δὴ πάντως φορέσομεν, καὶ τὴν τοῦ ἐπουρανίου μόρφωσιν, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, νικῶντες τῆς ἁμαρτίας τὴν τυραννίδα, καὶ ἀπάσης θλίψεως κατευμεγεθοῦντες κοσμικῆς· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός. mus, gratus erit idem scelus profitenti. «Omne enim animal diligit sibi simile, › ut scriptum est, ‹ et homo simili sibi sociabitur ".› Sed in his omnibus venerandum pacis nomen vere adulteratur. In sanctis vero non item. Nec enim peccatum pacis est vinculum, sed fides, spes, charitas, et vis pieLalis erga Deum. Atque hoc est in Christo. Caput igitur et summa bonorum omnium exstitit illa nobis in Christo pax, quæ mutuam in nos charitatem sororem veluti quamdam secum invehit. Paulus autem totius divinæ legis plenitudinem charitatem continere ait ". Dubium autem non est quin si charitatem habeamus invicem, ante omnia quoque Deum simus amaturi, Joanne dicente quod, si quis fratrem diligat, ipsum quoque Deum sit amaturus 18. Porro aliud quoque declarat, 945 illud ¹. nempe, • Pressuram habebitis in mundo: sed confidite, ego vici mundum. › Si quis enim simplicius id accipiat, ita dicet: Omni peccato et mundi afflictione superior ac potentior Christus evasit. Quoniam autem vicit, eliam iis qui propter se tentantur victoriam largietur. Si quis autem aliquid his subtilius excogitare velit, tale quid forsan proferet. Quemadmodum corruptionem et mortem ex eo vicimus quod, in quantum homo, propter nos et pro nobis Christus revixit, mortis imperium per suam resurrectionem evertendo ", omnino etiam istius rei vis ad nos pertinebit, quia is qui vicit erat er nobis, in quantum homo apparuit: et quemadmodum peccatum devincimus quoniam in primo Christo victum fuit, et ab eo ad nos, tanquam ad genus suum, hoc bonum transfunditur: ita confidere oportet, a nobis quoque mundum victum iri, cum Christus ut homo propter nos vicerit, qui principium, et ostium, et via nature humanæ in hoc factus est. Nam qui olim cadebamus et vincebamur, modo propter Christum, qui ex nobis est et propter nos vicit, superiores facti sumus ac vicimus. Si enim ut Deus vicit, nihil ad nos: sin autem ut homo, nos in ipso vicimus. Alter enim Adam, ut Scriptura testatur ", de caelo nobis apparuit. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, juxta similitudinem illius peccati jugo subjecti, sic omnino portabimus quoque similitudinem cαlestis, id est Christi, tyrannidem peccati vincendo, et omnem tribulationem mundanam superando: vicit enim Christus. "Οτι τῆς θεοπρεπούς δόξης οὐκ ἐπιδεῖ θεωρήσαι τις ἂν τὸν Υἱόν, καν ευρίσκηται λέγειν ο Πά τερ, δόξασον τὸν Υἱόν σου.» Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς s Eccl. xis, CAP. III. 3. Quod Filium convenienti Deo gloria destitutum esse nemo dixerit, licet his verbis Patrem alloqui comperiatur: ‹ Pater, clarifica Filium tuum. › XVII, 1. Hæc locutus est Jesus, et sublevatis ocn1 Rʊm. ס11, 10. 18 | Joan. tv, 20, 21. * Hebr. 11, 14. 101 Cor. xv,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τῶν σωμάτων φιληδονίας ἔκλυτοι, τοῖς ὁμοτρόποις dem sunt moribus: et rapax avarus ac furacissi- " εἰσὶ διὰ τοῦτο φίλτατοι καὶ λίαν ἡδεῖς· ὁ χρημάτων τῶν μηδὲν αὐτῷ προσηκόντων ἐπιθυμῶν, ὑπάρ χων τε διὰ τοῦτο πλεονέκτης, ἢ κλεπτίστατος, καθ' ἡδονὴν ἔσται πάντως τῷ τὴν ἴσην αὐτῷ κακίαν ἐπιτηδεύοντι. «Εκαστον γὰρ ζῶον ἀγαπᾷ τὸ ὅμοιον αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τῷ ὁμοίῳ αὐτοῦ προσκολληθήσεται ἀνήρ.» Αλλ' ἐν τούτοις ἅπασι, τὸ σεμνὸν τῆς εἰρήνης ὄνομα καπηλεύεται, καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπὶ δὲ τῶν ἁγίων οὐχ οὕτως. Οὐ γὰρ ἁμαρτία τῆς εἰρήνης ὁ σύνδεσμος, ἀλλὰ πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη καὶ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἡ δύναμις. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἐν Χριστῷ. Κεφάλαιον οὖν ἡμῖν πάντων τῶν ἀγαθῶν, ἡ ἐν Χριστῷ πέφηνεν εἰ ρήνη, τὴν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην ἀδελφὴν ὥσπερ τινά συνεισάγουσα. Παντὸς δὲ τοῦ θείου νόμου την πλήρωσιν ἔχειν ὁ Παῦλος τὴν ἀγάπην φησίν. "Οτι δὲ τοῖς ἀγατῶσιν ἀλλήλους ἔψεται δὴ πάντως τὸ καὶ αὐτὸν πρὸ πάντων ἀγαπῆσαι τὸν Θεὸν, οὐκ ἀμφίλογον, Ἰωάννου λέγοντος ὡς εἴ τις ἀγαπήσαι τὸν ἀδελφὸν, αὐτὸν δή που πάντως ἀγαπήσει τὸν Θεόν. Δηλοῖ δὲ δή τι καὶ τὸ ἕτερον, φημὶ δὴ πάλιν τὸ, «Θλίψιν ἔχετε ἐν τῷ κόσμῳ· ἀλλὰ θαρσείτε· ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον. ο Απλούστερον μὲν γὰρ εἴ τις ἔλοιτο νοεῖν, ἐρεῖ δὴ πάντως· Πάσης ἁμαρτίας, καὶ περιστάσεως κοσμι κῆς, κρείττων ἅμα καὶ δυνατώτερος ἀπεφάνθη Χριστός. Επειδὴ δὲ νενίκηκε, καὶ τοῖς δι' αὐτὸν πειραζομένοις ἐπιδώσει τὸ νικᾷν. Εἰ δέ τις τῶν εἰρημένων ἐννοεῖν ἐθέλοι τι πικρότερον, ἐκεῖνο δὴ πάντως διενθυμηθήσεται. "Ονπερ γὰρ τρόπον φθορᾶς, καὶ θανάτου διὰ τοῦτο κεκρατήκαμεν, επείπερ ὡς ἄν θρωπος δι' ἡμᾶς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεβίω Χριστὸς, τῆς κατὰ τοῦ θανάτου πλεονεξίας ἀρχὴν τὴν ἰδίαν ἀνάστασιν ποιησάμενος, διήκοι ἂν πάντως καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ τοῦ πράγματος δύναμις, ἐπείπερ ἦν ὁ νικήσας ἐξ ἡμῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος, καὶ ὥσπερ τῆς ἁμαρτίας περιγιγνόμεθα νεκρωθείσης πάντως ἐν πρώτῳ Χριστῷ, παραπέμποντος δηλονότι καὶ εἰς ἡμᾶς, ὡς ἴδιον γένος, τὸ ἀγαθόν· οὕτω καὶ θαρσείν ὀφείλομεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς περιεσόμεθα τοῦ κόσμου· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός, ὡς ἄνθρωπος δι' ἡμᾶς, ἀρχὴ καὶ θύρα, καὶ ὁδὸς τῇ ἀνθρωπεία φύσει, κάν τούτῳ γιγνόμενος. Οἱ γὰρ πάλαι πίπτοντές τε καὶ νικώμενοι, κεκρατήκαμέν τε καὶ νενικήκαμεν, διὰ τὸν ἐξ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς νικήσαντα. Εἰ μὲν γὰρ ἐνίκησεν ὡς Θεός, πρὸς ἡμᾶς οὐδὲν, εἰ δὲ ὡς ἄνθρωπος, ἡμεῖς ἐν αὐτῷ νενικήκαμεν. Δεύτερος γὰρ ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ πέφηνεν Αδάμ, κατὰ τὰς Γραφάς. Ὥσπερ οὖν πεφορέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τῷ τῆς ἁμαρτίας ὑποπεσόντες ζυγῷ, οὕτω δὴ πάντως φορέσομεν, καὶ τὴν τοῦ ἐπουρανίου μόρφωσιν, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, νικῶντες τῆς ἁμαρτίας τὴν τυραννίδα, καὶ ἀπάσης θλίψεως κατευμεγεθοῦντες κοσμικῆς· νενίκηκε γὰρ ὁ Χριστός. mus, gratus erit idem scelus profitenti. «Omne enim animal diligit sibi simile, › ut scriptum est, ‹ et homo simili sibi sociabitur ".› Sed in his omnibus venerandum pacis nomen vere adulteratur. In sanctis vero non item. Nec enim peccatum pacis est vinculum, sed fides, spes, charitas, et vis pieLalis erga Deum. Atque hoc est in Christo. Caput igitur et summa bonorum omnium exstitit illa nobis in Christo pax, quæ mutuam in nos charitatem sororem veluti quamdam secum invehit. Paulus autem totius divinæ legis plenitudinem charitatem continere ait ". Dubium autem non est quin si charitatem habeamus invicem, ante omnia quoque Deum simus amaturi, Joanne dicente quod, si quis fratrem diligat, ipsum quoque Deum sit amaturus 18. Porro aliud quoque declarat, 945 illud ¹. nempe, • Pressuram habebitis in mundo: sed confidite, ego vici mundum. › Si quis enim simplicius id accipiat, ita dicet: Omni peccato et mundi afflictione superior ac potentior Christus evasit. Quoniam autem vicit, eliam iis qui propter se tentantur victoriam largietur. Si quis autem aliquid his subtilius excogitare velit, tale quid forsan proferet. Quemadmodum corruptionem et mortem ex eo vicimus quod, in quantum homo, propter nos et pro nobis Christus revixit, mortis imperium per suam resurrectionem evertendo ", omnino etiam istius rei vis ad nos pertinebit, quia is qui vicit erat er nobis, in quantum homo apparuit: et quemadmodum peccatum devincimus quoniam in primo Christo victum fuit, et ab eo ad nos, tanquam ad genus suum, hoc bonum transfunditur: ita confidere oportet, a nobis quoque mundum victum iri, cum Christus ut homo propter nos vicerit, qui principium, et ostium, et via nature humanæ in hoc factus est. Nam qui olim cadebamus et vincebamur, modo propter Christum, qui ex nobis est et propter nos vicit, superiores facti sumus ac vicimus. Si enim ut Deus vicit, nihil ad nos: sin autem ut homo, nos in ipso vicimus. Alter enim Adam, ut Scriptura testatur ", de caelo nobis apparuit. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, juxta similitudinem illius peccati jugo subjecti, sic omnino portabimus quoque similitudinem cαlestis, id est Christi, tyrannidem peccati vincendo, et omnem tribulationem mundanam superando: vicit enim Christus. "Οτι τῆς θεοπρεπούς δόξης οὐκ ἐπιδεῖ θεωρήσαι τις ἂν τὸν Υἱόν, καν ευρίσκηται λέγειν ο Πά τερ, δόξασον τὸν Υἱόν σου.» Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐπάρας τοὺς s Eccl. xis, CAP. III. 3. Quod Filium convenienti Deo gloria destitutum esse nemo dixerit, licet his verbis Patrem alloqui comperiatur: ‹ Pater, clarifica Filium tuum. › XVII, 1. Hæc locutus est Jesus, et sublevatis ocn1 Rʊm. ס11, 10. 18 | Joan. tv, 20, 21. * Hebr. 11, 14. 101 Cor. xv,

lis in calum, dixit: Pater, venit hora, clarifca Fi- ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν εἶπε· Πάτερ, lium tuum, ut filius tuus clarificel ue. ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ Ο Υιός σου δοξάσῃ σε. Cum suis discipulis Servator viaticum ad salutem Αποχρώντως τοῖς μαθηταῖς τὰ εἰς σωτηρίαν ἐφε abunde tribuisset, congruisque rationibus ac ver- όδια δωρησάμενος, καὶ τοῖς καθήκουσι λογισμούς τα bis ad accuratiorem 946 dogmatum perceptionem καὶ λόγοις, εἰς ἀκριβεστέραν τῶν δογμάτων ἀκονήσας acuisset, eosque adversus tentationes egregie con- διάληψιν, καὶ καταστήσας ὅτι μάλιστα μαχιμωτά firmasset, ac generosam unicuique mentem indidis- τους εἰς πειρασμούς, φρόνημά τε τὸ νεανικών εξ set, sermonis genus statim mutat, et in precandi μάλα ριζώσας ἐν ἑκάστῳ, χρησίμως μεθίστησιν εὐ modum transfert utiliter, nec ullum tempus inter- θὺς τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, καὶ εἰς προσευχῆς διαπλάτ cedere patitur, quin sermonem ad discipulos et ad τει τρόπον, οὐδένα καιρὸν διὰ μέσου χωρεῖν ἐπιτρέ Deum ac Patrem faciat, formam nobis exquisitæ ψας τῆς τε πρὸς αὐτοὺς διαλέξεως καὶ τῆς πρὸς Θεὸν conversationis seipsum vel in hoc rursus exhibens. καὶ Πατέρα, τύπον ἡμῖν πολιτείας ἐξόχου κάν τούτῳ Nec enim ignorandum illi opinor qui pie vitam δὴ πάλιν τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποφαίνων. Χρῆναι γὰρ instituere satagit, ad fratres utilia semper ac ne- οἶμαι μὴ ἀγνοεῖν τὸν ᾧπερ ἐστὶ πρὸς εὐσέβειαν ὁ cessaria loqui se debere, vel nisi hoc fecerit, co- σκοπός, ὅτι προσήκοι δή πάντως ἢ πρὸς ἀδελφούς nari precationibus ad Deum sermonis usum im- λυσιτελή τε καὶ ἀναγκαῖα διαλέγεσθαι φιλεῖν, ήγουν pendere, ut nullus inanis sermo subrepat: sic enim εἰ μὴ τοῦτο δρῴη τυχόν, ταῖς εἰς Θεὸν ἱκετείαις τὴν rectus et congruus erit sermenis usus. Cui enim τοῦ λόγου χρείαν ἐπείγεσθαι δαπαναν, ὡς μηδεμίαν non manifestum est vanos ut plurimum sermones ἐκ τούτου περισσολογίας ὁρᾶσθαι περείσδυσιν· οὕτω culpa non carere? Quippe, ut sapiens quidam di- γὰρ ἂν ἴοι κατὰ λόγον τὸν πρέποντα τῆς γλώττης ή xit: «Ex multiloquio non effugies peccatum: si εὐκοσμία. Τίνι γὰρ οὐ σφόδρα καταφανές, ὡς εἶχον vero labiis peperceris, sensatus eris ", ο Porro λος λίαν ἐν ταῖς εἰκαιολογίαις μάλιστα τῶν οὐκ έξω aliud quiddam mirabere, ex quo non parum utili- ψόγων ἡ ἐπεισφορά; Καὶ γοῦν ἔφη τις σοφός·. Εκ tatis capere liceat. Precandi quippe initium facit πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν· φειδόμενος δὲ pro sua et Patris gloria; post quod illico subjun- χειλέων, νοήμων ἔσῃ.» ᾿Αποθαυμάσεις δέ τι πρὸς git precationem pro nobis. Cur ita? Instigat nimni- τούτῳ καὶ ἕτερον οὐ μετρίως ἡμῖν ἐμποιοῦν τὴν ὄνηruin probos ac Dei amantes, et precandi rationem σιν. Ποιεῖται γὰρ τὴν τῆς προσευχῆς ἀπαρχὴν ὑπὲρ apprime edocet. Quemadmodum enim necesse est δόξης τῆς ἑαυτοῦ καὶ τῆς τοῦ Πατρός· συναναπλέκει nos in omnibus bene agere, non ad nostram id con- δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ παρεισκομίζει παραχρήμα την vertendo, sed ad Dei ac Patris gloriam: ‹ Luceat ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ τίς ἡ πρόφασις; ᾿Αναπείθει δὴ πά enim lux vestra coram hominibus, inquit, ut vi- λιν τὸν ἐπιεικῆ καὶ θεοφιλέστατον, καὶ τεχνίτην deant opera vestra, et glorificent Patrem vestrum ἀληθῶς εἰς προσευχὴν ἐργάζεται. Ωσπερ γὰρ ἀγα qui in calis est ";, sic etiam tempore nos ad pre- θουργεῖν ἡμᾶς, καὶ πάντα δρᾷν ἀναγκαῖον, οὐκ εἰς candum hortante, prius decet petere quæ ad Dei δόξαν τὴν ἡμετέραν τὴν εἰς τοῦτο σπουδὴν παρατρέ gloriam, quam quæ ad nostram pertinent, sicut ipse ποντας, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων φημι δη Christus nimirum. «Sic, inquit, vos orabitis: Pa- τοῦ Θεοῦ· «Λαμψάτω γὰρ, φησί, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμω ter noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen προσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα tuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua, ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς sicut in caelo, et in terra. Panem nostrum super- οὐρανοῖς· › οὕτω καὶ εἰς εὐχὴν διανιστάντος ἡμᾶς substantialem da nobis hodie “ª. › Quod ergo hic τοῦ καιροῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων τὰ εἰς Θεοῦ δόξαν από agitur, precandi forma nobis est ac typus. Decebat τεῖν πρεπωδέστατον, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ enim omnis boni institutique ad Deum revocantis Χριστός. Ούτω, φησίν, ὑμεῖς προσεύχεσθε. Πάτερ ducem nobis ac magistrum, non legatum, non an- ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, gelum, sed ipsum Christum exsistere. Vocamur ελθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου, enim, ac sumus revera, juxta prophetæ vocem) ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸν ἄρτον ἡμῶν • docibiles Dei ".» Quid porro ad suum Patrem dicat, opera pretium est subtilius 947 expendere. Existimo enim acri quadam animi attentione veritatem dogmatum imprimis investigandam. τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. • Τύπος οὖν ἄρα προσευχῆς εἰς ἡμᾶς τὸ πραττόμενον. Έδει γάρ, ἔδει παντὸς ἡμῖν ἀγαθοῦ, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν ἀνακομίζον τος τρόπου ἡγεμόνα, καὶ καθηγητήν, οὐ πρέσβυν, οὐκ ἄγγελον, ἀλλ' αὐτὸν ἀναφαίνεσθαι τὸν Χριστόν. Κεκλήμεθα γὰρ καὶ ἐσμὲν ὄντως κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, ο διδακτοὶ Θεοῦ.» Τί δὲ δὴ καί φησι πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, πρέπον ἂν εἴη νουνεχέστατα κατιδεῖν. Δεῖν γὰρ οἶμαι μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως τῇ τῶν λεγομένων θεωρία προσβάλ λοντας φιλοθηρεῖν εὖ μάλα τὴν τῶν δογμάτων ἀκρίβειαν. • Pater, igitur inquit, venit hora: clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te.› Quorum verborum contextum si quis prima fronte spectaverit, Πάτερ, τοίνυν, φησίν, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε, ο Καὶ ὅσον μὲν ἧκεν εἰς τὴν τῶν εἰρημένων διασκευήν, οίη- * Prov. x, 19. 17 Matth. v, 16. 1* Matth. vi, 9-11. * Isa. Liv, 13; Joan. vi, 43.

lis in calum, dixit: Pater, venit hora, clarifca Fi- ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν εἶπε· Πάτερ, lium tuum, ut filius tuus clarificel ue. ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ Ο Υιός σου δοξάσῃ σε. Cum suis discipulis Servator viaticum ad salutem Αποχρώντως τοῖς μαθηταῖς τὰ εἰς σωτηρίαν ἐφε abunde tribuisset, congruisque rationibus ac ver- όδια δωρησάμενος, καὶ τοῖς καθήκουσι λογισμούς τα bis ad accuratiorem 946 dogmatum perceptionem καὶ λόγοις, εἰς ἀκριβεστέραν τῶν δογμάτων ἀκονήσας acuisset, eosque adversus tentationes egregie con- διάληψιν, καὶ καταστήσας ὅτι μάλιστα μαχιμωτά firmasset, ac generosam unicuique mentem indidis- τους εἰς πειρασμούς, φρόνημά τε τὸ νεανικών εξ set, sermonis genus statim mutat, et in precandi μάλα ριζώσας ἐν ἑκάστῳ, χρησίμως μεθίστησιν εὐ modum transfert utiliter, nec ullum tempus inter- θὺς τοῦ λόγου τὸ σχῆμα, καὶ εἰς προσευχῆς διαπλάτ cedere patitur, quin sermonem ad discipulos et ad τει τρόπον, οὐδένα καιρὸν διὰ μέσου χωρεῖν ἐπιτρέ Deum ac Patrem faciat, formam nobis exquisitæ ψας τῆς τε πρὸς αὐτοὺς διαλέξεως καὶ τῆς πρὸς Θεὸν conversationis seipsum vel in hoc rursus exhibens. καὶ Πατέρα, τύπον ἡμῖν πολιτείας ἐξόχου κάν τούτῳ Nec enim ignorandum illi opinor qui pie vitam δὴ πάλιν τὰ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποφαίνων. Χρῆναι γὰρ instituere satagit, ad fratres utilia semper ac ne- οἶμαι μὴ ἀγνοεῖν τὸν ᾧπερ ἐστὶ πρὸς εὐσέβειαν ὁ cessaria loqui se debere, vel nisi hoc fecerit, co- σκοπός, ὅτι προσήκοι δή πάντως ἢ πρὸς ἀδελφούς nari precationibus ad Deum sermonis usum im- λυσιτελή τε καὶ ἀναγκαῖα διαλέγεσθαι φιλεῖν, ήγουν pendere, ut nullus inanis sermo subrepat: sic enim εἰ μὴ τοῦτο δρῴη τυχόν, ταῖς εἰς Θεὸν ἱκετείαις τὴν rectus et congruus erit sermenis usus. Cui enim τοῦ λόγου χρείαν ἐπείγεσθαι δαπαναν, ὡς μηδεμίαν non manifestum est vanos ut plurimum sermones ἐκ τούτου περισσολογίας ὁρᾶσθαι περείσδυσιν· οὕτω culpa non carere? Quippe, ut sapiens quidam di- γὰρ ἂν ἴοι κατὰ λόγον τὸν πρέποντα τῆς γλώττης ή xit: «Ex multiloquio non effugies peccatum: si εὐκοσμία. Τίνι γὰρ οὐ σφόδρα καταφανές, ὡς εἶχον vero labiis peperceris, sensatus eris ", ο Porro λος λίαν ἐν ταῖς εἰκαιολογίαις μάλιστα τῶν οὐκ έξω aliud quiddam mirabere, ex quo non parum utili- ψόγων ἡ ἐπεισφορά; Καὶ γοῦν ἔφη τις σοφός·. Εκ tatis capere liceat. Precandi quippe initium facit πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν· φειδόμενος δὲ pro sua et Patris gloria; post quod illico subjun- χειλέων, νοήμων ἔσῃ.» ᾿Αποθαυμάσεις δέ τι πρὸς git precationem pro nobis. Cur ita? Instigat nimni- τούτῳ καὶ ἕτερον οὐ μετρίως ἡμῖν ἐμποιοῦν τὴν ὄνηruin probos ac Dei amantes, et precandi rationem σιν. Ποιεῖται γὰρ τὴν τῆς προσευχῆς ἀπαρχὴν ὑπὲρ apprime edocet. Quemadmodum enim necesse est δόξης τῆς ἑαυτοῦ καὶ τῆς τοῦ Πατρός· συναναπλέκει nos in omnibus bene agere, non ad nostram id con- δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ παρεισκομίζει παραχρήμα την vertendo, sed ad Dei ac Patris gloriam: ‹ Luceat ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ τίς ἡ πρόφασις; ᾿Αναπείθει δὴ πά enim lux vestra coram hominibus, inquit, ut vi- λιν τὸν ἐπιεικῆ καὶ θεοφιλέστατον, καὶ τεχνίτην deant opera vestra, et glorificent Patrem vestrum ἀληθῶς εἰς προσευχὴν ἐργάζεται. Ωσπερ γὰρ ἀγα qui in calis est ";, sic etiam tempore nos ad pre- θουργεῖν ἡμᾶς, καὶ πάντα δρᾷν ἀναγκαῖον, οὐκ εἰς candum hortante, prius decet petere quæ ad Dei δόξαν τὴν ἡμετέραν τὴν εἰς τοῦτο σπουδὴν παρατρέ gloriam, quam quæ ad nostram pertinent, sicut ipse ποντας, ἀλλ᾽ εἰς τὴν τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων φημι δη Christus nimirum. «Sic, inquit, vos orabitis: Pa- τοῦ Θεοῦ· «Λαμψάτω γὰρ, φησί, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμω ter noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen προσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα tuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua, ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς sicut in caelo, et in terra. Panem nostrum super- οὐρανοῖς· › οὕτω καὶ εἰς εὐχὴν διανιστάντος ἡμᾶς substantialem da nobis hodie “ª. › Quod ergo hic τοῦ καιροῦ πρὸ τῶν ἡμετέρων τὰ εἰς Θεοῦ δόξαν από agitur, precandi forma nobis est ac typus. Decebat τεῖν πρεπωδέστατον, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ enim omnis boni institutique ad Deum revocantis Χριστός. Ούτω, φησίν, ὑμεῖς προσεύχεσθε. Πάτερ ducem nobis ac magistrum, non legatum, non an- ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, gelum, sed ipsum Christum exsistere. Vocamur ελθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου, enim, ac sumus revera, juxta prophetæ vocem) ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸν ἄρτον ἡμῶν • docibiles Dei ".» Quid porro ad suum Patrem dicat, opera pretium est subtilius 947 expendere. Existimo enim acri quadam animi attentione veritatem dogmatum imprimis investigandam. τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. • Τύπος οὖν ἄρα προσευχῆς εἰς ἡμᾶς τὸ πραττόμενον. Έδει γάρ, ἔδει παντὸς ἡμῖν ἀγαθοῦ, καὶ τοῦ πρὸς Θεὸν ἀνακομίζον τος τρόπου ἡγεμόνα, καὶ καθηγητήν, οὐ πρέσβυν, οὐκ ἄγγελον, ἀλλ' αὐτὸν ἀναφαίνεσθαι τὸν Χριστόν. Κεκλήμεθα γὰρ καὶ ἐσμὲν ὄντως κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, ο διδακτοὶ Θεοῦ.» Τί δὲ δὴ καί φησι πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, πρέπον ἂν εἴη νουνεχέστατα κατιδεῖν. Δεῖν γὰρ οἶμαι μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως τῇ τῶν λεγομένων θεωρία προσβάλ λοντας φιλοθηρεῖν εὖ μάλα τὴν τῶν δογμάτων ἀκρίβειαν. • Pater, igitur inquit, venit hora: clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te.› Quorum verborum contextum si quis prima fronte spectaverit, Πάτερ, τοίνυν, φησίν, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε, ο Καὶ ὅσον μὲν ἧκεν εἰς τὴν τῶν εἰρημένων διασκευήν, οίη- * Prov. x, 19. 17 Matth. v, 16. 1* Matth. vi, 9-11. * Isa. Liv, 13; Joan. vi, 43.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θείη μὲν ἄν τις εὐκλείας ἐπιδεᾶ καθιστάναι τυχὸν τὸν 4 existimabit forsan claritate destitutum eum qui talia dicat. Verumtamen si dignitatem Unigeniti apud se perpenderit, facile, ut reor, miseras illas ratiocinationes ablegabit. Stupidi enim est gloria ulla sibique convenienti honore carere Filium existimare, tanietsi gloriæ sit Dominus. Sic enim eum divinitus inspirala Scriptura nominant. Ceteroquin alibi quoque videre est eum ad Patrem dicentem: e later, clarifca me gloria quam habui, antequam mundus esset, apud te. › At quis adeo mentis est inops et omnis veritatis hostis, qui non fateatur Unigenitum, quod ad suam quidem naturam spectat, gloria sibi convenienti non esse destitutum? Sed quia cam in forma et omnimoda cum Deo ac Patre æqualitate essot, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, descendit quidem ad nostram humilitatem, et semetipsum exinanivit, vilissimo hoc corpore indutus, et humanæ tenuitatis similitudinem præ charitate subiens s, quasi jam instante ac pra sente congruo tempore, quo debebat rursus impleto ipso mysterij negotio pristinam illam et substantialem gloriæ vestem recipere, servato universo terrarum orbe, servatisque ad vitam et Dei cognitionem ejus incolis, Patrem in hoc rursus astipulatorem ostendens, ad eum sermonem convertit, dicens sibi redeundum esse ad suæ naturæ dignitatem. Revertitur vero quodammodo perfectis etiam cum carne deitatis operibus, non ut minister in operando forsan alterius, sed ut sapientia et virtus exsistens Dei ac Patris".Non enim arbitrabimur eum aliter τοιαῦτα λέγοντα. Εννοήσας γε μὴν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἀξίωμα, ῥᾳδίως ἂν, οἶμαι, τῶν οὕτως ἀθλίων ἀποπηδήσαι λογισμῶν. Ἠλίθιον γὰρ κομιδῇ τὸ δόξης τινὸς οἴεσθαι ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀμοιρῆσαι τιμῆς τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα Κύριον. Οὕτω γὰρ αὐτὸν αἱ θεόπνευστοι καλοῦσι Γραφαί. *Αλλως τε καὶ ἑτέρωθι που θεωρήσαι τις ἂν λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ᾖ εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.» Εἶτα τίνι λοιπὸν ἀμφίλογον, τίς δὲ οὕτω τὸν νοῦν ἀπόπλη κτος, καὶ πάσης ἀληθείας ἐχθρὸς, ὡς μὴ συνιέναι τα καὶ ὁμολογεῖν, ὅτι δόξης μὲν οὐκ εστέρηται τῆς Θεο πρεποῦς, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν ὁ Μονογενής. Επειδή δὲ ὑπάρχων ἐν μορφῇ, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ισότητι του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καταβέβηκε μὲν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ταπείνωσιν, ἑαυτὸν δὲ κεκένωκε, τὸ ἀδοξότατον τουτί πε φορεχώς σῶμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης σμικρότητος τὴν ὁμοίωσιν ἐξ ἀγάπης ὑποδὺς, ὡς ήδη παρόντος τε καὶ ἐνεστηκότος τοῦ καθήκοντος χρόνου, καθ᾽ ὅν ἔδει πά λιν αὐτὴν τὴν τοῦ μυστηρίου χρείαν ἀποπληρώσαντα, τὴν ἀρχαίαν τε καὶ οὐσιώδη μεταμφιέσασθαι δόξαν, ὅλην ἀνασώσαντα τὴν οἰκουμένην, ἀνασώσαντά τε πρὸς ζωὴν καὶ θεογνωσίαν τοὺς ἐν αὐτῇ, συνευδοχητὴν καὶ συνεθελητὴν πάλιν κὰν τούτῳ δεικνὺς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται διάλεξιν, χρῆναι δὴ πάντως ἑαυτὸν ἀνακομίζεσθαι λέγων εἰς τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα. Ανεισι δέ πως, ἢ δηλονότι τῶν τῆς θεότητος ἔργων ἀποτελεστής καὶ μετὰ σαρκὸς ἀναδεικνύμενος, οὐχ ὡς ὑπουργός τῆς ἑτέρου τυ χὸν ἐνεργεία;, ἀλλ' ὡς σοφία καὶ δύναμις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο ησόμεθα γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως αὐτὸν τὰ τῆς θεότητος ἔργα μετ' ἐξουσίας ἀποπληροῦν. Πάντα μὲν γὰρ παρὰ Πατρὸς, πλὴν οὐ δίχα τοῦ Υἱοῦ. Πῶς γὰρ ἂν ἐργάσαιτό τι τῶν αὐτῷ πρεπάντων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐχὶ δὴ συνούσης τε αὐτῷ καὶ συναποτελούσης τὰ ἐφ' οἷς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἡ κατ' ενέργειαν κίνησις, τῆς τε σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως, αὐτοῦ φημι δὴ τοῦ Υἱοῦ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής, ὁ τὴν τοῦδε τοῦ βιβλίου συγγραφήν της ξάμενος, ἐν ἀρχαῖς τοῦ λόγου φησίν, ὅτι • Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν.» Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ τῆς ὁμοουσιότητος ἀναπείθει λόγος ἀκολούθως ἡμᾶς ἐννοεῖν ὅτι πάντα μὲν ἐκ Πατρὸς, δι' ipsum Deum esse secundum naturam, ac verum, Υἱοῦ δὲ πάντως ἐν Πνεύματι· νεκρώσας δὲ θάνατον, καὶ φθοράν, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου τυραννίδα περιελών όλην έμελλε τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ ταῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος καταφαιδρύνειν φωταγωγίαις ἀναδείκνυσθαί τε διὰ τούτου λοιπὸν Θεὸς ὄντως κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νός, ἀναγκαίως φησί ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε. ο Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων ἐρεῖ, δόξαν μὲν αἰτεῖν παρὰ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθάπερ ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου τυχόν, διδόναι δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς ἐξ ἀμοιβῆς ἐπαγγέλλεσθαι (σμικροπρεπὲς γὰρ λίαν, μᾶλλον δὲ ἀσύνετον παντελῶς, τὸ τοιαὐτὴν ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ τὴν διάληψιν), ἀναγκαιοτάτην * Philipp. 11, 6-8. οι 1 Cor. 1, 25. * Joan. 1, 3. Chier deitatis opera cum potestate implere. Omnia quippe a Patre, sed non absque Filio. Quomodo enim aliquid se dignum fecerit Deus ac Pater, si non adsit ei sapientia et virtus, ipsius, inquam, Filius, simulque cum eo perfciat quæ agenda susce perit? Proindeque sapiens evangelista, qui libri hujus auctor, in ejus primordio sic ait: «Omnia per ipsum 948 facta sunt, et sine ipso factum est nihil”.› Quoniam ergo consubstantialis ratio nos adigit ut deinceps existimemus omnia quidem esse in Patre, sed omuino per Filium in Spiritu, corruptionis autem ac mortis interitu, eversaque diaboli tyrannide, omnem quæ sub cœlo est regionem Spiritu illustratione fulgere, et per hoc ostendi idcirco necessario ait: «Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. Neque vero cordatus quisquam dixerit Filium a Patre gloriam petere, sicut homo forsan petierit ab alio homine, ac vicem redditurum se polliceri (nimis enim abjectuni et stultum esset tale quid de Deo sentire), sed ista dixit Servator, significans Patri suam gloriam esse necessariam, ut et consubstantialis agnosceretur. Quemadmodum enim ignobilitatis notam Deus ac Pater incurret, si talem non habeat ex se genitum Filium, qualem esse oporteat Deum de Deo secundum naturam: sic, opinor, gloria ei et clari

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θείη μὲν ἄν τις εὐκλείας ἐπιδεᾶ καθιστάναι τυχὸν τὸν 4 existimabit forsan claritate destitutum eum qui talia dicat. Verumtamen si dignitatem Unigeniti apud se perpenderit, facile, ut reor, miseras illas ratiocinationes ablegabit. Stupidi enim est gloria ulla sibique convenienti honore carere Filium existimare, tanietsi gloriæ sit Dominus. Sic enim eum divinitus inspirala Scriptura nominant. Ceteroquin alibi quoque videre est eum ad Patrem dicentem: e later, clarifca me gloria quam habui, antequam mundus esset, apud te. › At quis adeo mentis est inops et omnis veritatis hostis, qui non fateatur Unigenitum, quod ad suam quidem naturam spectat, gloria sibi convenienti non esse destitutum? Sed quia cam in forma et omnimoda cum Deo ac Patre æqualitate essot, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, descendit quidem ad nostram humilitatem, et semetipsum exinanivit, vilissimo hoc corpore indutus, et humanæ tenuitatis similitudinem præ charitate subiens s, quasi jam instante ac pra sente congruo tempore, quo debebat rursus impleto ipso mysterij negotio pristinam illam et substantialem gloriæ vestem recipere, servato universo terrarum orbe, servatisque ad vitam et Dei cognitionem ejus incolis, Patrem in hoc rursus astipulatorem ostendens, ad eum sermonem convertit, dicens sibi redeundum esse ad suæ naturæ dignitatem. Revertitur vero quodammodo perfectis etiam cum carne deitatis operibus, non ut minister in operando forsan alterius, sed ut sapientia et virtus exsistens Dei ac Patris".Non enim arbitrabimur eum aliter τοιαῦτα λέγοντα. Εννοήσας γε μὴν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἀξίωμα, ῥᾳδίως ἂν, οἶμαι, τῶν οὕτως ἀθλίων ἀποπηδήσαι λογισμῶν. Ἠλίθιον γὰρ κομιδῇ τὸ δόξης τινὸς οἴεσθαι ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀμοιρῆσαι τιμῆς τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα Κύριον. Οὕτω γὰρ αὐτὸν αἱ θεόπνευστοι καλοῦσι Γραφαί. *Αλλως τε καὶ ἑτέρωθι που θεωρήσαι τις ἂν λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ᾖ εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.» Εἶτα τίνι λοιπὸν ἀμφίλογον, τίς δὲ οὕτω τὸν νοῦν ἀπόπλη κτος, καὶ πάσης ἀληθείας ἐχθρὸς, ὡς μὴ συνιέναι τα καὶ ὁμολογεῖν, ὅτι δόξης μὲν οὐκ εστέρηται τῆς Θεο πρεποῦς, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν ὁ Μονογενής. Επειδή δὲ ὑπάρχων ἐν μορφῇ, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ισότητι του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καταβέβηκε μὲν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ταπείνωσιν, ἑαυτὸν δὲ κεκένωκε, τὸ ἀδοξότατον τουτί πε φορεχώς σῶμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης σμικρότητος τὴν ὁμοίωσιν ἐξ ἀγάπης ὑποδὺς, ὡς ήδη παρόντος τε καὶ ἐνεστηκότος τοῦ καθήκοντος χρόνου, καθ᾽ ὅν ἔδει πά λιν αὐτὴν τὴν τοῦ μυστηρίου χρείαν ἀποπληρώσαντα, τὴν ἀρχαίαν τε καὶ οὐσιώδη μεταμφιέσασθαι δόξαν, ὅλην ἀνασώσαντα τὴν οἰκουμένην, ἀνασώσαντά τε πρὸς ζωὴν καὶ θεογνωσίαν τοὺς ἐν αὐτῇ, συνευδοχητὴν καὶ συνεθελητὴν πάλιν κὰν τούτῳ δεικνὺς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται διάλεξιν, χρῆναι δὴ πάντως ἑαυτὸν ἀνακομίζεσθαι λέγων εἰς τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα. Ανεισι δέ πως, ἢ δηλονότι τῶν τῆς θεότητος ἔργων ἀποτελεστής καὶ μετὰ σαρκὸς ἀναδεικνύμενος, οὐχ ὡς ὑπουργός τῆς ἑτέρου τυ χὸν ἐνεργεία;, ἀλλ' ὡς σοφία καὶ δύναμις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο ησόμεθα γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως αὐτὸν τὰ τῆς θεότητος ἔργα μετ' ἐξουσίας ἀποπληροῦν. Πάντα μὲν γὰρ παρὰ Πατρὸς, πλὴν οὐ δίχα τοῦ Υἱοῦ. Πῶς γὰρ ἂν ἐργάσαιτό τι τῶν αὐτῷ πρεπάντων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐχὶ δὴ συνούσης τε αὐτῷ καὶ συναποτελούσης τὰ ἐφ' οἷς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἡ κατ' ενέργειαν κίνησις, τῆς τε σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως, αὐτοῦ φημι δὴ τοῦ Υἱοῦ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής, ὁ τὴν τοῦδε τοῦ βιβλίου συγγραφήν της ξάμενος, ἐν ἀρχαῖς τοῦ λόγου φησίν, ὅτι • Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν.» Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ τῆς ὁμοουσιότητος ἀναπείθει λόγος ἀκολούθως ἡμᾶς ἐννοεῖν ὅτι πάντα μὲν ἐκ Πατρὸς, δι' ipsum Deum esse secundum naturam, ac verum, Υἱοῦ δὲ πάντως ἐν Πνεύματι· νεκρώσας δὲ θάνατον, καὶ φθοράν, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου τυραννίδα περιελών όλην έμελλε τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ ταῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος καταφαιδρύνειν φωταγωγίαις ἀναδείκνυσθαί τε διὰ τούτου λοιπὸν Θεὸς ὄντως κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νός, ἀναγκαίως φησί ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε. ο Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων ἐρεῖ, δόξαν μὲν αἰτεῖν παρὰ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθάπερ ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου τυχόν, διδόναι δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς ἐξ ἀμοιβῆς ἐπαγγέλλεσθαι (σμικροπρεπὲς γὰρ λίαν, μᾶλλον δὲ ἀσύνετον παντελῶς, τὸ τοιαὐτὴν ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ τὴν διάληψιν), ἀναγκαιοτάτην * Philipp. 11, 6-8. οι 1 Cor. 1, 25. * Joan. 1, 3. Chier deitatis opera cum potestate implere. Omnia quippe a Patre, sed non absque Filio. Quomodo enim aliquid se dignum fecerit Deus ac Pater, si non adsit ei sapientia et virtus, ipsius, inquam, Filius, simulque cum eo perfciat quæ agenda susce perit? Proindeque sapiens evangelista, qui libri hujus auctor, in ejus primordio sic ait: «Omnia per ipsum 948 facta sunt, et sine ipso factum est nihil”.› Quoniam ergo consubstantialis ratio nos adigit ut deinceps existimemus omnia quidem esse in Patre, sed omuino per Filium in Spiritu, corruptionis autem ac mortis interitu, eversaque diaboli tyrannide, omnem quæ sub cœlo est regionem Spiritu illustratione fulgere, et per hoc ostendi idcirco necessario ait: «Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. Neque vero cordatus quisquam dixerit Filium a Patre gloriam petere, sicut homo forsan petierit ab alio homine, ac vicem redditurum se polliceri (nimis enim abjectuni et stultum esset tale quid de Deo sentire), sed ista dixit Servator, significans Patri suam gloriam esse necessariam, ut et consubstantialis agnosceretur. Quemadmodum enim ignobilitatis notam Deus ac Pater incurret, si talem non habeat ex se genitum Filium, qualem esse oporteat Deum de Deo secundum naturam: sic, opinor, gloria ei et clari

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θείη μὲν ἄν τις εὐκλείας ἐπιδεᾶ καθιστάναι τυχὸν τὸν 4 existimabit forsan claritate destitutum eum qui talia dicat. Verumtamen si dignitatem Unigeniti apud se perpenderit, facile, ut reor, miseras illas ratiocinationes ablegabit. Stupidi enim est gloria ulla sibique convenienti honore carere Filium existimare, tanietsi gloriæ sit Dominus. Sic enim eum divinitus inspirala Scriptura nominant. Ceteroquin alibi quoque videre est eum ad Patrem dicentem: e later, clarifca me gloria quam habui, antequam mundus esset, apud te. › At quis adeo mentis est inops et omnis veritatis hostis, qui non fateatur Unigenitum, quod ad suam quidem naturam spectat, gloria sibi convenienti non esse destitutum? Sed quia cam in forma et omnimoda cum Deo ac Patre æqualitate essot, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, descendit quidem ad nostram humilitatem, et semetipsum exinanivit, vilissimo hoc corpore indutus, et humanæ tenuitatis similitudinem præ charitate subiens s, quasi jam instante ac pra sente congruo tempore, quo debebat rursus impleto ipso mysterij negotio pristinam illam et substantialem gloriæ vestem recipere, servato universo terrarum orbe, servatisque ad vitam et Dei cognitionem ejus incolis, Patrem in hoc rursus astipulatorem ostendens, ad eum sermonem convertit, dicens sibi redeundum esse ad suæ naturæ dignitatem. Revertitur vero quodammodo perfectis etiam cum carne deitatis operibus, non ut minister in operando forsan alterius, sed ut sapientia et virtus exsistens Dei ac Patris".Non enim arbitrabimur eum aliter τοιαῦτα λέγοντα. Εννοήσας γε μὴν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἀξίωμα, ῥᾳδίως ἂν, οἶμαι, τῶν οὕτως ἀθλίων ἀποπηδήσαι λογισμῶν. Ἠλίθιον γὰρ κομιδῇ τὸ δόξης τινὸς οἴεσθαι ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀμοιρῆσαι τιμῆς τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα Κύριον. Οὕτω γὰρ αὐτὸν αἱ θεόπνευστοι καλοῦσι Γραφαί. *Αλλως τε καὶ ἑτέρωθι που θεωρήσαι τις ἂν λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ᾖ εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.» Εἶτα τίνι λοιπὸν ἀμφίλογον, τίς δὲ οὕτω τὸν νοῦν ἀπόπλη κτος, καὶ πάσης ἀληθείας ἐχθρὸς, ὡς μὴ συνιέναι τα καὶ ὁμολογεῖν, ὅτι δόξης μὲν οὐκ εστέρηται τῆς Θεο πρεποῦς, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν ὁ Μονογενής. Επειδή δὲ ὑπάρχων ἐν μορφῇ, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ισότητι του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καταβέβηκε μὲν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ταπείνωσιν, ἑαυτὸν δὲ κεκένωκε, τὸ ἀδοξότατον τουτί πε φορεχώς σῶμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης σμικρότητος τὴν ὁμοίωσιν ἐξ ἀγάπης ὑποδὺς, ὡς ήδη παρόντος τε καὶ ἐνεστηκότος τοῦ καθήκοντος χρόνου, καθ᾽ ὅν ἔδει πά λιν αὐτὴν τὴν τοῦ μυστηρίου χρείαν ἀποπληρώσαντα, τὴν ἀρχαίαν τε καὶ οὐσιώδη μεταμφιέσασθαι δόξαν, ὅλην ἀνασώσαντα τὴν οἰκουμένην, ἀνασώσαντά τε πρὸς ζωὴν καὶ θεογνωσίαν τοὺς ἐν αὐτῇ, συνευδοχητὴν καὶ συνεθελητὴν πάλιν κὰν τούτῳ δεικνὺς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται διάλεξιν, χρῆναι δὴ πάντως ἑαυτὸν ἀνακομίζεσθαι λέγων εἰς τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα. Ανεισι δέ πως, ἢ δηλονότι τῶν τῆς θεότητος ἔργων ἀποτελεστής καὶ μετὰ σαρκὸς ἀναδεικνύμενος, οὐχ ὡς ὑπουργός τῆς ἑτέρου τυ χὸν ἐνεργεία;, ἀλλ' ὡς σοφία καὶ δύναμις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο ησόμεθα γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως αὐτὸν τὰ τῆς θεότητος ἔργα μετ' ἐξουσίας ἀποπληροῦν. Πάντα μὲν γὰρ παρὰ Πατρὸς, πλὴν οὐ δίχα τοῦ Υἱοῦ. Πῶς γὰρ ἂν ἐργάσαιτό τι τῶν αὐτῷ πρεπάντων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐχὶ δὴ συνούσης τε αὐτῷ καὶ συναποτελούσης τὰ ἐφ' οἷς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἡ κατ' ενέργειαν κίνησις, τῆς τε σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως, αὐτοῦ φημι δὴ τοῦ Υἱοῦ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής, ὁ τὴν τοῦδε τοῦ βιβλίου συγγραφήν της ξάμενος, ἐν ἀρχαῖς τοῦ λόγου φησίν, ὅτι • Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν.» Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ τῆς ὁμοουσιότητος ἀναπείθει λόγος ἀκολούθως ἡμᾶς ἐννοεῖν ὅτι πάντα μὲν ἐκ Πατρὸς, δι' ipsum Deum esse secundum naturam, ac verum, Υἱοῦ δὲ πάντως ἐν Πνεύματι· νεκρώσας δὲ θάνατον, καὶ φθοράν, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου τυραννίδα περιελών όλην έμελλε τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ ταῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος καταφαιδρύνειν φωταγωγίαις ἀναδείκνυσθαί τε διὰ τούτου λοιπὸν Θεὸς ὄντως κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νός, ἀναγκαίως φησί ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε. ο Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων ἐρεῖ, δόξαν μὲν αἰτεῖν παρὰ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθάπερ ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου τυχόν, διδόναι δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς ἐξ ἀμοιβῆς ἐπαγγέλλεσθαι (σμικροπρεπὲς γὰρ λίαν, μᾶλλον δὲ ἀσύνετον παντελῶς, τὸ τοιαὐτὴν ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ τὴν διάληψιν), ἀναγκαιοτάτην * Philipp. 11, 6-8. οι 1 Cor. 1, 25. * Joan. 1, 3. Chier deitatis opera cum potestate implere. Omnia quippe a Patre, sed non absque Filio. Quomodo enim aliquid se dignum fecerit Deus ac Pater, si non adsit ei sapientia et virtus, ipsius, inquam, Filius, simulque cum eo perfciat quæ agenda susce perit? Proindeque sapiens evangelista, qui libri hujus auctor, in ejus primordio sic ait: «Omnia per ipsum 948 facta sunt, et sine ipso factum est nihil”.› Quoniam ergo consubstantialis ratio nos adigit ut deinceps existimemus omnia quidem esse in Patre, sed omuino per Filium in Spiritu, corruptionis autem ac mortis interitu, eversaque diaboli tyrannide, omnem quæ sub cœlo est regionem Spiritu illustratione fulgere, et per hoc ostendi idcirco necessario ait: «Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. Neque vero cordatus quisquam dixerit Filium a Patre gloriam petere, sicut homo forsan petierit ab alio homine, ac vicem redditurum se polliceri (nimis enim abjectuni et stultum esset tale quid de Deo sentire), sed ista dixit Servator, significans Patri suam gloriam esse necessariam, ut et consubstantialis agnosceretur. Quemadmodum enim ignobilitatis notam Deus ac Pater incurret, si talem non habeat ex se genitum Filium, qualem esse oporteat Deum de Deo secundum naturam: sic, opinor, gloria ei et clari

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θείη μὲν ἄν τις εὐκλείας ἐπιδεᾶ καθιστάναι τυχὸν τὸν 4 existimabit forsan claritate destitutum eum qui talia dicat. Verumtamen si dignitatem Unigeniti apud se perpenderit, facile, ut reor, miseras illas ratiocinationes ablegabit. Stupidi enim est gloria ulla sibique convenienti honore carere Filium existimare, tanietsi gloriæ sit Dominus. Sic enim eum divinitus inspirala Scriptura nominant. Ceteroquin alibi quoque videre est eum ad Patrem dicentem: e later, clarifca me gloria quam habui, antequam mundus esset, apud te. › At quis adeo mentis est inops et omnis veritatis hostis, qui non fateatur Unigenitum, quod ad suam quidem naturam spectat, gloria sibi convenienti non esse destitutum? Sed quia cam in forma et omnimoda cum Deo ac Patre æqualitate essot, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, descendit quidem ad nostram humilitatem, et semetipsum exinanivit, vilissimo hoc corpore indutus, et humanæ tenuitatis similitudinem præ charitate subiens s, quasi jam instante ac pra sente congruo tempore, quo debebat rursus impleto ipso mysterij negotio pristinam illam et substantialem gloriæ vestem recipere, servato universo terrarum orbe, servatisque ad vitam et Dei cognitionem ejus incolis, Patrem in hoc rursus astipulatorem ostendens, ad eum sermonem convertit, dicens sibi redeundum esse ad suæ naturæ dignitatem. Revertitur vero quodammodo perfectis etiam cum carne deitatis operibus, non ut minister in operando forsan alterius, sed ut sapientia et virtus exsistens Dei ac Patris".Non enim arbitrabimur eum aliter τοιαῦτα λέγοντα. Εννοήσας γε μὴν τὸ τοῦ Μονογενοῦς ἀξίωμα, ῥᾳδίως ἂν, οἶμαι, τῶν οὕτως ἀθλίων ἀποπηδήσαι λογισμῶν. Ἠλίθιον γὰρ κομιδῇ τὸ δόξης τινὸς οἴεσθαι ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀμοιρῆσαι τιμῆς τὸν Υἱόν, καίτοι τῆς δόξης ὄντα Κύριον. Οὕτω γὰρ αὐτὸν αἱ θεόπνευστοι καλοῦσι Γραφαί. *Αλλως τε καὶ ἑτέρωθι που θεωρήσαι τις ἂν λέγοντα πρὸς τὸν Πατέρα· ο Πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ, ᾖ εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.» Εἶτα τίνι λοιπὸν ἀμφίλογον, τίς δὲ οὕτω τὸν νοῦν ἀπόπλη κτος, καὶ πάσης ἀληθείας ἐχθρὸς, ὡς μὴ συνιέναι τα καὶ ὁμολογεῖν, ὅτι δόξης μὲν οὐκ εστέρηται τῆς Θεο πρεποῦς, ὅσον εἰς οἰκείαν φύσιν ὁ Μονογενής. Επειδή δὲ ὑπάρχων ἐν μορφῇ, καὶ τῇ κατὰ πᾶν ισότητι του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καταβέβηκε μὲν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς ταπείνωσιν, ἑαυτὸν δὲ κεκένωκε, τὸ ἀδοξότατον τουτί πε φορεχώς σῶμα, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης σμικρότητος τὴν ὁμοίωσιν ἐξ ἀγάπης ὑποδὺς, ὡς ήδη παρόντος τε καὶ ἐνεστηκότος τοῦ καθήκοντος χρόνου, καθ᾽ ὅν ἔδει πά λιν αὐτὴν τὴν τοῦ μυστηρίου χρείαν ἀποπληρώσαντα, τὴν ἀρχαίαν τε καὶ οὐσιώδη μεταμφιέσασθαι δόξαν, ὅλην ἀνασώσαντα τὴν οἰκουμένην, ἀνασώσαντά τε πρὸς ζωὴν καὶ θεογνωσίαν τοὺς ἐν αὐτῇ, συνευδοχητὴν καὶ συνεθελητὴν πάλιν κὰν τούτῳ δεικνὺς τὸν Πατέρα, τὴν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται διάλεξιν, χρῆναι δὴ πάντως ἑαυτὸν ἀνακομίζεσθαι λέγων εἰς τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀξίωμα. Ανεισι δέ πως, ἢ δηλονότι τῶν τῆς θεότητος ἔργων ἀποτελεστής καὶ μετὰ σαρκὸς ἀναδεικνύμενος, οὐχ ὡς ὑπουργός τῆς ἑτέρου τυ χὸν ἐνεργεία;, ἀλλ' ὡς σοφία καὶ δύναμις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ο ησόμεθα γὰρ οὕτω, καὶ οὐχ ἑτέρως αὐτὸν τὰ τῆς θεότητος ἔργα μετ' ἐξουσίας ἀποπληροῦν. Πάντα μὲν γὰρ παρὰ Πατρὸς, πλὴν οὐ δίχα τοῦ Υἱοῦ. Πῶς γὰρ ἂν ἐργάσαιτό τι τῶν αὐτῷ πρεπάντων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, οὐχὶ δὴ συνούσης τε αὐτῷ καὶ συναποτελούσης τὰ ἐφ' οἷς ἂν νοοῖτο τυχὸν ἡ κατ' ενέργειαν κίνησις, τῆς τε σοφίας καὶ τῆς δυνάμεως, αὐτοῦ φημι δὴ τοῦ Υἱοῦ; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφὸς εὐαγγελιστής, ὁ τὴν τοῦδε τοῦ βιβλίου συγγραφήν της ξάμενος, ἐν ἀρχαῖς τοῦ λόγου φησίν, ὅτι • Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἔν.» Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ τῆς ὁμοουσιότητος ἀναπείθει λόγος ἀκολούθως ἡμᾶς ἐννοεῖν ὅτι πάντα μὲν ἐκ Πατρὸς, δι' ipsum Deum esse secundum naturam, ac verum, Υἱοῦ δὲ πάντως ἐν Πνεύματι· νεκρώσας δὲ θάνατον, καὶ φθοράν, καὶ τὴν τοῦ διαβόλου τυραννίδα περιελών όλην έμελλε τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ ταῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος καταφαιδρύνειν φωταγωγίαις ἀναδείκνυσθαί τε διὰ τούτου λοιπὸν Θεὸς ὄντως κατὰ φύσιν καὶ ἀληθι νός, ἀναγκαίως φησί ο Πάτερ, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε. ο Καὶ οὐ δή τις νοῦν ἔχων ἐρεῖ, δόξαν μὲν αἰτεῖν παρὰ Πατρὸς τὸν Υἱόν, καθάπερ ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου τυχόν, διδόναι δὲ καὶ αὐτὸν, ὡς ἐξ ἀμοιβῆς ἐπαγγέλλεσθαι (σμικροπρεπὲς γὰρ λίαν, μᾶλλον δὲ ἀσύνετον παντελῶς, τὸ τοιαὐτὴν ἔχειν ἐπὶ Θεοῦ τὴν διάληψιν), ἀναγκαιοτάτην * Philipp. 11, 6-8. οι 1 Cor. 1, 25. * Joan. 1, 3. Chier deitatis opera cum potestate implere. Omnia quippe a Patre, sed non absque Filio. Quomodo enim aliquid se dignum fecerit Deus ac Pater, si non adsit ei sapientia et virtus, ipsius, inquam, Filius, simulque cum eo perfciat quæ agenda susce perit? Proindeque sapiens evangelista, qui libri hujus auctor, in ejus primordio sic ait: «Omnia per ipsum 948 facta sunt, et sine ipso factum est nihil”.› Quoniam ergo consubstantialis ratio nos adigit ut deinceps existimemus omnia quidem esse in Patre, sed omuino per Filium in Spiritu, corruptionis autem ac mortis interitu, eversaque diaboli tyrannide, omnem quæ sub cœlo est regionem Spiritu illustratione fulgere, et per hoc ostendi idcirco necessario ait: «Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. Neque vero cordatus quisquam dixerit Filium a Patre gloriam petere, sicut homo forsan petierit ab alio homine, ac vicem redditurum se polliceri (nimis enim abjectuni et stultum esset tale quid de Deo sentire), sed ista dixit Servator, significans Patri suam gloriam esse necessariam, ut et consubstantialis agnosceretur. Quemadmodum enim ignobilitatis notam Deus ac Pater incurret, si talem non habeat ex se genitum Filium, qualem esse oporteat Deum de Deo secundum naturam: sic, opinor, gloria ei et clari

tas eveniet ex eo quod talem suum habeat Filium, δὲ τῷ Πατρὶ τὴν ἑαυτοῦ δόξαν ἐπιδεικνὺς, ἵνα γινώ qualis intelligitur esse ipse ac dicitur. Clarificatur Itaque Pater in Filii gloria, sicuti modo dicebam, dans illi gloriam dum ex operibus ejus intelligitur quali et quo ex Patre sit natus Unigenitus, recipiens vero eamdem, in eo quod cognoscitur cujus nam et qualis Filii Pater sit vere. Substantialis itaque et naturalis a Patre in Filium, et a Filio ad Patrem gloriæ decus permeabit. Quod si quis forsan id propter humanitatis assumptionem bumilius quam pro ejus majestate dictum existimet, id non sine ratione quidem faciet, sed exactum borum verborum sensum non attinget. Nam si Patris gloriam ipse tantummodo peteret, non abs re humanitatis mediocritati petitionem illam ascriberemus: sed cum Patreni quoque vicissim clarificaturum se polliceatur, nunquid necesse est ita locum inter pretari ut dictum est? σκηται καὶ ὁμοούσιος, ταυτί λελάληκεν ὁ Σωτήρ. Ωσπερ γὰρ ἀδοξίας ἔσται παραίτιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ μὴ τοιοῦτον ἔχειν τὸν ἐξ αὐτοῦ φύντα τε καὶ γεγεννημένον Υιόν, ὁποῖον ἂν εἶναι πρέποι τὸν ἐν Θεοῦ Θεὸν κατὰ φύσιν, οὕτως, οἶμαι, καὶ δόξαν αὐτῷ περιποιήσει, καὶ καύχημα, τὸ ἐν τούτοις ὄντα τον ἴδιον ἔχειν Υἱόν, ἐν οἷσπερ ἂν ὑπάρχειν αὐτὸς καὶ νοοῖτο καὶ λέγοιτο. Δοξάζεται τοίνυν ὁ Πατὴρ ἐν τῇ τοῦ γεννήματος δόξῃ, καθάπερ έλεγον ἀρτίως, διδούς μὲν τὴν δόξαν ἐν τῷ νοεῖσθαι διὰ πραγμάτων ποιου τε καὶ τίνος ἐξέφυ Πατρὸς ὁ Μονογενής, ἀντικομιζόμε νος δὲ ὥσπερ ἐν τῷ νοεῖσθαι πάλιν, τίνος τε καὶ Υἱοῦ Πατὴρ ὑπάρχει κατὰ ἀλήθειαν. Οὐσιῶδες οὖν ἄρα καὶ φυσικόν, παρὰ μὲν τοῦ Πατρὸς εἰς Υιόν, παρὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα διαβήσεται τῆς δόξης τὸ καύ χημα. Εἰ δέ τις δοίη τυχὸν, καὶ διὰ τὸ τῆς ἐνανθρω πήσεως ταπεινόν, ἐλάττονά πως, ἡ καθ᾿ ἑαυτὸν, κἀνθάδε λαλεῖν τὸν Κύριον· κατείθισται γὰρ καὶ τοῦτο αὐτῷ, λογισμοῦ τε πρέποντος ἀμοιρήσει μὲν οὐδα - μῶς· τῶν γε μὴν ἐξ ἀκριβείας θεωρημάτων οὐ λίαν εφάψεται. Εἰ μὲν γὰρ ἐξῄτει μόνον αὐτὸς τὴν περὶ τοῦ Πατρὸς δόξαν, οὐδὲν ἀπεικὸς τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις τὴν αἴτησιν ἐγκαλεῖν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀντιδοξάζειν ἐπαγγέλλεται τὸν Πατέρα, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἤδη φαίνεται τοῖς ἀρτίως ἡμῖν προαποδο θεῖσι θεωρήμασι προθυμότερον ἐπιπηδᾷν; 949 CAP. IV. Quod Filii gloriæ nihil officiat quod accepisse aliquid a Deo ac Patre dicatur, cum pia sit ejus rei ταιίο. XVII, 2. Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, tus omne quod ei dedisti, del eis vitam alernam. Οτι κατ' οὐδένα τρόπον ἀδικήσει τοῦ Υἱοῦ τὴν δόξαν, τὸ εἰληφέναι τι λέγεσθαι παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἔχοντος εὐσεβῆ τοῦ πράγματος λόγον. Καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκας αὐτῷ, δώσῃ αὐτοῖς ζωὴν αἰώ γιον. Ἐξηγεῖται πάλιν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν ὁ Χριστὸς τὸν τῆς δόξης τρόπον, δι' οὗπερ ἂν ὁ μὲν Θεὸς καὶ Πατήρ, εὐκλεᾶ, καὶ ἐπιδοξότατον ἀποφανεῖ τὸν ἴδιον Υἱόν· ἀντιδοξασθήσεται δὲ καὶ αὐτὸς παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος. Εκπλατύνει δὲ τὸν λόγον καὶ διαφανές ἐργάζεται τὸ θεώρημα, πρὸς ἡμετέραν οικοδομήν τε καὶ ὄνησιν. Πάντα γὰρ εἰδότι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, εἰς ἡ τοῦ διδάσκεσθαι χρεία τὸν τῆς αἰτήσεως τρό πον; Καλεῖ τοιγαροῦν τὴν παρὰ Πατρὸς εἰς ἡμᾶς εὐμένειαν. Ἐπειδὴ γάρ ἐστιν ἀρχιερεὺς τῶν ἡμετέ ρων ψυχῶν, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος, καίτοι Θεός ὑπάρχων φύσει μετὰ Πατρός, τὰς ὑπὲρ ἡμῶν δια λέξεις ποιεῖται πρεπωδέστατα, πιστεύειν ἡμᾶς ἀναExponit rursus his quoque verbis Christus gloriæ modum, per quem quidem Deus ac Pater illustraturus et clarifcaturus est Filium suum, et ipse vicissim a suo Filio clarificabitur. Latius autein et clarius hunc locum explicat, ad nostram ædificationem et utilitatem. Deum quippe ac Patrem cuncta scientem quid opus erat petitionis modum edoceri? Bonitatem igitur et clementiam Patris in nos invocat. Nam cum sit animarum nostrarum pontifex ", in quantum homo apparuit, quamvis Deus exsistens natura cum Patre, pro nobis eum convenientissime compellat, nos ut credamus adigens nunc se quoque propitiationem esse pro peccalis nostris, et justum advocatum, ut Joannes πείθων, ὅτι καὶ νῦν ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρ testatur s. Quapropter Paulus volens nos ita sentire, scribit: «Non enim habemus Pontifcem qui non possit compati infirmitatibus nostris tentatum autem per omnia, pro similitudine absque peccato s.» Igitur, quia pontifex est, quatenus homo apparuit, simulque immaculatam bostiam semetipsam obtulit redemptionem vitæ omnium Deo ac Patri ", veluti quasdam primitias humanitatis, ut in omnibus sit primatum tenens, sicuti Paulus ait. Rursus autem offert genus nostrum rebelle, sanguine suo purificatum, et ad novitatem 33 | Petr. 11, 25. 26 | Joan. 11, 1, 2. 30 Hebr. IV, τιῶν ἡμῶν, καὶ παράκλητος δίκαιος, κατὰ τὴν Ἰωάν νου φωνήν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος τοῦτον ἡμᾶς διακεῖσθαι τὸν τρόπον ἐθελήσας, ἐπιστέλλει·. Οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα, καθ' ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας.» Οὐκοῦν ἐπείπερ ἐστὶν ἀρχα ιερεύς, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος, ἐν ταυτῷ δὲ καὶ ἄμωμον θύμα προσκεκόμικεν ἑαυτὸν ἀντίλυτρον τῆς ἁπάντων ζωῆς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καθάπερ ἀπαρ χήν τινα τῆς ἀνθρωπότητος, ἵν᾿ ἐν πᾶσι γένηται πρωτεύων, ὡς ὁ Παυλός φησι. Προσκομίζει δὲ πάλιν ** ] Timoth. 11, 6; llebr. 1x, 14. s Coloss.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. autem, sicuti sæpe diximus, omnia perficiuntur a Patre per Filium in Spiritu, bona tamen pro nobis postulat, ut mediator, et pontifex, quamvis una cum genitore divinas spiritalesque gratias largiatur. Pro sua enim voluntate ac potestate quibus velit Spiritum Christus dividit ". Atque hac quidem sunt istiusmodi. Quid autem sibi velit istud petitionis genus, rursus expendamus. • Pater, 950 inquit, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarifcet te. Quomodo vero id peragetur? «Volo, inquit, ut sicut dedisti mili potestatem omnis carnis, sic et omne quod dedisti mihi babeat vitam æternam. › Clarificavit enim Pater Filium suum, universo terrarum orbe ejus τὸ ἀποσκιρτήσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς, αἵματι τῷ ἰδίῳ vitæ reformatum, per sanctum Spiritum. Quoniam καθαρὸν ἀποδείξας, ἀναμορφώσας δὲ πρὸς καινότητα ζωής, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ, καθὰ πολλάκις ειρήκαμεν, πάντα τελεῖται παρὰ Πα τρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πλάττεται τῶν ἀγαθῶν εἰς ἡμᾶς τὴν αἴτησιν, ὡς μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καίτοι συνδοτὴρ καὶ συγχορηγὸς ὑπάρχων τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι τῶν θείων τε καὶ πνευματικών χαρισμάτων. Διαιρεῖ γὰρ κατ' ιδίαν βούλησίν τε καὶ ἐξουσίαν οἷσπερ ἂν ἐθέλοι τὸ Πνεῦμα Χριστός. Καὶ ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις. Τί δὲ δὴ βούλεται δηλοῦν τὸ τῆς αἰτήσεως σχῆμα, δοκιμαζέτω πάλιν ὁ λόγος. • Πάτερ, τοίνυν φησί, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δο ξάσῃ σε.» Πῶς οὖν, ἢ τίνα τρόπον, ὅπερ ἔφην δι ανυσθήσεται; «Βούλομαι, φησὶν, ἵνα ὥσπερ δέδω κάς μοι τὴν ἐξουσίαν πάσης σαρκός, οὕτω καὶ sceptris subjecto: et ipse vicissim clarificatus est πᾶν, ὁ δέδωκάς μοι ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Εδόξασε μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υιόν, πᾶσαν ὑποθεὶς τὴν ὑφ᾽ ἡλέῳ τοῖς σκήπτροις αὐτοῦ, ἀντεδοξάσθη δὲ καὶ αὐτός, δι' αὐτοῦ. Ὁ μὲν γὰρ Υἱὸς ἐδοξάσθη παρά τοῦ Πατρὸς, πιστευθεὶς παρὰ πάντων, ὅτι γέννημα καὶ καρπός ἐστι τοῦ πάντα ἰσχύοντος, καὶ ἀμογητι τὰ πάντα τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας ὑποτιθέντος ζυ γοῖς· ἀντεδοξάσθη δὲ ὥσπερ παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήμματος ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα ἰσχύον ἐπιτελεῖν εὐκόλως ἐγνώσθη το γέννημα, διαβέβηκε τῆς εὐν κλείας ἡ χάρις εἰς τὸν τεκόντα αὐτό. Ὥσπερ οὖν, φησὶ, ἐδόξασάς τε καὶ ἐδοξάσθης, δοὺς αὐτῷ τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν, καὶ κυριότητα, κατὰ τὸν εἰρημένον δηλονότι τρόπον· οὕτω θέλω, ἵνα μηδὲν τῶν δοθέντων ἀπόληται· δόξα γὰρ καὶ αὕτη παρά μὲν τοῦ Πατρὸς εἰς τὸν Υἱόν, παρὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ εἰς τὸν Πατέρα διαδραμείται πάλιν. Έδει γὰρ, ἔδει τὸ ὑπεξούσιον ὅλως καὶ ὑπὸ χεῖρα γεγενημένον τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ Λόγου, διασεσωσμένον ἅπαξ, καὶ ἐν ἀτελευτήτοις μεἶναι τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς μηκέτι μὲν τυραννεῖσθαι θανάτῳ, μὴ φθορᾷ κρατεῖσθαι καὶ ἁμαρτίαις, ήγουν ἔτι τοῖς ἀρχαίοις ὑποκεῖσθαι και κοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, ο Δέδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ο θορυβήσειν εἰκὸς τῶν ἁπλουστέρων τινάς, φέρε δὴ πάλιν ὀλίγα ἅττα χρησίμως εἰς τοῦτο λέγωμεν, οὐκ ὀκνοῦντες διὰ τὴν χρείαν, εἰ καὶ ἀσθε νεῖ πᾶς λόγος εἰς τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἐξήγησιν. Μάλιστα μὲν γὰρ ἐρεῖ καὶ τοῦτο πρεπόντως ὁ Κύ ριος τῷ ληφθέντι σχήματι, τῷ τῆς ταπεινώσεως λέγω sua, non autem aliunde habeat in cuncta imperium, καὶ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Καὶ δέχου τὸν λογισμόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐρυθριῶμεν ἀκούοντες, ὅτι δοῦλος κεχρημάτικε δι' ἡμᾶς, καίτοι τῶν ὅλων Κύριος ῶν μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι κεχειροτόνηται βασιλεὺς ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, καίτοι τὸ κατάρχειν δύνασθαι τῶν ὅλων ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ οὐκ ἐπίκτητον ἔχων, ἐρυθριᾷν ἀκόλουθον, κἂν εἴ τι λέγῃ δέχεσθαι πάλιν, ὡς ἄνθρωπος. Εἰ δὲ θαυμάζομεν ἐν ἐκείνοις τὴν ἐκούσιον ὑποταγήν, τὸ οὐσιωδῶς ἐμπε φυκὸς οὐκ ἀγνοοῦντες ἀξίωμα, τί μὴ πρὸς ἐκείνοις καὶ τοῦτο τεθαύμασται; Πάντα γὰρ ἔχων, ὡς Θεός, δέχεσθαί φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν οὐκ 30 | Cor. sit. 11. 10 Psal. 11, 6. * 1 Cor. iv, 7. per eum. Filius quippe clarificatus est a Patre, dam crèditus est ab omnibus proles et fructus esse cunctipotentis Dei, et imperii sui jugo cuncta nullo negotio subjicientis; vicissim vero clarificatus quodammodo est a sua prole Pater. Nam cum Filius cognitus sit omnia facile perficere posse, celebritatis Mlius gloria in Genitorem etiam redundavit. Quemadmodum igitur, inquit, glorificasti, et glorificatus es, potestatem ei in omnia, ac principatum dando, eo nimirum modo qui dictus est; sic volo ut nibh eorum quæ data sunt mihi pereat: nam et gloria ista a Patre quidem in Filium, et a Filio in Palrem permanabit. Οportebat enimn, oportebat omnino subditos et sub omnipotentis Verbi Dei manu constitutos, in salutem semel assertos in sempiternis quoque bonis firmos permanere, nec mortis ultra potentiæ corruptionive aut peccatis subjici, nec antiquis malis premi. Quoniam autem illud, «Dedisti ei potestatem omnis carnis,» turbaturum nonnullos videtur, age rursus, quædam utiliter ea de re denuo dicere non gravemur, licet ad·ea explicanda jejuna sit omnis oratio. Id enim Dominus convenienter assumptæ formæ, humilita - tis dico, et humanitatis mediocritati dixit. Cujus rei rationem accipe. Si enim erubescimus audientes servum vocatum esse propter nos, licet universi Dominus sit cum Patre, et constitutum esse Regem super Sion montem sanctum ejus ", licet a natura erubescere consentaneum est, si accipere se aliquid rursus dicat, ut homo. Sin autem illic miramur voluntariam subjectionem, non ignorantes dignitatem substantialiter insitam, quidni et istud miramur? Cum enim cuncta habeat, ut Deus, accipere se ait, ut homo cui regnare non substantiale, sed adventitium est. ‹ Quid enim habes quod non accepisti *? › creaturarum conditioni conveniet, creatura vero quoque Christus est, in quantum factus homo est, licet natura sit increatus, quatenus ex Deo 951 effulsit. Omnia quippe in Deo naturaliter et proprie bona intelliguntur, ac vere in-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. autem, sicuti sæpe diximus, omnia perficiuntur a Patre per Filium in Spiritu, bona tamen pro nobis postulat, ut mediator, et pontifex, quamvis una cum genitore divinas spiritalesque gratias largiatur. Pro sua enim voluntate ac potestate quibus velit Spiritum Christus dividit ". Atque hac quidem sunt istiusmodi. Quid autem sibi velit istud petitionis genus, rursus expendamus. • Pater, 950 inquit, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarifcet te. Quomodo vero id peragetur? «Volo, inquit, ut sicut dedisti mili potestatem omnis carnis, sic et omne quod dedisti mihi babeat vitam æternam. › Clarificavit enim Pater Filium suum, universo terrarum orbe ejus τὸ ἀποσκιρτήσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς, αἵματι τῷ ἰδίῳ vitæ reformatum, per sanctum Spiritum. Quoniam καθαρὸν ἀποδείξας, ἀναμορφώσας δὲ πρὸς καινότητα ζωής, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ, καθὰ πολλάκις ειρήκαμεν, πάντα τελεῖται παρὰ Πα τρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πλάττεται τῶν ἀγαθῶν εἰς ἡμᾶς τὴν αἴτησιν, ὡς μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καίτοι συνδοτὴρ καὶ συγχορηγὸς ὑπάρχων τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι τῶν θείων τε καὶ πνευματικών χαρισμάτων. Διαιρεῖ γὰρ κατ' ιδίαν βούλησίν τε καὶ ἐξουσίαν οἷσπερ ἂν ἐθέλοι τὸ Πνεῦμα Χριστός. Καὶ ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις. Τί δὲ δὴ βούλεται δηλοῦν τὸ τῆς αἰτήσεως σχῆμα, δοκιμαζέτω πάλιν ὁ λόγος. • Πάτερ, τοίνυν φησί, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δο ξάσῃ σε.» Πῶς οὖν, ἢ τίνα τρόπον, ὅπερ ἔφην δι ανυσθήσεται; «Βούλομαι, φησὶν, ἵνα ὥσπερ δέδω κάς μοι τὴν ἐξουσίαν πάσης σαρκός, οὕτω καὶ sceptris subjecto: et ipse vicissim clarificatus est πᾶν, ὁ δέδωκάς μοι ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Εδόξασε μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υιόν, πᾶσαν ὑποθεὶς τὴν ὑφ᾽ ἡλέῳ τοῖς σκήπτροις αὐτοῦ, ἀντεδοξάσθη δὲ καὶ αὐτός, δι' αὐτοῦ. Ὁ μὲν γὰρ Υἱὸς ἐδοξάσθη παρά τοῦ Πατρὸς, πιστευθεὶς παρὰ πάντων, ὅτι γέννημα καὶ καρπός ἐστι τοῦ πάντα ἰσχύοντος, καὶ ἀμογητι τὰ πάντα τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας ὑποτιθέντος ζυ γοῖς· ἀντεδοξάσθη δὲ ὥσπερ παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήμματος ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα ἰσχύον ἐπιτελεῖν εὐκόλως ἐγνώσθη το γέννημα, διαβέβηκε τῆς εὐν κλείας ἡ χάρις εἰς τὸν τεκόντα αὐτό. Ὥσπερ οὖν, φησὶ, ἐδόξασάς τε καὶ ἐδοξάσθης, δοὺς αὐτῷ τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν, καὶ κυριότητα, κατὰ τὸν εἰρημένον δηλονότι τρόπον· οὕτω θέλω, ἵνα μηδὲν τῶν δοθέντων ἀπόληται· δόξα γὰρ καὶ αὕτη παρά μὲν τοῦ Πατρὸς εἰς τὸν Υἱόν, παρὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ εἰς τὸν Πατέρα διαδραμείται πάλιν. Έδει γὰρ, ἔδει τὸ ὑπεξούσιον ὅλως καὶ ὑπὸ χεῖρα γεγενημένον τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ Λόγου, διασεσωσμένον ἅπαξ, καὶ ἐν ἀτελευτήτοις μεἶναι τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς μηκέτι μὲν τυραννεῖσθαι θανάτῳ, μὴ φθορᾷ κρατεῖσθαι καὶ ἁμαρτίαις, ήγουν ἔτι τοῖς ἀρχαίοις ὑποκεῖσθαι και κοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, ο Δέδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ο θορυβήσειν εἰκὸς τῶν ἁπλουστέρων τινάς, φέρε δὴ πάλιν ὀλίγα ἅττα χρησίμως εἰς τοῦτο λέγωμεν, οὐκ ὀκνοῦντες διὰ τὴν χρείαν, εἰ καὶ ἀσθε νεῖ πᾶς λόγος εἰς τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἐξήγησιν. Μάλιστα μὲν γὰρ ἐρεῖ καὶ τοῦτο πρεπόντως ὁ Κύ ριος τῷ ληφθέντι σχήματι, τῷ τῆς ταπεινώσεως λέγω sua, non autem aliunde habeat in cuncta imperium, καὶ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Καὶ δέχου τὸν λογισμόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐρυθριῶμεν ἀκούοντες, ὅτι δοῦλος κεχρημάτικε δι' ἡμᾶς, καίτοι τῶν ὅλων Κύριος ῶν μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι κεχειροτόνηται βασιλεὺς ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, καίτοι τὸ κατάρχειν δύνασθαι τῶν ὅλων ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ οὐκ ἐπίκτητον ἔχων, ἐρυθριᾷν ἀκόλουθον, κἂν εἴ τι λέγῃ δέχεσθαι πάλιν, ὡς ἄνθρωπος. Εἰ δὲ θαυμάζομεν ἐν ἐκείνοις τὴν ἐκούσιον ὑποταγήν, τὸ οὐσιωδῶς ἐμπε φυκὸς οὐκ ἀγνοοῦντες ἀξίωμα, τί μὴ πρὸς ἐκείνοις καὶ τοῦτο τεθαύμασται; Πάντα γὰρ ἔχων, ὡς Θεός, δέχεσθαί φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν οὐκ 30 | Cor. sit. 11. 10 Psal. 11, 6. * 1 Cor. iv, 7. per eum. Filius quippe clarificatus est a Patre, dam crèditus est ab omnibus proles et fructus esse cunctipotentis Dei, et imperii sui jugo cuncta nullo negotio subjicientis; vicissim vero clarificatus quodammodo est a sua prole Pater. Nam cum Filius cognitus sit omnia facile perficere posse, celebritatis Mlius gloria in Genitorem etiam redundavit. Quemadmodum igitur, inquit, glorificasti, et glorificatus es, potestatem ei in omnia, ac principatum dando, eo nimirum modo qui dictus est; sic volo ut nibh eorum quæ data sunt mihi pereat: nam et gloria ista a Patre quidem in Filium, et a Filio in Palrem permanabit. Οportebat enimn, oportebat omnino subditos et sub omnipotentis Verbi Dei manu constitutos, in salutem semel assertos in sempiternis quoque bonis firmos permanere, nec mortis ultra potentiæ corruptionive aut peccatis subjici, nec antiquis malis premi. Quoniam autem illud, «Dedisti ei potestatem omnis carnis,» turbaturum nonnullos videtur, age rursus, quædam utiliter ea de re denuo dicere non gravemur, licet ad·ea explicanda jejuna sit omnis oratio. Id enim Dominus convenienter assumptæ formæ, humilita - tis dico, et humanitatis mediocritati dixit. Cujus rei rationem accipe. Si enim erubescimus audientes servum vocatum esse propter nos, licet universi Dominus sit cum Patre, et constitutum esse Regem super Sion montem sanctum ejus ", licet a natura erubescere consentaneum est, si accipere se aliquid rursus dicat, ut homo. Sin autem illic miramur voluntariam subjectionem, non ignorantes dignitatem substantialiter insitam, quidni et istud miramur? Cum enim cuncta habeat, ut Deus, accipere se ait, ut homo cui regnare non substantiale, sed adventitium est. ‹ Quid enim habes quod non accepisti *? › creaturarum conditioni conveniet, creatura vero quoque Christus est, in quantum factus homo est, licet natura sit increatus, quatenus ex Deo 951 effulsit. Omnia quippe in Deo naturaliter et proprie bona intelliguntur, ac vere in-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. autem, sicuti sæpe diximus, omnia perficiuntur a Patre per Filium in Spiritu, bona tamen pro nobis postulat, ut mediator, et pontifex, quamvis una cum genitore divinas spiritalesque gratias largiatur. Pro sua enim voluntate ac potestate quibus velit Spiritum Christus dividit ". Atque hac quidem sunt istiusmodi. Quid autem sibi velit istud petitionis genus, rursus expendamus. • Pater, 950 inquit, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarifcet te. Quomodo vero id peragetur? «Volo, inquit, ut sicut dedisti mili potestatem omnis carnis, sic et omne quod dedisti mihi babeat vitam æternam. › Clarificavit enim Pater Filium suum, universo terrarum orbe ejus τὸ ἀποσκιρτήσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς, αἵματι τῷ ἰδίῳ vitæ reformatum, per sanctum Spiritum. Quoniam καθαρὸν ἀποδείξας, ἀναμορφώσας δὲ πρὸς καινότητα ζωής, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἐπειδὴ δὲ, καθὰ πολλάκις ειρήκαμεν, πάντα τελεῖται παρὰ Πα τρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, πλάττεται τῶν ἀγαθῶν εἰς ἡμᾶς τὴν αἴτησιν, ὡς μεσίτης καὶ ἀρχιερεὺς, καίτοι συνδοτὴρ καὶ συγχορηγὸς ὑπάρχων τῷ ἰδίῳ Γεννήτορι τῶν θείων τε καὶ πνευματικών χαρισμάτων. Διαιρεῖ γὰρ κατ' ιδίαν βούλησίν τε καὶ ἐξουσίαν οἷσπερ ἂν ἐθέλοι τὸ Πνεῦμα Χριστός. Καὶ ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις. Τί δὲ δὴ βούλεται δηλοῦν τὸ τῆς αἰτήσεως σχῆμα, δοκιμαζέτω πάλιν ὁ λόγος. • Πάτερ, τοίνυν φησί, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δο ξάσῃ σε.» Πῶς οὖν, ἢ τίνα τρόπον, ὅπερ ἔφην δι ανυσθήσεται; «Βούλομαι, φησὶν, ἵνα ὥσπερ δέδω κάς μοι τὴν ἐξουσίαν πάσης σαρκός, οὕτω καὶ sceptris subjecto: et ipse vicissim clarificatus est πᾶν, ὁ δέδωκάς μοι ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον.» Εδόξασε μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ τὸν ἴδιον Υιόν, πᾶσαν ὑποθεὶς τὴν ὑφ᾽ ἡλέῳ τοῖς σκήπτροις αὐτοῦ, ἀντεδοξάσθη δὲ καὶ αὐτός, δι' αὐτοῦ. Ὁ μὲν γὰρ Υἱὸς ἐδοξάσθη παρά τοῦ Πατρὸς, πιστευθεὶς παρὰ πάντων, ὅτι γέννημα καὶ καρπός ἐστι τοῦ πάντα ἰσχύοντος, καὶ ἀμογητι τὰ πάντα τοῖς τῆς αὐτοῦ βασιλείας ὑποτιθέντος ζυ γοῖς· ἀντεδοξάσθη δὲ ὥσπερ παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήμματος ὁ Πατήρ. Ἐπειδὴ γὰρ πάντα ἰσχύον ἐπιτελεῖν εὐκόλως ἐγνώσθη το γέννημα, διαβέβηκε τῆς εὐν κλείας ἡ χάρις εἰς τὸν τεκόντα αὐτό. Ὥσπερ οὖν, φησὶ, ἐδόξασάς τε καὶ ἐδοξάσθης, δοὺς αὐτῷ τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν, καὶ κυριότητα, κατὰ τὸν εἰρημένον δηλονότι τρόπον· οὕτω θέλω, ἵνα μηδὲν τῶν δοθέντων ἀπόληται· δόξα γὰρ καὶ αὕτη παρά μὲν τοῦ Πατρὸς εἰς τὸν Υἱόν, παρὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ εἰς τὸν Πατέρα διαδραμείται πάλιν. Έδει γὰρ, ἔδει τὸ ὑπεξούσιον ὅλως καὶ ὑπὸ χεῖρα γεγενημένον τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ Λόγου, διασεσωσμένον ἅπαξ, καὶ ἐν ἀτελευτήτοις μεἶναι τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς μηκέτι μὲν τυραννεῖσθαι θανάτῳ, μὴ φθορᾷ κρατεῖσθαι καὶ ἁμαρτίαις, ήγουν ἔτι τοῖς ἀρχαίοις ὑποκεῖσθαι και κοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, ο Δέδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ο θορυβήσειν εἰκὸς τῶν ἁπλουστέρων τινάς, φέρε δὴ πάλιν ὀλίγα ἅττα χρησίμως εἰς τοῦτο λέγωμεν, οὐκ ὀκνοῦντες διὰ τὴν χρείαν, εἰ καὶ ἀσθε νεῖ πᾶς λόγος εἰς τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἐξήγησιν. Μάλιστα μὲν γὰρ ἐρεῖ καὶ τοῦτο πρεπόντως ὁ Κύ ριος τῷ ληφθέντι σχήματι, τῷ τῆς ταπεινώσεως λέγω sua, non autem aliunde habeat in cuncta imperium, καὶ τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις. Καὶ δέχου τὸν λογισμόν. Εἰ μὲν γὰρ ἐρυθριῶμεν ἀκούοντες, ὅτι δοῦλος κεχρημάτικε δι' ἡμᾶς, καίτοι τῶν ὅλων Κύριος ῶν μετὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ ὅτι κεχειροτόνηται βασιλεὺς ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, καίτοι τὸ κατάρχειν δύνασθαι τῶν ὅλων ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ οὐκ ἐπίκτητον ἔχων, ἐρυθριᾷν ἀκόλουθον, κἂν εἴ τι λέγῃ δέχεσθαι πάλιν, ὡς ἄνθρωπος. Εἰ δὲ θαυμάζομεν ἐν ἐκείνοις τὴν ἐκούσιον ὑποταγήν, τὸ οὐσιωδῶς ἐμπε φυκὸς οὐκ ἀγνοοῦντες ἀξίωμα, τί μὴ πρὸς ἐκείνοις καὶ τοῦτο τεθαύμασται; Πάντα γὰρ ἔχων, ὡς Θεός, δέχεσθαί φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν οὐκ 30 | Cor. sit. 11. 10 Psal. 11, 6. * 1 Cor. iv, 7. per eum. Filius quippe clarificatus est a Patre, dam crèditus est ab omnibus proles et fructus esse cunctipotentis Dei, et imperii sui jugo cuncta nullo negotio subjicientis; vicissim vero clarificatus quodammodo est a sua prole Pater. Nam cum Filius cognitus sit omnia facile perficere posse, celebritatis Mlius gloria in Genitorem etiam redundavit. Quemadmodum igitur, inquit, glorificasti, et glorificatus es, potestatem ei in omnia, ac principatum dando, eo nimirum modo qui dictus est; sic volo ut nibh eorum quæ data sunt mihi pereat: nam et gloria ista a Patre quidem in Filium, et a Filio in Palrem permanabit. Οportebat enimn, oportebat omnino subditos et sub omnipotentis Verbi Dei manu constitutos, in salutem semel assertos in sempiternis quoque bonis firmos permanere, nec mortis ultra potentiæ corruptionive aut peccatis subjici, nec antiquis malis premi. Quoniam autem illud, «Dedisti ei potestatem omnis carnis,» turbaturum nonnullos videtur, age rursus, quædam utiliter ea de re denuo dicere non gravemur, licet ad·ea explicanda jejuna sit omnis oratio. Id enim Dominus convenienter assumptæ formæ, humilita - tis dico, et humanitatis mediocritati dixit. Cujus rei rationem accipe. Si enim erubescimus audientes servum vocatum esse propter nos, licet universi Dominus sit cum Patre, et constitutum esse Regem super Sion montem sanctum ejus ", licet a natura erubescere consentaneum est, si accipere se aliquid rursus dicat, ut homo. Sin autem illic miramur voluntariam subjectionem, non ignorantes dignitatem substantialiter insitam, quidni et istud miramur? Cum enim cuncta habeat, ut Deus, accipere se ait, ut homo cui regnare non substantiale, sed adventitium est. ‹ Quid enim habes quod non accepisti *? › creaturarum conditioni conveniet, creatura vero quoque Christus est, in quantum factus homo est, licet natura sit increatus, quatenus ex Deo 951 effulsit. Omnia quippe in Deo naturaliter et proprie bona intelliguntur, ac vere in-

τοῖς τῶν γενητῶν ἁρμόσει μέτροις· γενητὸς δὲ καὶ ὁ Χριστός, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, καίτοι τὴν φύσιν ἀγένητος ὤν, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ. Πάντα μὲν γὰρ ἐν θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἰδίως τὰ ἀγαθὰ νοεῖται τε καὶ ἔστι κατὰ ἀλήθειαν, εἰσποιητὰ δὲ ἐν ἡμῖν καὶ διὰ θείας χορηγούμενα χάριτος. Ὅταν τοίνυν ὡς ἄνθρωπος εἰς τὴν καθ' ἡμῶν τεθειμένος ἀρχὴν δεδόσθαι λέγῃ παρὰ Πατρὸς τὴν κατὰ πάσης σαρκὸς ἐξουσίαν αὐτῷ, σκανδαλιστέον οὐδαμῶς· χρὴ γὰρ ἐννοῆσαι τὴν οἰκονομίαν. Εἰ δέ σοι δοκεῖ καὶ θεοπρε πέστερον ἐπαίειν τῶν λεγομένων, σύνες δὴ πάλιν, ὅπερ ἔφη που πρὸς Ἰουδαίους ὁ Κύριος· «Αμήν. ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν.» Ούς γὰρ sunt, in nobis autem adventitia, et per divinam οὐσιῶδες, ἀλλὰ δοτόν. Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες;» gratiam tradita. Quando igitur, ut homo princeps noster constitutus, sibi a Patre in omnem carnem potestatem datam esse ait, noli scandalizari: decet enim incarnationis rationem in animum revocare. Quod si juvat ea quæ dicuntur interpretari divinitus, in mentem tibi veniat rursus ejus qued ad Judæos alicubi Dominus dixit: ‹ Amen, ainen dico vobis, nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum ".. Nam quos vivificare vult Pater, hos vivificæ suæ virtuti viviſicandos offert, suo nempe Filio, adeoque per ipsum eos corroborat, et sapientiam eis indit; quin et si quosdam sub imperii sui jugum mittere velit, nen aliter id facit, quam per viventem omnipotentemque virtutem, per quam universis imperat, hoc est ἐὰν θέλῃ ζωοποιεῖν ὁ Πατήρ, τούτους, ὡς ἰδίᾳ δυνάper suain prolem. Homines quippe cum nihil ex seipsis eorum quæ sunt supra se facere queant, a Deo habent imperandi potentiam: Per ipsum enim reges regnant, ut scriptum est, et tyranni per ipsum terræ dominantur”. › Universi vero Deus genus hominum quod ab sua dilectione recesserit, et jugum suum excusserit, non ab alio quam a seipso potestate accepta, sibi subjicit, suæ virtuti potestatem in omnia quodammodo largiens, et per eam sibi quodcunque voluerit subjiciens. Subjicit enim Deus ac Pater tanquam suæ virtuti Filio, nec aliter quam per eum, quodcunque velit ei obedire ac subjici. Sicut enim omnibus sapientiam largitur, et vitam per eum; sic etiam universis per eum imperat. Observandum tamen est non Israele tenus supernæ benignitatis gratiam esse contractam, sed in omnem permanasse carnem. Quodcunque enim Servatoris potestati se subjicit, utique particeps erit vitæ, quæ ab ipso, et gratiæ. μει τῇ ζωοποιῷ, προσάγει τῷ ἰδίῳ γεννήματι, δυνα μοῖ δὲ πάλιν καὶ σοφοί δι᾽ αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ εἴ τινας ὑπὸ ζεύγλην τῆς ἰδίας ἀρχῆς ποιῆσαι βούλεται πάλιν, αὐτοὺς οὐχ ἑτέρως εἰς τοῦτο καλεῖ, ὡς δὲ διὰ ζώσης ἰσχύος καὶ παντουργοῦ, δι' ἧς κατάρχει τῶν ὅλων, φημὶ δὴ τοῦ ἰδίου γεννήματος. Ανθρωποι μὲν γὰρ οὐδὲν ἐξ ἑαυτῶν τῶν ὑπὲρ ἑαυτοὺς κατορθοῦν ἰσχύο τες δανείζονται παρὰ Θεοῦ τὸ τῶν ἄλλων δύνασθαι κρατεῖν. «Δι' αὐτοῦ γὰρ βασιλεῖς βασιλεύουσι, κατά τὸ γεγραμμένον, καὶ τύραννοι δι' αὐτοῦ κρατοῦσι γῆς.» 'Ο δὲ τῶν ὅλων Θεὸς τὸ ἀποσκιρτήσαν γένος τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, καὶ τῆς ὑπ' αὐτῷ βασιλείας τὸν ζυγὸν ἀποτινάξαν, οὐ παρ' ἑτέρου τὸ δύνασθαι λαβών, ὑποτίθησιν ἑαυτῷ τὰ πάντα, τῇ ἰδίᾳ δυνάμει τὴν κατ' αὐτῶν ἐξουσίαν οἱονεὶ δωρούμενος, καὶ δι' αὐτῆς χειρούμενος, ὅπερ ἂν ἐθελήσῃ λαβεῖν. Υπἄγει γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ὡς ἰδίᾳ δυνάμει τῷ Υἱῷ· δι' αὐτοῦ δὲ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως, πάν ὅπερ ἐστὶν ὑποπίπτειν ἐθέλον αὐτῷ διὰ τῆς ὑπο ταγῆς. Ωσπερ γὰρ τὰ πάντα σοφοί, καὶ ζωοποιεί δι' αὐτοῦ, οὕτω καὶ τῶν ὅλων κατάρχει δι' αὐτοῦ. Σημειωνέον γε μὴν ὡς οὐκ εἰς μόνον ἔτι τὸν Ἰσ ραὴλ, ἡ τῆς ἄνωθεν φιλανθρωπίας συνεστέλλετο χάρις, ἀλλ' ἐπὶ πᾶσαν ἐξετείνετο σάρκα. Τὸ γὰρ ὅλως ὑποτρέχον τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐξουσίαν, μεθέξει δὴ πάντως καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ ζωῆς τε καὶ χάριτος. 952 CAP. V. Quod Filius verus esse Deus non desinet, licet solum ac verum nominet Deum Patrem. XVII, 3. Hæc est aulem vtia aterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum. Ὅτι τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξω κείσεται, καν μόνον καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζη θεὸν τὸν Πατέρα. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ δὲ ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Μητέρα τῆς αἰωνίου ζωῆς τὴν πίστιν ὡρίσατο, καὶ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας τὴν δύναμιν, παραίτιον ἔσεσθαί φησι τῆς εἰς αἰῶνα διαμονῆς τῆς ἐν ἀφθαρ σἰπ δηλονότι καὶ μακαριότητι καὶ ἁγιασμῷ. ᾿Αληθῆ σία δὲ θεογνωσίαν εἶναί φαμεν, ἢ τῶν ἐγκλημάτων ἀπο ήλλακται, τῆς πρὸς ἕτερόν τι παρατροπῆς, καὶ ἐφ' ἃ μὴ προσῆκεν ἀποδρομῆς. Λελατρεύκασι γάρ τινες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τῷ ξύλῳ τετολο μήκασιν εἰπεῖν· ο Πατήρ μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθω Σύ με ἐγέννησας. • Πρὸς γὰρ δὴ τοσοῦτον οἱ δεί λαιοι κατώλισθον ἀμαθίας μέτρον, ὡς καὶ ταῖς αἰ Æternæ vitæ matrem fidem esse statuit, ac veræ Dei cognitionis virtutem causam fore ait perpetuæ felicitatis ac sanctimoniæ. Veram autem Dei cognitionen esse dicimus, cui falsi et alieni cultus crimen objici nequit. Quidam enim creaturam loco Creatoris coluerunt ", et ligno dicere ausi sunt: • Pater meus es tu; et lapidi: Tu genuisti me Eo quippe vecordiæ infelices corruerunt, ut et sensus experti materiæ deitatis appellationem tribuerint, eique omnia exsuperantis substantiæ ineffabilem gloriam affinxerint. Solum igitur ac verum 8 Prov. vult, 15, 16.» Rom. 1, 25. ss Joan. τι, 44. "Jerem. 11, 27.

τοῖς τῶν γενητῶν ἁρμόσει μέτροις· γενητὸς δὲ καὶ ὁ Χριστός, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, καίτοι τὴν φύσιν ἀγένητος ὤν, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ. Πάντα μὲν γὰρ ἐν θεῷ φυσικῶς τε καὶ ἰδίως τὰ ἀγαθὰ νοεῖται τε καὶ ἔστι κατὰ ἀλήθειαν, εἰσποιητὰ δὲ ἐν ἡμῖν καὶ διὰ θείας χορηγούμενα χάριτος. Ὅταν τοίνυν ὡς ἄνθρωπος εἰς τὴν καθ' ἡμῶν τεθειμένος ἀρχὴν δεδόσθαι λέγῃ παρὰ Πατρὸς τὴν κατὰ πάσης σαρκὸς ἐξουσίαν αὐτῷ, σκανδαλιστέον οὐδαμῶς· χρὴ γὰρ ἐννοῆσαι τὴν οἰκονομίαν. Εἰ δέ σοι δοκεῖ καὶ θεοπρε πέστερον ἐπαίειν τῶν λεγομένων, σύνες δὴ πάλιν, ὅπερ ἔφη που πρὸς Ἰουδαίους ὁ Κύριος· «Αμήν. ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με, ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ελκύσῃ αὐτόν.» Ούς γὰρ sunt, in nobis autem adventitia, et per divinam οὐσιῶδες, ἀλλὰ δοτόν. Τί γὰρ ἔχεις, δ οὐκ ἔλαβες;» gratiam tradita. Quando igitur, ut homo princeps noster constitutus, sibi a Patre in omnem carnem potestatem datam esse ait, noli scandalizari: decet enim incarnationis rationem in animum revocare. Quod si juvat ea quæ dicuntur interpretari divinitus, in mentem tibi veniat rursus ejus qued ad Judæos alicubi Dominus dixit: ‹ Amen, ainen dico vobis, nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum ".. Nam quos vivificare vult Pater, hos vivificæ suæ virtuti viviſicandos offert, suo nempe Filio, adeoque per ipsum eos corroborat, et sapientiam eis indit; quin et si quosdam sub imperii sui jugum mittere velit, nen aliter id facit, quam per viventem omnipotentemque virtutem, per quam universis imperat, hoc est ἐὰν θέλῃ ζωοποιεῖν ὁ Πατήρ, τούτους, ὡς ἰδίᾳ δυνάper suain prolem. Homines quippe cum nihil ex seipsis eorum quæ sunt supra se facere queant, a Deo habent imperandi potentiam: Per ipsum enim reges regnant, ut scriptum est, et tyranni per ipsum terræ dominantur”. › Universi vero Deus genus hominum quod ab sua dilectione recesserit, et jugum suum excusserit, non ab alio quam a seipso potestate accepta, sibi subjicit, suæ virtuti potestatem in omnia quodammodo largiens, et per eam sibi quodcunque voluerit subjiciens. Subjicit enim Deus ac Pater tanquam suæ virtuti Filio, nec aliter quam per eum, quodcunque velit ei obedire ac subjici. Sicut enim omnibus sapientiam largitur, et vitam per eum; sic etiam universis per eum imperat. Observandum tamen est non Israele tenus supernæ benignitatis gratiam esse contractam, sed in omnem permanasse carnem. Quodcunque enim Servatoris potestati se subjicit, utique particeps erit vitæ, quæ ab ipso, et gratiæ. μει τῇ ζωοποιῷ, προσάγει τῷ ἰδίῳ γεννήματι, δυνα μοῖ δὲ πάλιν καὶ σοφοί δι᾽ αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ εἴ τινας ὑπὸ ζεύγλην τῆς ἰδίας ἀρχῆς ποιῆσαι βούλεται πάλιν, αὐτοὺς οὐχ ἑτέρως εἰς τοῦτο καλεῖ, ὡς δὲ διὰ ζώσης ἰσχύος καὶ παντουργοῦ, δι' ἧς κατάρχει τῶν ὅλων, φημὶ δὴ τοῦ ἰδίου γεννήματος. Ανθρωποι μὲν γὰρ οὐδὲν ἐξ ἑαυτῶν τῶν ὑπὲρ ἑαυτοὺς κατορθοῦν ἰσχύο τες δανείζονται παρὰ Θεοῦ τὸ τῶν ἄλλων δύνασθαι κρατεῖν. «Δι' αὐτοῦ γὰρ βασιλεῖς βασιλεύουσι, κατά τὸ γεγραμμένον, καὶ τύραννοι δι' αὐτοῦ κρατοῦσι γῆς.» 'Ο δὲ τῶν ὅλων Θεὸς τὸ ἀποσκιρτήσαν γένος τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης, καὶ τῆς ὑπ' αὐτῷ βασιλείας τὸν ζυγὸν ἀποτινάξαν, οὐ παρ' ἑτέρου τὸ δύνασθαι λαβών, ὑποτίθησιν ἑαυτῷ τὰ πάντα, τῇ ἰδίᾳ δυνάμει τὴν κατ' αὐτῶν ἐξουσίαν οἱονεὶ δωρούμενος, καὶ δι' αὐτῆς χειρούμενος, ὅπερ ἂν ἐθελήσῃ λαβεῖν. Υπἄγει γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ὡς ἰδίᾳ δυνάμει τῷ Υἱῷ· δι' αὐτοῦ δὲ πάντως, καὶ οὐχ ἑτέρως, πάν ὅπερ ἐστὶν ὑποπίπτειν ἐθέλον αὐτῷ διὰ τῆς ὑπο ταγῆς. Ωσπερ γὰρ τὰ πάντα σοφοί, καὶ ζωοποιεί δι' αὐτοῦ, οὕτω καὶ τῶν ὅλων κατάρχει δι' αὐτοῦ. Σημειωνέον γε μὴν ὡς οὐκ εἰς μόνον ἔτι τὸν Ἰσ ραὴλ, ἡ τῆς ἄνωθεν φιλανθρωπίας συνεστέλλετο χάρις, ἀλλ' ἐπὶ πᾶσαν ἐξετείνετο σάρκα. Τὸ γὰρ ὅλως ὑποτρέχον τοῦ Σωτῆρος τὴν ἐξουσίαν, μεθέξει δὴ πάντως καὶ τῆς παρ' αὐτοῦ ζωῆς τε καὶ χάριτος. 952 CAP. V. Quod Filius verus esse Deus non desinet, licet solum ac verum nominet Deum Patrem. XVII, 3. Hæc est aulem vtia aterna, ut cognoscant te solum Deum verum, et quem misisti Jesum Christum. Ὅτι τοῦ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς οὐκ ἔξω κείσεται, καν μόνον καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζη θεὸν τὸν Πατέρα. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ δὲ ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Μητέρα τῆς αἰωνίου ζωῆς τὴν πίστιν ὡρίσατο, καὶ τῆς ἀληθοῦς θεογνωσίας τὴν δύναμιν, παραίτιον ἔσεσθαί φησι τῆς εἰς αἰῶνα διαμονῆς τῆς ἐν ἀφθαρ σἰπ δηλονότι καὶ μακαριότητι καὶ ἁγιασμῷ. ᾿Αληθῆ σία δὲ θεογνωσίαν εἶναί φαμεν, ἢ τῶν ἐγκλημάτων ἀπο ήλλακται, τῆς πρὸς ἕτερόν τι παρατροπῆς, καὶ ἐφ' ἃ μὴ προσῆκεν ἀποδρομῆς. Λελατρεύκασι γάρ τινες τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, καὶ τῷ ξύλῳ τετολο μήκασιν εἰπεῖν· ο Πατήρ μου εἶ σὺ, καὶ τῷ λίθω Σύ με ἐγέννησας. • Πρὸς γὰρ δὴ τοσοῦτον οἱ δεί λαιοι κατώλισθον ἀμαθίας μέτρον, ὡς καὶ ταῖς αἰ Æternæ vitæ matrem fidem esse statuit, ac veræ Dei cognitionis virtutem causam fore ait perpetuæ felicitatis ac sanctimoniæ. Veram autem Dei cognitionen esse dicimus, cui falsi et alieni cultus crimen objici nequit. Quidam enim creaturam loco Creatoris coluerunt ", et ligno dicere ausi sunt: • Pater meus es tu; et lapidi: Tu genuisti me Eo quippe vecordiæ infelices corruerunt, ut et sensus experti materiæ deitatis appellationem tribuerint, eique omnia exsuperantis substantiæ ineffabilem gloriam affinxerint. Solum igitur ac verum 8 Prov. vult, 15, 16.» Rom. 1, 25. ss Joan. τι, 44. "Jerem. 11, 27.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. quodammodo verum opponens. Hic enim est verborum illorum scopus. Utilissime vero unum ac solum cum ait Patrem, suæ quoque gloriæ mentionem facit, cum dicit: ‹ Et quem misisti Jesum Christum.» Nec enim aliter perfectam Patris cognitionem quis accipiet, quam si Filius etiam una cognoscatur, ejus semper cognitione cum genitoris notitia concurrente. Nam simul ac quis novit Patrem, wovit et Filium.. Cum unum igitur, et rerum dixit Patrem ac Deum, non exclusit seipsum. › Nam cum in ipso sit et ex ipso, secundum naturam, verus eliam idem erit, ac solus in solo. Preter ipsum enim nullus Deus verus erit, ac solus: • Dii enim gentium dæmonia 38; serva autem est creatura, quam nescio quomodo nonnulli adorant, in reprobum et stupidum plane sensum aversi. Multis itaque diis qui ſalso dii creduntur, et spurio nominę ita nuncupantur, unus ac verus Deus opponitur, et qui in ipso, et ex ipso est secundum naturam Filius, distincte quidem et conjunctim secundum unionem naturalem. Distincte quidem, quia in propria persona subsistere intelligitur, Filius enim est, 953 non Pater; conjunctim vero, quia Patris exsistentiam omnino comitatur, et qui ex eo est secundum naturam. Simul enim Pater et Fillus est, cum sit ac dicatur idcirco Pater quia genuisse intelligitur. «Hac est igitur, inquit, vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Num ergo, inquiet aliquis eorum qui non perfunctorie divina dogmata sequuntur, cognitionem æternam vitam esse dicimus? aut quomodo nosse verum et naturalem Deum sufficiet, ut totam spei certitudinem babeas, nec alia ulla re tibi sit opus? At quomodo fides absque operibus mortua est? Fidem vero cum dicimus, nihil aliud quam veram de Deo cognitionem significamus: per fdem enim est cognitio. Cujus rei testis erit Isaias propheta dicens ad quosdam: • Nisi enim credideritis, non intelligelis ".. Quod autem cognitio quæ in nuda doclrinæ cognitione constat, res sit prorsus inutilis, sanctorum nobis scripta declarant, quod vel hinc, opinor, intelliges. Dixit enim alicubi sanctorum σθήσεως ἀμοιρούσαις βλαις, τὴν θείαν ἁπλῶς ἐπ- Deum nominat Patrem, eum falso nuncupatis diis ωνυμίαν χαρίσασθαι, καὶ τῆς τὰ πάντα υπερκειμένης οὐσίας τὴν ἄῤῥητον περιθεῖναι δόξαν. Μόνον οὖν καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζει Θεὸν τὸν Πατέρα, τοῖς ψευδωνύ μοις ἀντιτιθεὶς, καὶ τοῖς πεπλανημένως ώνομασμέν ναις θεοῖς ἀντιπαρεξάγων ὥσπερ τὸν ἀληθῆ. Σκοπός γὰρ οὗτος τῷ λόγῳ. Χρησίμως δὲ λίαν ἕνα, καὶ μόνον εἰπὼν τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διαμέμνηται δόξης λέγων· «Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως τις ἕλοι την τελείαν τοῦ Πατρός γνῶσιν, εἰ μὴ συνειστρέχοι προσεχώς τε καὶ συνημμένως, καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήματος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ. Αμα γάρ τις ἔγνω τί ἐστι Πατήρ, ἔγνω δὴ πάντως καὶ τὸν Υἱόν. Ενα τοιγαροῦν, καὶ ἀληθι νὰν εἰπὼν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, οὐκ ἔξω τέθεικεν ἑαυτόν. ἂν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἀληθινὸς ἔσται, καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ μόνος ἐν μόνῳ. Παρ' αὐτὸν γὰρ ἕτερος οὐδεὶς Θεὸς ἀληθινὸς ἔσται καὶ μόνος. • Οἱ γὰρ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· δούλη δὲ καὶ ἡ κτίσις, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως προσκυνοῦσί τινες, εἰς ἀδόκιμόν τε καὶ λίαν ἐμπαθῆ κατασυρόμεν να γνώμην. Πολλοῖς οὖσιν ἄρα τοῖς ἐν τῷδε τῷ κατ σμῳ νομισθεῖσιν ἐξ ἀπάτης εἶναι θεοῖς, καὶ νόθην λαχοῦσι τὴν ἐπωνυμίαν, ὁ μόνος καὶ ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱός, διῃρημένως τε ἅμα καὶ συμφυῶς καθ᾿ ἑνότητα φυσικήν. Διῃρημένως μὲν γὰρ, διὰ τὸ ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Υἱὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ συμφυῶς δὲ πάλιν, ὅτι τῇ τοῦ τεκόντες ὑπάρξει συμπαρομαρτήσει δὴ πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν. Αμα γὰρ Πατήρ καὶ Υἱὸς, εἴπερ ἔστι τε καὶ λέγεται διὰ τοῦτο Πατὴρ, ἐπειδὴ νοεῖται γεγεννηκώς. «Αύτη τοίνυν ἐστὶ, φησίν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ὑπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο "Αρ' οὖν, ἐρεῖ τις τῶν φιλακροαμόνων, οἷς τὸ μὴ παρέργως τοῖς θείοις δήγμασιν ὁμιλεῖν ἐσπούδασται, τὴν γνῶσιν εἶναί φαμεν τὴν αἰώνιον ζωήν, ἐξαρκέσει δέ τινι τὸ εἰδέναι τὸν ὄντως τε καὶ φύσει ἀληθῶς ὄντα Θεόν, εἰς τὸ πᾶσαν ἔχειν τῆς ἐλπίδος τὴν ἀσφάλειαν, δεήσεται δὲ τῶν ἄλλων οὐδενός; Εἶτα πῶς ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἔστι; Πίστιν δὲ ὅταν λέγωμεν, τὴν ἀληθῆ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι σημαίνομεν· διὰ γὰρ τοῦ πιστεύειν ἡ γνῶσις. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας πρός τινας· Ἐὰν γὰρ μὴ πι- discipulorum aliquis: e Tu credis quoniam unus στεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ὅτι δὲ τὴν ἐν ψιλοῖς θεωρήμασι γνῶσιν, χρῆμα παντελῶς ἀνόνητον, αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀποφαίνουσι συγγραφαι, συνήσειν οἶμαι κἀντεῦθεν. Εφη γάρ πού τις τῶν ἁγίων μαθητῶν· • Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Τί οὖν ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; Πῶς ἀληθεύσει Χριστός, ζωήν αἰώνιον εἶναι λέγων τὸ γνῶναι, τὸν ἕνα καὶ ἀληθῆ Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Υἱόν; Αλλ' οι μαι δὴ δεῖν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι δὴ πάντως ἀληθής ἔσται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Ζωὴ γὰρ ἡ γνῶσις, ὡς ὅλην ὠδίνουσα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ εἰσε * Psal. xcxv, 5. est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt *. › Quid ergo ad hæc respondemus? Quomodo vere loqui comperietur Christus, vitam æternam esse dicens cognoscere unum verumque Patrem ac Deum, et cum ipso Filium? Verum ad hoc ego dicendum arbitror, vere utique Servatorem esse locutum. Vita enim est cognitio: quippe tolam mysterii vim parturit, et mystica quidem eulogiæ participationem infert, per quam viventi ac vivifico Verbo conjungimur. Concorporales enim et comparticipes Christi ob istam, ut reor, causam Paulus gentes quoque fuisse ait”, 30 Jac. 11, 20. " Isa. vit, 9. 10 192. 1, 19.» Ephes. 111, 6. Isa.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. quodammodo verum opponens. Hic enim est verborum illorum scopus. Utilissime vero unum ac solum cum ait Patrem, suæ quoque gloriæ mentionem facit, cum dicit: ‹ Et quem misisti Jesum Christum.» Nec enim aliter perfectam Patris cognitionem quis accipiet, quam si Filius etiam una cognoscatur, ejus semper cognitione cum genitoris notitia concurrente. Nam simul ac quis novit Patrem, wovit et Filium.. Cum unum igitur, et rerum dixit Patrem ac Deum, non exclusit seipsum. › Nam cum in ipso sit et ex ipso, secundum naturam, verus eliam idem erit, ac solus in solo. Preter ipsum enim nullus Deus verus erit, ac solus: • Dii enim gentium dæmonia 38; serva autem est creatura, quam nescio quomodo nonnulli adorant, in reprobum et stupidum plane sensum aversi. Multis itaque diis qui ſalso dii creduntur, et spurio nominę ita nuncupantur, unus ac verus Deus opponitur, et qui in ipso, et ex ipso est secundum naturam Filius, distincte quidem et conjunctim secundum unionem naturalem. Distincte quidem, quia in propria persona subsistere intelligitur, Filius enim est, 953 non Pater; conjunctim vero, quia Patris exsistentiam omnino comitatur, et qui ex eo est secundum naturam. Simul enim Pater et Fillus est, cum sit ac dicatur idcirco Pater quia genuisse intelligitur. «Hac est igitur, inquit, vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Num ergo, inquiet aliquis eorum qui non perfunctorie divina dogmata sequuntur, cognitionem æternam vitam esse dicimus? aut quomodo nosse verum et naturalem Deum sufficiet, ut totam spei certitudinem babeas, nec alia ulla re tibi sit opus? At quomodo fides absque operibus mortua est? Fidem vero cum dicimus, nihil aliud quam veram de Deo cognitionem significamus: per fdem enim est cognitio. Cujus rei testis erit Isaias propheta dicens ad quosdam: • Nisi enim credideritis, non intelligelis ".. Quod autem cognitio quæ in nuda doclrinæ cognitione constat, res sit prorsus inutilis, sanctorum nobis scripta declarant, quod vel hinc, opinor, intelliges. Dixit enim alicubi sanctorum σθήσεως ἀμοιρούσαις βλαις, τὴν θείαν ἁπλῶς ἐπ- Deum nominat Patrem, eum falso nuncupatis diis ωνυμίαν χαρίσασθαι, καὶ τῆς τὰ πάντα υπερκειμένης οὐσίας τὴν ἄῤῥητον περιθεῖναι δόξαν. Μόνον οὖν καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζει Θεὸν τὸν Πατέρα, τοῖς ψευδωνύ μοις ἀντιτιθεὶς, καὶ τοῖς πεπλανημένως ώνομασμέν ναις θεοῖς ἀντιπαρεξάγων ὥσπερ τὸν ἀληθῆ. Σκοπός γὰρ οὗτος τῷ λόγῳ. Χρησίμως δὲ λίαν ἕνα, καὶ μόνον εἰπὼν τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διαμέμνηται δόξης λέγων· «Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως τις ἕλοι την τελείαν τοῦ Πατρός γνῶσιν, εἰ μὴ συνειστρέχοι προσεχώς τε καὶ συνημμένως, καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήματος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ. Αμα γάρ τις ἔγνω τί ἐστι Πατήρ, ἔγνω δὴ πάντως καὶ τὸν Υἱόν. Ενα τοιγαροῦν, καὶ ἀληθι νὰν εἰπὼν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, οὐκ ἔξω τέθεικεν ἑαυτόν. ἂν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἀληθινὸς ἔσται, καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ μόνος ἐν μόνῳ. Παρ' αὐτὸν γὰρ ἕτερος οὐδεὶς Θεὸς ἀληθινὸς ἔσται καὶ μόνος. • Οἱ γὰρ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· δούλη δὲ καὶ ἡ κτίσις, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως προσκυνοῦσί τινες, εἰς ἀδόκιμόν τε καὶ λίαν ἐμπαθῆ κατασυρόμεν να γνώμην. Πολλοῖς οὖσιν ἄρα τοῖς ἐν τῷδε τῷ κατ σμῳ νομισθεῖσιν ἐξ ἀπάτης εἶναι θεοῖς, καὶ νόθην λαχοῦσι τὴν ἐπωνυμίαν, ὁ μόνος καὶ ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱός, διῃρημένως τε ἅμα καὶ συμφυῶς καθ᾿ ἑνότητα φυσικήν. Διῃρημένως μὲν γὰρ, διὰ τὸ ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Υἱὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ συμφυῶς δὲ πάλιν, ὅτι τῇ τοῦ τεκόντες ὑπάρξει συμπαρομαρτήσει δὴ πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν. Αμα γὰρ Πατήρ καὶ Υἱὸς, εἴπερ ἔστι τε καὶ λέγεται διὰ τοῦτο Πατὴρ, ἐπειδὴ νοεῖται γεγεννηκώς. «Αύτη τοίνυν ἐστὶ, φησίν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ὑπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο "Αρ' οὖν, ἐρεῖ τις τῶν φιλακροαμόνων, οἷς τὸ μὴ παρέργως τοῖς θείοις δήγμασιν ὁμιλεῖν ἐσπούδασται, τὴν γνῶσιν εἶναί φαμεν τὴν αἰώνιον ζωήν, ἐξαρκέσει δέ τινι τὸ εἰδέναι τὸν ὄντως τε καὶ φύσει ἀληθῶς ὄντα Θεόν, εἰς τὸ πᾶσαν ἔχειν τῆς ἐλπίδος τὴν ἀσφάλειαν, δεήσεται δὲ τῶν ἄλλων οὐδενός; Εἶτα πῶς ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἔστι; Πίστιν δὲ ὅταν λέγωμεν, τὴν ἀληθῆ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι σημαίνομεν· διὰ γὰρ τοῦ πιστεύειν ἡ γνῶσις. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας πρός τινας· Ἐὰν γὰρ μὴ πι- discipulorum aliquis: e Tu credis quoniam unus στεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ὅτι δὲ τὴν ἐν ψιλοῖς θεωρήμασι γνῶσιν, χρῆμα παντελῶς ἀνόνητον, αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀποφαίνουσι συγγραφαι, συνήσειν οἶμαι κἀντεῦθεν. Εφη γάρ πού τις τῶν ἁγίων μαθητῶν· • Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Τί οὖν ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; Πῶς ἀληθεύσει Χριστός, ζωήν αἰώνιον εἶναι λέγων τὸ γνῶναι, τὸν ἕνα καὶ ἀληθῆ Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Υἱόν; Αλλ' οι μαι δὴ δεῖν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι δὴ πάντως ἀληθής ἔσται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Ζωὴ γὰρ ἡ γνῶσις, ὡς ὅλην ὠδίνουσα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ εἰσε * Psal. xcxv, 5. est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt *. › Quid ergo ad hæc respondemus? Quomodo vere loqui comperietur Christus, vitam æternam esse dicens cognoscere unum verumque Patrem ac Deum, et cum ipso Filium? Verum ad hoc ego dicendum arbitror, vere utique Servatorem esse locutum. Vita enim est cognitio: quippe tolam mysterii vim parturit, et mystica quidem eulogiæ participationem infert, per quam viventi ac vivifico Verbo conjungimur. Concorporales enim et comparticipes Christi ob istam, ut reor, causam Paulus gentes quoque fuisse ait”, 30 Jac. 11, 20. " Isa. vit, 9. 10 192. 1, 19.» Ephes. 111, 6. Isa.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. quodammodo verum opponens. Hic enim est verborum illorum scopus. Utilissime vero unum ac solum cum ait Patrem, suæ quoque gloriæ mentionem facit, cum dicit: ‹ Et quem misisti Jesum Christum.» Nec enim aliter perfectam Patris cognitionem quis accipiet, quam si Filius etiam una cognoscatur, ejus semper cognitione cum genitoris notitia concurrente. Nam simul ac quis novit Patrem, wovit et Filium.. Cum unum igitur, et rerum dixit Patrem ac Deum, non exclusit seipsum. › Nam cum in ipso sit et ex ipso, secundum naturam, verus eliam idem erit, ac solus in solo. Preter ipsum enim nullus Deus verus erit, ac solus: • Dii enim gentium dæmonia 38; serva autem est creatura, quam nescio quomodo nonnulli adorant, in reprobum et stupidum plane sensum aversi. Multis itaque diis qui ſalso dii creduntur, et spurio nominę ita nuncupantur, unus ac verus Deus opponitur, et qui in ipso, et ex ipso est secundum naturam Filius, distincte quidem et conjunctim secundum unionem naturalem. Distincte quidem, quia in propria persona subsistere intelligitur, Filius enim est, 953 non Pater; conjunctim vero, quia Patris exsistentiam omnino comitatur, et qui ex eo est secundum naturam. Simul enim Pater et Fillus est, cum sit ac dicatur idcirco Pater quia genuisse intelligitur. «Hac est igitur, inquit, vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Num ergo, inquiet aliquis eorum qui non perfunctorie divina dogmata sequuntur, cognitionem æternam vitam esse dicimus? aut quomodo nosse verum et naturalem Deum sufficiet, ut totam spei certitudinem babeas, nec alia ulla re tibi sit opus? At quomodo fides absque operibus mortua est? Fidem vero cum dicimus, nihil aliud quam veram de Deo cognitionem significamus: per fdem enim est cognitio. Cujus rei testis erit Isaias propheta dicens ad quosdam: • Nisi enim credideritis, non intelligelis ".. Quod autem cognitio quæ in nuda doclrinæ cognitione constat, res sit prorsus inutilis, sanctorum nobis scripta declarant, quod vel hinc, opinor, intelliges. Dixit enim alicubi sanctorum σθήσεως ἀμοιρούσαις βλαις, τὴν θείαν ἁπλῶς ἐπ- Deum nominat Patrem, eum falso nuncupatis diis ωνυμίαν χαρίσασθαι, καὶ τῆς τὰ πάντα υπερκειμένης οὐσίας τὴν ἄῤῥητον περιθεῖναι δόξαν. Μόνον οὖν καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζει Θεὸν τὸν Πατέρα, τοῖς ψευδωνύ μοις ἀντιτιθεὶς, καὶ τοῖς πεπλανημένως ώνομασμέν ναις θεοῖς ἀντιπαρεξάγων ὥσπερ τὸν ἀληθῆ. Σκοπός γὰρ οὗτος τῷ λόγῳ. Χρησίμως δὲ λίαν ἕνα, καὶ μόνον εἰπὼν τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διαμέμνηται δόξης λέγων· «Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως τις ἕλοι την τελείαν τοῦ Πατρός γνῶσιν, εἰ μὴ συνειστρέχοι προσεχώς τε καὶ συνημμένως, καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήματος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ. Αμα γάρ τις ἔγνω τί ἐστι Πατήρ, ἔγνω δὴ πάντως καὶ τὸν Υἱόν. Ενα τοιγαροῦν, καὶ ἀληθι νὰν εἰπὼν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, οὐκ ἔξω τέθεικεν ἑαυτόν. ἂν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἀληθινὸς ἔσται, καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ μόνος ἐν μόνῳ. Παρ' αὐτὸν γὰρ ἕτερος οὐδεὶς Θεὸς ἀληθινὸς ἔσται καὶ μόνος. • Οἱ γὰρ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· δούλη δὲ καὶ ἡ κτίσις, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως προσκυνοῦσί τινες, εἰς ἀδόκιμόν τε καὶ λίαν ἐμπαθῆ κατασυρόμεν να γνώμην. Πολλοῖς οὖσιν ἄρα τοῖς ἐν τῷδε τῷ κατ σμῳ νομισθεῖσιν ἐξ ἀπάτης εἶναι θεοῖς, καὶ νόθην λαχοῦσι τὴν ἐπωνυμίαν, ὁ μόνος καὶ ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱός, διῃρημένως τε ἅμα καὶ συμφυῶς καθ᾿ ἑνότητα φυσικήν. Διῃρημένως μὲν γὰρ, διὰ τὸ ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Υἱὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ συμφυῶς δὲ πάλιν, ὅτι τῇ τοῦ τεκόντες ὑπάρξει συμπαρομαρτήσει δὴ πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν. Αμα γὰρ Πατήρ καὶ Υἱὸς, εἴπερ ἔστι τε καὶ λέγεται διὰ τοῦτο Πατὴρ, ἐπειδὴ νοεῖται γεγεννηκώς. «Αύτη τοίνυν ἐστὶ, φησίν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ὑπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο "Αρ' οὖν, ἐρεῖ τις τῶν φιλακροαμόνων, οἷς τὸ μὴ παρέργως τοῖς θείοις δήγμασιν ὁμιλεῖν ἐσπούδασται, τὴν γνῶσιν εἶναί φαμεν τὴν αἰώνιον ζωήν, ἐξαρκέσει δέ τινι τὸ εἰδέναι τὸν ὄντως τε καὶ φύσει ἀληθῶς ὄντα Θεόν, εἰς τὸ πᾶσαν ἔχειν τῆς ἐλπίδος τὴν ἀσφάλειαν, δεήσεται δὲ τῶν ἄλλων οὐδενός; Εἶτα πῶς ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἔστι; Πίστιν δὲ ὅταν λέγωμεν, τὴν ἀληθῆ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι σημαίνομεν· διὰ γὰρ τοῦ πιστεύειν ἡ γνῶσις. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας πρός τινας· Ἐὰν γὰρ μὴ πι- discipulorum aliquis: e Tu credis quoniam unus στεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ὅτι δὲ τὴν ἐν ψιλοῖς θεωρήμασι γνῶσιν, χρῆμα παντελῶς ἀνόνητον, αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀποφαίνουσι συγγραφαι, συνήσειν οἶμαι κἀντεῦθεν. Εφη γάρ πού τις τῶν ἁγίων μαθητῶν· • Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Τί οὖν ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; Πῶς ἀληθεύσει Χριστός, ζωήν αἰώνιον εἶναι λέγων τὸ γνῶναι, τὸν ἕνα καὶ ἀληθῆ Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Υἱόν; Αλλ' οι μαι δὴ δεῖν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι δὴ πάντως ἀληθής ἔσται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Ζωὴ γὰρ ἡ γνῶσις, ὡς ὅλην ὠδίνουσα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ εἰσε * Psal. xcxv, 5. est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt *. › Quid ergo ad hæc respondemus? Quomodo vere loqui comperietur Christus, vitam æternam esse dicens cognoscere unum verumque Patrem ac Deum, et cum ipso Filium? Verum ad hoc ego dicendum arbitror, vere utique Servatorem esse locutum. Vita enim est cognitio: quippe tolam mysterii vim parturit, et mystica quidem eulogiæ participationem infert, per quam viventi ac vivifico Verbo conjungimur. Concorporales enim et comparticipes Christi ob istam, ut reor, causam Paulus gentes quoque fuisse ait”, 30 Jac. 11, 20. " Isa. vit, 9. 10 192. 1, 19.» Ephes. 111, 6. Isa.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. quodammodo verum opponens. Hic enim est verborum illorum scopus. Utilissime vero unum ac solum cum ait Patrem, suæ quoque gloriæ mentionem facit, cum dicit: ‹ Et quem misisti Jesum Christum.» Nec enim aliter perfectam Patris cognitionem quis accipiet, quam si Filius etiam una cognoscatur, ejus semper cognitione cum genitoris notitia concurrente. Nam simul ac quis novit Patrem, wovit et Filium.. Cum unum igitur, et rerum dixit Patrem ac Deum, non exclusit seipsum. › Nam cum in ipso sit et ex ipso, secundum naturam, verus eliam idem erit, ac solus in solo. Preter ipsum enim nullus Deus verus erit, ac solus: • Dii enim gentium dæmonia 38; serva autem est creatura, quam nescio quomodo nonnulli adorant, in reprobum et stupidum plane sensum aversi. Multis itaque diis qui ſalso dii creduntur, et spurio nominę ita nuncupantur, unus ac verus Deus opponitur, et qui in ipso, et ex ipso est secundum naturam Filius, distincte quidem et conjunctim secundum unionem naturalem. Distincte quidem, quia in propria persona subsistere intelligitur, Filius enim est, 953 non Pater; conjunctim vero, quia Patris exsistentiam omnino comitatur, et qui ex eo est secundum naturam. Simul enim Pater et Fillus est, cum sit ac dicatur idcirco Pater quia genuisse intelligitur. «Hac est igitur, inquit, vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Num ergo, inquiet aliquis eorum qui non perfunctorie divina dogmata sequuntur, cognitionem æternam vitam esse dicimus? aut quomodo nosse verum et naturalem Deum sufficiet, ut totam spei certitudinem babeas, nec alia ulla re tibi sit opus? At quomodo fides absque operibus mortua est? Fidem vero cum dicimus, nihil aliud quam veram de Deo cognitionem significamus: per fdem enim est cognitio. Cujus rei testis erit Isaias propheta dicens ad quosdam: • Nisi enim credideritis, non intelligelis ".. Quod autem cognitio quæ in nuda doclrinæ cognitione constat, res sit prorsus inutilis, sanctorum nobis scripta declarant, quod vel hinc, opinor, intelliges. Dixit enim alicubi sanctorum σθήσεως ἀμοιρούσαις βλαις, τὴν θείαν ἁπλῶς ἐπ- Deum nominat Patrem, eum falso nuncupatis diis ωνυμίαν χαρίσασθαι, καὶ τῆς τὰ πάντα υπερκειμένης οὐσίας τὴν ἄῤῥητον περιθεῖναι δόξαν. Μόνον οὖν καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζει Θεὸν τὸν Πατέρα, τοῖς ψευδωνύ μοις ἀντιτιθεὶς, καὶ τοῖς πεπλανημένως ώνομασμέν ναις θεοῖς ἀντιπαρεξάγων ὥσπερ τὸν ἀληθῆ. Σκοπός γὰρ οὗτος τῷ λόγῳ. Χρησίμως δὲ λίαν ἕνα, καὶ μόνον εἰπὼν τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διαμέμνηται δόξης λέγων· «Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως τις ἕλοι την τελείαν τοῦ Πατρός γνῶσιν, εἰ μὴ συνειστρέχοι προσεχώς τε καὶ συνημμένως, καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήματος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ. Αμα γάρ τις ἔγνω τί ἐστι Πατήρ, ἔγνω δὴ πάντως καὶ τὸν Υἱόν. Ενα τοιγαροῦν, καὶ ἀληθι νὰν εἰπὼν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, οὐκ ἔξω τέθεικεν ἑαυτόν. ἂν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἀληθινὸς ἔσται, καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ μόνος ἐν μόνῳ. Παρ' αὐτὸν γὰρ ἕτερος οὐδεὶς Θεὸς ἀληθινὸς ἔσται καὶ μόνος. • Οἱ γὰρ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· δούλη δὲ καὶ ἡ κτίσις, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως προσκυνοῦσί τινες, εἰς ἀδόκιμόν τε καὶ λίαν ἐμπαθῆ κατασυρόμεν να γνώμην. Πολλοῖς οὖσιν ἄρα τοῖς ἐν τῷδε τῷ κατ σμῳ νομισθεῖσιν ἐξ ἀπάτης εἶναι θεοῖς, καὶ νόθην λαχοῦσι τὴν ἐπωνυμίαν, ὁ μόνος καὶ ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱός, διῃρημένως τε ἅμα καὶ συμφυῶς καθ᾿ ἑνότητα φυσικήν. Διῃρημένως μὲν γὰρ, διὰ τὸ ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Υἱὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ συμφυῶς δὲ πάλιν, ὅτι τῇ τοῦ τεκόντες ὑπάρξει συμπαρομαρτήσει δὴ πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν. Αμα γὰρ Πατήρ καὶ Υἱὸς, εἴπερ ἔστι τε καὶ λέγεται διὰ τοῦτο Πατὴρ, ἐπειδὴ νοεῖται γεγεννηκώς. «Αύτη τοίνυν ἐστὶ, φησίν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ὑπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο "Αρ' οὖν, ἐρεῖ τις τῶν φιλακροαμόνων, οἷς τὸ μὴ παρέργως τοῖς θείοις δήγμασιν ὁμιλεῖν ἐσπούδασται, τὴν γνῶσιν εἶναί φαμεν τὴν αἰώνιον ζωήν, ἐξαρκέσει δέ τινι τὸ εἰδέναι τὸν ὄντως τε καὶ φύσει ἀληθῶς ὄντα Θεόν, εἰς τὸ πᾶσαν ἔχειν τῆς ἐλπίδος τὴν ἀσφάλειαν, δεήσεται δὲ τῶν ἄλλων οὐδενός; Εἶτα πῶς ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἔστι; Πίστιν δὲ ὅταν λέγωμεν, τὴν ἀληθῆ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι σημαίνομεν· διὰ γὰρ τοῦ πιστεύειν ἡ γνῶσις. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας πρός τινας· Ἐὰν γὰρ μὴ πι- discipulorum aliquis: e Tu credis quoniam unus στεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ὅτι δὲ τὴν ἐν ψιλοῖς θεωρήμασι γνῶσιν, χρῆμα παντελῶς ἀνόνητον, αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀποφαίνουσι συγγραφαι, συνήσειν οἶμαι κἀντεῦθεν. Εφη γάρ πού τις τῶν ἁγίων μαθητῶν· • Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Τί οὖν ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; Πῶς ἀληθεύσει Χριστός, ζωήν αἰώνιον εἶναι λέγων τὸ γνῶναι, τὸν ἕνα καὶ ἀληθῆ Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Υἱόν; Αλλ' οι μαι δὴ δεῖν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι δὴ πάντως ἀληθής ἔσται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Ζωὴ γὰρ ἡ γνῶσις, ὡς ὅλην ὠδίνουσα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ εἰσε * Psal. xcxv, 5. est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt *. › Quid ergo ad hæc respondemus? Quomodo vere loqui comperietur Christus, vitam æternam esse dicens cognoscere unum verumque Patrem ac Deum, et cum ipso Filium? Verum ad hoc ego dicendum arbitror, vere utique Servatorem esse locutum. Vita enim est cognitio: quippe tolam mysterii vim parturit, et mystica quidem eulogiæ participationem infert, per quam viventi ac vivifico Verbo conjungimur. Concorporales enim et comparticipes Christi ob istam, ut reor, causam Paulus gentes quoque fuisse ait”, 30 Jac. 11, 20. " Isa. vit, 9. 10 192. 1, 19.» Ephes. 111, 6. Isa.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. quodammodo verum opponens. Hic enim est verborum illorum scopus. Utilissime vero unum ac solum cum ait Patrem, suæ quoque gloriæ mentionem facit, cum dicit: ‹ Et quem misisti Jesum Christum.» Nec enim aliter perfectam Patris cognitionem quis accipiet, quam si Filius etiam una cognoscatur, ejus semper cognitione cum genitoris notitia concurrente. Nam simul ac quis novit Patrem, wovit et Filium.. Cum unum igitur, et rerum dixit Patrem ac Deum, non exclusit seipsum. › Nam cum in ipso sit et ex ipso, secundum naturam, verus eliam idem erit, ac solus in solo. Preter ipsum enim nullus Deus verus erit, ac solus: • Dii enim gentium dæmonia 38; serva autem est creatura, quam nescio quomodo nonnulli adorant, in reprobum et stupidum plane sensum aversi. Multis itaque diis qui ſalso dii creduntur, et spurio nominę ita nuncupantur, unus ac verus Deus opponitur, et qui in ipso, et ex ipso est secundum naturam Filius, distincte quidem et conjunctim secundum unionem naturalem. Distincte quidem, quia in propria persona subsistere intelligitur, Filius enim est, 953 non Pater; conjunctim vero, quia Patris exsistentiam omnino comitatur, et qui ex eo est secundum naturam. Simul enim Pater et Fillus est, cum sit ac dicatur idcirco Pater quia genuisse intelligitur. «Hac est igitur, inquit, vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum.» Num ergo, inquiet aliquis eorum qui non perfunctorie divina dogmata sequuntur, cognitionem æternam vitam esse dicimus? aut quomodo nosse verum et naturalem Deum sufficiet, ut totam spei certitudinem babeas, nec alia ulla re tibi sit opus? At quomodo fides absque operibus mortua est? Fidem vero cum dicimus, nihil aliud quam veram de Deo cognitionem significamus: per fdem enim est cognitio. Cujus rei testis erit Isaias propheta dicens ad quosdam: • Nisi enim credideritis, non intelligelis ".. Quod autem cognitio quæ in nuda doclrinæ cognitione constat, res sit prorsus inutilis, sanctorum nobis scripta declarant, quod vel hinc, opinor, intelliges. Dixit enim alicubi sanctorum σθήσεως ἀμοιρούσαις βλαις, τὴν θείαν ἁπλῶς ἐπ- Deum nominat Patrem, eum falso nuncupatis diis ωνυμίαν χαρίσασθαι, καὶ τῆς τὰ πάντα υπερκειμένης οὐσίας τὴν ἄῤῥητον περιθεῖναι δόξαν. Μόνον οὖν καὶ ἀληθινὸν ὀνομάζει Θεὸν τὸν Πατέρα, τοῖς ψευδωνύ μοις ἀντιτιθεὶς, καὶ τοῖς πεπλανημένως ώνομασμέν ναις θεοῖς ἀντιπαρεξάγων ὥσπερ τὸν ἀληθῆ. Σκοπός γὰρ οὗτος τῷ λόγῳ. Χρησίμως δὲ λίαν ἕνα, καὶ μόνον εἰπὼν τὸν Πατέρα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διαμέμνηται δόξης λέγων· «Καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως τις ἕλοι την τελείαν τοῦ Πατρός γνῶσιν, εἰ μὴ συνειστρέχοι προσεχώς τε καὶ συνημμένως, καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήματος, τοῦτ' ἔστι τοῦ Υἱοῦ. Αμα γάρ τις ἔγνω τί ἐστι Πατήρ, ἔγνω δὴ πάντως καὶ τὸν Υἱόν. Ενα τοιγαροῦν, καὶ ἀληθι νὰν εἰπὼν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, οὐκ ἔξω τέθεικεν ἑαυτόν. ἂν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν, ἀληθινὸς ἔσται, καὶ ὁ αὐτὸς, καὶ μόνος ἐν μόνῳ. Παρ' αὐτὸν γὰρ ἕτερος οὐδεὶς Θεὸς ἀληθινὸς ἔσται καὶ μόνος. • Οἱ γὰρ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια· δούλη δὲ καὶ ἡ κτίσις, ἣν οὐκ οἶδ' ὅπως προσκυνοῦσί τινες, εἰς ἀδόκιμόν τε καὶ λίαν ἐμπαθῆ κατασυρόμεν να γνώμην. Πολλοῖς οὖσιν ἄρα τοῖς ἐν τῷδε τῷ κατ σμῳ νομισθεῖσιν ἐξ ἀπάτης εἶναι θεοῖς, καὶ νόθην λαχοῦσι τὴν ἐπωνυμίαν, ὁ μόνος καὶ ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν Υἱός, διῃρημένως τε ἅμα καὶ συμφυῶς καθ᾿ ἑνότητα φυσικήν. Διῃρημένως μὲν γὰρ, διὰ τὸ ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Υἱὸς γάρ ἐστιν ὁ Υἱὸς καὶ οὐχὶ Πατήρ συμφυῶς δὲ πάλιν, ὅτι τῇ τοῦ τεκόντες ὑπάρξει συμπαρομαρτήσει δὴ πάντως ὁ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν. Αμα γὰρ Πατήρ καὶ Υἱὸς, εἴπερ ἔστι τε καὶ λέγεται διὰ τοῦτο Πατὴρ, ἐπειδὴ νοεῖται γεγεννηκώς. «Αύτη τοίνυν ἐστὶ, φησίν, ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ὑπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. ο "Αρ' οὖν, ἐρεῖ τις τῶν φιλακροαμόνων, οἷς τὸ μὴ παρέργως τοῖς θείοις δήγμασιν ὁμιλεῖν ἐσπούδασται, τὴν γνῶσιν εἶναί φαμεν τὴν αἰώνιον ζωήν, ἐξαρκέσει δέ τινι τὸ εἰδέναι τὸν ὄντως τε καὶ φύσει ἀληθῶς ὄντα Θεόν, εἰς τὸ πᾶσαν ἔχειν τῆς ἐλπίδος τὴν ἀσφάλειαν, δεήσεται δὲ τῶν ἄλλων οὐδενός; Εἶτα πῶς ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἔστι; Πίστιν δὲ ὅταν λέγωμεν, τὴν ἀληθῆ περὶ τοῦ Θεοῦ γνῶσιν, καὶ οὐχ ἕτερόν τι σημαίνομεν· διὰ γὰρ τοῦ πιστεύειν ἡ γνῶσις. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ προφήτης Ησαΐας πρός τινας· Ἐὰν γὰρ μὴ πι- discipulorum aliquis: e Tu credis quoniam unus στεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. Ὅτι δὲ τὴν ἐν ψιλοῖς θεωρήμασι γνῶσιν, χρῆμα παντελῶς ἀνόνητον, αἱ τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀποφαίνουσι συγγραφαι, συνήσειν οἶμαι κἀντεῦθεν. Εφη γάρ πού τις τῶν ἁγίων μαθητῶν· • Σὺ πιστεύεις, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Θεός, καλῶς ποιεῖς, καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.» Τί οὖν ἐροῦμεν πρὸς ταῦτα; Πῶς ἀληθεύσει Χριστός, ζωήν αἰώνιον εἶναι λέγων τὸ γνῶναι, τὸν ἕνα καὶ ἀληθῆ Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ σὺν αὐτῷ τὸν Υἱόν; Αλλ' οι μαι δὴ δεῖν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι δὴ πάντως ἀληθής ἔσται τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος. Ζωὴ γὰρ ἡ γνῶσις, ὡς ὅλην ὠδίνουσα τοῦ μυστηρίου τὴν δύναμιν, καὶ εἰσε * Psal. xcxv, 5. est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt *. › Quid ergo ad hæc respondemus? Quomodo vere loqui comperietur Christus, vitam æternam esse dicens cognoscere unum verumque Patrem ac Deum, et cum ipso Filium? Verum ad hoc ego dicendum arbitror, vere utique Servatorem esse locutum. Vita enim est cognitio: quippe tolam mysterii vim parturit, et mystica quidem eulogiæ participationem infert, per quam viventi ac vivifico Verbo conjungimur. Concorporales enim et comparticipes Christi ob istam, ut reor, causam Paulus gentes quoque fuisse ait”, 30 Jac. 11, 20. " Isa. vit, 9. 10 192. 1, 19.» Ephes. 111, 6. Isa.

nipote quae factae sint etiam sancta ejus carnis et κομίζουσα μὲν τῆς μυστικῆς εὐλογίας την μέθεξιν, sanguinis participes. Sic et membra nostra menibra Christi debent intelligi “. Vita igitur est cognitio, quæ spiritalem nobis præterea benedictionem infert. In nostris enim cordibus spiritus habitat ", reformans in adoptionem filiorum quotquot eum suscipimus, et in incorruptionem ac pietalem per conversationem evangelicam reingens. Itaque Dominus noster Jesus Christus, cum sciret cognitionem illam unius ac veri Dei, parariam esse, atque, ut ita dicam, eorum bonorum quæ dicimus pronubam, ait ipsam esse vitam æternam, utpote matrem, et nutricem æternæ vitæ, in sua quodammodo virtute et natura causas vilas parturientem et ad eum referentem. Observandum δι' ἧς τῷ ζῶντι καὶ ζωοποιῷ προσοικειούμεθα Λόγῳ. Σύσσωμα γὰρ καὶ συμμέτοχα τοῦ Χριστοῦ διὰ ταύ την, οἶμαι, τὴν αἰτίαν, καὶ ὁ Παῦλος τὰ ἔθνη γενέσθαι φησίν, ἅτε δὴ καὶ μετεσχηκότα τῆς ἁγίας αυτ τοῦ σαρκός τε καὶ αἵματος. Νοηθείη δ' ἂν οὕτω καὶ μέλη. Ζωή τοιγαροῦν ἡ γνῶσις εἰσκομίζουσα πρὸς τούτῳ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος εὐλογίαν. Κατοικεῖ γὰρ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, ἀναμορφοῦν εἰς υἱοθεσίαν τοὺς δεχομένους αὐτό, καὶ ἀναπλάττον εἰς ἀφθαρσίαν, καὶ εὐσέβειαν διὰ πολιτείας εὐαγγελικής. Πρόξενον τοίνυν, καὶ οἱονεὶ προμνήστριαν τῶν εἰρημένων αγα θῶν τὴν εἰς Θεὸν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν ἐπιστάμενος γνῶσιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ζωὴν εἶναι ό φησιν αὐτὴν τὴν αἰώνιον, ἅτε δὴ καὶ μητέρα καὶ τροφὸν τῆς αἰωνίου ζωῆς, ὠδίνουσαν ὥσπερ ἐν ἰδίᾳ δυνάμει καὶ φύσει τὰ τῆς ζωῆς αἰτια, καὶ εἰς αὐτὸν ἀποφέροντα. Οἶμαι δὲ δεῖν ἐπιτηρῆσαι φιλομαθῶς, κατὰ τίνα τρόπον ἐν ἡμῖν εἴρηκεν ὁ Χριστὸς τὴν τε λειοτάτην ἀποπληροῦσθαι γνῶσιν τοῦ μόνου καὶ κατὰ αλήθειαν ὄντος Θεοῦ. Θέα γὰρ ὅπως οἱ δίχα τῆς ἐφ' Υἱῷ θεωρίας γίγνεται, δῆλον δὲ ὅτι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Η μονάς γὰρ οὕτως ἐν Τριάδι νοεῖται, καὶ πιστεύεται κατὰ τὰς Γραφάς. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ ταῖς διὰ Μωσέως ἐντολαῖς πρὸς ἀπόστασιν ποδηγού μενοι τῶν πολλῶν τε καὶ ψευδωνύμων [θεῶν] προσήε σάν τε καὶ λατρεύειν ἀνεπείθοντο τῷ μόνῳ, καὶ ἀληθινῷ. • Κύριον γὰρ τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, ὁ νόμος φησὶ, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» 'Αλλ' οι τῷ μόνῳ, καὶ ἀληθινῷ λελατρευκότες τε ἤδη καὶ προσκείμενοι, ὡς οὔπω τελείαν ἔχοντες τοῦ προςκυνουμένου τὴν γνῶσιν, διὰ τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ῥημάτων καλοῦνται νυνὶ πρὸς αὐτὴν, οὐχ ὅτι μόνος, εἷς τε καὶ ἀληθῆς ὁ πάντων δημιουργός μανθάνοντες, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατὴρ, καὶ τίνα γεγέννηκε, μάλλον δὲ ἤδη καὶ ἀκριβῶς αὐτὸν ἐν ἀπαραλλάκτως θεωρή σαντες εἰκόνι, τοῦτ' ἔστι τῷ Υἱῷ. Διὰ γὰρ τοῦ χαρακτῆρος, ἵοι τις ἂν καὶ μάλα ῥᾳδίως ἐπὶ τὴν τῶν ἀρχετύπων ἀκραιφνή θεωρίαν. Αναγκαιότατα τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους εἰς υἱοθεσίαν, καὶ ζωὴν αἰώνιον, οὐ μόν ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ Πατὴρ, καὶ τίνος ἐστὶ Πατήρ, τοῦ autem 954 studiose arbitror quo pacto Christus in nobis dixerit perfectissimam unius ac veri Dei cognitionem impleri. Adverte enin quomodo fat non sine cognitione Filii, adeoque sancti Spiritus. Unitas enim sic in Trinitate intelligitur et creditur, juxta Scripturas. Judæi quippe Mosaicis præceptis a cultu multorum ac falsorum deorum ad unius ac veri cultum sunt deducti. ‹ Dominum enim Deum tuum adorabis, lex inquit, et ei soli servies“. › Sed qui solum ac verum hactenus adorarunt, eique adhaserunt, quasi nondum perfectam ejus quem adorabant cognitionem haberent, Servatoris nostri verbis nunc ad eam vocantur, discentes non modo solum et unum ac verum esse universi opificem, sed et Patrem, et cujusnam Pater sit, imo vero ipsum exacte spectantes in perfectissima et omnimoda imagine, hoc est Filio. Per characterem enim ad perfectam archetypi nơtitiam facile est devenire. Necessario itaque Dominus noster Jesus Christus iis qui per fidem vocati sunt in filiorum adoptionem et vitam æternam, non solum discendum esse dixit solum esse ac verum Deum, sed et Patrem esse, et cujusnam sit Pater, ejus nimirum qui propter nos factus est caro, et ad emendationem corruptæ naturæ rationalis, id est humanitatis, missus est. νον ἔφη χρήναι μαθεῖν, ὅτι μόνος ἐστὶ καὶ ἀληθινὸς δι' ἡμᾶς δηλονότι σαρκὸς γεγονότος, ἀπεσταλμένου τε πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς κατεφθαρμένης φύσεως λογι κῆς, τοῦτ' ἔστι, τῆς ἀνθρωπότητος. CAP. VI. Quod gloriæ Deo dignæ expers non sit Filius, licet ad Patrem dicere comperiatur: «Εt nunc clarifica me claritate quam habui priusquam mundus essel. a XVII, 4, 5. Ego te clarificavi super terram: opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Et nunc clarifca me, tu, Paler, apud lemetipsum claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Humana rursus divinis conjungit, et mista est quodammodo oratio, utraque respiciens, quæ nec dicentis personam ad integram potestatem et gloΚΕΦΑΛ. Γ'. "Οτι δόξης τῆς θεοπρεποῦς οὐ γυμνὸς ἦν ὁ Υἱὸς, κἂν εὑρίσκηται λέγων πρὸς τὸν Πατέρα· • Καὶ νῦν δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι. Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς· τὸ ἔργον ἐτε λείωσα, δ δέδωκάς μοι, ἵνα ποιήσω αὐτό. Καὶ νῦν δόξασόν με, σύ, Πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ δό ξῃ, ᾗ εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι, παρὰ σοί. Αναπλέκει πάλιν τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, καὶ μέμικται πως ὁ λόγος, ἐπ' ἄμφω βλέπων, ούτε λίαν ἐξαίρων εἰς ὁλόκληρον ἐξουσίαν τε καὶ δόξαν τὴν … | Cor. vi, 15. • 1 Cor. 111, 16. * Deut. vi, 3; Matth, iv, 10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεοπρεπῆ τὸ τοῦ λέγοντος πρόσωπον, οὔτε μὴν εἰσ- riam Deo dignam nimis evehit, nec in humaniἀπαν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐνιζάνειν ἐῶν, ἀλλ᾽ ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀνακεραννύς, οὐδενὸς τῶν εἰρημένων ἀπηλλαγμένον. Πετο γὰρ δεῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχ ὅτι μόνον ἐστὶ Θεὸς Μονογενής, εκπαιδεύειν τοὺς πεπιστευκότας, ἀλλ' ὅτι καὶ δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα πάντας κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀναμορφώσῃ πρὸς καινότητα ζωῆς, ἐκπριάμενος αίματι τῷ ἰδίῳ τὴν ἀν θρωπότητα, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωής, εἷς ὁ πάντων ἀξιώτερος. Δοξάσαι τοίνυν φησὶν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα, τελειώσας τὸ ἔργον & δέδωκεν αὐτῷ. Καὶ φέρε δὴ πάλιν, διπλῆν ὥσπερ τινὰ τοῖς περὶ τούτων θεωρήμασιν ἐπινοοῦντε; τρίβον, άνθρω πίνως τε λέγωμεν καὶ θεοπρεπῶς εἰρῆσθαι καὶ τοῦ το. Εἰ μὲν οὖν ὡς ἄνθρωπος τὰ τοιαῦτα λέγοι, παραδέξῃ τοιώσδε· Τύπος ἡμῖν καὶ ἀρχὴ καὶ εἰκὼν τῆς ἐνθέου πολιτείας κατέστη Χριστός, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἡμᾶς διαζήν ἀκόλουθον, παρέδειξε σαφῶς. Διά γάρ τοι τοῦτο λεπτοτάτην ἐπ' αὐτῷ ποιοῦνται τὴν ἐξήγησιν οἱ τῶν θείων Γραμμάτων δημιουργοί. Παιδεύει τοίνυν ἡμᾶς καὶ δι' ὧν ἐνθάδε φησίν, ὅτι τὴν τεταγμένην αὐτῷ λειτουργίαν ἕκαστος ἡμῶν ἀποπληρῶν, καὶ διεξάγων εἰς τέλος τὰ κεκελευσμένα παρὰ Θεοῦ, τότε δὴ πάντως αὐτὸν διὰ τῶν ἰδίων δόξάζει κατορθωμάτων, οὐχ ὡς μὴ ἔχοντι προστιθεὶς (πλήρης γὰρ δόξης ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῶν ὁρώντων τε καὶ ὠφελουμένων δοξολογείσθαι ποιεῖ. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ, «Λαμψάτω, φησί, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» ᾿Ανδριζόμενοι γάρ, καὶ ἀγαθουργεῖν ἐθέλοντες διὰ τὸν Θεὸν, τὴν ἐντεῦθεν εὐκλειαν οὐχὶ ταῖς οἰκείαις μνηστευόμεθα κεφαλαῖς, ἀλλὰ τῇ τοῦ πάντων κρατοῦντος τιμῇ τε καὶ δόξῃ τὴν εὐφημίαν πραγματευόμεθα. "Ωσπερ γάρ, ὅτε τὴν ἀπάδουσαν τῷ Θεῷ καὶ βδελυρωτάτην ζωὴν ἐπιτηδεύοντες, ὡς τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ παραλύοντες δόξαν, εὐθυνόμεθά τε δικαίως, καὶ τιμωρίαις ἔνοχον την οἰκείαν ἀποτελοῦμεν ψυχήν, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἀκούοντες· «Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· ν κατὰ τὴν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον, ὅτε περιφανεστάτην ἐξανύομεν ἀρετήν, τότε δὴ πάντως καὶ δοξολογεῖσθαι παρασκευάζομεν. Αποπληρώσαντες τοίνυν τὸ δοθὲν ἡμῖν ἔργον παρά Θεοῦ, τότε καὶ μάλα δικαίως, εἰς τὴν τοῖς γνησίοις πρεπωδεστάτην ἀναβαίνοντες παῤῥησίαν, τὴν ἴσην ὥσπερ ἀνταπαιτήσομεν δόξαν παρὰ τοῦ πρὸς ἡμῶν δοξασθέντος Θεοῦ. ι Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ ὁ ἐξουθενῶν με εξω αυθενηθήσεται. ο Ἵνα τοίνυν ἀποδείξῃ Χριστός, ὅτι πρεπόντως δὴ τότε τὴν παρὰ τοῦ μόνου [σ. Θεοϋ] δόξαν ἀπαιτήσομεν, τὴν εἰς αἰῶνά φημι τον μέλλοντα. ὅταν αὐτῷ τὴν εἰς ἅπαν ὑποταγὴν ἀνυπαίτιον ἐπιδεί ξωμεν, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ προστεταγμένων ἀκμαιότατοι φύλακες εύρισκώμεθα, δοξάσαι μὲν αὐτὸς τὸν Πατέρα φησί, τὸ ἔργον τελειώσας ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ δέ15. ss Matth. v, 6% Usa, L11, @. *³ | Reg. 11, 30. PATROL. GR. LXXIV. p tatis statu subsidere prorsus sinit, sed unum quoddam ex utrisque temperat, ab iis quæ jam dicta sunt haudquaquam diversum. Existimabat enim Dominus noster Jesus Christus edoceri fidelesi oportere, non solum Unigenitum Deum esse, sed ett propter nos factum 955 hominem, ut omnes Den et Patri acquireret, et ad vitæ novitatem reformaret, proprio sanguine humanitatem redimens et pro vita omnium unus omnium diguissimus mortem subiens. Clarificasse igitur ait Patrem super terram, consummato opere quod dedit ei. Agedum vero, duplici quodammodo via qua hæc explicemus inventa, dicamus et humano more et Deo convenienter istud quoque dictum esse. Si ergo ut homo talia dicat, sic intelliges. Typus nobis, et principium, et inago divinæ conversationis Christus constitutus est, et quomodo nos vivere deceat, clare exhibuit. Idcirco enim subtilissime istud explicant evangelistæ. Docet igitur his verbis unumquemque nostrum, si traditum nobis ministerium impleamus, et jussa Dei perficiamus, tunc nostris operibus eum nos clarificare, non quasi addamus aliquid non habenti (plena enim est gloriæ divina et ineffabilis natura), sed quia facimus ut a spectatoribus atque ab iis qui utilitatem hinc percipiunt, glorificetur. Et quidem Servator: Luceat lux vestra, inquit, coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est“. › Nam, cum fortiter ac bene propter Deum agimus, gloriam quæ hinc oritur nequaquam nostris capitibus arcessimus, sed omnipotentis Dei honori et gloriæ celebritatem concilianius. Quemadmodum enim cum Deo invisam ac nefariam vitam ducimus, quasi ineſſabilem ejus gloriam violemus, jure plectimur, poenisque obnoxiam nostram animam reddimus, illud prophetæ audientes: Propter vos semper nomen meum blasphematur in gentibus 11:» sic, opinor, cum eximiæ virtutis opus agimus, tuue utique facimus ut clarificetur. Impleto igitur opere quod nobis a Deo datum est, tunc jure ad libertatem veroruin ac legitimorum filiorum evecti, parem, ut ita dicam, a Deo qui per nos clarificatus est gloriam repetemus.. Vivo enim ego, dicit Dominus, quoniam glorificantes me glorificabo et qui spernit me spernetur ".. Ut igitur Christus ostendat nos tunc a Deo gloriam in æternum duraturam convenienter repetituros, cum omnimodo sincerum et inculpatum ei obsequium præstitertmus, 956 et mandata ejus strenue observaverimus, ipse quidem se clarificare Patrem ait, opere consummato super terram, quod sibi ab eo datum fuit sed gloriam claritatemque sibi vicissim rependi postulat, non alienam, nec ascititiam, sicuti nos, sed propriam. Id enim petere nobis conveniret, ei vero non item. Vide porro quo pacto

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεοπρεπῆ τὸ τοῦ λέγοντος πρόσωπον, οὔτε μὴν εἰσ- riam Deo dignam nimis evehit, nec in humaniἀπαν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐνιζάνειν ἐῶν, ἀλλ᾽ ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀνακεραννύς, οὐδενὸς τῶν εἰρημένων ἀπηλλαγμένον. Πετο γὰρ δεῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχ ὅτι μόνον ἐστὶ Θεὸς Μονογενής, εκπαιδεύειν τοὺς πεπιστευκότας, ἀλλ' ὅτι καὶ δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα πάντας κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀναμορφώσῃ πρὸς καινότητα ζωῆς, ἐκπριάμενος αίματι τῷ ἰδίῳ τὴν ἀν θρωπότητα, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωής, εἷς ὁ πάντων ἀξιώτερος. Δοξάσαι τοίνυν φησὶν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα, τελειώσας τὸ ἔργον & δέδωκεν αὐτῷ. Καὶ φέρε δὴ πάλιν, διπλῆν ὥσπερ τινὰ τοῖς περὶ τούτων θεωρήμασιν ἐπινοοῦντε; τρίβον, άνθρω πίνως τε λέγωμεν καὶ θεοπρεπῶς εἰρῆσθαι καὶ τοῦ το. Εἰ μὲν οὖν ὡς ἄνθρωπος τὰ τοιαῦτα λέγοι, παραδέξῃ τοιώσδε· Τύπος ἡμῖν καὶ ἀρχὴ καὶ εἰκὼν τῆς ἐνθέου πολιτείας κατέστη Χριστός, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἡμᾶς διαζήν ἀκόλουθον, παρέδειξε σαφῶς. Διά γάρ τοι τοῦτο λεπτοτάτην ἐπ' αὐτῷ ποιοῦνται τὴν ἐξήγησιν οἱ τῶν θείων Γραμμάτων δημιουργοί. Παιδεύει τοίνυν ἡμᾶς καὶ δι' ὧν ἐνθάδε φησίν, ὅτι τὴν τεταγμένην αὐτῷ λειτουργίαν ἕκαστος ἡμῶν ἀποπληρῶν, καὶ διεξάγων εἰς τέλος τὰ κεκελευσμένα παρὰ Θεοῦ, τότε δὴ πάντως αὐτὸν διὰ τῶν ἰδίων δόξάζει κατορθωμάτων, οὐχ ὡς μὴ ἔχοντι προστιθεὶς (πλήρης γὰρ δόξης ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῶν ὁρώντων τε καὶ ὠφελουμένων δοξολογείσθαι ποιεῖ. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ, «Λαμψάτω, φησί, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» ᾿Ανδριζόμενοι γάρ, καὶ ἀγαθουργεῖν ἐθέλοντες διὰ τὸν Θεὸν, τὴν ἐντεῦθεν εὐκλειαν οὐχὶ ταῖς οἰκείαις μνηστευόμεθα κεφαλαῖς, ἀλλὰ τῇ τοῦ πάντων κρατοῦντος τιμῇ τε καὶ δόξῃ τὴν εὐφημίαν πραγματευόμεθα. "Ωσπερ γάρ, ὅτε τὴν ἀπάδουσαν τῷ Θεῷ καὶ βδελυρωτάτην ζωὴν ἐπιτηδεύοντες, ὡς τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ παραλύοντες δόξαν, εὐθυνόμεθά τε δικαίως, καὶ τιμωρίαις ἔνοχον την οἰκείαν ἀποτελοῦμεν ψυχήν, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἀκούοντες· «Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· ν κατὰ τὴν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον, ὅτε περιφανεστάτην ἐξανύομεν ἀρετήν, τότε δὴ πάντως καὶ δοξολογεῖσθαι παρασκευάζομεν. Αποπληρώσαντες τοίνυν τὸ δοθὲν ἡμῖν ἔργον παρά Θεοῦ, τότε καὶ μάλα δικαίως, εἰς τὴν τοῖς γνησίοις πρεπωδεστάτην ἀναβαίνοντες παῤῥησίαν, τὴν ἴσην ὥσπερ ἀνταπαιτήσομεν δόξαν παρὰ τοῦ πρὸς ἡμῶν δοξασθέντος Θεοῦ. ι Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ ὁ ἐξουθενῶν με εξω αυθενηθήσεται. ο Ἵνα τοίνυν ἀποδείξῃ Χριστός, ὅτι πρεπόντως δὴ τότε τὴν παρὰ τοῦ μόνου [σ. Θεοϋ] δόξαν ἀπαιτήσομεν, τὴν εἰς αἰῶνά φημι τον μέλλοντα. ὅταν αὐτῷ τὴν εἰς ἅπαν ὑποταγὴν ἀνυπαίτιον ἐπιδεί ξωμεν, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ προστεταγμένων ἀκμαιότατοι φύλακες εύρισκώμεθα, δοξάσαι μὲν αὐτὸς τὸν Πατέρα φησί, τὸ ἔργον τελειώσας ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ δέ15. ss Matth. v, 6% Usa, L11, @. *³ | Reg. 11, 30. PATROL. GR. LXXIV. p tatis statu subsidere prorsus sinit, sed unum quoddam ex utrisque temperat, ab iis quæ jam dicta sunt haudquaquam diversum. Existimabat enim Dominus noster Jesus Christus edoceri fidelesi oportere, non solum Unigenitum Deum esse, sed ett propter nos factum 955 hominem, ut omnes Den et Patri acquireret, et ad vitæ novitatem reformaret, proprio sanguine humanitatem redimens et pro vita omnium unus omnium diguissimus mortem subiens. Clarificasse igitur ait Patrem super terram, consummato opere quod dedit ei. Agedum vero, duplici quodammodo via qua hæc explicemus inventa, dicamus et humano more et Deo convenienter istud quoque dictum esse. Si ergo ut homo talia dicat, sic intelliges. Typus nobis, et principium, et inago divinæ conversationis Christus constitutus est, et quomodo nos vivere deceat, clare exhibuit. Idcirco enim subtilissime istud explicant evangelistæ. Docet igitur his verbis unumquemque nostrum, si traditum nobis ministerium impleamus, et jussa Dei perficiamus, tunc nostris operibus eum nos clarificare, non quasi addamus aliquid non habenti (plena enim est gloriæ divina et ineffabilis natura), sed quia facimus ut a spectatoribus atque ab iis qui utilitatem hinc percipiunt, glorificetur. Et quidem Servator: Luceat lux vestra, inquit, coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est“. › Nam, cum fortiter ac bene propter Deum agimus, gloriam quæ hinc oritur nequaquam nostris capitibus arcessimus, sed omnipotentis Dei honori et gloriæ celebritatem concilianius. Quemadmodum enim cum Deo invisam ac nefariam vitam ducimus, quasi ineſſabilem ejus gloriam violemus, jure plectimur, poenisque obnoxiam nostram animam reddimus, illud prophetæ audientes: Propter vos semper nomen meum blasphematur in gentibus 11:» sic, opinor, cum eximiæ virtutis opus agimus, tuue utique facimus ut clarificetur. Impleto igitur opere quod nobis a Deo datum est, tunc jure ad libertatem veroruin ac legitimorum filiorum evecti, parem, ut ita dicam, a Deo qui per nos clarificatus est gloriam repetemus.. Vivo enim ego, dicit Dominus, quoniam glorificantes me glorificabo et qui spernit me spernetur ".. Ut igitur Christus ostendat nos tunc a Deo gloriam in æternum duraturam convenienter repetituros, cum omnimodo sincerum et inculpatum ei obsequium præstitertmus, 956 et mandata ejus strenue observaverimus, ipse quidem se clarificare Patrem ait, opere consummato super terram, quod sibi ab eo datum fuit sed gloriam claritatemque sibi vicissim rependi postulat, non alienam, nec ascititiam, sicuti nos, sed propriam. Id enim petere nobis conveniret, ei vero non item. Vide porro quo pacto

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεοπρεπῆ τὸ τοῦ λέγοντος πρόσωπον, οὔτε μὴν εἰσ- riam Deo dignam nimis evehit, nec in humaniἀπαν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις ἐνιζάνειν ἐῶν, ἀλλ᾽ ἔν τι τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀνακεραννύς, οὐδενὸς τῶν εἰρημένων ἀπηλλαγμένον. Πετο γὰρ δεῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχ ὅτι μόνον ἐστὶ Θεὸς Μονογενής, εκπαιδεύειν τοὺς πεπιστευκότας, ἀλλ' ὅτι καὶ δι' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα πάντας κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἀναμορφώσῃ πρὸς καινότητα ζωῆς, ἐκπριάμενος αίματι τῷ ἰδίῳ τὴν ἀν θρωπότητα, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωής, εἷς ὁ πάντων ἀξιώτερος. Δοξάσαι τοίνυν φησὶν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα, τελειώσας τὸ ἔργον & δέδωκεν αὐτῷ. Καὶ φέρε δὴ πάλιν, διπλῆν ὥσπερ τινὰ τοῖς περὶ τούτων θεωρήμασιν ἐπινοοῦντε; τρίβον, άνθρω πίνως τε λέγωμεν καὶ θεοπρεπῶς εἰρῆσθαι καὶ τοῦ το. Εἰ μὲν οὖν ὡς ἄνθρωπος τὰ τοιαῦτα λέγοι, παραδέξῃ τοιώσδε· Τύπος ἡμῖν καὶ ἀρχὴ καὶ εἰκὼν τῆς ἐνθέου πολιτείας κατέστη Χριστός, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἡμᾶς διαζήν ἀκόλουθον, παρέδειξε σαφῶς. Διά γάρ τοι τοῦτο λεπτοτάτην ἐπ' αὐτῷ ποιοῦνται τὴν ἐξήγησιν οἱ τῶν θείων Γραμμάτων δημιουργοί. Παιδεύει τοίνυν ἡμᾶς καὶ δι' ὧν ἐνθάδε φησίν, ὅτι τὴν τεταγμένην αὐτῷ λειτουργίαν ἕκαστος ἡμῶν ἀποπληρῶν, καὶ διεξάγων εἰς τέλος τὰ κεκελευσμένα παρὰ Θεοῦ, τότε δὴ πάντως αὐτὸν διὰ τῶν ἰδίων δόξάζει κατορθωμάτων, οὐχ ὡς μὴ ἔχοντι προστιθεὶς (πλήρης γὰρ δόξης ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος φύσις), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῶν ὁρώντων τε καὶ ὠφελουμένων δοξολογείσθαι ποιεῖ. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ, «Λαμψάτω, φησί, τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» ᾿Ανδριζόμενοι γάρ, καὶ ἀγαθουργεῖν ἐθέλοντες διὰ τὸν Θεὸν, τὴν ἐντεῦθεν εὐκλειαν οὐχὶ ταῖς οἰκείαις μνηστευόμεθα κεφαλαῖς, ἀλλὰ τῇ τοῦ πάντων κρατοῦντος τιμῇ τε καὶ δόξῃ τὴν εὐφημίαν πραγματευόμεθα. "Ωσπερ γάρ, ὅτε τὴν ἀπάδουσαν τῷ Θεῷ καὶ βδελυρωτάτην ζωὴν ἐπιτηδεύοντες, ὡς τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ παραλύοντες δόξαν, εὐθυνόμεθά τε δικαίως, καὶ τιμωρίαις ἔνοχον την οἰκείαν ἀποτελοῦμεν ψυχήν, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ἀκούοντες· «Δι' ὑμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἔθνεσι· ν κατὰ τὴν αὐτὸν, οἶμαι, λόγον, ὅτε περιφανεστάτην ἐξανύομεν ἀρετήν, τότε δὴ πάντως καὶ δοξολογεῖσθαι παρασκευάζομεν. Αποπληρώσαντες τοίνυν τὸ δοθὲν ἡμῖν ἔργον παρά Θεοῦ, τότε καὶ μάλα δικαίως, εἰς τὴν τοῖς γνησίοις πρεπωδεστάτην ἀναβαίνοντες παῤῥησίαν, τὴν ἴσην ὥσπερ ἀνταπαιτήσομεν δόξαν παρὰ τοῦ πρὸς ἡμῶν δοξασθέντος Θεοῦ. ι Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει Κύριος, ὅτι τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω, καὶ ὁ ἐξουθενῶν με εξω αυθενηθήσεται. ο Ἵνα τοίνυν ἀποδείξῃ Χριστός, ὅτι πρεπόντως δὴ τότε τὴν παρὰ τοῦ μόνου [σ. Θεοϋ] δόξαν ἀπαιτήσομεν, τὴν εἰς αἰῶνά φημι τον μέλλοντα. ὅταν αὐτῷ τὴν εἰς ἅπαν ὑποταγὴν ἀνυπαίτιον ἐπιδεί ξωμεν, καὶ τῶν παρ' αὐτοῦ προστεταγμένων ἀκμαιότατοι φύλακες εύρισκώμεθα, δοξάσαι μὲν αὐτὸς τὸν Πατέρα φησί, τὸ ἔργον τελειώσας ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ δέ15. ss Matth. v, 6% Usa, L11, @. *³ | Reg. 11, 30. PATROL. GR. LXXIV. p tatis statu subsidere prorsus sinit, sed unum quoddam ex utrisque temperat, ab iis quæ jam dicta sunt haudquaquam diversum. Existimabat enim Dominus noster Jesus Christus edoceri fidelesi oportere, non solum Unigenitum Deum esse, sed ett propter nos factum 955 hominem, ut omnes Den et Patri acquireret, et ad vitæ novitatem reformaret, proprio sanguine humanitatem redimens et pro vita omnium unus omnium diguissimus mortem subiens. Clarificasse igitur ait Patrem super terram, consummato opere quod dedit ei. Agedum vero, duplici quodammodo via qua hæc explicemus inventa, dicamus et humano more et Deo convenienter istud quoque dictum esse. Si ergo ut homo talia dicat, sic intelliges. Typus nobis, et principium, et inago divinæ conversationis Christus constitutus est, et quomodo nos vivere deceat, clare exhibuit. Idcirco enim subtilissime istud explicant evangelistæ. Docet igitur his verbis unumquemque nostrum, si traditum nobis ministerium impleamus, et jussa Dei perficiamus, tunc nostris operibus eum nos clarificare, non quasi addamus aliquid non habenti (plena enim est gloriæ divina et ineffabilis natura), sed quia facimus ut a spectatoribus atque ab iis qui utilitatem hinc percipiunt, glorificetur. Et quidem Servator: Luceat lux vestra, inquit, coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est“. › Nam, cum fortiter ac bene propter Deum agimus, gloriam quæ hinc oritur nequaquam nostris capitibus arcessimus, sed omnipotentis Dei honori et gloriæ celebritatem concilianius. Quemadmodum enim cum Deo invisam ac nefariam vitam ducimus, quasi ineſſabilem ejus gloriam violemus, jure plectimur, poenisque obnoxiam nostram animam reddimus, illud prophetæ audientes: Propter vos semper nomen meum blasphematur in gentibus 11:» sic, opinor, cum eximiæ virtutis opus agimus, tuue utique facimus ut clarificetur. Impleto igitur opere quod nobis a Deo datum est, tunc jure ad libertatem veroruin ac legitimorum filiorum evecti, parem, ut ita dicam, a Deo qui per nos clarificatus est gloriam repetemus.. Vivo enim ego, dicit Dominus, quoniam glorificantes me glorificabo et qui spernit me spernetur ".. Ut igitur Christus ostendat nos tunc a Deo gloriam in æternum duraturam convenienter repetituros, cum omnimodo sincerum et inculpatum ei obsequium præstitertmus, 956 et mandata ejus strenue observaverimus, ipse quidem se clarificare Patrem ait, opere consummato super terram, quod sibi ab eo datum fuit sed gloriam claritatemque sibi vicissim rependi postulat, non alienam, nec ascititiam, sicuti nos, sed propriam. Id enim petere nobis conveniret, ei vero non item. Vide porro quo pacto

49% in seipso rursus, et per seipsum natura nostra δωκεν αὐτῷ· ζητεῖ γε μὴν ἀντικομίζεσθαι καὶ αὐτὸς utriusque fiduciam innovet. In ipso enim primo οὐκ ἀλλοτρίαν οὐδὲ ἐπακτὴν, καθάπερ ἡμεῖς, τὴν et per ipsum consecuti sumus, ut et implere pos- ἰδίαν δὲ μᾶλλον εὔκλειάν τε καὶ δόξαν. Έδει γὰρ simus quæ a Deo nobis mandata sunt, et recte ἐκεῖνο ἡμᾶς μὲν αἰτεῖν, αὐτὸν δὲ οὐκέτι. Θέα δὲ agentibus debitum honorem poscere. Olim siqui- ὅπως τὴν ἐπ' ἄμφω παῤῥησίαν ἐν ἑαυτῷ πάλιν καὶ dem propter illud quod regnavit in nos peccatum, δι' ἑαυτοῦ τῇ ἡμετέρα φύσει καινοτομεῖ. Ἐν αὐτῷ et defectionem in Adam, nil boni poteramus agere, γὰρ πρώτῳ καὶ δι' αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν, καὶ τὸ δύο sed et a fiducia illa erga Deum longissime aberaνασθαι πληροῦν τὰ πρὸς κατόρθωσιν ἡμῖν ἐγκεχει mus. Et quidem nos ad banc Christus revocans ρισμένα παρὰ Θεοῦ, καὶ τὸ χρῆναι λοιπὸν ἐκ παῤῥη magna sua bonitate per prophetæ vocem consola- σίας τὴν τοῖς εὐδοκιμοῦσι χρεωστουμένην αὐτῆσαι batur his verbis: • Noli timere, quia confusa es, τιμήν. Πάλαι μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύταneque confundaris, quia exprobratum tibi est "., σασαν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν γενομένην ἀπόστασιν ἐν Quemadmodum igitur in aliis omnibus bonis, pri- Αδάμ, οὔτε τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν τῶν τελούν· mitiæ “, et janua 68, et via te nobis Dominus των εἰς ἀρετὴν ἐκεκτήμεθα, ἀλλὰ καὶ παρρησίας noster Jesus Christus factus est, ita et hic. Quod τῆς πρὸς Θεὸν ὡς ποῤῥωτάτω ἦμεν. Καὶ γοῦν εἰς si propriam et ante mundi conditum sibi insitam ταύτην ἡμᾶς ἀνακομίζων Θεὸς ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς gloriam Servator quærit, et exemplo ad nos trans- ἡμερότητος, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς παρεμι lato, nobis quoque Dei placitum strenue exse- θεῖτο λέγων· «Μὴ φοβοῦ ὅτι κατησχύνθης, μηδὲ quendum esse asserimus, atque ita gloriam nobis ἐντραπῇς, ὅτι ὠνειδίσθης.» Ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις supernam cum fidúcia petendam, nemo putet nos ἅπασιν ἀγαθοῖς, καὶ ἀπαρχή, καὶ θύρα καὶ ὁδὸς γέν illud dicere, quod hominem deceat ad imitationem γονεν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὕτω Christi gloriam quamdam petere mundo anti- κἀνθάδε. Εἰ δὲ τὴν ἰδίαν καὶ προκόσμιον δόξαν ὁ quiorem, tanquam illa sibi debeatur: sed cogitet. Σωτὴρ ἐπιζητεῖ, καὶ εἰς τύπον τὸν καθ' ἡμᾶς, τὴν potius quod cuique conveniat eum loqui decere. τοῦ θεωρήματος περιενεγκόντες δύναμιν, σὺν πολλῇ Nam si in Christo, sicut in nobis, sola concipiatur τῇ προθυμίᾳ κατεργάζεσθαι δεῖν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς humanitas, ea tantum loqui debet quæ terrenis ho- διαβεβαιούμεθα τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, δόξαν δὲ οὕτω minibus conveniunt, nec ultra hominis conditio- τὴν ἄνωθεν ἐκ παῤῥησίας αἰτεῖν, οιέσθω μηδεὶς nein efferri. Sin auten Deus, Verbum cum sit, caro ἐκεῖνο λέγειν ἡμᾶς, ὅτι προσήκοι τὸν ἄνθρωπον factus est³, cum aliquid Deo convenienter dixerit, κατὰ μίμησιν τοῦ Χριστοῦ, προκοσμιόν τινα καὶ istud ei soli conveniet, aliis vero qui nequaquam ἀρχαίαν ὡς ὀφειλομένην καὶ αὐτῷ δόξαν ἐπιζητεῖν· ei sunt similes, non item. Quapropter, co sensu ἐννοείτω δὲ μᾶλλον, ὅτι τὸ ἑκάστῳ πρέπον, αὐτῷ quem jam diximus, humano more videlicet, dictum καὶ λέγειν ἁρμοδιώτατον. Εἰ μὲν γὰρ μόνον ἐν Χρι illud accipiemus: sed, divinam Christi dignitatem στῷ νοεῖται τὸ ἀνθρώπινον καθ' ἡμᾶς, καλείται δὴ rursus apud nos reputantes, majus aliquid demum μένα καὶ τὰ τοῖς γηγενέσι πρέποντα, καὶ τὸ ἀνθρώ quam pro natura hominis jure merito cogitamus. πινον μὴ παρεξέτω μέτρον. Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σὰρξ, ὅταν τι λέγῃ καὶ θεοπρεπῶς, αὐτῷ μὲν ἁρμόσει μόνῳ, τοῖς δὲ μὴ κατ' αὐτὸν, οὐκέτι. Οὐκοῦν νοοῦντες ἀνθρωπινώτερον, κατὰ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθεῖσαν διάνοιαν, τὴν τῶν προκειμένων ἐκληψόμεθα δύναμιν· ἀναλογιζόμενοι δὲ πάλιν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα τοῦ Χριστοῦ, μεῖζόν τι λοιπὸν ἢ κατ' ἀνθρώ που φύσιν ἐννοοῦμεν εἰκότως. Clarificasse igitur suum Patrem ac Deum dicimus, consummato opere quod accepit ab eo, nou tanquam servus, aut in ordinem ministrorum 957 redactus, idque velut ex necessitate, we Dominus omnium in servorum quoque numero censeatur servilisque naturæ: hominum quippe aut angelorum est supplicum et servorum more divinis nutibus subjici, eisque ministrare: sed quod virtus ac sapientia Genitoris sui exsistens, eam quæ sibi quodammodo demand.ita erat nostri emen. dationem cumulatissime perfecerit, sicuti nimirum et divinus nobis Psaltes in Spiritu mysterii vim explicans, aiebat: «Manda, Deus, virtuti tuæ; confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis ". › Lit enim liquido demonstraret Filium virtutem esse Patris, non quidem alium ab ipso identitate substantiæ et naturæ, postquam dixit, ‹ manda virtuti tuæ, › et personarum dualitatem induxit, mandan- & Isa. FΤΣΙ, Δοξάσαι τοίνυν φαμὲν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν, πεπληρωκότα τὸ ἔργον, ὅπερ ἔλαβε παρ' αυ τοῦ, οὐχ ὡς ὑπηρέτην, ἢ ὡς ἐν τάξει γεγονότα τῇ υπουργικῇ, καὶ τοῦτο ὡς ἐξ ἀνάγκης, ἵνα μὴ φαίνητας καὶ ὁ πάντων Κύριος ἐν μέτρῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τῆς δουλευούσης κτίσεως· ἀνθρώπων γὰρ ἢ ἀγγέλων τὸ ἱκετικῶς ὑποτάττεσθαι, καὶ τοῖς θείοις νεύμασι δουλοπρεπῶς ὑπουργεῖν· ἀλλ' ὅτι δύναμις ὑπάρχων, καὶ σοφία τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, εὖ μάλα πεπλήρωκεν ἐγχειρισθεῖσαν ὥσπερ αὐτῷ τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξηγούμενος ἔφασκεν· «Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο δ κατειργάσω ἡμῖν. ο "Ινα γὰρ ἐπελέγξη σαφῶς δύναμιν μὲν οὖσαν του Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐχ ἕτερόν γε μὴν ὄντα παρ' αὐτὸν, ὅσον εἰς ταυτότητά φημι τὴν ἐν οὐσίᾳ καὶ φύσει, πρότερον εἰρηκὼς τὸ, ο Εντειλαι τῇ δυνάμει σου, ο 4. 67 I Cor. xv, 23. ** Joan. x, 9.. Joan. χιν, 6. 3º Joan. 1, 14. st Pral.

49% in seipso rursus, et per seipsum natura nostra δωκεν αὐτῷ· ζητεῖ γε μὴν ἀντικομίζεσθαι καὶ αὐτὸς utriusque fiduciam innovet. In ipso enim primo οὐκ ἀλλοτρίαν οὐδὲ ἐπακτὴν, καθάπερ ἡμεῖς, τὴν et per ipsum consecuti sumus, ut et implere pos- ἰδίαν δὲ μᾶλλον εὔκλειάν τε καὶ δόξαν. Έδει γὰρ simus quæ a Deo nobis mandata sunt, et recte ἐκεῖνο ἡμᾶς μὲν αἰτεῖν, αὐτὸν δὲ οὐκέτι. Θέα δὲ agentibus debitum honorem poscere. Olim siqui- ὅπως τὴν ἐπ' ἄμφω παῤῥησίαν ἐν ἑαυτῷ πάλιν καὶ dem propter illud quod regnavit in nos peccatum, δι' ἑαυτοῦ τῇ ἡμετέρα φύσει καινοτομεῖ. Ἐν αὐτῷ et defectionem in Adam, nil boni poteramus agere, γὰρ πρώτῳ καὶ δι' αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν, καὶ τὸ δύο sed et a fiducia illa erga Deum longissime aberaνασθαι πληροῦν τὰ πρὸς κατόρθωσιν ἡμῖν ἐγκεχει mus. Et quidem nos ad banc Christus revocans ρισμένα παρὰ Θεοῦ, καὶ τὸ χρῆναι λοιπὸν ἐκ παῤῥη magna sua bonitate per prophetæ vocem consola- σίας τὴν τοῖς εὐδοκιμοῦσι χρεωστουμένην αὐτῆσαι batur his verbis: • Noli timere, quia confusa es, τιμήν. Πάλαι μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύταneque confundaris, quia exprobratum tibi est "., σασαν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν γενομένην ἀπόστασιν ἐν Quemadmodum igitur in aliis omnibus bonis, pri- Αδάμ, οὔτε τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν τῶν τελούν· mitiæ “, et janua 68, et via te nobis Dominus των εἰς ἀρετὴν ἐκεκτήμεθα, ἀλλὰ καὶ παρρησίας noster Jesus Christus factus est, ita et hic. Quod τῆς πρὸς Θεὸν ὡς ποῤῥωτάτω ἦμεν. Καὶ γοῦν εἰς si propriam et ante mundi conditum sibi insitam ταύτην ἡμᾶς ἀνακομίζων Θεὸς ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς gloriam Servator quærit, et exemplo ad nos trans- ἡμερότητος, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς παρεμι lato, nobis quoque Dei placitum strenue exse- θεῖτο λέγων· «Μὴ φοβοῦ ὅτι κατησχύνθης, μηδὲ quendum esse asserimus, atque ita gloriam nobis ἐντραπῇς, ὅτι ὠνειδίσθης.» Ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις supernam cum fidúcia petendam, nemo putet nos ἅπασιν ἀγαθοῖς, καὶ ἀπαρχή, καὶ θύρα καὶ ὁδὸς γέν illud dicere, quod hominem deceat ad imitationem γονεν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὕτω Christi gloriam quamdam petere mundo anti- κἀνθάδε. Εἰ δὲ τὴν ἰδίαν καὶ προκόσμιον δόξαν ὁ quiorem, tanquam illa sibi debeatur: sed cogitet. Σωτὴρ ἐπιζητεῖ, καὶ εἰς τύπον τὸν καθ' ἡμᾶς, τὴν potius quod cuique conveniat eum loqui decere. τοῦ θεωρήματος περιενεγκόντες δύναμιν, σὺν πολλῇ Nam si in Christo, sicut in nobis, sola concipiatur τῇ προθυμίᾳ κατεργάζεσθαι δεῖν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς humanitas, ea tantum loqui debet quæ terrenis ho- διαβεβαιούμεθα τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, δόξαν δὲ οὕτω minibus conveniunt, nec ultra hominis conditio- τὴν ἄνωθεν ἐκ παῤῥησίας αἰτεῖν, οιέσθω μηδεὶς nein efferri. Sin auten Deus, Verbum cum sit, caro ἐκεῖνο λέγειν ἡμᾶς, ὅτι προσήκοι τὸν ἄνθρωπον factus est³, cum aliquid Deo convenienter dixerit, κατὰ μίμησιν τοῦ Χριστοῦ, προκοσμιόν τινα καὶ istud ei soli conveniet, aliis vero qui nequaquam ἀρχαίαν ὡς ὀφειλομένην καὶ αὐτῷ δόξαν ἐπιζητεῖν· ei sunt similes, non item. Quapropter, co sensu ἐννοείτω δὲ μᾶλλον, ὅτι τὸ ἑκάστῳ πρέπον, αὐτῷ quem jam diximus, humano more videlicet, dictum καὶ λέγειν ἁρμοδιώτατον. Εἰ μὲν γὰρ μόνον ἐν Χρι illud accipiemus: sed, divinam Christi dignitatem στῷ νοεῖται τὸ ἀνθρώπινον καθ' ἡμᾶς, καλείται δὴ rursus apud nos reputantes, majus aliquid demum μένα καὶ τὰ τοῖς γηγενέσι πρέποντα, καὶ τὸ ἀνθρώ quam pro natura hominis jure merito cogitamus. πινον μὴ παρεξέτω μέτρον. Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σὰρξ, ὅταν τι λέγῃ καὶ θεοπρεπῶς, αὐτῷ μὲν ἁρμόσει μόνῳ, τοῖς δὲ μὴ κατ' αὐτὸν, οὐκέτι. Οὐκοῦν νοοῦντες ἀνθρωπινώτερον, κατὰ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθεῖσαν διάνοιαν, τὴν τῶν προκειμένων ἐκληψόμεθα δύναμιν· ἀναλογιζόμενοι δὲ πάλιν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα τοῦ Χριστοῦ, μεῖζόν τι λοιπὸν ἢ κατ' ἀνθρώ που φύσιν ἐννοοῦμεν εἰκότως. Clarificasse igitur suum Patrem ac Deum dicimus, consummato opere quod accepit ab eo, nou tanquam servus, aut in ordinem ministrorum 957 redactus, idque velut ex necessitate, we Dominus omnium in servorum quoque numero censeatur servilisque naturæ: hominum quippe aut angelorum est supplicum et servorum more divinis nutibus subjici, eisque ministrare: sed quod virtus ac sapientia Genitoris sui exsistens, eam quæ sibi quodammodo demand.ita erat nostri emen. dationem cumulatissime perfecerit, sicuti nimirum et divinus nobis Psaltes in Spiritu mysterii vim explicans, aiebat: «Manda, Deus, virtuti tuæ; confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis ". › Lit enim liquido demonstraret Filium virtutem esse Patris, non quidem alium ab ipso identitate substantiæ et naturæ, postquam dixit, ‹ manda virtuti tuæ, › et personarum dualitatem induxit, mandan- & Isa. FΤΣΙ, Δοξάσαι τοίνυν φαμὲν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν, πεπληρωκότα τὸ ἔργον, ὅπερ ἔλαβε παρ' αυ τοῦ, οὐχ ὡς ὑπηρέτην, ἢ ὡς ἐν τάξει γεγονότα τῇ υπουργικῇ, καὶ τοῦτο ὡς ἐξ ἀνάγκης, ἵνα μὴ φαίνητας καὶ ὁ πάντων Κύριος ἐν μέτρῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τῆς δουλευούσης κτίσεως· ἀνθρώπων γὰρ ἢ ἀγγέλων τὸ ἱκετικῶς ὑποτάττεσθαι, καὶ τοῖς θείοις νεύμασι δουλοπρεπῶς ὑπουργεῖν· ἀλλ' ὅτι δύναμις ὑπάρχων, καὶ σοφία τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, εὖ μάλα πεπλήρωκεν ἐγχειρισθεῖσαν ὥσπερ αὐτῷ τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξηγούμενος ἔφασκεν· «Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο δ κατειργάσω ἡμῖν. ο "Ινα γὰρ ἐπελέγξη σαφῶς δύναμιν μὲν οὖσαν του Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐχ ἕτερόν γε μὴν ὄντα παρ' αὐτὸν, ὅσον εἰς ταυτότητά φημι τὴν ἐν οὐσίᾳ καὶ φύσει, πρότερον εἰρηκὼς τὸ, ο Εντειλαι τῇ δυνάμει σου, ο 4. 67 I Cor. xv, 23. ** Joan. x, 9.. Joan. χιν, 6. 3º Joan. 1, 14. st Pral.

49% in seipso rursus, et per seipsum natura nostra δωκεν αὐτῷ· ζητεῖ γε μὴν ἀντικομίζεσθαι καὶ αὐτὸς utriusque fiduciam innovet. In ipso enim primo οὐκ ἀλλοτρίαν οὐδὲ ἐπακτὴν, καθάπερ ἡμεῖς, τὴν et per ipsum consecuti sumus, ut et implere pos- ἰδίαν δὲ μᾶλλον εὔκλειάν τε καὶ δόξαν. Έδει γὰρ simus quæ a Deo nobis mandata sunt, et recte ἐκεῖνο ἡμᾶς μὲν αἰτεῖν, αὐτὸν δὲ οὐκέτι. Θέα δὲ agentibus debitum honorem poscere. Olim siqui- ὅπως τὴν ἐπ' ἄμφω παῤῥησίαν ἐν ἑαυτῷ πάλιν καὶ dem propter illud quod regnavit in nos peccatum, δι' ἑαυτοῦ τῇ ἡμετέρα φύσει καινοτομεῖ. Ἐν αὐτῷ et defectionem in Adam, nil boni poteramus agere, γὰρ πρώτῳ καὶ δι' αὐτοῦ πεπλουτήκαμεν, καὶ τὸ δύο sed et a fiducia illa erga Deum longissime aberaνασθαι πληροῦν τὰ πρὸς κατόρθωσιν ἡμῖν ἐγκεχει mus. Et quidem nos ad banc Christus revocans ρισμένα παρὰ Θεοῦ, καὶ τὸ χρῆναι λοιπὸν ἐκ παῤῥη magna sua bonitate per prophetæ vocem consola- σίας τὴν τοῖς εὐδοκιμοῦσι χρεωστουμένην αὐτῆσαι batur his verbis: • Noli timere, quia confusa es, τιμήν. Πάλαι μὲν γὰρ διὰ τὴν ἐφ' ἡμᾶς βασιλεύταneque confundaris, quia exprobratum tibi est "., σασαν ἁμαρτίαν, καὶ τὴν γενομένην ἀπόστασιν ἐν Quemadmodum igitur in aliis omnibus bonis, pri- Αδάμ, οὔτε τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν τῶν τελούν· mitiæ “, et janua 68, et via te nobis Dominus των εἰς ἀρετὴν ἐκεκτήμεθα, ἀλλὰ καὶ παρρησίας noster Jesus Christus factus est, ita et hic. Quod τῆς πρὸς Θεὸν ὡς ποῤῥωτάτω ἦμεν. Καὶ γοῦν εἰς si propriam et ante mundi conditum sibi insitam ταύτην ἡμᾶς ἀνακομίζων Θεὸς ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς gloriam Servator quærit, et exemplo ad nos trans- ἡμερότητος, διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς παρεμι lato, nobis quoque Dei placitum strenue exse- θεῖτο λέγων· «Μὴ φοβοῦ ὅτι κατησχύνθης, μηδὲ quendum esse asserimus, atque ita gloriam nobis ἐντραπῇς, ὅτι ὠνειδίσθης.» Ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις supernam cum fidúcia petendam, nemo putet nos ἅπασιν ἀγαθοῖς, καὶ ἀπαρχή, καὶ θύρα καὶ ὁδὸς γέν illud dicere, quod hominem deceat ad imitationem γονεν ἡμῖν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὕτω Christi gloriam quamdam petere mundo anti- κἀνθάδε. Εἰ δὲ τὴν ἰδίαν καὶ προκόσμιον δόξαν ὁ quiorem, tanquam illa sibi debeatur: sed cogitet. Σωτὴρ ἐπιζητεῖ, καὶ εἰς τύπον τὸν καθ' ἡμᾶς, τὴν potius quod cuique conveniat eum loqui decere. τοῦ θεωρήματος περιενεγκόντες δύναμιν, σὺν πολλῇ Nam si in Christo, sicut in nobis, sola concipiatur τῇ προθυμίᾳ κατεργάζεσθαι δεῖν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς humanitas, ea tantum loqui debet quæ terrenis ho- διαβεβαιούμεθα τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, δόξαν δὲ οὕτω minibus conveniunt, nec ultra hominis conditio- τὴν ἄνωθεν ἐκ παῤῥησίας αἰτεῖν, οιέσθω μηδεὶς nein efferri. Sin auten Deus, Verbum cum sit, caro ἐκεῖνο λέγειν ἡμᾶς, ὅτι προσήκοι τὸν ἄνθρωπον factus est³, cum aliquid Deo convenienter dixerit, κατὰ μίμησιν τοῦ Χριστοῦ, προκοσμιόν τινα καὶ istud ei soli conveniet, aliis vero qui nequaquam ἀρχαίαν ὡς ὀφειλομένην καὶ αὐτῷ δόξαν ἐπιζητεῖν· ei sunt similes, non item. Quapropter, co sensu ἐννοείτω δὲ μᾶλλον, ὅτι τὸ ἑκάστῳ πρέπον, αὐτῷ quem jam diximus, humano more videlicet, dictum καὶ λέγειν ἁρμοδιώτατον. Εἰ μὲν γὰρ μόνον ἐν Χρι illud accipiemus: sed, divinam Christi dignitatem στῷ νοεῖται τὸ ἀνθρώπινον καθ' ἡμᾶς, καλείται δὴ rursus apud nos reputantes, majus aliquid demum μένα καὶ τὰ τοῖς γηγενέσι πρέποντα, καὶ τὸ ἀνθρώ quam pro natura hominis jure merito cogitamus. πινον μὴ παρεξέτω μέτρον. Εἰ δὲ Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σὰρξ, ὅταν τι λέγῃ καὶ θεοπρεπῶς, αὐτῷ μὲν ἁρμόσει μόνῳ, τοῖς δὲ μὴ κατ' αὐτὸν, οὐκέτι. Οὐκοῦν νοοῦντες ἀνθρωπινώτερον, κατὰ τὴν ἀρτίως ἡμῖν ἀποδοθεῖσαν διάνοιαν, τὴν τῶν προκειμένων ἐκληψόμεθα δύναμιν· ἀναλογιζόμενοι δὲ πάλιν τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα τοῦ Χριστοῦ, μεῖζόν τι λοιπὸν ἢ κατ' ἀνθρώ που φύσιν ἐννοοῦμεν εἰκότως. Clarificasse igitur suum Patrem ac Deum dicimus, consummato opere quod accepit ab eo, nou tanquam servus, aut in ordinem ministrorum 957 redactus, idque velut ex necessitate, we Dominus omnium in servorum quoque numero censeatur servilisque naturæ: hominum quippe aut angelorum est supplicum et servorum more divinis nutibus subjici, eisque ministrare: sed quod virtus ac sapientia Genitoris sui exsistens, eam quæ sibi quodammodo demand.ita erat nostri emen. dationem cumulatissime perfecerit, sicuti nimirum et divinus nobis Psaltes in Spiritu mysterii vim explicans, aiebat: «Manda, Deus, virtuti tuæ; confirma hoc, Deus, quod perfecisti in nobis ". › Lit enim liquido demonstraret Filium virtutem esse Patris, non quidem alium ab ipso identitate substantiæ et naturæ, postquam dixit, ‹ manda virtuti tuæ, › et personarum dualitatem induxit, mandan- & Isa. FΤΣΙ, Δοξάσαι τοίνυν φαμὲν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεόν, πεπληρωκότα τὸ ἔργον, ὅπερ ἔλαβε παρ' αυ τοῦ, οὐχ ὡς ὑπηρέτην, ἢ ὡς ἐν τάξει γεγονότα τῇ υπουργικῇ, καὶ τοῦτο ὡς ἐξ ἀνάγκης, ἵνα μὴ φαίνητας καὶ ὁ πάντων Κύριος ἐν μέτρῳ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ τῆς δουλευούσης κτίσεως· ἀνθρώπων γὰρ ἢ ἀγγέλων τὸ ἱκετικῶς ὑποτάττεσθαι, καὶ τοῖς θείοις νεύμασι δουλοπρεπῶς ὑπουργεῖν· ἀλλ' ὅτι δύναμις ὑπάρχων, καὶ σοφία τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, εὖ μάλα πεπλήρωκεν ἐγχειρισθεῖσαν ὥσπερ αὐτῷ τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν Μελῳδὸς ἐν Πνεύματι τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξηγούμενος ἔφασκεν· «Εντειλαι, ὁ Θεὸς, τῇ δυνάμει σου δυνάμωσον, ὁ Θεὸς, τοῦτο δ κατειργάσω ἡμῖν. ο "Ινα γὰρ ἐπελέγξη σαφῶς δύναμιν μὲν οὖσαν του Πατρὸς τὸν Υἱόν, οὐχ ἕτερόν γε μὴν ὄντα παρ' αὐτὸν, ὅσον εἰς ταυτότητά φημι τὴν ἐν οὐσίᾳ καὶ φύσει, πρότερον εἰρηκὼς τὸ, ο Εντειλαι τῇ δυνάμει σου, ο 4. 67 I Cor. xv, 23. ** Joan. x, 9.. Joan. χιν, 6. 3º Joan. 1, 14. st Pral.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. καὶ προσώπων δυάδα παρενεγκών, τοῦ τε ἐντελλο- tis nimirum, et ejus cui mandatur, statim eos in μένου φημὶ, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἐντολὴ, παραχρῆμα πρὸς Ενότητα συνάπτει την φυσικήν, ὁλοκλήρως τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὴν τοῦ πράγματος έκβασιν ἀνατιθεὶς, διὰ τοῦ πανσόφως εἰπεῖν· ε Δυνάμωσον, ὁ Θεός, τοῦτο δ κατειργάσω [al. κατηρτίσω] ἡμῖν.» Εγχειρίζεται τοίνυν ἤτοι δέχεται παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς τὸ καθ' ἡμᾶς ἔργον ὁ Υἱός. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον, ἢ πῶς ἐντέλλεται τῇ ἰδίᾳ δυνάμει Θεός, περ ριαθρῆσαί τε καὶ εἰπεῖν ἀναγκαῖον, ὡς ἂν ἐνδέχηται κατά γε τὸ ἀνθρωπίνως διερμηνεῦσαι τὰ ὑπὲρ νοῦν. Υποκείσθω τοιγαροῦν ἀνήρ τις τῶν καθ' ἡμᾶς, καὶ τοῦτον εἶναι πιστεύωμεν τέχνης ἐπιστήμονα τῆς χαλκευτικῆς· εἶτα πρὸς ἀνδριάντος ἐκτύπωσιν, ήγουν ἤδη παθόντος καὶ λελωβημένου τετράφθω πρὸς ἐπανόρθωσιν. Πῶς οὖν ἐργάσεται; κατορθώσει δὲ ὅπως τὸ δοκοῦν; Ἐπιτρέψας δηλονότι τῇ δυνάμει τῶν ἰδίων χειρῶν, καὶ σοφίᾳ τῇ κατὰ τέχνην, την ἐφ᾽ οἷς ἂν ἔλοιτο ὁρᾶν ἀποπλήρωσιν. Αλλ' εἰ καὶ ταῖς ἐπινοίαις ὥσπερ έτερόν τι παρ' αὐτὸν διαφαί νεσθαι δοκεῖ πως ἥ τε σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχ έτεραι παρ' αὐτὸν ἂν εἶεν· ἐν γὰρ τῷ τῆς οὐσίας λόγῳ καὶ ταῦτα κεκτήσεται. Καὶ νοήσεις μέν τι τοιοῦτον ἐπὶ Θεοῦ, δέξῃ γε μὴν οὐκ εἰσάπαν ἐμφερῆ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν. Θεὸς γὰρ ὁ ὑπὲρ πάντα, καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοηθήσεται. Ὁ αὐτὸς δ' ἂν γένοιτο λόγος, ἐν εἴδει καὶ τρόπῳ ληφθεὶς παραδείγματος ἐπί τε ἡλίου καὶ πυρός. Εντέλλεται μὲν γὰρ οἱονεὶ καὶ ὁ ἥλιος τῷ ἐξ αὐτοῦ προχεομένῳ φωτὶ καταλαμπρύναι τὰ σύμπαντα· ἔργον δὲ ὥσπερ τῇ τῶν ἀκτίνων ἐνεργείᾳ δίδωσι τὴν τῆς θερμότητος " δύναμιν τοῖς αὐτὴν δεχομένοις ἐμβαλεῖν. Ομοίως δὲ καὶ τὸ πῦρ ἐντέλλεταί τε καὶ ἐπιτρέπει τρόπον τινὰ τῇ τῆς οἰκείας φύσεως ιδιότητι τὰ αὐτῇ πρέ που τα πληροῦν· ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτό φαμεν ἐν ὑπουργίας τάξει τῆς δουλοπρεποῦς τὴν ἀκτῖνα μὲν καὶ τὸ φῶς τῷ ἡλία, τὴν δὲ καυστικὴν ἐνέργειαν γενέσθαι τῷ πυρί· ἐνεργεῖ μὲν γὰρ ἑκάτερον δι' ὧν ἔχει φυσικῶς τὰ οἰκεῖα. Αλλ' εἰ καὶ φαίνεται πως οὐκ αυτουργά, πλὴν οὐχ ἕτερα παρὰ τὰ ἐξ αὐτῶν φυσι κῶς. Τοιοῦτόν τι νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντος Λόγου, ὅταν τι τῶν καθ' ἡμᾶς ἐγχειρίζεσθαι λέγηται. Ἐδόξασε τοίνυν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἡ σου φία, καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, Deus sit verus, voluntate ac beneplacito Patris τελειώσας τὸ ἔργον ο δέδωκεν αὐτῷ. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τέρας ἤδη τὸ αὐτῷ πρέπον, τὸ ἔργον ἐκτελευτᾷ, τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ δόξαν αἰτεῖ, καὶ τῆς ἀρχαιοτάτης εὐκλείας τὴν ἐπανάληψιν καιροῦ καλοῦντος ἤδη ζητεῖ. Καὶ ποῖον ἄρα πεπλήρωκεν ἔργον, δι' οὗ δου ξάσαι φησὶ τὸν Πατέρα; Θεὸς γὰρ ὑπάρχων ἀλη θινός, εὐδοκίᾳ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός, γέγονεν ἄν θρωπος, ὅλην ἀνασῶσαι τὴν οἰκουμένην, ἀνακαινίσαι τα πρὸς ζωὴν τὴν ἀπέραντον καὶ θεογνωσίαν τὴν ἀλη θῆ, τὸ διολισθῆσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς προθυμούμενος. “Ο δὴ καὶ πεπέρασται δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί τοῦ Χριστοῦ, καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον, ἀνα 81 ] Cor. 1, 24. natoralem unitatem conjungit, divinæ et ineffabili nature rei exitum tribuens, cum sapientissime dicat: e Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis.» Mandatur itaque Filio, sive a suo Patr nostræ salutis opus Filius accipit. Quomodo sua virtuti mandet Deus, operæ pretium est, quantum naturæ fert imbecillitas, explicare atque perspicere. Supponamus igitur hominem quemdam nostri similem, eumque fingamus esse fabrum ærarium: is ad fingendam statuam, aut mutilam emendanda! aggrediatur. Quomodo, quaeso, operabitur, aut quo pacto quod in animo habet perficiel? Virtuti nempe manuum suarum et artis sapientiæ mandando perficere quod statuerit. Atqui, licet sapientia et virtuş ejus aliquid aliud ab ipso quodammodo ratione conceptus esse videantur, nequaquam tamen aliae sunt ab ipso: hæc enim ei sunt in ratione substantiæ. Tale quid de Deo intelliges: non tamen per omnia similem exempli vim et rationem esse putaveris. Deus enim qui cuncta exsuperat, supra omne exemplum iutelligi debet. Idem etiam de sole et igne dici potest. Mandat enim quodammodo sol lumini ex se procedenti illustrare universa, et radiorum virtuti officium quodammodo tradit caloris vim ejus capacibus immittendi. Similiter etiam ignis suæ 958 naturae proprietati quodammode imperat ut quæ sui sunt muneris impleat: non tamen idcirco dicimus radium et lucem servilis ministerii, vicem ratione solis tenere, sed inesse igni vim urendi: utrumque enim per ea quæ naturaliter ei propria sunt operatur. Verum etsi quodanimolo videantur nequaquam ipsa id facere, non tamen alia sunt natura quam quæ sunt ex ipsis. Tale quid de Deo ac Patre intelliges, et Verbo quod ex ipso secundum naturam est genitum, cum aliquid ei humanum demandari dicitur. Clarificavit ergo in terra Patrem ac Deum sapientia et virtus ejus *, id est Christus, perfecto opere quod dedit ei. Quoniam vero ad convenientem exitum ejus opus lendit, insitam sibi ab lerno gloriam petit, et tempore jam ad id vocante, vetustissimam sibi claritatem repetit. Quodnam vero exigit opus quo suum Patrem clarificare se dicit? Nempe cumu factus est homo, totum orbem servare voleus, et lapsum genus hominum ad vitam sempiternam ac veram Dei cognitionem instaurare cupiens. Quod utique factum est virtute et potestate divina Chitisti, qui mortem quidem destruxit, ac diaboli tyrannidem evertit, deletoque peccato charitatem erga nos incomparabilem exhibuit, omnibus remittendo peccata, et in errore positos illuminando univs Dei ac veri cognitione. Cum ergo sua vi talia Christus egerit, clarificatus est Pater ab omnibus, agnoscentibus videlicet sapientiam et virtutem, ejusque bonitatem ac misericordiam erga homi1 ↓

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. καὶ προσώπων δυάδα παρενεγκών, τοῦ τε ἐντελλο- tis nimirum, et ejus cui mandatur, statim eos in μένου φημὶ, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἐντολὴ, παραχρῆμα πρὸς Ενότητα συνάπτει την φυσικήν, ὁλοκλήρως τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὴν τοῦ πράγματος έκβασιν ἀνατιθεὶς, διὰ τοῦ πανσόφως εἰπεῖν· ε Δυνάμωσον, ὁ Θεός, τοῦτο δ κατειργάσω [al. κατηρτίσω] ἡμῖν.» Εγχειρίζεται τοίνυν ἤτοι δέχεται παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς τὸ καθ' ἡμᾶς ἔργον ὁ Υἱός. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον, ἢ πῶς ἐντέλλεται τῇ ἰδίᾳ δυνάμει Θεός, περ ριαθρῆσαί τε καὶ εἰπεῖν ἀναγκαῖον, ὡς ἂν ἐνδέχηται κατά γε τὸ ἀνθρωπίνως διερμηνεῦσαι τὰ ὑπὲρ νοῦν. Υποκείσθω τοιγαροῦν ἀνήρ τις τῶν καθ' ἡμᾶς, καὶ τοῦτον εἶναι πιστεύωμεν τέχνης ἐπιστήμονα τῆς χαλκευτικῆς· εἶτα πρὸς ἀνδριάντος ἐκτύπωσιν, ήγουν ἤδη παθόντος καὶ λελωβημένου τετράφθω πρὸς ἐπανόρθωσιν. Πῶς οὖν ἐργάσεται; κατορθώσει δὲ ὅπως τὸ δοκοῦν; Ἐπιτρέψας δηλονότι τῇ δυνάμει τῶν ἰδίων χειρῶν, καὶ σοφίᾳ τῇ κατὰ τέχνην, την ἐφ᾽ οἷς ἂν ἔλοιτο ὁρᾶν ἀποπλήρωσιν. Αλλ' εἰ καὶ ταῖς ἐπινοίαις ὥσπερ έτερόν τι παρ' αὐτὸν διαφαί νεσθαι δοκεῖ πως ἥ τε σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχ έτεραι παρ' αὐτὸν ἂν εἶεν· ἐν γὰρ τῷ τῆς οὐσίας λόγῳ καὶ ταῦτα κεκτήσεται. Καὶ νοήσεις μέν τι τοιοῦτον ἐπὶ Θεοῦ, δέξῃ γε μὴν οὐκ εἰσάπαν ἐμφερῆ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν. Θεὸς γὰρ ὁ ὑπὲρ πάντα, καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοηθήσεται. Ὁ αὐτὸς δ' ἂν γένοιτο λόγος, ἐν εἴδει καὶ τρόπῳ ληφθεὶς παραδείγματος ἐπί τε ἡλίου καὶ πυρός. Εντέλλεται μὲν γὰρ οἱονεὶ καὶ ὁ ἥλιος τῷ ἐξ αὐτοῦ προχεομένῳ φωτὶ καταλαμπρύναι τὰ σύμπαντα· ἔργον δὲ ὥσπερ τῇ τῶν ἀκτίνων ἐνεργείᾳ δίδωσι τὴν τῆς θερμότητος " δύναμιν τοῖς αὐτὴν δεχομένοις ἐμβαλεῖν. Ομοίως δὲ καὶ τὸ πῦρ ἐντέλλεταί τε καὶ ἐπιτρέπει τρόπον τινὰ τῇ τῆς οἰκείας φύσεως ιδιότητι τὰ αὐτῇ πρέ που τα πληροῦν· ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτό φαμεν ἐν ὑπουργίας τάξει τῆς δουλοπρεποῦς τὴν ἀκτῖνα μὲν καὶ τὸ φῶς τῷ ἡλία, τὴν δὲ καυστικὴν ἐνέργειαν γενέσθαι τῷ πυρί· ἐνεργεῖ μὲν γὰρ ἑκάτερον δι' ὧν ἔχει φυσικῶς τὰ οἰκεῖα. Αλλ' εἰ καὶ φαίνεται πως οὐκ αυτουργά, πλὴν οὐχ ἕτερα παρὰ τὰ ἐξ αὐτῶν φυσι κῶς. Τοιοῦτόν τι νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντος Λόγου, ὅταν τι τῶν καθ' ἡμᾶς ἐγχειρίζεσθαι λέγηται. Ἐδόξασε τοίνυν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἡ σου φία, καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, Deus sit verus, voluntate ac beneplacito Patris τελειώσας τὸ ἔργον ο δέδωκεν αὐτῷ. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τέρας ἤδη τὸ αὐτῷ πρέπον, τὸ ἔργον ἐκτελευτᾷ, τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ δόξαν αἰτεῖ, καὶ τῆς ἀρχαιοτάτης εὐκλείας τὴν ἐπανάληψιν καιροῦ καλοῦντος ἤδη ζητεῖ. Καὶ ποῖον ἄρα πεπλήρωκεν ἔργον, δι' οὗ δου ξάσαι φησὶ τὸν Πατέρα; Θεὸς γὰρ ὑπάρχων ἀλη θινός, εὐδοκίᾳ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός, γέγονεν ἄν θρωπος, ὅλην ἀνασῶσαι τὴν οἰκουμένην, ἀνακαινίσαι τα πρὸς ζωὴν τὴν ἀπέραντον καὶ θεογνωσίαν τὴν ἀλη θῆ, τὸ διολισθῆσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς προθυμούμενος. “Ο δὴ καὶ πεπέρασται δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί τοῦ Χριστοῦ, καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον, ἀνα 81 ] Cor. 1, 24. natoralem unitatem conjungit, divinæ et ineffabili nature rei exitum tribuens, cum sapientissime dicat: e Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis.» Mandatur itaque Filio, sive a suo Patr nostræ salutis opus Filius accipit. Quomodo sua virtuti mandet Deus, operæ pretium est, quantum naturæ fert imbecillitas, explicare atque perspicere. Supponamus igitur hominem quemdam nostri similem, eumque fingamus esse fabrum ærarium: is ad fingendam statuam, aut mutilam emendanda! aggrediatur. Quomodo, quaeso, operabitur, aut quo pacto quod in animo habet perficiel? Virtuti nempe manuum suarum et artis sapientiæ mandando perficere quod statuerit. Atqui, licet sapientia et virtuş ejus aliquid aliud ab ipso quodammodo ratione conceptus esse videantur, nequaquam tamen aliae sunt ab ipso: hæc enim ei sunt in ratione substantiæ. Tale quid de Deo intelliges: non tamen per omnia similem exempli vim et rationem esse putaveris. Deus enim qui cuncta exsuperat, supra omne exemplum iutelligi debet. Idem etiam de sole et igne dici potest. Mandat enim quodammodo sol lumini ex se procedenti illustrare universa, et radiorum virtuti officium quodammodo tradit caloris vim ejus capacibus immittendi. Similiter etiam ignis suæ 958 naturae proprietati quodammode imperat ut quæ sui sunt muneris impleat: non tamen idcirco dicimus radium et lucem servilis ministerii, vicem ratione solis tenere, sed inesse igni vim urendi: utrumque enim per ea quæ naturaliter ei propria sunt operatur. Verum etsi quodanimolo videantur nequaquam ipsa id facere, non tamen alia sunt natura quam quæ sunt ex ipsis. Tale quid de Deo ac Patre intelliges, et Verbo quod ex ipso secundum naturam est genitum, cum aliquid ei humanum demandari dicitur. Clarificavit ergo in terra Patrem ac Deum sapientia et virtus ejus *, id est Christus, perfecto opere quod dedit ei. Quoniam vero ad convenientem exitum ejus opus lendit, insitam sibi ab lerno gloriam petit, et tempore jam ad id vocante, vetustissimam sibi claritatem repetit. Quodnam vero exigit opus quo suum Patrem clarificare se dicit? Nempe cumu factus est homo, totum orbem servare voleus, et lapsum genus hominum ad vitam sempiternam ac veram Dei cognitionem instaurare cupiens. Quod utique factum est virtute et potestate divina Chitisti, qui mortem quidem destruxit, ac diaboli tyrannidem evertit, deletoque peccato charitatem erga nos incomparabilem exhibuit, omnibus remittendo peccata, et in errore positos illuminando univs Dei ac veri cognitione. Cum ergo sua vi talia Christus egerit, clarificatus est Pater ab omnibus, agnoscentibus videlicet sapientiam et virtutem, ejusque bonitatem ac misericordiam erga homi1 ↓

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. καὶ προσώπων δυάδα παρενεγκών, τοῦ τε ἐντελλο- tis nimirum, et ejus cui mandatur, statim eos in μένου φημὶ, καὶ πρὸς ἐν ἡ ἐντολὴ, παραχρῆμα πρὸς Ενότητα συνάπτει την φυσικήν, ὁλοκλήρως τῇ θείᾳ τε καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει τὴν τοῦ πράγματος έκβασιν ἀνατιθεὶς, διὰ τοῦ πανσόφως εἰπεῖν· ε Δυνάμωσον, ὁ Θεός, τοῦτο δ κατειργάσω [al. κατηρτίσω] ἡμῖν.» Εγχειρίζεται τοίνυν ἤτοι δέχεται παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς τὸ καθ' ἡμᾶς ἔργον ὁ Υἱός. Κατὰ τίνα δὲ τρόπον, ἢ πῶς ἐντέλλεται τῇ ἰδίᾳ δυνάμει Θεός, περ ριαθρῆσαί τε καὶ εἰπεῖν ἀναγκαῖον, ὡς ἂν ἐνδέχηται κατά γε τὸ ἀνθρωπίνως διερμηνεῦσαι τὰ ὑπὲρ νοῦν. Υποκείσθω τοιγαροῦν ἀνήρ τις τῶν καθ' ἡμᾶς, καὶ τοῦτον εἶναι πιστεύωμεν τέχνης ἐπιστήμονα τῆς χαλκευτικῆς· εἶτα πρὸς ἀνδριάντος ἐκτύπωσιν, ήγουν ἤδη παθόντος καὶ λελωβημένου τετράφθω πρὸς ἐπανόρθωσιν. Πῶς οὖν ἐργάσεται; κατορθώσει δὲ ὅπως τὸ δοκοῦν; Ἐπιτρέψας δηλονότι τῇ δυνάμει τῶν ἰδίων χειρῶν, καὶ σοφίᾳ τῇ κατὰ τέχνην, την ἐφ᾽ οἷς ἂν ἔλοιτο ὁρᾶν ἀποπλήρωσιν. Αλλ' εἰ καὶ ταῖς ἐπινοίαις ὥσπερ έτερόν τι παρ' αὐτὸν διαφαί νεσθαι δοκεῖ πως ἥ τε σοφία καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, ἀλλ' οὐχ έτεραι παρ' αὐτὸν ἂν εἶεν· ἐν γὰρ τῷ τῆς οὐσίας λόγῳ καὶ ταῦτα κεκτήσεται. Καὶ νοήσεις μέν τι τοιοῦτον ἐπὶ Θεοῦ, δέξῃ γε μὴν οὐκ εἰσάπαν ἐμφερῆ τὴν τοῦ παραδείγματος δύναμιν. Θεὸς γὰρ ὁ ὑπὲρ πάντα, καὶ ὑπὲρ τοῦτο νοηθήσεται. Ὁ αὐτὸς δ' ἂν γένοιτο λόγος, ἐν εἴδει καὶ τρόπῳ ληφθεὶς παραδείγματος ἐπί τε ἡλίου καὶ πυρός. Εντέλλεται μὲν γὰρ οἱονεὶ καὶ ὁ ἥλιος τῷ ἐξ αὐτοῦ προχεομένῳ φωτὶ καταλαμπρύναι τὰ σύμπαντα· ἔργον δὲ ὥσπερ τῇ τῶν ἀκτίνων ἐνεργείᾳ δίδωσι τὴν τῆς θερμότητος " δύναμιν τοῖς αὐτὴν δεχομένοις ἐμβαλεῖν. Ομοίως δὲ καὶ τὸ πῦρ ἐντέλλεταί τε καὶ ἐπιτρέπει τρόπον τινὰ τῇ τῆς οἰκείας φύσεως ιδιότητι τὰ αὐτῇ πρέ που τα πληροῦν· ἀλλ᾽ οὐ παρὰ τοῦτό φαμεν ἐν ὑπουργίας τάξει τῆς δουλοπρεποῦς τὴν ἀκτῖνα μὲν καὶ τὸ φῶς τῷ ἡλία, τὴν δὲ καυστικὴν ἐνέργειαν γενέσθαι τῷ πυρί· ἐνεργεῖ μὲν γὰρ ἑκάτερον δι' ὧν ἔχει φυσικῶς τὰ οἰκεῖα. Αλλ' εἰ καὶ φαίνεται πως οὐκ αυτουργά, πλὴν οὐχ ἕτερα παρὰ τὰ ἐξ αὐτῶν φυσι κῶς. Τοιοῦτόν τι νοήσεις ἐπί τε Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντος Λόγου, ὅταν τι τῶν καθ' ἡμᾶς ἐγχειρίζεσθαι λέγηται. Ἐδόξασε τοίνυν ἐπὶ τῆς γῆς τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἡ σου φία, καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ὁ Χριστὸς, Deus sit verus, voluntate ac beneplacito Patris τελειώσας τὸ ἔργον ο δέδωκεν αὐτῷ. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τέρας ἤδη τὸ αὐτῷ πρέπον, τὸ ἔργον ἐκτελευτᾷ, τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ δόξαν αἰτεῖ, καὶ τῆς ἀρχαιοτάτης εὐκλείας τὴν ἐπανάληψιν καιροῦ καλοῦντος ἤδη ζητεῖ. Καὶ ποῖον ἄρα πεπλήρωκεν ἔργον, δι' οὗ δου ξάσαι φησὶ τὸν Πατέρα; Θεὸς γὰρ ὑπάρχων ἀλη θινός, εὐδοκίᾳ καὶ θελήσει τοῦ Πατρός, γέγονεν ἄν θρωπος, ὅλην ἀνασῶσαι τὴν οἰκουμένην, ἀνακαινίσαι τα πρὸς ζωὴν τὴν ἀπέραντον καὶ θεογνωσίαν τὴν ἀλη θῆ, τὸ διολισθῆσαν γένος ἐπὶ τῆς γῆς προθυμούμενος. “Ο δὴ καὶ πεπέρασται δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί τοῦ Χριστοῦ, καταργήσαντος μὲν τὸν θάνατον, ἀνα 81 ] Cor. 1, 24. natoralem unitatem conjungit, divinæ et ineffabili nature rei exitum tribuens, cum sapientissime dicat: e Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis.» Mandatur itaque Filio, sive a suo Patr nostræ salutis opus Filius accipit. Quomodo sua virtuti mandet Deus, operæ pretium est, quantum naturæ fert imbecillitas, explicare atque perspicere. Supponamus igitur hominem quemdam nostri similem, eumque fingamus esse fabrum ærarium: is ad fingendam statuam, aut mutilam emendanda! aggrediatur. Quomodo, quaeso, operabitur, aut quo pacto quod in animo habet perficiel? Virtuti nempe manuum suarum et artis sapientiæ mandando perficere quod statuerit. Atqui, licet sapientia et virtuş ejus aliquid aliud ab ipso quodammodo ratione conceptus esse videantur, nequaquam tamen aliae sunt ab ipso: hæc enim ei sunt in ratione substantiæ. Tale quid de Deo intelliges: non tamen per omnia similem exempli vim et rationem esse putaveris. Deus enim qui cuncta exsuperat, supra omne exemplum iutelligi debet. Idem etiam de sole et igne dici potest. Mandat enim quodammodo sol lumini ex se procedenti illustrare universa, et radiorum virtuti officium quodammodo tradit caloris vim ejus capacibus immittendi. Similiter etiam ignis suæ 958 naturae proprietati quodammode imperat ut quæ sui sunt muneris impleat: non tamen idcirco dicimus radium et lucem servilis ministerii, vicem ratione solis tenere, sed inesse igni vim urendi: utrumque enim per ea quæ naturaliter ei propria sunt operatur. Verum etsi quodanimolo videantur nequaquam ipsa id facere, non tamen alia sunt natura quam quæ sunt ex ipsis. Tale quid de Deo ac Patre intelliges, et Verbo quod ex ipso secundum naturam est genitum, cum aliquid ei humanum demandari dicitur. Clarificavit ergo in terra Patrem ac Deum sapientia et virtus ejus *, id est Christus, perfecto opere quod dedit ei. Quoniam vero ad convenientem exitum ejus opus lendit, insitam sibi ab lerno gloriam petit, et tempore jam ad id vocante, vetustissimam sibi claritatem repetit. Quodnam vero exigit opus quo suum Patrem clarificare se dicit? Nempe cumu factus est homo, totum orbem servare voleus, et lapsum genus hominum ad vitam sempiternam ac veram Dei cognitionem instaurare cupiens. Quod utique factum est virtute et potestate divina Chitisti, qui mortem quidem destruxit, ac diaboli tyrannidem evertit, deletoque peccato charitatem erga nos incomparabilem exhibuit, omnibus remittendo peccata, et in errore positos illuminando univs Dei ac veri cognitione. Cum ergo sua vi talia Christus egerit, clarificatus est Pater ab omnibus, agnoscentibus videlicet sapientiam et virtutem, ejusque bonitatem ac misericordiam erga homi1 ↓

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. nes. Refulsit enim, et manifestatus est demum, τρέψαντος δὲ τὴν τοῦ διαβόλου πλεονεξίαν, καὶ καθε velut in imagine et charactere suæ naturæ, Filio, et a fructu arbor est agnita, sicuti scriptum est *. Perfectis autem operibus, et dispensatione ad congruum finem tendente, ad suam gloriam revertitur, et· veterem claritatem recipit: verumtamen ut jain adhuc hominis forma indutus, ac tanquam qui non habeat id petit. Omnia quippe a Deo sunt homini. Tametsi enim, in quantum Deus ex Deo genitus est Patre, gloriæ divinæ expers non erat, sed ignobili hoc assumpto corpore dispensationis tempore eam quodammodo contraxit, idcirco recle eam ceu 959 revera absenten quærit, idque ut homo. Tale quid in animo habens ipse Paulus nobis de eo scribit: Hoc enim sentite in vobis, inquit, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Dco, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu Dectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus noster Jesus Christus in gloria est Dei Patris "., Sublimem quippe Filium, quatenus effulsit ex ipso Deus videlicet ac Dominus, nihilominus tamen ut hominem exaltare scribſtur, cui natura sua propter ejus humilitatem incumbit, ut. exaltatione indigeat. Gloriam itaque suam, incarnatus nempe, repetit: neque vero hæc dicit quod gloriæ suæ expers sit, lice! eam forsan non acceperit (nec enim dignationum suarum expers unquam Verbum fáit, cum sit Deus verus), sed quod ipsum suum templum ad gloriam sibt perpetuo inhærentem referat, imo vero cum sua carne seipsum ad illam recipiat, propter quam ignobilitatem illam interea subiit. Ne videretur enim quibusdam novam et insolitam sibi gloriam petere, eam mundo ipso antiquiorem ostendit, idque apud suum Patrem. Nec enim a Patris claritate exclusus unquam est Filius, qui una cum eo regnat, et glorificatur, et cum eo a nobis et sanctis angelis adoratur, ut Deus de Deo, et in Deo, et cum Deo. τοιαῦτά φησιν. (οὐ γὰρ ἔξω τῶν ἰδίων ἀξιωμάτων ὁ ελόντος μὲν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγάπην τὴν εἰς ἡμᾶς ἀσύγκριτον ἐπιδείξαντος, διὰ τοῦ πᾶσιν ἀνεἶναι τὰ Εγκλήματα, καὶ φωτίσαι τοὺς πεπλανημένους, συνἐντας ἤδη Θεὸν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινόν. Κατορθώσαντος τοίνυν ἰδίᾳ δυνάμει τὰ τοιαῦτα Χριστοῦ, δεδόξασται παρὰ πάντων ὁ Πατήρ, συνέντων δηλονότι τῶν ἐν κό σμῳ πάντων, τήν τε σοφίαν καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ γαληνότητα καὶ φιλανθρωπίαν. Διέλαμψε γὰρ καὶ πεφανέρωται λοιπὸν ὡς ἐν εἰ κόνι καὶ χαρακτῆρι τῆς ἰδίας φύσεως τῷ Υἱῷ, καὶ ἀπὸ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐγνώσθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τετελεσμένων δὲ ἤδη τῶν ἔργων, καὶ εἰς πέρας ήκοντος τὸ πρέπον αὐτῷ τοῦ καθ' ἡμᾶς οἰκο νομηθέντος καλῶς, εἰς τὴν οἰκείαν επάνεισι δόξαν, καὶ τῆς ἀρχαίας εὐκλείας ἐπιλαμβάνεται· πλὴν ὡς ἔτι τὴν ἀνθρώπου μορφήν περικείμενος, τὸ τῆς αἰτ τήσεως πλάττεται σχῆμα, καὶ ὡς οὐκ ἔχων αἰτεῖ. Πάντα γὰρ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ γεγένηται Πατρός, δόξης τῆς θεοπρεποῦς οὐκ ἔρημος ἦν, ἀλλ' ἐπείπερ ἐν καιρῷ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας συνέστειλέ πως αὐτὴν, τὸ ἀδοξότατον τουτὶ σῶμα λαβὼν, ὡς ἀποῦσαν ἀληθῶς εὐλόγως ἐπιζητεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπ. Τοιοῦτον δέ τι συνεὶς καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς ἐπιστέλ λει Παῦλος περὶ αὐτοῦ· Τοῦτο γὰρ φρονείτω, φησίν, ἕκαστος ὑμῶν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος· καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵνα ἐν τῷ ὀνα ματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα Εξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δό ξαν Θεοῦ Πατρός.» Υψηλὸν γὰρ ὄντα τὸν Υἱόν, καθό πέφηνεν ἐξ αὐτοῦ Θεὸς δηλονότι καὶ Κύριος, οὐδὲν ἧττον ὡς ἄνθρωπον ὑψῶν ἀναγέγραπται, ᾧ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ταπεινὴν τὸ δεῖσθαι πάντως ὑψοῦσθαι περιποιείται. Δύξης οὖν ἄρα τῆς ἰδίας τὴν ἐπανάλη ψιν καὶ μετὰ σαρκὸς ἀπαιτεῖ· καὶ οὐχὶ πάντως τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἔρημος ὤν, εἰ καὶ μὴ λάβοι τυχόν, τὰ Quod cum divinus ille evangelista Joannes doceat, Λόγος ἦν πώποτε Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός), ἀλλ' ὡς infit:` In principio erat Verbum, et Verbum erat εἰς δόξαν τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ, καὶ αὐτὸν τὸν apud Deumi, et Deus erat Verbum. Hoc erat in ἴδιον ἀναφέρων ναόν, μᾶλλον δὲ μετὰ τῆς ἰδίας principio apud Deum 55. > ἑαυτὸν ἀνακομίζων σαρκὸς, δι᾿ ἣν ἡ μεταξὺ παρηκολούθησεν ἀδοξία. Ἵνα γὰρ μὴ δοκοίη τισὶ τὴν ἀκριβῆ τε καὶ ξένην καὶ οὐ πάλαι κατειθισμένην αὐτῷ δόξαν αἰτεῖν, προκόσμιον οὖσαν αὐτὴν ἀποφαίνει, καὶ παρ' αὐτῷ τῷ Πατρί. Οὐ γὰρ ἔξω ποτὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εὐκλείας γέγονεν ὁ Υἱός, ἀεὶ συμβασιλεύων καὶ συνυμνούμενος καὶ συμπροσκυνούμενος πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ καὶ μετὰ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ, οίμαι, διδάσκων καὶ ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐπιλέγει·. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν.» ss Mauth. snt, 33. * Philipp. 11, 5-11. σε Joan. 1, 1,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. nes. Refulsit enim, et manifestatus est demum, τρέψαντος δὲ τὴν τοῦ διαβόλου πλεονεξίαν, καὶ καθε velut in imagine et charactere suæ naturæ, Filio, et a fructu arbor est agnita, sicuti scriptum est *. Perfectis autem operibus, et dispensatione ad congruum finem tendente, ad suam gloriam revertitur, et· veterem claritatem recipit: verumtamen ut jain adhuc hominis forma indutus, ac tanquam qui non habeat id petit. Omnia quippe a Deo sunt homini. Tametsi enim, in quantum Deus ex Deo genitus est Patre, gloriæ divinæ expers non erat, sed ignobili hoc assumpto corpore dispensationis tempore eam quodammodo contraxit, idcirco recle eam ceu 959 revera absenten quærit, idque ut homo. Tale quid in animo habens ipse Paulus nobis de eo scribit: Hoc enim sentite in vobis, inquit, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Dco, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu Dectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus noster Jesus Christus in gloria est Dei Patris "., Sublimem quippe Filium, quatenus effulsit ex ipso Deus videlicet ac Dominus, nihilominus tamen ut hominem exaltare scribſtur, cui natura sua propter ejus humilitatem incumbit, ut. exaltatione indigeat. Gloriam itaque suam, incarnatus nempe, repetit: neque vero hæc dicit quod gloriæ suæ expers sit, lice! eam forsan non acceperit (nec enim dignationum suarum expers unquam Verbum fáit, cum sit Deus verus), sed quod ipsum suum templum ad gloriam sibt perpetuo inhærentem referat, imo vero cum sua carne seipsum ad illam recipiat, propter quam ignobilitatem illam interea subiit. Ne videretur enim quibusdam novam et insolitam sibi gloriam petere, eam mundo ipso antiquiorem ostendit, idque apud suum Patrem. Nec enim a Patris claritate exclusus unquam est Filius, qui una cum eo regnat, et glorificatur, et cum eo a nobis et sanctis angelis adoratur, ut Deus de Deo, et in Deo, et cum Deo. τοιαῦτά φησιν. (οὐ γὰρ ἔξω τῶν ἰδίων ἀξιωμάτων ὁ ελόντος μὲν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγάπην τὴν εἰς ἡμᾶς ἀσύγκριτον ἐπιδείξαντος, διὰ τοῦ πᾶσιν ἀνεἶναι τὰ Εγκλήματα, καὶ φωτίσαι τοὺς πεπλανημένους, συνἐντας ἤδη Θεὸν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινόν. Κατορθώσαντος τοίνυν ἰδίᾳ δυνάμει τὰ τοιαῦτα Χριστοῦ, δεδόξασται παρὰ πάντων ὁ Πατήρ, συνέντων δηλονότι τῶν ἐν κό σμῳ πάντων, τήν τε σοφίαν καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ γαληνότητα καὶ φιλανθρωπίαν. Διέλαμψε γὰρ καὶ πεφανέρωται λοιπὸν ὡς ἐν εἰ κόνι καὶ χαρακτῆρι τῆς ἰδίας φύσεως τῷ Υἱῷ, καὶ ἀπὸ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐγνώσθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τετελεσμένων δὲ ἤδη τῶν ἔργων, καὶ εἰς πέρας ήκοντος τὸ πρέπον αὐτῷ τοῦ καθ' ἡμᾶς οἰκο νομηθέντος καλῶς, εἰς τὴν οἰκείαν επάνεισι δόξαν, καὶ τῆς ἀρχαίας εὐκλείας ἐπιλαμβάνεται· πλὴν ὡς ἔτι τὴν ἀνθρώπου μορφήν περικείμενος, τὸ τῆς αἰτ τήσεως πλάττεται σχῆμα, καὶ ὡς οὐκ ἔχων αἰτεῖ. Πάντα γὰρ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ γεγένηται Πατρός, δόξης τῆς θεοπρεποῦς οὐκ ἔρημος ἦν, ἀλλ' ἐπείπερ ἐν καιρῷ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας συνέστειλέ πως αὐτὴν, τὸ ἀδοξότατον τουτὶ σῶμα λαβὼν, ὡς ἀποῦσαν ἀληθῶς εὐλόγως ἐπιζητεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπ. Τοιοῦτον δέ τι συνεὶς καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς ἐπιστέλ λει Παῦλος περὶ αὐτοῦ· Τοῦτο γὰρ φρονείτω, φησίν, ἕκαστος ὑμῶν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος· καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵνα ἐν τῷ ὀνα ματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα Εξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δό ξαν Θεοῦ Πατρός.» Υψηλὸν γὰρ ὄντα τὸν Υἱόν, καθό πέφηνεν ἐξ αὐτοῦ Θεὸς δηλονότι καὶ Κύριος, οὐδὲν ἧττον ὡς ἄνθρωπον ὑψῶν ἀναγέγραπται, ᾧ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ταπεινὴν τὸ δεῖσθαι πάντως ὑψοῦσθαι περιποιείται. Δύξης οὖν ἄρα τῆς ἰδίας τὴν ἐπανάλη ψιν καὶ μετὰ σαρκὸς ἀπαιτεῖ· καὶ οὐχὶ πάντως τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἔρημος ὤν, εἰ καὶ μὴ λάβοι τυχόν, τὰ Quod cum divinus ille evangelista Joannes doceat, Λόγος ἦν πώποτε Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός), ἀλλ' ὡς infit:` In principio erat Verbum, et Verbum erat εἰς δόξαν τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ, καὶ αὐτὸν τὸν apud Deumi, et Deus erat Verbum. Hoc erat in ἴδιον ἀναφέρων ναόν, μᾶλλον δὲ μετὰ τῆς ἰδίας principio apud Deum 55. > ἑαυτὸν ἀνακομίζων σαρκὸς, δι᾿ ἣν ἡ μεταξὺ παρηκολούθησεν ἀδοξία. Ἵνα γὰρ μὴ δοκοίη τισὶ τὴν ἀκριβῆ τε καὶ ξένην καὶ οὐ πάλαι κατειθισμένην αὐτῷ δόξαν αἰτεῖν, προκόσμιον οὖσαν αὐτὴν ἀποφαίνει, καὶ παρ' αὐτῷ τῷ Πατρί. Οὐ γὰρ ἔξω ποτὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εὐκλείας γέγονεν ὁ Υἱός, ἀεὶ συμβασιλεύων καὶ συνυμνούμενος καὶ συμπροσκυνούμενος πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ καὶ μετὰ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ, οίμαι, διδάσκων καὶ ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐπιλέγει·. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν.» ss Mauth. snt, 33. * Philipp. 11, 5-11. σε Joan. 1, 1,

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. nes. Refulsit enim, et manifestatus est demum, τρέψαντος δὲ τὴν τοῦ διαβόλου πλεονεξίαν, καὶ καθε velut in imagine et charactere suæ naturæ, Filio, et a fructu arbor est agnita, sicuti scriptum est *. Perfectis autem operibus, et dispensatione ad congruum finem tendente, ad suam gloriam revertitur, et· veterem claritatem recipit: verumtamen ut jain adhuc hominis forma indutus, ac tanquam qui non habeat id petit. Omnia quippe a Deo sunt homini. Tametsi enim, in quantum Deus ex Deo genitus est Patre, gloriæ divinæ expers non erat, sed ignobili hoc assumpto corpore dispensationis tempore eam quodammodo contraxit, idcirco recle eam ceu 959 revera absenten quærit, idque ut homo. Tale quid in animo habens ipse Paulus nobis de eo scribit: Hoc enim sentite in vobis, inquit, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Dco, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu Dectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus noster Jesus Christus in gloria est Dei Patris "., Sublimem quippe Filium, quatenus effulsit ex ipso Deus videlicet ac Dominus, nihilominus tamen ut hominem exaltare scribſtur, cui natura sua propter ejus humilitatem incumbit, ut. exaltatione indigeat. Gloriam itaque suam, incarnatus nempe, repetit: neque vero hæc dicit quod gloriæ suæ expers sit, lice! eam forsan non acceperit (nec enim dignationum suarum expers unquam Verbum fáit, cum sit Deus verus), sed quod ipsum suum templum ad gloriam sibt perpetuo inhærentem referat, imo vero cum sua carne seipsum ad illam recipiat, propter quam ignobilitatem illam interea subiit. Ne videretur enim quibusdam novam et insolitam sibi gloriam petere, eam mundo ipso antiquiorem ostendit, idque apud suum Patrem. Nec enim a Patris claritate exclusus unquam est Filius, qui una cum eo regnat, et glorificatur, et cum eo a nobis et sanctis angelis adoratur, ut Deus de Deo, et in Deo, et cum Deo. τοιαῦτά φησιν. (οὐ γὰρ ἔξω τῶν ἰδίων ἀξιωμάτων ὁ ελόντος μὲν τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀγάπην τὴν εἰς ἡμᾶς ἀσύγκριτον ἐπιδείξαντος, διὰ τοῦ πᾶσιν ἀνεἶναι τὰ Εγκλήματα, καὶ φωτίσαι τοὺς πεπλανημένους, συνἐντας ἤδη Θεὸν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινόν. Κατορθώσαντος τοίνυν ἰδίᾳ δυνάμει τὰ τοιαῦτα Χριστοῦ, δεδόξασται παρὰ πάντων ὁ Πατήρ, συνέντων δηλονότι τῶν ἐν κό σμῳ πάντων, τήν τε σοφίαν καὶ τὴν δύναμιν, καὶ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ γαληνότητα καὶ φιλανθρωπίαν. Διέλαμψε γὰρ καὶ πεφανέρωται λοιπὸν ὡς ἐν εἰ κόνι καὶ χαρακτῆρι τῆς ἰδίας φύσεως τῷ Υἱῷ, καὶ ἀπὸ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον ἐγνώσθη, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Τετελεσμένων δὲ ἤδη τῶν ἔργων, καὶ εἰς πέρας ήκοντος τὸ πρέπον αὐτῷ τοῦ καθ' ἡμᾶς οἰκο νομηθέντος καλῶς, εἰς τὴν οἰκείαν επάνεισι δόξαν, καὶ τῆς ἀρχαίας εὐκλείας ἐπιλαμβάνεται· πλὴν ὡς ἔτι τὴν ἀνθρώπου μορφήν περικείμενος, τὸ τῆς αἰτ τήσεως πλάττεται σχῆμα, καὶ ὡς οὐκ ἔχων αἰτεῖ. Πάντα γὰρ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. Εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα καθὸ Θεὸς ἐκ Θεοῦ γεγένηται Πατρός, δόξης τῆς θεοπρεποῦς οὐκ ἔρημος ἦν, ἀλλ' ἐπείπερ ἐν καιρῷ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονομίας συνέστειλέ πως αὐτὴν, τὸ ἀδοξότατον τουτὶ σῶμα λαβὼν, ὡς ἀποῦσαν ἀληθῶς εὐλόγως ἐπιζητεῖ, καὶ τοῦτο λέγων ὡς ἄνθρωπ. Τοιοῦτον δέ τι συνεὶς καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφὸς ἐπιστέλ λει Παῦλος περὶ αὐτοῦ· Τοῦτο γὰρ φρονείτω, φησίν, ἕκαστος ὑμῶν, ὃ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, δούλου μορφήν λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος· καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα· ἵνα ἐν τῷ ὀνα ματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα Εξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δό ξαν Θεοῦ Πατρός.» Υψηλὸν γὰρ ὄντα τὸν Υἱόν, καθό πέφηνεν ἐξ αὐτοῦ Θεὸς δηλονότι καὶ Κύριος, οὐδὲν ἧττον ὡς ἄνθρωπον ὑψῶν ἀναγέγραπται, ᾧ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ταπεινὴν τὸ δεῖσθαι πάντως ὑψοῦσθαι περιποιείται. Δύξης οὖν ἄρα τῆς ἰδίας τὴν ἐπανάλη ψιν καὶ μετὰ σαρκὸς ἀπαιτεῖ· καὶ οὐχὶ πάντως τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἔρημος ὤν, εἰ καὶ μὴ λάβοι τυχόν, τὰ Quod cum divinus ille evangelista Joannes doceat, Λόγος ἦν πώποτε Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός), ἀλλ' ὡς infit:` In principio erat Verbum, et Verbum erat εἰς δόξαν τὴν αὐτῷ προσοῦσαν ἀεὶ, καὶ αὐτὸν τὸν apud Deumi, et Deus erat Verbum. Hoc erat in ἴδιον ἀναφέρων ναόν, μᾶλλον δὲ μετὰ τῆς ἰδίας principio apud Deum 55. > ἑαυτὸν ἀνακομίζων σαρκὸς, δι᾿ ἣν ἡ μεταξὺ παρηκολούθησεν ἀδοξία. Ἵνα γὰρ μὴ δοκοίη τισὶ τὴν ἀκριβῆ τε καὶ ξένην καὶ οὐ πάλαι κατειθισμένην αὐτῷ δόξαν αἰτεῖν, προκόσμιον οὖσαν αὐτὴν ἀποφαίνει, καὶ παρ' αὐτῷ τῷ Πατρί. Οὐ γὰρ ἔξω ποτὲ τῆς τοῦ Πατρὸς εὐκλείας γέγονεν ὁ Υἱός, ἀεὶ συμβασιλεύων καὶ συνυμνούμενος καὶ συμπροσκυνούμενος πρός τε ἡμῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ καὶ μετὰ Θεοῦ. Τοῦτο γὰρ, οίμαι, διδάσκων καὶ ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής Ιωάννης ἐπιλέγει·. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν.» ss Mauth. snt, 33. * Philipp. 11, 5-11. σε Joan. 1, 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XŁ *Οτι τὸ λέγεσθαί τι δεδόσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρός, οὐκ ἐξοικιεῖ τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας αὐτ τόν, ἀλλ᾽ ὧν ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ δια φαίνεται, καὶ εἰ λέγεται τι λαβεῖν. Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου (σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ αὐτοὺς δέδωκας), καὶ τὸν λόγον σου τετηρήκασι. Νῦν ἔγνωκαν, ὅτι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοῦ ἐστιν· ὅτι τὰ ῥήματα, ἃ δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ αὐτοὶ ἔλαβον, καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Φθάσας ήδη προείπον ἐν τοῖς ἔναγχος ἡμῖν οὐκ ἀβασανίστως, ὡς γέ μοι φαίνεται, προεξητασμένοις, 960 CAP. VII. Quod licet dicatur aliquid a Patre datum esse Filio, non tamen idcirco dignitate Deo convenienti sit excludendus, sed pateat ejusdem esse substantiæ, et ex ipso, licet aliquid accepisse dicatur. XVII, 6-8. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo (tui erant, et mihi eos dedisti) et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt quia omnia quæ dedisti mihi, abs te sunt: quia verba quæ dedisti mihi, dedi eis: et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti; Accurate jam, ut reor, docuimus divino simul et humano more Christum Patrem qui in cœlis est gil, nec intra humanitatis terminos prorsus consi stens, nec in gloria Deo soli conveniente duntaxat hærens; at idem hic character servatus est. Nam ut natura sua Deus, et ineffabilis naturæ character, ad suum Patrem ait: ‹ Manifestavi nomen tuum hominibus,» pro gloria nomen usurpans, quod usitatum est apud nos trito loquendi modo. Unde sapientissimus Salomon: «Optabilius, inquit, nomen bonum quam divitiæ multæ”:, hoc est, melior est existimatio et gloria, quam divitiarum claritas et splendor. Ipse quoque alicubi Deus ait per Isaiæ vocem, iis qui se castraverint propter regnum cœlorum s : Ne dicat eunuchus, Quia lignum eg● sum aridum. llæc dicit Dominus eunuchis: Quicunque custodierint mandata mea, et fecerint quæ ego volo, dabo eis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiis et filiabus: nomen æternum dabo eis *.» Neque vero sanæ mentis quisquam putaverit nuda ac simplici nominis appellatione retributionem illam constare, quæ benignitate divina tradenda est iis qui boui virtutisque studio voluptatem omnem mundi hujus expugnarint, et membra sua mortificarint, et ea sola coluerint quæ divinis legibus non repugnant. At nomen rursus dicit pro gloria: illustres 961 enim et spectabiles erunt qui cum Christo regnaturi sunt. Salvator itaque nomen Dei ac Patris se clarificasse asserit, hoc est,illustrem et conspicuam ejus gloriam ὅτι θεοπρεπώς τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνως τὴν πρὸς allocutum esse. Ad utrumque enim sermonen diriτὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα διάλεξιν ἐποιεῖτο Χριστός. Διακυβερνῇ γὰρ ἐπ' ἄμφω τὸν λόγον, οὔτε τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ὅρων εἰσάπαν εἴσω τιθεὶς, οὔτε μήν ὁλοτρόπως τῆς θεοπρεποῦς ἀπτόμενος δόξης· ἀλλ' αὐτ δὲν ἧττον κἀνθάδε πάλιν ἡμῖν ὁ αὐτὸς τετήρηται χαρακτήρ. ὺς μὲν γὰρ Θεὸς κατὰ φύσιν, καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως χαρακτήρ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φησίν· • Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, ἡ ἀντὶ τοῦ τὴν δόξαν εἰπεῖν, τὸ ὄνομα θείς· μεμελέτηκε γάρ πως ὡδι καὶ ἡ καθ' ἡμᾶς συνήθεια λέγειν. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος έγραψε Σολομών· • Αίρετὸν ὄνομα καλόν, ἢ πλοῦτος πολὺς, ἡ τοῦτ' ἔστιν, ἀμείνων ὑπόληψις ἀγαθὴ καὶ δόξα τῆς ἐν πλούτῳ φαιδρότητος καὶ περιφανείας ἐστί. Καὶ αὐτὸς ε δὲ τού φησιν ὁ Θεὸς διὰ φωνῆς Ἡσαΐου τοῖς εὐνουχίσασιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· • Μη λεγέτω ὁ εὐνοῦχος, ὅτι Ἐγώ εἰμι ξύλον ξηρόν. Τάδε λέγει Κύριος τοῖς εὐνούχοις· Οσοι ἂν φυλά ξωνται τὰ προστάγματά μου, καὶ ποιήσωσιν ἃ ἐγὼ θέλω, δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου καὶ ἐν τῷ τείχει μου τόπον ὀνομαστὸν, κρεῖσσον υἱῶν καὶ θυγατέρων Όνομα αιώνιον δώσω αὐτοῖς.» Καὶ οὐ δή τις οἰήσεται, κατά γε τὸ εἰκὸς, εἴ γε σωφρονοίη, τῆς ἐκ Θεοῦ φιλοτιμίας τὴν ἀντίδοσιν ἐν ψιλαῖς ὀνομάτων ἀπονε μηθήσεσθαι κλήσεσι, τοῖς ἐξ ἀγαθοῦ καὶ φιλαρέτου φρονήματος, ἀπάσης μὲν τῆς ἐν κόσμῳ καταθλι σασιν ἡδονῆς, νεκρώσασι δὲ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μόνα τετιμηκόσι τὰ τοῖς θείοις οὐκ ἀπᾴδοντα νύμοις. 'Αλλ' ὄνομα πάλιν ἀντὶ τῆς δόξης φησίν· ζη- Lolo orbe terrarum fecisse. Quomodo? Dum seipλωτοί γὰρ ἔσονται, καὶ ἀπόβλεπτοι συμβασιλεύοντες τῷ Χριστῷ. Πεφανερωκέναι τοιγαροῦν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Σωτὴρ εὖ μάλα διισχυρίζεται, τοῦτ' ἔστι, διαφανεστάτην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην καταστῆσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ. Πῶς ἢ τίνα τρό πον; Ἑαυτὸν δὲ δηλονότι διὰ τῶν ὑπὲρ λόγον κατορ θωμάτων παραθεὶς εἰς ἀπόδειξιν. Δοξάζεται γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, καθάπερ ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς· ἀπὸ γὰρ τοῦ χαρακτῆρος τὸ τῶν ἀρχετύπων ἀεὶ διαφαίνεται κάλλος. Πεφανέρωται τοί νυν ὁ Μονογενής, οὐσιωδῶς ὑπάρχων σοφία, καὶ ζωή, τεχνίτης τῶν ὅλων καὶ δημιουργός, θανάτου κρείτο + Prov. XXI, 57 Matth. XIX, SN Isa. sum videlicet per ineffabilia opera ejus testem ac præconem exhibuit. Clarificatur enim Pater in Filio, ut in imagine suæ form ac figura: a charactere enim archetyporum pulchritudo semper elucet. Clarificatus ergo est Unigenitus, substantialiter exsistens sapientia ac vita, universi creator et opifex, morte et corruptione superior, purus, immaculatus, misericors, sanctus, bonus. Quæ onniá Genitorem ejus esse compertum est: nec enim natura sua diversus esse potest ab eo qui ex ipso naturaliter processit. Effulsit igitur, tanquam in imagine et typo suæ forma, in gloria Fili. Apud

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XŁ *Οτι τὸ λέγεσθαί τι δεδόσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρός, οὐκ ἐξοικιεῖ τῆς θεοπρεποῦς ἀξίας αὐτ τόν, ἀλλ᾽ ὧν ὁμοούσιός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ δια φαίνεται, καὶ εἰ λέγεται τι λαβεῖν. Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου (σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ αὐτοὺς δέδωκας), καὶ τὸν λόγον σου τετηρήκασι. Νῦν ἔγνωκαν, ὅτι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοῦ ἐστιν· ὅτι τὰ ῥήματα, ἃ δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς. Καὶ αὐτοὶ ἔλαβον, καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας. Φθάσας ήδη προείπον ἐν τοῖς ἔναγχος ἡμῖν οὐκ ἀβασανίστως, ὡς γέ μοι φαίνεται, προεξητασμένοις, 960 CAP. VII. Quod licet dicatur aliquid a Patre datum esse Filio, non tamen idcirco dignitate Deo convenienti sit excludendus, sed pateat ejusdem esse substantiæ, et ex ipso, licet aliquid accepisse dicatur. XVII, 6-8. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo (tui erant, et mihi eos dedisti) et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt quia omnia quæ dedisti mihi, abs te sunt: quia verba quæ dedisti mihi, dedi eis: et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti; Accurate jam, ut reor, docuimus divino simul et humano more Christum Patrem qui in cœlis est gil, nec intra humanitatis terminos prorsus consi stens, nec in gloria Deo soli conveniente duntaxat hærens; at idem hic character servatus est. Nam ut natura sua Deus, et ineffabilis naturæ character, ad suum Patrem ait: ‹ Manifestavi nomen tuum hominibus,» pro gloria nomen usurpans, quod usitatum est apud nos trito loquendi modo. Unde sapientissimus Salomon: «Optabilius, inquit, nomen bonum quam divitiæ multæ”:, hoc est, melior est existimatio et gloria, quam divitiarum claritas et splendor. Ipse quoque alicubi Deus ait per Isaiæ vocem, iis qui se castraverint propter regnum cœlorum s : Ne dicat eunuchus, Quia lignum eg● sum aridum. llæc dicit Dominus eunuchis: Quicunque custodierint mandata mea, et fecerint quæ ego volo, dabo eis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiis et filiabus: nomen æternum dabo eis *.» Neque vero sanæ mentis quisquam putaverit nuda ac simplici nominis appellatione retributionem illam constare, quæ benignitate divina tradenda est iis qui boui virtutisque studio voluptatem omnem mundi hujus expugnarint, et membra sua mortificarint, et ea sola coluerint quæ divinis legibus non repugnant. At nomen rursus dicit pro gloria: illustres 961 enim et spectabiles erunt qui cum Christo regnaturi sunt. Salvator itaque nomen Dei ac Patris se clarificasse asserit, hoc est,illustrem et conspicuam ejus gloriam ὅτι θεοπρεπώς τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνως τὴν πρὸς allocutum esse. Ad utrumque enim sermonen diriτὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα διάλεξιν ἐποιεῖτο Χριστός. Διακυβερνῇ γὰρ ἐπ' ἄμφω τὸν λόγον, οὔτε τῶν τῆς ἀνθρωπότητος ὅρων εἰσάπαν εἴσω τιθεὶς, οὔτε μήν ὁλοτρόπως τῆς θεοπρεποῦς ἀπτόμενος δόξης· ἀλλ' αὐτ δὲν ἧττον κἀνθάδε πάλιν ἡμῖν ὁ αὐτὸς τετήρηται χαρακτήρ. ὺς μὲν γὰρ Θεὸς κατὰ φύσιν, καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως χαρακτήρ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φησίν· • Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, ἡ ἀντὶ τοῦ τὴν δόξαν εἰπεῖν, τὸ ὄνομα θείς· μεμελέτηκε γάρ πως ὡδι καὶ ἡ καθ' ἡμᾶς συνήθεια λέγειν. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος έγραψε Σολομών· • Αίρετὸν ὄνομα καλόν, ἢ πλοῦτος πολὺς, ἡ τοῦτ' ἔστιν, ἀμείνων ὑπόληψις ἀγαθὴ καὶ δόξα τῆς ἐν πλούτῳ φαιδρότητος καὶ περιφανείας ἐστί. Καὶ αὐτὸς ε δὲ τού φησιν ὁ Θεὸς διὰ φωνῆς Ἡσαΐου τοῖς εὐνουχίσασιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· • Μη λεγέτω ὁ εὐνοῦχος, ὅτι Ἐγώ εἰμι ξύλον ξηρόν. Τάδε λέγει Κύριος τοῖς εὐνούχοις· Οσοι ἂν φυλά ξωνται τὰ προστάγματά μου, καὶ ποιήσωσιν ἃ ἐγὼ θέλω, δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου καὶ ἐν τῷ τείχει μου τόπον ὀνομαστὸν, κρεῖσσον υἱῶν καὶ θυγατέρων Όνομα αιώνιον δώσω αὐτοῖς.» Καὶ οὐ δή τις οἰήσεται, κατά γε τὸ εἰκὸς, εἴ γε σωφρονοίη, τῆς ἐκ Θεοῦ φιλοτιμίας τὴν ἀντίδοσιν ἐν ψιλαῖς ὀνομάτων ἀπονε μηθήσεσθαι κλήσεσι, τοῖς ἐξ ἀγαθοῦ καὶ φιλαρέτου φρονήματος, ἀπάσης μὲν τῆς ἐν κόσμῳ καταθλι σασιν ἡδονῆς, νεκρώσασι δὲ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ μόνα τετιμηκόσι τὰ τοῖς θείοις οὐκ ἀπᾴδοντα νύμοις. 'Αλλ' ὄνομα πάλιν ἀντὶ τῆς δόξης φησίν· ζη- Lolo orbe terrarum fecisse. Quomodo? Dum seipλωτοί γὰρ ἔσονται, καὶ ἀπόβλεπτοι συμβασιλεύοντες τῷ Χριστῷ. Πεφανερωκέναι τοιγαροῦν τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Σωτὴρ εὖ μάλα διισχυρίζεται, τοῦτ' ἔστι, διαφανεστάτην τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην καταστῆσαι τὴν δόξαν αὐτοῦ. Πῶς ἢ τίνα τρό πον; Ἑαυτὸν δὲ δηλονότι διὰ τῶν ὑπὲρ λόγον κατορ θωμάτων παραθεὶς εἰς ἀπόδειξιν. Δοξάζεται γὰρ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, καθάπερ ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς· ἀπὸ γὰρ τοῦ χαρακτῆρος τὸ τῶν ἀρχετύπων ἀεὶ διαφαίνεται κάλλος. Πεφανέρωται τοί νυν ὁ Μονογενής, οὐσιωδῶς ὑπάρχων σοφία, καὶ ζωή, τεχνίτης τῶν ὅλων καὶ δημιουργός, θανάτου κρείτο + Prov. XXI, 57 Matth. XIX, SN Isa. sum videlicet per ineffabilia opera ejus testem ac præconem exhibuit. Clarificatur enim Pater in Filio, ut in imagine suæ form ac figura: a charactere enim archetyporum pulchritudo semper elucet. Clarificatus ergo est Unigenitus, substantialiter exsistens sapientia ac vita, universi creator et opifex, morte et corruptione superior, purus, immaculatus, misericors, sanctus, bonus. Quæ onniá Genitorem ejus esse compertum est: nec enim natura sua diversus esse potest ab eo qui ex ipso naturaliter processit. Effulsit igitur, tanquam in imagine et typo suæ forma, in gloria Fili. Apud

veteres quidem talis de eo sermo fuit: nunc vero των καὶ φθορᾶς, ὅσιος, ἄκακος οἰκτίρμων, ἅγιος, etiam oculis-nostris est manifestatus, quod autem ἀγαθός. Ἐγνώσθη ταῦτα ὑπάρχων καὶ ὁ γεννήσας cernitur, ad fidem faciendam potentius est quam αὐτόν· οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι κατὰ τὴν φύσιν ταρά quod auditur. Hæc quidem non abs re dicta esse τῶν [γρ. τὸν] ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Διέλαμψε τοίνυν puto: alia tamen observandi ratione ac mellodo ad ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς, ἐν τῇ τοῦ bujus loci explicationem eundum. γεννήματος δόξῃ. Λόγος μὲν γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις τοιοῦτος ἦν τις περὶ αὐτοῦ· νυνὶ δὲ καὶ δι᾿ αὐτῆς ἡμῖν ὄψεως πεφανέρωται· μεῖζον δὲ εἰς πίστιν ἀεί πώς ἐστι τῶν ἐν λόγοις τὸ θεωρούμενον. Οἶμαι μὲν οὖν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν γεγενῆσθαι λόγον· ἱτέον γε μὴν καὶ δι' ἑτέρας οἴμου, τοῦτ' ἔστιν, ὁδοῦ θεωρημάτων Manifestavit nomen Patris Filius, non solum certiores nos faciendo et exactam doctrinam dando de ejus divinitate (istud enim etiam ante adventum per Scripturam divinitus inspiratam prædicabatur); sed præterquam quod est vere Deus, Patrem quoque vere esse, ac dici, habentem in seipso, et ex seipso suum Filium, sue natura coelernum. Genuit enim non in tempore sæculorum conditorem. Nomen aulem Patris magis proprie Deo convenit quam nomen Dei: hoc enim dignitatis, illud autem substantialis proprietatis est significativum. Nam qui Deum dicit, Dominum universi; qui vero Patrem nominat, de proprietate sermonem tangit: eum quippe genuisse ostendit. Verius autem et magis proprium Deo quodammodo nomen illud, Pater, ipse quoque Filius attribuens, modo dicebat: Non quidem ego et Deus, sed. Ego el Pater unum sumus;: modo vero de seipso: «flunc enim Paler signavit Deus ".» Sed et quando suis discipulis præcepit ut baptizarent omnes gentes, now in nomine Dei, seul in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus, expresse id fieri mandavit ". Moses enim divinus hujus mundi opificium enarrans, non uni personæ creationem attribuit, cum ita 962 seribat: c'Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram, et ad similitudinem ".» Dicendo quippe, ‹ faciamus,» et, ‹ad imaginem nostram, › sancta Trinitas significatur. Creavit enim, et ad esse cuncta vocavit Pater per Filium in Spiritu. Verum non admodum captu facilia bæc erant, sed obscura potius veteribus: nec enim peculiariter vocatus est Pater, nec Filii persona manifeste illata est. Dominus autem noster Jesus Christuš absque circuitione verborum, et cum multa fiducia, Patrem quidem suum vocabat Deum, sed se nominando Filium, et fructum verum suprema omnium natura ostendendo, clarificavit nomen Patris, et ad perfectam cognitionem nos revocavit. Plenissima enim cognitio de Deo in hoc sita non est ut Deuni esse tantum cognoscamus, sed et Patrem, et cujus sit Pater, una quoque subeunte cognitione sancti Spiritus, Scire quippe Deum tantum esse, nobis non magis quam ¡is qui sub lege sunt convenit; nec enim id sapientiae Julaica modum excedit. Ει Et quemadmodum lex nihil ad perfectum adduxit", quæ nobis erat instar pedagogi ", nec ad perfeetam pietatis rationem sufficiebat, sic imperfectam quoque de Deo cognitionem inserebat, quippe quæ Πεφανέρωσε γὰρ τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰς ἔννοιαν δηλονότι, καὶ εἰς ἀκραιφνή θεωρίαν κατα στήσας ἡμᾶς, ούχ ότι μόνον εἴη Θεὸς ἐκηρύττετο γὰρ τοῦτο καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας διὰ τῆς θεοπνεύ στο Γραφῆς), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῷ Θεὸς εἶναι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ Πατήρ ἐστιν οὐ ψευδωνύμως, ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον γέννημα, σύνδρομών τε καὶ συναΐδιον τῇ ἰδίᾳ φύσει. Γεγέννηκε γὰρ οὐκ ἐν χρόνῳ τὸν τῶν αἰώνων δημιουργόν, κυριώτερον δέ πως όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, ἡ Θεός· τὸ μὲν γὰρ ἐστι τῆς ὀξίας σημαντικόν, τὸ δὲ τῆς οὐσιώδους ἰδιότητος ἔχει τὴν δήλωσιν. Θεὸν μὲν γάρ τις εἰπὼν, τὸν τῶν ὅλων ἔδειξε Κύριον Πατέρα γε μὴν ὀνομά σας, τῶν τῆς ἰδιότητος άπτεται λόγων· πεφανέρωσε γὰρ ὅτι γεγέννηκεν. Οἰκειότερον δέ πως καὶ ἀληθέ στερον όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, καὶ αὐτὸς ἀπονέμων ὁ Υἱός, ποτὲ μὲν ἔλεγεν, οὐκ, Ἐγὼ καὶ ὁ Θεὸς, ἀλλ', ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν·, ποτὲ δὲ πάλιν· περὶ ἑαυτοῦ· «Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός.» 'Αλλὰ καὶ βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθνη τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιτάξας, οὐκ εἰς ὄνομα τοῦ Θεοῦ τοῦτο δρᾷν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διαρρήδην ἐνομοθέ τε:. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος, τὴν τοῦδε τοῦ κα σμου ποίησιν ἐξηγούμενος, οὐχ ἐνὶ προσώπῳ τὴν δη μιουργίαν ἀνετίθει γράφων. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ἐμοίωσιν.» Καὶ διὰ μὲν τοῦ ο ποιήσωμεν ο καὶ ο καθ' ἐμείωσιν ἡμετέραν ο εἰπεῖν, ἡ ἁγία Τριάς σημαίνεται. Δεδημιούργηκε γὰρ καὶ πρὸς τὸ εἶναι τὰ πάντα κέκληκεν ὁ Πατὴρ δ: Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' οὐκ εὐσύνοπτα πως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἦν τὰ τοιαῦτα, μαλλον δὲ ἀσυμφανής ὁ λίγο;· οὐ γὰρ ἰδικῶς ἀνμασται Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὰ τοῦ Υἱοῦ παρεκομίσθη πρόσωπον εναργώς. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, περιστολής τινος δίχα, καὶ ἐν πολλῇ παρ ῥησία Πατέρα μὲν ἴδιον ἐκάλει τὸν Θεόν, ἑαυτόν γε μὴν ἀνομάζων Υἱόν, καὶ καρπὸν ὄντως ἀληθῆ τῆς τῶν ὅλων κρατούσης ἐπιδείξας φύσεως, πεφανέρωνε τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς τελείαν ἡμᾶς ἀνεκόμισε γνώσιν. Πληρεστάτη γὰρ γνώσις ή περὶ Θεοῦ καὶ τῆς τῶν ὅλων ἀρχῆς, οὐκ ἐν τῷ εἰδέναι μόνον, ὅτι: Θεός ἐστιν, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ, καὶ τίνος ἐστ: 12της, συνεισβαίνοντος δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τὴρ, της. Τὰ μὲν γὰρ εἰδέναι μόνον όντα τὴν θεόν, σύμ ἡμῖν ἂν πρέπει μᾶλλον, ἢ τοῖς ὑπὸ νόμον· φρονή σεως γάρ Ιουδαϊκῆς οὐχ υπερίσχει τὸ μέτρων. Και ὥσπερ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, παιδαγωγικές * Joan. x, 30. "Juan. vi, 27. * Matth. xxvi, 19. * Cen. 1, 26. * flebr. vit, 19. • Galat.

veteres quidem talis de eo sermo fuit: nunc vero των καὶ φθορᾶς, ὅσιος, ἄκακος οἰκτίρμων, ἅγιος, etiam oculis-nostris est manifestatus, quod autem ἀγαθός. Ἐγνώσθη ταῦτα ὑπάρχων καὶ ὁ γεννήσας cernitur, ad fidem faciendam potentius est quam αὐτόν· οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι κατὰ τὴν φύσιν ταρά quod auditur. Hæc quidem non abs re dicta esse τῶν [γρ. τὸν] ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Διέλαμψε τοίνυν puto: alia tamen observandi ratione ac mellodo ad ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς, ἐν τῇ τοῦ bujus loci explicationem eundum. γεννήματος δόξῃ. Λόγος μὲν γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις τοιοῦτος ἦν τις περὶ αὐτοῦ· νυνὶ δὲ καὶ δι᾿ αὐτῆς ἡμῖν ὄψεως πεφανέρωται· μεῖζον δὲ εἰς πίστιν ἀεί πώς ἐστι τῶν ἐν λόγοις τὸ θεωρούμενον. Οἶμαι μὲν οὖν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν γεγενῆσθαι λόγον· ἱτέον γε μὴν καὶ δι' ἑτέρας οἴμου, τοῦτ' ἔστιν, ὁδοῦ θεωρημάτων Manifestavit nomen Patris Filius, non solum certiores nos faciendo et exactam doctrinam dando de ejus divinitate (istud enim etiam ante adventum per Scripturam divinitus inspiratam prædicabatur); sed præterquam quod est vere Deus, Patrem quoque vere esse, ac dici, habentem in seipso, et ex seipso suum Filium, sue natura coelernum. Genuit enim non in tempore sæculorum conditorem. Nomen aulem Patris magis proprie Deo convenit quam nomen Dei: hoc enim dignitatis, illud autem substantialis proprietatis est significativum. Nam qui Deum dicit, Dominum universi; qui vero Patrem nominat, de proprietate sermonem tangit: eum quippe genuisse ostendit. Verius autem et magis proprium Deo quodammodo nomen illud, Pater, ipse quoque Filius attribuens, modo dicebat: Non quidem ego et Deus, sed. Ego el Pater unum sumus;: modo vero de seipso: «flunc enim Paler signavit Deus ".» Sed et quando suis discipulis præcepit ut baptizarent omnes gentes, now in nomine Dei, seul in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus, expresse id fieri mandavit ". Moses enim divinus hujus mundi opificium enarrans, non uni personæ creationem attribuit, cum ita 962 seribat: c'Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram, et ad similitudinem ".» Dicendo quippe, ‹ faciamus,» et, ‹ad imaginem nostram, › sancta Trinitas significatur. Creavit enim, et ad esse cuncta vocavit Pater per Filium in Spiritu. Verum non admodum captu facilia bæc erant, sed obscura potius veteribus: nec enim peculiariter vocatus est Pater, nec Filii persona manifeste illata est. Dominus autem noster Jesus Christuš absque circuitione verborum, et cum multa fiducia, Patrem quidem suum vocabat Deum, sed se nominando Filium, et fructum verum suprema omnium natura ostendendo, clarificavit nomen Patris, et ad perfectam cognitionem nos revocavit. Plenissima enim cognitio de Deo in hoc sita non est ut Deuni esse tantum cognoscamus, sed et Patrem, et cujus sit Pater, una quoque subeunte cognitione sancti Spiritus, Scire quippe Deum tantum esse, nobis non magis quam ¡is qui sub lege sunt convenit; nec enim id sapientiae Julaica modum excedit. Ει Et quemadmodum lex nihil ad perfectum adduxit", quæ nobis erat instar pedagogi ", nec ad perfeetam pietatis rationem sufficiebat, sic imperfectam quoque de Deo cognitionem inserebat, quippe quæ Πεφανέρωσε γὰρ τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰς ἔννοιαν δηλονότι, καὶ εἰς ἀκραιφνή θεωρίαν κατα στήσας ἡμᾶς, ούχ ότι μόνον εἴη Θεὸς ἐκηρύττετο γὰρ τοῦτο καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας διὰ τῆς θεοπνεύ στο Γραφῆς), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῷ Θεὸς εἶναι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ Πατήρ ἐστιν οὐ ψευδωνύμως, ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον γέννημα, σύνδρομών τε καὶ συναΐδιον τῇ ἰδίᾳ φύσει. Γεγέννηκε γὰρ οὐκ ἐν χρόνῳ τὸν τῶν αἰώνων δημιουργόν, κυριώτερον δέ πως όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, ἡ Θεός· τὸ μὲν γὰρ ἐστι τῆς ὀξίας σημαντικόν, τὸ δὲ τῆς οὐσιώδους ἰδιότητος ἔχει τὴν δήλωσιν. Θεὸν μὲν γάρ τις εἰπὼν, τὸν τῶν ὅλων ἔδειξε Κύριον Πατέρα γε μὴν ὀνομά σας, τῶν τῆς ἰδιότητος άπτεται λόγων· πεφανέρωσε γὰρ ὅτι γεγέννηκεν. Οἰκειότερον δέ πως καὶ ἀληθέ στερον όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, καὶ αὐτὸς ἀπονέμων ὁ Υἱός, ποτὲ μὲν ἔλεγεν, οὐκ, Ἐγὼ καὶ ὁ Θεὸς, ἀλλ', ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν·, ποτὲ δὲ πάλιν· περὶ ἑαυτοῦ· «Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός.» 'Αλλὰ καὶ βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθνη τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιτάξας, οὐκ εἰς ὄνομα τοῦ Θεοῦ τοῦτο δρᾷν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διαρρήδην ἐνομοθέ τε:. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος, τὴν τοῦδε τοῦ κα σμου ποίησιν ἐξηγούμενος, οὐχ ἐνὶ προσώπῳ τὴν δη μιουργίαν ἀνετίθει γράφων. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ἐμοίωσιν.» Καὶ διὰ μὲν τοῦ ο ποιήσωμεν ο καὶ ο καθ' ἐμείωσιν ἡμετέραν ο εἰπεῖν, ἡ ἁγία Τριάς σημαίνεται. Δεδημιούργηκε γὰρ καὶ πρὸς τὸ εἶναι τὰ πάντα κέκληκεν ὁ Πατὴρ δ: Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' οὐκ εὐσύνοπτα πως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἦν τὰ τοιαῦτα, μαλλον δὲ ἀσυμφανής ὁ λίγο;· οὐ γὰρ ἰδικῶς ἀνμασται Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὰ τοῦ Υἱοῦ παρεκομίσθη πρόσωπον εναργώς. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, περιστολής τινος δίχα, καὶ ἐν πολλῇ παρ ῥησία Πατέρα μὲν ἴδιον ἐκάλει τὸν Θεόν, ἑαυτόν γε μὴν ἀνομάζων Υἱόν, καὶ καρπὸν ὄντως ἀληθῆ τῆς τῶν ὅλων κρατούσης ἐπιδείξας φύσεως, πεφανέρωνε τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς τελείαν ἡμᾶς ἀνεκόμισε γνώσιν. Πληρεστάτη γὰρ γνώσις ή περὶ Θεοῦ καὶ τῆς τῶν ὅλων ἀρχῆς, οὐκ ἐν τῷ εἰδέναι μόνον, ὅτι: Θεός ἐστιν, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ, καὶ τίνος ἐστ: 12της, συνεισβαίνοντος δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τὴρ, της. Τὰ μὲν γὰρ εἰδέναι μόνον όντα τὴν θεόν, σύμ ἡμῖν ἂν πρέπει μᾶλλον, ἢ τοῖς ὑπὸ νόμον· φρονή σεως γάρ Ιουδαϊκῆς οὐχ υπερίσχει τὸ μέτρων. Και ὥσπερ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, παιδαγωγικές * Joan. x, 30. "Juan. vi, 27. * Matth. xxvi, 19. * Cen. 1, 26. * flebr. vit, 19. • Galat.

veteres quidem talis de eo sermo fuit: nunc vero των καὶ φθορᾶς, ὅσιος, ἄκακος οἰκτίρμων, ἅγιος, etiam oculis-nostris est manifestatus, quod autem ἀγαθός. Ἐγνώσθη ταῦτα ὑπάρχων καὶ ὁ γεννήσας cernitur, ad fidem faciendam potentius est quam αὐτόν· οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι κατὰ τὴν φύσιν ταρά quod auditur. Hæc quidem non abs re dicta esse τῶν [γρ. τὸν] ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Διέλαμψε τοίνυν puto: alia tamen observandi ratione ac mellodo ad ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς, ἐν τῇ τοῦ bujus loci explicationem eundum. γεννήματος δόξῃ. Λόγος μὲν γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις τοιοῦτος ἦν τις περὶ αὐτοῦ· νυνὶ δὲ καὶ δι᾿ αὐτῆς ἡμῖν ὄψεως πεφανέρωται· μεῖζον δὲ εἰς πίστιν ἀεί πώς ἐστι τῶν ἐν λόγοις τὸ θεωρούμενον. Οἶμαι μὲν οὖν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν γεγενῆσθαι λόγον· ἱτέον γε μὴν καὶ δι' ἑτέρας οἴμου, τοῦτ' ἔστιν, ὁδοῦ θεωρημάτων Manifestavit nomen Patris Filius, non solum certiores nos faciendo et exactam doctrinam dando de ejus divinitate (istud enim etiam ante adventum per Scripturam divinitus inspiratam prædicabatur); sed præterquam quod est vere Deus, Patrem quoque vere esse, ac dici, habentem in seipso, et ex seipso suum Filium, sue natura coelernum. Genuit enim non in tempore sæculorum conditorem. Nomen aulem Patris magis proprie Deo convenit quam nomen Dei: hoc enim dignitatis, illud autem substantialis proprietatis est significativum. Nam qui Deum dicit, Dominum universi; qui vero Patrem nominat, de proprietate sermonem tangit: eum quippe genuisse ostendit. Verius autem et magis proprium Deo quodammodo nomen illud, Pater, ipse quoque Filius attribuens, modo dicebat: Non quidem ego et Deus, sed. Ego el Pater unum sumus;: modo vero de seipso: «flunc enim Paler signavit Deus ".» Sed et quando suis discipulis præcepit ut baptizarent omnes gentes, now in nomine Dei, seul in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus, expresse id fieri mandavit ". Moses enim divinus hujus mundi opificium enarrans, non uni personæ creationem attribuit, cum ita 962 seribat: c'Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram, et ad similitudinem ".» Dicendo quippe, ‹ faciamus,» et, ‹ad imaginem nostram, › sancta Trinitas significatur. Creavit enim, et ad esse cuncta vocavit Pater per Filium in Spiritu. Verum non admodum captu facilia bæc erant, sed obscura potius veteribus: nec enim peculiariter vocatus est Pater, nec Filii persona manifeste illata est. Dominus autem noster Jesus Christuš absque circuitione verborum, et cum multa fiducia, Patrem quidem suum vocabat Deum, sed se nominando Filium, et fructum verum suprema omnium natura ostendendo, clarificavit nomen Patris, et ad perfectam cognitionem nos revocavit. Plenissima enim cognitio de Deo in hoc sita non est ut Deuni esse tantum cognoscamus, sed et Patrem, et cujus sit Pater, una quoque subeunte cognitione sancti Spiritus, Scire quippe Deum tantum esse, nobis non magis quam ¡is qui sub lege sunt convenit; nec enim id sapientiae Julaica modum excedit. Ει Et quemadmodum lex nihil ad perfectum adduxit", quæ nobis erat instar pedagogi ", nec ad perfeetam pietatis rationem sufficiebat, sic imperfectam quoque de Deo cognitionem inserebat, quippe quæ Πεφανέρωσε γὰρ τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰς ἔννοιαν δηλονότι, καὶ εἰς ἀκραιφνή θεωρίαν κατα στήσας ἡμᾶς, ούχ ότι μόνον εἴη Θεὸς ἐκηρύττετο γὰρ τοῦτο καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας διὰ τῆς θεοπνεύ στο Γραφῆς), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῷ Θεὸς εἶναι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ Πατήρ ἐστιν οὐ ψευδωνύμως, ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον γέννημα, σύνδρομών τε καὶ συναΐδιον τῇ ἰδίᾳ φύσει. Γεγέννηκε γὰρ οὐκ ἐν χρόνῳ τὸν τῶν αἰώνων δημιουργόν, κυριώτερον δέ πως όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, ἡ Θεός· τὸ μὲν γὰρ ἐστι τῆς ὀξίας σημαντικόν, τὸ δὲ τῆς οὐσιώδους ἰδιότητος ἔχει τὴν δήλωσιν. Θεὸν μὲν γάρ τις εἰπὼν, τὸν τῶν ὅλων ἔδειξε Κύριον Πατέρα γε μὴν ὀνομά σας, τῶν τῆς ἰδιότητος άπτεται λόγων· πεφανέρωσε γὰρ ὅτι γεγέννηκεν. Οἰκειότερον δέ πως καὶ ἀληθέ στερον όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, καὶ αὐτὸς ἀπονέμων ὁ Υἱός, ποτὲ μὲν ἔλεγεν, οὐκ, Ἐγὼ καὶ ὁ Θεὸς, ἀλλ', ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν·, ποτὲ δὲ πάλιν· περὶ ἑαυτοῦ· «Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός.» 'Αλλὰ καὶ βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθνη τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιτάξας, οὐκ εἰς ὄνομα τοῦ Θεοῦ τοῦτο δρᾷν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διαρρήδην ἐνομοθέ τε:. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος, τὴν τοῦδε τοῦ κα σμου ποίησιν ἐξηγούμενος, οὐχ ἐνὶ προσώπῳ τὴν δη μιουργίαν ἀνετίθει γράφων. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ἐμοίωσιν.» Καὶ διὰ μὲν τοῦ ο ποιήσωμεν ο καὶ ο καθ' ἐμείωσιν ἡμετέραν ο εἰπεῖν, ἡ ἁγία Τριάς σημαίνεται. Δεδημιούργηκε γὰρ καὶ πρὸς τὸ εἶναι τὰ πάντα κέκληκεν ὁ Πατὴρ δ: Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' οὐκ εὐσύνοπτα πως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἦν τὰ τοιαῦτα, μαλλον δὲ ἀσυμφανής ὁ λίγο;· οὐ γὰρ ἰδικῶς ἀνμασται Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὰ τοῦ Υἱοῦ παρεκομίσθη πρόσωπον εναργώς. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, περιστολής τινος δίχα, καὶ ἐν πολλῇ παρ ῥησία Πατέρα μὲν ἴδιον ἐκάλει τὸν Θεόν, ἑαυτόν γε μὴν ἀνομάζων Υἱόν, καὶ καρπὸν ὄντως ἀληθῆ τῆς τῶν ὅλων κρατούσης ἐπιδείξας φύσεως, πεφανέρωνε τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς τελείαν ἡμᾶς ἀνεκόμισε γνώσιν. Πληρεστάτη γὰρ γνώσις ή περὶ Θεοῦ καὶ τῆς τῶν ὅλων ἀρχῆς, οὐκ ἐν τῷ εἰδέναι μόνον, ὅτι: Θεός ἐστιν, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ, καὶ τίνος ἐστ: 12της, συνεισβαίνοντος δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τὴρ, της. Τὰ μὲν γὰρ εἰδέναι μόνον όντα τὴν θεόν, σύμ ἡμῖν ἂν πρέπει μᾶλλον, ἢ τοῖς ὑπὸ νόμον· φρονή σεως γάρ Ιουδαϊκῆς οὐχ υπερίσχει τὸ μέτρων. Και ὥσπερ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, παιδαγωγικές * Joan. x, 30. "Juan. vi, 27. * Matth. xxvi, 19. * Cen. 1, 26. * flebr. vit, 19. • Galat.

veteres quidem talis de eo sermo fuit: nunc vero των καὶ φθορᾶς, ὅσιος, ἄκακος οἰκτίρμων, ἅγιος, etiam oculis-nostris est manifestatus, quod autem ἀγαθός. Ἐγνώσθη ταῦτα ὑπάρχων καὶ ὁ γεννήσας cernitur, ad fidem faciendam potentius est quam αὐτόν· οὐ γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι κατὰ τὴν φύσιν ταρά quod auditur. Hæc quidem non abs re dicta esse τῶν [γρ. τὸν] ἐξ αὐτοῦ φυσικῶς. Διέλαμψε τοίνυν puto: alia tamen observandi ratione ac mellodo ad ὡς ἐν εἰκόνι καὶ τύπῳ τῆς ἰδίας μορφῆς, ἐν τῇ τοῦ bujus loci explicationem eundum. γεννήματος δόξῃ. Λόγος μὲν γὰρ παρὰ τοῖς ἀρχαιοτέροις τοιοῦτος ἦν τις περὶ αὐτοῦ· νυνὶ δὲ καὶ δι᾿ αὐτῆς ἡμῖν ὄψεως πεφανέρωται· μεῖζον δὲ εἰς πίστιν ἀεί πώς ἐστι τῶν ἐν λόγοις τὸ θεωρούμενον. Οἶμαι μὲν οὖν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμῖν γεγενῆσθαι λόγον· ἱτέον γε μὴν καὶ δι' ἑτέρας οἴμου, τοῦτ' ἔστιν, ὁδοῦ θεωρημάτων Manifestavit nomen Patris Filius, non solum certiores nos faciendo et exactam doctrinam dando de ejus divinitate (istud enim etiam ante adventum per Scripturam divinitus inspiratam prædicabatur); sed præterquam quod est vere Deus, Patrem quoque vere esse, ac dici, habentem in seipso, et ex seipso suum Filium, sue natura coelernum. Genuit enim non in tempore sæculorum conditorem. Nomen aulem Patris magis proprie Deo convenit quam nomen Dei: hoc enim dignitatis, illud autem substantialis proprietatis est significativum. Nam qui Deum dicit, Dominum universi; qui vero Patrem nominat, de proprietate sermonem tangit: eum quippe genuisse ostendit. Verius autem et magis proprium Deo quodammodo nomen illud, Pater, ipse quoque Filius attribuens, modo dicebat: Non quidem ego et Deus, sed. Ego el Pater unum sumus;: modo vero de seipso: «flunc enim Paler signavit Deus ".» Sed et quando suis discipulis præcepit ut baptizarent omnes gentes, now in nomine Dei, seul in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus, expresse id fieri mandavit ". Moses enim divinus hujus mundi opificium enarrans, non uni personæ creationem attribuit, cum ita 962 seribat: c'Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem nostram, et ad similitudinem ".» Dicendo quippe, ‹ faciamus,» et, ‹ad imaginem nostram, › sancta Trinitas significatur. Creavit enim, et ad esse cuncta vocavit Pater per Filium in Spiritu. Verum non admodum captu facilia bæc erant, sed obscura potius veteribus: nec enim peculiariter vocatus est Pater, nec Filii persona manifeste illata est. Dominus autem noster Jesus Christuš absque circuitione verborum, et cum multa fiducia, Patrem quidem suum vocabat Deum, sed se nominando Filium, et fructum verum suprema omnium natura ostendendo, clarificavit nomen Patris, et ad perfectam cognitionem nos revocavit. Plenissima enim cognitio de Deo in hoc sita non est ut Deuni esse tantum cognoscamus, sed et Patrem, et cujus sit Pater, una quoque subeunte cognitione sancti Spiritus, Scire quippe Deum tantum esse, nobis non magis quam ¡is qui sub lege sunt convenit; nec enim id sapientiae Julaica modum excedit. Ει Et quemadmodum lex nihil ad perfectum adduxit", quæ nobis erat instar pedagogi ", nec ad perfeetam pietatis rationem sufficiebat, sic imperfectam quoque de Deo cognitionem inserebat, quippe quæ Πεφανέρωσε γὰρ τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰς ἔννοιαν δηλονότι, καὶ εἰς ἀκραιφνή θεωρίαν κατα στήσας ἡμᾶς, ούχ ότι μόνον εἴη Θεὸς ἐκηρύττετο γὰρ τοῦτο καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας διὰ τῆς θεοπνεύ στο Γραφῆς), ἀλλ' ὅτι πρὸς τῷ Θεὸς εἶναι κατὰ ἀλήθειαν, καὶ Πατήρ ἐστιν οὐ ψευδωνύμως, ἔχων ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον γέννημα, σύνδρομών τε καὶ συναΐδιον τῇ ἰδίᾳ φύσει. Γεγέννηκε γὰρ οὐκ ἐν χρόνῳ τὸν τῶν αἰώνων δημιουργόν, κυριώτερον δέ πως όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, ἡ Θεός· τὸ μὲν γὰρ ἐστι τῆς ὀξίας σημαντικόν, τὸ δὲ τῆς οὐσιώδους ἰδιότητος ἔχει τὴν δήλωσιν. Θεὸν μὲν γάρ τις εἰπὼν, τὸν τῶν ὅλων ἔδειξε Κύριον Πατέρα γε μὴν ὀνομά σας, τῶν τῆς ἰδιότητος άπτεται λόγων· πεφανέρωσε γὰρ ὅτι γεγέννηκεν. Οἰκειότερον δέ πως καὶ ἀληθέ στερον όνομα τῷ Θεῷ τὸ, Πατήρ, καὶ αὐτὸς ἀπονέμων ὁ Υἱός, ποτὲ μὲν ἔλεγεν, οὐκ, Ἐγὼ καὶ ὁ Θεὸς, ἀλλ', ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν·, ποτὲ δὲ πάλιν· περὶ ἑαυτοῦ· «Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός.» 'Αλλὰ καὶ βαπτίζειν πάντα τὰ ἔθνη τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπιτάξας, οὐκ εἰς ὄνομα τοῦ Θεοῦ τοῦτο δρᾷν, ἀλλ᾽ εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διαρρήδην ἐνομοθέ τε:. Μωσῆς μὲν γὰρ ὁ θεσπέσιος, τὴν τοῦδε τοῦ κα σμου ποίησιν ἐξηγούμενος, οὐχ ἐνὶ προσώπῳ τὴν δη μιουργίαν ἀνετίθει γράφων. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ἐμοίωσιν.» Καὶ διὰ μὲν τοῦ ο ποιήσωμεν ο καὶ ο καθ' ἐμείωσιν ἡμετέραν ο εἰπεῖν, ἡ ἁγία Τριάς σημαίνεται. Δεδημιούργηκε γὰρ καὶ πρὸς τὸ εἶναι τὰ πάντα κέκληκεν ὁ Πατὴρ δ: Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Αλλ' οὐκ εὐσύνοπτα πως τοῖς ἀρχαιοτέροις ἦν τὰ τοιαῦτα, μαλλον δὲ ἀσυμφανής ὁ λίγο;· οὐ γὰρ ἰδικῶς ἀνμασται Πατήρ, ἀλλ' οὐδὲ τὰ τοῦ Υἱοῦ παρεκομίσθη πρόσωπον εναργώς. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, περιστολής τινος δίχα, καὶ ἐν πολλῇ παρ ῥησία Πατέρα μὲν ἴδιον ἐκάλει τὸν Θεόν, ἑαυτόν γε μὴν ἀνομάζων Υἱόν, καὶ καρπὸν ὄντως ἀληθῆ τῆς τῶν ὅλων κρατούσης ἐπιδείξας φύσεως, πεφανέρωνε τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς τελείαν ἡμᾶς ἀνεκόμισε γνώσιν. Πληρεστάτη γὰρ γνώσις ή περὶ Θεοῦ καὶ τῆς τῶν ὅλων ἀρχῆς, οὐκ ἐν τῷ εἰδέναι μόνον, ὅτι: Θεός ἐστιν, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ, καὶ τίνος ἐστ: 12της, συνεισβαίνοντος δηλονότι καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματ τὴρ, της. Τὰ μὲν γὰρ εἰδέναι μόνον όντα τὴν θεόν, σύμ ἡμῖν ἂν πρέπει μᾶλλον, ἢ τοῖς ὑπὸ νόμον· φρονή σεως γάρ Ιουδαϊκῆς οὐχ υπερίσχει τὸ μέτρων. Και ὥσπερ οὐδὲν τετελείωκεν ὁ νόμος, παιδαγωγικές * Joan. x, 30. "Juan. vi, 27. * Matth. xxvi, 19. * Cen. 1, 26. * flebr. vit, 19. • Galat.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 50% εἰσφέρων τὸ μάθημα, καὶ οὐκ ἀρκοῦνεις κατόρθωσιν a solo falsorum deorum cultu avocaret, unumque τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς, οὕτως ἀτελῆ καὶ τὴν περὶ Θεοῦ γνῶσιν ἐνετίθει, μόνης ἀφιστὰς τῆς εἰς θεοὺς τοὺς ψευδωνύμους ἀγάπης, καὶ τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν προσκυνεῖν ἀναπείθων· Οὐκ ἔσονται γάρ σοι, φησί, θεοὶ ἕτεροι, πλὴν ἐμοῦ. Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Ο δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς διὰ Μωσέως προστεταγμένοις τὰ ἀμείνω προστιθεὶς, καὶ λαμπροτέραν τῆς νομικῆς ἐντολῆς παρατιθεὶς τὴν παίδευ σιν, τῆς ἀρχαίας ἐκείνης γνώσεως τὴν ἀμείνω καὶ λαμπροτέραν προσεχαρίζετο. Φανερὸν γὰρ ἡμῖν κατα έστησεν, οὐχ ὅτι μόνον ἐστὶ Θεὸς ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργός και Κύριος, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ· καὶ ἡ δεῖξις ἐν πράγμασιν. Εαυτὸν γὰρ εἰς εἰκόνα παρακατέθηκε, λέγων·. Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν.» Καὶ ταυτί μὲν εἰκότως, ἅτε δὴ καὶ Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ἀνηγμένως [Ισ. ἀνεῳγμένως] τε καὶ θεοπρεπῶς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φησίν. Επισυνάπτει δὲ παραχρῆμα, λέγων ανθρωπινώτερον· «Οὓς δέδωκάς μας ἐκ τοῦ κόσμου, σοὶ ἦσαν, κἀμοὶ αὐτοὺς δέδωκας.» Οιησόμεθά γε μὴν ταυτὶ δὴ φάναι τὸν Κύριον, οὐχ ὡς ἰδίᾳ καὶ μεμερισμένως άπονεμηθέντος τινὸς, ήγουν διαφέροντος τῇ δεσποτείᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ μὴ καὶ αὐτοῦ τυχόν ἐστι τοῦ Υἱοῦ· «Βασιλεὺς γάρ ἐστι προαιώνιος, εκατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνὴν, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς δεσποτείας άΐδιος κοινωνός. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής Ιωάννης αὐτῷ διαφέρειν καὶ ὑπεζεύχθαι τὰ πάντα, δῆλον δὲ ὅτι βασιλεύοντος σὺν αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, ἀναδιδάσκων ἔγραψεν· «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ο ἴδια λέγων αὐτοῦ καὶ τοὺς μήπω συνέντας αὐτὸν, ἀποσειομένους δὲ ὥσπερ τῆς ὑπ' αὐτῷ βασιλείας τὸν ζυγόν. Εφη δὲ τὰ τοιαῦτα νυνί, φανερὸν ἐκεῖνο καθιστὰς τοῖς ἀκροωμένοις, ὡς ἦσαν μέν τινες ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, Θεὸν μὲν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν οὐδ' ὅσον εἰς νοῦν δεξάμενοι, λατρεύοντες δὲ τῇ κτίσει καὶ δαιμονίοις, καὶ τοῖς διαβολικοῖς εὐ ρήμασιν. Αλλ' εἰ καὶ τὸν τῶν ὅλων οὐκ ᾔδεσαν δημιουργόν, ἔξω που τῆς ἀληθείας πλανώμενοι, Θεοῦ πάλιν ἦσαν, καθὸ πάντων ἐστὶ Δεσπότης, ὡς Δημιουργός. Ιδια γὰρ τὰ πάντα Θεοῦ, καὶ οὐδὲν τὸ παράπαν ἐν τοῖς γεγονόσιν ἐστὶν, ὁ μὴ Δεσπότην ἔχει τὸν ἕνα, καὶ εἰ μὴ τοῦτο τυχὸν εἰδείη τὸ ποιηθέν. Οὐ γὰρ δήπου φαίη τις ἂν, ὡς τῆς κατὰ πάντων ἀρχῆς τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν παραιρήσεται, τὸ πεπλανῆσθαί τινας, ὑποζεύξει δὲ μᾶλλον καὶ ὑποθήσει τὰ πάντα αὐτῷ τὸ δι' αὐτοῦ πεποιῆσθαι καὶ παρῆχθαι πρὸς γένεσιν. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς ἀληθείας ἐχούσης, Θεοῦ μὲν ἦσαν τοῦ κατὰ φύσιν καὶ οἱ ταῖς τοῦ διαβόλου συνεχόμενοι πλάναις καὶ ταῖς κοσμικαῖς ἀτο πίαις εγκατειλημμένοι· δέδονται δὲ τῷ Υἱῷ, πῶς ἢ τίνα τρόπον; Βασιλεύειν γὰρ ἐπ' αὐτοὺς τὸν Ἐμμα. ναὴλ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἄρτι τῆς κατ' αὐτῶν βασιλείας ἀρχόμενον (ἦν γὰρ ἀεὶ Κύριός τε καὶ βασιλεύς, καθό φύσει Θεός), ἀλλ' ὅτι γενόμενος • Exod. sx, 3; Deut. vi, 13. σε Joan. sιν, 9. ac verum adorandum suaderet: «Non enim erunt tibi, inquit, dii alieni prater me. Dominum Deum tuum adorabis, et ei soli servies “. › Dominus autem noster Jesus Christus maudatis Mosaicis apponents meliora, et legali præcepto clariorem doctrinam afferens, meliorem prisca illa cognitionem nobis largitus est. Palam enim nobis fecit non solum universi parentem Dominum ac Deum esse, sed et Patrem quod rebus quidem probavit ipsis. Se ipsum enim imaginem exhibuit, dicens: 4 Qui videt mne, videt et Patrem ". Ego et Pater unum sunius ". Αtque Inec quidem jure merito, utpote cum etiamn Deus exsistat ex Deo secundum naturam, aperte et pro eo ae Deum decet, ad suum Patrem ait. Subjungit vero statim, idque humano more: Quos dedisti mihi de mundo, tui erant, et mihi eos dedisti. › Hæc vero Dominum dixisse putabimus, non quasi peculiariter ac seorsim eximium aliquid tributum sit dominationi Dei ac Patris, quod non et ipsius sit Filii. c Rex 963 enim est ante sacula, › juxta Psalmistæ vocem ", et dominationis Patris ab aeterno particeps. Εt quiden sapientissimus evangelista Joannes omnia referri ad eum, et ei subjecta esse, Patre nimirum una cum eo regnante, scripsit: c In propria venit, et sui eum non receperunt σε ▸ propria nominans eos qui nondum eum norant, sed qui jugum ejus quodammodo excusserant. Ista vero nunc ait, palam faciens auditoribus esse quidem in hoc mundo aliquoș qui Deum unum ac verum ne animo quidem susceperunt, sed qui creaturam et dæmonia colunt, ae inventa diabolica. Verum tametsi creatorom universi nou norant, a veritate nimirum alieHi, Dai tamen erant, quateuus omnium est Dominus, ut creator. Omnia quippe Dei sunt propria, et nihil creatum est prorsus quod Dominum non babeat illum unum, etsi forte id creatura nesciat. Nec enim quisquam dixerit imperium in cuncta ideo tolli Creatori, quod quidam in errorem abducantur, sed potius ei cuncta subjici atque submitti, quod ab eo facta sint, et in ortum educta. Cum ergo ita se veritas habeat, Dei quidem naturalis erant, et qui diaboli erroribus, et qui mundanis vitiis erant obnoxii, sed dali sunt Filio; quæso, quomodo? Deo enim ac Patri placuit in eos regnare Emmanuel, non quasi tunc in eos regnare cœperit (semper enim erat Dominus ac rex in quantum natura Deus), sed quia homo factus, et pro vita omnium se periculis objiciens, sibi omnes redemit, et per seipsum Deo ac Patri obtulit. Qui olim igitur, et a principio regnabat ut Deus, una cum suo genitore rex electus est, ut homo, cui cum aliis regnare datum est, juxta naturæ humanæ modum. Non enim sicut homo rationale est animal, mentis et scientiæ capax, in naturalibus isthæc habens dotibus, ita quoque rex * Juan. 1, 11. " • Joan. x, 30. 68 Psal. Lxxi, 12.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 50% εἰσφέρων τὸ μάθημα, καὶ οὐκ ἀρκοῦνεις κατόρθωσιν a solo falsorum deorum cultu avocaret, unumque τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρετῆς, οὕτως ἀτελῆ καὶ τὴν περὶ Θεοῦ γνῶσιν ἐνετίθει, μόνης ἀφιστὰς τῆς εἰς θεοὺς τοὺς ψευδωνύμους ἀγάπης, καὶ τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν προσκυνεῖν ἀναπείθων· Οὐκ ἔσονται γάρ σοι, φησί, θεοὶ ἕτεροι, πλὴν ἐμοῦ. Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.» Ο δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῖς διὰ Μωσέως προστεταγμένοις τὰ ἀμείνω προστιθεὶς, καὶ λαμπροτέραν τῆς νομικῆς ἐντολῆς παρατιθεὶς τὴν παίδευ σιν, τῆς ἀρχαίας ἐκείνης γνώσεως τὴν ἀμείνω καὶ λαμπροτέραν προσεχαρίζετο. Φανερὸν γὰρ ἡμῖν κατα έστησεν, οὐχ ὅτι μόνον ἐστὶ Θεὸς ὁ τῶν ὅλων γενεσιουργός και Κύριος, ἀλλ' ὅτι καὶ Πατήρ· καὶ ἡ δεῖξις ἐν πράγμασιν. Εαυτὸν γὰρ εἰς εἰκόνα παρακατέθηκε, λέγων·. Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Εγώ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν.» Καὶ ταυτί μὲν εἰκότως, ἅτε δὴ καὶ Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ἀνηγμένως [Ισ. ἀνεῳγμένως] τε καὶ θεοπρεπῶς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φησίν. Επισυνάπτει δὲ παραχρῆμα, λέγων ανθρωπινώτερον· «Οὓς δέδωκάς μας ἐκ τοῦ κόσμου, σοὶ ἦσαν, κἀμοὶ αὐτοὺς δέδωκας.» Οιησόμεθά γε μὴν ταυτὶ δὴ φάναι τὸν Κύριον, οὐχ ὡς ἰδίᾳ καὶ μεμερισμένως άπονεμηθέντος τινὸς, ήγουν διαφέροντος τῇ δεσποτείᾳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ μὴ καὶ αὐτοῦ τυχόν ἐστι τοῦ Υἱοῦ· «Βασιλεὺς γάρ ἐστι προαιώνιος, εκατὰ τὴν τοῦ Ψάλλοντος φωνὴν, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς δεσποτείας άΐδιος κοινωνός. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής Ιωάννης αὐτῷ διαφέρειν καὶ ὑπεζεύχθαι τὰ πάντα, δῆλον δὲ ὅτι βασιλεύοντος σὺν αὐτῷ τοῦ Πατρὸς, ἀναδιδάσκων ἔγραψεν· «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον· ο ἴδια λέγων αὐτοῦ καὶ τοὺς μήπω συνέντας αὐτὸν, ἀποσειομένους δὲ ὥσπερ τῆς ὑπ' αὐτῷ βασιλείας τὸν ζυγόν. Εφη δὲ τὰ τοιαῦτα νυνί, φανερὸν ἐκεῖνο καθιστὰς τοῖς ἀκροωμένοις, ὡς ἦσαν μέν τινες ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ, Θεὸν μὲν τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν οὐδ' ὅσον εἰς νοῦν δεξάμενοι, λατρεύοντες δὲ τῇ κτίσει καὶ δαιμονίοις, καὶ τοῖς διαβολικοῖς εὐ ρήμασιν. Αλλ' εἰ καὶ τὸν τῶν ὅλων οὐκ ᾔδεσαν δημιουργόν, ἔξω που τῆς ἀληθείας πλανώμενοι, Θεοῦ πάλιν ἦσαν, καθὸ πάντων ἐστὶ Δεσπότης, ὡς Δημιουργός. Ιδια γὰρ τὰ πάντα Θεοῦ, καὶ οὐδὲν τὸ παράπαν ἐν τοῖς γεγονόσιν ἐστὶν, ὁ μὴ Δεσπότην ἔχει τὸν ἕνα, καὶ εἰ μὴ τοῦτο τυχὸν εἰδείη τὸ ποιηθέν. Οὐ γὰρ δήπου φαίη τις ἂν, ὡς τῆς κατὰ πάντων ἀρχῆς τὸν τῶν ὅλων δημιουργόν παραιρήσεται, τὸ πεπλανῆσθαί τινας, ὑποζεύξει δὲ μᾶλλον καὶ ὑποθήσει τὰ πάντα αὐτῷ τὸ δι' αὐτοῦ πεποιῆσθαι καὶ παρῆχθαι πρὸς γένεσιν. Οὕτω τοιγαροῦν τῆς ἀληθείας ἐχούσης, Θεοῦ μὲν ἦσαν τοῦ κατὰ φύσιν καὶ οἱ ταῖς τοῦ διαβόλου συνεχόμενοι πλάναις καὶ ταῖς κοσμικαῖς ἀτο πίαις εγκατειλημμένοι· δέδονται δὲ τῷ Υἱῷ, πῶς ἢ τίνα τρόπον; Βασιλεύειν γὰρ ἐπ' αὐτοὺς τὸν Ἐμμα. ναὴλ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐχ ὡς ἄρτι τῆς κατ' αὐτῶν βασιλείας ἀρχόμενον (ἦν γὰρ ἀεὶ Κύριός τε καὶ βασιλεύς, καθό φύσει Θεός), ἀλλ' ὅτι γενόμενος • Exod. sx, 3; Deut. vi, 13. σε Joan. sιν, 9. ac verum adorandum suaderet: «Non enim erunt tibi, inquit, dii alieni prater me. Dominum Deum tuum adorabis, et ei soli servies “. › Dominus autem noster Jesus Christus maudatis Mosaicis apponents meliora, et legali præcepto clariorem doctrinam afferens, meliorem prisca illa cognitionem nobis largitus est. Palam enim nobis fecit non solum universi parentem Dominum ac Deum esse, sed et Patrem quod rebus quidem probavit ipsis. Se ipsum enim imaginem exhibuit, dicens: 4 Qui videt mne, videt et Patrem ". Ego et Pater unum sunius ". Αtque Inec quidem jure merito, utpote cum etiamn Deus exsistat ex Deo secundum naturam, aperte et pro eo ae Deum decet, ad suum Patrem ait. Subjungit vero statim, idque humano more: Quos dedisti mihi de mundo, tui erant, et mihi eos dedisti. › Hæc vero Dominum dixisse putabimus, non quasi peculiariter ac seorsim eximium aliquid tributum sit dominationi Dei ac Patris, quod non et ipsius sit Filii. c Rex 963 enim est ante sacula, › juxta Psalmistæ vocem ", et dominationis Patris ab aeterno particeps. Εt quiden sapientissimus evangelista Joannes omnia referri ad eum, et ei subjecta esse, Patre nimirum una cum eo regnante, scripsit: c In propria venit, et sui eum non receperunt σε ▸ propria nominans eos qui nondum eum norant, sed qui jugum ejus quodammodo excusserant. Ista vero nunc ait, palam faciens auditoribus esse quidem in hoc mundo aliquoș qui Deum unum ac verum ne animo quidem susceperunt, sed qui creaturam et dæmonia colunt, ae inventa diabolica. Verum tametsi creatorom universi nou norant, a veritate nimirum alieHi, Dai tamen erant, quateuus omnium est Dominus, ut creator. Omnia quippe Dei sunt propria, et nihil creatum est prorsus quod Dominum non babeat illum unum, etsi forte id creatura nesciat. Nec enim quisquam dixerit imperium in cuncta ideo tolli Creatori, quod quidam in errorem abducantur, sed potius ei cuncta subjici atque submitti, quod ab eo facta sint, et in ortum educta. Cum ergo ita se veritas habeat, Dei quidem naturalis erant, et qui diaboli erroribus, et qui mundanis vitiis erant obnoxii, sed dali sunt Filio; quæso, quomodo? Deo enim ac Patri placuit in eos regnare Emmanuel, non quasi tunc in eos regnare cœperit (semper enim erat Dominus ac rex in quantum natura Deus), sed quia homo factus, et pro vita omnium se periculis objiciens, sibi omnes redemit, et per seipsum Deo ac Patri obtulit. Qui olim igitur, et a principio regnabat ut Deus, una cum suo genitore rex electus est, ut homo, cui cum aliis regnare datum est, juxta naturæ humanæ modum. Non enim sicut homo rationale est animal, mentis et scientiæ capax, in naturalibus isthæc habens dotibus, ita quoque rex * Juan. 1, 11. " • Joan. x, 30. 68 Psal. Lxxi, 12.

ἑαυτῷ πάντας ἐξεπρίατο, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ προσκεκήμικε τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ο τοίνυν πάλαι καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς βασιλεύων ὡς Θεός, ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννήτορε κεχειροτόνηται βασιλεὺς, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ μετὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ καὶ τὸ βασιλεύειν δοτόν, κατά γε τὸ μέσ τρον τῆς ἀνθρωπείας φύσεως. Οὐ γὰρ ὥσπερ ζωόν ἐστι λογικὸν ὁ ἄνθρωπος, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτι κὸν, ἐν φυσικοῖς ἔχων τὰ τοιαῦτα πλεονεκτήμασιν, οὕτως ἂν εἴη καὶ βασιλεύς. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἐν τῷ τῆς οὐσίας ὅρῳ παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ἔξωθέν τέ ἐστι καὶ προστεθειμένον, καὶ οὐχὶ τῶν ἀχωρίστως προσπεφυκότων φαίνεται. Προσγίνεται γὰρ καὶ ἀπογίγνεται μηδὲν τὸ παράπαν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας λόγον, τὸ ὑποκείμενον ἀδικοῦν. Δοτὸν οὖν ἄρα καὶ θύραθεν ἐπεισκρίνεται τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. «Δι' ἐμοῦ γάρ, φησί, βασιλείς βασιλεύουσι, καὶ τύραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς. Ο τοίνυν τῶν πάντων βασιλεύων μετὰ Πατρός, καθόπερ ἦν τε καὶ ἔστι καὶ ἔσται φύσει Θεός, δέχεται τῶν ἐν κόσμῳ τὸ κράτος, κατά γε τὸ πρέπον ἀνα θρώπῳ σχῆμά τε καὶ μέτρον. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν· • Ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοί εἰσι, ο Κυρίως μὲν γάρ τε καὶ ἰδικῶς τὰ πάντα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· δοτὰ δὲ ἡμῖν τοῖς δι' αὐτοῦ γεγονόσι. Καὶ τὸ μὲν πάντα κεκτῆσθαι, καὶ κατάρχειν τῶν ὅλων, τῇ θείᾳ φύσει πρεπωδέστατον· ἡμῖν δὲ αὖ πάλιν τὸ λαβεῖν οἰκειότατον. Επεμαρτύρησε γε μὴν τὸ γνήσιον εἰς δουλείαν, καὶ τὸ πρόθυμον εἰς ὑπακοὴν, τοῖς ἀνευerit. illa quippe in defnitione sumuntur substan- άνθρωπος, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωῆς, tiæ: boc autem extraneum est atque additum, nec ex eorum numero esse videtur quæ inseparabiliter inbærent. Adsunt enim, et absunt ratione substantiæ nullo modo violata. Adventitia est igitur, et extrinsecus inducitur regia dignitas homini a Deo. 964 ‹ Per me enim, inquit, reges regnant, et tyranni per me terræ imperant ¹º. › Qui ergo una cum Patre omnibus imperat, in quantum erat, et est, ac erit natura Deus, hominum suscipit imperium, humano more ac forma. Idcirco enim ait: ‹ Quia omnia quæcunque dedisti mihi, abs te sunt”. › Proprie enim ac peculiariter Dei sunt omnia; sed nobis ab eo creatis tradita. Et omnia quidem possidere, omnibusque imperare naturæ divinæ imprimis convenit: nobis autem rursus · maxime proprium est suscipere. Veros autem servos et ad obsequium promptissimos testatus est eos qui constanter credunt in ipsum. Ait enim: • Verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia`a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti 78: verba Dei ac Patris aperte suas voces nominans, propter identitatem substantiæ, et quia Deus Verbum Patris voluntates enuntiat, quemadmodum nempe sermo qui ex nostro ore erumpit, et vicinorum aures ferit, et cordis arcanum patefacit. Proindeque nomen ejus propheta voce dicitur, e magni consilii Angelus ".» Admirabile quippe revera ac stupendum, magnumque Genitoris consilium Verbum quid in ipso et ex ipso est enuntiat, per prolationem quiden verborum, ut homo, factus nostri similis: per cognitionem autem et illustrationem spiritalem, postquam in cœlos ascendit. Revelat enìm dignis sna mysteria; cujus rei testis erit Paulus, dicens • An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christi?, Testificatus est ergo susceptumn se esse ab iis a quibus diligitur, et sermones sibi a Patre datos ab eis servatos esse; præterea persuasum eis esse, se ab eo exisse, el missum esse, adversariis non ita sentientibus. Hi enim nec suscipientes ejus sermonem, nec liberam fidem custodientes, non crediderunt exisse a Deo, et missum esse. Unde Judæi modo quidem aiebant: «Si esset bic homo a Deo, non utique solveret Sabbatum;, mo- πορθμεύει λόγος· διὰ μὲν γὰρ ῥημάτων προφορά. do vero: Nos Mosi discipuli sumus. Nos scimus quia Mosi locutus est Deus: hunc autem nescimus unde sit.» Vides ut missionem negaverint, adeo ut ne scire quidem se unde sit in pudenter 965 vociferentur. Quod autem ineffabilem ejus et sæculis antiquiorem generationem, ex Deo Patre nimirum, non admiserint, miseris nixi ratiunculis, ac velut in lapidem offendentes, propter incarnaLionem duntaxat, facile perspicies, cum evangelistam dicentem audies: «llcirco Judæi quærchant eum interficere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem το Prov. vult, 15. * Joan. XVII, 7. 78 lbid. 8. δοιάστως πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Φησὶ γὰρ, ὅτι «Τα ῥήματα & δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με απέστειλας· ἡ ῥήματα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰς ἑαυτοῦ διαρρήδην ονομάζων φωνάς, διὰ τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Θεὸς Λόγος τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἐκφαντικός, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἐκ τῶν ἡμετέρων προκύπτων στομάτων, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἔξω προφορὰ τὴν τοῦ πέ λας προσαράσσων ἀκοὴν, καὶ τὸ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας διερμηνεύων μυστήριον. Τοιγάρτοι καὶ προφητικός τε περὶ αὐτοῦ λόγος ἔφη, ὅτι καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ «μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος.» Τον γὰρ ὄντως ἐξαίσιόν τε καὶ ὑπερφυά, καὶ μεγάλην τοῦ τεχόντος βουλήν, ὁ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ διαὡς ἄνθρωπος, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς, διὰ δὲ γνώσεως καὶ φωταγωγίας πνευματικής, μετὰ τὴν εἰς οὐρα νοὺς ἀνάβασιν. Ἀποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἀξίως τὰ ἑαυτοῦ μυστήρια, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· • Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι στοῦ; › Μεμαρτύρηκε τοίνυν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὡς προσήκαντο καὶ τετηρήκασι τοὺς δοθέντας αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς λόγους· πεπληροφόρηται δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἐξῆλθε καὶ ἀπέσταλται, διακειμένων οὐχ οὕτω τῶν τὴν ἐναντίαν νοσούντων ὑπόνοιαν. Οἱ γὰρ μήτε προσηκάμενοι τοὺς παρ' αὐτοῦ λόγους, μήτε μὴν ἐλευθέραν τηρήσαντες τὴν πίστιν, 13 Isa. 15, 6. * 1 Cor. xi, 5. 78 Joan. 1x, 16, "

ἑαυτῷ πάντας ἐξεπρίατο, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ προσκεκήμικε τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ο τοίνυν πάλαι καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς βασιλεύων ὡς Θεός, ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννήτορε κεχειροτόνηται βασιλεὺς, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ μετὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ καὶ τὸ βασιλεύειν δοτόν, κατά γε τὸ μέσ τρον τῆς ἀνθρωπείας φύσεως. Οὐ γὰρ ὥσπερ ζωόν ἐστι λογικὸν ὁ ἄνθρωπος, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτι κὸν, ἐν φυσικοῖς ἔχων τὰ τοιαῦτα πλεονεκτήμασιν, οὕτως ἂν εἴη καὶ βασιλεύς. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἐν τῷ τῆς οὐσίας ὅρῳ παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ἔξωθέν τέ ἐστι καὶ προστεθειμένον, καὶ οὐχὶ τῶν ἀχωρίστως προσπεφυκότων φαίνεται. Προσγίνεται γὰρ καὶ ἀπογίγνεται μηδὲν τὸ παράπαν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας λόγον, τὸ ὑποκείμενον ἀδικοῦν. Δοτὸν οὖν ἄρα καὶ θύραθεν ἐπεισκρίνεται τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. «Δι' ἐμοῦ γάρ, φησί, βασιλείς βασιλεύουσι, καὶ τύραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς. Ο τοίνυν τῶν πάντων βασιλεύων μετὰ Πατρός, καθόπερ ἦν τε καὶ ἔστι καὶ ἔσται φύσει Θεός, δέχεται τῶν ἐν κόσμῳ τὸ κράτος, κατά γε τὸ πρέπον ἀνα θρώπῳ σχῆμά τε καὶ μέτρον. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν· • Ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοί εἰσι, ο Κυρίως μὲν γάρ τε καὶ ἰδικῶς τὰ πάντα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· δοτὰ δὲ ἡμῖν τοῖς δι' αὐτοῦ γεγονόσι. Καὶ τὸ μὲν πάντα κεκτῆσθαι, καὶ κατάρχειν τῶν ὅλων, τῇ θείᾳ φύσει πρεπωδέστατον· ἡμῖν δὲ αὖ πάλιν τὸ λαβεῖν οἰκειότατον. Επεμαρτύρησε γε μὴν τὸ γνήσιον εἰς δουλείαν, καὶ τὸ πρόθυμον εἰς ὑπακοὴν, τοῖς ἀνευerit. illa quippe in defnitione sumuntur substan- άνθρωπος, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωῆς, tiæ: boc autem extraneum est atque additum, nec ex eorum numero esse videtur quæ inseparabiliter inbærent. Adsunt enim, et absunt ratione substantiæ nullo modo violata. Adventitia est igitur, et extrinsecus inducitur regia dignitas homini a Deo. 964 ‹ Per me enim, inquit, reges regnant, et tyranni per me terræ imperant ¹º. › Qui ergo una cum Patre omnibus imperat, in quantum erat, et est, ac erit natura Deus, hominum suscipit imperium, humano more ac forma. Idcirco enim ait: ‹ Quia omnia quæcunque dedisti mihi, abs te sunt”. › Proprie enim ac peculiariter Dei sunt omnia; sed nobis ab eo creatis tradita. Et omnia quidem possidere, omnibusque imperare naturæ divinæ imprimis convenit: nobis autem rursus · maxime proprium est suscipere. Veros autem servos et ad obsequium promptissimos testatus est eos qui constanter credunt in ipsum. Ait enim: • Verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia`a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti 78: verba Dei ac Patris aperte suas voces nominans, propter identitatem substantiæ, et quia Deus Verbum Patris voluntates enuntiat, quemadmodum nempe sermo qui ex nostro ore erumpit, et vicinorum aures ferit, et cordis arcanum patefacit. Proindeque nomen ejus propheta voce dicitur, e magni consilii Angelus ".» Admirabile quippe revera ac stupendum, magnumque Genitoris consilium Verbum quid in ipso et ex ipso est enuntiat, per prolationem quiden verborum, ut homo, factus nostri similis: per cognitionem autem et illustrationem spiritalem, postquam in cœlos ascendit. Revelat enìm dignis sna mysteria; cujus rei testis erit Paulus, dicens • An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christi?, Testificatus est ergo susceptumn se esse ab iis a quibus diligitur, et sermones sibi a Patre datos ab eis servatos esse; præterea persuasum eis esse, se ab eo exisse, el missum esse, adversariis non ita sentientibus. Hi enim nec suscipientes ejus sermonem, nec liberam fidem custodientes, non crediderunt exisse a Deo, et missum esse. Unde Judæi modo quidem aiebant: «Si esset bic homo a Deo, non utique solveret Sabbatum;, mo- πορθμεύει λόγος· διὰ μὲν γὰρ ῥημάτων προφορά. do vero: Nos Mosi discipuli sumus. Nos scimus quia Mosi locutus est Deus: hunc autem nescimus unde sit.» Vides ut missionem negaverint, adeo ut ne scire quidem se unde sit in pudenter 965 vociferentur. Quod autem ineffabilem ejus et sæculis antiquiorem generationem, ex Deo Patre nimirum, non admiserint, miseris nixi ratiunculis, ac velut in lapidem offendentes, propter incarnaLionem duntaxat, facile perspicies, cum evangelistam dicentem audies: «llcirco Judæi quærchant eum interficere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem το Prov. vult, 15. * Joan. XVII, 7. 78 lbid. 8. δοιάστως πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Φησὶ γὰρ, ὅτι «Τα ῥήματα & δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με απέστειλας· ἡ ῥήματα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰς ἑαυτοῦ διαρρήδην ονομάζων φωνάς, διὰ τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Θεὸς Λόγος τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἐκφαντικός, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἐκ τῶν ἡμετέρων προκύπτων στομάτων, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἔξω προφορὰ τὴν τοῦ πέ λας προσαράσσων ἀκοὴν, καὶ τὸ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας διερμηνεύων μυστήριον. Τοιγάρτοι καὶ προφητικός τε περὶ αὐτοῦ λόγος ἔφη, ὅτι καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ «μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος.» Τον γὰρ ὄντως ἐξαίσιόν τε καὶ ὑπερφυά, καὶ μεγάλην τοῦ τεχόντος βουλήν, ὁ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ διαὡς ἄνθρωπος, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς, διὰ δὲ γνώσεως καὶ φωταγωγίας πνευματικής, μετὰ τὴν εἰς οὐρα νοὺς ἀνάβασιν. Ἀποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἀξίως τὰ ἑαυτοῦ μυστήρια, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· • Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι στοῦ; › Μεμαρτύρηκε τοίνυν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὡς προσήκαντο καὶ τετηρήκασι τοὺς δοθέντας αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς λόγους· πεπληροφόρηται δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἐξῆλθε καὶ ἀπέσταλται, διακειμένων οὐχ οὕτω τῶν τὴν ἐναντίαν νοσούντων ὑπόνοιαν. Οἱ γὰρ μήτε προσηκάμενοι τοὺς παρ' αὐτοῦ λόγους, μήτε μὴν ἐλευθέραν τηρήσαντες τὴν πίστιν, 13 Isa. 15, 6. * 1 Cor. xi, 5. 78 Joan. 1x, 16, "

ἑαυτῷ πάντας ἐξεπρίατο, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ προσκεκήμικε τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ο τοίνυν πάλαι καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς βασιλεύων ὡς Θεός, ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννήτορε κεχειροτόνηται βασιλεὺς, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ μετὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ καὶ τὸ βασιλεύειν δοτόν, κατά γε τὸ μέσ τρον τῆς ἀνθρωπείας φύσεως. Οὐ γὰρ ὥσπερ ζωόν ἐστι λογικὸν ὁ ἄνθρωπος, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτι κὸν, ἐν φυσικοῖς ἔχων τὰ τοιαῦτα πλεονεκτήμασιν, οὕτως ἂν εἴη καὶ βασιλεύς. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἐν τῷ τῆς οὐσίας ὅρῳ παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ἔξωθέν τέ ἐστι καὶ προστεθειμένον, καὶ οὐχὶ τῶν ἀχωρίστως προσπεφυκότων φαίνεται. Προσγίνεται γὰρ καὶ ἀπογίγνεται μηδὲν τὸ παράπαν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας λόγον, τὸ ὑποκείμενον ἀδικοῦν. Δοτὸν οὖν ἄρα καὶ θύραθεν ἐπεισκρίνεται τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. «Δι' ἐμοῦ γάρ, φησί, βασιλείς βασιλεύουσι, καὶ τύραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς. Ο τοίνυν τῶν πάντων βασιλεύων μετὰ Πατρός, καθόπερ ἦν τε καὶ ἔστι καὶ ἔσται φύσει Θεός, δέχεται τῶν ἐν κόσμῳ τὸ κράτος, κατά γε τὸ πρέπον ἀνα θρώπῳ σχῆμά τε καὶ μέτρον. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν· • Ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοί εἰσι, ο Κυρίως μὲν γάρ τε καὶ ἰδικῶς τὰ πάντα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· δοτὰ δὲ ἡμῖν τοῖς δι' αὐτοῦ γεγονόσι. Καὶ τὸ μὲν πάντα κεκτῆσθαι, καὶ κατάρχειν τῶν ὅλων, τῇ θείᾳ φύσει πρεπωδέστατον· ἡμῖν δὲ αὖ πάλιν τὸ λαβεῖν οἰκειότατον. Επεμαρτύρησε γε μὴν τὸ γνήσιον εἰς δουλείαν, καὶ τὸ πρόθυμον εἰς ὑπακοὴν, τοῖς ἀνευerit. illa quippe in defnitione sumuntur substan- άνθρωπος, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωῆς, tiæ: boc autem extraneum est atque additum, nec ex eorum numero esse videtur quæ inseparabiliter inbærent. Adsunt enim, et absunt ratione substantiæ nullo modo violata. Adventitia est igitur, et extrinsecus inducitur regia dignitas homini a Deo. 964 ‹ Per me enim, inquit, reges regnant, et tyranni per me terræ imperant ¹º. › Qui ergo una cum Patre omnibus imperat, in quantum erat, et est, ac erit natura Deus, hominum suscipit imperium, humano more ac forma. Idcirco enim ait: ‹ Quia omnia quæcunque dedisti mihi, abs te sunt”. › Proprie enim ac peculiariter Dei sunt omnia; sed nobis ab eo creatis tradita. Et omnia quidem possidere, omnibusque imperare naturæ divinæ imprimis convenit: nobis autem rursus · maxime proprium est suscipere. Veros autem servos et ad obsequium promptissimos testatus est eos qui constanter credunt in ipsum. Ait enim: • Verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia`a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti 78: verba Dei ac Patris aperte suas voces nominans, propter identitatem substantiæ, et quia Deus Verbum Patris voluntates enuntiat, quemadmodum nempe sermo qui ex nostro ore erumpit, et vicinorum aures ferit, et cordis arcanum patefacit. Proindeque nomen ejus propheta voce dicitur, e magni consilii Angelus ".» Admirabile quippe revera ac stupendum, magnumque Genitoris consilium Verbum quid in ipso et ex ipso est enuntiat, per prolationem quiden verborum, ut homo, factus nostri similis: per cognitionem autem et illustrationem spiritalem, postquam in cœlos ascendit. Revelat enìm dignis sna mysteria; cujus rei testis erit Paulus, dicens • An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christi?, Testificatus est ergo susceptumn se esse ab iis a quibus diligitur, et sermones sibi a Patre datos ab eis servatos esse; præterea persuasum eis esse, se ab eo exisse, el missum esse, adversariis non ita sentientibus. Hi enim nec suscipientes ejus sermonem, nec liberam fidem custodientes, non crediderunt exisse a Deo, et missum esse. Unde Judæi modo quidem aiebant: «Si esset bic homo a Deo, non utique solveret Sabbatum;, mo- πορθμεύει λόγος· διὰ μὲν γὰρ ῥημάτων προφορά. do vero: Nos Mosi discipuli sumus. Nos scimus quia Mosi locutus est Deus: hunc autem nescimus unde sit.» Vides ut missionem negaverint, adeo ut ne scire quidem se unde sit in pudenter 965 vociferentur. Quod autem ineffabilem ejus et sæculis antiquiorem generationem, ex Deo Patre nimirum, non admiserint, miseris nixi ratiunculis, ac velut in lapidem offendentes, propter incarnaLionem duntaxat, facile perspicies, cum evangelistam dicentem audies: «llcirco Judæi quærchant eum interficere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem το Prov. vult, 15. * Joan. XVII, 7. 78 lbid. 8. δοιάστως πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Φησὶ γὰρ, ὅτι «Τα ῥήματα & δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με απέστειλας· ἡ ῥήματα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰς ἑαυτοῦ διαρρήδην ονομάζων φωνάς, διὰ τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Θεὸς Λόγος τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἐκφαντικός, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἐκ τῶν ἡμετέρων προκύπτων στομάτων, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἔξω προφορὰ τὴν τοῦ πέ λας προσαράσσων ἀκοὴν, καὶ τὸ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας διερμηνεύων μυστήριον. Τοιγάρτοι καὶ προφητικός τε περὶ αὐτοῦ λόγος ἔφη, ὅτι καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ «μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος.» Τον γὰρ ὄντως ἐξαίσιόν τε καὶ ὑπερφυά, καὶ μεγάλην τοῦ τεχόντος βουλήν, ὁ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ διαὡς ἄνθρωπος, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς, διὰ δὲ γνώσεως καὶ φωταγωγίας πνευματικής, μετὰ τὴν εἰς οὐρα νοὺς ἀνάβασιν. Ἀποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἀξίως τὰ ἑαυτοῦ μυστήρια, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· • Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι στοῦ; › Μεμαρτύρηκε τοίνυν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὡς προσήκαντο καὶ τετηρήκασι τοὺς δοθέντας αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς λόγους· πεπληροφόρηται δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἐξῆλθε καὶ ἀπέσταλται, διακειμένων οὐχ οὕτω τῶν τὴν ἐναντίαν νοσούντων ὑπόνοιαν. Οἱ γὰρ μήτε προσηκάμενοι τοὺς παρ' αὐτοῦ λόγους, μήτε μὴν ἐλευθέραν τηρήσαντες τὴν πίστιν, 13 Isa. 15, 6. * 1 Cor. xi, 5. 78 Joan. 1x, 16, "

ἑαυτῷ πάντας ἐξεπρίατο, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ προσκεκήμικε τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Ο τοίνυν πάλαι καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς βασιλεύων ὡς Θεός, ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννήτορε κεχειροτόνηται βασιλεὺς, ὡς ἄνθρωπος, ᾧ μετὰ τῶν ἄλλων ἐστὶ καὶ τὸ βασιλεύειν δοτόν, κατά γε τὸ μέσ τρον τῆς ἀνθρωπείας φύσεως. Οὐ γὰρ ὥσπερ ζωόν ἐστι λογικὸν ὁ ἄνθρωπος, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτι κὸν, ἐν φυσικοῖς ἔχων τὰ τοιαῦτα πλεονεκτήμασιν, οὕτως ἂν εἴη καὶ βασιλεύς. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ ἐν τῷ τῆς οὐσίας ὅρῳ παραλαμβάνεται, τὸ δὲ ἔξωθέν τέ ἐστι καὶ προστεθειμένον, καὶ οὐχὶ τῶν ἀχωρίστως προσπεφυκότων φαίνεται. Προσγίνεται γὰρ καὶ ἀπογίγνεται μηδὲν τὸ παράπαν, ὅσον ἧκεν εἰς οὐσίας λόγον, τὸ ὑποκείμενον ἀδικοῦν. Δοτὸν οὖν ἄρα καὶ θύραθεν ἐπεισκρίνεται τὸ τῆς βασιλείας ἀξίωμα τῷ ἀνθρώπῳ παρὰ Θεοῦ. «Δι' ἐμοῦ γάρ, φησί, βασιλείς βασιλεύουσι, καὶ τύραννοι δι' ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς. Ο τοίνυν τῶν πάντων βασιλεύων μετὰ Πατρός, καθόπερ ἦν τε καὶ ἔστι καὶ ἔσται φύσει Θεός, δέχεται τῶν ἐν κόσμῳ τὸ κράτος, κατά γε τὸ πρέπον ἀνα θρώπῳ σχῆμά τε καὶ μέτρον. Διὰ γὰρ τοῦτό φησιν· • Ότι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοί εἰσι, ο Κυρίως μὲν γάρ τε καὶ ἰδικῶς τὰ πάντα ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· δοτὰ δὲ ἡμῖν τοῖς δι' αὐτοῦ γεγονόσι. Καὶ τὸ μὲν πάντα κεκτῆσθαι, καὶ κατάρχειν τῶν ὅλων, τῇ θείᾳ φύσει πρεπωδέστατον· ἡμῖν δὲ αὖ πάλιν τὸ λαβεῖν οἰκειότατον. Επεμαρτύρησε γε μὴν τὸ γνήσιον εἰς δουλείαν, καὶ τὸ πρόθυμον εἰς ὑπακοὴν, τοῖς ἀνευerit. illa quippe in defnitione sumuntur substan- άνθρωπος, καὶ τῆς ἁπάντων προκινδυνεύσας ζωῆς, tiæ: boc autem extraneum est atque additum, nec ex eorum numero esse videtur quæ inseparabiliter inbærent. Adsunt enim, et absunt ratione substantiæ nullo modo violata. Adventitia est igitur, et extrinsecus inducitur regia dignitas homini a Deo. 964 ‹ Per me enim, inquit, reges regnant, et tyranni per me terræ imperant ¹º. › Qui ergo una cum Patre omnibus imperat, in quantum erat, et est, ac erit natura Deus, hominum suscipit imperium, humano more ac forma. Idcirco enim ait: ‹ Quia omnia quæcunque dedisti mihi, abs te sunt”. › Proprie enim ac peculiariter Dei sunt omnia; sed nobis ab eo creatis tradita. Et omnia quidem possidere, omnibusque imperare naturæ divinæ imprimis convenit: nobis autem rursus · maxime proprium est suscipere. Veros autem servos et ad obsequium promptissimos testatus est eos qui constanter credunt in ipsum. Ait enim: • Verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia`a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti 78: verba Dei ac Patris aperte suas voces nominans, propter identitatem substantiæ, et quia Deus Verbum Patris voluntates enuntiat, quemadmodum nempe sermo qui ex nostro ore erumpit, et vicinorum aures ferit, et cordis arcanum patefacit. Proindeque nomen ejus propheta voce dicitur, e magni consilii Angelus ".» Admirabile quippe revera ac stupendum, magnumque Genitoris consilium Verbum quid in ipso et ex ipso est enuntiat, per prolationem quiden verborum, ut homo, factus nostri similis: per cognitionem autem et illustrationem spiritalem, postquam in cœlos ascendit. Revelat enìm dignis sna mysteria; cujus rei testis erit Paulus, dicens • An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christi?, Testificatus est ergo susceptumn se esse ab iis a quibus diligitur, et sermones sibi a Patre datos ab eis servatos esse; præterea persuasum eis esse, se ab eo exisse, el missum esse, adversariis non ita sentientibus. Hi enim nec suscipientes ejus sermonem, nec liberam fidem custodientes, non crediderunt exisse a Deo, et missum esse. Unde Judæi modo quidem aiebant: «Si esset bic homo a Deo, non utique solveret Sabbatum;, mo- πορθμεύει λόγος· διὰ μὲν γὰρ ῥημάτων προφορά. do vero: Nos Mosi discipuli sumus. Nos scimus quia Mosi locutus est Deus: hunc autem nescimus unde sit.» Vides ut missionem negaverint, adeo ut ne scire quidem se unde sit in pudenter 965 vociferentur. Quod autem ineffabilem ejus et sæculis antiquiorem generationem, ex Deo Patre nimirum, non admiserint, miseris nixi ratiunculis, ac velut in lapidem offendentes, propter incarnaLionem duntaxat, facile perspicies, cum evangelistam dicentem audies: «llcirco Judæi quærchant eum interficere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem το Prov. vult, 15. * Joan. XVII, 7. 78 lbid. 8. δοιάστως πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. Φησὶ γὰρ, ὅτι «Τα ῥήματα & δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με απέστειλας· ἡ ῥήματα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰς ἑαυτοῦ διαρρήδην ονομάζων φωνάς, διὰ τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ Θεὸς Λόγος τῶν τοῦ Πατρὸς θελημάτων ἐκφαντικός, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἐκ τῶν ἡμετέρων προκύπτων στομάτων, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἔξω προφορὰ τὴν τοῦ πέ λας προσαράσσων ἀκοὴν, καὶ τὸ ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας διερμηνεύων μυστήριον. Τοιγάρτοι καὶ προφητικός τε περὶ αὐτοῦ λόγος ἔφη, ὅτι καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ «μεγάλης βουλῆς ᾿Αγγελος.» Τον γὰρ ὄντως ἐξαίσιόν τε καὶ ὑπερφυά, καὶ μεγάλην τοῦ τεχόντος βουλήν, ὁ ἐν αὐτῷ καὶ ἐξ αὐτοῦ διαὡς ἄνθρωπος, ὅτι γέγονε καθ' ἡμᾶς, διὰ δὲ γνώσεως καὶ φωταγωγίας πνευματικής, μετὰ τὴν εἰς οὐρα νοὺς ἀνάβασιν. Ἀποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἀξίως τὰ ἑαυτοῦ μυστήρια, καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παῦλος· • Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι στοῦ; › Μεμαρτύρηκε τοίνυν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ὡς προσήκαντο καὶ τετηρήκασι τοὺς δοθέντας αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς λόγους· πεπληροφόρηται δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι παρ' αὐτοῦ ἐξῆλθε καὶ ἀπέσταλται, διακειμένων οὐχ οὕτω τῶν τὴν ἐναντίαν νοσούντων ὑπόνοιαν. Οἱ γὰρ μήτε προσηκάμενοι τοὺς παρ' αὐτοῦ λόγους, μήτε μὴν ἐλευθέραν τηρήσαντες τὴν πίστιν, 13 Isa. 15, 6. * 1 Cor. xi, 5. 78 Joan. 1x, 16, "

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. οὔτε διετέθησαν, οὔτε πεπιστεύκασιν, ὡς ἐξῆλθέ τε se faciens Deo 1. ipsae quoque impiorum Judo- • De rum voces ad eum istiusmodi referuntur bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu, cum homo sis, facis teipsum Deum 77. Clare itaque intelligis quod quicunque sermones ejus sincera mente observant, et profitentur ac credunt ipsum ex Patre quidem effulsisse (hoc enim, opinor, signal illud vocabulum, exivi), et missum esse ad nos ut prædicaret mandatum Domini, sicut in Psalmis scriptum est 18: hi vero, tam divinum et a Patre procedentem sermonem irridentes, fidem simul quoque abjiciunt, et aperte negant Deum esse, et ex Patre et nostræ salutis causa ad nos venisse, et nostri similem factum esse absque tamen peccato. Jure itaque bonos ac sinceros, et ad animi obsequium promptos ac faciles, Deo ac Patri ascribit, nulla eorum qui tales non sunt facta mentione, ut quod dixit nostris inchoatum temporibus verum esse comperiatur. Quodnan illud est? Nempe, Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est: qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est ".» Quod quidem ipse Deus ac Pater facturum se promittebat olim, per vocem Isaiæ clamans: Estote enim mihi testes, inquit, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer quem elegi 8.» Disserit ergo Salvator, deitati convenienter simul et humanitati. Deus enim idem παρὰ Θεοῦ καὶ ἀπέσταλται. Καὶ γοῦν ἔφασκον Ἰου δαῖοι, ποτὲ μέν· «Εἰ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ ἄνθρω πος, οὐκ ἂν ἔλυε τὸ Σάββατον·, καὶ πάλιν· «Ἡμεῖς τοῦ Μωσέως ἑσμὲν μαθηταί. Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωση λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν.» Ορᾶς ὅπως ηρνήσαντο τὴν ἀποστολήν, ὡς μηδὲ εἰδέναι πόθεν ἐστὶν ἀναισχύντως ἀναφωνεῖν; Οτι δὲ καὶ τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ προαιώνιον γένο νησιν, φημὶ δὴ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, οὐκ ἐδέχοντο, πολλὴν νοσοῦντες ἀθλιότητα λογισμῶν, καὶ ὥσπερ τινὶ λίθῳ περιπταίοντες διὰ μόνην τὴν ἐνανθρώπησιν, πληροφορηθήσῃ ῥᾳδίως, ὅταν ἀκούσῃ λέγοντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ· «Καὶ διὰ τοῦτο οὖν ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυ τὸν ποιῶν τῷ Θεῷ.» Αναγέγραπται δὲ καὶ τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων φωνὴ πρὸς αὐτόν· • Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. 1 Συνεῖς οὖν ἄρα καὶ μάλα σαφῶς, ὡς οἱ μὲν τῶν λόγων τῶν παρ' αὐτοῦ γεγονότων γνήσιοι φύλακες συνωμολόγησαν τε και πεπιστεύκασιν, ὡς ἀνέκαμψε μὲν ἐκ Πατρός (τοῦτο γὰρ οἶμα: τὸ ἐξῆλθον δηλοῦν), καὶ ἀπέσταλ ται πρὸς ἡμᾶς διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· οἱ δὲ τὸν οὕτω θεῖόν τε καὶ ἐκ Πατρὸς διαγελάσαντες λόγον, συνηρνήσαντο τὴν πίστιν, καὶ ἀπειρήκασιν ἐναργῶς, ὅτι θεός το εἴη καὶ ἐκ Πατρὸς, καὶ τῆς ἡμετέρας ἕνεκα σωτηρίας ὡς ἡμᾶς ἀφιγμένος, μετὰ τοῦ γενέσθαι καθ' c est ac homo, inculpate de utroque verba faciens, ἡμᾶς χωρὶς ἁμαρτίας. Δικαίως οὖν ἄρα τοὺς ἀγαθούς et opportunitati temporum quid cuique conveniat καὶ γνησίους, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀκοὴν εὐπειθεστέραν ratione dispensationis accommodans. ὑποθέντας αὐτῷ, περιτίθεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῶν μὴ τοιούτων ἀμνημονήσας παντελῶς, ἵν᾿ ὅπερ ἔφη φαίνηται σαφές, ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρξάμενον χρόνων. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι; «Πᾶς οὖν, ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» "Ο δὴ καὶ δράσειν ἐπηγγέλλετο καὶ πάλαι βοῶν διὰ φωνῆς Ἡσαΐου καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· «Γένεσθε γάρ μοι μάρτυρες, καὶ ἐγὼ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην.» Διαλέγεται τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ θεοπρεπώς τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνως. Θεὸς γὰρ ἦν ἐν ταυτῷ καὶ ἄνθρωπος, ἀνυπαίτιον ἔχων τὸν ἐπ' ἄμφω λόγον, καὶ ταῖς τῶν καιρῶν συναρμόττων, χρείαις τὸ ἑκάστῳ πρέπον οἰκονομικῶς. Οτι οὐκ ἔξω κείσεται τῆς Χριστοῦ βασιλείας, κἂν εἴ τι λέγοιτο τοῦ Πατρός· ἅμα γὰρ αὐτῶν ἡ κατὰ πάντων ἀρχή. Ἐγὼ περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ, οὐ περὶ τοῦ κόσμου ἐρωτῶ, ἀλλὰ περὶ ὧν δέδωκάς μοι, ὅτι σοί εἰσι. Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. Καὶ οὐκ ἔτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ, κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι. Μεσιτεύει πάλιν, ὡς ἄνθρωπος, ὁ Θεοῦ τε καὶ ἀνθρώπων διαλλακτὴς καὶ μεσίτης, καὶ ὁ μέγας ὄντως καὶ πανάγιος ἡμῶν ἀρχιερεὺς, ταῖς παρ' ἑαυτοῦ λιταῖς τὴν τοῦ ἰδίου Γεννήτορος ἐκμειλίσσεται 7ª Joan. v, 18. 7 Joan. s, 35. το Psal. 1, 6. vs Hebr. III, 966 CAP. VIII. Quod non excludatur Christi regnum quamvis aliquid Patris esse dicatur: ipsorum enim est unum in omnes imperium. XVII, 9-14. Ego pro eis rogo: non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi, quia tui sunt. Et mea omnia tua sunt, et tua mea, et clarificatus sum in eis. Et jam non sum in mundo, et hi in mundo sunt, et ego ad te venio. Intercedit rursus, ut homo, Dei ac hominum reconciliator ac mediator 81 et vere magnus et sanctissimus pontifex noster qui seipsum pro nobis oferens suis interpellationibus Genitoris plaτο Matth. x, 52, 50. 80 Isa. xList, 10. 81 Tim. II, Ed., δι' ἀγγέλων, et missum esse ad nos per angelos Dei mandatum. EDIT

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. οὔτε διετέθησαν, οὔτε πεπιστεύκασιν, ὡς ἐξῆλθέ τε se faciens Deo 1. ipsae quoque impiorum Judo- • De rum voces ad eum istiusmodi referuntur bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu, cum homo sis, facis teipsum Deum 77. Clare itaque intelligis quod quicunque sermones ejus sincera mente observant, et profitentur ac credunt ipsum ex Patre quidem effulsisse (hoc enim, opinor, signal illud vocabulum, exivi), et missum esse ad nos ut prædicaret mandatum Domini, sicut in Psalmis scriptum est 18: hi vero, tam divinum et a Patre procedentem sermonem irridentes, fidem simul quoque abjiciunt, et aperte negant Deum esse, et ex Patre et nostræ salutis causa ad nos venisse, et nostri similem factum esse absque tamen peccato. Jure itaque bonos ac sinceros, et ad animi obsequium promptos ac faciles, Deo ac Patri ascribit, nulla eorum qui tales non sunt facta mentione, ut quod dixit nostris inchoatum temporibus verum esse comperiatur. Quodnan illud est? Nempe, Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est: qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo qui in cœlis est ".» Quod quidem ipse Deus ac Pater facturum se promittebat olim, per vocem Isaiæ clamans: Estote enim mihi testes, inquit, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer quem elegi 8.» Disserit ergo Salvator, deitati convenienter simul et humanitati. Deus enim idem παρὰ Θεοῦ καὶ ἀπέσταλται. Καὶ γοῦν ἔφασκον Ἰου δαῖοι, ποτὲ μέν· «Εἰ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ ὁ ἄνθρω πος, οὐκ ἂν ἔλυε τὸ Σάββατον·, καὶ πάλιν· «Ἡμεῖς τοῦ Μωσέως ἑσμὲν μαθηταί. Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωση λελάληκεν ὁ Θεὸς, τοῦτον δὲ οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν.» Ορᾶς ὅπως ηρνήσαντο τὴν ἀποστολήν, ὡς μηδὲ εἰδέναι πόθεν ἐστὶν ἀναισχύντως ἀναφωνεῖν; Οτι δὲ καὶ τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ προαιώνιον γένο νησιν, φημὶ δὴ τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς, οὐκ ἐδέχοντο, πολλὴν νοσοῦντες ἀθλιότητα λογισμῶν, καὶ ὥσπερ τινὶ λίθῳ περιπταίοντες διὰ μόνην τὴν ἐνανθρώπησιν, πληροφορηθήσῃ ῥᾳδίως, ὅταν ἀκούσῃ λέγοντος τοῦ εὐαγγελιστοῦ· «Καὶ διὰ τοῦτο οὖν ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυ τὸν ποιῶν τῷ Θεῷ.» Αναγέγραπται δὲ καὶ τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων φωνὴ πρὸς αὐτόν· • Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ, ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. 1 Συνεῖς οὖν ἄρα καὶ μάλα σαφῶς, ὡς οἱ μὲν τῶν λόγων τῶν παρ' αὐτοῦ γεγονότων γνήσιοι φύλακες συνωμολόγησαν τε και πεπιστεύκασιν, ὡς ἀνέκαμψε μὲν ἐκ Πατρός (τοῦτο γὰρ οἶμα: τὸ ἐξῆλθον δηλοῦν), καὶ ἀπέσταλ ται πρὸς ἡμᾶς διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα Κυρίου, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· οἱ δὲ τὸν οὕτω θεῖόν τε καὶ ἐκ Πατρὸς διαγελάσαντες λόγον, συνηρνήσαντο τὴν πίστιν, καὶ ἀπειρήκασιν ἐναργῶς, ὅτι θεός το εἴη καὶ ἐκ Πατρὸς, καὶ τῆς ἡμετέρας ἕνεκα σωτηρίας ὡς ἡμᾶς ἀφιγμένος, μετὰ τοῦ γενέσθαι καθ' c est ac homo, inculpate de utroque verba faciens, ἡμᾶς χωρὶς ἁμαρτίας. Δικαίως οὖν ἄρα τοὺς ἀγαθούς et opportunitati temporum quid cuique conveniat καὶ γνησίους, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀκοὴν εὐπειθεστέραν ratione dispensationis accommodans. ὑποθέντας αὐτῷ, περιτίθεται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῶν μὴ τοιούτων ἀμνημονήσας παντελῶς, ἵν᾿ ὅπερ ἔφη φαίνηται σαφές, ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρξάμενον χρόνων. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι; «Πᾶς οὖν, ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· ὅστις δ᾽ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι κἀγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» "Ο δὴ καὶ δράσειν ἐπηγγέλλετο καὶ πάλαι βοῶν διὰ φωνῆς Ἡσαΐου καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· «Γένεσθε γάρ μοι μάρτυρες, καὶ ἐγὼ μάρτυς, λέγει Κύριος ὁ Θεὸς, καὶ ὁ παῖς ὃν ἐξελεξάμην.» Διαλέγεται τοιγαροῦν ὁ Σωτὴρ θεοπρεπώς τε ἅμα καὶ ἀνθρωπίνως. Θεὸς γὰρ ἦν ἐν ταυτῷ καὶ ἄνθρωπος, ἀνυπαίτιον ἔχων τὸν ἐπ' ἄμφω λόγον, καὶ ταῖς τῶν καιρῶν συναρμόττων, χρείαις τὸ ἑκάστῳ πρέπον οἰκονομικῶς. Οτι οὐκ ἔξω κείσεται τῆς Χριστοῦ βασιλείας, κἂν εἴ τι λέγοιτο τοῦ Πατρός· ἅμα γὰρ αὐτῶν ἡ κατὰ πάντων ἀρχή. Ἐγὼ περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ, οὐ περὶ τοῦ κόσμου ἐρωτῶ, ἀλλὰ περὶ ὧν δέδωκάς μοι, ὅτι σοί εἰσι. Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. Καὶ οὐκ ἔτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ, κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι. Μεσιτεύει πάλιν, ὡς ἄνθρωπος, ὁ Θεοῦ τε καὶ ἀνθρώπων διαλλακτὴς καὶ μεσίτης, καὶ ὁ μέγας ὄντως καὶ πανάγιος ἡμῶν ἀρχιερεὺς, ταῖς παρ' ἑαυτοῦ λιταῖς τὴν τοῦ ἰδίου Γεννήτορος ἐκμειλίσσεται 7ª Joan. v, 18. 7 Joan. s, 35. το Psal. 1, 6. vs Hebr. III, 966 CAP. VIII. Quod non excludatur Christi regnum quamvis aliquid Patris esse dicatur: ipsorum enim est unum in omnes imperium. XVII, 9-14. Ego pro eis rogo: non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi, quia tui sunt. Et mea omnia tua sunt, et tua mea, et clarificatus sum in eis. Et jam non sum in mundo, et hi in mundo sunt, et ego ad te venio. Intercedit rursus, ut homo, Dei ac hominum reconciliator ac mediator 81 et vere magnus et sanctissimus pontifex noster qui seipsum pro nobis oferens suis interpellationibus Genitoris plaτο Matth. x, 52, 50. 80 Isa. xList, 10. 81 Tim. II, Ed., δι' ἀγγέλων, et missum esse ad nos per angelos Dei mandatum. EDIT

cat animum ". Ipse enim est hostia, et ipse sacer- γνώμην, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργῶν. Αὐτὸς γὰρ dos, ipse mediator, ipse immaculatum sacrifcium, a gnus verus qui tollit peccatum mundi ". Typus i gitur veluti quidam et umbra mediationis Christi ultimis temporibus manifestatæ erat vetus illa Mosis mediatio, et legis pontifex eum qui supra legem est præfiguravit pontificem. Legalia quippe veritatis sunt umbra. Moses enim divinus, adeoque cum illo spectabilis Aaron inter Deum et populi congregationem mediatores semper erant, modo quidem iram Dei placaules Israelitarum peccatis concitatam, et supernam bonitatem erga eøs animo fractos invocantes: modo voventes ac benedicentes, et sacrificia secundum legem et munera ex ejus præscripto offerentes pro peccatis, modo vero graliarum actiones ob beneficia a Deo suscepta. Qui vero supra typos et figuras uovissimis temporibus effulsit pontifex simul ac mediator Christus, rogat quidem pro nobis, ut homo; benignitatem vero una cum Deo ac Patre, iu quantum Deus, in nos exercet, qui dignis dona distribuit. Quod Paulus apertissime docuit, dicens: «Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo ".» Qui rogat igitur ut homo, simul distribuit rursus út Deus. Sanctus enim cum sit pontifex, et immaculatus, et innocens, non pro infirmitate sua, sicut moris erat legis sacerdotibus, sed pro animarum mostrarum salute 967 seipsum offerens, idque semel propter nostrum peccatum, advocatus factus est pro nobis, et ipse propitiatio est pro pec· catis nostris, juxta Joannis vocem ' non pro nostris vero tantum, sed et pro universo mundo. Atenim objiciet forsan aliquis: Salvatoris vocibus adversari non debet dictum discipuli; Dominus enim noster Jesus Christus palam hic negare videtur se pro toto mundo rogare. Sapiens autem. Joannes, inquit, contrarium his ait: non enimn advocatum et propitiationem fore pro nostris tantum peccatis Salvatoren asserit, sed etiam pro universo mundo. Quæ sit ergo hujus objectionis solutio, aut quomodo Salvatori beatus Joannes astipuletur, non est explicatu difficile. Quia enim beatus Joannes Judaeus erat, et ex Judais, ne qui forsan existimarent Dominum pro Israelitis tantum advocatum esse apud Patrem, pro aliis vero gentibus, quæ per universum orbem sparsæ sunt, non item, quamvis fide erga ipsum conspicuæ futuræ essent, et brevi ad agnitionem salutis per Christum vocandæ, necessario dicit, non pro solis tantum Israelitis propitiationem fore Dominum, sed pro universo mundo, boc est pro iis qui ex omni gente ac genere vocandi erant per fidem ad justitiam et sanctificationem. Dominus autem noster Jesus Christus legitimos a spuriis secernens, et qui divinos ejus sermones audiunt, cordisque cervicem subjíciunt, et se quodammodo servituti Dei mancipant, ab iis qui contumaci et præfracta indole as Joan. 1, 29. es | Cor. 1, τὸ θῦμα καὶ αὐτὸς ἱερεὺς, αὐτὸς ὁ μεσίτης, αὐτὸς τὸ πανάμωμον ἱερεῖον, ὁ ἀμνὸς ὁ ἀληθινός, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. "Ην οὖν ἄρα τύπος ὥσπερ τις καὶ σκιὰ διαφανὴς τῆς ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἀναδεδειγ μένης τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας, ἡ πάλαι διὰ Μωσέως, καὶ ὁ κατὰ νόμον ἀρχιερεὺς τὸν ὑπὲρ νόμον ἱερουρ γὸν ἐν ἰδίῳ γέγραφε σχήματι. Σκιαὶ γὰρ τῆς ἀληθείας εἰσὶ τὰ νομικά. Μωσῆς γὰρ ὁ θεσπέσιος, καὶ μὴν σὺν ἐκείνῳ καὶ ὁ περίβλεπτος Ααρών, μέσον διὰ παντὸς έχώρουν Θεοῦ τε καὶ τῆς συναγωγῆς, ἄρτι μὲν τὴν ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασι τῶν ἐξ Ισραήλ δυσωποῦντες ὀργὴν, καὶ τὴν ἄνωθεν καλοῦντες ἐπὶ τοῖς ἀτονοῦσιν εὐμένειαν· ἄρτι δὲ πάλιν ἐπευχόμενοί τε καὶ εὐλο γοῦντες αὐτοὺς, καὶ τὰς κατὰ νόμου θυσίας, καὶ πρὸς τούτοις δωροφορίας κατὰ τὴν τῶν διατεταγμένων προσάγοντες τάξιν, ποτὲ μὲν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, ποτὲ δὲ καὶ χαριστήρια τὰ ἐφ᾽ οἷς εὖ παθόντες έδεσαν παρὰ Θεοῦ. Ο γε μὴν ὑπὲρ τύπους καὶ σχήματα να μικὰ πεφηνὼς ἐν ἐσχάτοις καιροίς, ἀρχιερεύς τε ἅμα καὶ μεσίτης Χριστός, ἐρωτᾷ μὲν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, συμφιλοτιμεῖται δὲ ὡς Θεὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, διανέμοντι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά. Εμφανέστατα δὲ τοῦτο παρέδειξεν ἡμῖν ὁ Παῦλος, εἰπών· ο Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. • Ο τοίνυν έρω τῶν, ὡς ἄνθρωπος, συνδιανέμει πάλιν ὡς Θεός. Οσιος γὰρ ὑπάρχων ἀρχιερεὺς, ἄμωμος τε καὶ ἄκακος, οὐχ ὑπὲρ ἀσθενείας τῆς ἑαυτοῦ, καθάπερ ἦν ἔθος τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι κατὰ τὸν νόμον, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἑαυτὸν προσενεγκών, καὶ τοῦτο εἰσάπαξ διὰ τὴν ἡμῶν ἁμαρτίαν, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνή, να οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ όλου τοῦ κόσμου. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ δὴ πάντως τοῖς παρ' ἡμῶν. τις ἀντιτιθεὶς λόγοις, Οὐ γὰρ ἐναντίως ἕξει, βοῶν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς τὸ διὰ τοῦ μαθητοῦ λε λεγμένον ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, διαρρήδην ἐν τούτοις ἀπαυδήσας φαίνεται τὸ ὑπὲρ παντὸς τοῦ κόσμου χρῆναι παρακαλεῖν. Ο δέ γε σα φὸς Ιωάννης, φησί, πολύ δή τούτοις τὸ ἐναντίον ἐφθέγξατο· οὐ γὰρ περὶ μόνων ἔσεσθαι παράκλητον τε καὶ ἱλασμὸν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν τὸν Σωτήρα διισχυρίζεται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ περὶ παντὸς τοῦ κόσμου. Τίς οὖν ἄρα τούτοις ἔψεται λύσις, ἢ πῶς ἂν φαίνοιτο ταῖς τοῦ Δεσπότου φωναῖς συμπαρομαρτήσας ὁ μα θητής, ἀταλαίπωρον εἰπεῖν. Ο μὲν γὰρ μακάριος Ιωάννης, ἐπείπερ ἦν Ἰουδαῖος καὶ ἐξ Ἰουδαίων, ἵνα μή τινες οἰηθεῖεν τυχὸν ὑπὲρ μόνων τῶν ἐξ Ισραήλ παράκλητον εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ τὸν Κύριον, ὑπὲρ δὲ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν ἀνὰ πᾶσαν κατεσπαρμένων τὴν οἰκουμένην οὐκ ἔτι, καίτοι μελλόντων τῇ εἰς αὐτ τὸν διαπρέψαι πίστει, καὶ ὅσον οὐδέπω κληθήσεσθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἀναγ καιότατά φησι λίαν οὐ περὶ μόνων ἔπεσθαι τῶν ἐκ γένους Ισραήλ ἱλασμὸν τὸν Κύριον, ἀλλὰ περὶ ὅλου * 1 Joan. 11, 1, 2.

cat animum ". Ipse enim est hostia, et ipse sacer- γνώμην, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργῶν. Αὐτὸς γὰρ dos, ipse mediator, ipse immaculatum sacrifcium, a gnus verus qui tollit peccatum mundi ". Typus i gitur veluti quidam et umbra mediationis Christi ultimis temporibus manifestatæ erat vetus illa Mosis mediatio, et legis pontifex eum qui supra legem est præfiguravit pontificem. Legalia quippe veritatis sunt umbra. Moses enim divinus, adeoque cum illo spectabilis Aaron inter Deum et populi congregationem mediatores semper erant, modo quidem iram Dei placaules Israelitarum peccatis concitatam, et supernam bonitatem erga eøs animo fractos invocantes: modo voventes ac benedicentes, et sacrificia secundum legem et munera ex ejus præscripto offerentes pro peccatis, modo vero graliarum actiones ob beneficia a Deo suscepta. Qui vero supra typos et figuras uovissimis temporibus effulsit pontifex simul ac mediator Christus, rogat quidem pro nobis, ut homo; benignitatem vero una cum Deo ac Patre, iu quantum Deus, in nos exercet, qui dignis dona distribuit. Quod Paulus apertissime docuit, dicens: «Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo ".» Qui rogat igitur ut homo, simul distribuit rursus út Deus. Sanctus enim cum sit pontifex, et immaculatus, et innocens, non pro infirmitate sua, sicut moris erat legis sacerdotibus, sed pro animarum mostrarum salute 967 seipsum offerens, idque semel propter nostrum peccatum, advocatus factus est pro nobis, et ipse propitiatio est pro pec· catis nostris, juxta Joannis vocem ' non pro nostris vero tantum, sed et pro universo mundo. Atenim objiciet forsan aliquis: Salvatoris vocibus adversari non debet dictum discipuli; Dominus enim noster Jesus Christus palam hic negare videtur se pro toto mundo rogare. Sapiens autem. Joannes, inquit, contrarium his ait: non enimn advocatum et propitiationem fore pro nostris tantum peccatis Salvatoren asserit, sed etiam pro universo mundo. Quæ sit ergo hujus objectionis solutio, aut quomodo Salvatori beatus Joannes astipuletur, non est explicatu difficile. Quia enim beatus Joannes Judaeus erat, et ex Judais, ne qui forsan existimarent Dominum pro Israelitis tantum advocatum esse apud Patrem, pro aliis vero gentibus, quæ per universum orbem sparsæ sunt, non item, quamvis fide erga ipsum conspicuæ futuræ essent, et brevi ad agnitionem salutis per Christum vocandæ, necessario dicit, non pro solis tantum Israelitis propitiationem fore Dominum, sed pro universo mundo, boc est pro iis qui ex omni gente ac genere vocandi erant per fidem ad justitiam et sanctificationem. Dominus autem noster Jesus Christus legitimos a spuriis secernens, et qui divinos ejus sermones audiunt, cordisque cervicem subjíciunt, et se quodammodo servituti Dei mancipant, ab iis qui contumaci et præfracta indole as Joan. 1, 29. es | Cor. 1, τὸ θῦμα καὶ αὐτὸς ἱερεὺς, αὐτὸς ὁ μεσίτης, αὐτὸς τὸ πανάμωμον ἱερεῖον, ὁ ἀμνὸς ὁ ἀληθινός, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. "Ην οὖν ἄρα τύπος ὥσπερ τις καὶ σκιὰ διαφανὴς τῆς ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἀναδεδειγ μένης τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας, ἡ πάλαι διὰ Μωσέως, καὶ ὁ κατὰ νόμον ἀρχιερεὺς τὸν ὑπὲρ νόμον ἱερουρ γὸν ἐν ἰδίῳ γέγραφε σχήματι. Σκιαὶ γὰρ τῆς ἀληθείας εἰσὶ τὰ νομικά. Μωσῆς γὰρ ὁ θεσπέσιος, καὶ μὴν σὺν ἐκείνῳ καὶ ὁ περίβλεπτος Ααρών, μέσον διὰ παντὸς έχώρουν Θεοῦ τε καὶ τῆς συναγωγῆς, ἄρτι μὲν τὴν ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασι τῶν ἐξ Ισραήλ δυσωποῦντες ὀργὴν, καὶ τὴν ἄνωθεν καλοῦντες ἐπὶ τοῖς ἀτονοῦσιν εὐμένειαν· ἄρτι δὲ πάλιν ἐπευχόμενοί τε καὶ εὐλο γοῦντες αὐτοὺς, καὶ τὰς κατὰ νόμου θυσίας, καὶ πρὸς τούτοις δωροφορίας κατὰ τὴν τῶν διατεταγμένων προσάγοντες τάξιν, ποτὲ μὲν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, ποτὲ δὲ καὶ χαριστήρια τὰ ἐφ᾽ οἷς εὖ παθόντες έδεσαν παρὰ Θεοῦ. Ο γε μὴν ὑπὲρ τύπους καὶ σχήματα να μικὰ πεφηνὼς ἐν ἐσχάτοις καιροίς, ἀρχιερεύς τε ἅμα καὶ μεσίτης Χριστός, ἐρωτᾷ μὲν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, συμφιλοτιμεῖται δὲ ὡς Θεὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, διανέμοντι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά. Εμφανέστατα δὲ τοῦτο παρέδειξεν ἡμῖν ὁ Παῦλος, εἰπών· ο Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. • Ο τοίνυν έρω τῶν, ὡς ἄνθρωπος, συνδιανέμει πάλιν ὡς Θεός. Οσιος γὰρ ὑπάρχων ἀρχιερεὺς, ἄμωμος τε καὶ ἄκακος, οὐχ ὑπὲρ ἀσθενείας τῆς ἑαυτοῦ, καθάπερ ἦν ἔθος τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι κατὰ τὸν νόμον, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἑαυτὸν προσενεγκών, καὶ τοῦτο εἰσάπαξ διὰ τὴν ἡμῶν ἁμαρτίαν, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνή, να οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ όλου τοῦ κόσμου. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ δὴ πάντως τοῖς παρ' ἡμῶν. τις ἀντιτιθεὶς λόγοις, Οὐ γὰρ ἐναντίως ἕξει, βοῶν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς τὸ διὰ τοῦ μαθητοῦ λε λεγμένον ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, διαρρήδην ἐν τούτοις ἀπαυδήσας φαίνεται τὸ ὑπὲρ παντὸς τοῦ κόσμου χρῆναι παρακαλεῖν. Ο δέ γε σα φὸς Ιωάννης, φησί, πολύ δή τούτοις τὸ ἐναντίον ἐφθέγξατο· οὐ γὰρ περὶ μόνων ἔσεσθαι παράκλητον τε καὶ ἱλασμὸν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν τὸν Σωτήρα διισχυρίζεται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ περὶ παντὸς τοῦ κόσμου. Τίς οὖν ἄρα τούτοις ἔψεται λύσις, ἢ πῶς ἂν φαίνοιτο ταῖς τοῦ Δεσπότου φωναῖς συμπαρομαρτήσας ὁ μα θητής, ἀταλαίπωρον εἰπεῖν. Ο μὲν γὰρ μακάριος Ιωάννης, ἐπείπερ ἦν Ἰουδαῖος καὶ ἐξ Ἰουδαίων, ἵνα μή τινες οἰηθεῖεν τυχὸν ὑπὲρ μόνων τῶν ἐξ Ισραήλ παράκλητον εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ τὸν Κύριον, ὑπὲρ δὲ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν ἀνὰ πᾶσαν κατεσπαρμένων τὴν οἰκουμένην οὐκ ἔτι, καίτοι μελλόντων τῇ εἰς αὐτ τὸν διαπρέψαι πίστει, καὶ ὅσον οὐδέπω κληθήσεσθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἀναγ καιότατά φησι λίαν οὐ περὶ μόνων ἔπεσθαι τῶν ἐκ γένους Ισραήλ ἱλασμὸν τὸν Κύριον, ἀλλὰ περὶ ὅλου * 1 Joan. 11, 1, 2.

cat animum ". Ipse enim est hostia, et ipse sacer- γνώμην, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργῶν. Αὐτὸς γὰρ dos, ipse mediator, ipse immaculatum sacrifcium, a gnus verus qui tollit peccatum mundi ". Typus i gitur veluti quidam et umbra mediationis Christi ultimis temporibus manifestatæ erat vetus illa Mosis mediatio, et legis pontifex eum qui supra legem est præfiguravit pontificem. Legalia quippe veritatis sunt umbra. Moses enim divinus, adeoque cum illo spectabilis Aaron inter Deum et populi congregationem mediatores semper erant, modo quidem iram Dei placaules Israelitarum peccatis concitatam, et supernam bonitatem erga eøs animo fractos invocantes: modo voventes ac benedicentes, et sacrificia secundum legem et munera ex ejus præscripto offerentes pro peccatis, modo vero graliarum actiones ob beneficia a Deo suscepta. Qui vero supra typos et figuras uovissimis temporibus effulsit pontifex simul ac mediator Christus, rogat quidem pro nobis, ut homo; benignitatem vero una cum Deo ac Patre, iu quantum Deus, in nos exercet, qui dignis dona distribuit. Quod Paulus apertissime docuit, dicens: «Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo ".» Qui rogat igitur ut homo, simul distribuit rursus út Deus. Sanctus enim cum sit pontifex, et immaculatus, et innocens, non pro infirmitate sua, sicut moris erat legis sacerdotibus, sed pro animarum mostrarum salute 967 seipsum offerens, idque semel propter nostrum peccatum, advocatus factus est pro nobis, et ipse propitiatio est pro pec· catis nostris, juxta Joannis vocem ' non pro nostris vero tantum, sed et pro universo mundo. Atenim objiciet forsan aliquis: Salvatoris vocibus adversari non debet dictum discipuli; Dominus enim noster Jesus Christus palam hic negare videtur se pro toto mundo rogare. Sapiens autem. Joannes, inquit, contrarium his ait: non enimn advocatum et propitiationem fore pro nostris tantum peccatis Salvatoren asserit, sed etiam pro universo mundo. Quæ sit ergo hujus objectionis solutio, aut quomodo Salvatori beatus Joannes astipuletur, non est explicatu difficile. Quia enim beatus Joannes Judaeus erat, et ex Judais, ne qui forsan existimarent Dominum pro Israelitis tantum advocatum esse apud Patrem, pro aliis vero gentibus, quæ per universum orbem sparsæ sunt, non item, quamvis fide erga ipsum conspicuæ futuræ essent, et brevi ad agnitionem salutis per Christum vocandæ, necessario dicit, non pro solis tantum Israelitis propitiationem fore Dominum, sed pro universo mundo, boc est pro iis qui ex omni gente ac genere vocandi erant per fidem ad justitiam et sanctificationem. Dominus autem noster Jesus Christus legitimos a spuriis secernens, et qui divinos ejus sermones audiunt, cordisque cervicem subjíciunt, et se quodammodo servituti Dei mancipant, ab iis qui contumaci et præfracta indole as Joan. 1, 29. es | Cor. 1, τὸ θῦμα καὶ αὐτὸς ἱερεὺς, αὐτὸς ὁ μεσίτης, αὐτὸς τὸ πανάμωμον ἱερεῖον, ὁ ἀμνὸς ὁ ἀληθινός, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. "Ην οὖν ἄρα τύπος ὥσπερ τις καὶ σκιὰ διαφανὴς τῆς ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἀναδεδειγ μένης τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας, ἡ πάλαι διὰ Μωσέως, καὶ ὁ κατὰ νόμον ἀρχιερεὺς τὸν ὑπὲρ νόμον ἱερουρ γὸν ἐν ἰδίῳ γέγραφε σχήματι. Σκιαὶ γὰρ τῆς ἀληθείας εἰσὶ τὰ νομικά. Μωσῆς γὰρ ὁ θεσπέσιος, καὶ μὴν σὺν ἐκείνῳ καὶ ὁ περίβλεπτος Ααρών, μέσον διὰ παντὸς έχώρουν Θεοῦ τε καὶ τῆς συναγωγῆς, ἄρτι μὲν τὴν ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασι τῶν ἐξ Ισραήλ δυσωποῦντες ὀργὴν, καὶ τὴν ἄνωθεν καλοῦντες ἐπὶ τοῖς ἀτονοῦσιν εὐμένειαν· ἄρτι δὲ πάλιν ἐπευχόμενοί τε καὶ εὐλο γοῦντες αὐτοὺς, καὶ τὰς κατὰ νόμου θυσίας, καὶ πρὸς τούτοις δωροφορίας κατὰ τὴν τῶν διατεταγμένων προσάγοντες τάξιν, ποτὲ μὲν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, ποτὲ δὲ καὶ χαριστήρια τὰ ἐφ᾽ οἷς εὖ παθόντες έδεσαν παρὰ Θεοῦ. Ο γε μὴν ὑπὲρ τύπους καὶ σχήματα να μικὰ πεφηνὼς ἐν ἐσχάτοις καιροίς, ἀρχιερεύς τε ἅμα καὶ μεσίτης Χριστός, ἐρωτᾷ μὲν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, συμφιλοτιμεῖται δὲ ὡς Θεὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, διανέμοντι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά. Εμφανέστατα δὲ τοῦτο παρέδειξεν ἡμῖν ὁ Παῦλος, εἰπών· ο Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. • Ο τοίνυν έρω τῶν, ὡς ἄνθρωπος, συνδιανέμει πάλιν ὡς Θεός. Οσιος γὰρ ὑπάρχων ἀρχιερεὺς, ἄμωμος τε καὶ ἄκακος, οὐχ ὑπὲρ ἀσθενείας τῆς ἑαυτοῦ, καθάπερ ἦν ἔθος τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι κατὰ τὸν νόμον, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἑαυτὸν προσενεγκών, καὶ τοῦτο εἰσάπαξ διὰ τὴν ἡμῶν ἁμαρτίαν, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνή, να οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ όλου τοῦ κόσμου. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ δὴ πάντως τοῖς παρ' ἡμῶν. τις ἀντιτιθεὶς λόγοις, Οὐ γὰρ ἐναντίως ἕξει, βοῶν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς τὸ διὰ τοῦ μαθητοῦ λε λεγμένον ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, διαρρήδην ἐν τούτοις ἀπαυδήσας φαίνεται τὸ ὑπὲρ παντὸς τοῦ κόσμου χρῆναι παρακαλεῖν. Ο δέ γε σα φὸς Ιωάννης, φησί, πολύ δή τούτοις τὸ ἐναντίον ἐφθέγξατο· οὐ γὰρ περὶ μόνων ἔσεσθαι παράκλητον τε καὶ ἱλασμὸν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν τὸν Σωτήρα διισχυρίζεται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ περὶ παντὸς τοῦ κόσμου. Τίς οὖν ἄρα τούτοις ἔψεται λύσις, ἢ πῶς ἂν φαίνοιτο ταῖς τοῦ Δεσπότου φωναῖς συμπαρομαρτήσας ὁ μα θητής, ἀταλαίπωρον εἰπεῖν. Ο μὲν γὰρ μακάριος Ιωάννης, ἐπείπερ ἦν Ἰουδαῖος καὶ ἐξ Ἰουδαίων, ἵνα μή τινες οἰηθεῖεν τυχὸν ὑπὲρ μόνων τῶν ἐξ Ισραήλ παράκλητον εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ τὸν Κύριον, ὑπὲρ δὲ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν ἀνὰ πᾶσαν κατεσπαρμένων τὴν οἰκουμένην οὐκ ἔτι, καίτοι μελλόντων τῇ εἰς αὐτ τὸν διαπρέψαι πίστει, καὶ ὅσον οὐδέπω κληθήσεσθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἀναγ καιότατά φησι λίαν οὐ περὶ μόνων ἔπεσθαι τῶν ἐκ γένους Ισραήλ ἱλασμὸν τὸν Κύριον, ἀλλὰ περὶ ὅλου * 1 Joan. 11, 1, 2.

cat animum ". Ipse enim est hostia, et ipse sacer- γνώμην, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργῶν. Αὐτὸς γὰρ dos, ipse mediator, ipse immaculatum sacrifcium, a gnus verus qui tollit peccatum mundi ". Typus i gitur veluti quidam et umbra mediationis Christi ultimis temporibus manifestatæ erat vetus illa Mosis mediatio, et legis pontifex eum qui supra legem est præfiguravit pontificem. Legalia quippe veritatis sunt umbra. Moses enim divinus, adeoque cum illo spectabilis Aaron inter Deum et populi congregationem mediatores semper erant, modo quidem iram Dei placaules Israelitarum peccatis concitatam, et supernam bonitatem erga eøs animo fractos invocantes: modo voventes ac benedicentes, et sacrificia secundum legem et munera ex ejus præscripto offerentes pro peccatis, modo vero graliarum actiones ob beneficia a Deo suscepta. Qui vero supra typos et figuras uovissimis temporibus effulsit pontifex simul ac mediator Christus, rogat quidem pro nobis, ut homo; benignitatem vero una cum Deo ac Patre, iu quantum Deus, in nos exercet, qui dignis dona distribuit. Quod Paulus apertissime docuit, dicens: «Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo ".» Qui rogat igitur ut homo, simul distribuit rursus út Deus. Sanctus enim cum sit pontifex, et immaculatus, et innocens, non pro infirmitate sua, sicut moris erat legis sacerdotibus, sed pro animarum mostrarum salute 967 seipsum offerens, idque semel propter nostrum peccatum, advocatus factus est pro nobis, et ipse propitiatio est pro pec· catis nostris, juxta Joannis vocem ' non pro nostris vero tantum, sed et pro universo mundo. Atenim objiciet forsan aliquis: Salvatoris vocibus adversari non debet dictum discipuli; Dominus enim noster Jesus Christus palam hic negare videtur se pro toto mundo rogare. Sapiens autem. Joannes, inquit, contrarium his ait: non enimn advocatum et propitiationem fore pro nostris tantum peccatis Salvatoren asserit, sed etiam pro universo mundo. Quæ sit ergo hujus objectionis solutio, aut quomodo Salvatori beatus Joannes astipuletur, non est explicatu difficile. Quia enim beatus Joannes Judaeus erat, et ex Judais, ne qui forsan existimarent Dominum pro Israelitis tantum advocatum esse apud Patrem, pro aliis vero gentibus, quæ per universum orbem sparsæ sunt, non item, quamvis fide erga ipsum conspicuæ futuræ essent, et brevi ad agnitionem salutis per Christum vocandæ, necessario dicit, non pro solis tantum Israelitis propitiationem fore Dominum, sed pro universo mundo, boc est pro iis qui ex omni gente ac genere vocandi erant per fidem ad justitiam et sanctificationem. Dominus autem noster Jesus Christus legitimos a spuriis secernens, et qui divinos ejus sermones audiunt, cordisque cervicem subjíciunt, et se quodammodo servituti Dei mancipant, ab iis qui contumaci et præfracta indole as Joan. 1, 29. es | Cor. 1, τὸ θῦμα καὶ αὐτὸς ἱερεὺς, αὐτὸς ὁ μεσίτης, αὐτὸς τὸ πανάμωμον ἱερεῖον, ὁ ἀμνὸς ὁ ἀληθινός, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. "Ην οὖν ἄρα τύπος ὥσπερ τις καὶ σκιὰ διαφανὴς τῆς ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἀναδεδειγ μένης τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας, ἡ πάλαι διὰ Μωσέως, καὶ ὁ κατὰ νόμον ἀρχιερεὺς τὸν ὑπὲρ νόμον ἱερουρ γὸν ἐν ἰδίῳ γέγραφε σχήματι. Σκιαὶ γὰρ τῆς ἀληθείας εἰσὶ τὰ νομικά. Μωσῆς γὰρ ὁ θεσπέσιος, καὶ μὴν σὺν ἐκείνῳ καὶ ὁ περίβλεπτος Ααρών, μέσον διὰ παντὸς έχώρουν Θεοῦ τε καὶ τῆς συναγωγῆς, ἄρτι μὲν τὴν ἐπὶ τοῖς πλημμελήμασι τῶν ἐξ Ισραήλ δυσωποῦντες ὀργὴν, καὶ τὴν ἄνωθεν καλοῦντες ἐπὶ τοῖς ἀτονοῦσιν εὐμένειαν· ἄρτι δὲ πάλιν ἐπευχόμενοί τε καὶ εὐλο γοῦντες αὐτοὺς, καὶ τὰς κατὰ νόμου θυσίας, καὶ πρὸς τούτοις δωροφορίας κατὰ τὴν τῶν διατεταγμένων προσάγοντες τάξιν, ποτὲ μὲν ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, ποτὲ δὲ καὶ χαριστήρια τὰ ἐφ᾽ οἷς εὖ παθόντες έδεσαν παρὰ Θεοῦ. Ο γε μὴν ὑπὲρ τύπους καὶ σχήματα να μικὰ πεφηνὼς ἐν ἐσχάτοις καιροίς, ἀρχιερεύς τε ἅμα καὶ μεσίτης Χριστός, ἐρωτᾷ μὲν ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, συμφιλοτιμεῖται δὲ ὡς Θεὸς τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, διανέμοντι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά. Εμφανέστατα δὲ τοῦτο παρέδειξεν ἡμῖν ὁ Παῦλος, εἰπών· ο Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. • Ο τοίνυν έρω τῶν, ὡς ἄνθρωπος, συνδιανέμει πάλιν ὡς Θεός. Οσιος γὰρ ὑπάρχων ἀρχιερεὺς, ἄμωμος τε καὶ ἄκακος, οὐχ ὑπὲρ ἀσθενείας τῆς ἑαυτοῦ, καθάπερ ἦν ἔθος τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσι κατὰ τὸν νόμον, μᾶλλον δὲ ὑπὲρ σωτηρίας τῶν ἡμετέρων ψυχῶν ἑαυτὸν προσενεγκών, καὶ τοῦτο εἰσάπαξ διὰ τὴν ἡμῶν ἁμαρτίαν, παράκλητος γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ αὐτὸς ἱλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνή, να οὐ περὶ τῶν ἡμετέρων δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ όλου τοῦ κόσμου. Αλλ' ἴσως ἐρεῖ δὴ πάντως τοῖς παρ' ἡμῶν. τις ἀντιτιθεὶς λόγοις, Οὐ γὰρ ἐναντίως ἕξει, βοῶν, ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς τὸ διὰ τοῦ μαθητοῦ λε λεγμένον ὁ μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, διαρρήδην ἐν τούτοις ἀπαυδήσας φαίνεται τὸ ὑπὲρ παντὸς τοῦ κόσμου χρῆναι παρακαλεῖν. Ο δέ γε σα φὸς Ιωάννης, φησί, πολύ δή τούτοις τὸ ἐναντίον ἐφθέγξατο· οὐ γὰρ περὶ μόνων ἔσεσθαι παράκλητον τε καὶ ἱλασμὸν τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν τὸν Σωτήρα διισχυρίζεται, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ περὶ παντὸς τοῦ κόσμου. Τίς οὖν ἄρα τούτοις ἔψεται λύσις, ἢ πῶς ἂν φαίνοιτο ταῖς τοῦ Δεσπότου φωναῖς συμπαρομαρτήσας ὁ μα θητής, ἀταλαίπωρον εἰπεῖν. Ο μὲν γὰρ μακάριος Ιωάννης, ἐπείπερ ἦν Ἰουδαῖος καὶ ἐξ Ἰουδαίων, ἵνα μή τινες οἰηθεῖεν τυχὸν ὑπὲρ μόνων τῶν ἐξ Ισραήλ παράκλητον εἶναι παρὰ τῷ Πατρὶ τὸν Κύριον, ὑπὲρ δὲ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, τῶν ἀνὰ πᾶσαν κατεσπαρμένων τὴν οἰκουμένην οὐκ ἔτι, καίτοι μελλόντων τῇ εἰς αὐτ τὸν διαπρέψαι πίστει, καὶ ὅσον οὐδέπω κληθήσεσθαι πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς διὰ Χριστοῦ σωτηρίας, ἀναγ καιότατά φησι λίαν οὐ περὶ μόνων ἔπεσθαι τῶν ἐκ γένους Ισραήλ ἱλασμὸν τὸν Κύριον, ἀλλὰ περὶ ὅλου * 1 Joan. 11, 1, 2.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τοῦ κόσμου, τοῦτ᾽ ἔστι, τῶν ἐκ παντὸς ἔθνους τε καὶ eum offendunt, pro iis solis rogare se convenienγένους κληθησομένων διὰ τῆς πίστεως εἰς δικαιοσύνην καὶ ἁγιασμόν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἀποδιελὼν τῶν γνησίων τοὺς μὴ τοιοῦτον ἔχοντας νοῦν, καὶ τῶν ἐξυβρίζειν ταῖς οὕτω σκληραῖς ἀπειθείαις ἑλομένων αὐτὸν, τοὺς ἐπιεικέστερον τῶν θείων αὐτοῦ κατακροωμένους λόγων, ὑποθέντας τε ἤδη τὸν τῆς καρδίας αὐχένα, καὶ μονονουχί περιδήσαντας ἑαυτοῖς τῆς ὑπὸ Θεῷ δουλείας τὸν ζυγόν, περὶ αὐτῶν ἔφη μόν νων πρεπωδέστερον ἐρωτᾷν. "Ων γὰρ ὑπάρχει με σίτης καὶ ἀρχιερεὺς, αὐτοῖς δὴ καὶ μόνοις ᾤετο δεῖν τὰ ἐκ τῆς μεσιτείας προξενεῖν ἀγαθὰ, οὓς καὶ δεδί σθαι μὲν ἑαυτῷ φησιν, εἶναί γε μὴν τοῦ Πατρὸς, οὐχ ἑτέραν ἐχούσης ὁδὸν τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος, εἰ μὴ δι' Υἱοῦ. Καί σε τοῦτο διδάξει λέγων αὐτός· «Ούδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ.» Θέα γὰρ ὅπως τῷ ἰδίῳ γεννήματι δοὺς ὁ Πατήρ τοὺς ἐφ' οἷς ὁ λόγος, ἑαυτῷ κατεκτήσατο. Καὶ τοῦτο συνεὶς εὖ μάλα φησὶν ὁ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἐπιστημονικώτατος· ο Ὅτι Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ, κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ.» Μεσιτεύοντος γὰρ τοῦ Χριστοῦ, δεχομένου τε τους προσιόντας διὰ τῆς πίστεως καὶ προσάγοντος δι' ἑαυτοῦ τῷ Πατρὶ, κόσμος Θεῷ κατηλλάττετο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ προφήτης Ησαΐας, εἰρήνην ἡμᾶς ἐλέσθαι τὴν πρὸς Θεὸν ἐν Χριστῷ προεδίδασκε λέγων· • Ποιήσωμεν εἰρήνην αὐτῷ, ποιήσωμεν εἰρήνην, οἱ ἐρχόμενοι.» Αποστήσαντες γὰρ τῆς ἰδίας ψυχῆς τὰ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης ἀλλοτριοῦντα ἡμᾶς, τὸ αἰσχρουργόν φημι δὴ καὶ φιλήδονον εἰς ἁμαρτίαν καὶ τὸ λίαν εὐπετὲς εἰς κοσμικὴν ἡδονὴν, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὴν ἀπάσης φαυλότητος μητέρα καὶ τροφὸν ἀλλόκοτον πλάνην, οἰκεῖοί τε καὶ φίλοι γενησόμεθα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὴν πρὸς Θεὸν εἰρήνην συν θήσομεν, αὐτῷ τῷ Πατρὶ δι' Υἱοῦ κολλώμενοι, ἅτε δὴ καὶ λαβόντες ἐν ἑαυτοῖς τὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντα Λόγον καὶ ἐν τῷ Πνεύματι κράζοντες· ο 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ.» Οἱ δοθέντες οὖν ἄρα Χριστῷ, γεγόνασι μὲν τοῦ Πατρὸς, πλὴν οὐκ ἔξω διὰ τοῦτο Χριστοῦ. Βασιλεύει γὰρ σὺν αὐτῷ καὶ κατάρχει δι' αὐτοῦ τῶν ἰδίων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Βασιλεία γὰρ ἡ αὐτὴ κράτος τε τὸ κατὰ πάντων ἓν τῆς ἁγίας τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, καὶ ὅπερ ἂν γένοιτο τοῦ Υἱοῦ, τῇ τοῦ Υἱοῦ καὶ Πατρὸς ὑποκείσεται δόξῃ· καὶ πάλιν, ὅπερ ἂν ὑποπίπτειν λέγεται τῷ Πατρὶ, τούτου δή πάντως κατ ἄρξει καὶ ὁ Υἱός. Διὰ γάρ τοι τοῦτό φησι·. Καὶ τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά, ο Οπου γὰρ φύσεως ἡ εἰσάπαν ταυτότης διαλάμπει καὶ φαίνεται, ἐκεῖ τῆς ἀξίας ἀπαράλλακτος ἡ δόξα, οὐ μεμερισμέέως ἑνί τι τῶν ὄντων ἀνατιθεῖσα τυχὸν καὶ παρωθου μένη τὸν ἕτερον, ἀλλ' ἔσην, μίαν τε καὶ τὴν αὐτὴν τὴν εἰπάπαν ὁτιοῦν ἐκτείνουσα δόξαν. Ο γὰρ τῶν τοῦ ἰδίου Πατρὸς θεϊκῶν ἀξιωμάτων οὐσιωδῶς κληρονόμος, ἔχων μὲν αὐτὸς πάντα φανεῖτα: τὰ τοῦ γεννήτερος, ἔχοντα δὲ δείξει πάντα τὰ αὐτοῦ τὸν γεννήτορα. Θάτερος γὰρ ἐν θατέρῳ φυσικῶς διαφαίνεται, καὶ διαλάμπει μὲν ὁ Υἱὸς ἐν Πατρὶ, Πατὴρ δὲ αὖ πάλιν ἐν τῷ Υἱῷ. Τοῦτον γὰρ ἡμᾶς τὸν τρόπον αἱ θεόπνευστοι or Juan. Xιν, tius dixit. Quorum enim mediator est atque pontifex, iis tantum bona mediationis largienda putabat. Quos etiam datos sibi esse ait, esse tamen Patris, cum alia nulla ad Patrem accedendi via sit nisi per Filium. Quod quidem ipse te docebit, dicens: Nemo venit ad Patrem, nisi per me ".» Animadverte enim quo pacto Pater eos de quibus sermo est suo tradens Spiritui, sibi eos acquisierit. Quod certe intelligens Paulus sacrarum Litterarum peritissimus, inquit: • Quia Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi 88., Christo enim mediante, et accedentes per fidem suscipiente, ac per 968 seipsum Patri offerente, mundus reconciliatus est Deo. Ideoque propheta Isaias pacem cum Deo in Christo colendam præmonstrabat, dicens: • Facianas pacem illi, faciamus pacem venientes s. Ex animo quippe nostro ejectis quæ 108 a dilectione Christi avocant, turpibus nimirum operibus, et voluptatis studio ad peceatum, ac præ-¨ terea peregrino errore omnis improbitatis parente fomnite, amici et familiares Christi erimus, et pacem cum Deo inibimus, ipsi Patri per Filium conglutinati, maxime qui Verbum ex ipso genitum in nobis susceperimus, et in Spiritu clamemus: ‹ Abba, Pater ".» Qui ergo dati sunt Christo, Patris quidem fuerunt, sed non propterea extra Christum. Reguat enim cum ipso, et suis per ipsum Deus ac Pater imperat. Regnum enim idem et imperium in omnes sancta et consubstantialis Trinitatis unum est, ac quodcunque Filii est, Filii ac Patris gloriæ subjacet, et vice versa, quodcunque subjectum Patri dicitur, Filii quoque dominationi subest. Idcirco enim ait: «Et mea omnia tua sunt, et tua mea. s Ubi enim naturæ perfectissima in omnibus reiucet identitas, ibi dignitatis eadem est plane gloria, non seorsim uni aliquid tribuens, alio excluso, sed æqualeın, unam et camdem in omnibus gloriam inıpertiens. Nam, cum divinarum sui Patris dignationum substantialiter sit hæres, habere quidem cernetur ipse omnia quæ sunt Patris, et Patrem ostendet habere omnia quæ sua sunt. Alter enim in altero naturaliter elucet, et effulget quidem Filius in Patre, Pater autem vicissim in Filio. Hunc enim modum nos divinitus inspirata Scripturæ docuerunt. Cum ergo ex Patris dignationibus una sit, in cuncta imperium habere, erit ista quoque in Filio. Character enim est substantiae ejus ", mullam plane dissimilitudinem aut mutationem admittens. Clarificatum autem se in iis qui semel dati sunt asseruit, justissimaın veluti retributionem esse dicens, quod pro ipsis rogat. Quænam igitur est illa postulatio, et quam ob causamn suis familiaritimis Patrem benignitatem suam impertiri petit • Nou sum in mundo, inquit, et hi in mundo sunt, et ego ad te venio. Nam quandiu cum sanctis discipulis in carne adhuc versabatur in terris, manifesta el ocu- ** II Cor. v, 19. 69 Isa, XXVI, 5. 90 Rom. vi, 15. οι Hebr. 1, 3.

ἀξιωμάτων τοῦ Πατρὸς, τὸ τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ἀρχὴν, προσέσται τοῦτο καὶ τῷ Υἱῷ· χαρακτήρ γάρ ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀνομοιότητα καὶ παραλλαγὴν εἰς οὐδέν τι τὸ παράπαν ἔχειν ἀνεχόμενος. Δεδοξάσθαι γε μὴν ἐν τοῖς ἅπαξ δοθεῖσι διἰσχυρίσατο, δικαιοτάτην ὥσπερ ἀντίδοσιν τὸ ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶν ἀποφαίνων. Τίς οὖν ἡ αἴτησις, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς εὐμένειαν τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις υπάρξει ζητεῖ; «Οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, φησὶ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ, κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι.» Συνδιαιτών μενος γὰρ καὶ συμπαρὼν ἔτ: τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις μετὰ σαρκὸς ἐπὶ γῆς, παράκλησις ἦν ἐμφανής τε καὶ ὁρωμένη, καὶ οἱονεί συνδιατρίβουσα καὶ παρακειμένη τοῖς κινδυνεύουσιν ἐξ ἑτοίμου λαβεῖν· εὐθαρσέστερος δὲ κατὰ τοῦτο ὑπῆρχον. Φιλεί γάρ πως ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, οὐ τοῖς ἀφανέσ: μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς ἐμφανεστέ ροις ἐπιθαρσεῖν καὶ ἐφήδεσθαι. Καὶ τοῦτό φαμεν, οὐκ ἀσθενῆ λέγοντες τὸν Κύριον εἰς τὸ διασώζειν δύνα σθαί τινας, καὶ εἰ μὴ ὁρῷτο παρών ληροίη γὰρ ἄν τις οὕτω φρονῶν, καὶ λίαν εἰκότως. • Ἰησοῦς γὰρ Χριστὸς ἐχθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας· ο ἀλλ' ᾔδει μικροψυχήσαντας οὐ μετρίως τοὺς μαθητάς, μόνους ὥσπερ ἀπολειφθέντας ἐπὶ τῆς γῆς, κυμάτων δίκην ἀγρίων τοῦ κόσμου περιπαμφλάζον τος, καὶ ἀφορήτοις δείμασι καὶ τοῖς εἰς ἄκρον κινδύνοις ἐκπολιορκεῖν ειωθότος τοὺς τὸν θεῖον τοῖς ἀμνήτοις ἔτι διαπρεσβεύοντας λόγον. Επειδή τοίνυν ἐγὼ μὲν ἔρχομαι, φησί, πρὸς σὲ (ἀναβήσομαι γάρ, ὅσον οὐδέπω συγκαθεδούμενός τε καὶ συμβασιλεύ[σ]ων, lis ipsis usurpata, atque, ut ita dicam, familiaris & μεμυσταγωγήκασι Γραφαί. "Οτε τοίνυν ἐν ἐστι τῶν 969 consolatio laborantibus præesto aderat, proindeque audaciores erant. Solet enim humanus animus non occultis, sed manifestis confidere. Quod quidem dicimus, non quod Dominuni servandis aliquibus imparem putemus, nisi præsens cernatur: nugaretur enim qui sic sentiret. ‹ Jesus enim Christus heri et hodie idem, et in sæcula”; › sed sciebat discipulos solos in terris relictos, animo non parum dejectum iri, mundo instar immanium fluctuum stridente, et intole randis terroribus ac summis periculis divini sermonis præcones obsidente. Quia ergo venio ad te, inquit (jamjam enim tecum una sessurus, et ut Deus Deo ac Patri conregnaturus ascendam, et hi demum in munlo remanebunt), pro ipsis rogo. Tui enim sunt, quamvis dati mibi sint, eorumque tanquam tuorum ac meorum curam habeo, et clarificatus sum in eis, quia omnia quæ dedisti mihi tua sunt, et tua mea. Atque hoc vere quidem dictum est. Nec enim ex eo quod Christo dati sunt quidam eorum qui sunt in hoc mundo, atque idcirco Patris quoque ſuerunt, clarificare eum renuerint, per quen Deo ac Patri conjuncti sunt, sed adducti per ipsum, nihilo. minus tamen semper ejus erunt. Communia enim ipsi omnia cum Patre, ipsaque naturalis deitas et potentia. Unus enim Deus inter nos, atque in sancta et consubstantiali Trinitate adoratur. Dei vero sumus omnes, unius, solius, ac veri, sanctæ et consubstantialis Trinitatis ratione servitutis subjecti. ὡς Θεό; Θεῷ καὶ Πατρί, μενοῦσί τε οὗτοι τέως ἐν κόσμῳ), περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ. Γεγόνασι γὰρ σοὶ δοθέντες ἐμοὶ, καὶ ὡς σῶν τε ἤδη καὶ ἐμῶν εὐλόγως κήδομαι, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς, ὅτι πάντα ἃ δέδωκάς μοι, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. Καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἐπείπερ δέδονται τινες τῶν ἐν κόσμῳ τῷ Χριστῷ, γεγόνασί τε καὶ διὰ τοῦτο τοῦ Πατρὸς, ἀπειρήκασι τὸ δοξολογεῖν τὸν δι᾿ οὗ συνήφθησαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, προσαχθέντες δὲ δι' αὐτοῦ, διαμενοῦσιν οὐδὲν ἧττον ὄντες αὐτοῦ. Κοινὰ γὰρ αὐτῷ πάντα πρὸς τὸν Πατέρα, μετὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητός τε καὶ ἐξουσίας. Εἰς γὰρ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενος. Θεοῦ δὲ οἱ πάντες ἐσμὲν, τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου καὶ ἀληθινοῦ, τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίᾳ Τριάδι, κατὰ τὸν τῆς δουλείας τρόπον ὑπεζευγμένοι. CAP. IX. Quod naturalis est in Filio deitatis dignitas, licet eam accepisse dicatur a Putre ratione humanitatis, el propter humilem habitum. XVII, 11› Pater sancte, serva eos in nomine tuo quod dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. Observa ubique duarum rerum in unum conjunctionem, humanitatis nimirum, quæ nostram tenuitatein in se continet, et divinitatis, quæ supremam omnium gloriam præ se fert. Ex utroque etenim temperata est oratio, et quemadmodum 970 superius dicebamus, nec in altitudinem prorsus evehitur Deo convenientem, nec in nostram conditionem penitus deducitur. Deus enim est, factus homo, arcana quadam et inexplicabili unione medium veluti quemdam locum tenens, » Hebr. xı11, 8. *Οτι φυσικὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, και ειληφέναι λέγηται τοῦτο παρὰ Πατρός, διὰ τὸ ἀνθρώπινον καὶ τὸ τῆς ταπεινώσεως σχῆμα. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς. Επιτήρει πανταχή τοῖν δυοῖν πραγμάτοιν τὴν εἰς ἐν ἀναπλοκὴν, τοῦ τε ἀνθρωπίνου, φημί, τὸ καθ' ἡμᾶς ἔχοντος σμικροπρεπές, καὶ τοῦ θεϊκοῦ τὴν ἀνω τάτω πασῶν ὠδίνοντος δόξαν. Κεκέρασται γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ λόγος, καὶ καθάπερ τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διειληφότες ἐλέγομεν, οὔτε πρὸς ὕψος τελείως ἀναπηδᾷ τὸ θεοπρεπές, οὔτε μὴν εἰς ἅπαν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀπανίσταται μέτρων. Θεὸς γάρ ἐστι γενόμενος ἄνθρωπος, ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστω συνόδῳ μέσην ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπέχων, ὡς μήτε τοὺς τῆς ἀληθεις

ἀξιωμάτων τοῦ Πατρὸς, τὸ τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ἀρχὴν, προσέσται τοῦτο καὶ τῷ Υἱῷ· χαρακτήρ γάρ ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀνομοιότητα καὶ παραλλαγὴν εἰς οὐδέν τι τὸ παράπαν ἔχειν ἀνεχόμενος. Δεδοξάσθαι γε μὴν ἐν τοῖς ἅπαξ δοθεῖσι διἰσχυρίσατο, δικαιοτάτην ὥσπερ ἀντίδοσιν τὸ ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶν ἀποφαίνων. Τίς οὖν ἡ αἴτησις, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς εὐμένειαν τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις υπάρξει ζητεῖ; «Οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, φησὶ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ, κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι.» Συνδιαιτών μενος γὰρ καὶ συμπαρὼν ἔτ: τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις μετὰ σαρκὸς ἐπὶ γῆς, παράκλησις ἦν ἐμφανής τε καὶ ὁρωμένη, καὶ οἱονεί συνδιατρίβουσα καὶ παρακειμένη τοῖς κινδυνεύουσιν ἐξ ἑτοίμου λαβεῖν· εὐθαρσέστερος δὲ κατὰ τοῦτο ὑπῆρχον. Φιλεί γάρ πως ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, οὐ τοῖς ἀφανέσ: μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς ἐμφανεστέ ροις ἐπιθαρσεῖν καὶ ἐφήδεσθαι. Καὶ τοῦτό φαμεν, οὐκ ἀσθενῆ λέγοντες τὸν Κύριον εἰς τὸ διασώζειν δύνα σθαί τινας, καὶ εἰ μὴ ὁρῷτο παρών ληροίη γὰρ ἄν τις οὕτω φρονῶν, καὶ λίαν εἰκότως. • Ἰησοῦς γὰρ Χριστὸς ἐχθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας· ο ἀλλ' ᾔδει μικροψυχήσαντας οὐ μετρίως τοὺς μαθητάς, μόνους ὥσπερ ἀπολειφθέντας ἐπὶ τῆς γῆς, κυμάτων δίκην ἀγρίων τοῦ κόσμου περιπαμφλάζον τος, καὶ ἀφορήτοις δείμασι καὶ τοῖς εἰς ἄκρον κινδύνοις ἐκπολιορκεῖν ειωθότος τοὺς τὸν θεῖον τοῖς ἀμνήτοις ἔτι διαπρεσβεύοντας λόγον. Επειδή τοίνυν ἐγὼ μὲν ἔρχομαι, φησί, πρὸς σὲ (ἀναβήσομαι γάρ, ὅσον οὐδέπω συγκαθεδούμενός τε καὶ συμβασιλεύ[σ]ων, lis ipsis usurpata, atque, ut ita dicam, familiaris & μεμυσταγωγήκασι Γραφαί. "Οτε τοίνυν ἐν ἐστι τῶν 969 consolatio laborantibus præesto aderat, proindeque audaciores erant. Solet enim humanus animus non occultis, sed manifestis confidere. Quod quidem dicimus, non quod Dominuni servandis aliquibus imparem putemus, nisi præsens cernatur: nugaretur enim qui sic sentiret. ‹ Jesus enim Christus heri et hodie idem, et in sæcula”; › sed sciebat discipulos solos in terris relictos, animo non parum dejectum iri, mundo instar immanium fluctuum stridente, et intole randis terroribus ac summis periculis divini sermonis præcones obsidente. Quia ergo venio ad te, inquit (jamjam enim tecum una sessurus, et ut Deus Deo ac Patri conregnaturus ascendam, et hi demum in munlo remanebunt), pro ipsis rogo. Tui enim sunt, quamvis dati mibi sint, eorumque tanquam tuorum ac meorum curam habeo, et clarificatus sum in eis, quia omnia quæ dedisti mihi tua sunt, et tua mea. Atque hoc vere quidem dictum est. Nec enim ex eo quod Christo dati sunt quidam eorum qui sunt in hoc mundo, atque idcirco Patris quoque ſuerunt, clarificare eum renuerint, per quen Deo ac Patri conjuncti sunt, sed adducti per ipsum, nihilo. minus tamen semper ejus erunt. Communia enim ipsi omnia cum Patre, ipsaque naturalis deitas et potentia. Unus enim Deus inter nos, atque in sancta et consubstantiali Trinitate adoratur. Dei vero sumus omnes, unius, solius, ac veri, sanctæ et consubstantialis Trinitatis ratione servitutis subjecti. ὡς Θεό; Θεῷ καὶ Πατρί, μενοῦσί τε οὗτοι τέως ἐν κόσμῳ), περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ. Γεγόνασι γὰρ σοὶ δοθέντες ἐμοὶ, καὶ ὡς σῶν τε ἤδη καὶ ἐμῶν εὐλόγως κήδομαι, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς, ὅτι πάντα ἃ δέδωκάς μοι, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. Καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἐπείπερ δέδονται τινες τῶν ἐν κόσμῳ τῷ Χριστῷ, γεγόνασί τε καὶ διὰ τοῦτο τοῦ Πατρὸς, ἀπειρήκασι τὸ δοξολογεῖν τὸν δι᾿ οὗ συνήφθησαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, προσαχθέντες δὲ δι' αὐτοῦ, διαμενοῦσιν οὐδὲν ἧττον ὄντες αὐτοῦ. Κοινὰ γὰρ αὐτῷ πάντα πρὸς τὸν Πατέρα, μετὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητός τε καὶ ἐξουσίας. Εἰς γὰρ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενος. Θεοῦ δὲ οἱ πάντες ἐσμὲν, τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου καὶ ἀληθινοῦ, τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίᾳ Τριάδι, κατὰ τὸν τῆς δουλείας τρόπον ὑπεζευγμένοι. CAP. IX. Quod naturalis est in Filio deitatis dignitas, licet eam accepisse dicatur a Putre ratione humanitatis, el propter humilem habitum. XVII, 11› Pater sancte, serva eos in nomine tuo quod dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. Observa ubique duarum rerum in unum conjunctionem, humanitatis nimirum, quæ nostram tenuitatein in se continet, et divinitatis, quæ supremam omnium gloriam præ se fert. Ex utroque etenim temperata est oratio, et quemadmodum 970 superius dicebamus, nec in altitudinem prorsus evehitur Deo convenientem, nec in nostram conditionem penitus deducitur. Deus enim est, factus homo, arcana quadam et inexplicabili unione medium veluti quemdam locum tenens, » Hebr. xı11, 8. *Οτι φυσικὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, και ειληφέναι λέγηται τοῦτο παρὰ Πατρός, διὰ τὸ ἀνθρώπινον καὶ τὸ τῆς ταπεινώσεως σχῆμα. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς. Επιτήρει πανταχή τοῖν δυοῖν πραγμάτοιν τὴν εἰς ἐν ἀναπλοκὴν, τοῦ τε ἀνθρωπίνου, φημί, τὸ καθ' ἡμᾶς ἔχοντος σμικροπρεπές, καὶ τοῦ θεϊκοῦ τὴν ἀνω τάτω πασῶν ὠδίνοντος δόξαν. Κεκέρασται γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ λόγος, καὶ καθάπερ τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διειληφότες ἐλέγομεν, οὔτε πρὸς ὕψος τελείως ἀναπηδᾷ τὸ θεοπρεπές, οὔτε μὴν εἰς ἅπαν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀπανίσταται μέτρων. Θεὸς γάρ ἐστι γενόμενος ἄνθρωπος, ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστω συνόδῳ μέσην ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπέχων, ὡς μήτε τοὺς τῆς ἀληθεις

ἀξιωμάτων τοῦ Πατρὸς, τὸ τὴν κατὰ πάντων ἔχειν ἀρχὴν, προσέσται τοῦτο καὶ τῷ Υἱῷ· χαρακτήρ γάρ ἐστι τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀνομοιότητα καὶ παραλλαγὴν εἰς οὐδέν τι τὸ παράπαν ἔχειν ἀνεχόμενος. Δεδοξάσθαι γε μὴν ἐν τοῖς ἅπαξ δοθεῖσι διἰσχυρίσατο, δικαιοτάτην ὥσπερ ἀντίδοσιν τὸ ὑπὲρ αὐτῶν ἐρωτῶν ἀποφαίνων. Τίς οὖν ἡ αἴτησις, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς εὐμένειαν τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις υπάρξει ζητεῖ; «Οὐκ εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, φησὶ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσὶ, κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι.» Συνδιαιτών μενος γὰρ καὶ συμπαρὼν ἔτ: τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις μετὰ σαρκὸς ἐπὶ γῆς, παράκλησις ἦν ἐμφανής τε καὶ ὁρωμένη, καὶ οἱονεί συνδιατρίβουσα καὶ παρακειμένη τοῖς κινδυνεύουσιν ἐξ ἑτοίμου λαβεῖν· εὐθαρσέστερος δὲ κατὰ τοῦτο ὑπῆρχον. Φιλεί γάρ πως ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, οὐ τοῖς ἀφανέσ: μᾶλλον, ἀλλὰ τοῖς ἐμφανεστέ ροις ἐπιθαρσεῖν καὶ ἐφήδεσθαι. Καὶ τοῦτό φαμεν, οὐκ ἀσθενῆ λέγοντες τὸν Κύριον εἰς τὸ διασώζειν δύνα σθαί τινας, καὶ εἰ μὴ ὁρῷτο παρών ληροίη γὰρ ἄν τις οὕτω φρονῶν, καὶ λίαν εἰκότως. • Ἰησοῦς γὰρ Χριστὸς ἐχθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ νας· ο ἀλλ' ᾔδει μικροψυχήσαντας οὐ μετρίως τοὺς μαθητάς, μόνους ὥσπερ ἀπολειφθέντας ἐπὶ τῆς γῆς, κυμάτων δίκην ἀγρίων τοῦ κόσμου περιπαμφλάζον τος, καὶ ἀφορήτοις δείμασι καὶ τοῖς εἰς ἄκρον κινδύνοις ἐκπολιορκεῖν ειωθότος τοὺς τὸν θεῖον τοῖς ἀμνήτοις ἔτι διαπρεσβεύοντας λόγον. Επειδή τοίνυν ἐγὼ μὲν ἔρχομαι, φησί, πρὸς σὲ (ἀναβήσομαι γάρ, ὅσον οὐδέπω συγκαθεδούμενός τε καὶ συμβασιλεύ[σ]ων, lis ipsis usurpata, atque, ut ita dicam, familiaris & μεμυσταγωγήκασι Γραφαί. "Οτε τοίνυν ἐν ἐστι τῶν 969 consolatio laborantibus præesto aderat, proindeque audaciores erant. Solet enim humanus animus non occultis, sed manifestis confidere. Quod quidem dicimus, non quod Dominuni servandis aliquibus imparem putemus, nisi præsens cernatur: nugaretur enim qui sic sentiret. ‹ Jesus enim Christus heri et hodie idem, et in sæcula”; › sed sciebat discipulos solos in terris relictos, animo non parum dejectum iri, mundo instar immanium fluctuum stridente, et intole randis terroribus ac summis periculis divini sermonis præcones obsidente. Quia ergo venio ad te, inquit (jamjam enim tecum una sessurus, et ut Deus Deo ac Patri conregnaturus ascendam, et hi demum in munlo remanebunt), pro ipsis rogo. Tui enim sunt, quamvis dati mibi sint, eorumque tanquam tuorum ac meorum curam habeo, et clarificatus sum in eis, quia omnia quæ dedisti mihi tua sunt, et tua mea. Atque hoc vere quidem dictum est. Nec enim ex eo quod Christo dati sunt quidam eorum qui sunt in hoc mundo, atque idcirco Patris quoque ſuerunt, clarificare eum renuerint, per quen Deo ac Patri conjuncti sunt, sed adducti per ipsum, nihilo. minus tamen semper ejus erunt. Communia enim ipsi omnia cum Patre, ipsaque naturalis deitas et potentia. Unus enim Deus inter nos, atque in sancta et consubstantiali Trinitate adoratur. Dei vero sumus omnes, unius, solius, ac veri, sanctæ et consubstantialis Trinitatis ratione servitutis subjecti. ὡς Θεό; Θεῷ καὶ Πατρί, μενοῦσί τε οὗτοι τέως ἐν κόσμῳ), περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ. Γεγόνασι γὰρ σοὶ δοθέντες ἐμοὶ, καὶ ὡς σῶν τε ἤδη καὶ ἐμῶν εὐλόγως κήδομαι, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς, ὅτι πάντα ἃ δέδωκάς μοι, σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. Καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἐπείπερ δέδονται τινες τῶν ἐν κόσμῳ τῷ Χριστῷ, γεγόνασί τε καὶ διὰ τοῦτο τοῦ Πατρὸς, ἀπειρήκασι τὸ δοξολογεῖν τὸν δι᾿ οὗ συνήφθησαν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, προσαχθέντες δὲ δι' αὐτοῦ, διαμενοῦσιν οὐδὲν ἧττον ὄντες αὐτοῦ. Κοινὰ γὰρ αὐτῷ πάντα πρὸς τὸν Πατέρα, μετὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητός τε καὶ ἐξουσίας. Εἰς γὰρ Θεὸς ἐν ἡμῖν, ἐν ἁγίᾳ τε καὶ ὁμοουσίῳ Τριάδι προσκυνούμενος. Θεοῦ δὲ οἱ πάντες ἐσμὲν, τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου καὶ ἀληθινοῦ, τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίᾳ Τριάδι, κατὰ τὸν τῆς δουλείας τρόπον ὑπεζευγμένοι. CAP. IX. Quod naturalis est in Filio deitatis dignitas, licet eam accepisse dicatur a Putre ratione humanitatis, el propter humilem habitum. XVII, 11› Pater sancte, serva eos in nomine tuo quod dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. Observa ubique duarum rerum in unum conjunctionem, humanitatis nimirum, quæ nostram tenuitatein in se continet, et divinitatis, quæ supremam omnium gloriam præ se fert. Ex utroque etenim temperata est oratio, et quemadmodum 970 superius dicebamus, nec in altitudinem prorsus evehitur Deo convenientem, nec in nostram conditionem penitus deducitur. Deus enim est, factus homo, arcana quadam et inexplicabili unione medium veluti quemdam locum tenens, » Hebr. xı11, 8. *Οτι φυσικὸν ἐν τῷ Υἱῷ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα, και ειληφέναι λέγηται τοῦτο παρὰ Πατρός, διὰ τὸ ἀνθρώπινον καὶ τὸ τῆς ταπεινώσεως σχῆμα. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς. Επιτήρει πανταχή τοῖν δυοῖν πραγμάτοιν τὴν εἰς ἐν ἀναπλοκὴν, τοῦ τε ἀνθρωπίνου, φημί, τὸ καθ' ἡμᾶς ἔχοντος σμικροπρεπές, καὶ τοῦ θεϊκοῦ τὴν ἀνω τάτω πασῶν ὠδίνοντος δόξαν. Κεκέρασται γὰρ ἐξ ἀμφοῖν ὁ λόγος, καὶ καθάπερ τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω διειληφότες ἐλέγομεν, οὔτε πρὸς ὕψος τελείως ἀναπηδᾷ τὸ θεοπρεπές, οὔτε μὴν εἰς ἅπαν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀπανίσταται μέτρων. Θεὸς γάρ ἐστι γενόμενος ἄνθρωπος, ἀῤῥήτῳ τινὶ καὶ ἀφράστω συνόδῳ μέσην ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπέχων, ὡς μήτε τοὺς τῆς ἀληθεις

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεότητος ὄρους ἐκδραμεῖν, μήτε μὴν ὅλοτρόπως τοὺς ut nec vera deilalis terminos excedat, nec in toτῆς ἀνθρωπότητος ἀπολιπεῖν. Ἀνωθεῖ μὲν γὰρ αὐ τὸν ἡ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητος γέννησις, καθό Λόγος ἐστὶ καὶ Μονογενής, εἰς οὐσίαν τὴν θεϊκὴν καὶ εἰς δόξαν τὴν τούτῳ παρεπομένην εἰκότως· ὑποδι βάζει δέ πως ἡ κένωσις εἰς τὸ καθ' ἡμᾶς οὐχ ὥσπερ ἐκ βίας πλεονεκτεῖν ἰσχύσασα τὸν τῶν ὅλως βασιλέα μετὰ Πατρὸς οὐ γὰρ ἂν ἐβιάσθη ποτὲ τὸ παρὰ γνώμην ὁ Μονογενής), αυτόκλητος δὲ μᾶλλον, ἐξ ἀγάτης τῆς εἰς ἡμᾶς εἰσδεχθεῖσά τε καὶ τετηρημένη. Τεταπείνωκε γὰρ ἑαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἑκὼν, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς τινος. 'Αλοίη γὰρ ἂν οὐχ ἑκὼν ἔτι τὸ τῆς ταπεινώσεως ὑπομείνας πάθος, εἴπερ ἦν τις ὅλως ο πλεονεκτεῖν ἰσχύων, καὶ ἀνεθελήτως ιέναι πρὸς τοῦτο κελεύων. Τεταπείνωκε τοίνυν ἑαυτὸν ἑκὼν δι' ἡμᾶς· οὐ γὰρ ἂν ὠνομάσθημεν ποτε καὶ ἡμεῖς υἱοὶ κατὰ χάριν καὶ θεοί, μὴ οὐχὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς εἰσβεβηκότος ταπείνωσιν τοῦ Μονογενούς, πρὸς ἦν καὶ αὐτοὶ μορφούμενοι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύμα της, καὶ τέκνα Θεοῦ καὶ θεοὶ χρηματίζομεν. Οταν οὖν τι λέγῃ συμπαραζεύξας τρόπον τινὰ τῷ θεϊκῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον, μὴ διὰ τοῦτο σκανδαλισθῇς, ἀσυνέτως ἀφεὶς τὸ θαυμάσαι καθηκόντως τὴν ἐπινοηθεῖσαν τοῖς λόγοις ἀσύγκριτον τέχνην, διὰ παντὸς ἡμῖν ἀνασώζούσαν τρόπου τὸ διπλοῦν ἀστείως, ὡς ὁρᾶν ἐν ταυτῷ τὸν λέγοντα Θεόν τε τῇ φύσει καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δόξῃ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ταπεινὸν εὖ μάλα συναναπλέκοντα, ἀνυπαίτιόν τε καὶ ψόγου παντὸς ἐλευθέραν της ρήσαντα παντελῶς τὴν ἐπ' ἄμφω σύμμετρον ἐχε δρομήν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ εἰς τὸ μεῖον ἤπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς τὴν τοῦ Λόγου φύσιν κατεσπᾶσθαι δια βεβαιούμενοι ποθεν· ἀμαθείας γὰρ ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρήσειεν ἂν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἐπεὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπαθὲς τὸ θεῖον, τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν παρα τροπῆς οὐκ ἀνεχόμενον, εδραιοτάτην δὲ μᾶλλον τὴν οἰκείαν ἀποσώζον στάσιν· ἀλλ' ὅτι τῆς ἑκουσίου κενώσεως ὁ τρόπος, ὡς ἐξ ἀναγκαίου λόγου τὸ τῆς ταπει νώσεως περικείμενος σχῆμα, διὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐν ἐλάττοσί πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ Πατήρ, φαίνεσθαι ποιεῖ, τὸν ἴσον αὐτῷ συμμορφόν τε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ, πεφηνότα Θεόν Μονογενή. Καὶ μὴ θαυμά σῃς ἀκούων, εἰ τῆς τοῦ Πατρὸς μεγαλοπρεπείας ἐν ἐλάττοσιν εἶναι δοκεῖ διὰ τὸ ἀνθρώπινον ὁ Υἱὸς, ὅτε διὰ τοῦτο καὶ αὐτῶν ἡττῆσθαι τῶν ἀγγέλων ὁ Παῦλος ἡμῖν αὐτὸν διισχυρίσατο γράφων ὧδε· «Τὸν δὲ βρα χύ τι παρ' ἀγγέλους Αλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφα νωμένον, ο καίτοι τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνεῖν αὐτ τὴν ἐπιτεταγμένων. «Οταν γάρ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ.» Αλλά καὶ τῶν ἁγίων Σεραφίμ κύκλῳ περιεστηκότων, και τάξιν ἀποπληρούντων τὴν οἰκετικὴν, ὅτε καθήμενος ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου τοῖς προφήταις ἐφαίνετο, Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γνησίαν τε ὠδῖνα καὶ γέννησιν, οὐκ ἴδιον tum humanitatis fines relinquat. Illa quippe ex Deo et Patre ineffabilis generatio, quatenus Verbum est ac Unigenitus, in substantiam divinam, et in gloriam quæ ipsum jure consequetur, eum evelit inanitio vero in nostram conditionem quo-` dammodo deducit, non quasi vi et necessitate quadam eum qui cum Patre cunctis imperat, possit adigere (nec enim vi adactus fuit unquam Unigenitus ut prater animi sententiam aliquid faceret), sed ultro potius, ob dilectionem erga nos suscepta atque servata. Humiliavit enim semetipsum ", hoc est volens, et non ex necessitate ab ullo inducta. Nec enim volens inanitionem subiret, si quis vim afferret, et invitum eo adigeret. Humiliavit ergo semetipsum, volens, propter nos: nec enim nuncupati unquam essemus filii per gratiam, ac dii, nisi pro nobis et propter nos humiliatus esset Unigenitus, ad quem ipsi quoque formati per participationem Spiritus, Dei filii et dii nuncupamur ". Cum aliquid ergo ait, divinum humano quodammodo conjungens, ne propterea offendaris, incomparabilis artis admiratione relicta, quæ duo hæc scite et convenienter observat, ut simul Deum natura et vere hominem loqui cernas ineffabilis naturæ gloriæ humanitatis tenuitatem rite conjungentem, et inculpate prorsus ad utrumque pro eo ac decet excurrentem. Quæ quidem dicimus, non quod Verbi naturam ad minus quiddam quam quod erat initio detractam asseramus, absit! summæ namque dementiæ esset ita sentire, cum Deus nullam mutationem pati possit, sed firmissimum suum statum conservet; sed quia voluntariæ inanitionis forma assumpta propter humanitatem, minorem Patre quodammodo videri facit Filium, qui æqualis ei, et conformis, et in ipso, et ex ipso effulsit Deus Unigenitus. Noli vero mirari, si audias Patris magnificentia 971 minorem videri Filium, propter humanitatem,cum eam quoque ob causam ipsis angelis Paulus minoratum eum asseruerit, ita scribens: ‹ Eum qui modico quain angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum 90: cum interim sancti angeli cum adorare jussi sint.. Cum enim, inquit, introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei "., Sed et sanctis Seraphim circum astantibus et ministrantibus, visus est sanctis prophetis in throno sedere excelso et elevato. Quantum ergo ad veram ex Deo Patre generationem attinet, humanitas propria Filii non est sed rursus propria est, in quantum homo apparuit, manens quidem id quod erat semper, ac est, eritque semper, sed seipsum demittens in id quod non erat, propter nos.. Pater igitur, inquit, sancte, serva eos in nomige tuo, quod dedisti mihi, ut sint nnum sicut et nos. Ineffabilis naturæ *ª Philipp. 11, 7. ss | Joan. 115, ss Hebr. II, se Hebr. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεότητος ὄρους ἐκδραμεῖν, μήτε μὴν ὅλοτρόπως τοὺς ut nec vera deilalis terminos excedat, nec in toτῆς ἀνθρωπότητος ἀπολιπεῖν. Ἀνωθεῖ μὲν γὰρ αὐ τὸν ἡ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητος γέννησις, καθό Λόγος ἐστὶ καὶ Μονογενής, εἰς οὐσίαν τὴν θεϊκὴν καὶ εἰς δόξαν τὴν τούτῳ παρεπομένην εἰκότως· ὑποδι βάζει δέ πως ἡ κένωσις εἰς τὸ καθ' ἡμᾶς οὐχ ὥσπερ ἐκ βίας πλεονεκτεῖν ἰσχύσασα τὸν τῶν ὅλως βασιλέα μετὰ Πατρὸς οὐ γὰρ ἂν ἐβιάσθη ποτὲ τὸ παρὰ γνώμην ὁ Μονογενής), αυτόκλητος δὲ μᾶλλον, ἐξ ἀγάτης τῆς εἰς ἡμᾶς εἰσδεχθεῖσά τε καὶ τετηρημένη. Τεταπείνωκε γὰρ ἑαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἑκὼν, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς τινος. 'Αλοίη γὰρ ἂν οὐχ ἑκὼν ἔτι τὸ τῆς ταπεινώσεως ὑπομείνας πάθος, εἴπερ ἦν τις ὅλως ο πλεονεκτεῖν ἰσχύων, καὶ ἀνεθελήτως ιέναι πρὸς τοῦτο κελεύων. Τεταπείνωκε τοίνυν ἑαυτὸν ἑκὼν δι' ἡμᾶς· οὐ γὰρ ἂν ὠνομάσθημεν ποτε καὶ ἡμεῖς υἱοὶ κατὰ χάριν καὶ θεοί, μὴ οὐχὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς εἰσβεβηκότος ταπείνωσιν τοῦ Μονογενούς, πρὸς ἦν καὶ αὐτοὶ μορφούμενοι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύμα της, καὶ τέκνα Θεοῦ καὶ θεοὶ χρηματίζομεν. Οταν οὖν τι λέγῃ συμπαραζεύξας τρόπον τινὰ τῷ θεϊκῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον, μὴ διὰ τοῦτο σκανδαλισθῇς, ἀσυνέτως ἀφεὶς τὸ θαυμάσαι καθηκόντως τὴν ἐπινοηθεῖσαν τοῖς λόγοις ἀσύγκριτον τέχνην, διὰ παντὸς ἡμῖν ἀνασώζούσαν τρόπου τὸ διπλοῦν ἀστείως, ὡς ὁρᾶν ἐν ταυτῷ τὸν λέγοντα Θεόν τε τῇ φύσει καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δόξῃ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ταπεινὸν εὖ μάλα συναναπλέκοντα, ἀνυπαίτιόν τε καὶ ψόγου παντὸς ἐλευθέραν της ρήσαντα παντελῶς τὴν ἐπ' ἄμφω σύμμετρον ἐχε δρομήν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ εἰς τὸ μεῖον ἤπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς τὴν τοῦ Λόγου φύσιν κατεσπᾶσθαι δια βεβαιούμενοι ποθεν· ἀμαθείας γὰρ ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρήσειεν ἂν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἐπεὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπαθὲς τὸ θεῖον, τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν παρα τροπῆς οὐκ ἀνεχόμενον, εδραιοτάτην δὲ μᾶλλον τὴν οἰκείαν ἀποσώζον στάσιν· ἀλλ' ὅτι τῆς ἑκουσίου κενώσεως ὁ τρόπος, ὡς ἐξ ἀναγκαίου λόγου τὸ τῆς ταπει νώσεως περικείμενος σχῆμα, διὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐν ἐλάττοσί πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ Πατήρ, φαίνεσθαι ποιεῖ, τὸν ἴσον αὐτῷ συμμορφόν τε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ, πεφηνότα Θεόν Μονογενή. Καὶ μὴ θαυμά σῃς ἀκούων, εἰ τῆς τοῦ Πατρὸς μεγαλοπρεπείας ἐν ἐλάττοσιν εἶναι δοκεῖ διὰ τὸ ἀνθρώπινον ὁ Υἱὸς, ὅτε διὰ τοῦτο καὶ αὐτῶν ἡττῆσθαι τῶν ἀγγέλων ὁ Παῦλος ἡμῖν αὐτὸν διισχυρίσατο γράφων ὧδε· «Τὸν δὲ βρα χύ τι παρ' ἀγγέλους Αλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφα νωμένον, ο καίτοι τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνεῖν αὐτ τὴν ἐπιτεταγμένων. «Οταν γάρ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ.» Αλλά καὶ τῶν ἁγίων Σεραφίμ κύκλῳ περιεστηκότων, και τάξιν ἀποπληρούντων τὴν οἰκετικὴν, ὅτε καθήμενος ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου τοῖς προφήταις ἐφαίνετο, Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γνησίαν τε ὠδῖνα καὶ γέννησιν, οὐκ ἴδιον tum humanitatis fines relinquat. Illa quippe ex Deo et Patre ineffabilis generatio, quatenus Verbum est ac Unigenitus, in substantiam divinam, et in gloriam quæ ipsum jure consequetur, eum evelit inanitio vero in nostram conditionem quo-` dammodo deducit, non quasi vi et necessitate quadam eum qui cum Patre cunctis imperat, possit adigere (nec enim vi adactus fuit unquam Unigenitus ut prater animi sententiam aliquid faceret), sed ultro potius, ob dilectionem erga nos suscepta atque servata. Humiliavit enim semetipsum ", hoc est volens, et non ex necessitate ab ullo inducta. Nec enim volens inanitionem subiret, si quis vim afferret, et invitum eo adigeret. Humiliavit ergo semetipsum, volens, propter nos: nec enim nuncupati unquam essemus filii per gratiam, ac dii, nisi pro nobis et propter nos humiliatus esset Unigenitus, ad quem ipsi quoque formati per participationem Spiritus, Dei filii et dii nuncupamur ". Cum aliquid ergo ait, divinum humano quodammodo conjungens, ne propterea offendaris, incomparabilis artis admiratione relicta, quæ duo hæc scite et convenienter observat, ut simul Deum natura et vere hominem loqui cernas ineffabilis naturæ gloriæ humanitatis tenuitatem rite conjungentem, et inculpate prorsus ad utrumque pro eo ac decet excurrentem. Quæ quidem dicimus, non quod Verbi naturam ad minus quiddam quam quod erat initio detractam asseramus, absit! summæ namque dementiæ esset ita sentire, cum Deus nullam mutationem pati possit, sed firmissimum suum statum conservet; sed quia voluntariæ inanitionis forma assumpta propter humanitatem, minorem Patre quodammodo videri facit Filium, qui æqualis ei, et conformis, et in ipso, et ex ipso effulsit Deus Unigenitus. Noli vero mirari, si audias Patris magnificentia 971 minorem videri Filium, propter humanitatem,cum eam quoque ob causam ipsis angelis Paulus minoratum eum asseruerit, ita scribens: ‹ Eum qui modico quain angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum 90: cum interim sancti angeli cum adorare jussi sint.. Cum enim, inquit, introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei "., Sed et sanctis Seraphim circum astantibus et ministrantibus, visus est sanctis prophetis in throno sedere excelso et elevato. Quantum ergo ad veram ex Deo Patre generationem attinet, humanitas propria Filii non est sed rursus propria est, in quantum homo apparuit, manens quidem id quod erat semper, ac est, eritque semper, sed seipsum demittens in id quod non erat, propter nos.. Pater igitur, inquit, sancte, serva eos in nomige tuo, quod dedisti mihi, ut sint nnum sicut et nos. Ineffabilis naturæ *ª Philipp. 11, 7. ss | Joan. 115, ss Hebr. II, se Hebr. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. θεότητος ὄρους ἐκδραμεῖν, μήτε μὴν ὅλοτρόπως τοὺς ut nec vera deilalis terminos excedat, nec in toτῆς ἀνθρωπότητος ἀπολιπεῖν. Ἀνωθεῖ μὲν γὰρ αὐ τὸν ἡ ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀπόρρητος γέννησις, καθό Λόγος ἐστὶ καὶ Μονογενής, εἰς οὐσίαν τὴν θεϊκὴν καὶ εἰς δόξαν τὴν τούτῳ παρεπομένην εἰκότως· ὑποδι βάζει δέ πως ἡ κένωσις εἰς τὸ καθ' ἡμᾶς οὐχ ὥσπερ ἐκ βίας πλεονεκτεῖν ἰσχύσασα τὸν τῶν ὅλως βασιλέα μετὰ Πατρὸς οὐ γὰρ ἂν ἐβιάσθη ποτὲ τὸ παρὰ γνώμην ὁ Μονογενής), αυτόκλητος δὲ μᾶλλον, ἐξ ἀγάτης τῆς εἰς ἡμᾶς εἰσδεχθεῖσά τε καὶ τετηρημένη. Τεταπείνωκε γὰρ ἑαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἑκὼν, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς τινος. 'Αλοίη γὰρ ἂν οὐχ ἑκὼν ἔτι τὸ τῆς ταπεινώσεως ὑπομείνας πάθος, εἴπερ ἦν τις ὅλως ο πλεονεκτεῖν ἰσχύων, καὶ ἀνεθελήτως ιέναι πρὸς τοῦτο κελεύων. Τεταπείνωκε τοίνυν ἑαυτὸν ἑκὼν δι' ἡμᾶς· οὐ γὰρ ἂν ὠνομάσθημεν ποτε καὶ ἡμεῖς υἱοὶ κατὰ χάριν καὶ θεοί, μὴ οὐχὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς εἰσβεβηκότος ταπείνωσιν τοῦ Μονογενούς, πρὸς ἦν καὶ αὐτοὶ μορφούμενοι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύμα της, καὶ τέκνα Θεοῦ καὶ θεοὶ χρηματίζομεν. Οταν οὖν τι λέγῃ συμπαραζεύξας τρόπον τινὰ τῷ θεϊκῷ καὶ τὸ ἀνθρώπινον, μὴ διὰ τοῦτο σκανδαλισθῇς, ἀσυνέτως ἀφεὶς τὸ θαυμάσαι καθηκόντως τὴν ἐπινοηθεῖσαν τοῖς λόγοις ἀσύγκριτον τέχνην, διὰ παντὸς ἡμῖν ἀνασώζούσαν τρόπου τὸ διπλοῦν ἀστείως, ὡς ὁρᾶν ἐν ταυτῷ τὸν λέγοντα Θεόν τε τῇ φύσει καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς, τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δόξῃ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ταπεινὸν εὖ μάλα συναναπλέκοντα, ἀνυπαίτιόν τε καὶ ψόγου παντὸς ἐλευθέραν της ρήσαντα παντελῶς τὴν ἐπ' ἄμφω σύμμετρον ἐχε δρομήν. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ εἰς τὸ μεῖον ἤπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς τὴν τοῦ Λόγου φύσιν κατεσπᾶσθαι δια βεβαιούμενοι ποθεν· ἀμαθείας γὰρ ἐσχάτης οὐκ ἀμοιρήσειεν ἂν τὸ οὕτω φρονεῖν, ἐπεὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπαθὲς τὸ θεῖον, τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν παρα τροπῆς οὐκ ἀνεχόμενον, εδραιοτάτην δὲ μᾶλλον τὴν οἰκείαν ἀποσώζον στάσιν· ἀλλ' ὅτι τῆς ἑκουσίου κενώσεως ὁ τρόπος, ὡς ἐξ ἀναγκαίου λόγου τὸ τῆς ταπει νώσεως περικείμενος σχῆμα, διὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐν ἐλάττοσί πως, ἢ ἐν οἷς ἐστιν ὁ Πατήρ, φαίνεσθαι ποιεῖ, τὸν ἴσον αὐτῷ συμμορφόν τε καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐξ αὐτοῦ, πεφηνότα Θεόν Μονογενή. Καὶ μὴ θαυμά σῃς ἀκούων, εἰ τῆς τοῦ Πατρὸς μεγαλοπρεπείας ἐν ἐλάττοσιν εἶναι δοκεῖ διὰ τὸ ἀνθρώπινον ὁ Υἱὸς, ὅτε διὰ τοῦτο καὶ αὐτῶν ἡττῆσθαι τῶν ἀγγέλων ὁ Παῦλος ἡμῖν αὐτὸν διισχυρίσατο γράφων ὧδε· «Τὸν δὲ βρα χύ τι παρ' ἀγγέλους Αλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφα νωμένον, ο καίτοι τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνεῖν αὐτ τὴν ἐπιτεταγμένων. «Οταν γάρ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν Πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ.» Αλλά καὶ τῶν ἁγίων Σεραφίμ κύκλῳ περιεστηκότων, και τάξιν ἀποπληρούντων τὴν οἰκετικὴν, ὅτε καθήμενος ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου τοῖς προφήταις ἐφαίνετο, Οὐκοῦν ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρός γνησίαν τε ὠδῖνα καὶ γέννησιν, οὐκ ἴδιον tum humanitatis fines relinquat. Illa quippe ex Deo et Patre ineffabilis generatio, quatenus Verbum est ac Unigenitus, in substantiam divinam, et in gloriam quæ ipsum jure consequetur, eum evelit inanitio vero in nostram conditionem quo-` dammodo deducit, non quasi vi et necessitate quadam eum qui cum Patre cunctis imperat, possit adigere (nec enim vi adactus fuit unquam Unigenitus ut prater animi sententiam aliquid faceret), sed ultro potius, ob dilectionem erga nos suscepta atque servata. Humiliavit enim semetipsum ", hoc est volens, et non ex necessitate ab ullo inducta. Nec enim volens inanitionem subiret, si quis vim afferret, et invitum eo adigeret. Humiliavit ergo semetipsum, volens, propter nos: nec enim nuncupati unquam essemus filii per gratiam, ac dii, nisi pro nobis et propter nos humiliatus esset Unigenitus, ad quem ipsi quoque formati per participationem Spiritus, Dei filii et dii nuncupamur ". Cum aliquid ergo ait, divinum humano quodammodo conjungens, ne propterea offendaris, incomparabilis artis admiratione relicta, quæ duo hæc scite et convenienter observat, ut simul Deum natura et vere hominem loqui cernas ineffabilis naturæ gloriæ humanitatis tenuitatem rite conjungentem, et inculpate prorsus ad utrumque pro eo ac decet excurrentem. Quæ quidem dicimus, non quod Verbi naturam ad minus quiddam quam quod erat initio detractam asseramus, absit! summæ namque dementiæ esset ita sentire, cum Deus nullam mutationem pati possit, sed firmissimum suum statum conservet; sed quia voluntariæ inanitionis forma assumpta propter humanitatem, minorem Patre quodammodo videri facit Filium, qui æqualis ei, et conformis, et in ipso, et ex ipso effulsit Deus Unigenitus. Noli vero mirari, si audias Patris magnificentia 971 minorem videri Filium, propter humanitatem,cum eam quoque ob causam ipsis angelis Paulus minoratum eum asseruerit, ita scribens: ‹ Eum qui modico quain angeli minoratus est, videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum 90: cum interim sancti angeli cum adorare jussi sint.. Cum enim, inquit, introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei "., Sed et sanctis Seraphim circum astantibus et ministrantibus, visus est sanctis prophetis in throno sedere excelso et elevato. Quantum ergo ad veram ex Deo Patre generationem attinet, humanitas propria Filii non est sed rursus propria est, in quantum homo apparuit, manens quidem id quod erat semper, ac est, eritque semper, sed seipsum demittens in id quod non erat, propter nos.. Pater igitur, inquit, sancte, serva eos in nomige tuo, quod dedisti mihi, ut sint nnum sicut et nos. Ineffabilis naturæ *ª Philipp. 11, 7. ss | Joan. 115, ss Hebr. II, se Hebr. 1,

virtute ac potestate servari vult suos discipulos, τοῦ Υἱοῦ τὸ ἀνθρώπινον· ἴδιον δὲ πάλιν αὐτοῦ, καθό recte convenienterque vero et naturali Deo tribuens potestatem facile servandi quos velit. Glorificat autem his verbis non alienam, sed suam naturam, tanquam in persona Patris, ex quo genitus est, ut Deus. Quocirca: • O Pater, serva eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi, id est divino. Deitatis porro nomen sibi datum esse ait, non ut nos, qui, cum non simus natura dii, ad deitatis ascititiam vocati sumus dignitatem: adoptivus enim esset, sicuti nos, spuriam habens et acquisitam gloriam, naturamque adulterinam, quæ ne ſas quidem est nos animo concipere. Hanc enim ob causam ne Filius quidem esset natura: sed quia, ut divinæ Scripturæ prædicant, ‹ Verbum caro factum est ", id est homo, suscepisse dicit qua habebat ut Deus: nec enim quisquam in homine deitatis nomen aut deitatem ipsam naturaliter esse putaverit. Animadverte porro ac diligenter attende quo pacto seipsum viventem et hypostaticam Dei ac Patris virtutem ostenderit, per quam cuncla operatur. Nam Patrem his verbis compellans, «serva eos, a non bis tantum contentus est, sed seipsum ad ens servandos concurrere ostendit, seque virtutem illam esse ad hæc efficacem, ejus vimirum a quo est genitus. ‹ Serva enim eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi.» Vides quantam hic cautionem adhibeat. 972 Sali quippe deitatis naturæ rerum nostrarum inspectionem et ordinationem tribuens, illico datam sibi esse deitatis gloriain asserit, propter humanitatis formam datum sibi dicens, quod sibi naturaliter inest, nomen videlicet, quod est super omne nomen **. Unde etiam Filio inesse dicimus, naturaliter quidem ut ex Patre, humanitus vero ex munere quæcunque ut homo accipit, quantum ad id quod ex nobis est. Servari autem vult discipulos in benevolentiæ et voluntatum unione, animo et spirita inter se quodammodo commistos, et pacis ac mutuæ dilectionis lege, infracto vinculo charitatis constringi, et ad eam unionem progredi ut voluntatum illa conjunctio imago sit naturalis, quam in Patre et Filio intelligimus, unitatis, quæ nulla videlicet rerum hujus mundi aut voluptatum vi concuti, aut in voluntatum dissimilitudinem abduci patiatur, sed illæsam potius charitatis vim conservet in pietatis et sanctimoniæ unitate, quod et fieri contigit. Nam, ut in Adibus apostolorum legiinus, ‹ multitudinis credentium erat cor et anima una ",» in unitate nimirum Spiritus. Istud enim ipsum est quod et a Paulo dictum est, ‹ unum corpus, et unus Spiritus': unum etenim corpus multi sumus ',. in Christo. Omnes enim de uno pane participamus, et omnes in uno peruncti sumus Spiritu, nimirum Christi '. Ut igitur concorporales uniusque et ejusdem Spiritus comparticipes futuros in unitatem Spiritus intemeratam et of Joan. 1, » Philipp. 11, πέφηνεν ἄνθρωπος, διαμεμενηκώς μὲν ὅπερ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστι καὶ ἔσται διὰ παντὸς, ἑαυτὸν δὲ καθεὶς εἰς ὅπερ οὐκ ἦν δι' ἡμᾶς. • Πάτερ τοίνυν, φησίν. ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς.» Διατηρεῖσθαι τοὺς μαθητὰς τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ βούλεται, καλῶς καὶ πρεπόντως ανατιθεὶς τὸ τοὺς οὔσπερ ἂν βούληται διασώζειν δύνασθαι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, τῷ γε ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν ὄντι θεῷ. Δοξάζει δὲ διὰ τούτων οὐχ ἑτέραν τινὰ πάλιν, ἀλλὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὗ γεγέννηται, ὡς Θεός. Τοιγαρούν, ο Πάτερ, τη ρησον αὐτούς, φησίν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ν τοῦτ' ἔστι τῷ θείῳ. Δεδόσθαι δὲ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομά φησιν ἑαυτῷ, οὐχ ὡς, ἐκ τοῦ μὴ εξ ναι κατὰ φύσιν θεοί, εἰς ἐπίκτητον θεότητος κεκλημένοι ἀξίωμα· θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καθάπερ ἡμεῖς, νόθην ἔχων καὶ κεκληρωμένην τὴν δόξαν καὶ τὴν φύσιν κεκαπηλευμένην, ἅπερ οὐ θέμις ἡμᾶς ἐννοεῖν· ζημιωθείη γὰρ διὰ τοῦτο καὶ τὸ εἶναι κατά φύσιν Υἱός. Επειδὴ δὲ, καθάπερ αἱ θεῖαι χρησμῳδοῦσι Γραφαί, ο γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ο τοῦτ' ἔστιν ἄνε θρωπος, δεδέχθαι φησὶν ἅπερ εἶχεν, ὡς Θεός· οὐ γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν φυσικῶς ἀνθρώπῳ τὸ τῆς θείας δόξης ὄνομά τε καὶ πράγμα. Νόει δὲ πάλιν, καὶ σύνες ἀκριβῶς, ὅπως ἑαυτὸν τὴν ζῶσαν τε καὶ ἐνυπόστατον δύναμιν ἔδειξε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δι' ἧς τὰ πάντα ἐργάζεται. Προσφωνῶν γὰρ καὶ λέγων, ο Τήρησον αὐτοὺς, ο οὐχὶ δὴ τούτοις ηρκέσθη μόνον, ἑαυτὸν δὲ πάλιν παρακεκόμικεν εὐφυῶς, ὡς ἐνεργὸν εἰς τήρη σιν καὶ δύναμιν οὖσαν τὴν καὶ εἰς τοῦτο δραστήριον τοῦ γεγεννηκότος αυτόν. • Τήρησον γὰρ αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι.» Ορᾶς τοῦ λόγου τὴν ἀσφάλειαν. ᾿Απονέμων γὰρ ὥσπερ καὶ ἀναθεὶς διαπρέπον μόνῃ τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπισκοπὴν καὶ οἰκονομίαν, ἑαυτῷ δε δόσθαι τὴν τῆς θεότητος δόξαν παραχρῆμα διισχυρί ζεται, διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, δοτὸν εἶκαι λέγων τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Οθεν καὶ προσεῖναι φαμεν τῷ Υἱῷ φυσικῶς μὲν ὡς ἐκ Πατρὸς, ἀνθρωπίνως δὲ κατὰ δόσιν, ἅπερ ὡς ἄνθρωπος δέχεται, ὅσον τὸ ἐξ ἡμῶν. Τηρεῖσθαί γε μὴν ἐν τῇ καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ταυτο βουλίαν ενώσει βούλεται τοὺς μαθητάς ανακιρναμέ νους ὥσπερ ἀλλήλους ψυχῇ καὶ πνεύματι καὶ τῷ τῆς εἰρήνης καὶ φιλαλληλίας θεσμῷ, πρὸς ἀφραγή τινα τῆς ἀγάπης δεσμὸν κατασφίγγεσθαι, ὡς μέχρι τοσού του προελθεῖν τὴν ἕνωσιν, ὥστε καὶ εἰκόνα τῆς φυ σικῆς ἑνότητος, τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένη: τὴν προαιρετικὴν γενέσθαι συνάφειαν, ἀδιάσπαστον δηλονότι καὶ ἀκατάσχετον, ὑπὸ μηδενὸς τὸ σύμπεν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων, ήτοι φιληδονιῶν, εἰς ἀνομοιότητα θελημάτων ἐξελκομένην, διασώζουσαν δὲ μᾶλλον ἐν ἑνότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν καὶ ἁγιασμόν, ἀσινῆ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, δ καὶ γενέσθαι συμβέβηκεν. Ὡς γὰρ ἐν ταῖς πράξεσι τῶν ἀποστόλων • Ibid. » Act. 18, Ephes. iv, 4. • 1 Cor. x,

virtute ac potestate servari vult suos discipulos, τοῦ Υἱοῦ τὸ ἀνθρώπινον· ἴδιον δὲ πάλιν αὐτοῦ, καθό recte convenienterque vero et naturali Deo tribuens potestatem facile servandi quos velit. Glorificat autem his verbis non alienam, sed suam naturam, tanquam in persona Patris, ex quo genitus est, ut Deus. Quocirca: • O Pater, serva eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi, id est divino. Deitatis porro nomen sibi datum esse ait, non ut nos, qui, cum non simus natura dii, ad deitatis ascititiam vocati sumus dignitatem: adoptivus enim esset, sicuti nos, spuriam habens et acquisitam gloriam, naturamque adulterinam, quæ ne ſas quidem est nos animo concipere. Hanc enim ob causam ne Filius quidem esset natura: sed quia, ut divinæ Scripturæ prædicant, ‹ Verbum caro factum est ", id est homo, suscepisse dicit qua habebat ut Deus: nec enim quisquam in homine deitatis nomen aut deitatem ipsam naturaliter esse putaverit. Animadverte porro ac diligenter attende quo pacto seipsum viventem et hypostaticam Dei ac Patris virtutem ostenderit, per quam cuncla operatur. Nam Patrem his verbis compellans, «serva eos, a non bis tantum contentus est, sed seipsum ad ens servandos concurrere ostendit, seque virtutem illam esse ad hæc efficacem, ejus vimirum a quo est genitus. ‹ Serva enim eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi.» Vides quantam hic cautionem adhibeat. 972 Sali quippe deitatis naturæ rerum nostrarum inspectionem et ordinationem tribuens, illico datam sibi esse deitatis gloriain asserit, propter humanitatis formam datum sibi dicens, quod sibi naturaliter inest, nomen videlicet, quod est super omne nomen **. Unde etiam Filio inesse dicimus, naturaliter quidem ut ex Patre, humanitus vero ex munere quæcunque ut homo accipit, quantum ad id quod ex nobis est. Servari autem vult discipulos in benevolentiæ et voluntatum unione, animo et spirita inter se quodammodo commistos, et pacis ac mutuæ dilectionis lege, infracto vinculo charitatis constringi, et ad eam unionem progredi ut voluntatum illa conjunctio imago sit naturalis, quam in Patre et Filio intelligimus, unitatis, quæ nulla videlicet rerum hujus mundi aut voluptatum vi concuti, aut in voluntatum dissimilitudinem abduci patiatur, sed illæsam potius charitatis vim conservet in pietatis et sanctimoniæ unitate, quod et fieri contigit. Nam, ut in Adibus apostolorum legiinus, ‹ multitudinis credentium erat cor et anima una ",» in unitate nimirum Spiritus. Istud enim ipsum est quod et a Paulo dictum est, ‹ unum corpus, et unus Spiritus': unum etenim corpus multi sumus ',. in Christo. Omnes enim de uno pane participamus, et omnes in uno peruncti sumus Spiritu, nimirum Christi '. Ut igitur concorporales uniusque et ejusdem Spiritus comparticipes futuros in unitatem Spiritus intemeratam et of Joan. 1, » Philipp. 11, πέφηνεν ἄνθρωπος, διαμεμενηκώς μὲν ὅπερ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστι καὶ ἔσται διὰ παντὸς, ἑαυτὸν δὲ καθεὶς εἰς ὅπερ οὐκ ἦν δι' ἡμᾶς. • Πάτερ τοίνυν, φησίν. ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς.» Διατηρεῖσθαι τοὺς μαθητὰς τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ βούλεται, καλῶς καὶ πρεπόντως ανατιθεὶς τὸ τοὺς οὔσπερ ἂν βούληται διασώζειν δύνασθαι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, τῷ γε ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν ὄντι θεῷ. Δοξάζει δὲ διὰ τούτων οὐχ ἑτέραν τινὰ πάλιν, ἀλλὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὗ γεγέννηται, ὡς Θεός. Τοιγαρούν, ο Πάτερ, τη ρησον αὐτούς, φησίν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ν τοῦτ' ἔστι τῷ θείῳ. Δεδόσθαι δὲ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομά φησιν ἑαυτῷ, οὐχ ὡς, ἐκ τοῦ μὴ εξ ναι κατὰ φύσιν θεοί, εἰς ἐπίκτητον θεότητος κεκλημένοι ἀξίωμα· θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καθάπερ ἡμεῖς, νόθην ἔχων καὶ κεκληρωμένην τὴν δόξαν καὶ τὴν φύσιν κεκαπηλευμένην, ἅπερ οὐ θέμις ἡμᾶς ἐννοεῖν· ζημιωθείη γὰρ διὰ τοῦτο καὶ τὸ εἶναι κατά φύσιν Υἱός. Επειδὴ δὲ, καθάπερ αἱ θεῖαι χρησμῳδοῦσι Γραφαί, ο γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ο τοῦτ' ἔστιν ἄνε θρωπος, δεδέχθαι φησὶν ἅπερ εἶχεν, ὡς Θεός· οὐ γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν φυσικῶς ἀνθρώπῳ τὸ τῆς θείας δόξης ὄνομά τε καὶ πράγμα. Νόει δὲ πάλιν, καὶ σύνες ἀκριβῶς, ὅπως ἑαυτὸν τὴν ζῶσαν τε καὶ ἐνυπόστατον δύναμιν ἔδειξε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δι' ἧς τὰ πάντα ἐργάζεται. Προσφωνῶν γὰρ καὶ λέγων, ο Τήρησον αὐτοὺς, ο οὐχὶ δὴ τούτοις ηρκέσθη μόνον, ἑαυτὸν δὲ πάλιν παρακεκόμικεν εὐφυῶς, ὡς ἐνεργὸν εἰς τήρη σιν καὶ δύναμιν οὖσαν τὴν καὶ εἰς τοῦτο δραστήριον τοῦ γεγεννηκότος αυτόν. • Τήρησον γὰρ αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι.» Ορᾶς τοῦ λόγου τὴν ἀσφάλειαν. ᾿Απονέμων γὰρ ὥσπερ καὶ ἀναθεὶς διαπρέπον μόνῃ τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπισκοπὴν καὶ οἰκονομίαν, ἑαυτῷ δε δόσθαι τὴν τῆς θεότητος δόξαν παραχρῆμα διισχυρί ζεται, διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, δοτὸν εἶκαι λέγων τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Οθεν καὶ προσεῖναι φαμεν τῷ Υἱῷ φυσικῶς μὲν ὡς ἐκ Πατρὸς, ἀνθρωπίνως δὲ κατὰ δόσιν, ἅπερ ὡς ἄνθρωπος δέχεται, ὅσον τὸ ἐξ ἡμῶν. Τηρεῖσθαί γε μὴν ἐν τῇ καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ταυτο βουλίαν ενώσει βούλεται τοὺς μαθητάς ανακιρναμέ νους ὥσπερ ἀλλήλους ψυχῇ καὶ πνεύματι καὶ τῷ τῆς εἰρήνης καὶ φιλαλληλίας θεσμῷ, πρὸς ἀφραγή τινα τῆς ἀγάπης δεσμὸν κατασφίγγεσθαι, ὡς μέχρι τοσού του προελθεῖν τὴν ἕνωσιν, ὥστε καὶ εἰκόνα τῆς φυ σικῆς ἑνότητος, τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένη: τὴν προαιρετικὴν γενέσθαι συνάφειαν, ἀδιάσπαστον δηλονότι καὶ ἀκατάσχετον, ὑπὸ μηδενὸς τὸ σύμπεν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων, ήτοι φιληδονιῶν, εἰς ἀνομοιότητα θελημάτων ἐξελκομένην, διασώζουσαν δὲ μᾶλλον ἐν ἑνότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν καὶ ἁγιασμόν, ἀσινῆ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, δ καὶ γενέσθαι συμβέβηκεν. Ὡς γὰρ ἐν ταῖς πράξεσι τῶν ἀποστόλων • Ibid. » Act. 18, Ephes. iv, 4. • 1 Cor. x,

virtute ac potestate servari vult suos discipulos, τοῦ Υἱοῦ τὸ ἀνθρώπινον· ἴδιον δὲ πάλιν αὐτοῦ, καθό recte convenienterque vero et naturali Deo tribuens potestatem facile servandi quos velit. Glorificat autem his verbis non alienam, sed suam naturam, tanquam in persona Patris, ex quo genitus est, ut Deus. Quocirca: • O Pater, serva eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi, id est divino. Deitatis porro nomen sibi datum esse ait, non ut nos, qui, cum non simus natura dii, ad deitatis ascititiam vocati sumus dignitatem: adoptivus enim esset, sicuti nos, spuriam habens et acquisitam gloriam, naturamque adulterinam, quæ ne ſas quidem est nos animo concipere. Hanc enim ob causam ne Filius quidem esset natura: sed quia, ut divinæ Scripturæ prædicant, ‹ Verbum caro factum est ", id est homo, suscepisse dicit qua habebat ut Deus: nec enim quisquam in homine deitatis nomen aut deitatem ipsam naturaliter esse putaverit. Animadverte porro ac diligenter attende quo pacto seipsum viventem et hypostaticam Dei ac Patris virtutem ostenderit, per quam cuncla operatur. Nam Patrem his verbis compellans, «serva eos, a non bis tantum contentus est, sed seipsum ad ens servandos concurrere ostendit, seque virtutem illam esse ad hæc efficacem, ejus vimirum a quo est genitus. ‹ Serva enim eos, inquit, in nomine tuo, quod dedisti mihi.» Vides quantam hic cautionem adhibeat. 972 Sali quippe deitatis naturæ rerum nostrarum inspectionem et ordinationem tribuens, illico datam sibi esse deitatis gloriain asserit, propter humanitatis formam datum sibi dicens, quod sibi naturaliter inest, nomen videlicet, quod est super omne nomen **. Unde etiam Filio inesse dicimus, naturaliter quidem ut ex Patre, humanitus vero ex munere quæcunque ut homo accipit, quantum ad id quod ex nobis est. Servari autem vult discipulos in benevolentiæ et voluntatum unione, animo et spirita inter se quodammodo commistos, et pacis ac mutuæ dilectionis lege, infracto vinculo charitatis constringi, et ad eam unionem progredi ut voluntatum illa conjunctio imago sit naturalis, quam in Patre et Filio intelligimus, unitatis, quæ nulla videlicet rerum hujus mundi aut voluptatum vi concuti, aut in voluntatum dissimilitudinem abduci patiatur, sed illæsam potius charitatis vim conservet in pietatis et sanctimoniæ unitate, quod et fieri contigit. Nam, ut in Adibus apostolorum legiinus, ‹ multitudinis credentium erat cor et anima una ",» in unitate nimirum Spiritus. Istud enim ipsum est quod et a Paulo dictum est, ‹ unum corpus, et unus Spiritus': unum etenim corpus multi sumus ',. in Christo. Omnes enim de uno pane participamus, et omnes in uno peruncti sumus Spiritu, nimirum Christi '. Ut igitur concorporales uniusque et ejusdem Spiritus comparticipes futuros in unitatem Spiritus intemeratam et of Joan. 1, » Philipp. 11, πέφηνεν ἄνθρωπος, διαμεμενηκώς μὲν ὅπερ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστι καὶ ἔσται διὰ παντὸς, ἑαυτὸν δὲ καθεὶς εἰς ὅπερ οὐκ ἦν δι' ἡμᾶς. • Πάτερ τοίνυν, φησίν. ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς.» Διατηρεῖσθαι τοὺς μαθητὰς τῇ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως δυνάμει καὶ ἐξουσίᾳ βούλεται, καλῶς καὶ πρεπόντως ανατιθεὶς τὸ τοὺς οὔσπερ ἂν βούληται διασώζειν δύνασθαι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, τῷ γε ἀληθῶς καὶ κατὰ φύσιν ὄντι θεῷ. Δοξάζει δὲ διὰ τούτων οὐχ ἑτέραν τινὰ πάλιν, ἀλλὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὡς ἐν προσώπῳ τοῦ Πατρὸς, ἐξ οὗ γεγέννηται, ὡς Θεός. Τοιγαρούν, ο Πάτερ, τη ρησον αὐτούς, φησίν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, ν τοῦτ' ἔστι τῷ θείῳ. Δεδόσθαι δὲ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομά φησιν ἑαυτῷ, οὐχ ὡς, ἐκ τοῦ μὴ εξ ναι κατὰ φύσιν θεοί, εἰς ἐπίκτητον θεότητος κεκλημένοι ἀξίωμα· θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καθάπερ ἡμεῖς, νόθην ἔχων καὶ κεκληρωμένην τὴν δόξαν καὶ τὴν φύσιν κεκαπηλευμένην, ἅπερ οὐ θέμις ἡμᾶς ἐννοεῖν· ζημιωθείη γὰρ διὰ τοῦτο καὶ τὸ εἶναι κατά φύσιν Υἱός. Επειδὴ δὲ, καθάπερ αἱ θεῖαι χρησμῳδοῦσι Γραφαί, ο γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, ο τοῦτ' ἔστιν ἄνε θρωπος, δεδέχθαι φησὶν ἅπερ εἶχεν, ὡς Θεός· οὐ γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν φυσικῶς ἀνθρώπῳ τὸ τῆς θείας δόξης ὄνομά τε καὶ πράγμα. Νόει δὲ πάλιν, καὶ σύνες ἀκριβῶς, ὅπως ἑαυτὸν τὴν ζῶσαν τε καὶ ἐνυπόστατον δύναμιν ἔδειξε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, δι' ἧς τὰ πάντα ἐργάζεται. Προσφωνῶν γὰρ καὶ λέγων, ο Τήρησον αὐτοὺς, ο οὐχὶ δὴ τούτοις ηρκέσθη μόνον, ἑαυτὸν δὲ πάλιν παρακεκόμικεν εὐφυῶς, ὡς ἐνεργὸν εἰς τήρη σιν καὶ δύναμιν οὖσαν τὴν καὶ εἰς τοῦτο δραστήριον τοῦ γεγεννηκότος αυτόν. • Τήρησον γὰρ αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι.» Ορᾶς τοῦ λόγου τὴν ἀσφάλειαν. ᾿Απονέμων γὰρ ὥσπερ καὶ ἀναθεὶς διαπρέπον μόνῃ τῇ τῆς θεότητος φύσει τὴν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐπισκοπὴν καὶ οἰκονομίαν, ἑαυτῷ δε δόσθαι τὴν τῆς θεότητος δόξαν παραχρῆμα διισχυρί ζεται, διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος σχῆμα, δοτὸν εἶκαι λέγων τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Οθεν καὶ προσεῖναι φαμεν τῷ Υἱῷ φυσικῶς μὲν ὡς ἐκ Πατρὸς, ἀνθρωπίνως δὲ κατὰ δόσιν, ἅπερ ὡς ἄνθρωπος δέχεται, ὅσον τὸ ἐξ ἡμῶν. Τηρεῖσθαί γε μὴν ἐν τῇ καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ταυτο βουλίαν ενώσει βούλεται τοὺς μαθητάς ανακιρναμέ νους ὥσπερ ἀλλήλους ψυχῇ καὶ πνεύματι καὶ τῷ τῆς εἰρήνης καὶ φιλαλληλίας θεσμῷ, πρὸς ἀφραγή τινα τῆς ἀγάπης δεσμὸν κατασφίγγεσθαι, ὡς μέχρι τοσού του προελθεῖν τὴν ἕνωσιν, ὥστε καὶ εἰκόνα τῆς φυ σικῆς ἑνότητος, τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νοουμένη: τὴν προαιρετικὴν γενέσθαι συνάφειαν, ἀδιάσπαστον δηλονότι καὶ ἀκατάσχετον, ὑπὸ μηδενὸς τὸ σύμπεν τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων, ήτοι φιληδονιῶν, εἰς ἀνομοιότητα θελημάτων ἐξελκομένην, διασώζουσαν δὲ μᾶλλον ἐν ἑνότητι τῇ κατ' εὐσέβειαν καὶ ἁγιασμόν, ἀσινῆ τῆς ἀγάπης τὴν δύναμιν, δ καὶ γενέσθαι συμβέβηκεν. Ὡς γὰρ ἐν ταῖς πράξεσι τῶν ἀποστόλων • Ibid. » Act. 18, Ephes. iv, 4. • 1 Cor. x,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. suos discipulos. Si quis autem discipulos uniri velit, sicuti Pater et Filius unum sunt, non solum secundum substantiam, sed etiam secundum voluntatem (una enim est in sancta natura et eadem omnibus voluntas), ita sentiat, per me licet. Non enim a recta ratione discedet, cum apud vere Christianos videre sit eamdem voluntatem, licet non eadem ratio consubstantialitatis sit in nobis, sicut in Patre, atque Deo Verbo quod ex ipso, et in ipso. ἀνέγνωμεν, «Τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν ἡ infractam animorum consensionem servari vult καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία, ο ἐν ἑνώσει δηλονότι τῇ τοῦ Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ ἐστι καὶ τὸ δι' αὐτοῦ πά· λιν εἰρημένον τοῦ Παύλου· «Εν σῶμα καὶ ἐν πνεύ μα· ἐν γὰρ σῶμα οι πολλοί εσμεν,» ἐν Χριστῷ. Οι γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν, καὶ πάντες ἐν ἑνὶ διακεχρίσμεθα Πνεύματι τῷ τοῦ Χριστοῦ. Ὡς οὖν ἐσομένους συσσώμους, ενός τε καὶ τοῦ αὐτοῦ συμμεθέξοντας Πνεύματος εἰς ἑνότητα πνεύματος, τὴν οὐδαμόθεν διασπωμένην καὶ εἰς ὁμός νοιαν ἀῤῥαγή διατηρεῖσθαι βούλεται τοὺς ἑαυτοῦ μα θητάς. Εἰ δέ τις δοίη καὶ κατ' ἐκεῖνον τὸν τρόπον ἐνοῦσθαι τοὺς μαθητάς, ὥσπερ οὖν ἔν εἰσιν ὁ Πατὴρ καὶ Υἱός, οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν βούλησιν (μία γὰρ θέλησις ἐν τῇ ἁγίᾳ φύσει, καὶ τὸ εἰς πᾶν ὁτιοῦν βούλημα ταυτόν), νοείτω καὶ οὕτως. Οὐ γὰρ ἔξω βαδιεῖται λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, ἐπείτοι καὶ τὸ ἐν θελήσει ταυτὸν θεωρήσαι τις ἂν παρά γε τοῖς ὄντως Χριστιανοῖς, εἰ καὶ μὴ ἐν ἴσῳ τύπῳ τὸ ὁμοούσιον ἐφ' ἡμῖν, καθάπερ ἐπὶ Πατρὸς καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεοῦ Λόγου. "Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, καὶ ἐφύλαξα αὐτούς· καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ δ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ Γραφή πληρωθῇ. Νῦν δὲ πρὸς σὲ ἔρχομαι. Προεισί πως κατὰ βραχὺ πρὸς ἐμφανεστέραν δήλωσιν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, διεσκιασμένως δὲ ὡς ἐν ἀρχαῖς, διαγγέλλεται ἤδη καὶ ἐκκαλύπτεται, καθάπερ ἐκ χειμῶνος εἰς εὐδίαν μεταβαλών. Ποντο μὲν γὰρ οἱ μακάριοι μαθηταὶ πρὸς πολλῆς αὐτοῖς ἔσεσθαι ζημίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἀπόλειψιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν μετὰ σαρκὸς νοουμένην (συνεί καὶ γὰρ ὡς Θεὸς οἷσπερ ἂν βούληται τὸ κωλύον ούτ δέν), προσεδόκων δὲ ὅτι διασώσει μὲν αὐτοὺς οὐδεὶς, ἀναληφθέντος εἰς οὐρανὸν τοῦ Χριστοῦ, προκείσονται δὲ τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν, οὐδενὸς τὸ παράπαν τὴν τῶν πλεονεκτούντων ἐξείργοντος χεῖρα, κειμένου δὲ μᾶλλον τοῖς ἐθέλουσιν ἐπ' ἐξουσίας τοῦ πάντα δρᾷν εἰς αὐτοὺς ἀδιακωλύτως, καὶ παντὸς εἴσω κιν δύνου καλεῖν. Αλλ' εἰ καὶ σοφοί, καὶ πατέρες, καὶ τῆς οἰκουμένης φωστῆρες γεγόνασιν, οὐκ ὀκνητέον εἰπεῖν, ὡς ἔδει μὴ μόνον εἰς τὴν ἔνσαρκον παρου σίαν ἀποβλέπειν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰδέναι δὲ δὴ ἔτι καὶ εἰ τῆς πρὸς αὐτοὺς συνουσίας απονοσφίζοιτο κατὰ σάρκα, καὶ εἰ μὴ τοῖς τοῦ σώματος ὀρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς, ἀλλά γε παρόντα καὶ συνὄντα διὰ παντὸς, τῇ τῆς θεότητος ἐξουσίᾳ χρῆν δή που πάντως ἐννοεῖν. Πότε γὰρ τῶν ἰδίων ἰδιωμάτων καταλήξει Θεός, ἢ τί τὸ ἀντιστατοῦν τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ φύσει, καὶ παραποδίζειν αὐτῇ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης δυνάμενον πρὸς τὸ ἐνεργῆσαι τὰ ἑαυτῆς; Ἐνέργεια δὲ καὶ δύναμις θεοπρεπής, τὸ εἶναι παν ταχῆ, καὶ πληροῦν μὲν ἀῤῥήτως τὸν οὐρανὸν, πλη ροῦν δὲ αὖ πάλιν τὴν γῆν, καὶ χωρεῖν μὲν ἐν πᾶσι, χωρεῖσθαι δὲ ὑπὸ μηδενός. Οὐ γὰρ τόπῳ περιληπτὸς ὁ Θεὸς, ἢ διαστήμασι περιωρισμένος, ἀλλ' οὐδὲ περιγραφῆς εἴσω τινός παθεῖν γάρ τοι τοιοῦτον, ἡ ἄπο σός τε καὶ ἀμεγέθης καὶ ἀσώματος οὐκ ἀνέχεται φύ σις. Οὐκοῦν ἐπείπερ ἦν ἅμα Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνο θρωπος ὁ Χριστὸς, χρῆν δήπου πάντως μὴ ἀγνοῆσαι τοὺς μαθητὰς, ὡς εἰ καὶ ἀπεῖναι γένοιτο σωματικώς, οὐκ ἀπολειφθήσεται παντελῶς, συνέσται δὲ πάντως, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας λόγον. XVII, 12, 13. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; et custodivi eos, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Nunc autem ad te venio. 973 Sensim ad clariorem explicationem Servatoris sermo progreditur, qui obscure quidem, utpote initio, sed in apertum tandem prodit ac sese explicat, velut ex turbido coelo in serenum mulatus, Existimabant enim beati discipuli magno sibi detrimento fore Servatoris absentiam, in carne videlicet (nihil enim vetat quominus ut Deus adsit quìbus velit); sed sperabant se a nemine servatum iri, Christo in coelum assumpto, verum malorum injuriæ se oppositum iri, cum nemo jam eorum manum esset inhibiturus, sed in eorun potestate esset in se ultima quæque patrare. At quamvis illi sapientes, et patres, et universi orbis terrarum huminaria fuerint, non tamen gravabimur dicere, oportuisse eos non solum in carnalem præsentiam Servatoris nostri Christi respicere, sed intelligere quod, licet ab iis carne sejungatur, et licet oculis corporis non cernatur, verumtamen adesse semper et conversari deitatis potentia, utique cogitandum sit. Quando enim a suis proprie - tatibus cessabit Deus, aut quid universi dominatrici naturæ reluctabitur, ac veluti necessitate quadam prohibebit quominus qua sua sunt agere queat? Atqui virtus et potestas Deo digna est, esse ubique, et ineffabiliter cœlum implere, terram itein, et omnia capere, rapi antem a nullo Nec enim loco Deus comprehenditur, aut spatiis circumscribitur: tale quid enim pati, illa quantitatis, magnitudinis et corporis expers natura non sustinet. Quare, cum Deus simul sit et homo Christus, ignorare utique discipulos non oportebat, tametsi abesse contingeret corporaliter, non tamen penitus abfuturum, sed omnino adfuturum, ineffabili ` nempe divinæ potestatis ratione. Idcireo enim ipse quoque Servator superius dicebat: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; › nunc autem rursus:. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi, › suis "

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. suos discipulos. Si quis autem discipulos uniri velit, sicuti Pater et Filius unum sunt, non solum secundum substantiam, sed etiam secundum voluntatem (una enim est in sancta natura et eadem omnibus voluntas), ita sentiat, per me licet. Non enim a recta ratione discedet, cum apud vere Christianos videre sit eamdem voluntatem, licet non eadem ratio consubstantialitatis sit in nobis, sicut in Patre, atque Deo Verbo quod ex ipso, et in ipso. ἀνέγνωμεν, «Τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν ἡ infractam animorum consensionem servari vult καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία, ο ἐν ἑνώσει δηλονότι τῇ τοῦ Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ ἐστι καὶ τὸ δι' αὐτοῦ πά· λιν εἰρημένον τοῦ Παύλου· «Εν σῶμα καὶ ἐν πνεύ μα· ἐν γὰρ σῶμα οι πολλοί εσμεν,» ἐν Χριστῷ. Οι γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν, καὶ πάντες ἐν ἑνὶ διακεχρίσμεθα Πνεύματι τῷ τοῦ Χριστοῦ. Ὡς οὖν ἐσομένους συσσώμους, ενός τε καὶ τοῦ αὐτοῦ συμμεθέξοντας Πνεύματος εἰς ἑνότητα πνεύματος, τὴν οὐδαμόθεν διασπωμένην καὶ εἰς ὁμός νοιαν ἀῤῥαγή διατηρεῖσθαι βούλεται τοὺς ἑαυτοῦ μα θητάς. Εἰ δέ τις δοίη καὶ κατ' ἐκεῖνον τὸν τρόπον ἐνοῦσθαι τοὺς μαθητάς, ὥσπερ οὖν ἔν εἰσιν ὁ Πατὴρ καὶ Υἱός, οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν βούλησιν (μία γὰρ θέλησις ἐν τῇ ἁγίᾳ φύσει, καὶ τὸ εἰς πᾶν ὁτιοῦν βούλημα ταυτόν), νοείτω καὶ οὕτως. Οὐ γὰρ ἔξω βαδιεῖται λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, ἐπείτοι καὶ τὸ ἐν θελήσει ταυτὸν θεωρήσαι τις ἂν παρά γε τοῖς ὄντως Χριστιανοῖς, εἰ καὶ μὴ ἐν ἴσῳ τύπῳ τὸ ὁμοούσιον ἐφ' ἡμῖν, καθάπερ ἐπὶ Πατρὸς καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεοῦ Λόγου. "Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, καὶ ἐφύλαξα αὐτούς· καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ δ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ Γραφή πληρωθῇ. Νῦν δὲ πρὸς σὲ ἔρχομαι. Προεισί πως κατὰ βραχὺ πρὸς ἐμφανεστέραν δήλωσιν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, διεσκιασμένως δὲ ὡς ἐν ἀρχαῖς, διαγγέλλεται ἤδη καὶ ἐκκαλύπτεται, καθάπερ ἐκ χειμῶνος εἰς εὐδίαν μεταβαλών. Ποντο μὲν γὰρ οἱ μακάριοι μαθηταὶ πρὸς πολλῆς αὐτοῖς ἔσεσθαι ζημίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἀπόλειψιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν μετὰ σαρκὸς νοουμένην (συνεί καὶ γὰρ ὡς Θεὸς οἷσπερ ἂν βούληται τὸ κωλύον ούτ δέν), προσεδόκων δὲ ὅτι διασώσει μὲν αὐτοὺς οὐδεὶς, ἀναληφθέντος εἰς οὐρανὸν τοῦ Χριστοῦ, προκείσονται δὲ τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν, οὐδενὸς τὸ παράπαν τὴν τῶν πλεονεκτούντων ἐξείργοντος χεῖρα, κειμένου δὲ μᾶλλον τοῖς ἐθέλουσιν ἐπ' ἐξουσίας τοῦ πάντα δρᾷν εἰς αὐτοὺς ἀδιακωλύτως, καὶ παντὸς εἴσω κιν δύνου καλεῖν. Αλλ' εἰ καὶ σοφοί, καὶ πατέρες, καὶ τῆς οἰκουμένης φωστῆρες γεγόνασιν, οὐκ ὀκνητέον εἰπεῖν, ὡς ἔδει μὴ μόνον εἰς τὴν ἔνσαρκον παρου σίαν ἀποβλέπειν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰδέναι δὲ δὴ ἔτι καὶ εἰ τῆς πρὸς αὐτοὺς συνουσίας απονοσφίζοιτο κατὰ σάρκα, καὶ εἰ μὴ τοῖς τοῦ σώματος ὀρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς, ἀλλά γε παρόντα καὶ συνὄντα διὰ παντὸς, τῇ τῆς θεότητος ἐξουσίᾳ χρῆν δή που πάντως ἐννοεῖν. Πότε γὰρ τῶν ἰδίων ἰδιωμάτων καταλήξει Θεός, ἢ τί τὸ ἀντιστατοῦν τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ φύσει, καὶ παραποδίζειν αὐτῇ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης δυνάμενον πρὸς τὸ ἐνεργῆσαι τὰ ἑαυτῆς; Ἐνέργεια δὲ καὶ δύναμις θεοπρεπής, τὸ εἶναι παν ταχῆ, καὶ πληροῦν μὲν ἀῤῥήτως τὸν οὐρανὸν, πλη ροῦν δὲ αὖ πάλιν τὴν γῆν, καὶ χωρεῖν μὲν ἐν πᾶσι, χωρεῖσθαι δὲ ὑπὸ μηδενός. Οὐ γὰρ τόπῳ περιληπτὸς ὁ Θεὸς, ἢ διαστήμασι περιωρισμένος, ἀλλ' οὐδὲ περιγραφῆς εἴσω τινός παθεῖν γάρ τοι τοιοῦτον, ἡ ἄπο σός τε καὶ ἀμεγέθης καὶ ἀσώματος οὐκ ἀνέχεται φύ σις. Οὐκοῦν ἐπείπερ ἦν ἅμα Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνο θρωπος ὁ Χριστὸς, χρῆν δήπου πάντως μὴ ἀγνοῆσαι τοὺς μαθητὰς, ὡς εἰ καὶ ἀπεῖναι γένοιτο σωματικώς, οὐκ ἀπολειφθήσεται παντελῶς, συνέσται δὲ πάντως, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας λόγον. XVII, 12, 13. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; et custodivi eos, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Nunc autem ad te venio. 973 Sensim ad clariorem explicationem Servatoris sermo progreditur, qui obscure quidem, utpote initio, sed in apertum tandem prodit ac sese explicat, velut ex turbido coelo in serenum mulatus, Existimabant enim beati discipuli magno sibi detrimento fore Servatoris absentiam, in carne videlicet (nihil enim vetat quominus ut Deus adsit quìbus velit); sed sperabant se a nemine servatum iri, Christo in coelum assumpto, verum malorum injuriæ se oppositum iri, cum nemo jam eorum manum esset inhibiturus, sed in eorun potestate esset in se ultima quæque patrare. At quamvis illi sapientes, et patres, et universi orbis terrarum huminaria fuerint, non tamen gravabimur dicere, oportuisse eos non solum in carnalem præsentiam Servatoris nostri Christi respicere, sed intelligere quod, licet ab iis carne sejungatur, et licet oculis corporis non cernatur, verumtamen adesse semper et conversari deitatis potentia, utique cogitandum sit. Quando enim a suis proprie - tatibus cessabit Deus, aut quid universi dominatrici naturæ reluctabitur, ac veluti necessitate quadam prohibebit quominus qua sua sunt agere queat? Atqui virtus et potestas Deo digna est, esse ubique, et ineffabiliter cœlum implere, terram itein, et omnia capere, rapi antem a nullo Nec enim loco Deus comprehenditur, aut spatiis circumscribitur: tale quid enim pati, illa quantitatis, magnitudinis et corporis expers natura non sustinet. Quare, cum Deus simul sit et homo Christus, ignorare utique discipulos non oportebat, tametsi abesse contingeret corporaliter, non tamen penitus abfuturum, sed omnino adfuturum, ineffabili ` nempe divinæ potestatis ratione. Idcireo enim ipse quoque Servator superius dicebat: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; › nunc autem rursus:. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi, › suis "

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. suos discipulos. Si quis autem discipulos uniri velit, sicuti Pater et Filius unum sunt, non solum secundum substantiam, sed etiam secundum voluntatem (una enim est in sancta natura et eadem omnibus voluntas), ita sentiat, per me licet. Non enim a recta ratione discedet, cum apud vere Christianos videre sit eamdem voluntatem, licet non eadem ratio consubstantialitatis sit in nobis, sicut in Patre, atque Deo Verbo quod ex ipso, et in ipso. ἀνέγνωμεν, «Τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν ἡ infractam animorum consensionem servari vult καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία, ο ἐν ἑνώσει δηλονότι τῇ τοῦ Πνεύματος. Τοῦτο γὰρ ἐστι καὶ τὸ δι' αὐτοῦ πά· λιν εἰρημένον τοῦ Παύλου· «Εν σῶμα καὶ ἐν πνεύ μα· ἐν γὰρ σῶμα οι πολλοί εσμεν,» ἐν Χριστῷ. Οι γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχομεν, καὶ πάντες ἐν ἑνὶ διακεχρίσμεθα Πνεύματι τῷ τοῦ Χριστοῦ. Ὡς οὖν ἐσομένους συσσώμους, ενός τε καὶ τοῦ αὐτοῦ συμμεθέξοντας Πνεύματος εἰς ἑνότητα πνεύματος, τὴν οὐδαμόθεν διασπωμένην καὶ εἰς ὁμός νοιαν ἀῤῥαγή διατηρεῖσθαι βούλεται τοὺς ἑαυτοῦ μα θητάς. Εἰ δέ τις δοίη καὶ κατ' ἐκεῖνον τὸν τρόπον ἐνοῦσθαι τοὺς μαθητάς, ὥσπερ οὖν ἔν εἰσιν ὁ Πατὴρ καὶ Υἱός, οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν βούλησιν (μία γὰρ θέλησις ἐν τῇ ἁγίᾳ φύσει, καὶ τὸ εἰς πᾶν ὁτιοῦν βούλημα ταυτόν), νοείτω καὶ οὕτως. Οὐ γὰρ ἔξω βαδιεῖται λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, ἐπείτοι καὶ τὸ ἐν θελήσει ταυτὸν θεωρήσαι τις ἂν παρά γε τοῖς ὄντως Χριστιανοῖς, εἰ καὶ μὴ ἐν ἴσῳ τύπῳ τὸ ὁμοούσιον ἐφ' ἡμῖν, καθάπερ ἐπὶ Πατρὸς καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεοῦ Λόγου. "Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, καὶ ἐφύλαξα αὐτούς· καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ δ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ Γραφή πληρωθῇ. Νῦν δὲ πρὸς σὲ ἔρχομαι. Προεισί πως κατὰ βραχὺ πρὸς ἐμφανεστέραν δήλωσιν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, διεσκιασμένως δὲ ὡς ἐν ἀρχαῖς, διαγγέλλεται ἤδη καὶ ἐκκαλύπτεται, καθάπερ ἐκ χειμῶνος εἰς εὐδίαν μεταβαλών. Ποντο μὲν γὰρ οἱ μακάριοι μαθηταὶ πρὸς πολλῆς αὐτοῖς ἔσεσθαι ζημίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὴν ἀπόλειψιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν μετὰ σαρκὸς νοουμένην (συνεί καὶ γὰρ ὡς Θεὸς οἷσπερ ἂν βούληται τὸ κωλύον ούτ δέν), προσεδόκων δὲ ὅτι διασώσει μὲν αὐτοὺς οὐδεὶς, ἀναληφθέντος εἰς οὐρανὸν τοῦ Χριστοῦ, προκείσονται δὲ τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν, οὐδενὸς τὸ παράπαν τὴν τῶν πλεονεκτούντων ἐξείργοντος χεῖρα, κειμένου δὲ μᾶλλον τοῖς ἐθέλουσιν ἐπ' ἐξουσίας τοῦ πάντα δρᾷν εἰς αὐτοὺς ἀδιακωλύτως, καὶ παντὸς εἴσω κιν δύνου καλεῖν. Αλλ' εἰ καὶ σοφοί, καὶ πατέρες, καὶ τῆς οἰκουμένης φωστῆρες γεγόνασιν, οὐκ ὀκνητέον εἰπεῖν, ὡς ἔδει μὴ μόνον εἰς τὴν ἔνσαρκον παρου σίαν ἀποβλέπειν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, εἰδέναι δὲ δὴ ἔτι καὶ εἰ τῆς πρὸς αὐτοὺς συνουσίας απονοσφίζοιτο κατὰ σάρκα, καὶ εἰ μὴ τοῖς τοῦ σώματος ὀρῷτο τυχὸν ὀφθαλμοῖς, ἀλλά γε παρόντα καὶ συνὄντα διὰ παντὸς, τῇ τῆς θεότητος ἐξουσίᾳ χρῆν δή που πάντως ἐννοεῖν. Πότε γὰρ τῶν ἰδίων ἰδιωμάτων καταλήξει Θεός, ἢ τί τὸ ἀντιστατοῦν τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ φύσει, καὶ παραποδίζειν αὐτῇ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης δυνάμενον πρὸς τὸ ἐνεργῆσαι τὰ ἑαυτῆς; Ἐνέργεια δὲ καὶ δύναμις θεοπρεπής, τὸ εἶναι παν ταχῆ, καὶ πληροῦν μὲν ἀῤῥήτως τὸν οὐρανὸν, πλη ροῦν δὲ αὖ πάλιν τὴν γῆν, καὶ χωρεῖν μὲν ἐν πᾶσι, χωρεῖσθαι δὲ ὑπὸ μηδενός. Οὐ γὰρ τόπῳ περιληπτὸς ὁ Θεὸς, ἢ διαστήμασι περιωρισμένος, ἀλλ' οὐδὲ περιγραφῆς εἴσω τινός παθεῖν γάρ τοι τοιοῦτον, ἡ ἄπο σός τε καὶ ἀμεγέθης καὶ ἀσώματος οὐκ ἀνέχεται φύ σις. Οὐκοῦν ἐπείπερ ἦν ἅμα Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνο θρωπος ὁ Χριστὸς, χρῆν δήπου πάντως μὴ ἀγνοῆσαι τοὺς μαθητὰς, ὡς εἰ καὶ ἀπεῖναι γένοιτο σωματικώς, οὐκ ἀπολειφθήσεται παντελῶς, συνέσται δὲ πάντως, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας λόγον. XVII, 12, 13. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; et custodivi eos, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Nunc autem ad te venio. 973 Sensim ad clariorem explicationem Servatoris sermo progreditur, qui obscure quidem, utpote initio, sed in apertum tandem prodit ac sese explicat, velut ex turbido coelo in serenum mulatus, Existimabant enim beati discipuli magno sibi detrimento fore Servatoris absentiam, in carne videlicet (nihil enim vetat quominus ut Deus adsit quìbus velit); sed sperabant se a nemine servatum iri, Christo in coelum assumpto, verum malorum injuriæ se oppositum iri, cum nemo jam eorum manum esset inhibiturus, sed in eorun potestate esset in se ultima quæque patrare. At quamvis illi sapientes, et patres, et universi orbis terrarum huminaria fuerint, non tamen gravabimur dicere, oportuisse eos non solum in carnalem præsentiam Servatoris nostri Christi respicere, sed intelligere quod, licet ab iis carne sejungatur, et licet oculis corporis non cernatur, verumtamen adesse semper et conversari deitatis potentia, utique cogitandum sit. Quando enim a suis proprie - tatibus cessabit Deus, aut quid universi dominatrici naturæ reluctabitur, ac veluti necessitate quadam prohibebit quominus qua sua sunt agere queat? Atqui virtus et potestas Deo digna est, esse ubique, et ineffabiliter cœlum implere, terram itein, et omnia capere, rapi antem a nullo Nec enim loco Deus comprehenditur, aut spatiis circumscribitur: tale quid enim pati, illa quantitatis, magnitudinis et corporis expers natura non sustinet. Quare, cum Deus simul sit et homo Christus, ignorare utique discipulos non oportebat, tametsi abesse contingeret corporaliter, non tamen penitus abfuturum, sed omnino adfuturum, ineffabili ` nempe divinæ potestatis ratione. Idcireo enim ipse quoque Servator superius dicebat: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quod dedisti mihi; › nunc autem rursus:. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi, › suis "

discipulis quasi significans deitatis vi et elli- Διὰ γάρ τα τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐν μὲν τοῖς παρ cacitati convenire, non carnis præsentiæ, servare rosse aliquos, quippe ipsa etiam caro non ex seipsa sanctificabatur, sed consortio Verbi ei uniti ad naturalem ejus virtutem quodammodo translata, 974 salutis pararia et sanctificationis conciliatris est eam participantibus. Totam igitur efficacitatem divinam non utique carni per se tribuemus, sed convenientius divinæ Verbi virtuti ascribemus. Servari quippe discipulos in Patris nomine, potestne esse aliud quam istud? Dei enim gloriæ servati sunt. Metu itaque ex discipulorum animis evulso, quod se relictum iri putarent, iisdemque sæpe repetitis, omnem eis securitatem fore ait, non quidem ex eo quod una cum magistro corporaliter degant, sed potius ex eo quod Deus sit secundum naturam. Cum autem sempiternam habeat in cuncta potestatem ac virtutem (nec enim mutari unquam potest, aut ad id transferri quod eodem modo non se habeat), nihilominus eos facile servabit, et ab onini ingruente malo eruct. Animadverte porro denuo, quanta ad nostram utilitatem et ædificationem lateat in his verbis cura ac providentia. Nam cum a Deo et Patre petal sanctos suos discipulos servari, ipse jam id fecisse ait, æqualiter se pollere et æqualiter operari cum Patre seipsum ostendens, imo vero seipsum esse hypostaticam Genitoris virtutem. Nam qui eadem natura sua facere potest quæ verus ct naturalis Deus, quomodo non ejusdem potestatis esse censebitur, ejusdemque naturæ? Et qui servat ut Deus, in nomine Dei, et gloria huic nomini conveniente ex divinis operibus est redimitus, quomodo alienus aut naturæ diversæ erit, ac non potius idipsum esse ostendetur quod est secundum naturam Deus? Nec enim ullus quæ propria et peculiaria Dei sunt opera fecerit, nisi id sit natura quod Deum esse putamus. ῳχηκόσιν ἔλεγε·. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματι σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο νυνὶ δὲ πάλιν • Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο μονονουχὶ τοῦτο δηλῶν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅτι τῇ τῆς θεότητος ενεργεία μᾶλλον ἂν πρέποι, καὶ οὐ τῇ τῆς σαρκὸς παρουσία, το διασώζειν δύνασθαί τινας καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ σὰρξ οὐκ ἐξ ἑαυτῆς ἡγιάζετο, τῇ δὲ συνουσία τοῦ ένω θέντος αὐτῇ Λόγου, πρὸς τὴν αὐτοῦ τρόπον τινὰ φυσιο κήν μεθισταμένη δύναμιν, σωτηρίας πρόξενος, καὶ ἁγιασμοῦ τοῖς αὐτοῖς [γρ. αὐτῆς] μετέχουσι γίγνεται. Τὸ σύμπαν οὖν ἄρα τῆς ἐνεργείας τῆς θεοπρεπούς, οὐχὶ δὴ πάντως αὐτῇ καθ᾿ ἑαυτὴν ἀναθήσομεν τῇ σαρκί, πρεπωδέστερον δέ τι φρονοῦντες τῇ θείᾳ τοῦ Λόγου δυνάμει προσγράψομεν. Τὸ γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρὸς τηρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, ἆρ᾽ οὐχὶ τοῦτό ἐστι καὶ ἕτερον οὐδέν; Θεοῦ γὰρ δόξῃ τετήρηνται. Αφιστάς τοιγαροῦν τῆς τῶν μαθητῶν διανοίας τον ἐκ τοῦ δοκεῖν ἀπολιμπάνεσθαι φόβον, αὐτὸ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνακυκλήσας πολλάκις πᾶσαν αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀσφάλειαν, οὐκ ἐκ τοῦ συνδιαιτάσθαι σωματικώς τῷ διδασκάλῳ φησὶν, ἀλλ' ἐπείπερ μᾶλλον ἐστι κατά φύσιν Θεός. Ακατάληκτον δὲ δῆλον ὅτι τὴν ἐφ᾽ ἅπα σιν ἔχων ἐξουσίαν καὶ δύναμιν (οὐ γὰρ ἂν ἀλλοιωθείη, καὶ μετάστασίν τινα λάβοι, πρὸς ὅπερ οὐκ ἦν τὸ ὡσαύτως ἔχον ἀεὶ), διασώσει δὲ πάλιν αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον ἀκονιτὶ, καὶ παντὸς τοῦ προσπίπτοντος ἐξελεῖ ται κακού. Κατανόει δὲ πάλιν τὴν ἐγκεκρυμμένην τῷ λόγῳ πρόνοιαν εἰς ὄνησιν ἡμετέραν καὶ οἰκοδομὴν. Ἐξαιτήσας γὰρ ὥσπερ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γενέσθαι τὴν τήρησιν, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους δὲ δηλον ότι φημὶ μαθητας, αὐτὸς ἤδη πεπραχέναι τὸ τοιοῦ τό φησιν, ἰσοσθενῆ τε καὶ ἐσουργὸν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἑαυτὸν ὄντα τὴν ἐνυπόστα τον τοῦ γεννήσαντος δύναμιν. " γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ ταὐτὰ δύνασθαι τῷ γε ὄντι καὶ ὁμολογου μένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τῶς οὐκ ἂν πάντη τε καὶ πάντως ἐνυπάρχον νοεῖτο, καὶ τὸ ἴσον ἐν ἐξουσίᾳ, καὶ ἡ κατὰ φύσιν ταυτότης; Καὶ ὁ τηρήσας ὡς Θεὸς ἐν ὀνόματι Θεοῦ, πρέπουσάν τε τῇ κλήσει τὴν ἐκ τῶν κατωρθωμένων θεοπρεπῶς ἀναδησάμενος δόξαν, κατὰ τίνα τρόπον ἔκφυλος, ήγουν ετεροφυής, μᾶλλον δὲ οὐκ αὐτόχρημα δειχθήσεται τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν Θεός; Οὐ γὰρ ἄν τι δρᾶσαι τῶν ὄντων τὰ ἰδικῶς ἐνεργήματα Θεοῦ, μὴ οὐχὶ τοῦτο υπάρ χων οὐσιωδῶς, ὅπερ ἂν εἶναι τυχὸν οἰησαίμεθα τὸν Θεόν. Αποσώζει δὲ πάλιν ἐν τῇ καθ᾿ ἑαυτὸν θεωρία τη Porro in bujus loci observatione duplex præterea sensus reconditur, propter incarnationis dispensa- ἐν νοήσει διπλοῦν διὰ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν. tionem. Tollit enim naturæ creatæ potestatem servandi eos quibus id ob pietatem debetur, et nomini Patris attribuit, soli naturæ divinæ ascribens quæ Deo conveniunt. Idcirco enim rursus, cum dicat se discipulos servasse, non tamen humanitatis conditioni factum tribuit, sed in nomine Dei potius impletum esse ait, ab ea re seipsum quodamnodo excludens, quatenus factus est ac intelligitur caro; servandi vero, et quae Deo digna 975 sunt operandi potestatem sibi penitus arrogans, quatenus est Deus ex Deo, Patris illa virtus cumctipotens, virtus non facta, sed ex co quod ipsa est, naturam unde ineffabiliter prodiit, manifestans. Quod si datum etiam hic dicat sibi noΑποφέρει μὲν γάρ πως της γενητής φύσεως, το διασώζειν δύνασθαι καὶ τηρεῖν τὰ οἷσπερ ἂν τοῦτο τυχὸν ὀφείληται δι' εὐτέβειαν, ἀνατίθησι δὲ τῷ ὀν ματι τοῦ Πατρὸς, μάνῃ τῇ θείᾳ προσνέμων φύσει τὰ θεοπρεπή. Διὰ γὰρ τοῦτο πάλιν, καίτοι τετηρηκέ και λέγων τοὺς μαθητές, οὐ τοῖς ἀνθρωπότητας μέτροις, τὴν τοῦ κατορθώματος ὑπόληψιν ἐχαρίσατο, πεπληρώσθαι δὲ μᾶλλον ἐν ὀνόματι λέγει τῷ τοῦ Θεοῦ, ἔξω μέν πως τιθεὶς ἑαυτὸν τοῦ πράγμα. τος, καθὸ γέγονέ τε καὶ νοεῖται σάρξ, εἴσω δὲ πάλιν τοῦ τηρῆσαι τιθείς, καὶ ἐνεργεῖν δύνασθαι τὰ θεα πρεπή, καθόπερ ἐστὶ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, δύναμις ή παν τουργικὴ τοῦ Πατρὸς, ἰσχὺς οὐκ ἐνεργουμένη, ἀλλ ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὴ τὴν ὅθεν ἀρρήτως προέκυψεν

discipulis quasi significans deitatis vi et elli- Διὰ γάρ τα τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐν μὲν τοῖς παρ cacitati convenire, non carnis præsentiæ, servare rosse aliquos, quippe ipsa etiam caro non ex seipsa sanctificabatur, sed consortio Verbi ei uniti ad naturalem ejus virtutem quodammodo translata, 974 salutis pararia et sanctificationis conciliatris est eam participantibus. Totam igitur efficacitatem divinam non utique carni per se tribuemus, sed convenientius divinæ Verbi virtuti ascribemus. Servari quippe discipulos in Patris nomine, potestne esse aliud quam istud? Dei enim gloriæ servati sunt. Metu itaque ex discipulorum animis evulso, quod se relictum iri putarent, iisdemque sæpe repetitis, omnem eis securitatem fore ait, non quidem ex eo quod una cum magistro corporaliter degant, sed potius ex eo quod Deus sit secundum naturam. Cum autem sempiternam habeat in cuncta potestatem ac virtutem (nec enim mutari unquam potest, aut ad id transferri quod eodem modo non se habeat), nihilominus eos facile servabit, et ab onini ingruente malo eruct. Animadverte porro denuo, quanta ad nostram utilitatem et ædificationem lateat in his verbis cura ac providentia. Nam cum a Deo et Patre petal sanctos suos discipulos servari, ipse jam id fecisse ait, æqualiter se pollere et æqualiter operari cum Patre seipsum ostendens, imo vero seipsum esse hypostaticam Genitoris virtutem. Nam qui eadem natura sua facere potest quæ verus ct naturalis Deus, quomodo non ejusdem potestatis esse censebitur, ejusdemque naturæ? Et qui servat ut Deus, in nomine Dei, et gloria huic nomini conveniente ex divinis operibus est redimitus, quomodo alienus aut naturæ diversæ erit, ac non potius idipsum esse ostendetur quod est secundum naturam Deus? Nec enim ullus quæ propria et peculiaria Dei sunt opera fecerit, nisi id sit natura quod Deum esse putamus. ῳχηκόσιν ἔλεγε·. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματι σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο νυνὶ δὲ πάλιν • Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο μονονουχὶ τοῦτο δηλῶν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅτι τῇ τῆς θεότητος ενεργεία μᾶλλον ἂν πρέποι, καὶ οὐ τῇ τῆς σαρκὸς παρουσία, το διασώζειν δύνασθαί τινας καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ σὰρξ οὐκ ἐξ ἑαυτῆς ἡγιάζετο, τῇ δὲ συνουσία τοῦ ένω θέντος αὐτῇ Λόγου, πρὸς τὴν αὐτοῦ τρόπον τινὰ φυσιο κήν μεθισταμένη δύναμιν, σωτηρίας πρόξενος, καὶ ἁγιασμοῦ τοῖς αὐτοῖς [γρ. αὐτῆς] μετέχουσι γίγνεται. Τὸ σύμπαν οὖν ἄρα τῆς ἐνεργείας τῆς θεοπρεπούς, οὐχὶ δὴ πάντως αὐτῇ καθ᾿ ἑαυτὴν ἀναθήσομεν τῇ σαρκί, πρεπωδέστερον δέ τι φρονοῦντες τῇ θείᾳ τοῦ Λόγου δυνάμει προσγράψομεν. Τὸ γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρὸς τηρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, ἆρ᾽ οὐχὶ τοῦτό ἐστι καὶ ἕτερον οὐδέν; Θεοῦ γὰρ δόξῃ τετήρηνται. Αφιστάς τοιγαροῦν τῆς τῶν μαθητῶν διανοίας τον ἐκ τοῦ δοκεῖν ἀπολιμπάνεσθαι φόβον, αὐτὸ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνακυκλήσας πολλάκις πᾶσαν αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀσφάλειαν, οὐκ ἐκ τοῦ συνδιαιτάσθαι σωματικώς τῷ διδασκάλῳ φησὶν, ἀλλ' ἐπείπερ μᾶλλον ἐστι κατά φύσιν Θεός. Ακατάληκτον δὲ δῆλον ὅτι τὴν ἐφ᾽ ἅπα σιν ἔχων ἐξουσίαν καὶ δύναμιν (οὐ γὰρ ἂν ἀλλοιωθείη, καὶ μετάστασίν τινα λάβοι, πρὸς ὅπερ οὐκ ἦν τὸ ὡσαύτως ἔχον ἀεὶ), διασώσει δὲ πάλιν αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον ἀκονιτὶ, καὶ παντὸς τοῦ προσπίπτοντος ἐξελεῖ ται κακού. Κατανόει δὲ πάλιν τὴν ἐγκεκρυμμένην τῷ λόγῳ πρόνοιαν εἰς ὄνησιν ἡμετέραν καὶ οἰκοδομὴν. Ἐξαιτήσας γὰρ ὥσπερ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γενέσθαι τὴν τήρησιν, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους δὲ δηλον ότι φημὶ μαθητας, αὐτὸς ἤδη πεπραχέναι τὸ τοιοῦ τό φησιν, ἰσοσθενῆ τε καὶ ἐσουργὸν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἑαυτὸν ὄντα τὴν ἐνυπόστα τον τοῦ γεννήσαντος δύναμιν. " γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ ταὐτὰ δύνασθαι τῷ γε ὄντι καὶ ὁμολογου μένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τῶς οὐκ ἂν πάντη τε καὶ πάντως ἐνυπάρχον νοεῖτο, καὶ τὸ ἴσον ἐν ἐξουσίᾳ, καὶ ἡ κατὰ φύσιν ταυτότης; Καὶ ὁ τηρήσας ὡς Θεὸς ἐν ὀνόματι Θεοῦ, πρέπουσάν τε τῇ κλήσει τὴν ἐκ τῶν κατωρθωμένων θεοπρεπῶς ἀναδησάμενος δόξαν, κατὰ τίνα τρόπον ἔκφυλος, ήγουν ετεροφυής, μᾶλλον δὲ οὐκ αὐτόχρημα δειχθήσεται τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν Θεός; Οὐ γὰρ ἄν τι δρᾶσαι τῶν ὄντων τὰ ἰδικῶς ἐνεργήματα Θεοῦ, μὴ οὐχὶ τοῦτο υπάρ χων οὐσιωδῶς, ὅπερ ἂν εἶναι τυχὸν οἰησαίμεθα τὸν Θεόν. Αποσώζει δὲ πάλιν ἐν τῇ καθ᾿ ἑαυτὸν θεωρία τη Porro in bujus loci observatione duplex præterea sensus reconditur, propter incarnationis dispensa- ἐν νοήσει διπλοῦν διὰ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν. tionem. Tollit enim naturæ creatæ potestatem servandi eos quibus id ob pietatem debetur, et nomini Patris attribuit, soli naturæ divinæ ascribens quæ Deo conveniunt. Idcirco enim rursus, cum dicat se discipulos servasse, non tamen humanitatis conditioni factum tribuit, sed in nomine Dei potius impletum esse ait, ab ea re seipsum quodamnodo excludens, quatenus factus est ac intelligitur caro; servandi vero, et quae Deo digna 975 sunt operandi potestatem sibi penitus arrogans, quatenus est Deus ex Deo, Patris illa virtus cumctipotens, virtus non facta, sed ex co quod ipsa est, naturam unde ineffabiliter prodiit, manifestans. Quod si datum etiam hic dicat sibi noΑποφέρει μὲν γάρ πως της γενητής φύσεως, το διασώζειν δύνασθαι καὶ τηρεῖν τὰ οἷσπερ ἂν τοῦτο τυχὸν ὀφείληται δι' εὐτέβειαν, ἀνατίθησι δὲ τῷ ὀν ματι τοῦ Πατρὸς, μάνῃ τῇ θείᾳ προσνέμων φύσει τὰ θεοπρεπή. Διὰ γὰρ τοῦτο πάλιν, καίτοι τετηρηκέ και λέγων τοὺς μαθητές, οὐ τοῖς ἀνθρωπότητας μέτροις, τὴν τοῦ κατορθώματος ὑπόληψιν ἐχαρίσατο, πεπληρώσθαι δὲ μᾶλλον ἐν ὀνόματι λέγει τῷ τοῦ Θεοῦ, ἔξω μέν πως τιθεὶς ἑαυτὸν τοῦ πράγμα. τος, καθὸ γέγονέ τε καὶ νοεῖται σάρξ, εἴσω δὲ πάλιν τοῦ τηρῆσαι τιθείς, καὶ ἐνεργεῖν δύνασθαι τὰ θεα πρεπή, καθόπερ ἐστὶ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, δύναμις ή παν τουργικὴ τοῦ Πατρὸς, ἰσχὺς οὐκ ἐνεργουμένη, ἀλλ ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὴ τὴν ὅθεν ἀρρήτως προέκυψεν

discipulis quasi significans deitatis vi et elli- Διὰ γάρ τα τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐν μὲν τοῖς παρ cacitati convenire, non carnis præsentiæ, servare rosse aliquos, quippe ipsa etiam caro non ex seipsa sanctificabatur, sed consortio Verbi ei uniti ad naturalem ejus virtutem quodammodo translata, 974 salutis pararia et sanctificationis conciliatris est eam participantibus. Totam igitur efficacitatem divinam non utique carni per se tribuemus, sed convenientius divinæ Verbi virtuti ascribemus. Servari quippe discipulos in Patris nomine, potestne esse aliud quam istud? Dei enim gloriæ servati sunt. Metu itaque ex discipulorum animis evulso, quod se relictum iri putarent, iisdemque sæpe repetitis, omnem eis securitatem fore ait, non quidem ex eo quod una cum magistro corporaliter degant, sed potius ex eo quod Deus sit secundum naturam. Cum autem sempiternam habeat in cuncta potestatem ac virtutem (nec enim mutari unquam potest, aut ad id transferri quod eodem modo non se habeat), nihilominus eos facile servabit, et ab onini ingruente malo eruct. Animadverte porro denuo, quanta ad nostram utilitatem et ædificationem lateat in his verbis cura ac providentia. Nam cum a Deo et Patre petal sanctos suos discipulos servari, ipse jam id fecisse ait, æqualiter se pollere et æqualiter operari cum Patre seipsum ostendens, imo vero seipsum esse hypostaticam Genitoris virtutem. Nam qui eadem natura sua facere potest quæ verus ct naturalis Deus, quomodo non ejusdem potestatis esse censebitur, ejusdemque naturæ? Et qui servat ut Deus, in nomine Dei, et gloria huic nomini conveniente ex divinis operibus est redimitus, quomodo alienus aut naturæ diversæ erit, ac non potius idipsum esse ostendetur quod est secundum naturam Deus? Nec enim ullus quæ propria et peculiaria Dei sunt opera fecerit, nisi id sit natura quod Deum esse putamus. ῳχηκόσιν ἔλεγε·. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματι σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο νυνὶ δὲ πάλιν • Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι· ο μονονουχὶ τοῦτο δηλῶν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅτι τῇ τῆς θεότητος ενεργεία μᾶλλον ἂν πρέποι, καὶ οὐ τῇ τῆς σαρκὸς παρουσία, το διασώζειν δύνασθαί τινας καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ σὰρξ οὐκ ἐξ ἑαυτῆς ἡγιάζετο, τῇ δὲ συνουσία τοῦ ένω θέντος αὐτῇ Λόγου, πρὸς τὴν αὐτοῦ τρόπον τινὰ φυσιο κήν μεθισταμένη δύναμιν, σωτηρίας πρόξενος, καὶ ἁγιασμοῦ τοῖς αὐτοῖς [γρ. αὐτῆς] μετέχουσι γίγνεται. Τὸ σύμπαν οὖν ἄρα τῆς ἐνεργείας τῆς θεοπρεπούς, οὐχὶ δὴ πάντως αὐτῇ καθ᾿ ἑαυτὴν ἀναθήσομεν τῇ σαρκί, πρεπωδέστερον δέ τι φρονοῦντες τῇ θείᾳ τοῦ Λόγου δυνάμει προσγράψομεν. Τὸ γὰρ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρὸς τηρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, ἆρ᾽ οὐχὶ τοῦτό ἐστι καὶ ἕτερον οὐδέν; Θεοῦ γὰρ δόξῃ τετήρηνται. Αφιστάς τοιγαροῦν τῆς τῶν μαθητῶν διανοίας τον ἐκ τοῦ δοκεῖν ἀπολιμπάνεσθαι φόβον, αὐτὸ διὰ τῶν αὐτῶν ἀνακυκλήσας πολλάκις πᾶσαν αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν ἀσφάλειαν, οὐκ ἐκ τοῦ συνδιαιτάσθαι σωματικώς τῷ διδασκάλῳ φησὶν, ἀλλ' ἐπείπερ μᾶλλον ἐστι κατά φύσιν Θεός. Ακατάληκτον δὲ δῆλον ὅτι τὴν ἐφ᾽ ἅπα σιν ἔχων ἐξουσίαν καὶ δύναμιν (οὐ γὰρ ἂν ἀλλοιωθείη, καὶ μετάστασίν τινα λάβοι, πρὸς ὅπερ οὐκ ἦν τὸ ὡσαύτως ἔχον ἀεὶ), διασώσει δὲ πάλιν αὐτοὺς οὐδὲν ἧττον ἀκονιτὶ, καὶ παντὸς τοῦ προσπίπτοντος ἐξελεῖ ται κακού. Κατανόει δὲ πάλιν τὴν ἐγκεκρυμμένην τῷ λόγῳ πρόνοιαν εἰς ὄνησιν ἡμετέραν καὶ οἰκοδομὴν. Ἐξαιτήσας γὰρ ὥσπερ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γενέσθαι τὴν τήρησιν, τὴν εἰς τοὺς ἁγίους δὲ δηλον ότι φημὶ μαθητας, αὐτὸς ἤδη πεπραχέναι τὸ τοιοῦ τό φησιν, ἰσοσθενῆ τε καὶ ἐσουργὸν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δεικνὺς ἑαυτὸν, μᾶλλον δὲ ἑαυτὸν ὄντα τὴν ἐνυπόστα τον τοῦ γεννήσαντος δύναμιν. " γὰρ ἂν φαίνοιτο προσὸν τὸ ταὐτὰ δύνασθαι τῷ γε ὄντι καὶ ὁμολογου μένῳ κατὰ φύσιν Θεῷ, τῶς οὐκ ἂν πάντη τε καὶ πάντως ἐνυπάρχον νοεῖτο, καὶ τὸ ἴσον ἐν ἐξουσίᾳ, καὶ ἡ κατὰ φύσιν ταυτότης; Καὶ ὁ τηρήσας ὡς Θεὸς ἐν ὀνόματι Θεοῦ, πρέπουσάν τε τῇ κλήσει τὴν ἐκ τῶν κατωρθωμένων θεοπρεπῶς ἀναδησάμενος δόξαν, κατὰ τίνα τρόπον ἔκφυλος, ήγουν ετεροφυής, μᾶλλον δὲ οὐκ αὐτόχρημα δειχθήσεται τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν Θεός; Οὐ γὰρ ἄν τι δρᾶσαι τῶν ὄντων τὰ ἰδικῶς ἐνεργήματα Θεοῦ, μὴ οὐχὶ τοῦτο υπάρ χων οὐσιωδῶς, ὅπερ ἂν εἶναι τυχὸν οἰησαίμεθα τὸν Θεόν. Αποσώζει δὲ πάλιν ἐν τῇ καθ᾿ ἑαυτὸν θεωρία τη Porro in bujus loci observatione duplex præterea sensus reconditur, propter incarnationis dispensa- ἐν νοήσει διπλοῦν διὰ τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν. tionem. Tollit enim naturæ creatæ potestatem servandi eos quibus id ob pietatem debetur, et nomini Patris attribuit, soli naturæ divinæ ascribens quæ Deo conveniunt. Idcirco enim rursus, cum dicat se discipulos servasse, non tamen humanitatis conditioni factum tribuit, sed in nomine Dei potius impletum esse ait, ab ea re seipsum quodamnodo excludens, quatenus factus est ac intelligitur caro; servandi vero, et quae Deo digna 975 sunt operandi potestatem sibi penitus arrogans, quatenus est Deus ex Deo, Patris illa virtus cumctipotens, virtus non facta, sed ex co quod ipsa est, naturam unde ineffabiliter prodiit, manifestans. Quod si datum etiam hic dicat sibi noΑποφέρει μὲν γάρ πως της γενητής φύσεως, το διασώζειν δύνασθαι καὶ τηρεῖν τὰ οἷσπερ ἂν τοῦτο τυχὸν ὀφείληται δι' εὐτέβειαν, ἀνατίθησι δὲ τῷ ὀν ματι τοῦ Πατρὸς, μάνῃ τῇ θείᾳ προσνέμων φύσει τὰ θεοπρεπή. Διὰ γὰρ τοῦτο πάλιν, καίτοι τετηρηκέ και λέγων τοὺς μαθητές, οὐ τοῖς ἀνθρωπότητας μέτροις, τὴν τοῦ κατορθώματος ὑπόληψιν ἐχαρίσατο, πεπληρώσθαι δὲ μᾶλλον ἐν ὀνόματι λέγει τῷ τοῦ Θεοῦ, ἔξω μέν πως τιθεὶς ἑαυτὸν τοῦ πράγμα. τος, καθὸ γέγονέ τε καὶ νοεῖται σάρξ, εἴσω δὲ πάλιν τοῦ τηρῆσαι τιθείς, καὶ ἐνεργεῖν δύνασθαι τὰ θεα πρεπή, καθόπερ ἐστὶ Θεὸς ἐκ Θεοῦ, δύναμις ή παν τουργικὴ τοῦ Πατρὸς, ἰσχὺς οὐκ ἐνεργουμένη, ἀλλ ἐξ ὧν ἐστιν αὐτὴ τὴν ὅθεν ἀρρήτως προέκυψεν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. stat, quatenus ex Deo effulsit Unigenitus, nihil tamen istud officiet rei veritati, nec eum a convenienti honore et gloria excludet absit! Accipere enim, proprium est humanitatis, eique convenien ter tribnitur: nihil enim habet ex seipsa. Suos vero discipulos ita servasse ait, tantamque eorum curam babuisse, ut nemo præter unui perierit, quem et perditionis filium nuncupavit, tanquam· ex sua voluntate seu potius improbitate et impie - tate perditioni mancipatum. Nec enim existimabimus unquam divino et inexpugnabili judicio illum inter discipulos proditorem implicitum fuisse dia. boli retibus; alioqui euim culpa vacaret, si snperno decreto cessisset: Dei enim judicio quis resistel? Nunc vero damnatus et exsecrabilis, meliusque ei esset si uatus non fuisset ‘. Quam oh causam? Quippe sua istud voluntate, non ex ulla ner cessitate misere passas deprehenditur. Qui vero tam grave exitium amavit, Glius perditionis jure nominabitur, utpote qui exitio ac interitui debeatur, diemque perditionis ceu partus dolorem ac luctum praestoletur. Quia vero addidit, e ut inpleatur Scriptura, › rursus asserimus non idcirco periisse proditorem, quia id Scriptura dixerit, coυ que progressum nequitiæ, ut paucis argenteis pretiosum Christi sanguineın tradiderit; sed quia omnino periturus erat, perversitate sua Dominum prodens, Scriptura id prorsus futurum praedixit, quæ mentiri nequit. Dei enim sermo est qui omnią novit, et qui uniuscujusque mores ac vitam quan εμφανίζουσα φύσιν. Εἰ δὲ δεδέσθαι φησὶν αὐτῷ κἂν men deitatis, licet Deus sccundum naturam easiτούτῳ δὴ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομα, καίτοι θεὸς κατά φύσιν ὑπάρχων, καθὴ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ Μονογενῆς, οὐδὲν τοῦτο διαλυμαίνεται τῇ ἀληθείᾳ τοῦ πράγματος, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξώσειεν ἂν αὐτὸν τιμῆς τε καὶ δόξης· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Είη γὰρ ἂν τὸ λαβεῖν τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ αὐτῇ πρεπόντως ἀνακείσεται μᾶλλον· ἔχει γὰρ οὐδὲν ἐξ ἑαυτῆς. Τηρῆσαι δὲ οὕτω φησὶ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τοσαύτην ἐπ' αὐτοῖς ποιῆσαι τὴν πρόνοιαν, ὡς ἀπολέσθαι μηδένα, πλὴν ἑνὸς, ἂν καὶ τῆς ἀπ κυλείας ὠνόμασεν υἱὸν, ὡς ἐξ οἰκείας βουλῆς, μᾶλλον δὲ μοχθηρίας τε καὶ ἀνοσιότητος τῇ ἀπωλείᾳ χρεω στούμενον. Οὐδὲ γὰρ οἱησόμεθά ποτε, κατὰ θεῖόν τε καὶ ἄμαχον κρίμα, τὸν προδότην ἐν μαθηταῖς τῇ τοῦ θηρεύοντος ἐναλῶναι παγίδι, καὶ βρόχων εἴσω γενέσθαι διαβολικῶν· ἡ γὰρ ἂν ὑπάρχοι καὶ ἀνυπαίτιος, ψήφῳ τὸ νικᾶν παραχωρήσας τῇ ἄνωθεν· κρίματι γὰρ τῷ παρὰ θεῷ τίς ἀντιστήσεται; Νυνὶ δὲ κατά κριτος, βδελυρός τε, καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μηδόλως ἐγεννήθη. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Έξ οἰκείων γὰρ τοῦτο παθὼν θελημάτων, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς παρά τινος ὁ δείλαιος ἐξελέγχεται. Ο δὲ τὸν οὕτω δεινὸν ἀγαπήσας όλεθρον, τέκνον ἀπωλείας ευλόγως ἂν ὀνομάζοιτο, ἅτε δὴ καὶ χρεωστούμενος μὲν ὀλέθρῳ καὶ φθορᾷ, περιμένων δὲ ὥσπερ ὠδῖνα καὶ οἶμον τὴν τῆς ἀπωλείας ἡμέραν. Ἐπειδὴ δὲ προστέθεικε τοῖς περὶ τούτου λόγοις τὸ, ο ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, ο πάλιν ἐκεῖνο χρησίμως τοῖς ἐντευξομένοις φαμέν. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ εἴρηκεν ή Γραφή, διόλωλεν ὁ προδότης, καὶ εἰς τοῦτο παρῆλθεν φαυλότητος, ώς ὀλίγων ἀργυρίων τὸ τίμιον αἷμα προέσθαι τοῦ Χρισ στοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀπολέσθαι πάντη τε καὶ πάντως ἔμελλε, διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δυστροπίαν παραδούς τὸν Κύριον, ὅτι πάντως ἔσται προμεμήνυκεν ή Γραφή, ἣν οὐκ ἦν διαψεύσασθαι. Θεοῦ γὰρ λόγος ἐστὶ τοῦ πάντα εἰδότος, καὶ ἐν ἰδίᾳ νοήσει τὸν ἑκάστου φέροντος τρόπον τε καὶ βίον, καὶ τὴν ἀπ' ἀρχῆς εἰς τέλος διεξαγωγήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν τήν τε τῶν παρῳχηκότων ἤδη καὶ τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπονέμων αὐτῷ, πρὸς αὐτόν πού φησι·. Σὺ συνῆκας πάντας τοὺς διαλογισμούς μου, ἀπὸ μακρόθεν, τὴν τρίβον μου καὶ τὴν σχεῖνόν μου σὺ ἐξιχνίασας, καὶ πάσας τάς ὁδούς μου προείδες.» Πάντα τοίνυν προεγνωκώς, καὶ ὡς ήδη παρόντα περιαθρήσας τὰ μέλλοντα, πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, οἷς ἔφη περὶ Χριστοῦ, ὁ θεῖος ἡμῖν προμεμήνυκε λόγος, ὅτι καὶ ἀπολεῖται προδοὺς ὁ τεταγμένος ἐν μαθηταῖς. Ην δὲ οὐχὶ πάντως θέλησις τε καὶ πρόσταγμα Θεοῦ, τὸ προει δέναι τε καὶ εἰπεῖν τὰ ἑπόμενα, ἀλλ' οὐδὲ ἡ πρόβ ῥησις ἀναγκαστικὴ πρὸς ἐνέργειαν τοῦ προσημαν θέντος κακοῦ, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῆς, αποτρεπτικὴ δὲ μᾶλλον. Τῷ γὰρ τοῦτο μαθόντε με την δήπου πάντως, εἴπερ ήβουλήθη, καὶ παραι τήσασθαι καὶ φυλάξασθαι τὸ παθεῖν, προαιρετικήν ἔχοντι τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο βοπήν. Αλλ' ίσως • Matth. xxi, 24. * Psal. cxxxviii, 3, 4. PATROL. GR. LXXIV. " ' D) ab initio ad finem ducturus est in suo fert intellectus. Unde Psalmista, rerum omnium, tam prae teritarum quam futurarum, cognitionem ei tribuens, sic ad cum iufit alicubi: Tu intellexisti omnes cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasţi, et omnes vias meas previdisti *.» Quare Dei 976 Verbum, omnia præcognoscens, et futura ceu prasentia circumspiciens ", praeter alia omnia quæ de Christo dixit, hoc etiam prænuntiavit, perditum iri discipulum proditorem. Omnino vero Dei voluntas ạc mandatum non erat, præscire ac dicere futura, sed nec prædictio ad scelus illud patrandum insidiasque Servatori struendas adigebat, sed potius avocabat. Nam cum didicisset, licebat utique ei, si voluisset, refugere et cavere, cum integrum ei esset quam in partem vellet vergere. Atenim forsan inquies Quomodo discipulos servavit Christus, si voluntatum suarum impulsu et spontaneis motibus illi quidem effugisse diaboli laqueos comperiuntur, solus autem Judas præ cæteris miser est implicitus? Quid ergo ex hac custodia utilitatis fuit? Al, o strenue, bona est sobrietas, et ulilissimum nostræ mentis studium, et ad bene agendum et virtutem colendam firma voluntas: sic enim salutem nostram operabimur. Verum istud solum • Prov. viii,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. stat, quatenus ex Deo effulsit Unigenitus, nihil tamen istud officiet rei veritati, nec eum a convenienti honore et gloria excludet absit! Accipere enim, proprium est humanitatis, eique convenien ter tribnitur: nihil enim habet ex seipsa. Suos vero discipulos ita servasse ait, tantamque eorum curam babuisse, ut nemo præter unui perierit, quem et perditionis filium nuncupavit, tanquam· ex sua voluntate seu potius improbitate et impie - tate perditioni mancipatum. Nec enim existimabimus unquam divino et inexpugnabili judicio illum inter discipulos proditorem implicitum fuisse dia. boli retibus; alioqui euim culpa vacaret, si snperno decreto cessisset: Dei enim judicio quis resistel? Nunc vero damnatus et exsecrabilis, meliusque ei esset si uatus non fuisset ‘. Quam oh causam? Quippe sua istud voluntate, non ex ulla ner cessitate misere passas deprehenditur. Qui vero tam grave exitium amavit, Glius perditionis jure nominabitur, utpote qui exitio ac interitui debeatur, diemque perditionis ceu partus dolorem ac luctum praestoletur. Quia vero addidit, e ut inpleatur Scriptura, › rursus asserimus non idcirco periisse proditorem, quia id Scriptura dixerit, coυ que progressum nequitiæ, ut paucis argenteis pretiosum Christi sanguineın tradiderit; sed quia omnino periturus erat, perversitate sua Dominum prodens, Scriptura id prorsus futurum praedixit, quæ mentiri nequit. Dei enim sermo est qui omnią novit, et qui uniuscujusque mores ac vitam quan εμφανίζουσα φύσιν. Εἰ δὲ δεδέσθαι φησὶν αὐτῷ κἂν men deitatis, licet Deus sccundum naturam easiτούτῳ δὴ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομα, καίτοι θεὸς κατά φύσιν ὑπάρχων, καθὴ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ Μονογενῆς, οὐδὲν τοῦτο διαλυμαίνεται τῇ ἀληθείᾳ τοῦ πράγματος, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξώσειεν ἂν αὐτὸν τιμῆς τε καὶ δόξης· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Είη γὰρ ἂν τὸ λαβεῖν τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ αὐτῇ πρεπόντως ἀνακείσεται μᾶλλον· ἔχει γὰρ οὐδὲν ἐξ ἑαυτῆς. Τηρῆσαι δὲ οὕτω φησὶ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τοσαύτην ἐπ' αὐτοῖς ποιῆσαι τὴν πρόνοιαν, ὡς ἀπολέσθαι μηδένα, πλὴν ἑνὸς, ἂν καὶ τῆς ἀπ κυλείας ὠνόμασεν υἱὸν, ὡς ἐξ οἰκείας βουλῆς, μᾶλλον δὲ μοχθηρίας τε καὶ ἀνοσιότητος τῇ ἀπωλείᾳ χρεω στούμενον. Οὐδὲ γὰρ οἱησόμεθά ποτε, κατὰ θεῖόν τε καὶ ἄμαχον κρίμα, τὸν προδότην ἐν μαθηταῖς τῇ τοῦ θηρεύοντος ἐναλῶναι παγίδι, καὶ βρόχων εἴσω γενέσθαι διαβολικῶν· ἡ γὰρ ἂν ὑπάρχοι καὶ ἀνυπαίτιος, ψήφῳ τὸ νικᾶν παραχωρήσας τῇ ἄνωθεν· κρίματι γὰρ τῷ παρὰ θεῷ τίς ἀντιστήσεται; Νυνὶ δὲ κατά κριτος, βδελυρός τε, καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μηδόλως ἐγεννήθη. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Έξ οἰκείων γὰρ τοῦτο παθὼν θελημάτων, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς παρά τινος ὁ δείλαιος ἐξελέγχεται. Ο δὲ τὸν οὕτω δεινὸν ἀγαπήσας όλεθρον, τέκνον ἀπωλείας ευλόγως ἂν ὀνομάζοιτο, ἅτε δὴ καὶ χρεωστούμενος μὲν ὀλέθρῳ καὶ φθορᾷ, περιμένων δὲ ὥσπερ ὠδῖνα καὶ οἶμον τὴν τῆς ἀπωλείας ἡμέραν. Ἐπειδὴ δὲ προστέθεικε τοῖς περὶ τούτου λόγοις τὸ, ο ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, ο πάλιν ἐκεῖνο χρησίμως τοῖς ἐντευξομένοις φαμέν. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ εἴρηκεν ή Γραφή, διόλωλεν ὁ προδότης, καὶ εἰς τοῦτο παρῆλθεν φαυλότητος, ώς ὀλίγων ἀργυρίων τὸ τίμιον αἷμα προέσθαι τοῦ Χρισ στοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀπολέσθαι πάντη τε καὶ πάντως ἔμελλε, διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δυστροπίαν παραδούς τὸν Κύριον, ὅτι πάντως ἔσται προμεμήνυκεν ή Γραφή, ἣν οὐκ ἦν διαψεύσασθαι. Θεοῦ γὰρ λόγος ἐστὶ τοῦ πάντα εἰδότος, καὶ ἐν ἰδίᾳ νοήσει τὸν ἑκάστου φέροντος τρόπον τε καὶ βίον, καὶ τὴν ἀπ' ἀρχῆς εἰς τέλος διεξαγωγήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν τήν τε τῶν παρῳχηκότων ἤδη καὶ τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπονέμων αὐτῷ, πρὸς αὐτόν πού φησι·. Σὺ συνῆκας πάντας τοὺς διαλογισμούς μου, ἀπὸ μακρόθεν, τὴν τρίβον μου καὶ τὴν σχεῖνόν μου σὺ ἐξιχνίασας, καὶ πάσας τάς ὁδούς μου προείδες.» Πάντα τοίνυν προεγνωκώς, καὶ ὡς ήδη παρόντα περιαθρήσας τὰ μέλλοντα, πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, οἷς ἔφη περὶ Χριστοῦ, ὁ θεῖος ἡμῖν προμεμήνυκε λόγος, ὅτι καὶ ἀπολεῖται προδοὺς ὁ τεταγμένος ἐν μαθηταῖς. Ην δὲ οὐχὶ πάντως θέλησις τε καὶ πρόσταγμα Θεοῦ, τὸ προει δέναι τε καὶ εἰπεῖν τὰ ἑπόμενα, ἀλλ' οὐδὲ ἡ πρόβ ῥησις ἀναγκαστικὴ πρὸς ἐνέργειαν τοῦ προσημαν θέντος κακοῦ, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῆς, αποτρεπτικὴ δὲ μᾶλλον. Τῷ γὰρ τοῦτο μαθόντε με την δήπου πάντως, εἴπερ ήβουλήθη, καὶ παραι τήσασθαι καὶ φυλάξασθαι τὸ παθεῖν, προαιρετικήν ἔχοντι τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο βοπήν. Αλλ' ίσως • Matth. xxi, 24. * Psal. cxxxviii, 3, 4. PATROL. GR. LXXIV. " ' D) ab initio ad finem ducturus est in suo fert intellectus. Unde Psalmista, rerum omnium, tam prae teritarum quam futurarum, cognitionem ei tribuens, sic ad cum iufit alicubi: Tu intellexisti omnes cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasţi, et omnes vias meas previdisti *.» Quare Dei 976 Verbum, omnia præcognoscens, et futura ceu prasentia circumspiciens ", praeter alia omnia quæ de Christo dixit, hoc etiam prænuntiavit, perditum iri discipulum proditorem. Omnino vero Dei voluntas ạc mandatum non erat, præscire ac dicere futura, sed nec prædictio ad scelus illud patrandum insidiasque Servatori struendas adigebat, sed potius avocabat. Nam cum didicisset, licebat utique ei, si voluisset, refugere et cavere, cum integrum ei esset quam in partem vellet vergere. Atenim forsan inquies Quomodo discipulos servavit Christus, si voluntatum suarum impulsu et spontaneis motibus illi quidem effugisse diaboli laqueos comperiuntur, solus autem Judas præ cæteris miser est implicitus? Quid ergo ex hac custodia utilitatis fuit? Al, o strenue, bona est sobrietas, et ulilissimum nostræ mentis studium, et ad bene agendum et virtutem colendam firma voluntas: sic enim salutem nostram operabimur. Verum istud solum • Prov. viii,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. stat, quatenus ex Deo effulsit Unigenitus, nihil tamen istud officiet rei veritati, nec eum a convenienti honore et gloria excludet absit! Accipere enim, proprium est humanitatis, eique convenien ter tribnitur: nihil enim habet ex seipsa. Suos vero discipulos ita servasse ait, tantamque eorum curam babuisse, ut nemo præter unui perierit, quem et perditionis filium nuncupavit, tanquam· ex sua voluntate seu potius improbitate et impie - tate perditioni mancipatum. Nec enim existimabimus unquam divino et inexpugnabili judicio illum inter discipulos proditorem implicitum fuisse dia. boli retibus; alioqui euim culpa vacaret, si snperno decreto cessisset: Dei enim judicio quis resistel? Nunc vero damnatus et exsecrabilis, meliusque ei esset si uatus non fuisset ‘. Quam oh causam? Quippe sua istud voluntate, non ex ulla ner cessitate misere passas deprehenditur. Qui vero tam grave exitium amavit, Glius perditionis jure nominabitur, utpote qui exitio ac interitui debeatur, diemque perditionis ceu partus dolorem ac luctum praestoletur. Quia vero addidit, e ut inpleatur Scriptura, › rursus asserimus non idcirco periisse proditorem, quia id Scriptura dixerit, coυ que progressum nequitiæ, ut paucis argenteis pretiosum Christi sanguineın tradiderit; sed quia omnino periturus erat, perversitate sua Dominum prodens, Scriptura id prorsus futurum praedixit, quæ mentiri nequit. Dei enim sermo est qui omnią novit, et qui uniuscujusque mores ac vitam quan εμφανίζουσα φύσιν. Εἰ δὲ δεδέσθαι φησὶν αὐτῷ κἂν men deitatis, licet Deus sccundum naturam easiτούτῳ δὴ πάλιν τὸ τῆς θεότητος όνομα, καίτοι θεὸς κατά φύσιν ὑπάρχων, καθὴ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ Μονογενῆς, οὐδὲν τοῦτο διαλυμαίνεται τῇ ἀληθείᾳ τοῦ πράγματος, οὐδὲ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξώσειεν ἂν αὐτὸν τιμῆς τε καὶ δόξης· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Είη γὰρ ἂν τὸ λαβεῖν τῆς ἀνθρωπότητος ἴδιον, καὶ αὐτῇ πρεπόντως ἀνακείσεται μᾶλλον· ἔχει γὰρ οὐδὲν ἐξ ἑαυτῆς. Τηρῆσαι δὲ οὕτω φησὶ τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τοσαύτην ἐπ' αὐτοῖς ποιῆσαι τὴν πρόνοιαν, ὡς ἀπολέσθαι μηδένα, πλὴν ἑνὸς, ἂν καὶ τῆς ἀπ κυλείας ὠνόμασεν υἱὸν, ὡς ἐξ οἰκείας βουλῆς, μᾶλλον δὲ μοχθηρίας τε καὶ ἀνοσιότητος τῇ ἀπωλείᾳ χρεω στούμενον. Οὐδὲ γὰρ οἱησόμεθά ποτε, κατὰ θεῖόν τε καὶ ἄμαχον κρίμα, τὸν προδότην ἐν μαθηταῖς τῇ τοῦ θηρεύοντος ἐναλῶναι παγίδι, καὶ βρόχων εἴσω γενέσθαι διαβολικῶν· ἡ γὰρ ἂν ὑπάρχοι καὶ ἀνυπαίτιος, ψήφῳ τὸ νικᾶν παραχωρήσας τῇ ἄνωθεν· κρίματι γὰρ τῷ παρὰ θεῷ τίς ἀντιστήσεται; Νυνὶ δὲ κατά κριτος, βδελυρός τε, καὶ ἐν ἀμείνοσιν, εἰ μηδόλως ἐγεννήθη. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Έξ οἰκείων γὰρ τοῦτο παθὼν θελημάτων, καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης τῆς παρά τινος ὁ δείλαιος ἐξελέγχεται. Ο δὲ τὸν οὕτω δεινὸν ἀγαπήσας όλεθρον, τέκνον ἀπωλείας ευλόγως ἂν ὀνομάζοιτο, ἅτε δὴ καὶ χρεωστούμενος μὲν ὀλέθρῳ καὶ φθορᾷ, περιμένων δὲ ὥσπερ ὠδῖνα καὶ οἶμον τὴν τῆς ἀπωλείας ἡμέραν. Ἐπειδὴ δὲ προστέθεικε τοῖς περὶ τούτου λόγοις τὸ, ο ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή, ο πάλιν ἐκεῖνο χρησίμως τοῖς ἐντευξομένοις φαμέν. Οὐ γὰρ ἐπειδήπερ εἴρηκεν ή Γραφή, διόλωλεν ὁ προδότης, καὶ εἰς τοῦτο παρῆλθεν φαυλότητος, ώς ὀλίγων ἀργυρίων τὸ τίμιον αἷμα προέσθαι τοῦ Χρισ στοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἀπολέσθαι πάντη τε καὶ πάντως ἔμελλε, διὰ τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ δυστροπίαν παραδούς τὸν Κύριον, ὅτι πάντως ἔσται προμεμήνυκεν ή Γραφή, ἣν οὐκ ἦν διαψεύσασθαι. Θεοῦ γὰρ λόγος ἐστὶ τοῦ πάντα εἰδότος, καὶ ἐν ἰδίᾳ νοήσει τὸν ἑκάστου φέροντος τρόπον τε καὶ βίον, καὶ τὴν ἀπ' ἀρχῆς εἰς τέλος διεξαγωγήν. Καὶ γοῦν ὁ Ψάλλων τὴν τῶν ὅλων εἴδησιν τήν τε τῶν παρῳχηκότων ἤδη καὶ τὴν τῶν ἔσεσθαι προσδοκωμένων ἀπονέμων αὐτῷ, πρὸς αὐτόν πού φησι·. Σὺ συνῆκας πάντας τοὺς διαλογισμούς μου, ἀπὸ μακρόθεν, τὴν τρίβον μου καὶ τὴν σχεῖνόν μου σὺ ἐξιχνίασας, καὶ πάσας τάς ὁδούς μου προείδες.» Πάντα τοίνυν προεγνωκώς, καὶ ὡς ήδη παρόντα περιαθρήσας τὰ μέλλοντα, πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, οἷς ἔφη περὶ Χριστοῦ, ὁ θεῖος ἡμῖν προμεμήνυκε λόγος, ὅτι καὶ ἀπολεῖται προδοὺς ὁ τεταγμένος ἐν μαθηταῖς. Ην δὲ οὐχὶ πάντως θέλησις τε καὶ πρόσταγμα Θεοῦ, τὸ προει δέναι τε καὶ εἰπεῖν τὰ ἑπόμενα, ἀλλ' οὐδὲ ἡ πρόβ ῥησις ἀναγκαστικὴ πρὸς ἐνέργειαν τοῦ προσημαν θέντος κακοῦ, καὶ τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῆς, αποτρεπτικὴ δὲ μᾶλλον. Τῷ γὰρ τοῦτο μαθόντε με την δήπου πάντως, εἴπερ ήβουλήθη, καὶ παραι τήσασθαι καὶ φυλάξασθαι τὸ παθεῖν, προαιρετικήν ἔχοντι τὴν ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτο βοπήν. Αλλ' ίσως • Matth. xxi, 24. * Psal. cxxxviii, 3, 4. PATROL. GR. LXXIV. " ' D) ab initio ad finem ducturus est in suo fert intellectus. Unde Psalmista, rerum omnium, tam prae teritarum quam futurarum, cognitionem ei tribuens, sic ad cum iufit alicubi: Tu intellexisti omnes cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasţi, et omnes vias meas previdisti *.» Quare Dei 976 Verbum, omnia præcognoscens, et futura ceu prasentia circumspiciens ", praeter alia omnia quæ de Christo dixit, hoc etiam prænuntiavit, perditum iri discipulum proditorem. Omnino vero Dei voluntas ạc mandatum non erat, præscire ac dicere futura, sed nec prædictio ad scelus illud patrandum insidiasque Servatori struendas adigebat, sed potius avocabat. Nam cum didicisset, licebat utique ei, si voluisset, refugere et cavere, cum integrum ei esset quam in partem vellet vergere. Atenim forsan inquies Quomodo discipulos servavit Christus, si voluntatum suarum impulsu et spontaneis motibus illi quidem effugisse diaboli laqueos comperiuntur, solus autem Judas præ cæteris miser est implicitus? Quid ergo ex hac custodia utilitatis fuit? Al, o strenue, bona est sobrietas, et ulilissimum nostræ mentis studium, et ad bene agendum et virtutem colendam firma voluntas: sic enim salutem nostram operabimur. Verum istud solum • Prov. viii,

Bel hominis animæ non sufficiet: superno quippe au- ἐρεῖ; Πῶς οὖν ἔτι τετήρηκεν ὁ Χριστὸς, εἰ ταῖς τῶν xilio et gratia indiget, quæ difficilia explanet, ar- Ιδίων θελημάτων ῥοπαῖς καὶ προαιρετικοῖς κινή duunique et asperum iter justitiæ perviam reddat μασιν, οἱ μὲν ἔξω δικτύων διαβολικῶν εὐρίσκονται ac facile. Quod enim nostra nibil sint prorsus, nisi γεγονότες, ήλω δὲ μόνος Ἰούδας παρὰ πάντας ὁ divinæ gratiæ auxilium affulserit, audi Psalmistam δείλαιος; Ποῖον οὖν ἄρα γέγονε τὸ ἐκ τῆς ἐνθάδε clamanten: ● Nisi Dominus ædificaverit demum, λεγομένης τηρήσεως όφελος; Αλλ', ὦ γενναῖε, πάλιν in vanum laboraverunt qui ædificant eam. Nisi ἐροῦμεν ἡμεῖς, καλὴ μὲν ἡ νήψις, επωφελεστάτη δὲ Dominus custodierit civitaten, frustra vigilat qui σφόδρα τῆς ἡμετέρας διανοίας ἡ ἀσφάλεια, καὶ τὸ custodit eain '., Dico itaque nos temperantiam σύντονον θέλημα πρὸς ἀγαθουργίαν καὶ εἰς κατόρ ex nobis ipsis afferre necessario debere, piumque θωσιν ἀρετῆς· κατεργασόμεθα γὰρ οὕτω τὴν ἑαυ erga Deum studium exercendo fortes nos ad perfi- τῶν σωτηρίαν. Πλὴν οὐκ ἀρκέσει τοῦτο καὶ μόνον ciendam salutem præstare, atque ita quæ divinæ τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ· δεῖται γὰρ ἀναγκαίως τῆς ἄνωsunt opis implorare, cœlestique auxilio ceu inex· θεν συνεργείας και χάριτος, ἐξευματιζούσης αὐτῇ pugnabili et infracta quadam armatura munites τὰ δυσήνυτα, εὐστιθῆ δὲ λίαν αποτελούσης τὴν ἀνα viriliter agere. Quod cum nobis semel dederit, anάντη καὶ τετραχυμένην τῆς δικαιοσύνης ὁδόν. Ὅτε nueritque Deus, liceatque nobis debellare vim ho- γὰρ οὐδὲν ὅλως τὰ παρ' ἡμῶν, εἰ μὴ τὰ ἐκ τῆς stium, ac diaboli manum superare, ad voluptates θείας προσγένοιτο χάριτος, ἄκους βοΐόντος τοῦ Ψάλ aut aliud peccati genus vocanti parere nolentibus, λοντος· «Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήση οίκον, εἰς si nostram ei voluntatem tradiderimus, propensio- μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόν. Ἐὰν μή. nibus ad vitium nosmetipsos ejus laqueo indua- Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυ mus, quomodo alteri potius quam nostræ vecordiæ λάσσων.» Χρῆναι δὴ οὖν ἀναγκαίως φημὶ ἡμᾶς μὲν culpam imputabimus 2 Numquid enim illud est quod τὴν οίκοθεν εἰσκομίζειν ἐγκράτειαν καὶ τὴν φιλόθεον antea dixit Salomon: «Imprudentia viri vastat vias ἕξιν ἐπιτηδεύοντας, νεανικοὺς ὁρᾶσθαι πρὸς τὸ ἐξ977 ejus: Deum autem accusat corde suo ανῦσαι φιλεῖν τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν, ἐξαιτεῖν δὲ Dubitandi, opinor, locus nullus relictus est. Osten- οὕτω τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπικουρίαν, dat ergo aliquis non. licuisse proditori perinde ac καθάπερ ἄμαχόν τινα καὶ ἀῤῥαγή παντευχίαν ἐλόνaliis discipulis divina frui gratia, et nos victos fa- τας ἀνδρίζεσθαι. Δεδωκότος δὲ ἅπαξ καὶ ἐπινεύσαν tebimur. Sin autem perinde ac alii divina septus τὰς ἡμῖν πρὸς τοῦτο τοῦ Θεοῦ, ἐξὸν ἡμῖν ἤδη τὴν gratia, nutu-suo in perditionis barathrum decidit, τῶν πολεμούντων καταγωνίζεσθαι δύναμιν, καὶ τὴν quomodo non eum servavit Christus, qui bonitatis τοῦ διαβόλου χεῖρα πλεονεκτεῖν, εἰ μὴ βουλοίμεθα suæ opom ei impertiit, et quantum spectat ad ra- πείθεσθαι καλοῦντι πρὸς ἡδονὲς, ήγουν εἰς ἕτερον tionem auxilii cum servasset, nisi voluntate sua ἁμαρτίας τρόπον, εἰ τὴν οἰκείαν ἡμεῖς αὐτῷ χαρισαίipse malum sibi ultro arcessisset? Refulsit ergo in μεθα βούλησιν, καὶ ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ἑαυ aliis gratin, quæ perpetuo servavit eos qui suam τοὺς καθέντες εἰς τὴν ἐκείνον βρόχον διελεγχοίμεθα, voluntatem ei quodammodo cooperatricem adhi- πῶς ἂν ἕτερον ἔτι πρεπόντως αίτιασαίμεθα καὶ οὐχὶ bent, Sic enim salutis cujusque modus ordinatur. μᾶλλον ταῖς ἑαυτῶν ἀβουλίας τὸ παθεῖν ἐπιγράψω μεν; Η γὰρ οὐ τοῦτό ἐστιν ὅπερ εἴρηκε φθάσας ὁ Σολομών. Αφροσύνη ἀνδρὸ; λυμαίνεται τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ· τὸν δὲ Θεὸν αἰτιᾶται τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. ὁ Ἀλλ᾿ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Εἰ μὲν οὖν οὐ μετὴν τῷ προδότῃ τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπικουρίας ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις ἀπολαύειν μαθηταῖς, ἐπιδεικνύτω τις, καὶ ἡττήμεθα. Εἰ δὲ τοῖς ἄλλοις ἐν ἔπῳ τὴν ἐκ τῆς θείας χάριτος ἔχων περιβολὴν ἐξ ἰδίων θελημάτων εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον, πῶς οὐ τετήρηκεν ὁ Χριστὸς τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ημερότητος ἐπιδοὺς, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῆς ἀσφαλείας ἐπίδοσιν διασῶσαι τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὸ παθεῖν ἡθέ λησεν ἐξ ἰδίων θελημάτων αὐτός; Διέπρεψε γοῦν ἐν τοῖς ἑτέροις ἡ χάρις, μέχρι παντός διασώσασα τοὺς τὴν ἰδίαν προαίρεσιν συνεργάτην ὥσπερ ποιησαμένους αὐτῇ. Διοικεῖται γὰρ οὕτω τῆς ἑκάστου σου τηρίας ὁ τρόπος. XVII, 13. Et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Revoca in memoriam quæ modo diximus, et loci propositi sensum optime intelliges. Dupliciter enim ubique personam representat, et divinam in seipso relucere dignitatem ostendens, et convenientem humanitati modum non rejiciens, propter incarnationis dispensationem. Absurdlum enim quolammodo esset velle ipsum negare quod propter nos sponte assumptum est. Nam cum nullius rei sit expers, sed perfectus per omnia ex Patre perfecto, exinauivit semetipsum ', non ut sibi quid1 Psal. cxxvi, 1. • Prov. xix, 3, sec. LXX. Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς. Διαμέμνησο πάλιν ὧν ἐλέγομεν ἀρτίως, καὶ συνήσεις εὖ μάλα τοῦ προκειμένου τὸν νοῦν. Διττὴν γὰρ ἡμῖν πανταχῆ τοῦ ἰδίου προσώπου διεσώσατο την παράστασιν, καὶ τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ διαπρέπον ἀξίωμα δεικνύς, καὶ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον οὐκ ἀπόβλητον ποιησάμενος διὰ τὴν οἰκονομίαν. Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον ἐξαρνεῖσθαι θέλειν αὐτὸν τὸ δι' ἡμᾶς ἑκουσίως προσληφθέν. Οὐδενὸς γὰρ ὢν ἐπιδεὴς, τές λειος δὲ κατὰ πάντα ἐκ τελείου Πατρός, κεκένωκεν ἑαυτὸν, οὐχ ἑαυτῷ τι τῶν χρησίμων πραγματευόμε Philipp. 11,

Bel hominis animæ non sufficiet: superno quippe au- ἐρεῖ; Πῶς οὖν ἔτι τετήρηκεν ὁ Χριστὸς, εἰ ταῖς τῶν xilio et gratia indiget, quæ difficilia explanet, ar- Ιδίων θελημάτων ῥοπαῖς καὶ προαιρετικοῖς κινή duunique et asperum iter justitiæ perviam reddat μασιν, οἱ μὲν ἔξω δικτύων διαβολικῶν εὐρίσκονται ac facile. Quod enim nostra nibil sint prorsus, nisi γεγονότες, ήλω δὲ μόνος Ἰούδας παρὰ πάντας ὁ divinæ gratiæ auxilium affulserit, audi Psalmistam δείλαιος; Ποῖον οὖν ἄρα γέγονε τὸ ἐκ τῆς ἐνθάδε clamanten: ● Nisi Dominus ædificaverit demum, λεγομένης τηρήσεως όφελος; Αλλ', ὦ γενναῖε, πάλιν in vanum laboraverunt qui ædificant eam. Nisi ἐροῦμεν ἡμεῖς, καλὴ μὲν ἡ νήψις, επωφελεστάτη δὲ Dominus custodierit civitaten, frustra vigilat qui σφόδρα τῆς ἡμετέρας διανοίας ἡ ἀσφάλεια, καὶ τὸ custodit eain '., Dico itaque nos temperantiam σύντονον θέλημα πρὸς ἀγαθουργίαν καὶ εἰς κατόρ ex nobis ipsis afferre necessario debere, piumque θωσιν ἀρετῆς· κατεργασόμεθα γὰρ οὕτω τὴν ἑαυ erga Deum studium exercendo fortes nos ad perfi- τῶν σωτηρίαν. Πλὴν οὐκ ἀρκέσει τοῦτο καὶ μόνον ciendam salutem præstare, atque ita quæ divinæ τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ· δεῖται γὰρ ἀναγκαίως τῆς ἄνωsunt opis implorare, cœlestique auxilio ceu inex· θεν συνεργείας και χάριτος, ἐξευματιζούσης αὐτῇ pugnabili et infracta quadam armatura munites τὰ δυσήνυτα, εὐστιθῆ δὲ λίαν αποτελούσης τὴν ἀνα viriliter agere. Quod cum nobis semel dederit, anάντη καὶ τετραχυμένην τῆς δικαιοσύνης ὁδόν. Ὅτε nueritque Deus, liceatque nobis debellare vim ho- γὰρ οὐδὲν ὅλως τὰ παρ' ἡμῶν, εἰ μὴ τὰ ἐκ τῆς stium, ac diaboli manum superare, ad voluptates θείας προσγένοιτο χάριτος, ἄκους βοΐόντος τοῦ Ψάλ aut aliud peccati genus vocanti parere nolentibus, λοντος· «Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήση οίκον, εἰς si nostram ei voluntatem tradiderimus, propensio- μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόν. Ἐὰν μή. nibus ad vitium nosmetipsos ejus laqueo indua- Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυ mus, quomodo alteri potius quam nostræ vecordiæ λάσσων.» Χρῆναι δὴ οὖν ἀναγκαίως φημὶ ἡμᾶς μὲν culpam imputabimus 2 Numquid enim illud est quod τὴν οίκοθεν εἰσκομίζειν ἐγκράτειαν καὶ τὴν φιλόθεον antea dixit Salomon: «Imprudentia viri vastat vias ἕξιν ἐπιτηδεύοντας, νεανικοὺς ὁρᾶσθαι πρὸς τὸ ἐξ977 ejus: Deum autem accusat corde suo ανῦσαι φιλεῖν τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν, ἐξαιτεῖν δὲ Dubitandi, opinor, locus nullus relictus est. Osten- οὕτω τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπικουρίαν, dat ergo aliquis non. licuisse proditori perinde ac καθάπερ ἄμαχόν τινα καὶ ἀῤῥαγή παντευχίαν ἐλόνaliis discipulis divina frui gratia, et nos victos fa- τας ἀνδρίζεσθαι. Δεδωκότος δὲ ἅπαξ καὶ ἐπινεύσαν tebimur. Sin autem perinde ac alii divina septus τὰς ἡμῖν πρὸς τοῦτο τοῦ Θεοῦ, ἐξὸν ἡμῖν ἤδη τὴν gratia, nutu-suo in perditionis barathrum decidit, τῶν πολεμούντων καταγωνίζεσθαι δύναμιν, καὶ τὴν quomodo non eum servavit Christus, qui bonitatis τοῦ διαβόλου χεῖρα πλεονεκτεῖν, εἰ μὴ βουλοίμεθα suæ opom ei impertiit, et quantum spectat ad ra- πείθεσθαι καλοῦντι πρὸς ἡδονὲς, ήγουν εἰς ἕτερον tionem auxilii cum servasset, nisi voluntate sua ἁμαρτίας τρόπον, εἰ τὴν οἰκείαν ἡμεῖς αὐτῷ χαρισαίipse malum sibi ultro arcessisset? Refulsit ergo in μεθα βούλησιν, καὶ ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ἑαυ aliis gratin, quæ perpetuo servavit eos qui suam τοὺς καθέντες εἰς τὴν ἐκείνον βρόχον διελεγχοίμεθα, voluntatem ei quodammodo cooperatricem adhi- πῶς ἂν ἕτερον ἔτι πρεπόντως αίτιασαίμεθα καὶ οὐχὶ bent, Sic enim salutis cujusque modus ordinatur. μᾶλλον ταῖς ἑαυτῶν ἀβουλίας τὸ παθεῖν ἐπιγράψω μεν; Η γὰρ οὐ τοῦτό ἐστιν ὅπερ εἴρηκε φθάσας ὁ Σολομών. Αφροσύνη ἀνδρὸ; λυμαίνεται τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ· τὸν δὲ Θεὸν αἰτιᾶται τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. ὁ Ἀλλ᾿ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Εἰ μὲν οὖν οὐ μετὴν τῷ προδότῃ τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπικουρίας ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις ἀπολαύειν μαθηταῖς, ἐπιδεικνύτω τις, καὶ ἡττήμεθα. Εἰ δὲ τοῖς ἄλλοις ἐν ἔπῳ τὴν ἐκ τῆς θείας χάριτος ἔχων περιβολὴν ἐξ ἰδίων θελημάτων εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον, πῶς οὐ τετήρηκεν ὁ Χριστὸς τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ημερότητος ἐπιδοὺς, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῆς ἀσφαλείας ἐπίδοσιν διασῶσαι τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὸ παθεῖν ἡθέ λησεν ἐξ ἰδίων θελημάτων αὐτός; Διέπρεψε γοῦν ἐν τοῖς ἑτέροις ἡ χάρις, μέχρι παντός διασώσασα τοὺς τὴν ἰδίαν προαίρεσιν συνεργάτην ὥσπερ ποιησαμένους αὐτῇ. Διοικεῖται γὰρ οὕτω τῆς ἑκάστου σου τηρίας ὁ τρόπος. XVII, 13. Et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Revoca in memoriam quæ modo diximus, et loci propositi sensum optime intelliges. Dupliciter enim ubique personam representat, et divinam in seipso relucere dignitatem ostendens, et convenientem humanitati modum non rejiciens, propter incarnationis dispensationem. Absurdlum enim quolammodo esset velle ipsum negare quod propter nos sponte assumptum est. Nam cum nullius rei sit expers, sed perfectus per omnia ex Patre perfecto, exinauivit semetipsum ', non ut sibi quid1 Psal. cxxvi, 1. • Prov. xix, 3, sec. LXX. Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς. Διαμέμνησο πάλιν ὧν ἐλέγομεν ἀρτίως, καὶ συνήσεις εὖ μάλα τοῦ προκειμένου τὸν νοῦν. Διττὴν γὰρ ἡμῖν πανταχῆ τοῦ ἰδίου προσώπου διεσώσατο την παράστασιν, καὶ τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ διαπρέπον ἀξίωμα δεικνύς, καὶ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον οὐκ ἀπόβλητον ποιησάμενος διὰ τὴν οἰκονομίαν. Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον ἐξαρνεῖσθαι θέλειν αὐτὸν τὸ δι' ἡμᾶς ἑκουσίως προσληφθέν. Οὐδενὸς γὰρ ὢν ἐπιδεὴς, τές λειος δὲ κατὰ πάντα ἐκ τελείου Πατρός, κεκένωκεν ἑαυτὸν, οὐχ ἑαυτῷ τι τῶν χρησίμων πραγματευόμε Philipp. 11,

Bel hominis animæ non sufficiet: superno quippe au- ἐρεῖ; Πῶς οὖν ἔτι τετήρηκεν ὁ Χριστὸς, εἰ ταῖς τῶν xilio et gratia indiget, quæ difficilia explanet, ar- Ιδίων θελημάτων ῥοπαῖς καὶ προαιρετικοῖς κινή duunique et asperum iter justitiæ perviam reddat μασιν, οἱ μὲν ἔξω δικτύων διαβολικῶν εὐρίσκονται ac facile. Quod enim nostra nibil sint prorsus, nisi γεγονότες, ήλω δὲ μόνος Ἰούδας παρὰ πάντας ὁ divinæ gratiæ auxilium affulserit, audi Psalmistam δείλαιος; Ποῖον οὖν ἄρα γέγονε τὸ ἐκ τῆς ἐνθάδε clamanten: ● Nisi Dominus ædificaverit demum, λεγομένης τηρήσεως όφελος; Αλλ', ὦ γενναῖε, πάλιν in vanum laboraverunt qui ædificant eam. Nisi ἐροῦμεν ἡμεῖς, καλὴ μὲν ἡ νήψις, επωφελεστάτη δὲ Dominus custodierit civitaten, frustra vigilat qui σφόδρα τῆς ἡμετέρας διανοίας ἡ ἀσφάλεια, καὶ τὸ custodit eain '., Dico itaque nos temperantiam σύντονον θέλημα πρὸς ἀγαθουργίαν καὶ εἰς κατόρ ex nobis ipsis afferre necessario debere, piumque θωσιν ἀρετῆς· κατεργασόμεθα γὰρ οὕτω τὴν ἑαυ erga Deum studium exercendo fortes nos ad perfi- τῶν σωτηρίαν. Πλὴν οὐκ ἀρκέσει τοῦτο καὶ μόνον ciendam salutem præstare, atque ita quæ divinæ τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ· δεῖται γὰρ ἀναγκαίως τῆς ἄνωsunt opis implorare, cœlestique auxilio ceu inex· θεν συνεργείας και χάριτος, ἐξευματιζούσης αὐτῇ pugnabili et infracta quadam armatura munites τὰ δυσήνυτα, εὐστιθῆ δὲ λίαν αποτελούσης τὴν ἀνα viriliter agere. Quod cum nobis semel dederit, anάντη καὶ τετραχυμένην τῆς δικαιοσύνης ὁδόν. Ὅτε nueritque Deus, liceatque nobis debellare vim ho- γὰρ οὐδὲν ὅλως τὰ παρ' ἡμῶν, εἰ μὴ τὰ ἐκ τῆς stium, ac diaboli manum superare, ad voluptates θείας προσγένοιτο χάριτος, ἄκους βοΐόντος τοῦ Ψάλ aut aliud peccati genus vocanti parere nolentibus, λοντος· «Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήση οίκον, εἰς si nostram ei voluntatem tradiderimus, propensio- μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόν. Ἐὰν μή. nibus ad vitium nosmetipsos ejus laqueo indua- Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυ mus, quomodo alteri potius quam nostræ vecordiæ λάσσων.» Χρῆναι δὴ οὖν ἀναγκαίως φημὶ ἡμᾶς μὲν culpam imputabimus 2 Numquid enim illud est quod τὴν οίκοθεν εἰσκομίζειν ἐγκράτειαν καὶ τὴν φιλόθεον antea dixit Salomon: «Imprudentia viri vastat vias ἕξιν ἐπιτηδεύοντας, νεανικοὺς ὁρᾶσθαι πρὸς τὸ ἐξ977 ejus: Deum autem accusat corde suo ανῦσαι φιλεῖν τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν, ἐξαιτεῖν δὲ Dubitandi, opinor, locus nullus relictus est. Osten- οὕτω τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπικουρίαν, dat ergo aliquis non. licuisse proditori perinde ac καθάπερ ἄμαχόν τινα καὶ ἀῤῥαγή παντευχίαν ἐλόνaliis discipulis divina frui gratia, et nos victos fa- τας ἀνδρίζεσθαι. Δεδωκότος δὲ ἅπαξ καὶ ἐπινεύσαν tebimur. Sin autem perinde ac alii divina septus τὰς ἡμῖν πρὸς τοῦτο τοῦ Θεοῦ, ἐξὸν ἡμῖν ἤδη τὴν gratia, nutu-suo in perditionis barathrum decidit, τῶν πολεμούντων καταγωνίζεσθαι δύναμιν, καὶ τὴν quomodo non eum servavit Christus, qui bonitatis τοῦ διαβόλου χεῖρα πλεονεκτεῖν, εἰ μὴ βουλοίμεθα suæ opom ei impertiit, et quantum spectat ad ra- πείθεσθαι καλοῦντι πρὸς ἡδονὲς, ήγουν εἰς ἕτερον tionem auxilii cum servasset, nisi voluntate sua ἁμαρτίας τρόπον, εἰ τὴν οἰκείαν ἡμεῖς αὐτῷ χαρισαίipse malum sibi ultro arcessisset? Refulsit ergo in μεθα βούλησιν, καὶ ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ἑαυ aliis gratin, quæ perpetuo servavit eos qui suam τοὺς καθέντες εἰς τὴν ἐκείνον βρόχον διελεγχοίμεθα, voluntatem ei quodammodo cooperatricem adhi- πῶς ἂν ἕτερον ἔτι πρεπόντως αίτιασαίμεθα καὶ οὐχὶ bent, Sic enim salutis cujusque modus ordinatur. μᾶλλον ταῖς ἑαυτῶν ἀβουλίας τὸ παθεῖν ἐπιγράψω μεν; Η γὰρ οὐ τοῦτό ἐστιν ὅπερ εἴρηκε φθάσας ὁ Σολομών. Αφροσύνη ἀνδρὸ; λυμαίνεται τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ· τὸν δὲ Θεὸν αἰτιᾶται τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. ὁ Ἀλλ᾿ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Εἰ μὲν οὖν οὐ μετὴν τῷ προδότῃ τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπικουρίας ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις ἀπολαύειν μαθηταῖς, ἐπιδεικνύτω τις, καὶ ἡττήμεθα. Εἰ δὲ τοῖς ἄλλοις ἐν ἔπῳ τὴν ἐκ τῆς θείας χάριτος ἔχων περιβολὴν ἐξ ἰδίων θελημάτων εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον, πῶς οὐ τετήρηκεν ὁ Χριστὸς τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ημερότητος ἐπιδοὺς, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῆς ἀσφαλείας ἐπίδοσιν διασῶσαι τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὸ παθεῖν ἡθέ λησεν ἐξ ἰδίων θελημάτων αὐτός; Διέπρεψε γοῦν ἐν τοῖς ἑτέροις ἡ χάρις, μέχρι παντός διασώσασα τοὺς τὴν ἰδίαν προαίρεσιν συνεργάτην ὥσπερ ποιησαμένους αὐτῇ. Διοικεῖται γὰρ οὕτω τῆς ἑκάστου σου τηρίας ὁ τρόπος. XVII, 13. Et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Revoca in memoriam quæ modo diximus, et loci propositi sensum optime intelliges. Dupliciter enim ubique personam representat, et divinam in seipso relucere dignitatem ostendens, et convenientem humanitati modum non rejiciens, propter incarnationis dispensationem. Absurdlum enim quolammodo esset velle ipsum negare quod propter nos sponte assumptum est. Nam cum nullius rei sit expers, sed perfectus per omnia ex Patre perfecto, exinauivit semetipsum ', non ut sibi quid1 Psal. cxxvi, 1. • Prov. xix, 3, sec. LXX. Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς. Διαμέμνησο πάλιν ὧν ἐλέγομεν ἀρτίως, καὶ συνήσεις εὖ μάλα τοῦ προκειμένου τὸν νοῦν. Διττὴν γὰρ ἡμῖν πανταχῆ τοῦ ἰδίου προσώπου διεσώσατο την παράστασιν, καὶ τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ διαπρέπον ἀξίωμα δεικνύς, καὶ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον οὐκ ἀπόβλητον ποιησάμενος διὰ τὴν οἰκονομίαν. Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον ἐξαρνεῖσθαι θέλειν αὐτὸν τὸ δι' ἡμᾶς ἑκουσίως προσληφθέν. Οὐδενὸς γὰρ ὢν ἐπιδεὴς, τές λειος δὲ κατὰ πάντα ἐκ τελείου Πατρός, κεκένωκεν ἑαυτὸν, οὐχ ἑαυτῷ τι τῶν χρησίμων πραγματευόμε Philipp. 11,

Bel hominis animæ non sufficiet: superno quippe au- ἐρεῖ; Πῶς οὖν ἔτι τετήρηκεν ὁ Χριστὸς, εἰ ταῖς τῶν xilio et gratia indiget, quæ difficilia explanet, ar- Ιδίων θελημάτων ῥοπαῖς καὶ προαιρετικοῖς κινή duunique et asperum iter justitiæ perviam reddat μασιν, οἱ μὲν ἔξω δικτύων διαβολικῶν εὐρίσκονται ac facile. Quod enim nostra nibil sint prorsus, nisi γεγονότες, ήλω δὲ μόνος Ἰούδας παρὰ πάντας ὁ divinæ gratiæ auxilium affulserit, audi Psalmistam δείλαιος; Ποῖον οὖν ἄρα γέγονε τὸ ἐκ τῆς ἐνθάδε clamanten: ● Nisi Dominus ædificaverit demum, λεγομένης τηρήσεως όφελος; Αλλ', ὦ γενναῖε, πάλιν in vanum laboraverunt qui ædificant eam. Nisi ἐροῦμεν ἡμεῖς, καλὴ μὲν ἡ νήψις, επωφελεστάτη δὲ Dominus custodierit civitaten, frustra vigilat qui σφόδρα τῆς ἡμετέρας διανοίας ἡ ἀσφάλεια, καὶ τὸ custodit eain '., Dico itaque nos temperantiam σύντονον θέλημα πρὸς ἀγαθουργίαν καὶ εἰς κατόρ ex nobis ipsis afferre necessario debere, piumque θωσιν ἀρετῆς· κατεργασόμεθα γὰρ οὕτω τὴν ἑαυ erga Deum studium exercendo fortes nos ad perfi- τῶν σωτηρίαν. Πλὴν οὐκ ἀρκέσει τοῦτο καὶ μόνον ciendam salutem præstare, atque ita quæ divinæ τῇ ἀνθρώπου ψυχῇ· δεῖται γὰρ ἀναγκαίως τῆς ἄνωsunt opis implorare, cœlestique auxilio ceu inex· θεν συνεργείας και χάριτος, ἐξευματιζούσης αὐτῇ pugnabili et infracta quadam armatura munites τὰ δυσήνυτα, εὐστιθῆ δὲ λίαν αποτελούσης τὴν ἀνα viriliter agere. Quod cum nobis semel dederit, anάντη καὶ τετραχυμένην τῆς δικαιοσύνης ὁδόν. Ὅτε nueritque Deus, liceatque nobis debellare vim ho- γὰρ οὐδὲν ὅλως τὰ παρ' ἡμῶν, εἰ μὴ τὰ ἐκ τῆς stium, ac diaboli manum superare, ad voluptates θείας προσγένοιτο χάριτος, ἄκους βοΐόντος τοῦ Ψάλ aut aliud peccati genus vocanti parere nolentibus, λοντος· «Ἐὰν μὴ Κύριος οικοδομήση οίκον, εἰς si nostram ei voluntatem tradiderimus, propensio- μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόν. Ἐὰν μή. nibus ad vitium nosmetipsos ejus laqueo indua- Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ηγρύπνησεν ὁ φυ mus, quomodo alteri potius quam nostræ vecordiæ λάσσων.» Χρῆναι δὴ οὖν ἀναγκαίως φημὶ ἡμᾶς μὲν culpam imputabimus 2 Numquid enim illud est quod τὴν οίκοθεν εἰσκομίζειν ἐγκράτειαν καὶ τὴν φιλόθεον antea dixit Salomon: «Imprudentia viri vastat vias ἕξιν ἐπιτηδεύοντας, νεανικοὺς ὁρᾶσθαι πρὸς τὸ ἐξ977 ejus: Deum autem accusat corde suo ανῦσαι φιλεῖν τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν, ἐξαιτεῖν δὲ Dubitandi, opinor, locus nullus relictus est. Osten- οὕτω τὰ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπικουρίαν, dat ergo aliquis non. licuisse proditori perinde ac καθάπερ ἄμαχόν τινα καὶ ἀῤῥαγή παντευχίαν ἐλόνaliis discipulis divina frui gratia, et nos victos fa- τας ἀνδρίζεσθαι. Δεδωκότος δὲ ἅπαξ καὶ ἐπινεύσαν tebimur. Sin autem perinde ac alii divina septus τὰς ἡμῖν πρὸς τοῦτο τοῦ Θεοῦ, ἐξὸν ἡμῖν ἤδη τὴν gratia, nutu-suo in perditionis barathrum decidit, τῶν πολεμούντων καταγωνίζεσθαι δύναμιν, καὶ τὴν quomodo non eum servavit Christus, qui bonitatis τοῦ διαβόλου χεῖρα πλεονεκτεῖν, εἰ μὴ βουλοίμεθα suæ opom ei impertiit, et quantum spectat ad ra- πείθεσθαι καλοῦντι πρὸς ἡδονὲς, ήγουν εἰς ἕτερον tionem auxilii cum servasset, nisi voluntate sua ἁμαρτίας τρόπον, εἰ τὴν οἰκείαν ἡμεῖς αὐτῷ χαρισαίipse malum sibi ultro arcessisset? Refulsit ergo in μεθα βούλησιν, καὶ ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ἑαυ aliis gratin, quæ perpetuo servavit eos qui suam τοὺς καθέντες εἰς τὴν ἐκείνον βρόχον διελεγχοίμεθα, voluntatem ei quodammodo cooperatricem adhi- πῶς ἂν ἕτερον ἔτι πρεπόντως αίτιασαίμεθα καὶ οὐχὶ bent, Sic enim salutis cujusque modus ordinatur. μᾶλλον ταῖς ἑαυτῶν ἀβουλίας τὸ παθεῖν ἐπιγράψω μεν; Η γὰρ οὐ τοῦτό ἐστιν ὅπερ εἴρηκε φθάσας ὁ Σολομών. Αφροσύνη ἀνδρὸ; λυμαίνεται τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ· τὸν δὲ Θεὸν αἰτιᾶται τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. ὁ Ἀλλ᾿ ἔστιν οὐκ ἀμφίλογον. Εἰ μὲν οὖν οὐ μετὴν τῷ προδότῃ τῆς παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπικουρίας ἐν ἴσῳ τοῖς ἄλλοις ἀπολαύειν μαθηταῖς, ἐπιδεικνύτω τις, καὶ ἡττήμεθα. Εἰ δὲ τοῖς ἄλλοις ἐν ἔπῳ τὴν ἐκ τῆς θείας χάριτος ἔχων περιβολὴν ἐξ ἰδίων θελημάτων εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον, πῶς οὐ τετήρηκεν ὁ Χριστὸς τὰ ἐκ τῆς οἰκείας ημερότητος ἐπιδοὺς, καὶ ὅσον ἧκεν εἰς τὴν τῆς ἀσφαλείας ἐπίδοσιν διασῶσαι τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ τὸ παθεῖν ἡθέ λησεν ἐξ ἰδίων θελημάτων αὐτός; Διέπρεψε γοῦν ἐν τοῖς ἑτέροις ἡ χάρις, μέχρι παντός διασώσασα τοὺς τὴν ἰδίαν προαίρεσιν συνεργάτην ὥσπερ ποιησαμένους αὐτῇ. Διοικεῖται γὰρ οὕτω τῆς ἑκάστου σου τηρίας ὁ τρόπος. XVII, 13. Et hæc loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Revoca in memoriam quæ modo diximus, et loci propositi sensum optime intelliges. Dupliciter enim ubique personam representat, et divinam in seipso relucere dignitatem ostendens, et convenientem humanitati modum non rejiciens, propter incarnationis dispensationem. Absurdlum enim quolammodo esset velle ipsum negare quod propter nos sponte assumptum est. Nam cum nullius rei sit expers, sed perfectus per omnia ex Patre perfecto, exinauivit semetipsum ', non ut sibi quid1 Psal. cxxvi, 1. • Prov. xix, 3, sec. LXX. Καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ, ἵνα ἔχωσι τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς. Διαμέμνησο πάλιν ὧν ἐλέγομεν ἀρτίως, καὶ συνήσεις εὖ μάλα τοῦ προκειμένου τὸν νοῦν. Διττὴν γὰρ ἡμῖν πανταχῆ τοῦ ἰδίου προσώπου διεσώσατο την παράστασιν, καὶ τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ διαπρέπον ἀξίωμα δεικνύς, καὶ τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι μέτρον οὐκ ἀπόβλητον ποιησάμενος διὰ τὴν οἰκονομίαν. Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον ἐξαρνεῖσθαι θέλειν αὐτὸν τὸ δι' ἡμᾶς ἑκουσίως προσληφθέν. Οὐδενὸς γὰρ ὢν ἐπιδεὴς, τές λειος δὲ κατὰ πάντα ἐκ τελείου Πατρός, κεκένωκεν ἑαυτὸν, οὐχ ἑαυτῷ τι τῶν χρησίμων πραγματευόμε Philipp. 11,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIP. XI. nitionis illius conciliaret. Deum igitur simul et hominem scipsum exhibens, discipulis suis intelligendum quodammodo relinquit quod absens et præsens non minus facturus sit quæ ad salutem secundam Deum eis conducant, et quemadmoduin servavit eos cum adhuc in terra esset, propter humanitatem, sic etiam servaturus sit absens, divinitus, propter suæ substantiæ præstantiam. Nec enim in loco Deus est, a nulla tamen creatura abest: implet enim cuncta, et cuncta pervadit, et extra omnia et in omnibus est. Cum autem Patrem suum compellet, ac dicat: • Pater sancte, serva eos, › statim subjunxit: In tuo nomine quod dedisti mihi: › utpote cum sit illa in omnibus efficax Patris virtus. Simul vero ostendit non extra naturam se ejus esse, sed in ipsa et ex ipsa cum sit, indivulsam habere unitatem, licet in sua hypostasi intelligatur. c Serva enim eos, inquit, in nomine tue quod dedisti mihi. › Et rursus: • Cun essena cum eis, ego 978 servabam eos in nomine tuo quod dedisti mihi. › Intelligendum est igitur quod, cum ipse jam servarit eos in nomine quod datum est sibi a Patre, id est in gloria deitatis (nomen quippe datum est ei quod est super omne nomen "), et Patrem ipsum rursus servare velit in nomine quod datum est sibi, ab illis custodiendis non excludetur. Servabit enim Pater fide sibi conjunctos, per Unigenitum, tanquam per suam virtutem. Nec enim quidquam agit nisi per eum. Quare si servavit, etiam in carne, dcitatis nimirum potestate atque gloria, quomodo ejus misericordia destituentur discipuli, aut quomodo ejus tutela orbari continget, cum divina Unigeniti polestas perpetuo duret, et in eadem vi naturæ permianeat? Deus enim inutationis aut conversionis in pejus expers plane est, suæque nature prærogativis semper conspicuus. Locutus sum igitur hæc in mundɔ, inquit, ut nostri discipuli̟ meum habeant gaudium impletum in semetipsis. Quo vero pacto, denuo dicam, nec sermonis obscuritatem tollere gravabor. Existimabant igitur beati discipuli Christo secum versante, atque in carne degente, omni quidem se calamitate expeditum iri, et pericula νος, ἀλλ' ἡμῖν αὐτοῖς τὸ ἐκ τῆς κενώσεως προξενῶν piam utile compararet, sed ut nobis fructum inaἀγαθόν, Θεὸν οὖν ἄρα καὶ ἄνθρωπον ἐν ταυτῷ παρ ιστὰς ἑαυτὸν, ἐννοεῖν ὥσπερ ἀναπείθει τοὺς μαθη τές, ὡς ἀπών τε καὶ παρὼν οὐδὲν ἧττον ἐνεργήσει τὰ πρὸς σωτηρίαν αὐτοῖς τελοῦντα τὴν κατὰ Θεὸν, καὶ ὥσπερ τετήρηκεν ἔτι συνὼν ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ἀν θρώπινον, οὕτω τηρήσει καὶ ἀπὼν θεϊκῶς διὰ τὸ τῆς ἰδίας οὐσίας ἐξαίρετον. Οὐ γὰρ ἐν τόπῳ τὸ θεῖον, ἄπεστι δὲ παντελῶς τῶν ὄντων οὐδενός· πληροῖ γὰρ τὰ πάντα καὶ διὰ πάντων ἐρχόμενον, ἔξω τε πάντων καὶ ἐν πᾶσιν ἐστι. Διαλεγόμενος δὲ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, καὶ λέγων· ο Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς, ο εὐθὺς εἰσκεκόμικεν, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχουσαν, τὴν ἐφ᾽ ἅπασιν ἐνεργὸν δύναμιν τοῦ Πατρός. Ἐν ταυτῷ δὲ δείκνυσιν ὡς οὐκ ἔξω τῆς αὐτοῦ τύ σεώς ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ τε καὶ ἐξ αὐτῆς ὑπάρχων ἀδιάσπαστον ἔχει τὴν ἔνωσιν, κἂν ἐν ὑπάρξει νοῆται τῇ καθ' ἑαυτόν. «Τήρησον γὰρ αὐτοὺς, φησὶν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι.» Καὶ πάλιν· < Οτε ἤμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου ᾧ δέδωκάς μοι.» Αναγκαῖον τοιγαροῦν ἐννοεῖν, ὡς εἴπερ ήδη τετήρηκε μὲν αὐτὸς ἐν ὀνό ματι τῷ δοθέντι παρὰ τοῦ Πατρὸς, τοῦτ' ἔστιν, ἐν δόξῃ θεότητος (ἐχαρίσατο γὰρ αὐτῷ τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα), τηρῆσαι δὲ καὶ αὐτὸν βούλεται τὸν Πατέρα πάλιν ἐν ὀνόματι τῷ δοθέντι αὐτῷ, ὡς οὐκ ἔξω τῆς ἐνεργείας τῆς ἐν τῷ πράγματι κείσε ται. Διατηρήσει γὰρ ὁ Πατήρ τοὺς ἐν πίστει τῇ εἰς αὐτὸν γνησίους, ὡς διὰ τῆς ἰδίας ἰσχύος τοῦ Μονογενούς. Ενεργὸς γὰρ οὐκ ἔσται περί τι τῶν ὄντων, εἰ μὴ δι' αὐτοῦ. Οὐκοῦν εἰ τετήρηκε καὶ μετὰ σαρκὸς, τῇ τῆς θεότητος ἐξουσίᾳ καὶ δόξῃ, κατὰ τίνα τρόπον ἐλλελοιπώς ὀφθήσεται τὸ τῆς δεούσης φειδοῦς ἀξιοῦσθαι τοὺς μαθητάς; πῶς δὲ διαπίπτειν ἀσφα λείας τῆς παρ' αὐτοῦ συμβήσεται, καίτοι διαμενούσης ἀεὶ τῆς θεοπρεποῦς ἐξουσίας τοῦ Μονογενούς, καὶ ἐν ταυτότητι πεπηγμένης τῆς κατὰ φύσιν ἐνοὔσης ἰσχύος αὐτῷ; Παρατροπῆς γὰρ ὅλως και μεταστάσεως τῆς ἐφ' ἑτερόν τι τῶν ἀδικεῖν εἰωθό των τὸ θεῖον ἀσύνηθες, ἀεὶ διαλάμπον ἐν ἀκαταλήκτοις τοῖς ἐνοῦσιν αὐτῷ πλεονεκτήμασι. Λελάληκα τοίνυν ἐν τῷ κόσμῳ τὰ τοιαῦτα, φησὶν, ἵνα οἱ ἡμέτεροι μαθηταὶ τὴν ἐμὴν ἔχωσι χαρὰν πεπληρωμέ τὴν ἐν αὐτοῖς. Πῶς δὲ, ἢ τίνα τρόπον, ἐροῦμεν εἰσαὖθις, ταῖς τῶν λόγων ἀσαφείαις φιλονεικεῖν οὐχ sibi a Judaeis impendentia facile vilaturos, nec ὀκνήσαντες. Φοντο μὲν γὰρ οἱ μακάριοι μαθηταί, συνόντο; αὐτοῖς καὶ συνδιατρίβοντος τοῦ Χριστοῦ, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ σάρκα φαμὲν, πάσης μὲν εὐκόλως ἀπαλλαχθήσεσθαι συμφορᾶς, καὶ κινδύνους τοὺς ἐξ Ἰουδαίων παραδραμείσθαι ῥᾳδίως, ἀνάλωτοί τε διαμένειν τοῖς ἐθέλουσι κακοῦν· κεχωρισμένου γε μὴν καὶ πρὸς τὸ ἄνω χωρήσαντος, παντὶ μὲν ἑτοί μως περιπεσείσθαι κινδύνῳ, τὸν δὲ ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοῖς ὑπομεῖναι κίνδυνον, ὡς οὐδενὸς ὄντος ἔτι τοῦ διαρκῶς ἐπαμύνοντος καὶ τὴν τῶν πειρασμῶν δια πτοοῦντος ἔφοδον. Διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν ἄρα, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔτε τὴν ἅπαξ ** Philipp. 11, persecutorumn injuriæ cesturos: separato vero et in cœlos reverso, objectum iri se cunctis periculis, et ultima quæque subituros, quasi nullus foret anıplius qui periculis depellendis, et tendationum incursibus retundendis par esse posset. Hanc igitur ob causam, Dominus noster Jesus Christus, nec semel assumptam bumanitatem abnegans, nec potestate Deo convenienti se carere ostendens, datum quidem sibi esse ait, ut homini, deitatis nomen, in se tamen et per se pios cultores a Patre servari et curari. Quid autem his verbis pro sua sapientia struebat? Ut beati nimirum discipuli acrius in id

animum intendentes intelligerent, tametsi in carne ληφθεῖσαν ἀρνούμενος ἀνθρωπότητα, οὔτε μὴν τῆς una cum iis esset, non tamen per eam quæ ad salutem conducant operari, sed in deitatls gloria et omnipotenti virtute. Nihil igitur, inquit, damni capient discipuli ex eo quod non adsit cum carne, 979 cum divina potestas Unigeniti servare eos facile possit, licet minus præsens caro cernatur. Atque hæc dicimus, non quod sanctum Christi corpus nibili faciamus: absit! sed quod eorum quæ flebant efficacitatem deitatis gloriæ tribuere magis deceat. Sanctificabatur enim ipsum quoque Domini corpns uniti Verbi virtute: adeo vero efficax ad eulogiam mysticam nobis redditur, ut et suam nobis sanctificationem inserere possit. Proindeque Servator ipse, cum ad Judæos olim verba faceret, ac multa de sua carne diceret, eamque panem vi. rificum et verum vocaret: • Panis enim, inquit, quem ego dabo vobis, caro mea est, quain ego dabo pro mundi vita "; › illis vehementer attonitis, et quomodo terrenæ carnis natura æternæ vitæ pararia et conciliatrix foret non mediocriter dubitantibus, respondens aiebat: «Caro non prodest quidquam Spiritus est qui vivificat. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spiritus et vita sunt 19.» Naum et hic rursus nihi juvare posse carnem ait ad sanctificationem eorum qui suscipiunt eam, quantum ad carnis humanæ spectat naturam: sed cum intelligatur et credatur Verbi templum, omnino sanctificationis et vitæ conciliatrix erit, quanquam non utique propter se, sed propter unitum Deum, qui sanctus est ac vita“. Deitatis igitur vi et efficaciæ totum tribuens, nihit ad custodiam decessurum sanctis discipulis ait ex carnis absentia. Licet enim subtrahatur forsan hominibus, non tamen a diligentibus se Servator aberit, sed una rursus aderit, deitatis nimirum potentia: Ut ergo habeant gaudium meum impletum in seipsis, hæc locutus sum in mundo, inquit. Quodnam ergo illud completum et perfectum est gaudium? Scire et credere, non solum Christum hominem esse, sicuti nos, sed præterquam quod nostri similis est, excepto solo peccato, verum quoque Deum esse. Manifestum est igitur, nec ullatenus dubium, penes eum omnino fore piorum servandorum, quo tenipore cumque velit, potestatem, tametsi in carne præsens nou cernatur. In hoc enim consistit quod perfectum nos quoque gaudium possumus habere, maxime cum proximum et praesentem semper habeamus eum qui nos ab omni malo potest eruere. θεοπρεποῦς ἐξουσίας ἐν ἐνδεία γεγονότα δεικνύς ἑαυτὸν, τοῦτο κἀκεῖνο διὰ τῶν λόγων, δεδόσθαι μὲν ὡς ἀνθρώπῳ λέγων τὸ τῆς θεότητος όνομα, ἀποτε - λεῖσθαί γε μὴν ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς δεδομένοις αὐτὸν φειδώ τε καὶ τήρησιν. Τί δὲ ἄρα τὸ σοφῶς ἦν ἐν τούτοις ἐξηρτυμένον; Ἵνα δὴ μάθοιεν οι μακάριοι μαθηταὶ καὶ συνεῖεν εὖ μάλα, λεπτὸν ἐπιστήσαντες τῷ λεγομένῳ τὸν νοῦν, ὅτι καὶ συνὼν μετὰ σαρκὸς, οὐ διὰ ταύτης αὐτοῖς τὰ εἰς σωτηρίαν εἰργάζετο, ἀλλ' ἐν τῇ τῆς θεότητος δόξη καὶ δυνάμει τῇ παντουργῷ. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησίν, ἀδικήσει τοὺς μαθητὲς τὸ μὴ παρεῖναι μετὰ σαρκός, τῆς θεϊκῆς ἐξουσίας τοῦ Μονογενοῦς διασώζειν εὐκόλως δυναμένης αὐτοὺς, κἂν εἰ μὴ φαίνοιτο παρούσα τα χν ἡ σάρξ. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ τιθέντες τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὴ γένοιτο, ἀλλ' ὅτι τὴν ἐπὶ τοῖς τελουμένοις ἐνέργειαν μᾶλλον ἂν πρέποι τῇ τῆς θεότητος ἀπονεμεῖσθαι δόξῃ. Ηγιάζετο γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῇ τοῦ ἑνωθέντος Λόγου δυνάμει, ἐνεργὸν δὲ οὕτω πρὸς εὐσ λογίαν ἡμῖν ἀποτελεῖται τὴν μυστικὴν, ὡς καὶ δύνασθαι τὸν ἴδιον ἡμῖν ἐμφυτεύειν ἁγιασμόν. Τοι γάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὰς πρὸς Ἰουδαίους ποτέ διαλέξεις ποιούμενος, καὶ πολλὰ περὶ τῆς ἰδίας λέγων σαρκός, ἄρτον τε αὐτὴν ἀποκαλῶν ζωοποιὸν ὄντως καὶ ἀληθινόν· ι Ο γὰρ ἄρτος, φησίν, ὃν ἐγὼ δώσω ὑμῖν, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· ο καταπεπληγμένων τε λίαν ἐκείνων, καὶ πῶς ἂν αὐτοῖς ἡ τῆς γηγενούς σαρκός φύσις πρόξενος γένοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς, οὐ μετρίως δια ηπορηκότων, ἀπολογούμενος ἔφασκεν·. Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδὲν, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν. Τὰ βήματα & ἐγὼ ἐλάλησα ὑμῖν, Πνεῦμά ἐστι, καὶ ζωή ἐστι.» Κἀνταῦθα γὰρ πάλιν οὐδὲν ὠφελεῖν δύνασθαι τὴν σάρκα φησὶν πρὸς ἁγιασμὸν δηλονότι καὶ ζωο ποίησιν τῶν δεχομένων αὐτὴν, ὅσον ήκεν εἰς σαρκός ἀνθρωπίνης φύσιν· ὅταν δὲ νοῦται καὶ πιστεύητας τοῦ Λόγου ναὸς, τότε δὴ πάντως ἔσται καὶ ἁγιασμού καὶ ζωῆς πρόξενος, πλὴν οὐ πάντως δι' ἑαυτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἑνωθέντα Θεόν, ὅς ἐστιν ἅγιος καὶ ζωή. Τα τῆς θεότητος τοιγαροῦν ἐνεργεία τὸ σύμπαν ἀποδι δοὺς, ἀζήμιον ἔσεσθαί φησι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τηρεῖσθαι ζητεῖν, τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποφοίτησιν. Εἰ γὰρ καὶ συστέλλοιτα τυχὸν εἰς ἀνθρώπους, ἀλλ' οὐκ ἀπέσται τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὁ Σωτήρ, συνέσται δὲ πάλιν τῇ τῆς θεότητος ἐξουσία. • Ἵνα τοίνυν ἔχοιεν τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρω μένην ἐν ἑαυτοῖς, ταῦτα λελάληκα ἐν τῷ κόσμῳ, κ φησί. Τίς οὖν ἡ πεπληρωμένη καὶ τελεία χαρά; Τὸ εἰδέναι καὶ πιστεύειν, οὐχ ὅτι μόνον καθ' ἡμᾶς ἦν ἄνθρωπος ὁ Χριστός, ἀλλ' ὅτι μετὰ τοῦ εἶναι καθ' ἡμᾶς, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ Θεός ἐστιν ἀληθινό. Πρόδηλον οὖν ἄρα, καὶ οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι παρέσται πάντως αὐτῷ τὸ διασώζειν δύνασθαι τοὺς σεβομένους αὐτὸν, καθ᾿ ὃν ἂν βούλοιτο χρόνον, καὶ, εἰ μὴ παρὴν ὁρῶτο μετὰ σαρκός. Κείσεται γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ τελείαν ἔχειν δύνασθαι καὶ ἡμᾶς τὴν χαρὰν ἅτε δὴ καὶ ἐγγὺς ἀεὶ, καὶ συμπαραστάτην ἔχοντας τὸν ἐξαιρεῖσθαι παντὸς ἐξισχύοντα κακοῦ. XVII, 14, 15. Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, › st Juan. vi, 52. s Ibid. 64. ts Joan. xiv, Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ σ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ

animum intendentes intelligerent, tametsi in carne ληφθεῖσαν ἀρνούμενος ἀνθρωπότητα, οὔτε μὴν τῆς una cum iis esset, non tamen per eam quæ ad salutem conducant operari, sed in deitatls gloria et omnipotenti virtute. Nihil igitur, inquit, damni capient discipuli ex eo quod non adsit cum carne, 979 cum divina potestas Unigeniti servare eos facile possit, licet minus præsens caro cernatur. Atque hæc dicimus, non quod sanctum Christi corpus nibili faciamus: absit! sed quod eorum quæ flebant efficacitatem deitatis gloriæ tribuere magis deceat. Sanctificabatur enim ipsum quoque Domini corpns uniti Verbi virtute: adeo vero efficax ad eulogiam mysticam nobis redditur, ut et suam nobis sanctificationem inserere possit. Proindeque Servator ipse, cum ad Judæos olim verba faceret, ac multa de sua carne diceret, eamque panem vi. rificum et verum vocaret: • Panis enim, inquit, quem ego dabo vobis, caro mea est, quain ego dabo pro mundi vita "; › illis vehementer attonitis, et quomodo terrenæ carnis natura æternæ vitæ pararia et conciliatrix foret non mediocriter dubitantibus, respondens aiebat: «Caro non prodest quidquam Spiritus est qui vivificat. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spiritus et vita sunt 19.» Naum et hic rursus nihi juvare posse carnem ait ad sanctificationem eorum qui suscipiunt eam, quantum ad carnis humanæ spectat naturam: sed cum intelligatur et credatur Verbi templum, omnino sanctificationis et vitæ conciliatrix erit, quanquam non utique propter se, sed propter unitum Deum, qui sanctus est ac vita“. Deitatis igitur vi et efficaciæ totum tribuens, nihit ad custodiam decessurum sanctis discipulis ait ex carnis absentia. Licet enim subtrahatur forsan hominibus, non tamen a diligentibus se Servator aberit, sed una rursus aderit, deitatis nimirum potentia: Ut ergo habeant gaudium meum impletum in seipsis, hæc locutus sum in mundo, inquit. Quodnam ergo illud completum et perfectum est gaudium? Scire et credere, non solum Christum hominem esse, sicuti nos, sed præterquam quod nostri similis est, excepto solo peccato, verum quoque Deum esse. Manifestum est igitur, nec ullatenus dubium, penes eum omnino fore piorum servandorum, quo tenipore cumque velit, potestatem, tametsi in carne præsens nou cernatur. In hoc enim consistit quod perfectum nos quoque gaudium possumus habere, maxime cum proximum et praesentem semper habeamus eum qui nos ab omni malo potest eruere. θεοπρεποῦς ἐξουσίας ἐν ἐνδεία γεγονότα δεικνύς ἑαυτὸν, τοῦτο κἀκεῖνο διὰ τῶν λόγων, δεδόσθαι μὲν ὡς ἀνθρώπῳ λέγων τὸ τῆς θεότητος όνομα, ἀποτε - λεῖσθαί γε μὴν ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς δεδομένοις αὐτὸν φειδώ τε καὶ τήρησιν. Τί δὲ ἄρα τὸ σοφῶς ἦν ἐν τούτοις ἐξηρτυμένον; Ἵνα δὴ μάθοιεν οι μακάριοι μαθηταὶ καὶ συνεῖεν εὖ μάλα, λεπτὸν ἐπιστήσαντες τῷ λεγομένῳ τὸν νοῦν, ὅτι καὶ συνὼν μετὰ σαρκὸς, οὐ διὰ ταύτης αὐτοῖς τὰ εἰς σωτηρίαν εἰργάζετο, ἀλλ' ἐν τῇ τῆς θεότητος δόξη καὶ δυνάμει τῇ παντουργῷ. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησίν, ἀδικήσει τοὺς μαθητὲς τὸ μὴ παρεῖναι μετὰ σαρκός, τῆς θεϊκῆς ἐξουσίας τοῦ Μονογενοῦς διασώζειν εὐκόλως δυναμένης αὐτοὺς, κἂν εἰ μὴ φαίνοιτο παρούσα τα χν ἡ σάρξ. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ τιθέντες τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὴ γένοιτο, ἀλλ' ὅτι τὴν ἐπὶ τοῖς τελουμένοις ἐνέργειαν μᾶλλον ἂν πρέποι τῇ τῆς θεότητος ἀπονεμεῖσθαι δόξῃ. Ηγιάζετο γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῇ τοῦ ἑνωθέντος Λόγου δυνάμει, ἐνεργὸν δὲ οὕτω πρὸς εὐσ λογίαν ἡμῖν ἀποτελεῖται τὴν μυστικὴν, ὡς καὶ δύνασθαι τὸν ἴδιον ἡμῖν ἐμφυτεύειν ἁγιασμόν. Τοι γάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὰς πρὸς Ἰουδαίους ποτέ διαλέξεις ποιούμενος, καὶ πολλὰ περὶ τῆς ἰδίας λέγων σαρκός, ἄρτον τε αὐτὴν ἀποκαλῶν ζωοποιὸν ὄντως καὶ ἀληθινόν· ι Ο γὰρ ἄρτος, φησίν, ὃν ἐγὼ δώσω ὑμῖν, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· ο καταπεπληγμένων τε λίαν ἐκείνων, καὶ πῶς ἂν αὐτοῖς ἡ τῆς γηγενούς σαρκός φύσις πρόξενος γένοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς, οὐ μετρίως δια ηπορηκότων, ἀπολογούμενος ἔφασκεν·. Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδὲν, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν. Τὰ βήματα & ἐγὼ ἐλάλησα ὑμῖν, Πνεῦμά ἐστι, καὶ ζωή ἐστι.» Κἀνταῦθα γὰρ πάλιν οὐδὲν ὠφελεῖν δύνασθαι τὴν σάρκα φησὶν πρὸς ἁγιασμὸν δηλονότι καὶ ζωο ποίησιν τῶν δεχομένων αὐτὴν, ὅσον ήκεν εἰς σαρκός ἀνθρωπίνης φύσιν· ὅταν δὲ νοῦται καὶ πιστεύητας τοῦ Λόγου ναὸς, τότε δὴ πάντως ἔσται καὶ ἁγιασμού καὶ ζωῆς πρόξενος, πλὴν οὐ πάντως δι' ἑαυτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἑνωθέντα Θεόν, ὅς ἐστιν ἅγιος καὶ ζωή. Τα τῆς θεότητος τοιγαροῦν ἐνεργεία τὸ σύμπαν ἀποδι δοὺς, ἀζήμιον ἔσεσθαί φησι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τηρεῖσθαι ζητεῖν, τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποφοίτησιν. Εἰ γὰρ καὶ συστέλλοιτα τυχὸν εἰς ἀνθρώπους, ἀλλ' οὐκ ἀπέσται τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὁ Σωτήρ, συνέσται δὲ πάλιν τῇ τῆς θεότητος ἐξουσία. • Ἵνα τοίνυν ἔχοιεν τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρω μένην ἐν ἑαυτοῖς, ταῦτα λελάληκα ἐν τῷ κόσμῳ, κ φησί. Τίς οὖν ἡ πεπληρωμένη καὶ τελεία χαρά; Τὸ εἰδέναι καὶ πιστεύειν, οὐχ ὅτι μόνον καθ' ἡμᾶς ἦν ἄνθρωπος ὁ Χριστός, ἀλλ' ὅτι μετὰ τοῦ εἶναι καθ' ἡμᾶς, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ Θεός ἐστιν ἀληθινό. Πρόδηλον οὖν ἄρα, καὶ οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι παρέσται πάντως αὐτῷ τὸ διασώζειν δύνασθαι τοὺς σεβομένους αὐτὸν, καθ᾿ ὃν ἂν βούλοιτο χρόνον, καὶ, εἰ μὴ παρὴν ὁρῶτο μετὰ σαρκός. Κείσεται γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ τελείαν ἔχειν δύνασθαι καὶ ἡμᾶς τὴν χαρὰν ἅτε δὴ καὶ ἐγγὺς ἀεὶ, καὶ συμπαραστάτην ἔχοντας τὸν ἐξαιρεῖσθαι παντὸς ἐξισχύοντα κακοῦ. XVII, 14, 15. Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, › st Juan. vi, 52. s Ibid. 64. ts Joan. xiv, Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ σ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ

animum intendentes intelligerent, tametsi in carne ληφθεῖσαν ἀρνούμενος ἀνθρωπότητα, οὔτε μὴν τῆς una cum iis esset, non tamen per eam quæ ad salutem conducant operari, sed in deitatls gloria et omnipotenti virtute. Nihil igitur, inquit, damni capient discipuli ex eo quod non adsit cum carne, 979 cum divina potestas Unigeniti servare eos facile possit, licet minus præsens caro cernatur. Atque hæc dicimus, non quod sanctum Christi corpus nibili faciamus: absit! sed quod eorum quæ flebant efficacitatem deitatis gloriæ tribuere magis deceat. Sanctificabatur enim ipsum quoque Domini corpns uniti Verbi virtute: adeo vero efficax ad eulogiam mysticam nobis redditur, ut et suam nobis sanctificationem inserere possit. Proindeque Servator ipse, cum ad Judæos olim verba faceret, ac multa de sua carne diceret, eamque panem vi. rificum et verum vocaret: • Panis enim, inquit, quem ego dabo vobis, caro mea est, quain ego dabo pro mundi vita "; › illis vehementer attonitis, et quomodo terrenæ carnis natura æternæ vitæ pararia et conciliatrix foret non mediocriter dubitantibus, respondens aiebat: «Caro non prodest quidquam Spiritus est qui vivificat. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spiritus et vita sunt 19.» Naum et hic rursus nihi juvare posse carnem ait ad sanctificationem eorum qui suscipiunt eam, quantum ad carnis humanæ spectat naturam: sed cum intelligatur et credatur Verbi templum, omnino sanctificationis et vitæ conciliatrix erit, quanquam non utique propter se, sed propter unitum Deum, qui sanctus est ac vita“. Deitatis igitur vi et efficaciæ totum tribuens, nihit ad custodiam decessurum sanctis discipulis ait ex carnis absentia. Licet enim subtrahatur forsan hominibus, non tamen a diligentibus se Servator aberit, sed una rursus aderit, deitatis nimirum potentia: Ut ergo habeant gaudium meum impletum in seipsis, hæc locutus sum in mundo, inquit. Quodnam ergo illud completum et perfectum est gaudium? Scire et credere, non solum Christum hominem esse, sicuti nos, sed præterquam quod nostri similis est, excepto solo peccato, verum quoque Deum esse. Manifestum est igitur, nec ullatenus dubium, penes eum omnino fore piorum servandorum, quo tenipore cumque velit, potestatem, tametsi in carne præsens nou cernatur. In hoc enim consistit quod perfectum nos quoque gaudium possumus habere, maxime cum proximum et praesentem semper habeamus eum qui nos ab omni malo potest eruere. θεοπρεποῦς ἐξουσίας ἐν ἐνδεία γεγονότα δεικνύς ἑαυτὸν, τοῦτο κἀκεῖνο διὰ τῶν λόγων, δεδόσθαι μὲν ὡς ἀνθρώπῳ λέγων τὸ τῆς θεότητος όνομα, ἀποτε - λεῖσθαί γε μὴν ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς δεδομένοις αὐτὸν φειδώ τε καὶ τήρησιν. Τί δὲ ἄρα τὸ σοφῶς ἦν ἐν τούτοις ἐξηρτυμένον; Ἵνα δὴ μάθοιεν οι μακάριοι μαθηταὶ καὶ συνεῖεν εὖ μάλα, λεπτὸν ἐπιστήσαντες τῷ λεγομένῳ τὸν νοῦν, ὅτι καὶ συνὼν μετὰ σαρκὸς, οὐ διὰ ταύτης αὐτοῖς τὰ εἰς σωτηρίαν εἰργάζετο, ἀλλ' ἐν τῇ τῆς θεότητος δόξη καὶ δυνάμει τῇ παντουργῷ. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησίν, ἀδικήσει τοὺς μαθητὲς τὸ μὴ παρεῖναι μετὰ σαρκός, τῆς θεϊκῆς ἐξουσίας τοῦ Μονογενοῦς διασώζειν εὐκόλως δυναμένης αὐτοὺς, κἂν εἰ μὴ φαίνοιτο παρούσα τα χν ἡ σάρξ. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ τιθέντες τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὴ γένοιτο, ἀλλ' ὅτι τὴν ἐπὶ τοῖς τελουμένοις ἐνέργειαν μᾶλλον ἂν πρέποι τῇ τῆς θεότητος ἀπονεμεῖσθαι δόξῃ. Ηγιάζετο γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῇ τοῦ ἑνωθέντος Λόγου δυνάμει, ἐνεργὸν δὲ οὕτω πρὸς εὐσ λογίαν ἡμῖν ἀποτελεῖται τὴν μυστικὴν, ὡς καὶ δύνασθαι τὸν ἴδιον ἡμῖν ἐμφυτεύειν ἁγιασμόν. Τοι γάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὰς πρὸς Ἰουδαίους ποτέ διαλέξεις ποιούμενος, καὶ πολλὰ περὶ τῆς ἰδίας λέγων σαρκός, ἄρτον τε αὐτὴν ἀποκαλῶν ζωοποιὸν ὄντως καὶ ἀληθινόν· ι Ο γὰρ ἄρτος, φησίν, ὃν ἐγὼ δώσω ὑμῖν, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· ο καταπεπληγμένων τε λίαν ἐκείνων, καὶ πῶς ἂν αὐτοῖς ἡ τῆς γηγενούς σαρκός φύσις πρόξενος γένοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς, οὐ μετρίως δια ηπορηκότων, ἀπολογούμενος ἔφασκεν·. Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδὲν, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν. Τὰ βήματα & ἐγὼ ἐλάλησα ὑμῖν, Πνεῦμά ἐστι, καὶ ζωή ἐστι.» Κἀνταῦθα γὰρ πάλιν οὐδὲν ὠφελεῖν δύνασθαι τὴν σάρκα φησὶν πρὸς ἁγιασμὸν δηλονότι καὶ ζωο ποίησιν τῶν δεχομένων αὐτὴν, ὅσον ήκεν εἰς σαρκός ἀνθρωπίνης φύσιν· ὅταν δὲ νοῦται καὶ πιστεύητας τοῦ Λόγου ναὸς, τότε δὴ πάντως ἔσται καὶ ἁγιασμού καὶ ζωῆς πρόξενος, πλὴν οὐ πάντως δι' ἑαυτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἑνωθέντα Θεόν, ὅς ἐστιν ἅγιος καὶ ζωή. Τα τῆς θεότητος τοιγαροῦν ἐνεργεία τὸ σύμπαν ἀποδι δοὺς, ἀζήμιον ἔσεσθαί φησι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τηρεῖσθαι ζητεῖν, τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποφοίτησιν. Εἰ γὰρ καὶ συστέλλοιτα τυχὸν εἰς ἀνθρώπους, ἀλλ' οὐκ ἀπέσται τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὁ Σωτήρ, συνέσται δὲ πάλιν τῇ τῆς θεότητος ἐξουσία. • Ἵνα τοίνυν ἔχοιεν τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρω μένην ἐν ἑαυτοῖς, ταῦτα λελάληκα ἐν τῷ κόσμῳ, κ φησί. Τίς οὖν ἡ πεπληρωμένη καὶ τελεία χαρά; Τὸ εἰδέναι καὶ πιστεύειν, οὐχ ὅτι μόνον καθ' ἡμᾶς ἦν ἄνθρωπος ὁ Χριστός, ἀλλ' ὅτι μετὰ τοῦ εἶναι καθ' ἡμᾶς, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ Θεός ἐστιν ἀληθινό. Πρόδηλον οὖν ἄρα, καὶ οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι παρέσται πάντως αὐτῷ τὸ διασώζειν δύνασθαι τοὺς σεβομένους αὐτὸν, καθ᾿ ὃν ἂν βούλοιτο χρόνον, καὶ, εἰ μὴ παρὴν ὁρῶτο μετὰ σαρκός. Κείσεται γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ τελείαν ἔχειν δύνασθαι καὶ ἡμᾶς τὴν χαρὰν ἅτε δὴ καὶ ἐγγὺς ἀεὶ, καὶ συμπαραστάτην ἔχοντας τὸν ἐξαιρεῖσθαι παντὸς ἐξισχύοντα κακοῦ. XVII, 14, 15. Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, › st Juan. vi, 52. s Ibid. 64. ts Joan. xiv, Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ σ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ

animum intendentes intelligerent, tametsi in carne ληφθεῖσαν ἀρνούμενος ἀνθρωπότητα, οὔτε μὴν τῆς una cum iis esset, non tamen per eam quæ ad salutem conducant operari, sed in deitatls gloria et omnipotenti virtute. Nihil igitur, inquit, damni capient discipuli ex eo quod non adsit cum carne, 979 cum divina potestas Unigeniti servare eos facile possit, licet minus præsens caro cernatur. Atque hæc dicimus, non quod sanctum Christi corpus nibili faciamus: absit! sed quod eorum quæ flebant efficacitatem deitatis gloriæ tribuere magis deceat. Sanctificabatur enim ipsum quoque Domini corpns uniti Verbi virtute: adeo vero efficax ad eulogiam mysticam nobis redditur, ut et suam nobis sanctificationem inserere possit. Proindeque Servator ipse, cum ad Judæos olim verba faceret, ac multa de sua carne diceret, eamque panem vi. rificum et verum vocaret: • Panis enim, inquit, quem ego dabo vobis, caro mea est, quain ego dabo pro mundi vita "; › illis vehementer attonitis, et quomodo terrenæ carnis natura æternæ vitæ pararia et conciliatrix foret non mediocriter dubitantibus, respondens aiebat: «Caro non prodest quidquam Spiritus est qui vivificat. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spiritus et vita sunt 19.» Naum et hic rursus nihi juvare posse carnem ait ad sanctificationem eorum qui suscipiunt eam, quantum ad carnis humanæ spectat naturam: sed cum intelligatur et credatur Verbi templum, omnino sanctificationis et vitæ conciliatrix erit, quanquam non utique propter se, sed propter unitum Deum, qui sanctus est ac vita“. Deitatis igitur vi et efficaciæ totum tribuens, nihit ad custodiam decessurum sanctis discipulis ait ex carnis absentia. Licet enim subtrahatur forsan hominibus, non tamen a diligentibus se Servator aberit, sed una rursus aderit, deitatis nimirum potentia: Ut ergo habeant gaudium meum impletum in seipsis, hæc locutus sum in mundo, inquit. Quodnam ergo illud completum et perfectum est gaudium? Scire et credere, non solum Christum hominem esse, sicuti nos, sed præterquam quod nostri similis est, excepto solo peccato, verum quoque Deum esse. Manifestum est igitur, nec ullatenus dubium, penes eum omnino fore piorum servandorum, quo tenipore cumque velit, potestatem, tametsi in carne præsens nou cernatur. In hoc enim consistit quod perfectum nos quoque gaudium possumus habere, maxime cum proximum et praesentem semper habeamus eum qui nos ab omni malo potest eruere. θεοπρεποῦς ἐξουσίας ἐν ἐνδεία γεγονότα δεικνύς ἑαυτὸν, τοῦτο κἀκεῖνο διὰ τῶν λόγων, δεδόσθαι μὲν ὡς ἀνθρώπῳ λέγων τὸ τῆς θεότητος όνομα, ἀποτε - λεῖσθαί γε μὴν ἐν αὐτῷ καὶ δι' αὐτοῦ παρὰ Πατρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς δεδομένοις αὐτὸν φειδώ τε καὶ τήρησιν. Τί δὲ ἄρα τὸ σοφῶς ἦν ἐν τούτοις ἐξηρτυμένον; Ἵνα δὴ μάθοιεν οι μακάριοι μαθηταὶ καὶ συνεῖεν εὖ μάλα, λεπτὸν ἐπιστήσαντες τῷ λεγομένῳ τὸν νοῦν, ὅτι καὶ συνὼν μετὰ σαρκὸς, οὐ διὰ ταύτης αὐτοῖς τὰ εἰς σωτηρίαν εἰργάζετο, ἀλλ' ἐν τῇ τῆς θεότητος δόξη καὶ δυνάμει τῇ παντουργῷ. Οὐδὲν οὖν ἄρα, φησίν, ἀδικήσει τοὺς μαθητὲς τὸ μὴ παρεῖναι μετὰ σαρκός, τῆς θεϊκῆς ἐξουσίας τοῦ Μονογενοῦς διασώζειν εὐκόλως δυναμένης αὐτοὺς, κἂν εἰ μὴ φαίνοιτο παρούσα τα χν ἡ σάρξ. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐκ ἐν τῷ μηδενὶ τιθέντες τὸ ἅγιον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, μὴ γένοιτο, ἀλλ' ὅτι τὴν ἐπὶ τοῖς τελουμένοις ἐνέργειαν μᾶλλον ἂν πρέποι τῇ τῆς θεότητος ἀπονεμεῖσθαι δόξῃ. Ηγιάζετο γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα τῇ τοῦ ἑνωθέντος Λόγου δυνάμει, ἐνεργὸν δὲ οὕτω πρὸς εὐσ λογίαν ἡμῖν ἀποτελεῖται τὴν μυστικὴν, ὡς καὶ δύνασθαι τὸν ἴδιον ἡμῖν ἐμφυτεύειν ἁγιασμόν. Τοι γάρτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ τὰς πρὸς Ἰουδαίους ποτέ διαλέξεις ποιούμενος, καὶ πολλὰ περὶ τῆς ἰδίας λέγων σαρκός, ἄρτον τε αὐτὴν ἀποκαλῶν ζωοποιὸν ὄντως καὶ ἀληθινόν· ι Ο γὰρ ἄρτος, φησίν, ὃν ἐγὼ δώσω ὑμῖν, ἡ σάρξ μου ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς· ο καταπεπληγμένων τε λίαν ἐκείνων, καὶ πῶς ἂν αὐτοῖς ἡ τῆς γηγενούς σαρκός φύσις πρόξενος γένοιτο τῆς αἰωνίου ζωῆς, οὐ μετρίως δια ηπορηκότων, ἀπολογούμενος ἔφασκεν·. Ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδὲν, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν. Τὰ βήματα & ἐγὼ ἐλάλησα ὑμῖν, Πνεῦμά ἐστι, καὶ ζωή ἐστι.» Κἀνταῦθα γὰρ πάλιν οὐδὲν ὠφελεῖν δύνασθαι τὴν σάρκα φησὶν πρὸς ἁγιασμὸν δηλονότι καὶ ζωο ποίησιν τῶν δεχομένων αὐτὴν, ὅσον ήκεν εἰς σαρκός ἀνθρωπίνης φύσιν· ὅταν δὲ νοῦται καὶ πιστεύητας τοῦ Λόγου ναὸς, τότε δὴ πάντως ἔσται καὶ ἁγιασμού καὶ ζωῆς πρόξενος, πλὴν οὐ πάντως δι' ἑαυτὴν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἑνωθέντα Θεόν, ὅς ἐστιν ἅγιος καὶ ζωή. Τα τῆς θεότητος τοιγαροῦν ἐνεργεία τὸ σύμπαν ἀποδι δοὺς, ἀζήμιον ἔσεσθαί φησι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ τηρεῖσθαι ζητεῖν, τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποφοίτησιν. Εἰ γὰρ καὶ συστέλλοιτα τυχὸν εἰς ἀνθρώπους, ἀλλ' οὐκ ἀπέσται τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ὁ Σωτήρ, συνέσται δὲ πάλιν τῇ τῆς θεότητος ἐξουσία. • Ἵνα τοίνυν ἔχοιεν τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρω μένην ἐν ἑαυτοῖς, ταῦτα λελάληκα ἐν τῷ κόσμῳ, κ φησί. Τίς οὖν ἡ πεπληρωμένη καὶ τελεία χαρά; Τὸ εἰδέναι καὶ πιστεύειν, οὐχ ὅτι μόνον καθ' ἡμᾶς ἦν ἄνθρωπος ὁ Χριστός, ἀλλ' ὅτι μετὰ τοῦ εἶναι καθ' ἡμᾶς, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ Θεός ἐστιν ἀληθινό. Πρόδηλον οὖν ἄρα, καὶ οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι παρέσται πάντως αὐτῷ τὸ διασώζειν δύνασθαι τοὺς σεβομένους αὐτὸν, καθ᾿ ὃν ἂν βούλοιτο χρόνον, καὶ, εἰ μὴ παρὴν ὁρῶτο μετὰ σαρκός. Κείσεται γὰρ ἐν τούτῳ, τὸ τελείαν ἔχειν δύνασθαι καὶ ἡμᾶς τὴν χαρὰν ἅτε δὴ καὶ ἐγγὺς ἀεὶ, καὶ συμπαραστάτην ἔχοντας τὸν ἐξαιρεῖσθαι παντὸς ἐξισχύοντα κακοῦ. XVII, 14, 15. Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, › st Juan. vi, 52. s Ibid. 64. ts Joan. xiv, Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ σ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. κόσμου, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Οὐκ είναι εἰ 980 ego non sumi de mundo. Non ἐρωτῶ ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾽ ἵνα τηρήσῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ. Τῆς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εὐμενείας χρειωδε στάτην ἡμῖν ἀποφαίνει τὴν ἐπίδοσιν, ἣν καὶ ἐν τάξει δικαίας τε καὶ πρεπωδεστάτης ἀμοιβῆς μονονουχί ὠφειλῆσθαί φησι πρὸς αὐτοῦ τοῖς δι' αὐτὸν κινδυνεύουσι. Μισεῖ γὰρ ὁ κόσμος διὰ Θεὸν τοὺς Θεῷ προσεδρεύοντας, καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ διωρισμένοις εἴχοντας νόμοις, καὶ λόγον οὐδένα τῆς ἐν κόσμῳ ποιουμένους ἡδονῆς, οἱ καὶ πρεπόντως ἂν τύχοιεν συνεργείας τῆς παρ' αὐτοῦ καὶ χάριτος, καὶ τῆς εἰς τὸ εὖ εἶναι δια μονῆς. Ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἀνακεκλιμένοι τρόπον τινά, καὶ θαρσήσαντες, καὶ τὸν δι' αὐτὸν ἀράμενοι πόλε μον, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ὁμιλῆσαι κινδύνοις οὐ καταδείσαντες, πῶς οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ἀναλόγως τῷ προτεθέντι σκοπῷ κομίσαιντο τὴν ἀντίδοσιν; Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ ὅτι, «Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. • Παρεδέξαντο γάρ, φησὶν, καὶ λίαν ἀαμένως τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ πρὸς αὐτοὺς γεγονότα λόγον, τοῦτ' ἔστι τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικόν, ἔξω που ζωῆς κοσμικῆς, καὶ φρονημάτων γεωδεστέρων ἀποκομίζον εὐκόλως τοὺς προτιεμένους αὐτό. Διά τοι τοῦτο, καὶ παρὰ τοῦ κόσμου μεμίσηται, τοῦτ' ἔστι, τῶν τὰ ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ἑλομένων, καὶ τὴν φιλήδονον ταύτην καὶ μυσαρωτάτην αγαπώντων ζωήν. Οὐ γὰρ ἡδεῖς τοῖς ἐν κόσμῳ τῶν ἁγίων οἱ λόγοι, διασύροντες ἀεὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ κακά, καὶ βδελυρὰν ἀποφαίνοντες τὴν ἐν κόσμῳ ζωήν, κατ ηγοροῦντές τε τῆς ἁμαρτίας τῆς ἐν αὐτῷ καὶ πικροῖς ἐλέγχοις κατατοξεύοντες τοὺς οἷσπερ ἂν φαίνοιτο τὸ πταίειν ἡδύ, καὶ τοῖς ἐπιγείοις ἐγκαλινδεῖσθαι κακοῖς, καὶ πλεονεξίας μὲν ἁπάσης καταστρατευόμενοι, φιλοδοξίας δὲ διαπτύοντες, καὶ τὴν ἀπασῶν μητέρα τῶν κακῶν [σ. κακιῶν] φιλοχρηματίαν παραιτεῖσθαί τε καὶ ὡς παῤῥωτάτω ποιεῖσθαι διδάσκοντες, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης ἔξω φέρεσθαι δεῖν ἐπιτάττοντες, καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων ἰέναι Θεὸν τοῖς ἀρκύων εἴσω διαβολικών ειλημμένοις. Με μίσηται τοίνυν διὰ ταῦτα, φησίν, ὦ Πάτερ. Οὐ γὰρ ἐπί τισι τῶν αἰσχρῶν, ἔχουν ἀνοσιῶν κατεγνωσμένοι, δυσαχθέ στεροί πως τοῖς ἐν κόσμῳ γεγόνασιν, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς τὸν παρὰ σοῦ δέδωκα λόγον, ὡς διὰ τοῦτο λοι- p πὸν ἔξω καὶ αὐτοὺς γενέσθαι τοῦ κόσμου, καθάπερ ἐγώ. Φρονήματος γὰρ τοῦ γεωδεστέρου, καὶ καταστάσεως κοσμικῆς διώκισται παντελῶς ἡ ἐν Χριστῷ πολιτεία, καὶ ζωή, ἧς καὶ κατόπιν ερχόμενοι κατά γε τὸ ἐφικτὸν παρελάσαιμεν ἂν καὶ αὐτοὶ τὸ ἐν τοῖς ἐν κόσμῳ καταλογίζεσθαι. Διὰ τοῦτο τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ κατακολουθεῖν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν διέταξε Παῦ λος· ἐψόμεθα δὲ τότε μάλιστα καλῶς, ὅτε μόνα φρονεῖν ἀγαπῶμεν τὰ ὑπερκόσμια, καὶ ἄνω φρονήματος σαρκικοῦ τὸν οἰκεῖον στήσαντες νοῦν, εἰ; μόνα βλέπομεν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐαυτὸν δὲ πάλιν συγ κατατάττει τοῖς μαθηταῖς διὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὗ καὶ κατά μίμησιν ἦταν νεοῖτο τυχὸν ὡς ἄνθρωπος πρὸς to Galal. vi, tollas eos de mundo, sed ut serves a malo. rogo. ut Supernæ ac divinæ bonitatis largitionem utilissimam nobis fore ostendit, quam et justæ ac convenientissima retributionis loco propemodum iis ab ipso deberi ait, qui propter ipsum periclitantur. Odit enim mundus eos propter Deum qui Deo adhaerent, et qui mandatis ejus obtemperant, ac mundi voluptates repudiant, quique proinde ejus gratiani et auxilium, et in bono perseverantiam merito consequuntur. Nam cum ei innitantur, nec bellum propter eum suscipere, et pericula etiam suis viribus majora subire detrectent, quomodo non retributionem merito reportaverint? Propterea Servator ait: «Ego dedi eis sermonem tuumn, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Susceperunt enim, idque perquam libenter, inquit,. tuum, o Pater, propter me factum ad eos sermonem, id est prædicationem evangelicam, qua longe a vila mundana et sensibus terrenis facile credentes amovet. Ideoque a mundo odio habita est, hoc est, ab iis qui quæ mundi sunt sapiunt, et voluptatibus addictam hanc ac detestandam vitam diligunt. Nec enim mundanis hominibus grati sunt ac jucandi sermones sanctorum, qui bujus vi!æ mala perpetuo reprehendunt et mundi vitam abominabilem reddunt, peccata ejus arguendo, et acerbis. increpationibus ceu jaculis eos confodiendo quibus peccare ac terrenis in malis volutari dulce est, tum etiam adversus impotentes cupiditates et anɩbitiones pugnando, omniumque malorum matrem avaritiain procul amandandam esse docendo, præcipiendoque iis qui diabolicis relibus sunt inpliciti, ut a veteri errore se expediaut, atque ad universi Deum redeant. Odio itaque propter hæc, inquit, habentur, ο Pater. Nec enim obscoeni criminis alicujus aut impietatis damnati graves exstiterunt mundi hominibus, sed quia tuum sermonem eis dedi, ut idcirco etiam ipsi extra munduni facti sint, sicut ego. terreno enim sensu et mundi rationibus plane dissita est conversatio et vita Christiana, quam pro virili sequentes inter mundanos nequaquam censebimur. 981 Idcirco vestigiis ejus insistere nos jussit divimus Paulus: lunc autem rectissime id faciemus, cum ea tantum sapicmus quæ sunt supra mundum, et supra carualem sensum elato animo, ad cœlestia tantum respiciemus. Seipsum vero rursus in discipulorum ordine collocat, propter humanitatem, cujus etiam imitatione qua homo intelligitur, ad omne virtutis genus evehimur, sicuti modo dicebamnus, omni: mundi peccata prætervecti, alienique ab ejus malis redditi, quemadmodum nimirum divinus ipse quoque Paulus nobis de seipso et Christo scribit: ●Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ", › Præcipit vero alicubi præterea his '

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. κόσμου, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Οὐκ είναι εἰ 980 ego non sumi de mundo. Non ἐρωτῶ ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾽ ἵνα τηρήσῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ. Τῆς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εὐμενείας χρειωδε στάτην ἡμῖν ἀποφαίνει τὴν ἐπίδοσιν, ἣν καὶ ἐν τάξει δικαίας τε καὶ πρεπωδεστάτης ἀμοιβῆς μονονουχί ὠφειλῆσθαί φησι πρὸς αὐτοῦ τοῖς δι' αὐτὸν κινδυνεύουσι. Μισεῖ γὰρ ὁ κόσμος διὰ Θεὸν τοὺς Θεῷ προσεδρεύοντας, καὶ τοῖς παρ' αὐτοῦ διωρισμένοις εἴχοντας νόμοις, καὶ λόγον οὐδένα τῆς ἐν κόσμῳ ποιουμένους ἡδονῆς, οἱ καὶ πρεπόντως ἂν τύχοιεν συνεργείας τῆς παρ' αὐτοῦ καὶ χάριτος, καὶ τῆς εἰς τὸ εὖ εἶναι δια μονῆς. Ἐπ' αὐτῷ γὰρ ἀνακεκλιμένοι τρόπον τινά, καὶ θαρσήσαντες, καὶ τὸν δι' αὐτὸν ἀράμενοι πόλε μον, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ὁμιλῆσαι κινδύνοις οὐ καταδείσαντες, πῶς οὐκ ἂν ἤδη λοιπὸν ἀναλόγως τῷ προτεθέντι σκοπῷ κομίσαιντο τὴν ἀντίδοσιν; Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Σωτὴρ ὅτι, «Εγώ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου, καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. • Παρεδέξαντο γάρ, φησὶν, καὶ λίαν ἀαμένως τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ πρὸς αὐτοὺς γεγονότα λόγον, τοῦτ' ἔστι τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικόν, ἔξω που ζωῆς κοσμικῆς, καὶ φρονημάτων γεωδεστέρων ἀποκομίζον εὐκόλως τοὺς προτιεμένους αὐτό. Διά τοι τοῦτο, καὶ παρὰ τοῦ κόσμου μεμίσηται, τοῦτ' ἔστι, τῶν τὰ ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ ἑλομένων, καὶ τὴν φιλήδονον ταύτην καὶ μυσαρωτάτην αγαπώντων ζωήν. Οὐ γὰρ ἡδεῖς τοῖς ἐν κόσμῳ τῶν ἁγίων οἱ λόγοι, διασύροντες ἀεὶ τὰ ἐν τῷδε τῷ βίῳ κακά, καὶ βδελυρὰν ἀποφαίνοντες τὴν ἐν κόσμῳ ζωήν, κατ ηγοροῦντές τε τῆς ἁμαρτίας τῆς ἐν αὐτῷ καὶ πικροῖς ἐλέγχοις κατατοξεύοντες τοὺς οἷσπερ ἂν φαίνοιτο τὸ πταίειν ἡδύ, καὶ τοῖς ἐπιγείοις ἐγκαλινδεῖσθαι κακοῖς, καὶ πλεονεξίας μὲν ἁπάσης καταστρατευόμενοι, φιλοδοξίας δὲ διαπτύοντες, καὶ τὴν ἀπασῶν μητέρα τῶν κακῶν [σ. κακιῶν] φιλοχρηματίαν παραιτεῖσθαί τε καὶ ὡς παῤῥωτάτω ποιεῖσθαι διδάσκοντες, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀρχαίας ἀπάτης ἔξω φέρεσθαι δεῖν ἐπιτάττοντες, καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων ἰέναι Θεὸν τοῖς ἀρκύων εἴσω διαβολικών ειλημμένοις. Με μίσηται τοίνυν διὰ ταῦτα, φησίν, ὦ Πάτερ. Οὐ γὰρ ἐπί τισι τῶν αἰσχρῶν, ἔχουν ἀνοσιῶν κατεγνωσμένοι, δυσαχθέ στεροί πως τοῖς ἐν κόσμῳ γεγόνασιν, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς τὸν παρὰ σοῦ δέδωκα λόγον, ὡς διὰ τοῦτο λοι- p πὸν ἔξω καὶ αὐτοὺς γενέσθαι τοῦ κόσμου, καθάπερ ἐγώ. Φρονήματος γὰρ τοῦ γεωδεστέρου, καὶ καταστάσεως κοσμικῆς διώκισται παντελῶς ἡ ἐν Χριστῷ πολιτεία, καὶ ζωή, ἧς καὶ κατόπιν ερχόμενοι κατά γε τὸ ἐφικτὸν παρελάσαιμεν ἂν καὶ αὐτοὶ τὸ ἐν τοῖς ἐν κόσμῳ καταλογίζεσθαι. Διὰ τοῦτο τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ κατακολουθεῖν ὁ θεσπέσιος ἡμῖν διέταξε Παῦ λος· ἐψόμεθα δὲ τότε μάλιστα καλῶς, ὅτε μόνα φρονεῖν ἀγαπῶμεν τὰ ὑπερκόσμια, καὶ ἄνω φρονήματος σαρκικοῦ τὸν οἰκεῖον στήσαντες νοῦν, εἰ; μόνα βλέπομεν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐαυτὸν δὲ πάλιν συγ κατατάττει τοῖς μαθηταῖς διὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὗ καὶ κατά μίμησιν ἦταν νεοῖτο τυχὸν ὡς ἄνθρωπος πρὸς to Galal. vi, tollas eos de mundo, sed ut serves a malo. rogo. ut Supernæ ac divinæ bonitatis largitionem utilissimam nobis fore ostendit, quam et justæ ac convenientissima retributionis loco propemodum iis ab ipso deberi ait, qui propter ipsum periclitantur. Odit enim mundus eos propter Deum qui Deo adhaerent, et qui mandatis ejus obtemperant, ac mundi voluptates repudiant, quique proinde ejus gratiani et auxilium, et in bono perseverantiam merito consequuntur. Nam cum ei innitantur, nec bellum propter eum suscipere, et pericula etiam suis viribus majora subire detrectent, quomodo non retributionem merito reportaverint? Propterea Servator ait: «Ego dedi eis sermonem tuumn, et mundus eos odio habuit, quia non sunt de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Susceperunt enim, idque perquam libenter, inquit,. tuum, o Pater, propter me factum ad eos sermonem, id est prædicationem evangelicam, qua longe a vila mundana et sensibus terrenis facile credentes amovet. Ideoque a mundo odio habita est, hoc est, ab iis qui quæ mundi sunt sapiunt, et voluptatibus addictam hanc ac detestandam vitam diligunt. Nec enim mundanis hominibus grati sunt ac jucandi sermones sanctorum, qui bujus vi!æ mala perpetuo reprehendunt et mundi vitam abominabilem reddunt, peccata ejus arguendo, et acerbis. increpationibus ceu jaculis eos confodiendo quibus peccare ac terrenis in malis volutari dulce est, tum etiam adversus impotentes cupiditates et anɩbitiones pugnando, omniumque malorum matrem avaritiain procul amandandam esse docendo, præcipiendoque iis qui diabolicis relibus sunt inpliciti, ut a veteri errore se expediaut, atque ad universi Deum redeant. Odio itaque propter hæc, inquit, habentur, ο Pater. Nec enim obscoeni criminis alicujus aut impietatis damnati graves exstiterunt mundi hominibus, sed quia tuum sermonem eis dedi, ut idcirco etiam ipsi extra munduni facti sint, sicut ego. terreno enim sensu et mundi rationibus plane dissita est conversatio et vita Christiana, quam pro virili sequentes inter mundanos nequaquam censebimur. 981 Idcirco vestigiis ejus insistere nos jussit divimus Paulus: lunc autem rectissime id faciemus, cum ea tantum sapicmus quæ sunt supra mundum, et supra carualem sensum elato animo, ad cœlestia tantum respiciemus. Seipsum vero rursus in discipulorum ordine collocat, propter humanitatem, cujus etiam imitatione qua homo intelligitur, ad omne virtutis genus evehimur, sicuti modo dicebamnus, omni: mundi peccata prætervecti, alienique ab ejus malis redditi, quemadmodum nimirum divinus ipse quoque Paulus nobis de seipso et Christo scribit: ●Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ", › Præcipit vero alicubi præterea his '

πᾶν εἶδος ἄνιμεν ἀρετῆς, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, ἅπασαν μὲν τὴν ἐν κόσμῳ διαθέοντες ἁμαρτίαν, ἀλ λότριοί τε καὶ ξένοι τῶν ἐν αὐτῷ κακῶν ἀναδεδεςγμένοι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπι στέλλει Παῦλος περί τε ἑαυτοῦ καὶ Χριστοῦ· «Δε οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ.» Προσεπιτάττει γε μὴν καὶ ἑτέρωθι που λέγων - • Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ.» Ἐμιμεῖτο δὲ ὁ Παῦλος τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, οὐ καθόπερ ἐστὶ δημιουργὸς καὶ τῶν ὅλων Κύριος· οὐ γὰρ πρὸς τοῖς ἤδη γεγονόσιν ἑτέρους ἡμῖν ἔστησεν οὐρανούς, ἀλλ᾽ οὐδὲ θαλάσσας, ἢ γῆν ἀνέδειξε ποτε· ἐμιμεῖτο δὲ πως, η δῆλον ὅτι τῆς επιδειχθείσης ἡμῖν παρ' αὐτοῦ πολιτείας τὸν ἀξιάγαστον τύπον, ἐν ἰδίοις διαπλάττων ήθεσί τε καὶ τρόποις, καθόσον ἦν ἐφικέσθαι θέμις· τίς γὰρ ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτο τῷ Χριστῷ; Ἡμῖν τοιγαροῦν ἑαυτὸν παραζεύξας διὰ τὸ ἀνθρώπινον, μᾶλλον δὲ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς καὶ εἰς τοῦτο κατάρξας ἡμῖν τὸ ἀγαθόν, τὸ ἐκδῆναί φημι τὸν κόσμον, διὰ τῆς ὑπερκοσμίου ζωής (άνω γὰρ κόσμου ἡ εὐαγγελική πολιτεία και παίδευσις), οὐκ εἶναί φησιν ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἡμᾶς δὲ τούτου τυχεῖν, ἐπείπερ ὁ θεῖος αὐτοῦ κατῴκηκε λόγος ἐν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. 'Αλλ' ὥσπερ ὁ κόσμος ἐμὲ μισεί, φησίν, οὕτω καὶ αὐτούς. Μισεῖ δὲ ὁ κόσμος τὸν Χριστὸν, καθὰ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ διαμάχεται λόγοις, καὶ ἀνεπίδεκτον ποιεῖται τὴν παραίνεσιν, ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ὅλον ἐπιδοῦς τὸ ἴδιον φρόνημα. Κατά μίμησιν δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ αὐτοὺς δηλονότι μεμίσηκε τους μαθητάς, τὸν παρ' αὐτοῦ δι' αὐτὸν πρεσβεύοντας λόγον, ὅπερ ἐποίες καὶ Παῦλος λέγων·. Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλούν τος, δι' ἡμῶν. Δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ.» Τίς οὖν ἡ αἴτησις, μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μεμισῆσθαι τοὺς μαθητὰς παρὰ τῶν τοῖς κοσμικοῖς προσηλωθέντων κακοῖς; «Οὐκ ἐρωτῶ, φησίν, ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾽ ἵνα τηρήσῃς αὐτ τοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ. ὁ Οὐ γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων ἀπαλλάττεσθαι πραγμάτων, οὐδὲ τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἀπαλλάττεσθαι τοὺς ἁγίους ἐθέλει Χριστὸς, οὔπω τῆς οἰκείας ἀποστολῆς τὸν δρόμον τελέσαντας, ἢ ταῖς κατ' εὐσέβειαν διαπρέψαντας ἀρεταῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν κόσμῳ συμβιοτεύσαντας καὶ εἰς εὐάρεστον τῷ Θεῷ πολιτείαν τοὺς ἐν αὐτῷ ποδηγήσαντας, μετὰ λαμπρῶν τότε τῶν κατορθωμάτων πρὸς τὴν ἄνω φέρεσθαι πόλιν, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἀγγέλων συναυλίζεσθαι χοραῖς. Εὑρήσομεν γοῦν τῶν ἁγίων τινὰ προσιόντα τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ καὶ ψάλλοντα· «Μὴ ἀναγάγης με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν μου. ο Οὐ γὰρ ἀζήμιον ταῖς φιλοθέοις ψυχαῖς, πρὸ τελειώσεως ὥσπερ τοῖς [γρ. τῆς] κατ' ἐξαίρετον πολιτείαν ζωῆς ἀποπίπτειν τῆς μετά σαρκός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος ὁ διὰ Μωσέως ὡς ἐ ὀργῆς τινο; τάξει καὶ τιμωρίας τοῖς φιλαμαρτήμασιν ἐπιῤῥιπτεῖσθαι διδάσκων τὸν οὐκ ἐν καιρῷ τῷ καθ ήκοντι θάνατον, ἐπερώνει πολλάκις· ο Έξω δεῖν ἑστάναι κακῶν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. Η verbis: «tmitatores mei estote, sicut et ego Christi. Imitabatur vero Paulus Dominum nostrum Jesum Christum non quatenus est opifex et rerum omnium Dominus; nee enim alios nobis cœlos condidit, aut maria, vel terram creavit; sed imitabatur quodammodo, in suis moribus ac inslitatis exprimiens vitæ ab eo nobis traditæ formam admirabilem, quatenus eam assequi licebat: quis enim Christo par fuerit? Cum igitur seipsuın nobis comjunxerit propter humanitatem, iuno, ut vere dicam, ad hoc bonum ducem se præbuerit, nempe ut per supremundanam vitam de niundo exeamus (supra mundum enim est evangelica conversatio atque disciplina), ait se non esse de esse de mupdo, et nos id porro consequi, quia divinus ejus sermo in mentibus nostris habitavit. Sed quemadmodum mundus me odio habet, inquit, sic et eos odit. Odit vere Christum mundus, quatenus repugnat ejus sermonibus, et admonitiones non admittit, propensionibus ad malum toto animo se dedens. Ut autem Servatorem nostrum Christum odit, ita etiam ipsos discipulos odit, qui sermonem ejus propter eum annuntiant, quod et Paulus faciebat, dicens: «Pro Christo igitur legatione fungimur, tanquam Deo reconciliante propter nos. Precamur pro Christo, reconciliamini Deo ". Quid ergo postulat, postquam ostendit odio haberi discipulos ab iis qui mundi malis sunt affixi? «Non rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo.» Men euim humanis rebus excedere, nec vita corporea Christus vult sanctos exsolvi, nondum suæ missionis exacto cursu, nec adhuc virtutibus pietatis conspicuos, sed 982 postquam vitam una cum mundanis egerint, eosque ad conversationen Deo placentem deduxerint, tunc cum præclaris operibus in supernam ferri civitatem, et cum sanetorum angelorunı versari choris. Inveniemus igitur sanctum Psalmistam ad virtutis amantem Deum ita canentem: «Ne revoces me in dimidio dierum meorum "., Nec enim periculo vaeat pias animas, antequam eximio vivendi instituto perficiantur, vita corporis excedere. Ideoque lex Mosaica loco iræ ac supplicii præmaturam mortem peccatoribus inferri docens, sæpius inclamabat: • malis abstinendum, ue moriaris in tempore non tuo, Αlioquin sanetos velle ex humanis rebus excedere, non mediocre damnum infirmioribus in fide allaturum esset, imo vero ne ad pietaLem quidem instituerentur, cum non haberent qui id facere possent. Quod eum nosset Paulus, aiebat: • Melius est dissolvi, et esse cum Christo: permanere autem in carne, necessarium propter Yos". › Providens itaque Dominus eorum saluti qui nondum initiati erant, non absque luminaribus mundi bomines ait esse relinquendos, sed sanctos servari rogat a perversitate mali semper immunes, et tentationum incursibus, cunctipotentis virtute › 181 Cor. 10 II Cor. v, 20. 1 Psal. C1, 18-Eccle. vII, 18. * Philipp. 1,

πᾶν εἶδος ἄνιμεν ἀρετῆς, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, ἅπασαν μὲν τὴν ἐν κόσμῳ διαθέοντες ἁμαρτίαν, ἀλ λότριοί τε καὶ ξένοι τῶν ἐν αὐτῷ κακῶν ἀναδεδεςγμένοι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπι στέλλει Παῦλος περί τε ἑαυτοῦ καὶ Χριστοῦ· «Δε οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ.» Προσεπιτάττει γε μὴν καὶ ἑτέρωθι που λέγων - • Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ.» Ἐμιμεῖτο δὲ ὁ Παῦλος τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, οὐ καθόπερ ἐστὶ δημιουργὸς καὶ τῶν ὅλων Κύριος· οὐ γὰρ πρὸς τοῖς ἤδη γεγονόσιν ἑτέρους ἡμῖν ἔστησεν οὐρανούς, ἀλλ᾽ οὐδὲ θαλάσσας, ἢ γῆν ἀνέδειξε ποτε· ἐμιμεῖτο δὲ πως, η δῆλον ὅτι τῆς επιδειχθείσης ἡμῖν παρ' αὐτοῦ πολιτείας τὸν ἀξιάγαστον τύπον, ἐν ἰδίοις διαπλάττων ήθεσί τε καὶ τρόποις, καθόσον ἦν ἐφικέσθαι θέμις· τίς γὰρ ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτο τῷ Χριστῷ; Ἡμῖν τοιγαροῦν ἑαυτὸν παραζεύξας διὰ τὸ ἀνθρώπινον, μᾶλλον δὲ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς καὶ εἰς τοῦτο κατάρξας ἡμῖν τὸ ἀγαθόν, τὸ ἐκδῆναί φημι τὸν κόσμον, διὰ τῆς ὑπερκοσμίου ζωής (άνω γὰρ κόσμου ἡ εὐαγγελική πολιτεία και παίδευσις), οὐκ εἶναί φησιν ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἡμᾶς δὲ τούτου τυχεῖν, ἐπείπερ ὁ θεῖος αὐτοῦ κατῴκηκε λόγος ἐν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. 'Αλλ' ὥσπερ ὁ κόσμος ἐμὲ μισεί, φησίν, οὕτω καὶ αὐτούς. Μισεῖ δὲ ὁ κόσμος τὸν Χριστὸν, καθὰ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ διαμάχεται λόγοις, καὶ ἀνεπίδεκτον ποιεῖται τὴν παραίνεσιν, ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ὅλον ἐπιδοῦς τὸ ἴδιον φρόνημα. Κατά μίμησιν δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ αὐτοὺς δηλονότι μεμίσηκε τους μαθητάς, τὸν παρ' αὐτοῦ δι' αὐτὸν πρεσβεύοντας λόγον, ὅπερ ἐποίες καὶ Παῦλος λέγων·. Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλούν τος, δι' ἡμῶν. Δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ.» Τίς οὖν ἡ αἴτησις, μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μεμισῆσθαι τοὺς μαθητὰς παρὰ τῶν τοῖς κοσμικοῖς προσηλωθέντων κακοῖς; «Οὐκ ἐρωτῶ, φησίν, ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾽ ἵνα τηρήσῃς αὐτ τοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ. ὁ Οὐ γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων ἀπαλλάττεσθαι πραγμάτων, οὐδὲ τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἀπαλλάττεσθαι τοὺς ἁγίους ἐθέλει Χριστὸς, οὔπω τῆς οἰκείας ἀποστολῆς τὸν δρόμον τελέσαντας, ἢ ταῖς κατ' εὐσέβειαν διαπρέψαντας ἀρεταῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν κόσμῳ συμβιοτεύσαντας καὶ εἰς εὐάρεστον τῷ Θεῷ πολιτείαν τοὺς ἐν αὐτῷ ποδηγήσαντας, μετὰ λαμπρῶν τότε τῶν κατορθωμάτων πρὸς τὴν ἄνω φέρεσθαι πόλιν, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἀγγέλων συναυλίζεσθαι χοραῖς. Εὑρήσομεν γοῦν τῶν ἁγίων τινὰ προσιόντα τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ καὶ ψάλλοντα· «Μὴ ἀναγάγης με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν μου. ο Οὐ γὰρ ἀζήμιον ταῖς φιλοθέοις ψυχαῖς, πρὸ τελειώσεως ὥσπερ τοῖς [γρ. τῆς] κατ' ἐξαίρετον πολιτείαν ζωῆς ἀποπίπτειν τῆς μετά σαρκός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος ὁ διὰ Μωσέως ὡς ἐ ὀργῆς τινο; τάξει καὶ τιμωρίας τοῖς φιλαμαρτήμασιν ἐπιῤῥιπτεῖσθαι διδάσκων τὸν οὐκ ἐν καιρῷ τῷ καθ ήκοντι θάνατον, ἐπερώνει πολλάκις· ο Έξω δεῖν ἑστάναι κακῶν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. Η verbis: «tmitatores mei estote, sicut et ego Christi. Imitabatur vero Paulus Dominum nostrum Jesum Christum non quatenus est opifex et rerum omnium Dominus; nee enim alios nobis cœlos condidit, aut maria, vel terram creavit; sed imitabatur quodammodo, in suis moribus ac inslitatis exprimiens vitæ ab eo nobis traditæ formam admirabilem, quatenus eam assequi licebat: quis enim Christo par fuerit? Cum igitur seipsuın nobis comjunxerit propter humanitatem, iuno, ut vere dicam, ad hoc bonum ducem se præbuerit, nempe ut per supremundanam vitam de niundo exeamus (supra mundum enim est evangelica conversatio atque disciplina), ait se non esse de esse de mupdo, et nos id porro consequi, quia divinus ejus sermo in mentibus nostris habitavit. Sed quemadmodum mundus me odio habet, inquit, sic et eos odit. Odit vere Christum mundus, quatenus repugnat ejus sermonibus, et admonitiones non admittit, propensionibus ad malum toto animo se dedens. Ut autem Servatorem nostrum Christum odit, ita etiam ipsos discipulos odit, qui sermonem ejus propter eum annuntiant, quod et Paulus faciebat, dicens: «Pro Christo igitur legatione fungimur, tanquam Deo reconciliante propter nos. Precamur pro Christo, reconciliamini Deo ". Quid ergo postulat, postquam ostendit odio haberi discipulos ab iis qui mundi malis sunt affixi? «Non rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo.» Men euim humanis rebus excedere, nec vita corporea Christus vult sanctos exsolvi, nondum suæ missionis exacto cursu, nec adhuc virtutibus pietatis conspicuos, sed 982 postquam vitam una cum mundanis egerint, eosque ad conversationen Deo placentem deduxerint, tunc cum præclaris operibus in supernam ferri civitatem, et cum sanetorum angelorunı versari choris. Inveniemus igitur sanctum Psalmistam ad virtutis amantem Deum ita canentem: «Ne revoces me in dimidio dierum meorum "., Nec enim periculo vaeat pias animas, antequam eximio vivendi instituto perficiantur, vita corporis excedere. Ideoque lex Mosaica loco iræ ac supplicii præmaturam mortem peccatoribus inferri docens, sæpius inclamabat: • malis abstinendum, ue moriaris in tempore non tuo, Αlioquin sanetos velle ex humanis rebus excedere, non mediocre damnum infirmioribus in fide allaturum esset, imo vero ne ad pietaLem quidem instituerentur, cum non haberent qui id facere possent. Quod eum nosset Paulus, aiebat: • Melius est dissolvi, et esse cum Christo: permanere autem in carne, necessarium propter Yos". › Providens itaque Dominus eorum saluti qui nondum initiati erant, non absque luminaribus mundi bomines ait esse relinquendos, sed sanctos servari rogat a perversitate mali semper immunes, et tentationum incursibus, cunctipotentis virtute › 181 Cor. 10 II Cor. v, 20. 1 Psal. C1, 18-Eccle. vII, 18. * Philipp. 1,

πᾶν εἶδος ἄνιμεν ἀρετῆς, καθάπερ ἀρτίως ἐλέγομεν, ἅπασαν μὲν τὴν ἐν κόσμῳ διαθέοντες ἁμαρτίαν, ἀλ λότριοί τε καὶ ξένοι τῶν ἐν αὐτῷ κακῶν ἀναδεδεςγμένοι, καθάπερ οὖν ἀμέλει καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἐπι στέλλει Παῦλος περί τε ἑαυτοῦ καὶ Χριστοῦ· «Δε οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ.» Προσεπιτάττει γε μὴν καὶ ἑτέρωθι που λέγων - • Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγὼ Χριστοῦ.» Ἐμιμεῖτο δὲ ὁ Παῦλος τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν, οὐ καθόπερ ἐστὶ δημιουργὸς καὶ τῶν ὅλων Κύριος· οὐ γὰρ πρὸς τοῖς ἤδη γεγονόσιν ἑτέρους ἡμῖν ἔστησεν οὐρανούς, ἀλλ᾽ οὐδὲ θαλάσσας, ἢ γῆν ἀνέδειξε ποτε· ἐμιμεῖτο δὲ πως, η δῆλον ὅτι τῆς επιδειχθείσης ἡμῖν παρ' αὐτοῦ πολιτείας τὸν ἀξιάγαστον τύπον, ἐν ἰδίοις διαπλάττων ήθεσί τε καὶ τρόποις, καθόσον ἦν ἐφικέσθαι θέμις· τίς γὰρ ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτο τῷ Χριστῷ; Ἡμῖν τοιγαροῦν ἑαυτὸν παραζεύξας διὰ τὸ ἀνθρώπινον, μᾶλλον δὲ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς, ὡς καὶ εἰς τοῦτο κατάρξας ἡμῖν τὸ ἀγαθόν, τὸ ἐκδῆναί φημι τὸν κόσμον, διὰ τῆς ὑπερκοσμίου ζωής (άνω γὰρ κόσμου ἡ εὐαγγελική πολιτεία και παίδευσις), οὐκ εἶναί φησιν ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἡμᾶς δὲ τούτου τυχεῖν, ἐπείπερ ὁ θεῖος αὐτοῦ κατῴκηκε λόγος ἐν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. 'Αλλ' ὥσπερ ὁ κόσμος ἐμὲ μισεί, φησίν, οὕτω καὶ αὐτούς. Μισεῖ δὲ ὁ κόσμος τὸν Χριστὸν, καθὰ τοῖς παρ' αὐτ τοῦ διαμάχεται λόγοις, καὶ ἀνεπίδεκτον ποιεῖται τὴν παραίνεσιν, ταῖς εἰς φαυλότητα ῥοπαῖς ὅλον ἐπιδοῦς τὸ ἴδιον φρόνημα. Κατά μίμησιν δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ αὐτοὺς δηλονότι μεμίσηκε τους μαθητάς, τὸν παρ' αὐτοῦ δι' αὐτὸν πρεσβεύοντας λόγον, ὅπερ ἐποίες καὶ Παῦλος λέγων·. Ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλούν τος, δι' ἡμῶν. Δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ.» Τίς οὖν ἡ αἴτησις, μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ μεμισῆσθαι τοὺς μαθητὰς παρὰ τῶν τοῖς κοσμικοῖς προσηλωθέντων κακοῖς; «Οὐκ ἐρωτῶ, φησίν, ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾽ ἵνα τηρήσῃς αὐτ τοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ. ὁ Οὐ γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων ἀπαλλάττεσθαι πραγμάτων, οὐδὲ τῆς ἐν σώματι ζωῆς ἀπαλλάττεσθαι τοὺς ἁγίους ἐθέλει Χριστὸς, οὔπω τῆς οἰκείας ἀποστολῆς τὸν δρόμον τελέσαντας, ἢ ταῖς κατ' εὐσέβειαν διαπρέψαντας ἀρεταῖς, ἀλλὰ τοῖς ἐν κόσμῳ συμβιοτεύσαντας καὶ εἰς εὐάρεστον τῷ Θεῷ πολιτείαν τοὺς ἐν αὐτῷ ποδηγήσαντας, μετὰ λαμπρῶν τότε τῶν κατορθωμάτων πρὸς τὴν ἄνω φέρεσθαι πόλιν, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἀγγέλων συναυλίζεσθαι χοραῖς. Εὑρήσομεν γοῦν τῶν ἁγίων τινὰ προσιόντα τῷ φιλαρέτῳ Θεῷ καὶ ψάλλοντα· «Μὴ ἀναγάγης με ἐν ἡμίσει ἡμερῶν μου. ο Οὐ γὰρ ἀζήμιον ταῖς φιλοθέοις ψυχαῖς, πρὸ τελειώσεως ὥσπερ τοῖς [γρ. τῆς] κατ' ἐξαίρετον πολιτείαν ζωῆς ἀποπίπτειν τῆς μετά σαρκός. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ νόμος ὁ διὰ Μωσέως ὡς ἐ ὀργῆς τινο; τάξει καὶ τιμωρίας τοῖς φιλαμαρτήμασιν ἐπιῤῥιπτεῖσθαι διδάσκων τὸν οὐκ ἐν καιρῷ τῷ καθ ήκοντι θάνατον, ἐπερώνει πολλάκις· ο Έξω δεῖν ἑστάναι κακῶν, ἵνα μὴ ἀποθάνῃς ἐν οὐ καιρῷ σου. Η verbis: «tmitatores mei estote, sicut et ego Christi. Imitabatur vero Paulus Dominum nostrum Jesum Christum non quatenus est opifex et rerum omnium Dominus; nee enim alios nobis cœlos condidit, aut maria, vel terram creavit; sed imitabatur quodammodo, in suis moribus ac inslitatis exprimiens vitæ ab eo nobis traditæ formam admirabilem, quatenus eam assequi licebat: quis enim Christo par fuerit? Cum igitur seipsuın nobis comjunxerit propter humanitatem, iuno, ut vere dicam, ad hoc bonum ducem se præbuerit, nempe ut per supremundanam vitam de niundo exeamus (supra mundum enim est evangelica conversatio atque disciplina), ait se non esse de esse de mupdo, et nos id porro consequi, quia divinus ejus sermo in mentibus nostris habitavit. Sed quemadmodum mundus me odio habet, inquit, sic et eos odit. Odit vere Christum mundus, quatenus repugnat ejus sermonibus, et admonitiones non admittit, propensionibus ad malum toto animo se dedens. Ut autem Servatorem nostrum Christum odit, ita etiam ipsos discipulos odit, qui sermonem ejus propter eum annuntiant, quod et Paulus faciebat, dicens: «Pro Christo igitur legatione fungimur, tanquam Deo reconciliante propter nos. Precamur pro Christo, reconciliamini Deo ". Quid ergo postulat, postquam ostendit odio haberi discipulos ab iis qui mundi malis sunt affixi? «Non rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo.» Men euim humanis rebus excedere, nec vita corporea Christus vult sanctos exsolvi, nondum suæ missionis exacto cursu, nec adhuc virtutibus pietatis conspicuos, sed 982 postquam vitam una cum mundanis egerint, eosque ad conversationen Deo placentem deduxerint, tunc cum præclaris operibus in supernam ferri civitatem, et cum sanetorum angelorunı versari choris. Inveniemus igitur sanctum Psalmistam ad virtutis amantem Deum ita canentem: «Ne revoces me in dimidio dierum meorum "., Nec enim periculo vaeat pias animas, antequam eximio vivendi instituto perficiantur, vita corporis excedere. Ideoque lex Mosaica loco iræ ac supplicii præmaturam mortem peccatoribus inferri docens, sæpius inclamabat: • malis abstinendum, ue moriaris in tempore non tuo, Αlioquin sanetos velle ex humanis rebus excedere, non mediocre damnum infirmioribus in fide allaturum esset, imo vero ne ad pietaLem quidem instituerentur, cum non haberent qui id facere possent. Quod eum nosset Paulus, aiebat: • Melius est dissolvi, et esse cum Christo: permanere autem in carne, necessarium propter Yos". › Providens itaque Dominus eorum saluti qui nondum initiati erant, non absque luminaribus mundi bomines ait esse relinquendos, sed sanctos servari rogat a perversitate mali semper immunes, et tentationum incursibus, cunctipotentis virtute › 181 Cor. 10 II Cor. v, 20. 1 Psal. C1, 18-Eccle. vII, 18. * Philipp. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. *Αλλως τε τὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀποδημῆσαι πραγμάτων & Patris. Observandum autem est rursus, eum diτοὺς ἁγίους ἐθέλειν, οὐ μετρίαν ἔμελλε περιποιήσειν ζημίαν τοῖς ἀσθενοῦσι περὶ τὴν πίστιν· μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἂν ὅλως παιδαγωγηθείεν εἰς εὐσέβειαν, τους τοῦτο δρᾷν δυναμένους οὐκ ἔχοντες. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Παῦλάς φησι· «Κρείττον γὰρ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι· τὸ δὲ ἐπιμεἶναι τῇ σαρκὶ ἀναγκαιό cere, suum sermonem, id est evangelicum, Dei ac Patris esse, ostendendo non alium se esse a Patre, propter identitatem substantiæ. Inveniemus enim in scriptis evangelicis ejus admiratione attonitos Ju dæorum populos, quod eos doceret tanquain polestatem habens, et non sicuti Scribæ solehant. Hi enim τερον δι' ὑμᾶς.» Προνοήσας οὖν ἄρα τῆς τῶν ἀμνή- logis placita impense præ se ferebant: Dominus autem noster Jesus Christus, Scripturæ umbras ac liguras minime secutus, sed in divina,potestate suum sermonem illustrans: «Dictum est. antiquis; Non mechaberis, inquit; ego autem dico vobis: Non concupisces "º:» quamvis de suis oraculis lex statuerit iis nec addi fas esse nec detrahi; addidit tamen et detraxit Christus, mutatis in veritatem Giguris. Quapropter non inter legi subditos, il est, non in creaturarum numero censebitur: nam qui matura sua servus est, ei usique ut subditus sit legi 983 convenit. Patris igitur sermonen Christus fecit suum. Ipse enim est in Patre et ex Patre Verbum, divinitatis annuntians voluntatem, divinitatis, inquam, verz ac unius, quæ iu Patre, et Filio, et Spiritu sancto intelligitur. των σωτηρίας ὁ Κύριος, οὐ δίχα φωστήρων καὶ ἁλῶν, τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δεῖν καταλιμπάνεσθαι λέγει, δια τηρεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοὺς ἁγίους ἐρωτᾷ, τῆς τοῦ πονηροῦ δυστροπίας ἔξω μένοντας ἀεὶ, καὶ τῶν πειρασμῶν τὴν ἔφοδον υπεκνεύοντας, δυνάμει τοῦ πάντε ισχύοντος Πατρός. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν ἴδιον καὶ παρ' αὐτοῦ γεγονότα λόγον, φαμὲν δὲ τὸν εὐαγγελικὸν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἶναί φησιν, οὐχ ἕτερον αὐτὸν παρὰ τὸν Πατέρα δεικνὺς διὰ τὸ ὁμου;. στον. Εύρήσομεν γὰρ ἐν τοῖς εὐαγγελικούς συγγράμμασιν ἀποτεθηπότας αὐτὸν τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ἐπείπερ αὐτοὺς ἐδίδασκεν, ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ ὡς οἱ Γραμματεῖς αὐτῶν. Οἱ μὲν γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν προϊσχόμενοι, τὰς πρὸς αὐτ τοὺς διαλέξεις ποιοῦντες ἐφαίνοντο· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχὶ δὴ πάντως τοῖς ἐν σκιά καὶ Γράμμασι κατακολουθήσας τύποις, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνων λόγον· ο Εβρέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις, φησίν· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Οὐκ ἐπιθυμήσεις· καίτοι τοῦ νόμου διαγορεύοντος περὶ τῶν θείων λογίων, ὡς ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι προσθεῖναι καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν· ἀλλ᾽ ὑφεῖλέ τε καὶ προστέθεικεν ὁ Χριστὸς μετατιθεὶς τὰ ἐν τύποις εἰς ἀλήθειαν. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τοῖς ἀπὸ νόμον, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν ποιήμασι λογισθήσεται, ᾧ γὰρ ἂν ἐπείη τὸ ἐν δούλοις τετάχθαι φυσι κῶς, τούτῳ δὴ προσείη που πάντως ἂν καὶ τὸ δεῖν ὑποκεῖσθαι νόμῳ. Ἴδιον οὖν ἄρα λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς ἐποιήσατο Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐν Πατρί τε καὶ ἐξ αὐτοῦ λόγος, τῶν τῆς θεότητος θελημά των εξαγγελτικός· θεότητος δὲ, φημί, τῆς ἀληθοῦς καὶ μόνης, ἢ ἐν Πατρί τε καὶ Υἱῷ νοεῖται καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶ, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν ἀληθείᾳ ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθεια ἐστιν. XVII, 16, 17. De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Pater sancie, serva eos in rerilale: sermo tuus veritas est. Ostendit rursus his verbis palamque fecit pro quibusuam Deum ac Patcem roget, et pro quibus id fieri magis deceat, cum intelligatur sicuti nos mediator ", et pontifex s, et advocatus *, juxta Scripturam divinam, ut si quando labi contingat, et a recto deerrare, aut etiam insperatis quandoque tentationibus concuti, sive diabolicæ fraudis tempestate jactari, Patrem adeat pro nobis, ut mediator, et una cum suo genitore dignis bona largiatur: id enim ei convenit, Deo secundum naturam exsistenti. Habent igitur, inquit, qui tuum, o Pater, sermonem susceperunt, refulgentem in seipsis imaginem, et conformes facti sunt tuo legitimo Filio, ad ejus initationem mundana nequitiæ fluctus enavigantes, et ab omni studio voluptatis ac turpitudinis immunes redditi. Idcirco 4 serva cos in veritate tua.» Naturalis enim est in Christo et omni oratione major puritas. Deus enim est verus, qui peccato obnoxius esse nequit, cum virtutis omnis sit fons, et ejus quæ sanctificatione constat sanctitatis. Nihil aliud enim facit Ὑπέδειξε πάλιν ἐν τούτοις καὶ κατέστησεν ἐναργὲς ὑπὲρ τίνων ἀνενιέναι πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δεῖται, καὶ ὑπὲρ ὧν ἂν γένοιτο πρεπωδέστερον, ὅταν ἔτι νοῆται καθ' ἡμᾶς μεσίτης τε καὶ ἀρχιερεύς, καὶ παράκλητος, κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφὴν, ἵν' εἴπου τε καὶ διαπταῖσαι συμβαίνοι, καὶ ἁμαρτείν τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τε καὶ πράγματος, ἢ καὶ ἀδοκήτοις ἔσθ' ὅτε κατακρούεσθαι πειρασμοῖς, ήγουν διαβολι καῖς κακουργίαις ὑποχειμάζεσθαι, προσίοι τε ὑπὲρ ἡμῶν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ μεσιτείᾳ σχῆμα, καὶ συγχορηγῇ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά· πρέποι γὰρ ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, Θεῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι. Ἔχουσι τοίνυν, φησὶν, οἱ τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ δεξάμενοι λόγον τὴν ἐμὴν ἐν ἑαυτοῖς διαλάμπουσαν εἰκόνα, σύμμορφοί τε τῷ σῷ γνησίῳ γεγόνασιν Υἱῷ, κατὰ μίμησιν τὴν αὐτοῦ τῆς κοσμικῆς φαυλότητος τὸν κλύδωνα παραθέοντες, ἀλλότριοί τε καὶ ξένο: τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φιληδονίας τε καὶ ἀπάσης αἰσχρότητος ἀναδεδειγμένοι. Διὰ τοῦτο «τήρη σον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῇ σῇ. ο Φυσικὴ μὲν γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ ὑπὲρ λόγον ἡ καθαρότης. Θεὸς γάρ ** Matth. v, 27, 28. 21 ] Tim. 11, 5. 19 llebr. nt, Vulg. 'Αγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ του. 13 | Joan. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. *Αλλως τε τὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀποδημῆσαι πραγμάτων & Patris. Observandum autem est rursus, eum diτοὺς ἁγίους ἐθέλειν, οὐ μετρίαν ἔμελλε περιποιήσειν ζημίαν τοῖς ἀσθενοῦσι περὶ τὴν πίστιν· μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἂν ὅλως παιδαγωγηθείεν εἰς εὐσέβειαν, τους τοῦτο δρᾷν δυναμένους οὐκ ἔχοντες. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Παῦλάς φησι· «Κρείττον γὰρ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι· τὸ δὲ ἐπιμεἶναι τῇ σαρκὶ ἀναγκαιό cere, suum sermonem, id est evangelicum, Dei ac Patris esse, ostendendo non alium se esse a Patre, propter identitatem substantiæ. Inveniemus enim in scriptis evangelicis ejus admiratione attonitos Ju dæorum populos, quod eos doceret tanquain polestatem habens, et non sicuti Scribæ solehant. Hi enim τερον δι' ὑμᾶς.» Προνοήσας οὖν ἄρα τῆς τῶν ἀμνή- logis placita impense præ se ferebant: Dominus autem noster Jesus Christus, Scripturæ umbras ac liguras minime secutus, sed in divina,potestate suum sermonem illustrans: «Dictum est. antiquis; Non mechaberis, inquit; ego autem dico vobis: Non concupisces "º:» quamvis de suis oraculis lex statuerit iis nec addi fas esse nec detrahi; addidit tamen et detraxit Christus, mutatis in veritatem Giguris. Quapropter non inter legi subditos, il est, non in creaturarum numero censebitur: nam qui matura sua servus est, ei usique ut subditus sit legi 983 convenit. Patris igitur sermonen Christus fecit suum. Ipse enim est in Patre et ex Patre Verbum, divinitatis annuntians voluntatem, divinitatis, inquam, verz ac unius, quæ iu Patre, et Filio, et Spiritu sancto intelligitur. των σωτηρίας ὁ Κύριος, οὐ δίχα φωστήρων καὶ ἁλῶν, τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δεῖν καταλιμπάνεσθαι λέγει, δια τηρεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοὺς ἁγίους ἐρωτᾷ, τῆς τοῦ πονηροῦ δυστροπίας ἔξω μένοντας ἀεὶ, καὶ τῶν πειρασμῶν τὴν ἔφοδον υπεκνεύοντας, δυνάμει τοῦ πάντε ισχύοντος Πατρός. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν ἴδιον καὶ παρ' αὐτοῦ γεγονότα λόγον, φαμὲν δὲ τὸν εὐαγγελικὸν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἶναί φησιν, οὐχ ἕτερον αὐτὸν παρὰ τὸν Πατέρα δεικνὺς διὰ τὸ ὁμου;. στον. Εύρήσομεν γὰρ ἐν τοῖς εὐαγγελικούς συγγράμμασιν ἀποτεθηπότας αὐτὸν τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ἐπείπερ αὐτοὺς ἐδίδασκεν, ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ ὡς οἱ Γραμματεῖς αὐτῶν. Οἱ μὲν γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν προϊσχόμενοι, τὰς πρὸς αὐτ τοὺς διαλέξεις ποιοῦντες ἐφαίνοντο· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχὶ δὴ πάντως τοῖς ἐν σκιά καὶ Γράμμασι κατακολουθήσας τύποις, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνων λόγον· ο Εβρέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις, φησίν· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Οὐκ ἐπιθυμήσεις· καίτοι τοῦ νόμου διαγορεύοντος περὶ τῶν θείων λογίων, ὡς ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι προσθεῖναι καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν· ἀλλ᾽ ὑφεῖλέ τε καὶ προστέθεικεν ὁ Χριστὸς μετατιθεὶς τὰ ἐν τύποις εἰς ἀλήθειαν. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τοῖς ἀπὸ νόμον, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν ποιήμασι λογισθήσεται, ᾧ γὰρ ἂν ἐπείη τὸ ἐν δούλοις τετάχθαι φυσι κῶς, τούτῳ δὴ προσείη που πάντως ἂν καὶ τὸ δεῖν ὑποκεῖσθαι νόμῳ. Ἴδιον οὖν ἄρα λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς ἐποιήσατο Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐν Πατρί τε καὶ ἐξ αὐτοῦ λόγος, τῶν τῆς θεότητος θελημά των εξαγγελτικός· θεότητος δὲ, φημί, τῆς ἀληθοῦς καὶ μόνης, ἢ ἐν Πατρί τε καὶ Υἱῷ νοεῖται καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶ, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν ἀληθείᾳ ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθεια ἐστιν. XVII, 16, 17. De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Pater sancie, serva eos in rerilale: sermo tuus veritas est. Ostendit rursus his verbis palamque fecit pro quibusuam Deum ac Patcem roget, et pro quibus id fieri magis deceat, cum intelligatur sicuti nos mediator ", et pontifex s, et advocatus *, juxta Scripturam divinam, ut si quando labi contingat, et a recto deerrare, aut etiam insperatis quandoque tentationibus concuti, sive diabolicæ fraudis tempestate jactari, Patrem adeat pro nobis, ut mediator, et una cum suo genitore dignis bona largiatur: id enim ei convenit, Deo secundum naturam exsistenti. Habent igitur, inquit, qui tuum, o Pater, sermonem susceperunt, refulgentem in seipsis imaginem, et conformes facti sunt tuo legitimo Filio, ad ejus initationem mundana nequitiæ fluctus enavigantes, et ab omni studio voluptatis ac turpitudinis immunes redditi. Idcirco 4 serva cos in veritate tua.» Naturalis enim est in Christo et omni oratione major puritas. Deus enim est verus, qui peccato obnoxius esse nequit, cum virtutis omnis sit fons, et ejus quæ sanctificatione constat sanctitatis. Nihil aliud enim facit Ὑπέδειξε πάλιν ἐν τούτοις καὶ κατέστησεν ἐναργὲς ὑπὲρ τίνων ἀνενιέναι πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δεῖται, καὶ ὑπὲρ ὧν ἂν γένοιτο πρεπωδέστερον, ὅταν ἔτι νοῆται καθ' ἡμᾶς μεσίτης τε καὶ ἀρχιερεύς, καὶ παράκλητος, κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφὴν, ἵν' εἴπου τε καὶ διαπταῖσαι συμβαίνοι, καὶ ἁμαρτείν τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τε καὶ πράγματος, ἢ καὶ ἀδοκήτοις ἔσθ' ὅτε κατακρούεσθαι πειρασμοῖς, ήγουν διαβολι καῖς κακουργίαις ὑποχειμάζεσθαι, προσίοι τε ὑπὲρ ἡμῶν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ μεσιτείᾳ σχῆμα, καὶ συγχορηγῇ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά· πρέποι γὰρ ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, Θεῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι. Ἔχουσι τοίνυν, φησὶν, οἱ τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ δεξάμενοι λόγον τὴν ἐμὴν ἐν ἑαυτοῖς διαλάμπουσαν εἰκόνα, σύμμορφοί τε τῷ σῷ γνησίῳ γεγόνασιν Υἱῷ, κατὰ μίμησιν τὴν αὐτοῦ τῆς κοσμικῆς φαυλότητος τὸν κλύδωνα παραθέοντες, ἀλλότριοί τε καὶ ξένο: τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φιληδονίας τε καὶ ἀπάσης αἰσχρότητος ἀναδεδειγμένοι. Διὰ τοῦτο «τήρη σον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῇ σῇ. ο Φυσικὴ μὲν γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ ὑπὲρ λόγον ἡ καθαρότης. Θεὸς γάρ ** Matth. v, 27, 28. 21 ] Tim. 11, 5. 19 llebr. nt, Vulg. 'Αγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ του. 13 | Joan. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. *Αλλως τε τὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀποδημῆσαι πραγμάτων & Patris. Observandum autem est rursus, eum diτοὺς ἁγίους ἐθέλειν, οὐ μετρίαν ἔμελλε περιποιήσειν ζημίαν τοῖς ἀσθενοῦσι περὶ τὴν πίστιν· μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἂν ὅλως παιδαγωγηθείεν εἰς εὐσέβειαν, τους τοῦτο δρᾷν δυναμένους οὐκ ἔχοντες. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Παῦλάς φησι· «Κρείττον γὰρ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι· τὸ δὲ ἐπιμεἶναι τῇ σαρκὶ ἀναγκαιό cere, suum sermonem, id est evangelicum, Dei ac Patris esse, ostendendo non alium se esse a Patre, propter identitatem substantiæ. Inveniemus enim in scriptis evangelicis ejus admiratione attonitos Ju dæorum populos, quod eos doceret tanquain polestatem habens, et non sicuti Scribæ solehant. Hi enim τερον δι' ὑμᾶς.» Προνοήσας οὖν ἄρα τῆς τῶν ἀμνή- logis placita impense præ se ferebant: Dominus autem noster Jesus Christus, Scripturæ umbras ac liguras minime secutus, sed in divina,potestate suum sermonem illustrans: «Dictum est. antiquis; Non mechaberis, inquit; ego autem dico vobis: Non concupisces "º:» quamvis de suis oraculis lex statuerit iis nec addi fas esse nec detrahi; addidit tamen et detraxit Christus, mutatis in veritatem Giguris. Quapropter non inter legi subditos, il est, non in creaturarum numero censebitur: nam qui matura sua servus est, ei usique ut subditus sit legi 983 convenit. Patris igitur sermonen Christus fecit suum. Ipse enim est in Patre et ex Patre Verbum, divinitatis annuntians voluntatem, divinitatis, inquam, verz ac unius, quæ iu Patre, et Filio, et Spiritu sancto intelligitur. των σωτηρίας ὁ Κύριος, οὐ δίχα φωστήρων καὶ ἁλῶν, τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δεῖν καταλιμπάνεσθαι λέγει, δια τηρεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοὺς ἁγίους ἐρωτᾷ, τῆς τοῦ πονηροῦ δυστροπίας ἔξω μένοντας ἀεὶ, καὶ τῶν πειρασμῶν τὴν ἔφοδον υπεκνεύοντας, δυνάμει τοῦ πάντε ισχύοντος Πατρός. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν ἴδιον καὶ παρ' αὐτοῦ γεγονότα λόγον, φαμὲν δὲ τὸν εὐαγγελικὸν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἶναί φησιν, οὐχ ἕτερον αὐτὸν παρὰ τὸν Πατέρα δεικνὺς διὰ τὸ ὁμου;. στον. Εύρήσομεν γὰρ ἐν τοῖς εὐαγγελικούς συγγράμμασιν ἀποτεθηπότας αὐτὸν τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ἐπείπερ αὐτοὺς ἐδίδασκεν, ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ ὡς οἱ Γραμματεῖς αὐτῶν. Οἱ μὲν γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν προϊσχόμενοι, τὰς πρὸς αὐτ τοὺς διαλέξεις ποιοῦντες ἐφαίνοντο· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχὶ δὴ πάντως τοῖς ἐν σκιά καὶ Γράμμασι κατακολουθήσας τύποις, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνων λόγον· ο Εβρέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις, φησίν· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Οὐκ ἐπιθυμήσεις· καίτοι τοῦ νόμου διαγορεύοντος περὶ τῶν θείων λογίων, ὡς ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι προσθεῖναι καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν· ἀλλ᾽ ὑφεῖλέ τε καὶ προστέθεικεν ὁ Χριστὸς μετατιθεὶς τὰ ἐν τύποις εἰς ἀλήθειαν. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τοῖς ἀπὸ νόμον, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν ποιήμασι λογισθήσεται, ᾧ γὰρ ἂν ἐπείη τὸ ἐν δούλοις τετάχθαι φυσι κῶς, τούτῳ δὴ προσείη που πάντως ἂν καὶ τὸ δεῖν ὑποκεῖσθαι νόμῳ. Ἴδιον οὖν ἄρα λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς ἐποιήσατο Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐν Πατρί τε καὶ ἐξ αὐτοῦ λόγος, τῶν τῆς θεότητος θελημά των εξαγγελτικός· θεότητος δὲ, φημί, τῆς ἀληθοῦς καὶ μόνης, ἢ ἐν Πατρί τε καὶ Υἱῷ νοεῖται καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶ, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν ἀληθείᾳ ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθεια ἐστιν. XVII, 16, 17. De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Pater sancie, serva eos in rerilale: sermo tuus veritas est. Ostendit rursus his verbis palamque fecit pro quibusuam Deum ac Patcem roget, et pro quibus id fieri magis deceat, cum intelligatur sicuti nos mediator ", et pontifex s, et advocatus *, juxta Scripturam divinam, ut si quando labi contingat, et a recto deerrare, aut etiam insperatis quandoque tentationibus concuti, sive diabolicæ fraudis tempestate jactari, Patrem adeat pro nobis, ut mediator, et una cum suo genitore dignis bona largiatur: id enim ei convenit, Deo secundum naturam exsistenti. Habent igitur, inquit, qui tuum, o Pater, sermonem susceperunt, refulgentem in seipsis imaginem, et conformes facti sunt tuo legitimo Filio, ad ejus initationem mundana nequitiæ fluctus enavigantes, et ab omni studio voluptatis ac turpitudinis immunes redditi. Idcirco 4 serva cos in veritate tua.» Naturalis enim est in Christo et omni oratione major puritas. Deus enim est verus, qui peccato obnoxius esse nequit, cum virtutis omnis sit fons, et ejus quæ sanctificatione constat sanctitatis. Nihil aliud enim facit Ὑπέδειξε πάλιν ἐν τούτοις καὶ κατέστησεν ἐναργὲς ὑπὲρ τίνων ἀνενιέναι πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δεῖται, καὶ ὑπὲρ ὧν ἂν γένοιτο πρεπωδέστερον, ὅταν ἔτι νοῆται καθ' ἡμᾶς μεσίτης τε καὶ ἀρχιερεύς, καὶ παράκλητος, κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφὴν, ἵν' εἴπου τε καὶ διαπταῖσαι συμβαίνοι, καὶ ἁμαρτείν τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τε καὶ πράγματος, ἢ καὶ ἀδοκήτοις ἔσθ' ὅτε κατακρούεσθαι πειρασμοῖς, ήγουν διαβολι καῖς κακουργίαις ὑποχειμάζεσθαι, προσίοι τε ὑπὲρ ἡμῶν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ μεσιτείᾳ σχῆμα, καὶ συγχορηγῇ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά· πρέποι γὰρ ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, Θεῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι. Ἔχουσι τοίνυν, φησὶν, οἱ τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ δεξάμενοι λόγον τὴν ἐμὴν ἐν ἑαυτοῖς διαλάμπουσαν εἰκόνα, σύμμορφοί τε τῷ σῷ γνησίῳ γεγόνασιν Υἱῷ, κατὰ μίμησιν τὴν αὐτοῦ τῆς κοσμικῆς φαυλότητος τὸν κλύδωνα παραθέοντες, ἀλλότριοί τε καὶ ξένο: τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φιληδονίας τε καὶ ἀπάσης αἰσχρότητος ἀναδεδειγμένοι. Διὰ τοῦτο «τήρη σον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῇ σῇ. ο Φυσικὴ μὲν γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ ὑπὲρ λόγον ἡ καθαρότης. Θεὸς γάρ ** Matth. v, 27, 28. 21 ] Tim. 11, 5. 19 llebr. nt, Vulg. 'Αγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ του. 13 | Joan. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. *Αλλως τε τὸ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἀποδημῆσαι πραγμάτων & Patris. Observandum autem est rursus, eum diτοὺς ἁγίους ἐθέλειν, οὐ μετρίαν ἔμελλε περιποιήσειν ζημίαν τοῖς ἀσθενοῦσι περὶ τὴν πίστιν· μᾶλλον δὲ οὐδ᾽ ἂν ὅλως παιδαγωγηθείεν εἰς εὐσέβειαν, τους τοῦτο δρᾷν δυναμένους οὐκ ἔχοντες. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ Παῦλάς φησι· «Κρείττον γὰρ τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι· τὸ δὲ ἐπιμεἶναι τῇ σαρκὶ ἀναγκαιό cere, suum sermonem, id est evangelicum, Dei ac Patris esse, ostendendo non alium se esse a Patre, propter identitatem substantiæ. Inveniemus enim in scriptis evangelicis ejus admiratione attonitos Ju dæorum populos, quod eos doceret tanquain polestatem habens, et non sicuti Scribæ solehant. Hi enim τερον δι' ὑμᾶς.» Προνοήσας οὖν ἄρα τῆς τῶν ἀμνή- logis placita impense præ se ferebant: Dominus autem noster Jesus Christus, Scripturæ umbras ac liguras minime secutus, sed in divina,potestate suum sermonem illustrans: «Dictum est. antiquis; Non mechaberis, inquit; ego autem dico vobis: Non concupisces "º:» quamvis de suis oraculis lex statuerit iis nec addi fas esse nec detrahi; addidit tamen et detraxit Christus, mutatis in veritatem Giguris. Quapropter non inter legi subditos, il est, non in creaturarum numero censebitur: nam qui matura sua servus est, ei usique ut subditus sit legi 983 convenit. Patris igitur sermonen Christus fecit suum. Ipse enim est in Patre et ex Patre Verbum, divinitatis annuntians voluntatem, divinitatis, inquam, verz ac unius, quæ iu Patre, et Filio, et Spiritu sancto intelligitur. των σωτηρίας ὁ Κύριος, οὐ δίχα φωστήρων καὶ ἁλῶν, τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ δεῖν καταλιμπάνεσθαι λέγει, δια τηρεῖσθαι δὲ μᾶλλον τοὺς ἁγίους ἐρωτᾷ, τῆς τοῦ πονηροῦ δυστροπίας ἔξω μένοντας ἀεὶ, καὶ τῶν πειρασμῶν τὴν ἔφοδον υπεκνεύοντας, δυνάμει τοῦ πάντε ισχύοντος Πατρός. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι τὸν ἴδιον καὶ παρ' αὐτοῦ γεγονότα λόγον, φαμὲν δὲ τὸν εὐαγγελικὸν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εἶναί φησιν, οὐχ ἕτερον αὐτὸν παρὰ τὸν Πατέρα δεικνὺς διὰ τὸ ὁμου;. στον. Εύρήσομεν γὰρ ἐν τοῖς εὐαγγελικούς συγγράμμασιν ἀποτεθηπότας αὐτὸν τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ἐπείπερ αὐτοὺς ἐδίδασκεν, ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ ὡς οἱ Γραμματεῖς αὐτῶν. Οἱ μὲν γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω τὸ τῷ νόμῳ δοκοῦν προϊσχόμενοι, τὰς πρὸς αὐτ τοὺς διαλέξεις ποιοῦντες ἐφαίνοντο· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός, οὐχὶ δὴ πάντως τοῖς ἐν σκιά καὶ Γράμμασι κατακολουθήσας τύποις, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεῖ τὸν οἰκεῖον καταλαμπρύνων λόγον· ο Εβρέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις, φησίν· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Οὐκ ἐπιθυμήσεις· καίτοι τοῦ νόμου διαγορεύοντος περὶ τῶν θείων λογίων, ὡς ἐπ' αὐτοῖς οὐκ ἔστι προσθεῖναι καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν· ἀλλ᾽ ὑφεῖλέ τε καὶ προστέθεικεν ὁ Χριστὸς μετατιθεὶς τὰ ἐν τύποις εἰς ἀλήθειαν. Οὐκοῦν οὐκ ἐν τοῖς ἀπὸ νόμον, τοῦτ' ἔστιν, οὐκ ἐν ποιήμασι λογισθήσεται, ᾧ γὰρ ἂν ἐπείη τὸ ἐν δούλοις τετάχθαι φυσι κῶς, τούτῳ δὴ προσείη που πάντως ἂν καὶ τὸ δεῖν ὑποκεῖσθαι νόμῳ. Ἴδιον οὖν ἄρα λόγον τὸν τοῦ Πατρὸς ἐποιήσατο Χριστός. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐν Πατρί τε καὶ ἐξ αὐτοῦ λόγος, τῶν τῆς θεότητος θελημά των εξαγγελτικός· θεότητος δὲ, φημί, τῆς ἀληθοῦς καὶ μόνης, ἢ ἐν Πατρί τε καὶ Υἱῷ νοεῖται καὶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶ, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου. Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν ἀληθείᾳ ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθεια ἐστιν. XVII, 16, 17. De mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Pater sancie, serva eos in rerilale: sermo tuus veritas est. Ostendit rursus his verbis palamque fecit pro quibusuam Deum ac Patcem roget, et pro quibus id fieri magis deceat, cum intelligatur sicuti nos mediator ", et pontifex s, et advocatus *, juxta Scripturam divinam, ut si quando labi contingat, et a recto deerrare, aut etiam insperatis quandoque tentationibus concuti, sive diabolicæ fraudis tempestate jactari, Patrem adeat pro nobis, ut mediator, et una cum suo genitore dignis bona largiatur: id enim ei convenit, Deo secundum naturam exsistenti. Habent igitur, inquit, qui tuum, o Pater, sermonem susceperunt, refulgentem in seipsis imaginem, et conformes facti sunt tuo legitimo Filio, ad ejus initationem mundana nequitiæ fluctus enavigantes, et ab omni studio voluptatis ac turpitudinis immunes redditi. Idcirco 4 serva cos in veritate tua.» Naturalis enim est in Christo et omni oratione major puritas. Deus enim est verus, qui peccato obnoxius esse nequit, cum virtutis omnis sit fons, et ejus quæ sanctificatione constat sanctitatis. Nihil aliud enim facit Ὑπέδειξε πάλιν ἐν τούτοις καὶ κατέστησεν ἐναργὲς ὑπὲρ τίνων ἀνενιέναι πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα δεῖται, καὶ ὑπὲρ ὧν ἂν γένοιτο πρεπωδέστερον, ὅταν ἔτι νοῆται καθ' ἡμᾶς μεσίτης τε καὶ ἀρχιερεύς, καὶ παράκλητος, κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφὴν, ἵν' εἴπου τε καὶ διαπταῖσαι συμβαίνοι, καὶ ἁμαρτείν τοῦ καθώ ήκοντος λογισμοῦ τε καὶ πράγματος, ἢ καὶ ἀδοκήτοις ἔσθ' ὅτε κατακρούεσθαι πειρασμοῖς, ήγουν διαβολι καῖς κακουργίαις ὑποχειμάζεσθαι, προσίοι τε ὑπὲρ ἡμῶν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ μεσιτείᾳ σχῆμα, καὶ συγχορηγῇ τῷ ἰδίῳ γεννήτορι τοῖς ἀξίοις τὰ ἀγαθά· πρέποι γὰρ ἂν καὶ τοῦτο αὐτῷ, Θεῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχοντι. Ἔχουσι τοίνυν, φησὶν, οἱ τὸν σὸν, ὦ Πάτερ, δι᾿ ἐμοῦ δεξάμενοι λόγον τὴν ἐμὴν ἐν ἑαυτοῖς διαλάμπουσαν εἰκόνα, σύμμορφοί τε τῷ σῷ γνησίῳ γεγόνασιν Υἱῷ, κατὰ μίμησιν τὴν αὐτοῦ τῆς κοσμικῆς φαυλότητος τὸν κλύδωνα παραθέοντες, ἀλλότριοί τε καὶ ξένο: τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ φιληδονίας τε καὶ ἀπάσης αἰσχρότητος ἀναδεδειγμένοι. Διὰ τοῦτο «τήρη σον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῇ σῇ. ο Φυσικὴ μὲν γὰρ ἐν Χριστῷ, καὶ ὑπὲρ λόγον ἡ καθαρότης. Θεὸς γάρ ** Matth. v, 27, 28. 21 ] Tim. 11, 5. 19 llebr. nt, Vulg. 'Αγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ του. 13 | Joan. 1,

ἐστιν ἀληθινὸς, ἁμαρτίᾳ μὲν ὑποπίπτειν οὐκ εἰδὼς, ἢ καὶ ἀνεχόμενος, πηγὴ δὲ μᾶλλον ὑπάρχων ἀρετή ἀπάσης, καὶ τῆς ἐν ἁγιασμῷ νοουμένης λαμπρότητος. Δρῴη γὰρ ἂν ἕτερον οὐδὲν ἡ θεία τε καὶ τῶν ὅλων κρατοῦσα φύσις, εἰ μὴ ὅπερ ἂν αὐτῇ πρέποι τε κατ' ἀλήθειαν καὶ νοοῖτο προσόν. Ἐν δὲ τοῖς ἁγίοις ματ θηταῖς, ήγουν ἅπασι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, οὐχ ἑτέρως ἐνυπάρξαι τὸ καθαρόν, ἔχουν τὸ μηκέτι τοῖς κοσμικοῖς ἀναφύρεσθαι κακοῖς, εἰ μὴ διὰ τῆς ἄνωθεν ἀμνησικακίας τε καὶ χάριτος, ἐκποδὼν μὲν τιθείσης τῶν ἤδη προεπταισμένων τὸν μολυσμόν. καὶ τοῦ παρ ελάσαντος βίου τὰ ἐγκλήματα, εἰσκομιζούσης δὲ μᾶλ λον τῆς ἐν ἁγιασμῷ ζωῆς τὴν λαμπρότητα, πλὴν οὐκ ἀταλαίπωρον ἐχούσης τὴν ἐν ταυτότητι διαμονή». Σοφώτατα γάρ μοι φαίνεται καὶ ὁ Παῦλος εἰπών· divina et universi regina natura, nisi quod ei conveniat revera, et inesse intelligatur. In sanctis vero discipulis, sive omnibus qui credunt in ipsum, non aliter puritas inest, aut ab hujus mundi malis immunes fiunt, quäm per supernam misericordiam et gratiam quæ priorum peccatorum sordes, ac præteritæ vitæ crimina expellit, et sanctæ vitæ claritatem inducit, quæ tamen in eodem statu jon facile perseverat. Sapientissime quippe mihi Paulus dixisse videtur: ‹ Quare qui sibi stare videtur, videat ne cadat ".» Res enim nostræ perpetuo fluctu agitantur variisque modis concutiuntur, Malo nos jugiter 984, tentante, insidiasque assidue struente, et obscuris scelerum artibus inquinare volente, si possit, etiam purgatos. ‹ Escæ nim ejus electæ, juxta prophetæ vocem ". Cum B. "Ωστε ὁ δοκῶν ἑστάναι βλεπέτω μὴ πέσῃ. ο 'Αε ergo testatus sit discipulos suos alienam a mundo vitam agere, et essentialis suæ puritatis imitando conformitatem expressisse, servari demum eos, fdque a Patre pelli, tanium non dicens: O sanctissime Pater, si essent in mundo, id est, si vitam quam hic mundus in pretio habet viverent, si terrenis ac temporariis voluptatibus mentem suam immergentes, impurissimam in seipsis quodammodo Mali formam depingerent, minus ille forsan tentationibus suis ingrueret, nec in liberos suos armaretur, quippe qui suæ nequitiæ formam in ¡is expressam haberet: cum autem exemplo meo mundi hujus imposturas ridentes alieni a mundo facti sint, et incomparabilis mei splendoris clarissimam speciem in suis moribus exprimant, sibique infensissimum hostem et insidiatorem ducani, qui perpetuo sanctis infrendit, Satanan, servari demum eos velim. Servari autem nequeunt sine veritate tua, id est sine me. Sum enim ego secundum· naturam veritas tua, ο Pater, substantiale nimirum ac vivens et hypostaticum Verbum. Atque hæc ab eo quidem dici suspicandum est. Auimadverte vero, ut in omnibus suis sermonibus, ubi aliquam Patri attribuit operationem, suæ quoque personæ simul mentionem faciat, verum utique ostendendo illud: • Omnia per ipsum facta sunt, _ et sine ipso factum est nihil".» Igitur paulo ante rogabat servari suos discipulos in nomine quod datum est: hic vero in veritate Patris, petitionem μὲν λέγειν οἴεσθαι δεῖν ὑποτοπητέον αὐτόν. Βλέπε impleri vult pro ipsis. Quid ergo varietas illa sermonum sibi vult, nisi ut ostendat unam esse a Patre per ipsum in conservandis sanctis operationem? Ibi enim in nomine Patris servari oportere affirmans suos discipulos, in gloria et virtute deitatis liberari ex diaboli manu eos dicit qui propter Deum pericula subeunt. Cujusmodi etiam factum est in ipsis, tametsi reticetur, quod suis discipulis olim Christus revelans, dixit: c Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum: ego autem rogavi 985 pro te ut non defciat fides tua 17., Nani pleraque corum quæ ad - 1 Cor. 5, 12. 20 Habac. 1, 16. 16 Joan. 1, 5. γὰρ ἐν σάλῳ τὰ ἡμέτερα καὶ ποικίλως δονεῖται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀκαταλήκτως τοῦ Πονηροῦ πειράζοντος, προσεδρεύοντός τε διὰ παντὸς, καὶ δυσκατόπτοις και πουργιῶν εὑρήμασι κατασπιλοῦν ἐθέλοντος, εἴπερ ἂν δύναιτο, καὶ τοὺς ἤδη κεκαθαρμένους. Τὰ γὰρ βρώ ματα αὐτοῦ ἐκλεκτά, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φω νήν. Επιμαρτυρήσας τοίνυν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἔξω κόσμου ζωήν, καὶ τῆς οὐσιώδους ἑαυτοῦ καθαρότητος τὴν κατὰ μίμησιν συμμορφίαν, τηρ θῆναι λοιπὸν καὶ παρὰ Πατρὸς ἐρωτᾷ, μονονουχί λέ γων· "Ο πανάγιε Πάτερ, εἰ μὲν ἦσαν ἐν κόσμῳ, τοῦτ' ἔστιν, εἰ τὸν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ τοτιμημένον διέζων βίον, εἰ ταῖς ἐπιγείοις καὶ προσκαίροις ἡδοναῖς τὸν οἰκεῖον ἐγκατασπείροντες νοῦν, τὴν ἀκαλλεστάτην τοῦ Πονηροῦ κατέγραφον ὥσπερ ἰδέαν ἐν ἑαυτοῖς, οὐκ ἂν ἐπεφύη πειράζων ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν τοῖς ἰδίοις αὐτὸς ἐξωπλίσθη τέκνοις, τῆς ἑνούσης αὐτῷ φαυλό τητος ἐν αὐτοῖς ἔχων τὴν μίμησιν· ἐπειδὴ δὲ καθ' ὁμοιότητα καὶ αὐτοὶ τὴν ἐμήν, τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ - διαγελώντες ἀπάτην, ἔξω τε κόσμου γεγόνασι, καὶ τὸ τῆς ἐμῆς ἀσυγκρίτου φαιδρότητος διαφανέστατον σχῆμα λοιπὸν ἐν οἰκείοις ἀναμάττονται τρόποις, ἔφεδρόν τε διὰ τοῦτο καὶ πολεμιώτατον ἔχουσι τὸν ἀεὶ τοῖς ἁγίοις ἐπιτρίζοντα Σατανᾶν, διατηρεῖσθαι λο πὸν ἀναγκαίως βούλομαι. Διατηρεῖσθαι δέ πως οὐ δίχα τῆς ἀληθείας τῆς σῆς, τοῦτ' ἔστιν ἐμοῦ. Εἰμὶ γὰρ ἐγὼ κατὰ φύσιν ἀλήθεια σή, ὦ Πάτερ, ὁ εὐσιώ δης τε καὶ ζῶν καὶ ἐνυπόστατος Λόγος. Καὶ ταυτί δὲ ὅπως διὰ πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν αὐτοῦ λόγων τῇ τοῦ Πατρὸς ἐνεργείᾳ, τῇ κατά τι γοῦν νοου μένῃ, τὸ οἰκεῖον παρεισδύσας πρόσωπον, συνεις. άγει πάντως, ἐκεῖνο που τάχα παραδεικνὺς ἀληθὲς ὅτι, «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἔν.» Εν μὲν οὖν τοῖς ὀπίσω βραχὺ τηρεῖ σθαι τοὺς μαθητάς παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήτορος ἐν ὀνό ματι παρεκάλει, τῷ δοθέντι αὐτῷ· ἐν δέ γε τούτοις, ἐν τῇ ἀληθείᾳ τοῦ Πατρὸς, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν αἴτησιν πληροῦσθαι βούλεται. Τί οὖν ἄρα καὶ τοῦτό ἐστιν, ἢ τί τὸ ποικίλον τῶν λόγων βούλεται; Οὐ μίαν οὖσαν ἐπιδεικνύειν τὴν ταρὰ Πατρὸς ἐνέργειαν δι' αὐτοῦ sr Luc. xxi, 31,

ἐστιν ἀληθινὸς, ἁμαρτίᾳ μὲν ὑποπίπτειν οὐκ εἰδὼς, ἢ καὶ ἀνεχόμενος, πηγὴ δὲ μᾶλλον ὑπάρχων ἀρετή ἀπάσης, καὶ τῆς ἐν ἁγιασμῷ νοουμένης λαμπρότητος. Δρῴη γὰρ ἂν ἕτερον οὐδὲν ἡ θεία τε καὶ τῶν ὅλων κρατοῦσα φύσις, εἰ μὴ ὅπερ ἂν αὐτῇ πρέποι τε κατ' ἀλήθειαν καὶ νοοῖτο προσόν. Ἐν δὲ τοῖς ἁγίοις ματ θηταῖς, ήγουν ἅπασι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτὸν, οὐχ ἑτέρως ἐνυπάρξαι τὸ καθαρόν, ἔχουν τὸ μηκέτι τοῖς κοσμικοῖς ἀναφύρεσθαι κακοῖς, εἰ μὴ διὰ τῆς ἄνωθεν ἀμνησικακίας τε καὶ χάριτος, ἐκποδὼν μὲν τιθείσης τῶν ἤδη προεπταισμένων τὸν μολυσμόν. καὶ τοῦ παρ ελάσαντος βίου τὰ ἐγκλήματα, εἰσκομιζούσης δὲ μᾶλ λον τῆς ἐν ἁγιασμῷ ζωῆς τὴν λαμπρότητα, πλὴν οὐκ ἀταλαίπωρον ἐχούσης τὴν ἐν ταυτότητι διαμονή». Σοφώτατα γάρ μοι φαίνεται καὶ ὁ Παῦλος εἰπών· divina et universi regina natura, nisi quod ei conveniat revera, et inesse intelligatur. In sanctis vero discipulis, sive omnibus qui credunt in ipsum, non aliter puritas inest, aut ab hujus mundi malis immunes fiunt, quäm per supernam misericordiam et gratiam quæ priorum peccatorum sordes, ac præteritæ vitæ crimina expellit, et sanctæ vitæ claritatem inducit, quæ tamen in eodem statu jon facile perseverat. Sapientissime quippe mihi Paulus dixisse videtur: ‹ Quare qui sibi stare videtur, videat ne cadat ".» Res enim nostræ perpetuo fluctu agitantur variisque modis concutiuntur, Malo nos jugiter 984, tentante, insidiasque assidue struente, et obscuris scelerum artibus inquinare volente, si possit, etiam purgatos. ‹ Escæ nim ejus electæ, juxta prophetæ vocem ". Cum B. "Ωστε ὁ δοκῶν ἑστάναι βλεπέτω μὴ πέσῃ. ο 'Αε ergo testatus sit discipulos suos alienam a mundo vitam agere, et essentialis suæ puritatis imitando conformitatem expressisse, servari demum eos, fdque a Patre pelli, tanium non dicens: O sanctissime Pater, si essent in mundo, id est, si vitam quam hic mundus in pretio habet viverent, si terrenis ac temporariis voluptatibus mentem suam immergentes, impurissimam in seipsis quodammodo Mali formam depingerent, minus ille forsan tentationibus suis ingrueret, nec in liberos suos armaretur, quippe qui suæ nequitiæ formam in ¡is expressam haberet: cum autem exemplo meo mundi hujus imposturas ridentes alieni a mundo facti sint, et incomparabilis mei splendoris clarissimam speciem in suis moribus exprimant, sibique infensissimum hostem et insidiatorem ducani, qui perpetuo sanctis infrendit, Satanan, servari demum eos velim. Servari autem nequeunt sine veritate tua, id est sine me. Sum enim ego secundum· naturam veritas tua, ο Pater, substantiale nimirum ac vivens et hypostaticum Verbum. Atque hæc ab eo quidem dici suspicandum est. Auimadverte vero, ut in omnibus suis sermonibus, ubi aliquam Patri attribuit operationem, suæ quoque personæ simul mentionem faciat, verum utique ostendendo illud: • Omnia per ipsum facta sunt, _ et sine ipso factum est nihil".» Igitur paulo ante rogabat servari suos discipulos in nomine quod datum est: hic vero in veritate Patris, petitionem μὲν λέγειν οἴεσθαι δεῖν ὑποτοπητέον αὐτόν. Βλέπε impleri vult pro ipsis. Quid ergo varietas illa sermonum sibi vult, nisi ut ostendat unam esse a Patre per ipsum in conservandis sanctis operationem? Ibi enim in nomine Patris servari oportere affirmans suos discipulos, in gloria et virtute deitatis liberari ex diaboli manu eos dicit qui propter Deum pericula subeunt. Cujusmodi etiam factum est in ipsis, tametsi reticetur, quod suis discipulis olim Christus revelans, dixit: c Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum: ego autem rogavi 985 pro te ut non defciat fides tua 17., Nani pleraque corum quæ ad - 1 Cor. 5, 12. 20 Habac. 1, 16. 16 Joan. 1, 5. γὰρ ἐν σάλῳ τὰ ἡμέτερα καὶ ποικίλως δονεῖται τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀκαταλήκτως τοῦ Πονηροῦ πειράζοντος, προσεδρεύοντός τε διὰ παντὸς, καὶ δυσκατόπτοις και πουργιῶν εὑρήμασι κατασπιλοῦν ἐθέλοντος, εἴπερ ἂν δύναιτο, καὶ τοὺς ἤδη κεκαθαρμένους. Τὰ γὰρ βρώ ματα αὐτοῦ ἐκλεκτά, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φω νήν. Επιμαρτυρήσας τοίνυν τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τὴν ἔξω κόσμου ζωήν, καὶ τῆς οὐσιώδους ἑαυτοῦ καθαρότητος τὴν κατὰ μίμησιν συμμορφίαν, τηρ θῆναι λοιπὸν καὶ παρὰ Πατρὸς ἐρωτᾷ, μονονουχί λέ γων· "Ο πανάγιε Πάτερ, εἰ μὲν ἦσαν ἐν κόσμῳ, τοῦτ' ἔστιν, εἰ τὸν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ τοτιμημένον διέζων βίον, εἰ ταῖς ἐπιγείοις καὶ προσκαίροις ἡδοναῖς τὸν οἰκεῖον ἐγκατασπείροντες νοῦν, τὴν ἀκαλλεστάτην τοῦ Πονηροῦ κατέγραφον ὥσπερ ἰδέαν ἐν ἑαυτοῖς, οὐκ ἂν ἐπεφύη πειράζων ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν τοῖς ἰδίοις αὐτὸς ἐξωπλίσθη τέκνοις, τῆς ἑνούσης αὐτῷ φαυλό τητος ἐν αὐτοῖς ἔχων τὴν μίμησιν· ἐπειδὴ δὲ καθ' ὁμοιότητα καὶ αὐτοὶ τὴν ἐμήν, τὴν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ - διαγελώντες ἀπάτην, ἔξω τε κόσμου γεγόνασι, καὶ τὸ τῆς ἐμῆς ἀσυγκρίτου φαιδρότητος διαφανέστατον σχῆμα λοιπὸν ἐν οἰκείοις ἀναμάττονται τρόποις, ἔφεδρόν τε διὰ τοῦτο καὶ πολεμιώτατον ἔχουσι τὸν ἀεὶ τοῖς ἁγίοις ἐπιτρίζοντα Σατανᾶν, διατηρεῖσθαι λο πὸν ἀναγκαίως βούλομαι. Διατηρεῖσθαι δέ πως οὐ δίχα τῆς ἀληθείας τῆς σῆς, τοῦτ' ἔστιν ἐμοῦ. Εἰμὶ γὰρ ἐγὼ κατὰ φύσιν ἀλήθεια σή, ὦ Πάτερ, ὁ εὐσιώ δης τε καὶ ζῶν καὶ ἐνυπόστατος Λόγος. Καὶ ταυτί δὲ ὅπως διὰ πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν αὐτοῦ λόγων τῇ τοῦ Πατρὸς ἐνεργείᾳ, τῇ κατά τι γοῦν νοου μένῃ, τὸ οἰκεῖον παρεισδύσας πρόσωπον, συνεις. άγει πάντως, ἐκεῖνο που τάχα παραδεικνὺς ἀληθὲς ὅτι, «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγέ νετο οὐδὲ ἔν.» Εν μὲν οὖν τοῖς ὀπίσω βραχὺ τηρεῖ σθαι τοὺς μαθητάς παρὰ τοῦ ἰδίου γεννήτορος ἐν ὀνό ματι παρεκάλει, τῷ δοθέντι αὐτῷ· ἐν δέ γε τούτοις, ἐν τῇ ἀληθείᾳ τοῦ Πατρὸς, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν αἴτησιν πληροῦσθαι βούλεται. Τί οὖν ἄρα καὶ τοῦτό ἐστιν, ἢ τί τὸ ποικίλον τῶν λόγων βούλεται; Οὐ μίαν οὖσαν ἐπιδεικνύειν τὴν ταρὰ Πατρὸς ἐνέργειαν δι' αὐτοῦ sr Luc. xxi, 31,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. mirum, et uniuscujusque vitam protegente Christo. Cum autem hic dicat, e Serva eos in veritate, clare significat illustratione veritatis eos ad comprehensionem deduci veritatis. Nec enim absque illuminatione spiritali ad agnitionem venire licet veritatis, nec divinorum dogmatum exactam comprehensionem assequi facultatis est humanæ. Nostram quippe mentem excedunt quæ divinis Litteris continentur mysteria, exiguumi vero munus non est, vel mediocrem Christi cognitionem assequi: quippe beatus ille Petrus, Dominum confessus Filium vere Dei viventis, jure audiit: «Bealus es, Simon, Bar Jona, quia carolet sanguis non revclavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ", ) Reτελουμένην ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων φειδοῖ; Ἐν μὲν γὰρ nos pertinent occulte dispensantur, providente nim ἐκείνοις, ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς χρῆναι λέγων της ρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, οἱονεὶ τὸ ἐν δόξῃ καὶ δυνάμει θεότητος, τῆς τοῦ κακοῦ ἐθέλοντος έξω γενέσθαι χει ρός, τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν ὑπάρξαι φησὶν, ὁποῖον τι καὶ γέγονεν ἐπ' αὐτοῖς, κατὰ τὸ σιωπώμενον, ὅ καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐκκαλύπτων, κατὰ και ρούς, εἴρηκεν ὁ Χριστός· ο Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ ὁ Σατανᾶς ἐξητήσατο ὑμᾶς, τοῦ σινιάσαι, ὡς τὸν σἶτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου. Λεληθότως γὰρ οἰκονομεῖται τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ πολλὰ, προνοοῦντος δηλονότι, καὶ ὑπερασπίζοντος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἑκάστου ζωῆς. Ἐνταῦθα δὲ λέγων, «Τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ο κατασημαίνει σαφῶς τὸ δι' ἐλλάμψεως τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν τῆς ἀληθείας χειραγωγεῖσθαι κατάληψιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν δίχα τοῦ διὰ πνεύματος φωτισμοῦ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἴοι τις ἂν, οὐδ' ἂν ὅλως ἀκριβὴ τῶν θείων δογμάτων ἐκπορίσαιτ' ἂν ἑαυτῷ τὴν κατάληψιν, κατά γε τὸ ἀνθρώποις φαμὲν ἐφικτόν. Ὑπὲρ γὰρ νοῦν τὸν ἡμέ τερον τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ μυστήρια, πλὴν οὐκ ἀκλεὲς τὸ δῶρον, τὸ κἂν γοῦν ἐν μετρία, φημί, γενέσθαι τῇ γνώσει τῇ περὶ Χριστοῦ. Πέτρος γοῦν ὁ μακάριος, Υἱὸν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ὁμολογήσας τὸν Κύριον, ἤκουσεν, εἰκότως· ο Μακάριος εἶ, Σίμων, Βὰρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἁγίοις τὸν ἴδιον Υἱόν, ὅς ἐστιν ἀλήθεια, παρατρέπειν οὐκ ἐῶντα τὸν Σατανᾶν πρὸς κίβδηλον γνῶσιν τῶν πιστευόντων τὸν νοῦν, ᾧ προσκεκλιμένοι κατὰ καιροὺς Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, ἐναυάγησαν περὶ τὴν πίστιν, τὸν ὀρθὴν τῆς ἀληθείας παρωσάμενοι λόγον. Μέγα τοίνυν εἰς τὸ διαμείναι και λῶς καὶ ἐν ὀρθότητι λογισμῶν καὶ πράξεων, τὸ ἐν ὀνό ματι Θεοῦ, καὶ ἐν ἀληθείᾳ τηρεῖσθαι. παρὰ Πατρός, ἵνα μήτε περὶ τὴν τῆς πρακτικῆς φαιδρότητα διαπταίωμεν, μήτε μὴν ταῖς εἰς ἀμαθίαν παρατροπαΐς, τῶν τῆς ἐν ἀληθείᾳ θεοσεβείας δογμάτων ἐξοιχώμεθά που μακράν. Τοῦτο δ' ἂν καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ὑπάρξαι βαδίως, ὅταν ἔξω τοῦ κόσμου γεγονότες φαινώμεθα, οὐκ ἀρνούμενοι τὴν ἐν κόσμῳ γένεσιν (ἐκ πηλοῦ γὰρ οι πάντες, καὶ ἐκ γῆς διηρτίσμεθα, κατὰ τὸ γεγραμμένον), τῇ δὲ τῶν ἔργων ποιότητι, τῆς τῶν ἐν κόσμῳ ζωῆς παραλλάττοντες. Περιπατοῦντες γὰρ ἐπὶ γῆς ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, τῆς ἐν Χριστῷ συμμορφίας οἱ ἐρασταί. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι δὴ σφόδρα χρησίμως ἅγιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα, μονον· οὐχὶ καὶ ὑπομιμνήσκων αὐτὸν, ὅτι περ ἅγιος ὤν, τοῖς ἁγίοις ἐφήδεται. "Αγιον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν φαίνοιτο τῆς ἐν κόσμῳ κηλίδος ἀπηλλαγμένον, ὅπερ ἐστὶ φυσικῶς μὲν ἐν Χριστῷ, καθ' ὁμοιότητα τοῦ Πατρός, εἰσποιητὸν δὲ καὶ εἰσκεκριμένον ἐν τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, διά τε τοῦ κατὰ χάριν ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς ἐν βίῳ φαιδρότητος καὶ ἐπιεικείας. Πλάττοιτο γὰρ ἂν πρὸς εἰκόνα τις οὕτω τὴν θείαν, καὶ ὑπερκόσμιον. velat enim sanctis suum Filium, qui, cuum sit veritas, non sinit Satanam in adulterinum sensum fidelium mentem abducere, cui cum olim Hymenæus et Alexander adhæsissent, repudiato veritatis sermone, naufragium circa fidem. passi sunt ". Magnum igitur est ad recte agendum et sentiendum, in Dei nomine ac veritate servari a Patre, ut nec ab agendi splendore excidamus, nec in inscitiam delapsi a veræ pietatis dogmatis procul amandemur. Quod quidem nobis ipsis facile continget, cum extra mundum esse videbimur, ita tamen ut nos in mundo natos non inficiemur (ex limo enim et ex terrá formati omnes sumus, ut scriptum est 30 ); scd operum qualitate a mundanorum vita differamus. Nam qui conformitatem ctim Christo appetunt, ambulantes in terra conversantur in culo s. Observandum autem est rursus, utiliter hic Patrem vocare sanctum, tantum non eum admonens quod, cum sanctus sit, sanctis oblectatur. Sanctum autem est quodcunque cernitur a mundi sordibus immune, quod quidem est in Christo naturaliter sicut in Patre: ascititium vero et adventitium in sanctis discipulis, sanctificatione nimirum per gratiam, et splendore atque probitate vitæ. Sic enim ad imaginem divinam et supramundanan conformari licet. 986 CAP. X. "Οτι οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς πρὸς ἕτερον ἅγιός ἐστιν Quod Christus sanctus non sit participatione cum ὁ Χριστός, οὐδὲ ξένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ διὰ Πνεύματος ἁγιασμός. Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὑπὲρ αὐτ τῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Αγιον όνομάσας μάλιστα νυνὶ τὸν Πατέρα, διατη 39 Gen. 311, ** Matth. XVI, 19 | Tim. 1, alio, et quod ab ejus essentia aliena uon sit sanclificatio per Spiritum. ΧVΙΙ, 18, 19. Sicut tu me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificuli in veritate. Postquam paulo ante Patrem sanctum nomina19. οι Philipp. 11, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. mirum, et uniuscujusque vitam protegente Christo. Cum autem hic dicat, e Serva eos in veritate, clare significat illustratione veritatis eos ad comprehensionem deduci veritatis. Nec enim absque illuminatione spiritali ad agnitionem venire licet veritatis, nec divinorum dogmatum exactam comprehensionem assequi facultatis est humanæ. Nostram quippe mentem excedunt quæ divinis Litteris continentur mysteria, exiguumi vero munus non est, vel mediocrem Christi cognitionem assequi: quippe beatus ille Petrus, Dominum confessus Filium vere Dei viventis, jure audiit: «Bealus es, Simon, Bar Jona, quia carolet sanguis non revclavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ", ) Reτελουμένην ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων φειδοῖ; Ἐν μὲν γὰρ nos pertinent occulte dispensantur, providente nim ἐκείνοις, ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς χρῆναι λέγων της ρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, οἱονεὶ τὸ ἐν δόξῃ καὶ δυνάμει θεότητος, τῆς τοῦ κακοῦ ἐθέλοντος έξω γενέσθαι χει ρός, τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν ὑπάρξαι φησὶν, ὁποῖον τι καὶ γέγονεν ἐπ' αὐτοῖς, κατὰ τὸ σιωπώμενον, ὅ καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐκκαλύπτων, κατὰ και ρούς, εἴρηκεν ὁ Χριστός· ο Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ ὁ Σατανᾶς ἐξητήσατο ὑμᾶς, τοῦ σινιάσαι, ὡς τὸν σἶτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου. Λεληθότως γὰρ οἰκονομεῖται τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ πολλὰ, προνοοῦντος δηλονότι, καὶ ὑπερασπίζοντος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἑκάστου ζωῆς. Ἐνταῦθα δὲ λέγων, «Τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ο κατασημαίνει σαφῶς τὸ δι' ἐλλάμψεως τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν τῆς ἀληθείας χειραγωγεῖσθαι κατάληψιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν δίχα τοῦ διὰ πνεύματος φωτισμοῦ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἴοι τις ἂν, οὐδ' ἂν ὅλως ἀκριβὴ τῶν θείων δογμάτων ἐκπορίσαιτ' ἂν ἑαυτῷ τὴν κατάληψιν, κατά γε τὸ ἀνθρώποις φαμὲν ἐφικτόν. Ὑπὲρ γὰρ νοῦν τὸν ἡμέ τερον τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ μυστήρια, πλὴν οὐκ ἀκλεὲς τὸ δῶρον, τὸ κἂν γοῦν ἐν μετρία, φημί, γενέσθαι τῇ γνώσει τῇ περὶ Χριστοῦ. Πέτρος γοῦν ὁ μακάριος, Υἱὸν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ὁμολογήσας τὸν Κύριον, ἤκουσεν, εἰκότως· ο Μακάριος εἶ, Σίμων, Βὰρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἁγίοις τὸν ἴδιον Υἱόν, ὅς ἐστιν ἀλήθεια, παρατρέπειν οὐκ ἐῶντα τὸν Σατανᾶν πρὸς κίβδηλον γνῶσιν τῶν πιστευόντων τὸν νοῦν, ᾧ προσκεκλιμένοι κατὰ καιροὺς Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, ἐναυάγησαν περὶ τὴν πίστιν, τὸν ὀρθὴν τῆς ἀληθείας παρωσάμενοι λόγον. Μέγα τοίνυν εἰς τὸ διαμείναι και λῶς καὶ ἐν ὀρθότητι λογισμῶν καὶ πράξεων, τὸ ἐν ὀνό ματι Θεοῦ, καὶ ἐν ἀληθείᾳ τηρεῖσθαι. παρὰ Πατρός, ἵνα μήτε περὶ τὴν τῆς πρακτικῆς φαιδρότητα διαπταίωμεν, μήτε μὴν ταῖς εἰς ἀμαθίαν παρατροπαΐς, τῶν τῆς ἐν ἀληθείᾳ θεοσεβείας δογμάτων ἐξοιχώμεθά που μακράν. Τοῦτο δ' ἂν καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ὑπάρξαι βαδίως, ὅταν ἔξω τοῦ κόσμου γεγονότες φαινώμεθα, οὐκ ἀρνούμενοι τὴν ἐν κόσμῳ γένεσιν (ἐκ πηλοῦ γὰρ οι πάντες, καὶ ἐκ γῆς διηρτίσμεθα, κατὰ τὸ γεγραμμένον), τῇ δὲ τῶν ἔργων ποιότητι, τῆς τῶν ἐν κόσμῳ ζωῆς παραλλάττοντες. Περιπατοῦντες γὰρ ἐπὶ γῆς ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, τῆς ἐν Χριστῷ συμμορφίας οἱ ἐρασταί. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι δὴ σφόδρα χρησίμως ἅγιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα, μονον· οὐχὶ καὶ ὑπομιμνήσκων αὐτὸν, ὅτι περ ἅγιος ὤν, τοῖς ἁγίοις ἐφήδεται. "Αγιον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν φαίνοιτο τῆς ἐν κόσμῳ κηλίδος ἀπηλλαγμένον, ὅπερ ἐστὶ φυσικῶς μὲν ἐν Χριστῷ, καθ' ὁμοιότητα τοῦ Πατρός, εἰσποιητὸν δὲ καὶ εἰσκεκριμένον ἐν τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, διά τε τοῦ κατὰ χάριν ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς ἐν βίῳ φαιδρότητος καὶ ἐπιεικείας. Πλάττοιτο γὰρ ἂν πρὸς εἰκόνα τις οὕτω τὴν θείαν, καὶ ὑπερκόσμιον. velat enim sanctis suum Filium, qui, cuum sit veritas, non sinit Satanam in adulterinum sensum fidelium mentem abducere, cui cum olim Hymenæus et Alexander adhæsissent, repudiato veritatis sermone, naufragium circa fidem. passi sunt ". Magnum igitur est ad recte agendum et sentiendum, in Dei nomine ac veritate servari a Patre, ut nec ab agendi splendore excidamus, nec in inscitiam delapsi a veræ pietatis dogmatis procul amandemur. Quod quidem nobis ipsis facile continget, cum extra mundum esse videbimur, ita tamen ut nos in mundo natos non inficiemur (ex limo enim et ex terrá formati omnes sumus, ut scriptum est 30 ); scd operum qualitate a mundanorum vita differamus. Nam qui conformitatem ctim Christo appetunt, ambulantes in terra conversantur in culo s. Observandum autem est rursus, utiliter hic Patrem vocare sanctum, tantum non eum admonens quod, cum sanctus sit, sanctis oblectatur. Sanctum autem est quodcunque cernitur a mundi sordibus immune, quod quidem est in Christo naturaliter sicut in Patre: ascititium vero et adventitium in sanctis discipulis, sanctificatione nimirum per gratiam, et splendore atque probitate vitæ. Sic enim ad imaginem divinam et supramundanan conformari licet. 986 CAP. X. "Οτι οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς πρὸς ἕτερον ἅγιός ἐστιν Quod Christus sanctus non sit participatione cum ὁ Χριστός, οὐδὲ ξένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ διὰ Πνεύματος ἁγιασμός. Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὑπὲρ αὐτ τῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Αγιον όνομάσας μάλιστα νυνὶ τὸν Πατέρα, διατη 39 Gen. 311, ** Matth. XVI, 19 | Tim. 1, alio, et quod ab ejus essentia aliena uon sit sanclificatio per Spiritum. ΧVΙΙ, 18, 19. Sicut tu me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificuli in veritate. Postquam paulo ante Patrem sanctum nomina19. οι Philipp. 11, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. mirum, et uniuscujusque vitam protegente Christo. Cum autem hic dicat, e Serva eos in veritate, clare significat illustratione veritatis eos ad comprehensionem deduci veritatis. Nec enim absque illuminatione spiritali ad agnitionem venire licet veritatis, nec divinorum dogmatum exactam comprehensionem assequi facultatis est humanæ. Nostram quippe mentem excedunt quæ divinis Litteris continentur mysteria, exiguumi vero munus non est, vel mediocrem Christi cognitionem assequi: quippe beatus ille Petrus, Dominum confessus Filium vere Dei viventis, jure audiit: «Bealus es, Simon, Bar Jona, quia carolet sanguis non revclavit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est ", ) Reτελουμένην ἐπὶ τῇ τῶν ἁγίων φειδοῖ; Ἐν μὲν γὰρ nos pertinent occulte dispensantur, providente nim ἐκείνοις, ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς χρῆναι λέγων της ρεῖσθαι τοὺς μαθητάς, οἱονεὶ τὸ ἐν δόξῃ καὶ δυνάμει θεότητος, τῆς τοῦ κακοῦ ἐθέλοντος έξω γενέσθαι χει ρός, τοῖς διὰ Θεὸν κινδυνεύουσιν ὑπάρξαι φησὶν, ὁποῖον τι καὶ γέγονεν ἐπ' αὐτοῖς, κατὰ τὸ σιωπώμενον, ὅ καὶ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐκκαλύπτων, κατὰ και ρούς, εἴρηκεν ὁ Χριστός· ο Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ ὁ Σατανᾶς ἐξητήσατο ὑμᾶς, τοῦ σινιάσαι, ὡς τὸν σἶτον· ἐγὼ δὲ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου. Λεληθότως γὰρ οἰκονομεῖται τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ πολλὰ, προνοοῦντος δηλονότι, καὶ ὑπερασπίζοντος τοῦ Χριστοῦ τῆς ἑκάστου ζωῆς. Ἐνταῦθα δὲ λέγων, «Τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ο κατασημαίνει σαφῶς τὸ δι' ἐλλάμψεως τῆς ἀληθείας, εἰς τὴν τῆς ἀληθείας χειραγωγεῖσθαι κατάληψιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν δίχα τοῦ διὰ πνεύματος φωτισμοῦ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας ἴοι τις ἂν, οὐδ' ἂν ὅλως ἀκριβὴ τῶν θείων δογμάτων ἐκπορίσαιτ' ἂν ἑαυτῷ τὴν κατάληψιν, κατά γε τὸ ἀνθρώποις φαμὲν ἐφικτόν. Ὑπὲρ γὰρ νοῦν τὸν ἡμέ τερον τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ μυστήρια, πλὴν οὐκ ἀκλεὲς τὸ δῶρον, τὸ κἂν γοῦν ἐν μετρία, φημί, γενέσθαι τῇ γνώσει τῇ περὶ Χριστοῦ. Πέτρος γοῦν ὁ μακάριος, Υἱὸν ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ὁμολογήσας τὸν Κύριον, ἤκουσεν, εἰκότως· ο Μακάριος εἶ, Σίμων, Βὰρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Αποκαλύπτει γὰρ τοῖς ἁγίοις τὸν ἴδιον Υἱόν, ὅς ἐστιν ἀλήθεια, παρατρέπειν οὐκ ἐῶντα τὸν Σατανᾶν πρὸς κίβδηλον γνῶσιν τῶν πιστευόντων τὸν νοῦν, ᾧ προσκεκλιμένοι κατὰ καιροὺς Υμέναιος καὶ ᾿Αλέξανδρος, ἐναυάγησαν περὶ τὴν πίστιν, τὸν ὀρθὴν τῆς ἀληθείας παρωσάμενοι λόγον. Μέγα τοίνυν εἰς τὸ διαμείναι και λῶς καὶ ἐν ὀρθότητι λογισμῶν καὶ πράξεων, τὸ ἐν ὀνό ματι Θεοῦ, καὶ ἐν ἀληθείᾳ τηρεῖσθαι. παρὰ Πατρός, ἵνα μήτε περὶ τὴν τῆς πρακτικῆς φαιδρότητα διαπταίωμεν, μήτε μὴν ταῖς εἰς ἀμαθίαν παρατροπαΐς, τῶν τῆς ἐν ἀληθείᾳ θεοσεβείας δογμάτων ἐξοιχώμεθά που μακράν. Τοῦτο δ' ἂν καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ὑπάρξαι βαδίως, ὅταν ἔξω τοῦ κόσμου γεγονότες φαινώμεθα, οὐκ ἀρνούμενοι τὴν ἐν κόσμῳ γένεσιν (ἐκ πηλοῦ γὰρ οι πάντες, καὶ ἐκ γῆς διηρτίσμεθα, κατὰ τὸ γεγραμμένον), τῇ δὲ τῶν ἔργων ποιότητι, τῆς τῶν ἐν κόσμῳ ζωῆς παραλλάττοντες. Περιπατοῦντες γὰρ ἐπὶ γῆς ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, τῆς ἐν Χριστῷ συμμορφίας οἱ ἐρασταί. Σημειωτέον δὲ πάλιν, ὅτι δὴ σφόδρα χρησίμως ἅγιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα, μονον· οὐχὶ καὶ ὑπομιμνήσκων αὐτὸν, ὅτι περ ἅγιος ὤν, τοῖς ἁγίοις ἐφήδεται. "Αγιον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν φαίνοιτο τῆς ἐν κόσμῳ κηλίδος ἀπηλλαγμένον, ὅπερ ἐστὶ φυσικῶς μὲν ἐν Χριστῷ, καθ' ὁμοιότητα τοῦ Πατρός, εἰσποιητὸν δὲ καὶ εἰσκεκριμένον ἐν τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς, διά τε τοῦ κατὰ χάριν ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς ἐν βίῳ φαιδρότητος καὶ ἐπιεικείας. Πλάττοιτο γὰρ ἂν πρὸς εἰκόνα τις οὕτω τὴν θείαν, καὶ ὑπερκόσμιον. velat enim sanctis suum Filium, qui, cuum sit veritas, non sinit Satanam in adulterinum sensum fidelium mentem abducere, cui cum olim Hymenæus et Alexander adhæsissent, repudiato veritatis sermone, naufragium circa fidem. passi sunt ". Magnum igitur est ad recte agendum et sentiendum, in Dei nomine ac veritate servari a Patre, ut nec ab agendi splendore excidamus, nec in inscitiam delapsi a veræ pietatis dogmatis procul amandemur. Quod quidem nobis ipsis facile continget, cum extra mundum esse videbimur, ita tamen ut nos in mundo natos non inficiemur (ex limo enim et ex terrá formati omnes sumus, ut scriptum est 30 ); scd operum qualitate a mundanorum vita differamus. Nam qui conformitatem ctim Christo appetunt, ambulantes in terra conversantur in culo s. Observandum autem est rursus, utiliter hic Patrem vocare sanctum, tantum non eum admonens quod, cum sanctus sit, sanctis oblectatur. Sanctum autem est quodcunque cernitur a mundi sordibus immune, quod quidem est in Christo naturaliter sicut in Patre: ascititium vero et adventitium in sanctis discipulis, sanctificatione nimirum per gratiam, et splendore atque probitate vitæ. Sic enim ad imaginem divinam et supramundanan conformari licet. 986 CAP. X. "Οτι οὐκ ἐκ μετοχῆς τῆς πρὸς ἕτερον ἅγιός ἐστιν Quod Christus sanctus non sit participatione cum ὁ Χριστός, οὐδὲ ξένος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ὁ διὰ Πνεύματος ἁγιασμός. Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον, καὶ ὑπὲρ αὐτ τῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτὸν, ἵνα ὦσι καὶ αὐτοὶ ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Αγιον όνομάσας μάλιστα νυνὶ τὸν Πατέρα, διατη 39 Gen. 311, ** Matth. XVI, 19 | Tim. 1, alio, et quod ab ejus essentia aliena uon sit sanclificatio per Spiritum. ΧVΙΙ, 18, 19. Sicut tu me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificuli in veritate. Postquam paulo ante Patrem sanctum nomina19. οι Philipp. 11, 20.

vit, et servari discipulos rogavit in veritate, il est ρεῖσθαί τε τοὺς μαθητές ερωτήσας, ἐν ἀληθείς, in suo spiritu (spiritus enim est veritas, juxta Joannis vocem, quandoquidem et spiritus veritatis est, ipsius nimirum Unigeniti 3), mnisisse ait eos in mundum exemplo suæ missionis. Apostolus enim et pontifex confessionis nostræ Jesus factus est, ut ait Paulus”, secundum formam humanitati convenientem, et inanitionis modum. Ad hoc autem semel ordinatos discipulos omnino sanctificandos ait a sancto Patre, qui sanctum videlicet in eis habitare facit Spiritum per Filium. Sane enim nunquam eo splendoris discipuli Servatoris venissent, ut totius orbis luminaria fierent, nec tam gravibus diaboli et aliorum tentationibus restitissent, nisi Spiritus participatione mentem munitam habuissent, et ad insolitum et quod hominem excedit mandatum per ipsum confirmati, atque ad puram divinarum Litterarum sacrorumque Ecclesiæ dogmatum cognitionem per Spirius illustrationem facile deducti fuissent. Et quidem Servator conversans cum eis post resurrectionem a mortuis, sicut scriptum est ", et omnibus per universum orbem hominibus gratiam per fidem prædicare præcipiens ", jussit ut ab Hierosolymis non discederent, seul exspectarent promissionem Patris, quam ab co, idque per prophetarum vocem audierant ". «Erit enim in diebus illis, inqui Dominus, et effundam de Spiritu meo super omnem carnem ".» Quin et Servator ipse Spiritum edusun iri super eos promittebat, dicens: • Adhuc multa habeo vobis dicere: sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem s.» Et rursus: Εt ego 987 rogalo Patrem, et aliuin Paracletum dabit vobis ".» Proprius enim Dei ac Patris est Spiritus, nihilominus tamen proprius quoque est ipsius Filii, non quasi diversus sit et alius ab alio, aut seorsim in utroque intelligatur et insit, sed quia ex Patre et in Patre secundum naturam est Filius, cum verus sit fructus substantiæ ejus“, 4 Patris proprium Spiritum secundum naturam sibi vindicat, procedentem quidem ex Patre, sed per ¡psum Filium creaturæ traditum, non tanquam per ministrum aut famulum, sed, sicuti modo dixi, ex ipsa quidem Dei ac Patris substantia procedentean, in eos autem effusum qui ejus accipiendi digni sint per Verbum consubstantiale, et quod ex ipso effulget, ratione expressionis videlicet qua per se subsistit, et in ipso manet ac semper est, conjunctimque simul, atque, ut ita dicam, divisini. Hypostatice quippe dicimus esse Filium, et in suo rursus inesse genitore, habereque in seipso genitorem. Quia vero Patris Spiritus, Spiritus est Filii et Patris qui mittit, aut qui sanctis eum daturum se pollicetur, rursus eum ut proprium largitur Filius, propter identitatem substantiæ quam habet cum τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῷ ἰδίῳ πνεύματι (τὸ γὰρ Πνεύμα ἐστιν ἡ ἀλήθεια, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ἐπεὶ καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ἐστὶν, αὐτοῦ δηλονότι τοῦ Μονογενοῦς), ἀπεσταλκέναι φησὶν αὐτοὺς ἐν τῷ κό σμῳ κατὰ μίμησιν τῆς οἰκείας ἀποστολῆς. Ἀπό στολος γὰρ καὶ ἀρχιερεὺς τῆς ὁμολογίας ἡμῶν γέγονεν Ἰησοῦς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι σχῆμα, καὶ τῷ τῆς κενώσεως τρόπῳ. Προκεχειρισμένους δὲ ἅπαξ εἰς τοῦτο τοὺς μαθητάς, δεῖσθαι δὴ πάντως τοῦ ἁγιάζεσθαί φησι παρὰ τοῦ ἁγίου Πατρὸς, ἐνοικίζοντος αὐτ τοῖς δηλονότι δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ γάρ τοι κατ' ἀλήθειαν, οὐκ ἂν εἰς τοῦτο φαιδρότητος ἀφίκοντό ποτε τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, ὡς ὅλης γε νέσθαι τῆς οἰκουμένης φωστήρες, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἀντα ἔσχον πρὸς τὰ ἐκ τῶν πειραζόντων, ήτοι τοῦ διαβόλου δυσάντητα βλάβη, τῇ τοῦ Πνεύματος μετουσίᾳ μὴ διαπεφραγμένοι τὸν νοῦν, καὶ εἰς ἀσυνήθη τινὰ καὶ τὴν ὑπεράνθρωπον ἐντολὴν δι' αὐτοῦ δυναμούμενοι, καὶ εἰς γνῶσιν ἀκραιφνῆ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς καὶ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων διὰ τῆς του Πνεύματος δαδουχίας ἀνιδρωτὶ ποδηγούμενοι. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ συναλιζόμενός τε αὐτοῖς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καθὰ γέγραπται, καὶ τοῖς ἀνὰ εἶ σαν τὴν οἰκουμένην, τὴν διὰ πίστεως χάριν κηρύξαι προστάξας παρήγγειλεν ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρί ζεσθαι, περιμένειν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός, ἦν αὐτοῦ τε λέγοντος ήκουσαν καὶ διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν· ο Εσται γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, λέγει Κύριος, ἐκχεῖ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, ο Καὶ αὐτὸς δὲ σαφῶς δ Σωτὴρ τὴν τοῦ Πνεύματος πρόχυσιν ἥξειν ἐπ᾿ αὐτοὺς κατεπηγγέλλετο, λέγων·. Ετι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ έλθῃ ἐκεῖνος τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν.» Καὶ πάλιν· «Κἀγὼ έρω τήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν. • Ιδιον γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἰδιόν ἐστι καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον, ἢ μεριστῶς ἐν ἑκατέρῳ νεούμενόν τε καὶ ἐνυπάρχον, ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐκ Πατρὸς, καὶ ἐν Πατρὶ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, καρπός ὑπάρχων ἀληθινὸς τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον Πνεῦμα κατὰ φύσιν ἐπάγεται, χεόμενον μὲν ἐκ Πατρὸς, δι᾿ αὐτοῦ δὲ τοῦ Υἱοῦ τῇ κτίσει χορηγούμε νον, οὐ κατά τινα τρόπον διακονικόν, ήγουν τὸν ἐν υπουργία νοούμενον, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἔφην ἀρτίως, ἐξ αὐτῆς μὲν προκύπτον τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, χεόμενον δὲ τοῖς ἐλεῖν ἀξίοις διὰ Λόγου τοῦ ὁμοουσίου, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνότος, κατ' ἔκφανσιν δηλονότι τὴν εἰς τὸ εἶναι καθ' ἑαυτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντός τε καὶ ὄντως [γρ. ὄντος] ἀεὶ, προσεχῶς τε ἅμα καὶ οἷον μεμερισμένως. Ιδιοσυστάτως μὲν γὰρ εἶναί φαμεν τὸν Υἱόν, ἐνυπάρχειν δὲ αὖ τῷ ἰδίῳ γεν νήτορι, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα. Οτι δὲ 38 Matth. xxvi, 18-20. ** Act. 1, §. s' Joel. » | Joan. v, 6. 33 febr. 110, *· Joan. xvi, 12, 15. 1. 35 Joan, xx1, 14. ” Joan. xiv, 16. se llebr. 1,

vit, et servari discipulos rogavit in veritate, il est ρεῖσθαί τε τοὺς μαθητές ερωτήσας, ἐν ἀληθείς, in suo spiritu (spiritus enim est veritas, juxta Joannis vocem, quandoquidem et spiritus veritatis est, ipsius nimirum Unigeniti 3), mnisisse ait eos in mundum exemplo suæ missionis. Apostolus enim et pontifex confessionis nostræ Jesus factus est, ut ait Paulus”, secundum formam humanitati convenientem, et inanitionis modum. Ad hoc autem semel ordinatos discipulos omnino sanctificandos ait a sancto Patre, qui sanctum videlicet in eis habitare facit Spiritum per Filium. Sane enim nunquam eo splendoris discipuli Servatoris venissent, ut totius orbis luminaria fierent, nec tam gravibus diaboli et aliorum tentationibus restitissent, nisi Spiritus participatione mentem munitam habuissent, et ad insolitum et quod hominem excedit mandatum per ipsum confirmati, atque ad puram divinarum Litterarum sacrorumque Ecclesiæ dogmatum cognitionem per Spirius illustrationem facile deducti fuissent. Et quidem Servator conversans cum eis post resurrectionem a mortuis, sicut scriptum est ", et omnibus per universum orbem hominibus gratiam per fidem prædicare præcipiens ", jussit ut ab Hierosolymis non discederent, seul exspectarent promissionem Patris, quam ab co, idque per prophetarum vocem audierant ". «Erit enim in diebus illis, inqui Dominus, et effundam de Spiritu meo super omnem carnem ".» Quin et Servator ipse Spiritum edusun iri super eos promittebat, dicens: • Adhuc multa habeo vobis dicere: sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem s.» Et rursus: Εt ego 987 rogalo Patrem, et aliuin Paracletum dabit vobis ".» Proprius enim Dei ac Patris est Spiritus, nihilominus tamen proprius quoque est ipsius Filii, non quasi diversus sit et alius ab alio, aut seorsim in utroque intelligatur et insit, sed quia ex Patre et in Patre secundum naturam est Filius, cum verus sit fructus substantiæ ejus“, 4 Patris proprium Spiritum secundum naturam sibi vindicat, procedentem quidem ex Patre, sed per ¡psum Filium creaturæ traditum, non tanquam per ministrum aut famulum, sed, sicuti modo dixi, ex ipsa quidem Dei ac Patris substantia procedentean, in eos autem effusum qui ejus accipiendi digni sint per Verbum consubstantiale, et quod ex ipso effulget, ratione expressionis videlicet qua per se subsistit, et in ipso manet ac semper est, conjunctimque simul, atque, ut ita dicam, divisini. Hypostatice quippe dicimus esse Filium, et in suo rursus inesse genitore, habereque in seipso genitorem. Quia vero Patris Spiritus, Spiritus est Filii et Patris qui mittit, aut qui sanctis eum daturum se pollicetur, rursus eum ut proprium largitur Filius, propter identitatem substantiæ quam habet cum τοῦτ' ἔστιν, ἐν τῷ ἰδίῳ πνεύματι (τὸ γὰρ Πνεύμα ἐστιν ἡ ἀλήθεια, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνὴν, ἐπεὶ καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ἐστὶν, αὐτοῦ δηλονότι τοῦ Μονογενοῦς), ἀπεσταλκέναι φησὶν αὐτοὺς ἐν τῷ κό σμῳ κατὰ μίμησιν τῆς οἰκείας ἀποστολῆς. Ἀπό στολος γὰρ καὶ ἀρχιερεὺς τῆς ὁμολογίας ἡμῶν γέγονεν Ἰησοῦς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν, κατά γε τὸ πρέπον τῇ ἀνθρωπότητι σχῆμα, καὶ τῷ τῆς κενώσεως τρόπῳ. Προκεχειρισμένους δὲ ἅπαξ εἰς τοῦτο τοὺς μαθητάς, δεῖσθαι δὴ πάντως τοῦ ἁγιάζεσθαί φησι παρὰ τοῦ ἁγίου Πατρὸς, ἐνοικίζοντος αὐτ τοῖς δηλονότι δι' Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ γάρ τοι κατ' ἀλήθειαν, οὐκ ἂν εἰς τοῦτο φαιδρότητος ἀφίκοντό ποτε τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταί, ὡς ὅλης γε νέσθαι τῆς οἰκουμένης φωστήρες, ἀλλ' οὐδ' ἂν ἀντα ἔσχον πρὸς τὰ ἐκ τῶν πειραζόντων, ήτοι τοῦ διαβόλου δυσάντητα βλάβη, τῇ τοῦ Πνεύματος μετουσίᾳ μὴ διαπεφραγμένοι τὸν νοῦν, καὶ εἰς ἀσυνήθη τινὰ καὶ τὴν ὑπεράνθρωπον ἐντολὴν δι' αὐτοῦ δυναμούμενοι, καὶ εἰς γνῶσιν ἀκραιφνῆ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς καὶ τῶν ἱερῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων διὰ τῆς του Πνεύματος δαδουχίας ἀνιδρωτὶ ποδηγούμενοι. Καὶ γοῦν ὁ Σωτὴρ συναλιζόμενός τε αὐτοῖς, μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, καθὰ γέγραπται, καὶ τοῖς ἀνὰ εἶ σαν τὴν οἰκουμένην, τὴν διὰ πίστεως χάριν κηρύξαι προστάξας παρήγγειλεν ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρί ζεσθαι, περιμένειν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός, ἦν αὐτοῦ τε λέγοντος ήκουσαν καὶ διὰ φωνῆς τῶν ἁγίων προφητῶν· ο Εσται γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, λέγει Κύριος, ἐκχεῖ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, ο Καὶ αὐτὸς δὲ σαφῶς δ Σωτὴρ τὴν τοῦ Πνεύματος πρόχυσιν ἥξειν ἐπ᾿ αὐτοὺς κατεπηγγέλλετο, λέγων·. Ετι πολλὰ ἔχω ὑμῖν λέγειν, ἀλλ᾽ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ έλθῃ ἐκεῖνος τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν.» Καὶ πάλιν· «Κἀγὼ έρω τήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν. • Ιδιον γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἰδιόν ἐστι καὶ αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ, οὐχ ὡς ἕτερον καὶ ἕτερον, ἢ μεριστῶς ἐν ἑκατέρῳ νεούμενόν τε καὶ ἐνυπάρχον, ἀλλ᾽ ἐπείπερ ἐκ Πατρὸς, καὶ ἐν Πατρὶ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱός, καρπός ὑπάρχων ἀληθινὸς τῆς οὐσίας αὐτοῦ, τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον Πνεῦμα κατὰ φύσιν ἐπάγεται, χεόμενον μὲν ἐκ Πατρὸς, δι᾿ αὐτοῦ δὲ τοῦ Υἱοῦ τῇ κτίσει χορηγούμε νον, οὐ κατά τινα τρόπον διακονικόν, ήγουν τὸν ἐν υπουργία νοούμενον, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἔφην ἀρτίως, ἐξ αὐτῆς μὲν προκύπτον τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, χεόμενον δὲ τοῖς ἐλεῖν ἀξίοις διὰ Λόγου τοῦ ὁμοουσίου, καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνότος, κατ' ἔκφανσιν δηλονότι τὴν εἰς τὸ εἶναι καθ' ἑαυτὸν, καὶ ἐν αὐτῷ μένοντός τε καὶ ὄντως [γρ. ὄντος] ἀεὶ, προσεχῶς τε ἅμα καὶ οἷον μεμερισμένως. Ιδιοσυστάτως μὲν γὰρ εἶναί φαμεν τὸν Υἱόν, ἐνυπάρχειν δὲ αὖ τῷ ἰδίῳ γεν νήτορι, καὶ ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν γεννήσαντα. Οτι δὲ 38 Matth. xxvi, 18-20. ** Act. 1, §. s' Joel. » | Joan. v, 6. 33 febr. 110, *· Joan. xvi, 12, 15. 1. 35 Joan, xx1, 14. ” Joan. xiv, 16. se llebr. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα, Πνεῦμα φαίνεται τοῦ Υἱοῦ Patre, et in omnibus Patrem operari per eum καὶ τοῦ Πατρὸς πέμποντος, ήτοι διανέμειν ἐπαγγελλομένου τοῖς ἁγίοις αὐτό, διαδίδωσι πάλιν ὡς ἴδιον ὁ Υἱός, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, ἧς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ὅτι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐνεργὸς ὁ Πατήρ δι' αὐτοῦ, σαφέστατα πάλιν αὐτὸς διαμεμήνυκεν εἰπών· ο Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς· ὅταν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Εν ἑτέροις εἰπών· «Καγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἀναφανδὸν ἐν τού τοῖς αὐτὸς ἡμῖν τὸν Παράκλητον καταπέμψειν ἐπαγ γέλλεται. Ἐπειδὴ τοίνυν προβέβληνται, φησὶν, εἰς ἀποστολὴν τὴν ἐν κόσμῳ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐμὴν, οἱ τοῖς ἐμοῖς λόγοις προσεδρεύοντες μαθηταί, «Τήρησον αὐτοὺς, ἅγιε Πάτερ, ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ σῷ λόγῳ, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ τὸ ἁγιάζον ἔστι τε καὶ πρόσ εισι Πνεῦμα. Καὶ τίς ταῦτα λέγοντι τῷ Σωτῆρι σκου πός; Εφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐν Πνεύματι καὶ διὰ Πνεύ ματος ἁγιασμὸν ἐκάλει παρὰ Πατρὸς, καὶ ὅπερ ἦν ἐν ἡμῖν ἀπὸ πρώτων τῆς γενέσεως χρόνων καὶ ἐν ἀρχαῖς τοῦ πεποιῆσθαι παρὰ Θεοῦ, τοῦτο πάλιν ἐν ἡμῖν ἀναζωπυρεῖσθαι βούλεται. Καὶ ταῦτά φαμεν, ἅτε δὴ μεσιτεύοντος καὶ τὸ τοῦ Παρακλήτου πρόσωπον ἀποπληροῦντος ὑπὲρ ἡμῶν, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τοῦ Μονογενούς. 'Αλλ' ίνα τῆς ἀσαφείας καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀπαλλάττοντες, εὐκάτοπτον τοῖς ἀκροωμένοις τὴν τῶν εἰρημένων καταστήσωμεν δύο ναμιν, φέρε τι βραχὺ περὶ τοῦ πρωτοπλάστου λέγωμεν. Εφη τοίνυν Μωσης ὁ θεσπέσιος περὶ αὐτοῦ, ὅτι δὴ χοῦν ἀπὸ γῆς λαβὼν ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρω του. Εἶτα τὸ ζῶον εἰς τὸν τέλειον ἄγων ἀπαρτισμόν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἐψυχώθη διδάσκων, «Ενεφύσησε, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο οὐ δίχα τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ τὴν ψυχὴν τῷ ἀνθρώπῳ δεδόσθαι σημαίνων, ἀλλ' οὐδὲ γυμνήν, ἢ ἐρήμην παντελῶς τῆς θείας καθεστάναι φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἂν ὤφθη ποτέ κατ' εἰκόνα τὴν ἀνωτάτω, τὸ χθαμαλωτάτην οὕτως ἔχον τὴν γένεσιν, εἰ μὴ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος μόρφωσιν, προσωπεῖον ὥσπερ τι περικαλλὲς ἔλαχέ τε καὶ ἐκληρώσατο, βουλήσει δὲ δηλονότι τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γάρ ἐστι τῆς τοῦ Μονο γενοῦς ουσίας εἰκὼν ἀκραιφνὴς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον διὰ τοῦ Παύλου· «Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· τοὺς οἷσπερ ἂν ἐνυπάρξαι συμμόρφους ἀποτελεῖ τῇ τοῦ Πατρὸς εἰκόνι, τοῦτ' ἔστι τῷ Υἱῷ, οὕτω τε τὰ πάντα δι' Υἱοῦ πρὸς τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα διὰ Πνεύματος επανάγεται. ᾿Ανανεοῦσθαι τοιγαροῦν καὶ ἀναπλάττεσθαί πως εἰς εἰκόνα την πρώτην τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἐρωτᾷ διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἵνα τὴν πρώτην ἐκείνην ἀμφιεσάμε νοι χάριν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀνακομισάμενοι μόρο φωσιν, ἀμείνους τε ήδη καὶ δυνατώτεροι τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ βασιλευούσης ἁμαρτίας εὑρισκώμεθα, μόνῃ τε τῇ εἰς Θεὸν ἀγαπήσει προσεδρεύωμεν, ἐφέσει τῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ὁλοσχερῶς ἀνακείμενοι, * Joan. xvi, 7. ss Jian. κιν, 16. «Gen. 111, 67 Petr. 1, f. 35 | Tim. 13, 7. apertissime rursus ipse significavit, dicens: «Εxpedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; cum autem abiero, mittam eum ad vos ". Cum alibi dicat: «Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum abit vo bis te :> aperte hiç ipse nobis Paracletum se missurum pollicetur. Cumn ergo, inquit, exemplo missionis meæ discipuli qui meis sermonibus adhærent in mundum missi sint, ‹ Serva eos, Pater sancte, in veritate tua, id est in Verbo tuo, in quo et per quod sanctificans est atque procedit Spiritus. At quis demum Servatori scopus erat, cum hæc diceret? In nos ipsos sanctificationem in Spiritu et per Spiritum a Patre vocabat, et quod erat in nobis a mundi conditu, et cum primum a Deo facti sumus, idipsum rursus excitari vult in nobis. Atque hæc dicimus, puta mediante, et advocati personam pro nobis implente apud Patrem qui in cœlis est Unigenito. Verum ut obscuritate omni sublata horum verborum vim ac sensum palam faciamus auditori bus, age de primo homine nonnihil dicamus. 988 Dixit ergo divinus ille Moyses de ipso, Deum sumpto de terra pulvere formasse bominem. Tum quomodo ad perfectionem deductum fuerit animal, et qua ratione animatum fuerit edocens, «Insulavit, inquit, in faciem ejus epiraculum vitæ “,» non absque sanctificatione Spiritus apimum homini datum esse signifcans, sed .nec expertem prorsus naturæ divinæ fuisse consti tutum. Nec enim ad supremam illam imaginem animal tam vili ortu præditum expressum fuisset unquam, nisi formationem illam per spiritum ceu pulcherrimam quamdam faciem, voluntate nimirum Dei nactus esset. Nam cum Unigeniti substantiæ sincera imago sit Spiritus ejus, ut Paulus scribit *: • Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui ** ο θας in quibus exstiterit conformes reddit Patris imagini, id est Filio, atque ita cuncta per Filium ad eum ex quo est Patrem per Spiritum revocat. Renovari ergo et reformari quodammodo ad primam illam imaginem rogat hominis naturam per Spiritus par ticipationem, ut prima illa induti gratia, et recuperata cum eo similitudine, potentiores et fortiores peccato quod in hoc mundo regnat juveniamur, solique erga Deum dilectioni hæreamus, desiderio ad omne bonum peuitus affixi, et carnis studio superato, inviolatum in nobis inditæ imaginis decus tueamur. Hæc enim est vita spiritalis, hæc vis et ratio cultus in Spiritu. At si denuo prolixitate sermonis in pauca contracta aliquid addere est operæ pretium, vetus humanitatis donum, id est sanctificationem per Spiritum, et naturæ divinæ participationem in nos Christus vocabat ", in suis discipulis tanquam in primitiis suscipientium, cumu verum sit quod scriptum est ", laborantem agri19. • Gen. 7. Hebr. 1, 3. * Rom. vil

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα, Πνεῦμα φαίνεται τοῦ Υἱοῦ Patre, et in omnibus Patrem operari per eum καὶ τοῦ Πατρὸς πέμποντος, ήτοι διανέμειν ἐπαγγελλομένου τοῖς ἁγίοις αὐτό, διαδίδωσι πάλιν ὡς ἴδιον ὁ Υἱός, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, ἧς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ὅτι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐνεργὸς ὁ Πατήρ δι' αὐτοῦ, σαφέστατα πάλιν αὐτὸς διαμεμήνυκεν εἰπών· ο Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς· ὅταν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Εν ἑτέροις εἰπών· «Καγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἀναφανδὸν ἐν τού τοῖς αὐτὸς ἡμῖν τὸν Παράκλητον καταπέμψειν ἐπαγ γέλλεται. Ἐπειδὴ τοίνυν προβέβληνται, φησὶν, εἰς ἀποστολὴν τὴν ἐν κόσμῳ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐμὴν, οἱ τοῖς ἐμοῖς λόγοις προσεδρεύοντες μαθηταί, «Τήρησον αὐτοὺς, ἅγιε Πάτερ, ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ σῷ λόγῳ, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ τὸ ἁγιάζον ἔστι τε καὶ πρόσ εισι Πνεῦμα. Καὶ τίς ταῦτα λέγοντι τῷ Σωτῆρι σκου πός; Εφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐν Πνεύματι καὶ διὰ Πνεύ ματος ἁγιασμὸν ἐκάλει παρὰ Πατρὸς, καὶ ὅπερ ἦν ἐν ἡμῖν ἀπὸ πρώτων τῆς γενέσεως χρόνων καὶ ἐν ἀρχαῖς τοῦ πεποιῆσθαι παρὰ Θεοῦ, τοῦτο πάλιν ἐν ἡμῖν ἀναζωπυρεῖσθαι βούλεται. Καὶ ταῦτά φαμεν, ἅτε δὴ μεσιτεύοντος καὶ τὸ τοῦ Παρακλήτου πρόσωπον ἀποπληροῦντος ὑπὲρ ἡμῶν, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τοῦ Μονογενούς. 'Αλλ' ίνα τῆς ἀσαφείας καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀπαλλάττοντες, εὐκάτοπτον τοῖς ἀκροωμένοις τὴν τῶν εἰρημένων καταστήσωμεν δύο ναμιν, φέρε τι βραχὺ περὶ τοῦ πρωτοπλάστου λέγωμεν. Εφη τοίνυν Μωσης ὁ θεσπέσιος περὶ αὐτοῦ, ὅτι δὴ χοῦν ἀπὸ γῆς λαβὼν ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρω του. Εἶτα τὸ ζῶον εἰς τὸν τέλειον ἄγων ἀπαρτισμόν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἐψυχώθη διδάσκων, «Ενεφύσησε, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο οὐ δίχα τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ τὴν ψυχὴν τῷ ἀνθρώπῳ δεδόσθαι σημαίνων, ἀλλ' οὐδὲ γυμνήν, ἢ ἐρήμην παντελῶς τῆς θείας καθεστάναι φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἂν ὤφθη ποτέ κατ' εἰκόνα τὴν ἀνωτάτω, τὸ χθαμαλωτάτην οὕτως ἔχον τὴν γένεσιν, εἰ μὴ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος μόρφωσιν, προσωπεῖον ὥσπερ τι περικαλλὲς ἔλαχέ τε καὶ ἐκληρώσατο, βουλήσει δὲ δηλονότι τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γάρ ἐστι τῆς τοῦ Μονο γενοῦς ουσίας εἰκὼν ἀκραιφνὴς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον διὰ τοῦ Παύλου· «Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· τοὺς οἷσπερ ἂν ἐνυπάρξαι συμμόρφους ἀποτελεῖ τῇ τοῦ Πατρὸς εἰκόνι, τοῦτ' ἔστι τῷ Υἱῷ, οὕτω τε τὰ πάντα δι' Υἱοῦ πρὸς τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα διὰ Πνεύματος επανάγεται. ᾿Ανανεοῦσθαι τοιγαροῦν καὶ ἀναπλάττεσθαί πως εἰς εἰκόνα την πρώτην τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἐρωτᾷ διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἵνα τὴν πρώτην ἐκείνην ἀμφιεσάμε νοι χάριν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀνακομισάμενοι μόρο φωσιν, ἀμείνους τε ήδη καὶ δυνατώτεροι τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ βασιλευούσης ἁμαρτίας εὑρισκώμεθα, μόνῃ τε τῇ εἰς Θεὸν ἀγαπήσει προσεδρεύωμεν, ἐφέσει τῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ὁλοσχερῶς ἀνακείμενοι, * Joan. xvi, 7. ss Jian. κιν, 16. «Gen. 111, 67 Petr. 1, f. 35 | Tim. 13, 7. apertissime rursus ipse significavit, dicens: «Εxpedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; cum autem abiero, mittam eum ad vos ". Cum alibi dicat: «Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum abit vo bis te :> aperte hiç ipse nobis Paracletum se missurum pollicetur. Cumn ergo, inquit, exemplo missionis meæ discipuli qui meis sermonibus adhærent in mundum missi sint, ‹ Serva eos, Pater sancte, in veritate tua, id est in Verbo tuo, in quo et per quod sanctificans est atque procedit Spiritus. At quis demum Servatori scopus erat, cum hæc diceret? In nos ipsos sanctificationem in Spiritu et per Spiritum a Patre vocabat, et quod erat in nobis a mundi conditu, et cum primum a Deo facti sumus, idipsum rursus excitari vult in nobis. Atque hæc dicimus, puta mediante, et advocati personam pro nobis implente apud Patrem qui in cœlis est Unigenito. Verum ut obscuritate omni sublata horum verborum vim ac sensum palam faciamus auditori bus, age de primo homine nonnihil dicamus. 988 Dixit ergo divinus ille Moyses de ipso, Deum sumpto de terra pulvere formasse bominem. Tum quomodo ad perfectionem deductum fuerit animal, et qua ratione animatum fuerit edocens, «Insulavit, inquit, in faciem ejus epiraculum vitæ “,» non absque sanctificatione Spiritus apimum homini datum esse signifcans, sed .nec expertem prorsus naturæ divinæ fuisse consti tutum. Nec enim ad supremam illam imaginem animal tam vili ortu præditum expressum fuisset unquam, nisi formationem illam per spiritum ceu pulcherrimam quamdam faciem, voluntate nimirum Dei nactus esset. Nam cum Unigeniti substantiæ sincera imago sit Spiritus ejus, ut Paulus scribit *: • Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui ** ο θας in quibus exstiterit conformes reddit Patris imagini, id est Filio, atque ita cuncta per Filium ad eum ex quo est Patrem per Spiritum revocat. Renovari ergo et reformari quodammodo ad primam illam imaginem rogat hominis naturam per Spiritus par ticipationem, ut prima illa induti gratia, et recuperata cum eo similitudine, potentiores et fortiores peccato quod in hoc mundo regnat juveniamur, solique erga Deum dilectioni hæreamus, desiderio ad omne bonum peuitus affixi, et carnis studio superato, inviolatum in nobis inditæ imaginis decus tueamur. Hæc enim est vita spiritalis, hæc vis et ratio cultus in Spiritu. At si denuo prolixitate sermonis in pauca contracta aliquid addere est operæ pretium, vetus humanitatis donum, id est sanctificationem per Spiritum, et naturæ divinæ participationem in nos Christus vocabat ", in suis discipulis tanquam in primitiis suscipientium, cumu verum sit quod scriptum est ", laborantem agri19. • Gen. 7. Hebr. 1, 3. * Rom. vil

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα, Πνεῦμα φαίνεται τοῦ Υἱοῦ Patre, et in omnibus Patrem operari per eum καὶ τοῦ Πατρὸς πέμποντος, ήτοι διανέμειν ἐπαγγελλομένου τοῖς ἁγίοις αὐτό, διαδίδωσι πάλιν ὡς ἴδιον ὁ Υἱός, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, ἧς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ὅτι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐνεργὸς ὁ Πατήρ δι' αὐτοῦ, σαφέστατα πάλιν αὐτὸς διαμεμήνυκεν εἰπών· ο Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς· ὅταν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Εν ἑτέροις εἰπών· «Καγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἀναφανδὸν ἐν τού τοῖς αὐτὸς ἡμῖν τὸν Παράκλητον καταπέμψειν ἐπαγ γέλλεται. Ἐπειδὴ τοίνυν προβέβληνται, φησὶν, εἰς ἀποστολὴν τὴν ἐν κόσμῳ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐμὴν, οἱ τοῖς ἐμοῖς λόγοις προσεδρεύοντες μαθηταί, «Τήρησον αὐτοὺς, ἅγιε Πάτερ, ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ σῷ λόγῳ, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ τὸ ἁγιάζον ἔστι τε καὶ πρόσ εισι Πνεῦμα. Καὶ τίς ταῦτα λέγοντι τῷ Σωτῆρι σκου πός; Εφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐν Πνεύματι καὶ διὰ Πνεύ ματος ἁγιασμὸν ἐκάλει παρὰ Πατρὸς, καὶ ὅπερ ἦν ἐν ἡμῖν ἀπὸ πρώτων τῆς γενέσεως χρόνων καὶ ἐν ἀρχαῖς τοῦ πεποιῆσθαι παρὰ Θεοῦ, τοῦτο πάλιν ἐν ἡμῖν ἀναζωπυρεῖσθαι βούλεται. Καὶ ταῦτά φαμεν, ἅτε δὴ μεσιτεύοντος καὶ τὸ τοῦ Παρακλήτου πρόσωπον ἀποπληροῦντος ὑπὲρ ἡμῶν, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τοῦ Μονογενούς. 'Αλλ' ίνα τῆς ἀσαφείας καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀπαλλάττοντες, εὐκάτοπτον τοῖς ἀκροωμένοις τὴν τῶν εἰρημένων καταστήσωμεν δύο ναμιν, φέρε τι βραχὺ περὶ τοῦ πρωτοπλάστου λέγωμεν. Εφη τοίνυν Μωσης ὁ θεσπέσιος περὶ αὐτοῦ, ὅτι δὴ χοῦν ἀπὸ γῆς λαβὼν ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρω του. Εἶτα τὸ ζῶον εἰς τὸν τέλειον ἄγων ἀπαρτισμόν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἐψυχώθη διδάσκων, «Ενεφύσησε, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο οὐ δίχα τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ τὴν ψυχὴν τῷ ἀνθρώπῳ δεδόσθαι σημαίνων, ἀλλ' οὐδὲ γυμνήν, ἢ ἐρήμην παντελῶς τῆς θείας καθεστάναι φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἂν ὤφθη ποτέ κατ' εἰκόνα τὴν ἀνωτάτω, τὸ χθαμαλωτάτην οὕτως ἔχον τὴν γένεσιν, εἰ μὴ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος μόρφωσιν, προσωπεῖον ὥσπερ τι περικαλλὲς ἔλαχέ τε καὶ ἐκληρώσατο, βουλήσει δὲ δηλονότι τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γάρ ἐστι τῆς τοῦ Μονο γενοῦς ουσίας εἰκὼν ἀκραιφνὴς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον διὰ τοῦ Παύλου· «Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· τοὺς οἷσπερ ἂν ἐνυπάρξαι συμμόρφους ἀποτελεῖ τῇ τοῦ Πατρὸς εἰκόνι, τοῦτ' ἔστι τῷ Υἱῷ, οὕτω τε τὰ πάντα δι' Υἱοῦ πρὸς τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα διὰ Πνεύματος επανάγεται. ᾿Ανανεοῦσθαι τοιγαροῦν καὶ ἀναπλάττεσθαί πως εἰς εἰκόνα την πρώτην τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἐρωτᾷ διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἵνα τὴν πρώτην ἐκείνην ἀμφιεσάμε νοι χάριν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀνακομισάμενοι μόρο φωσιν, ἀμείνους τε ήδη καὶ δυνατώτεροι τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ βασιλευούσης ἁμαρτίας εὑρισκώμεθα, μόνῃ τε τῇ εἰς Θεὸν ἀγαπήσει προσεδρεύωμεν, ἐφέσει τῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ὁλοσχερῶς ἀνακείμενοι, * Joan. xvi, 7. ss Jian. κιν, 16. «Gen. 111, 67 Petr. 1, f. 35 | Tim. 13, 7. apertissime rursus ipse significavit, dicens: «Εxpedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; cum autem abiero, mittam eum ad vos ". Cum alibi dicat: «Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum abit vo bis te :> aperte hiç ipse nobis Paracletum se missurum pollicetur. Cumn ergo, inquit, exemplo missionis meæ discipuli qui meis sermonibus adhærent in mundum missi sint, ‹ Serva eos, Pater sancte, in veritate tua, id est in Verbo tuo, in quo et per quod sanctificans est atque procedit Spiritus. At quis demum Servatori scopus erat, cum hæc diceret? In nos ipsos sanctificationem in Spiritu et per Spiritum a Patre vocabat, et quod erat in nobis a mundi conditu, et cum primum a Deo facti sumus, idipsum rursus excitari vult in nobis. Atque hæc dicimus, puta mediante, et advocati personam pro nobis implente apud Patrem qui in cœlis est Unigenito. Verum ut obscuritate omni sublata horum verborum vim ac sensum palam faciamus auditori bus, age de primo homine nonnihil dicamus. 988 Dixit ergo divinus ille Moyses de ipso, Deum sumpto de terra pulvere formasse bominem. Tum quomodo ad perfectionem deductum fuerit animal, et qua ratione animatum fuerit edocens, «Insulavit, inquit, in faciem ejus epiraculum vitæ “,» non absque sanctificatione Spiritus apimum homini datum esse signifcans, sed .nec expertem prorsus naturæ divinæ fuisse consti tutum. Nec enim ad supremam illam imaginem animal tam vili ortu præditum expressum fuisset unquam, nisi formationem illam per spiritum ceu pulcherrimam quamdam faciem, voluntate nimirum Dei nactus esset. Nam cum Unigeniti substantiæ sincera imago sit Spiritus ejus, ut Paulus scribit *: • Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui ** ο θας in quibus exstiterit conformes reddit Patris imagini, id est Filio, atque ita cuncta per Filium ad eum ex quo est Patrem per Spiritum revocat. Renovari ergo et reformari quodammodo ad primam illam imaginem rogat hominis naturam per Spiritus par ticipationem, ut prima illa induti gratia, et recuperata cum eo similitudine, potentiores et fortiores peccato quod in hoc mundo regnat juveniamur, solique erga Deum dilectioni hæreamus, desiderio ad omne bonum peuitus affixi, et carnis studio superato, inviolatum in nobis inditæ imaginis decus tueamur. Hæc enim est vita spiritalis, hæc vis et ratio cultus in Spiritu. At si denuo prolixitate sermonis in pauca contracta aliquid addere est operæ pretium, vetus humanitatis donum, id est sanctificationem per Spiritum, et naturæ divinæ participationem in nos Christus vocabat ", in suis discipulis tanquam in primitiis suscipientium, cumu verum sit quod scriptum est ", laborantem agri19. • Gen. 7. Hebr. 1, 3. * Rom. vil

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τὸ τοῦ Πατρὸς Πνεῦμα, Πνεῦμα φαίνεται τοῦ Υἱοῦ Patre, et in omnibus Patrem operari per eum καὶ τοῦ Πατρὸς πέμποντος, ήτοι διανέμειν ἐπαγγελλομένου τοῖς ἁγίοις αὐτό, διαδίδωσι πάλιν ὡς ἴδιον ὁ Υἱός, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, ἧς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ὅτι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἐνεργὸς ὁ Πατήρ δι' αὐτοῦ, σαφέστατα πάλιν αὐτὸς διαμεμήνυκεν εἰπών· ο Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς· ὅταν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Εν ἑτέροις εἰπών· «Καγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἀναφανδὸν ἐν τού τοῖς αὐτὸς ἡμῖν τὸν Παράκλητον καταπέμψειν ἐπαγ γέλλεται. Ἐπειδὴ τοίνυν προβέβληνται, φησὶν, εἰς ἀποστολὴν τὴν ἐν κόσμῳ καθ' ὁμοιότητα τὴν ἐμὴν, οἱ τοῖς ἐμοῖς λόγοις προσεδρεύοντες μαθηταί, «Τήρησον αὐτοὺς, ἅγιε Πάτερ, ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ σῷ λόγῳ, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ τὸ ἁγιάζον ἔστι τε καὶ πρόσ εισι Πνεῦμα. Καὶ τίς ταῦτα λέγοντι τῷ Σωτῆρι σκου πός; Εφ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐν Πνεύματι καὶ διὰ Πνεύ ματος ἁγιασμὸν ἐκάλει παρὰ Πατρὸς, καὶ ὅπερ ἦν ἐν ἡμῖν ἀπὸ πρώτων τῆς γενέσεως χρόνων καὶ ἐν ἀρχαῖς τοῦ πεποιῆσθαι παρὰ Θεοῦ, τοῦτο πάλιν ἐν ἡμῖν ἀναζωπυρεῖσθαι βούλεται. Καὶ ταῦτά φαμεν, ἅτε δὴ μεσιτεύοντος καὶ τὸ τοῦ Παρακλήτου πρόσωπον ἀποπληροῦντος ὑπὲρ ἡμῶν, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα τοῦ Μονογενούς. 'Αλλ' ίνα τῆς ἀσαφείας καὶ τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀπαλλάττοντες, εὐκάτοπτον τοῖς ἀκροωμένοις τὴν τῶν εἰρημένων καταστήσωμεν δύο ναμιν, φέρε τι βραχὺ περὶ τοῦ πρωτοπλάστου λέγωμεν. Εφη τοίνυν Μωσης ὁ θεσπέσιος περὶ αὐτοῦ, ὅτι δὴ χοῦν ἀπὸ γῆς λαβὼν ὁ Θεὸς ἔπλασε τὸν ἄνθρω του. Εἶτα τὸ ζῶον εἰς τὸν τέλειον ἄγων ἀπαρτισμόν, ὅπως τε καὶ τίνα τρόπον ἐψυχώθη διδάσκων, «Ενεφύσησε, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωής, ο οὐ δίχα τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ τὴν ψυχὴν τῷ ἀνθρώπῳ δεδόσθαι σημαίνων, ἀλλ' οὐδὲ γυμνήν, ἢ ἐρήμην παντελῶς τῆς θείας καθεστάναι φύσεως. Οὐδὲ γὰρ ἂν ὤφθη ποτέ κατ' εἰκόνα τὴν ἀνωτάτω, τὸ χθαμαλωτάτην οὕτως ἔχον τὴν γένεσιν, εἰ μὴ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος μόρφωσιν, προσωπεῖον ὥσπερ τι περικαλλὲς ἔλαχέ τε καὶ ἐκληρώσατο, βουλήσει δὲ δηλονότι τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ γάρ ἐστι τῆς τοῦ Μονο γενοῦς ουσίας εἰκὼν ἀκραιφνὴς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κατὰ τὸ γεγραμμένον διὰ τοῦ Παύλου· «Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ· τοὺς οἷσπερ ἂν ἐνυπάρξαι συμμόρφους ἀποτελεῖ τῇ τοῦ Πατρὸς εἰκόνι, τοῦτ' ἔστι τῷ Υἱῷ, οὕτω τε τὰ πάντα δι' Υἱοῦ πρὸς τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ Πατέρα διὰ Πνεύματος επανάγεται. ᾿Ανανεοῦσθαι τοιγαροῦν καὶ ἀναπλάττεσθαί πως εἰς εἰκόνα την πρώτην τὴν ἀνθρώπου φύσιν ἐρωτᾷ διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, ἵνα τὴν πρώτην ἐκείνην ἀμφιεσάμε νοι χάριν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀνακομισάμενοι μόρο φωσιν, ἀμείνους τε ήδη καὶ δυνατώτεροι τῆς ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ βασιλευούσης ἁμαρτίας εὑρισκώμεθα, μόνῃ τε τῇ εἰς Θεὸν ἀγαπήσει προσεδρεύωμεν, ἐφέσει τῇ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ὁλοσχερῶς ἀνακείμενοι, * Joan. xvi, 7. ss Jian. κιν, 16. «Gen. 111, 67 Petr. 1, f. 35 | Tim. 13, 7. apertissime rursus ipse significavit, dicens: «Εxpedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; cum autem abiero, mittam eum ad vos ". Cum alibi dicat: «Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum abit vo bis te :> aperte hiç ipse nobis Paracletum se missurum pollicetur. Cumn ergo, inquit, exemplo missionis meæ discipuli qui meis sermonibus adhærent in mundum missi sint, ‹ Serva eos, Pater sancte, in veritate tua, id est in Verbo tuo, in quo et per quod sanctificans est atque procedit Spiritus. At quis demum Servatori scopus erat, cum hæc diceret? In nos ipsos sanctificationem in Spiritu et per Spiritum a Patre vocabat, et quod erat in nobis a mundi conditu, et cum primum a Deo facti sumus, idipsum rursus excitari vult in nobis. Atque hæc dicimus, puta mediante, et advocati personam pro nobis implente apud Patrem qui in cœlis est Unigenito. Verum ut obscuritate omni sublata horum verborum vim ac sensum palam faciamus auditori bus, age de primo homine nonnihil dicamus. 988 Dixit ergo divinus ille Moyses de ipso, Deum sumpto de terra pulvere formasse bominem. Tum quomodo ad perfectionem deductum fuerit animal, et qua ratione animatum fuerit edocens, «Insulavit, inquit, in faciem ejus epiraculum vitæ “,» non absque sanctificatione Spiritus apimum homini datum esse signifcans, sed .nec expertem prorsus naturæ divinæ fuisse consti tutum. Nec enim ad supremam illam imaginem animal tam vili ortu præditum expressum fuisset unquam, nisi formationem illam per spiritum ceu pulcherrimam quamdam faciem, voluntate nimirum Dei nactus esset. Nam cum Unigeniti substantiæ sincera imago sit Spiritus ejus, ut Paulus scribit *: • Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui ** ο θας in quibus exstiterit conformes reddit Patris imagini, id est Filio, atque ita cuncta per Filium ad eum ex quo est Patrem per Spiritum revocat. Renovari ergo et reformari quodammodo ad primam illam imaginem rogat hominis naturam per Spiritus par ticipationem, ut prima illa induti gratia, et recuperata cum eo similitudine, potentiores et fortiores peccato quod in hoc mundo regnat juveniamur, solique erga Deum dilectioni hæreamus, desiderio ad omne bonum peuitus affixi, et carnis studio superato, inviolatum in nobis inditæ imaginis decus tueamur. Hæc enim est vita spiritalis, hæc vis et ratio cultus in Spiritu. At si denuo prolixitate sermonis in pauca contracta aliquid addere est operæ pretium, vetus humanitatis donum, id est sanctificationem per Spiritum, et naturæ divinæ participationem in nos Christus vocabat ", in suis discipulis tanquam in primitiis suscipientium, cumu verum sit quod scriptum est ", laborantem agri19. • Gen. 7. Hebr. 1, 3. * Rom. vil

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. colum oportere primum de fructibus percipere. καὶ φιλοσαρκίας κρείττονα την διάνοιαν ἔχοντες, ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτοῖς τῆς ἐντεθείσης εἰκόνος τὸ κάλλος τηρήσωμεν. Οὗτος γὰρ ὁ βίος ὁ πνευματικός, αὕτη τῆς ἐν Πνεύματι λατρείας ἡ δύναμις. Αλλ' εἰ χρή τι πάλιν τὸ τοῦ λόγου μήκος συνελόντας ἐν ὀλίγοις εἰπεῖν, τὸ ἀρχαῖον τῆς ἀνθρωπότητος δώρον, τοῦτ' ἔστι τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμὸν, καὶ τὴν τῆς θείας φύσεως κοινωνίαν ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει Χριστός, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῶν δεχομένων ἐν τοῖς αὐτοῦ μαθη ταῖς, ἐπεί τοι καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος, ὅτι τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. 'Αλλ' ἵνα κάν τούτῳ φαίνηται πρωτεύων αὐτὸς (ἔδει γὰρ ὄντα πρωτότοκον, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐπινοούμενον, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν αὐτὸν ὁρᾶσθαι γεγονότα τε καὶ ὑπάρχοντα Sed ut in hoc etiam cerneretur ipse primatum ducere " (uam quia decebat eum cum sit prinogenitus in multis fratribus ", et nostri similis, propter similitudinem quam habet nobiscum, omnis boni initium, et januam ac viam nobis esse), idcirco intulit quod sequitur, nempe: Pro eis ego sanctifico meipsum; quod difficile quidem est intellectu: 989 Verbum tamen quod cuncta illuminat, et quod profunda revelat ex tenebris, istud quoque nobis mysterium explanabit. Sanctificari ergo juxta legis consuetudinem dicitur, quod · instar alicujus donarii aut oblationis Deo offertur, sicuti nimirum et omne primogenitum quod! aperit vulvam in filiis Israel. Sanctifica enim mihi omne primogenitum quod aperit vulvain, ο παντὸς ἡμῖν ἀγαθοῦ καὶ ἀρχὴν, καὶ θύραν, καὶ ad Moysen dixit Deus ", id est, consecra, et offer, atque ut sacrum nuncupa. Nec enim dicimus, nec ab alio unquam audivimus Deum jussisse Moysi ut spiritalem sanctificationem nonnullis inderet: nec enim id in creaturam cadere potest, sed uni Deo convenit. Unde cum lex seniores ei adjungere · vellet, non jussit ipsum Moysen sanctificationem electis imponere, seul aperte dixit se ablaturum de 'spiritu ejus, et unicuique édrùm qui electi fuerint daturum ". Sanctificare enim posse per Spiritus participationem, unius reginæ omnium naturæ ‘opus est. Hanc istius vocabuli significationem ut in lege passim usurpatur, palam nobis faciet Salomon, dicens: ‹ Laqueus viro est cito quid ex propriis sanctificare: postea enim quam roverit, Ο cvenit ponitere 68. ' Cum ergo sanctificare pro ronsecrare et offerre sumatur, dicimus Filium pro nobis sanctificasse seipsum. Obtulit enim seipsum, ·tanquam sacrificium et sanctam victimam Deo at Patri, mundum ei reconcilians, et in amicitiam ·revocans quod ea excidit, nempe genus humanum. • Ipse enim est pax nostra, sicuti scriptum est". Nostra vero ad Deum reversio non aliter per Servatorem Christum facta intelligitur, quam per participationem Spiritus et sanctificationem. Spiritus enim est qui nos conjungit, atque, ut ita dicam, unit cum Deo, quo suscepto, participes et consortes naturæ divinæ reddimur ", eumque suscipimus per Filium, et in Filio Patrem. Scribit ergo nobis sapiens Joannes de ipso: ‹ In hoc cognoscimus quoniam in co manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **. › Quid porro Paulus!. Quoniam autem, inqnit, estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamautem: Abba, Pater ",» ita ut si n03 forsan expertes Spiritus essemus, 990 ne in nobis quidem penitus agnosceretur esse Deus; et nisi Spiritu qui nos inter filios Dei collocat ditati essemus, filii Dei omnino non essemus. Quomodo igitur assumpti sumus, aut quomodo naturæ di- • Coloss, 1, 18. s Rom. S. 29. 31 Exod 38 Il Petr. 1. 4. 8:· 1 Juan. IV, ὁδὸν), ἀναγκαίως ἐπήνεγκε τὸ ἐφεξῆς, τοῦτ' ἔστιν, • Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν. • Καὶ δυσεξήγητον μέν πώς έστι, καὶ δυσχερές εἰς νόησιν τὸ είρημένον· πλὴν ὁ πάντα φωτίζων Λόγος, καὶ ἀποκαλύ πτων βαθέα ἐκ σκότους, σαφηνιεῖ καὶ τοῦτο ἡμῖν τὸ μυστήριον. Αγιάζεσθαι μὲν οὖν λέγεται κατὰ συν ήθειαν νομικὴν, τὸ ἐν τάξει τινὸς ἀναθήματος, ἡ δωροφορίας τῷ Θεῷ παρά του προσαγόμενον, καθάπερ αμέλει καὶ πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ. ο 'Αγίασον γάρ μοι πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν, ο πρὸς τὸν ἄριστον ἔφη Μωσέα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἀνάθες, καὶ ἀπόνειμε, καὶ κατάγραψον, ὡς ἱερόν. Οὐ γὰρ δή πού φαμεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρου τυχὸν εἰπόντος δεξαίμεθα, ὅτι Μωσεί κεκέλευσεν ὁ Θεός τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιασμὸν ἐπιθεῖνα! τισι· γενητῆς γὰρ φύσεως οὐκ ἐφικνεῖται τὸ μέτρον εἰς τὸ δύνασθαί τι τοιοῦτον κατορθοῦν, ἁρμόσει δὲ μόνῳ, καὶ ἰδιαζόντως ἀνακείσεται Θεῷ. Καὶ γοῦν ὅτε σύν αὐτῷ τοὺς πρεσβυτέρους αναδεικνύειν ἤθελεν, ο αὐτὸν ἐπιθεῖναι Μωσέα τὸν ἁγιασμὸν τοῖς ἐξειλεγμέ νοις προσέταττεν, ἔφη δὲ μᾶλλον ἐναργώς, ὡς ἀφελεί μὲν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ, δώσει δὲ τῶν ἀναῤῥηθέντων ἑκάστῳ. Τὰ γὰρ ἁγιάζειν δύνασθαι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, μόνῃ τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ μέτεστι φύσει. Τὴν δὲ τοῦ ἁγιάζεσθαι δύναμιν, ὡς ἐν νομικῇ δὲ δῆλον ὅτι συνηθεία φημί, φανωτάτην ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ Σολομών καταστήσει λέγων· «Παγὶς ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. ο Νοουμέν νου τοιγαροῦν τοῦ ἁγιάσαι, κατὰ συνήθειαν τὴν εἰς τὸν τοῦ ἀναθεῖναί τε καὶ ἀφορίσαι λόγων, ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάσαι φαμὲν τὸν Υἱόν. Προσεκόμισε γὰρ ἑαυτὸν, ὥσπερ ἱερεῖόν τε καὶ ἅγιον θύμα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κόσμον αὐτῷ καταλλάσσων, καὶ συνάγων εἰς φιλίαν τὸ ταύτης ὠλισθηκες, τοῦτ' ἔστι, τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. "Η γε μὴν ἐπανάλη ψις ἡμῶν ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρω; ἂν νοοῖτο τετελεσμένη διὰ Χριστοῦ τοῦ σώζοντος, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐν Πνεύματα κοινωνίας καὶ ἁγιασμοῦ. Τὸ γὰρ συνείρον 12. • Galat. 1, 52 Num. XI, 33 Prov. xx, Ephes. |

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. colum oportere primum de fructibus percipere. καὶ φιλοσαρκίας κρείττονα την διάνοιαν ἔχοντες, ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτοῖς τῆς ἐντεθείσης εἰκόνος τὸ κάλλος τηρήσωμεν. Οὗτος γὰρ ὁ βίος ὁ πνευματικός, αὕτη τῆς ἐν Πνεύματι λατρείας ἡ δύναμις. Αλλ' εἰ χρή τι πάλιν τὸ τοῦ λόγου μήκος συνελόντας ἐν ὀλίγοις εἰπεῖν, τὸ ἀρχαῖον τῆς ἀνθρωπότητος δώρον, τοῦτ' ἔστι τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμὸν, καὶ τὴν τῆς θείας φύσεως κοινωνίαν ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει Χριστός, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῶν δεχομένων ἐν τοῖς αὐτοῦ μαθη ταῖς, ἐπεί τοι καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος, ὅτι τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. 'Αλλ' ἵνα κάν τούτῳ φαίνηται πρωτεύων αὐτὸς (ἔδει γὰρ ὄντα πρωτότοκον, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐπινοούμενον, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν αὐτὸν ὁρᾶσθαι γεγονότα τε καὶ ὑπάρχοντα Sed ut in hoc etiam cerneretur ipse primatum ducere " (uam quia decebat eum cum sit prinogenitus in multis fratribus ", et nostri similis, propter similitudinem quam habet nobiscum, omnis boni initium, et januam ac viam nobis esse), idcirco intulit quod sequitur, nempe: Pro eis ego sanctifico meipsum; quod difficile quidem est intellectu: 989 Verbum tamen quod cuncta illuminat, et quod profunda revelat ex tenebris, istud quoque nobis mysterium explanabit. Sanctificari ergo juxta legis consuetudinem dicitur, quod · instar alicujus donarii aut oblationis Deo offertur, sicuti nimirum et omne primogenitum quod! aperit vulvam in filiis Israel. Sanctifica enim mihi omne primogenitum quod aperit vulvain, ο παντὸς ἡμῖν ἀγαθοῦ καὶ ἀρχὴν, καὶ θύραν, καὶ ad Moysen dixit Deus ", id est, consecra, et offer, atque ut sacrum nuncupa. Nec enim dicimus, nec ab alio unquam audivimus Deum jussisse Moysi ut spiritalem sanctificationem nonnullis inderet: nec enim id in creaturam cadere potest, sed uni Deo convenit. Unde cum lex seniores ei adjungere · vellet, non jussit ipsum Moysen sanctificationem electis imponere, seul aperte dixit se ablaturum de 'spiritu ejus, et unicuique édrùm qui electi fuerint daturum ". Sanctificare enim posse per Spiritus participationem, unius reginæ omnium naturæ ‘opus est. Hanc istius vocabuli significationem ut in lege passim usurpatur, palam nobis faciet Salomon, dicens: ‹ Laqueus viro est cito quid ex propriis sanctificare: postea enim quam roverit, Ο cvenit ponitere 68. ' Cum ergo sanctificare pro ronsecrare et offerre sumatur, dicimus Filium pro nobis sanctificasse seipsum. Obtulit enim seipsum, ·tanquam sacrificium et sanctam victimam Deo at Patri, mundum ei reconcilians, et in amicitiam ·revocans quod ea excidit, nempe genus humanum. • Ipse enim est pax nostra, sicuti scriptum est". Nostra vero ad Deum reversio non aliter per Servatorem Christum facta intelligitur, quam per participationem Spiritus et sanctificationem. Spiritus enim est qui nos conjungit, atque, ut ita dicam, unit cum Deo, quo suscepto, participes et consortes naturæ divinæ reddimur ", eumque suscipimus per Filium, et in Filio Patrem. Scribit ergo nobis sapiens Joannes de ipso: ‹ In hoc cognoscimus quoniam in co manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **. › Quid porro Paulus!. Quoniam autem, inqnit, estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamautem: Abba, Pater ",» ita ut si n03 forsan expertes Spiritus essemus, 990 ne in nobis quidem penitus agnosceretur esse Deus; et nisi Spiritu qui nos inter filios Dei collocat ditati essemus, filii Dei omnino non essemus. Quomodo igitur assumpti sumus, aut quomodo naturæ di- • Coloss, 1, 18. s Rom. S. 29. 31 Exod 38 Il Petr. 1. 4. 8:· 1 Juan. IV, ὁδὸν), ἀναγκαίως ἐπήνεγκε τὸ ἐφεξῆς, τοῦτ' ἔστιν, • Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν. • Καὶ δυσεξήγητον μέν πώς έστι, καὶ δυσχερές εἰς νόησιν τὸ είρημένον· πλὴν ὁ πάντα φωτίζων Λόγος, καὶ ἀποκαλύ πτων βαθέα ἐκ σκότους, σαφηνιεῖ καὶ τοῦτο ἡμῖν τὸ μυστήριον. Αγιάζεσθαι μὲν οὖν λέγεται κατὰ συν ήθειαν νομικὴν, τὸ ἐν τάξει τινὸς ἀναθήματος, ἡ δωροφορίας τῷ Θεῷ παρά του προσαγόμενον, καθάπερ αμέλει καὶ πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ. ο 'Αγίασον γάρ μοι πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν, ο πρὸς τὸν ἄριστον ἔφη Μωσέα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἀνάθες, καὶ ἀπόνειμε, καὶ κατάγραψον, ὡς ἱερόν. Οὐ γὰρ δή πού φαμεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρου τυχὸν εἰπόντος δεξαίμεθα, ὅτι Μωσεί κεκέλευσεν ὁ Θεός τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιασμὸν ἐπιθεῖνα! τισι· γενητῆς γὰρ φύσεως οὐκ ἐφικνεῖται τὸ μέτρον εἰς τὸ δύνασθαί τι τοιοῦτον κατορθοῦν, ἁρμόσει δὲ μόνῳ, καὶ ἰδιαζόντως ἀνακείσεται Θεῷ. Καὶ γοῦν ὅτε σύν αὐτῷ τοὺς πρεσβυτέρους αναδεικνύειν ἤθελεν, ο αὐτὸν ἐπιθεῖναι Μωσέα τὸν ἁγιασμὸν τοῖς ἐξειλεγμέ νοις προσέταττεν, ἔφη δὲ μᾶλλον ἐναργώς, ὡς ἀφελεί μὲν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ, δώσει δὲ τῶν ἀναῤῥηθέντων ἑκάστῳ. Τὰ γὰρ ἁγιάζειν δύνασθαι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, μόνῃ τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ μέτεστι φύσει. Τὴν δὲ τοῦ ἁγιάζεσθαι δύναμιν, ὡς ἐν νομικῇ δὲ δῆλον ὅτι συνηθεία φημί, φανωτάτην ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ Σολομών καταστήσει λέγων· «Παγὶς ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. ο Νοουμέν νου τοιγαροῦν τοῦ ἁγιάσαι, κατὰ συνήθειαν τὴν εἰς τὸν τοῦ ἀναθεῖναί τε καὶ ἀφορίσαι λόγων, ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάσαι φαμὲν τὸν Υἱόν. Προσεκόμισε γὰρ ἑαυτὸν, ὥσπερ ἱερεῖόν τε καὶ ἅγιον θύμα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κόσμον αὐτῷ καταλλάσσων, καὶ συνάγων εἰς φιλίαν τὸ ταύτης ὠλισθηκες, τοῦτ' ἔστι, τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. "Η γε μὴν ἐπανάλη ψις ἡμῶν ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρω; ἂν νοοῖτο τετελεσμένη διὰ Χριστοῦ τοῦ σώζοντος, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐν Πνεύματα κοινωνίας καὶ ἁγιασμοῦ. Τὸ γὰρ συνείρον 12. • Galat. 1, 52 Num. XI, 33 Prov. xx, Ephes. |

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. colum oportere primum de fructibus percipere. καὶ φιλοσαρκίας κρείττονα την διάνοιαν ἔχοντες, ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτοῖς τῆς ἐντεθείσης εἰκόνος τὸ κάλλος τηρήσωμεν. Οὗτος γὰρ ὁ βίος ὁ πνευματικός, αὕτη τῆς ἐν Πνεύματι λατρείας ἡ δύναμις. Αλλ' εἰ χρή τι πάλιν τὸ τοῦ λόγου μήκος συνελόντας ἐν ὀλίγοις εἰπεῖν, τὸ ἀρχαῖον τῆς ἀνθρωπότητος δώρον, τοῦτ' ἔστι τὸν διὰ Πνεύματος ἁγιασμὸν, καὶ τὴν τῆς θείας φύσεως κοινωνίαν ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει Χριστός, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῶν δεχομένων ἐν τοῖς αὐτοῦ μαθη ταῖς, ἐπεί τοι καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος, ὅτι τὸν κοπιῶντα γεωργὸν δεῖ πρῶτον τῶν καρπῶν μεταλαμβάνειν. 'Αλλ' ἵνα κάν τούτῳ φαίνηται πρωτεύων αὐτὸς (ἔδει γὰρ ὄντα πρωτότοκον, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, καὶ ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐπινοούμενον, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν αὐτὸν ὁρᾶσθαι γεγονότα τε καὶ ὑπάρχοντα Sed ut in hoc etiam cerneretur ipse primatum ducere " (uam quia decebat eum cum sit prinogenitus in multis fratribus ", et nostri similis, propter similitudinem quam habet nobiscum, omnis boni initium, et januam ac viam nobis esse), idcirco intulit quod sequitur, nempe: Pro eis ego sanctifico meipsum; quod difficile quidem est intellectu: 989 Verbum tamen quod cuncta illuminat, et quod profunda revelat ex tenebris, istud quoque nobis mysterium explanabit. Sanctificari ergo juxta legis consuetudinem dicitur, quod · instar alicujus donarii aut oblationis Deo offertur, sicuti nimirum et omne primogenitum quod! aperit vulvam in filiis Israel. Sanctifica enim mihi omne primogenitum quod aperit vulvain, ο παντὸς ἡμῖν ἀγαθοῦ καὶ ἀρχὴν, καὶ θύραν, καὶ ad Moysen dixit Deus ", id est, consecra, et offer, atque ut sacrum nuncupa. Nec enim dicimus, nec ab alio unquam audivimus Deum jussisse Moysi ut spiritalem sanctificationem nonnullis inderet: nec enim id in creaturam cadere potest, sed uni Deo convenit. Unde cum lex seniores ei adjungere · vellet, non jussit ipsum Moysen sanctificationem electis imponere, seul aperte dixit se ablaturum de 'spiritu ejus, et unicuique édrùm qui electi fuerint daturum ". Sanctificare enim posse per Spiritus participationem, unius reginæ omnium naturæ ‘opus est. Hanc istius vocabuli significationem ut in lege passim usurpatur, palam nobis faciet Salomon, dicens: ‹ Laqueus viro est cito quid ex propriis sanctificare: postea enim quam roverit, Ο cvenit ponitere 68. ' Cum ergo sanctificare pro ronsecrare et offerre sumatur, dicimus Filium pro nobis sanctificasse seipsum. Obtulit enim seipsum, ·tanquam sacrificium et sanctam victimam Deo at Patri, mundum ei reconcilians, et in amicitiam ·revocans quod ea excidit, nempe genus humanum. • Ipse enim est pax nostra, sicuti scriptum est". Nostra vero ad Deum reversio non aliter per Servatorem Christum facta intelligitur, quam per participationem Spiritus et sanctificationem. Spiritus enim est qui nos conjungit, atque, ut ita dicam, unit cum Deo, quo suscepto, participes et consortes naturæ divinæ reddimur ", eumque suscipimus per Filium, et in Filio Patrem. Scribit ergo nobis sapiens Joannes de ipso: ‹ In hoc cognoscimus quoniam in co manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **. › Quid porro Paulus!. Quoniam autem, inqnit, estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamautem: Abba, Pater ",» ita ut si n03 forsan expertes Spiritus essemus, 990 ne in nobis quidem penitus agnosceretur esse Deus; et nisi Spiritu qui nos inter filios Dei collocat ditati essemus, filii Dei omnino non essemus. Quomodo igitur assumpti sumus, aut quomodo naturæ di- • Coloss, 1, 18. s Rom. S. 29. 31 Exod 38 Il Petr. 1. 4. 8:· 1 Juan. IV, ὁδὸν), ἀναγκαίως ἐπήνεγκε τὸ ἐφεξῆς, τοῦτ' ἔστιν, • Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν. • Καὶ δυσεξήγητον μέν πώς έστι, καὶ δυσχερές εἰς νόησιν τὸ είρημένον· πλὴν ὁ πάντα φωτίζων Λόγος, καὶ ἀποκαλύ πτων βαθέα ἐκ σκότους, σαφηνιεῖ καὶ τοῦτο ἡμῖν τὸ μυστήριον. Αγιάζεσθαι μὲν οὖν λέγεται κατὰ συν ήθειαν νομικὴν, τὸ ἐν τάξει τινὸς ἀναθήματος, ἡ δωροφορίας τῷ Θεῷ παρά του προσαγόμενον, καθάπερ αμέλει καὶ πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν ἐν υἱοῖς Ἰσραήλ. ο 'Αγίασον γάρ μοι πᾶν πρωτότοκον διανοίγον μήτραν, ο πρὸς τὸν ἄριστον ἔφη Μωσέα, τοῦτ᾽ ἔστιν ἀνάθες, καὶ ἀπόνειμε, καὶ κατάγραψον, ὡς ἱερόν. Οὐ γὰρ δή πού φαμεν, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρου τυχὸν εἰπόντος δεξαίμεθα, ὅτι Μωσεί κεκέλευσεν ὁ Θεός τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος ἁγιασμὸν ἐπιθεῖνα! τισι· γενητῆς γὰρ φύσεως οὐκ ἐφικνεῖται τὸ μέτρον εἰς τὸ δύνασθαί τι τοιοῦτον κατορθοῦν, ἁρμόσει δὲ μόνῳ, καὶ ἰδιαζόντως ἀνακείσεται Θεῷ. Καὶ γοῦν ὅτε σύν αὐτῷ τοὺς πρεσβυτέρους αναδεικνύειν ἤθελεν, ο αὐτὸν ἐπιθεῖναι Μωσέα τὸν ἁγιασμὸν τοῖς ἐξειλεγμέ νοις προσέταττεν, ἔφη δὲ μᾶλλον ἐναργώς, ὡς ἀφελεί μὲν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ ὄντος ἐπ' αὐτῷ, δώσει δὲ τῶν ἀναῤῥηθέντων ἑκάστῳ. Τὰ γὰρ ἁγιάζειν δύνασθαι διὰ μετουσίας τοῦ Πνεύματος, μόνῃ τῇ τῶν ὅλων κρατούσῃ μέτεστι φύσει. Τὴν δὲ τοῦ ἁγιάζεσθαι δύναμιν, ὡς ἐν νομικῇ δὲ δῆλον ὅτι συνηθεία φημί, φανωτάτην ἡμῖν καὶ αὐτὸς ὁ Σολομών καταστήσει λέγων· «Παγὶς ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι· μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται. ο Νοουμέν νου τοιγαροῦν τοῦ ἁγιάσαι, κατὰ συνήθειαν τὴν εἰς τὸν τοῦ ἀναθεῖναί τε καὶ ἀφορίσαι λόγων, ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάσαι φαμὲν τὸν Υἱόν. Προσεκόμισε γὰρ ἑαυτὸν, ὥσπερ ἱερεῖόν τε καὶ ἅγιον θύμα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κόσμον αὐτῷ καταλλάσσων, καὶ συνάγων εἰς φιλίαν τὸ ταύτης ὠλισθηκες, τοῦτ' ἔστι, τὸ γένος τὸ ἀνθρώπινον. «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. "Η γε μὴν ἐπανάλη ψις ἡμῶν ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρω; ἂν νοοῖτο τετελεσμένη διὰ Χριστοῦ τοῦ σώζοντος, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐν Πνεύματα κοινωνίας καὶ ἁγιασμοῦ. Τὸ γὰρ συνείρον 12. • Galat. 1, 52 Num. XI, 33 Prov. xx, Ephes. |

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἡμᾶς, καὶ αἱονεὶ συνενοῦν τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, viua consortes rehliti sumus, si ncque Deus in δ δὴ καὶ λαβόντες, μέτοχοι καὶ κοινωνοὶ τῆς θείας nobis est, neque nos ei adhæremus per hoc quod ἀναδεικνύμεθα φύσεως, καὶ αὐτὸν εἰσδεχόμεθα δι vocati sumus ad participationem Spiritus? Atqui Υἱοῦ καὶ ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα. Γράφει γοῦν ἡμῖν ὁ participes et consortes cuncta exsuperantis subσοφὸς Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν stantiæ, et templa Dei nuncupamur 5. Pro nostris ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ enim peccatis seipsum sanctificavit, id est conse Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.» Τί δὲ δὴ πρὸς cravit Unigenitus, ac tanquam hostiam sacram τούτῳ καὶ Παῦλος; ὁ Οτι δὲ, φησὶν, ἐστὲ υἱοὶ, ἐξε obtulit, in odorem suavitatis Deo ac Patri “, ut απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς co sublato quod naturam beminis quodammodo a καρδίας ὑμῶν, κράζον· '166ᾶ, ὁ Πατήρ, νὡς εἴπερ Deo separat, id est peccato, nihil amplius impediat ἡμᾶς ἀμετόχους ἀπομεῖναι συνέβη τοῦ Πνεύματος, quominus Deo proximi simus, et participationi οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐν ἡμῖν ὑπάρχων ἐγνώσθη Θεὸς, καὶ ejus inhæreamus, per participationem videlicet εἰ μὴ τὸ υἱοὺς κατατάττον πεπλουτήκαμεν Πνεῦμα, sancti Spiritus reformantis nos ad justitiam et οὐδ' ἂν ὅλως ἦμεν υἱοὶ Θεοῦ. Ποία τοίνυν ἡ πρόσλη sanctimoniam, atque ad primam imaginem. Nam ψις, ἢ πῶς ἂν ἔτι θείας φύσεως κοινωνοὶ καὶ ἡμεῖς si peccatum a Deo scjungit hominem ac separat, ἀπεφάνθημεν εἰ μήτε Θεὸς ἐν ἡμῖν, μήτε ἡμεῖς conjunget utique justitia, et nos proxime ipsi Deo αὐτῷ προσκείμενοι, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι πρός μετ ac Patri quodammodo sistet. Justificati vero per ουσίαν τοῦ Πνεύματος; Νυνὶ δὲ καὶ μέτοχοι, καὶ κοι fidem in Christum sumus “, qui traditus quidem νωνοὶ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης ουσίας, καὶ ναοὶ est propter delieta nostra, ut scriptum ost “, sed Θεοῦ χρηματίζομεν. Ὑπὲρ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτ resurrexit propter justificationem nostram ". Tola τιῶν ἑαυτὸν ἡγίασε, τοῦτ' ἔστιν ἀνέθηκεν ὁ Μονο enim in eo tanquam in primitiis generis, ad noviγενὴς, καὶ ὡς θύμα προσκεκόμικεν ἱερὸν, εἰς ὀσμὴν tatem vitæ natura hominis reparata est, et in suum εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ἐκ μέσου γεγονότος veluti principium reversa, ad sanctificationem re+ τοῦ διείργοντός τε καὶ ἀποτειχίζοντος ὥσπερ Θεοῦ formata est. ‹ Sanctifica igitur eos, o Pater, ine τὴν ἀνθρώπου φύσιν, τοῦτ᾽ ἔστι τῆς ἁμαρτίας, με quit, in veritate lua, › id est in me. Tuum enim δὲν ἔτι παραποδίζον φαίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι πρὸς Verbum veritas est, id est ego. ‹ Sanctificavi enim ἐγγύτητα γενέσθαι Θεῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινω- pro eis meipsum, id est consecravi, et obtuli, νίας εξέχεσθαι, διὰ μετουσίας δηλονότι τοῦ ἁγίου unus pro cunctis mortuus, ut eos in novitatem vitæ Πνεύματος, ἀναμορφοῦντος ἡμᾶς εἰς δικαιοσύνην, referuarem, et sanctificali sint in veritate, id est καὶ ἁγιασμὸν καὶ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην. Εἰ γὰρ in me. Jam vero hoc loco ita exposito, atque ad διίστησιν ἁμαρτία καὶ ἀπομερίζει Θεοῦ τὸν ἄνθρω- " intelligendumn proposito, aliam insuper ejus expliπου, συνάψει δή πάντως ἡ δικαιοσύνη, καὶ μεσολα candi viam capessere non gravabimur. Difficilia βοῦντος οὐδενὸς παρ' αὐτῷ τρόπον τινά, παραστήσει quippe loca studiose rimari, gratissimum erit cum τῷ Θεῷ. Δεδικαιώμεθα δὲ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι- iis qui istud susceperint, tum studiosis auditori στὸν, ὃς παρεδόθη μὲν, διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, bus. Dixit Dominus noster Jesus Christus pro noκατὰ τὸ γεγραμμένον, ηγέρθη δὲ διὰ τὴν δικαίωσιν bis seipsum sanctificare, ut et nos simus sanctiἡμῶν. Ὅλη γὰρ ἐν αὐτῷ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ ficali in veritate. Quomodo ergo sanctificetur qui γένους, πρὸς καινότητα ζωῆς, ἡ ἀνθρώπου φύσι; secundum naturam suam sanctus est, ut et nos ἀνεσκευάζετο, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν ὥσπερ ἀρχὴν sinus sanctifcati, agedum rursus Ecclesiæ doἀναβαίνουσα πρὸς ἁγιασμὸν ἀνεπλάττετο. Η Αγία- gmatis insistentes, et a recla fidei regula non d σον τοίνυν αὐτοὺς, ὦ Πάτερ, φησίν, ἐν τῇ ἀληθείᾳ nectentes, quoad licet 991 animadvertamus. σου, ο τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Ο γὰρ Λόγος ὁ σὺς ἀλήθειά ἐστι, τοῦτ᾽ ἔστιν, πάλιν ἐγώ. • Ηγίασα γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐμαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἀνατέθεικα, καὶ προσήγαγον, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα αὐτοὺς εἰς καινότητα μεταμορφώσω ζωῆς, καὶ ἡγιασμένοι ὦσιν ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Σεσαφηνισμέ. νου δὲ καὶ παραδεχθέντος εἰς νόησιν, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἐκδοθέντα νοῦν, τοῦ προκειμένου ῥητοῦ, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἰέναι θεωρημάτων οὐ κατοκνήσομεν. Τὸ γὰρ ὅτι μάλιστα φιλοθηρεῖν ἐπείγεσθαι τὰ τῶν νοημάτων οὐκ εὐχερή, γένοιτ' ἂν, οἶμαι, τιμαλφέστατον, αὐτοῖς τε τοῖς τοῦτο δρᾶν ἐθέλουσι, καὶ τοῖς τῶν ἀκροωμένων φιλομαθεστέροις. Εφη τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάζειν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Πῶς οὖν ἁγιάζεται καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι, φέρε δή πάλιν τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εχόμενοι, καὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως κανόνα μὴ παρατρέχοντες, ὡς ἔνι καλῶς ἐπαθρήσωμεν. Φαμὲν οὖν ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικός, πάντα τὰ ἄνω [γρ. ἀνθρώπω πρέποντα καταδεξάμενος, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ ἀῤῥήτως ἑαυτὸν ἑνώσας τῇ ἡμετέρα φύσει, καθ᾿ Dicimus itaque Unigenitum, cum secundum naturam Deus sit, et in forma et æqualitate Dei ac Patris, seipsum exinanisse, secundum Scriptaras", et factum esse hominem ex muliere ", omnibus quæ homini conveniunt susceptis, excepto peccato, et seipsum sponte naturæ nostræ ineſſa34 1 Cor. 11, 16. se Fplies. v. 2. co Rom. v, 1. οι Rom. 1. 25. cs Ibid. * Philipp. 11, 6. • Gall. 15, 4.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἡμᾶς, καὶ αἱονεὶ συνενοῦν τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, viua consortes rehliti sumus, si ncque Deus in δ δὴ καὶ λαβόντες, μέτοχοι καὶ κοινωνοὶ τῆς θείας nobis est, neque nos ei adhæremus per hoc quod ἀναδεικνύμεθα φύσεως, καὶ αὐτὸν εἰσδεχόμεθα δι vocati sumus ad participationem Spiritus? Atqui Υἱοῦ καὶ ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα. Γράφει γοῦν ἡμῖν ὁ participes et consortes cuncta exsuperantis subσοφὸς Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν stantiæ, et templa Dei nuncupamur 5. Pro nostris ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ enim peccatis seipsum sanctificavit, id est conse Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.» Τί δὲ δὴ πρὸς cravit Unigenitus, ac tanquam hostiam sacram τούτῳ καὶ Παῦλος; ὁ Οτι δὲ, φησὶν, ἐστὲ υἱοὶ, ἐξε obtulit, in odorem suavitatis Deo ac Patri “, ut απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς co sublato quod naturam beminis quodammodo a καρδίας ὑμῶν, κράζον· '166ᾶ, ὁ Πατήρ, νὡς εἴπερ Deo separat, id est peccato, nihil amplius impediat ἡμᾶς ἀμετόχους ἀπομεῖναι συνέβη τοῦ Πνεύματος, quominus Deo proximi simus, et participationi οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐν ἡμῖν ὑπάρχων ἐγνώσθη Θεὸς, καὶ ejus inhæreamus, per participationem videlicet εἰ μὴ τὸ υἱοὺς κατατάττον πεπλουτήκαμεν Πνεῦμα, sancti Spiritus reformantis nos ad justitiam et οὐδ' ἂν ὅλως ἦμεν υἱοὶ Θεοῦ. Ποία τοίνυν ἡ πρόσλη sanctimoniam, atque ad primam imaginem. Nam ψις, ἢ πῶς ἂν ἔτι θείας φύσεως κοινωνοὶ καὶ ἡμεῖς si peccatum a Deo scjungit hominem ac separat, ἀπεφάνθημεν εἰ μήτε Θεὸς ἐν ἡμῖν, μήτε ἡμεῖς conjunget utique justitia, et nos proxime ipsi Deo αὐτῷ προσκείμενοι, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι πρός μετ ac Patri quodammodo sistet. Justificati vero per ουσίαν τοῦ Πνεύματος; Νυνὶ δὲ καὶ μέτοχοι, καὶ κοι fidem in Christum sumus “, qui traditus quidem νωνοὶ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης ουσίας, καὶ ναοὶ est propter delieta nostra, ut scriptum ost “, sed Θεοῦ χρηματίζομεν. Ὑπὲρ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτ resurrexit propter justificationem nostram ". Tola τιῶν ἑαυτὸν ἡγίασε, τοῦτ' ἔστιν ἀνέθηκεν ὁ Μονο enim in eo tanquam in primitiis generis, ad noviγενὴς, καὶ ὡς θύμα προσκεκόμικεν ἱερὸν, εἰς ὀσμὴν tatem vitæ natura hominis reparata est, et in suum εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ἐκ μέσου γεγονότος veluti principium reversa, ad sanctificationem re+ τοῦ διείργοντός τε καὶ ἀποτειχίζοντος ὥσπερ Θεοῦ formata est. ‹ Sanctifica igitur eos, o Pater, ine τὴν ἀνθρώπου φύσιν, τοῦτ᾽ ἔστι τῆς ἁμαρτίας, με quit, in veritate lua, › id est in me. Tuum enim δὲν ἔτι παραποδίζον φαίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι πρὸς Verbum veritas est, id est ego. ‹ Sanctificavi enim ἐγγύτητα γενέσθαι Θεῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινω- pro eis meipsum, id est consecravi, et obtuli, νίας εξέχεσθαι, διὰ μετουσίας δηλονότι τοῦ ἁγίου unus pro cunctis mortuus, ut eos in novitatem vitæ Πνεύματος, ἀναμορφοῦντος ἡμᾶς εἰς δικαιοσύνην, referuarem, et sanctificali sint in veritate, id est καὶ ἁγιασμὸν καὶ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην. Εἰ γὰρ in me. Jam vero hoc loco ita exposito, atque ad διίστησιν ἁμαρτία καὶ ἀπομερίζει Θεοῦ τὸν ἄνθρω- " intelligendumn proposito, aliam insuper ejus expliπου, συνάψει δή πάντως ἡ δικαιοσύνη, καὶ μεσολα candi viam capessere non gravabimur. Difficilia βοῦντος οὐδενὸς παρ' αὐτῷ τρόπον τινά, παραστήσει quippe loca studiose rimari, gratissimum erit cum τῷ Θεῷ. Δεδικαιώμεθα δὲ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι- iis qui istud susceperint, tum studiosis auditori στὸν, ὃς παρεδόθη μὲν, διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, bus. Dixit Dominus noster Jesus Christus pro noκατὰ τὸ γεγραμμένον, ηγέρθη δὲ διὰ τὴν δικαίωσιν bis seipsum sanctificare, ut et nos simus sanctiἡμῶν. Ὅλη γὰρ ἐν αὐτῷ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ ficali in veritate. Quomodo ergo sanctificetur qui γένους, πρὸς καινότητα ζωῆς, ἡ ἀνθρώπου φύσι; secundum naturam suam sanctus est, ut et nos ἀνεσκευάζετο, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν ὥσπερ ἀρχὴν sinus sanctifcati, agedum rursus Ecclesiæ doἀναβαίνουσα πρὸς ἁγιασμὸν ἀνεπλάττετο. Η Αγία- gmatis insistentes, et a recla fidei regula non d σον τοίνυν αὐτοὺς, ὦ Πάτερ, φησίν, ἐν τῇ ἀληθείᾳ nectentes, quoad licet 991 animadvertamus. σου, ο τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Ο γὰρ Λόγος ὁ σὺς ἀλήθειά ἐστι, τοῦτ᾽ ἔστιν, πάλιν ἐγώ. • Ηγίασα γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐμαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἀνατέθεικα, καὶ προσήγαγον, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα αὐτοὺς εἰς καινότητα μεταμορφώσω ζωῆς, καὶ ἡγιασμένοι ὦσιν ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Σεσαφηνισμέ. νου δὲ καὶ παραδεχθέντος εἰς νόησιν, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἐκδοθέντα νοῦν, τοῦ προκειμένου ῥητοῦ, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἰέναι θεωρημάτων οὐ κατοκνήσομεν. Τὸ γὰρ ὅτι μάλιστα φιλοθηρεῖν ἐπείγεσθαι τὰ τῶν νοημάτων οὐκ εὐχερή, γένοιτ' ἂν, οἶμαι, τιμαλφέστατον, αὐτοῖς τε τοῖς τοῦτο δρᾶν ἐθέλουσι, καὶ τοῖς τῶν ἀκροωμένων φιλομαθεστέροις. Εφη τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάζειν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Πῶς οὖν ἁγιάζεται καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι, φέρε δή πάλιν τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εχόμενοι, καὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως κανόνα μὴ παρατρέχοντες, ὡς ἔνι καλῶς ἐπαθρήσωμεν. Φαμὲν οὖν ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικός, πάντα τὰ ἄνω [γρ. ἀνθρώπω πρέποντα καταδεξάμενος, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ ἀῤῥήτως ἑαυτὸν ἑνώσας τῇ ἡμετέρα φύσει, καθ᾿ Dicimus itaque Unigenitum, cum secundum naturam Deus sit, et in forma et æqualitate Dei ac Patris, seipsum exinanisse, secundum Scriptaras", et factum esse hominem ex muliere ", omnibus quæ homini conveniunt susceptis, excepto peccato, et seipsum sponte naturæ nostræ ineſſa34 1 Cor. 11, 16. se Fplies. v. 2. co Rom. v, 1. οι Rom. 1. 25. cs Ibid. * Philipp. 11, 6. • Gall. 15, 4.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἡμᾶς, καὶ αἱονεὶ συνενοῦν τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, viua consortes rehliti sumus, si ncque Deus in δ δὴ καὶ λαβόντες, μέτοχοι καὶ κοινωνοὶ τῆς θείας nobis est, neque nos ei adhæremus per hoc quod ἀναδεικνύμεθα φύσεως, καὶ αὐτὸν εἰσδεχόμεθα δι vocati sumus ad participationem Spiritus? Atqui Υἱοῦ καὶ ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα. Γράφει γοῦν ἡμῖν ὁ participes et consortes cuncta exsuperantis subσοφὸς Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν stantiæ, et templa Dei nuncupamur 5. Pro nostris ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ enim peccatis seipsum sanctificavit, id est conse Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.» Τί δὲ δὴ πρὸς cravit Unigenitus, ac tanquam hostiam sacram τούτῳ καὶ Παῦλος; ὁ Οτι δὲ, φησὶν, ἐστὲ υἱοὶ, ἐξε obtulit, in odorem suavitatis Deo ac Patri “, ut απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς co sublato quod naturam beminis quodammodo a καρδίας ὑμῶν, κράζον· '166ᾶ, ὁ Πατήρ, νὡς εἴπερ Deo separat, id est peccato, nihil amplius impediat ἡμᾶς ἀμετόχους ἀπομεῖναι συνέβη τοῦ Πνεύματος, quominus Deo proximi simus, et participationi οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐν ἡμῖν ὑπάρχων ἐγνώσθη Θεὸς, καὶ ejus inhæreamus, per participationem videlicet εἰ μὴ τὸ υἱοὺς κατατάττον πεπλουτήκαμεν Πνεῦμα, sancti Spiritus reformantis nos ad justitiam et οὐδ' ἂν ὅλως ἦμεν υἱοὶ Θεοῦ. Ποία τοίνυν ἡ πρόσλη sanctimoniam, atque ad primam imaginem. Nam ψις, ἢ πῶς ἂν ἔτι θείας φύσεως κοινωνοὶ καὶ ἡμεῖς si peccatum a Deo scjungit hominem ac separat, ἀπεφάνθημεν εἰ μήτε Θεὸς ἐν ἡμῖν, μήτε ἡμεῖς conjunget utique justitia, et nos proxime ipsi Deo αὐτῷ προσκείμενοι, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι πρός μετ ac Patri quodammodo sistet. Justificati vero per ουσίαν τοῦ Πνεύματος; Νυνὶ δὲ καὶ μέτοχοι, καὶ κοι fidem in Christum sumus “, qui traditus quidem νωνοὶ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης ουσίας, καὶ ναοὶ est propter delieta nostra, ut scriptum ost “, sed Θεοῦ χρηματίζομεν. Ὑπὲρ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτ resurrexit propter justificationem nostram ". Tola τιῶν ἑαυτὸν ἡγίασε, τοῦτ' ἔστιν ἀνέθηκεν ὁ Μονο enim in eo tanquam in primitiis generis, ad noviγενὴς, καὶ ὡς θύμα προσκεκόμικεν ἱερὸν, εἰς ὀσμὴν tatem vitæ natura hominis reparata est, et in suum εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ἐκ μέσου γεγονότος veluti principium reversa, ad sanctificationem re+ τοῦ διείργοντός τε καὶ ἀποτειχίζοντος ὥσπερ Θεοῦ formata est. ‹ Sanctifica igitur eos, o Pater, ine τὴν ἀνθρώπου φύσιν, τοῦτ᾽ ἔστι τῆς ἁμαρτίας, με quit, in veritate lua, › id est in me. Tuum enim δὲν ἔτι παραποδίζον φαίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι πρὸς Verbum veritas est, id est ego. ‹ Sanctificavi enim ἐγγύτητα γενέσθαι Θεῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινω- pro eis meipsum, id est consecravi, et obtuli, νίας εξέχεσθαι, διὰ μετουσίας δηλονότι τοῦ ἁγίου unus pro cunctis mortuus, ut eos in novitatem vitæ Πνεύματος, ἀναμορφοῦντος ἡμᾶς εἰς δικαιοσύνην, referuarem, et sanctificali sint in veritate, id est καὶ ἁγιασμὸν καὶ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην. Εἰ γὰρ in me. Jam vero hoc loco ita exposito, atque ad διίστησιν ἁμαρτία καὶ ἀπομερίζει Θεοῦ τὸν ἄνθρω- " intelligendumn proposito, aliam insuper ejus expliπου, συνάψει δή πάντως ἡ δικαιοσύνη, καὶ μεσολα candi viam capessere non gravabimur. Difficilia βοῦντος οὐδενὸς παρ' αὐτῷ τρόπον τινά, παραστήσει quippe loca studiose rimari, gratissimum erit cum τῷ Θεῷ. Δεδικαιώμεθα δὲ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι- iis qui istud susceperint, tum studiosis auditori στὸν, ὃς παρεδόθη μὲν, διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, bus. Dixit Dominus noster Jesus Christus pro noκατὰ τὸ γεγραμμένον, ηγέρθη δὲ διὰ τὴν δικαίωσιν bis seipsum sanctificare, ut et nos simus sanctiἡμῶν. Ὅλη γὰρ ἐν αὐτῷ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ ficali in veritate. Quomodo ergo sanctificetur qui γένους, πρὸς καινότητα ζωῆς, ἡ ἀνθρώπου φύσι; secundum naturam suam sanctus est, ut et nos ἀνεσκευάζετο, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν ὥσπερ ἀρχὴν sinus sanctifcati, agedum rursus Ecclesiæ doἀναβαίνουσα πρὸς ἁγιασμὸν ἀνεπλάττετο. Η Αγία- gmatis insistentes, et a recla fidei regula non d σον τοίνυν αὐτοὺς, ὦ Πάτερ, φησίν, ἐν τῇ ἀληθείᾳ nectentes, quoad licet 991 animadvertamus. σου, ο τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Ο γὰρ Λόγος ὁ σὺς ἀλήθειά ἐστι, τοῦτ᾽ ἔστιν, πάλιν ἐγώ. • Ηγίασα γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐμαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἀνατέθεικα, καὶ προσήγαγον, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα αὐτοὺς εἰς καινότητα μεταμορφώσω ζωῆς, καὶ ἡγιασμένοι ὦσιν ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Σεσαφηνισμέ. νου δὲ καὶ παραδεχθέντος εἰς νόησιν, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἐκδοθέντα νοῦν, τοῦ προκειμένου ῥητοῦ, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἰέναι θεωρημάτων οὐ κατοκνήσομεν. Τὸ γὰρ ὅτι μάλιστα φιλοθηρεῖν ἐπείγεσθαι τὰ τῶν νοημάτων οὐκ εὐχερή, γένοιτ' ἂν, οἶμαι, τιμαλφέστατον, αὐτοῖς τε τοῖς τοῦτο δρᾶν ἐθέλουσι, καὶ τοῖς τῶν ἀκροωμένων φιλομαθεστέροις. Εφη τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάζειν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Πῶς οὖν ἁγιάζεται καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι, φέρε δή πάλιν τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εχόμενοι, καὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως κανόνα μὴ παρατρέχοντες, ὡς ἔνι καλῶς ἐπαθρήσωμεν. Φαμὲν οὖν ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικός, πάντα τὰ ἄνω [γρ. ἀνθρώπω πρέποντα καταδεξάμενος, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ ἀῤῥήτως ἑαυτὸν ἑνώσας τῇ ἡμετέρα φύσει, καθ᾿ Dicimus itaque Unigenitum, cum secundum naturam Deus sit, et in forma et æqualitate Dei ac Patris, seipsum exinanisse, secundum Scriptaras", et factum esse hominem ex muliere ", omnibus quæ homini conveniunt susceptis, excepto peccato, et seipsum sponte naturæ nostræ ineſſa34 1 Cor. 11, 16. se Fplies. v. 2. co Rom. v, 1. οι Rom. 1. 25. cs Ibid. * Philipp. 11, 6. • Gall. 15, 4.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἡμᾶς, καὶ αἱονεὶ συνενοῦν τῷ Θεῷ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, viua consortes rehliti sumus, si ncque Deus in δ δὴ καὶ λαβόντες, μέτοχοι καὶ κοινωνοὶ τῆς θείας nobis est, neque nos ei adhæremus per hoc quod ἀναδεικνύμεθα φύσεως, καὶ αὐτὸν εἰσδεχόμεθα δι vocati sumus ad participationem Spiritus? Atqui Υἱοῦ καὶ ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα. Γράφει γοῦν ἡμῖν ὁ participes et consortes cuncta exsuperantis subσοφὸς Ιωάννης περὶ αὐτοῦ· «Ἐν τούτῳ γινώσκομεν stantiæ, et templa Dei nuncupamur 5. Pro nostris ὅτι ἐν αὐτῷ μένομεν, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ enim peccatis seipsum sanctificavit, id est conse Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν.» Τί δὲ δὴ πρὸς cravit Unigenitus, ac tanquam hostiam sacram τούτῳ καὶ Παῦλος; ὁ Οτι δὲ, φησὶν, ἐστὲ υἱοὶ, ἐξε obtulit, in odorem suavitatis Deo ac Patri “, ut απέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς co sublato quod naturam beminis quodammodo a καρδίας ὑμῶν, κράζον· '166ᾶ, ὁ Πατήρ, νὡς εἴπερ Deo separat, id est peccato, nihil amplius impediat ἡμᾶς ἀμετόχους ἀπομεῖναι συνέβη τοῦ Πνεύματος, quominus Deo proximi simus, et participationi οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐν ἡμῖν ὑπάρχων ἐγνώσθη Θεὸς, καὶ ejus inhæreamus, per participationem videlicet εἰ μὴ τὸ υἱοὺς κατατάττον πεπλουτήκαμεν Πνεῦμα, sancti Spiritus reformantis nos ad justitiam et οὐδ' ἂν ὅλως ἦμεν υἱοὶ Θεοῦ. Ποία τοίνυν ἡ πρόσλη sanctimoniam, atque ad primam imaginem. Nam ψις, ἢ πῶς ἂν ἔτι θείας φύσεως κοινωνοὶ καὶ ἡμεῖς si peccatum a Deo scjungit hominem ac separat, ἀπεφάνθημεν εἰ μήτε Θεὸς ἐν ἡμῖν, μήτε ἡμεῖς conjunget utique justitia, et nos proxime ipsi Deo αὐτῷ προσκείμενοι, διὰ τοῦ κεκλῆσθαι πρός μετ ac Patri quodammodo sistet. Justificati vero per ουσίαν τοῦ Πνεύματος; Νυνὶ δὲ καὶ μέτοχοι, καὶ κοι fidem in Christum sumus “, qui traditus quidem νωνοὶ τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης ουσίας, καὶ ναοὶ est propter delieta nostra, ut scriptum ost “, sed Θεοῦ χρηματίζομεν. Ὑπὲρ γὰρ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτ resurrexit propter justificationem nostram ". Tola τιῶν ἑαυτὸν ἡγίασε, τοῦτ' ἔστιν ἀνέθηκεν ὁ Μονο enim in eo tanquam in primitiis generis, ad noviγενὴς, καὶ ὡς θύμα προσκεκόμικεν ἱερὸν, εἰς ὀσμὴν tatem vitæ natura hominis reparata est, et in suum εὐωδίας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἵνα ἐκ μέσου γεγονότος veluti principium reversa, ad sanctificationem re+ τοῦ διείργοντός τε καὶ ἀποτειχίζοντος ὥσπερ Θεοῦ formata est. ‹ Sanctifica igitur eos, o Pater, ine τὴν ἀνθρώπου φύσιν, τοῦτ᾽ ἔστι τῆς ἁμαρτίας, με quit, in veritate lua, › id est in me. Tuum enim δὲν ἔτι παραποδίζον φαίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι πρὸς Verbum veritas est, id est ego. ‹ Sanctificavi enim ἐγγύτητα γενέσθαι Θεῷ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν κοινω- pro eis meipsum, id est consecravi, et obtuli, νίας εξέχεσθαι, διὰ μετουσίας δηλονότι τοῦ ἁγίου unus pro cunctis mortuus, ut eos in novitatem vitæ Πνεύματος, ἀναμορφοῦντος ἡμᾶς εἰς δικαιοσύνην, referuarem, et sanctificali sint in veritate, id est καὶ ἁγιασμὸν καὶ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην. Εἰ γὰρ in me. Jam vero hoc loco ita exposito, atque ad διίστησιν ἁμαρτία καὶ ἀπομερίζει Θεοῦ τὸν ἄνθρω- " intelligendumn proposito, aliam insuper ejus expliπου, συνάψει δή πάντως ἡ δικαιοσύνη, καὶ μεσολα candi viam capessere non gravabimur. Difficilia βοῦντος οὐδενὸς παρ' αὐτῷ τρόπον τινά, παραστήσει quippe loca studiose rimari, gratissimum erit cum τῷ Θεῷ. Δεδικαιώμεθα δὲ διὰ πίστεως τῆς εἰς Χρι- iis qui istud susceperint, tum studiosis auditori στὸν, ὃς παρεδόθη μὲν, διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν, bus. Dixit Dominus noster Jesus Christus pro noκατὰ τὸ γεγραμμένον, ηγέρθη δὲ διὰ τὴν δικαίωσιν bis seipsum sanctificare, ut et nos simus sanctiἡμῶν. Ὅλη γὰρ ἐν αὐτῷ καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ ficali in veritate. Quomodo ergo sanctificetur qui γένους, πρὸς καινότητα ζωῆς, ἡ ἀνθρώπου φύσι; secundum naturam suam sanctus est, ut et nos ἀνεσκευάζετο, καὶ εἰς τὴν οἰκείαν ὥσπερ ἀρχὴν sinus sanctifcati, agedum rursus Ecclesiæ doἀναβαίνουσα πρὸς ἁγιασμὸν ἀνεπλάττετο. Η Αγία- gmatis insistentes, et a recla fidei regula non d σον τοίνυν αὐτοὺς, ὦ Πάτερ, φησίν, ἐν τῇ ἀληθείᾳ nectentes, quoad licet 991 animadvertamus. σου, ο τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Ο γὰρ Λόγος ὁ σὺς ἀλήθειά ἐστι, τοῦτ᾽ ἔστιν, πάλιν ἐγώ. • Ηγίασα γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἐμαυτὸν, τοῦτ' ἔστιν ἀνατέθεικα, καὶ προσήγαγον, εἰς ὑπὲρ πάντων ἀποθανών, ἵνα αὐτοὺς εἰς καινότητα μεταμορφώσω ζωῆς, καὶ ἡγιασμένοι ὦσιν ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν ἐν ἐμοί. Σεσαφηνισμέ. νου δὲ καὶ παραδεχθέντος εἰς νόησιν, κατὰ τὸν ἀρτίως ἡμῖν ἐκδοθέντα νοῦν, τοῦ προκειμένου ῥητοῦ, καὶ δι᾿ ἑτέρων ἰέναι θεωρημάτων οὐ κατοκνήσομεν. Τὸ γὰρ ὅτι μάλιστα φιλοθηρεῖν ἐπείγεσθαι τὰ τῶν νοημάτων οὐκ εὐχερή, γένοιτ' ἂν, οἶμαι, τιμαλφέστατον, αὐτοῖς τε τοῖς τοῦτο δρᾶν ἐθέλουσι, καὶ τοῖς τῶν ἀκροωμένων φιλομαθεστέροις. Εφη τοίνυν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν ἁγιάζειν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ. Πῶς οὖν ἁγιάζεται καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ὦμεν ἡγιασμένοι, φέρε δή πάλιν τῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων εχόμενοι, καὶ τὸν ὀρθὸν τῆς πίστεως κανόνα μὴ παρατρέχοντες, ὡς ἔνι καλῶς ἐπαθρήσωμεν. Φαμὲν οὖν ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Μονογενὴς, καὶ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, κεκένωκεν ἑαυτὸν κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος ἐκ γυναικός, πάντα τὰ ἄνω [γρ. ἀνθρώπω πρέποντα καταδεξάμενος, δίχα μόνης ἁμαρτίας, καὶ ἀῤῥήτως ἑαυτὸν ἑνώσας τῇ ἡμετέρα φύσει, καθ᾿ Dicimus itaque Unigenitum, cum secundum naturam Deus sit, et in forma et æqualitate Dei ac Patris, seipsum exinanisse, secundum Scriptaras", et factum esse hominem ex muliere ", omnibus quæ homini conveniunt susceptis, excepto peccato, et seipsum sponte naturæ nostræ ineſſa34 1 Cor. 11, 16. se Fplies. v. 2. co Rom. v, 1. οι Rom. 1. 25. cs Ibid. * Philipp. 11, 6. • Gall. 15, 4.

biliter uniendo, ut eam in seipso primo et per ἑκούσιον βούλησιν, ὅπως ἂν αὐτὸν [ρ. αὐτὴν] ἐν seipsum rursus ad pristinam illam pulchritudinem reformans, et secundus Adam nobis repertus, id est coelestis homo, primusque omnium et primitiæ eorum qui ad vitæ novitatem instaurantur constitutus, in incorruptione videlicet ac justitia, et sanctificatione per Spiritum, per seipsum demum in universum genus bona transmitteret. Idcirco licet vita sit secundum naturam, inter mortuos tamen factus est, ut nostra in nobis morte abolita, in suam nos vitam reformaret, et ipse cum sit justitia Dei ac Patris ", peccatum pro nobis factus est ". Juxta Prophetæ quippe vocen, ipse peccata nostra portal, el reputatus est nobiscum inter iniquos 67 ut nos justificaret propter seipsum chirographo quod adversus nos erat deleto, eoque suæ cruci affixo, ut scriptum est ". Cum autem rursus sanctus sit, secundum naturam, ut Deus, et universa creaturæ det participem esse sancti Spiritus ad perseverantiam et sanctificationem, sanctificatur propter nos in sancto Spíritu, nOR quidem alio ipsum sanctificante, sed ipsomet sanetificationem suæ carnis operante. Suscipit enim Spiritum qui saus est, et accipit quidem quatenus est homo, sibi vero istum dat, ut Deus, Hoc autem agebat propter nos, non proper se, ut ex ipso et in ipso utique primo rei initio suscepto in universum genus hoc modo sanctifcationis gratia permaneret. Queinadmodum enim per prævaricationem in Adam tanquam in primitiis generis humani natura damnata morte fuit, per unum illum primum audiens: Terra es, et in terram reverteris “ codem, opinor, modo per obedientiam et justitiam Clristi, in quantum facius est sub lege, quamvis legislator exsistens, ut Deus, in totam naturam permanat benedictio, et per Spiritum vivificatio. Reformat enim Spiritus ad incorruptionem eos qui ex peccato corrupti sunt, et in novitatem vitæ instaurat eos qui ex negligentia inveterati ac deleti sunt. Atenim forsan inquies: Quomodo, quæso, 992 sauctus secundum naturam sanctificabatur, idque per participationem? Aut quomodo is qui omnibus dignis, colitibus, inquam, et hominibus suum Spiritum tradit, sibimet istum largitur? Difficilia quidem ista sunt intellectu, nec obviam explicationem habent, si nudum tantum, ac veluti separatum ab humanitate Dei Verbum concipias: sed si unionen incomprehensibilem suspicias, et cum carne conjunctionem, tibique succurrat nostri similem factum hominem illum natura Deum, mirari desines, omnique ex animo dempte scrupulo, Deum simul et hominem esse Filium observais, non existinabis esse rejicienda quæ humanitati congruunt, quamvis de una Filii qui secunduan naturam est persona dicantur, Christi nimirum. Numquid enim mori alienum esse peuitus a Verbo quod cuneta vivificat existimabimus? • 1 Cor. 1, 30. «Η Cor. *, 21. αν 5a. 1111, ἑαυτῷ τε πρώτῳ, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ πρὸς ἐκεῖνο πάλιν ἀναστοιχειώσας τὸ κάλλος, φημὶ δὴ τὸ ἐν ἀρχαῖς. καὶ δεύτερος ἡμῖν Αδάμ εὑρεθείς, τοῦτ' ἔστιν οὐρά νιος άνθρωπος, πρῶτός τε ἁπάντων καὶ ἀπαρχὴ τῶν ἀναχτιζομένων εἰς καινότητα ζωής ευρεθείς, ἐν ἀφθαρσία δηλονότι καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἁγιασμῷ τῷ διὰ Πνεύματος νοουμένῳ παραπέμψῃ λοιπόν δι' εαυ τοῦ πρὸς ἅπαν τὸ γένος τὰ ἀγαθά. Διὰ τοῦτο καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, γέγονεν ἐν νεκροῖς, ἵνα τὸν ἡμῶν ἐν ἡμῖν καταργήσας θάνατον, εἰς τὴν ἰδίαν ἡμᾶς ἀναπλάσῃ ζωήν· καὶ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ δικαιο σύνη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρ τία. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, καὶ ἐλογίσθη μεθ' ἡμῶν ἐν ἀνόμοις, ἵνα ἡμᾶς δικαιώσῃ δι' ἑαυτὸν, διαβρήξας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ προσηλώσας αὐτὸ τῷ ἰδίῳ σταυρῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αγιος δὲ πάλιν ὑπάρχων, κατὰ φύσιν, ὡς Θεός, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ὅλῃ τῇ κτίσει πρὸς διαμονὴν καὶ σύστασιν καὶ ἁγιασμὸν τὸ ἐν μεθέξει γενέσθαι διδούς, ἁγιάζεται δι' ἡμᾶς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, οὐχ ἑτέρου τινὸς αὐτὸν ἁγιάζοντος, αυτουργοῦντος δὲ μᾶλλον ἑαυτῷ πρὸς ἁγιασμὸν τῆς ἰδίας σαρκός. Δέχεται γὰρ τὸ Πνεῦμε τὸ ἑαυτοῦ, καὶ λαμβάνει μεν, καθόπερ ἦν ἄνθρωπος, ἑαυτῷ γε μὴν τοῦτο δίδωσιν, ὡς Θεός. Εδρα δὲ τοῦται δι' ἡμᾶς, οὐ δι' ἑαυτόν· ἵνα ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ δὲ πρώτῳ δεξαμένου τοῦ πράγματος τὴν ἀρχὴν, εἰς ἅπαν οὕτω τὸ γένος ἢ τοῦ ἁγιάζεσθαι λοιπόν δια βαίνοι χάρις. Ωσπερ γὰρ διὰ τῆς ἐν Ἀδὰμ παραβάσ σεως καὶ παρακοῆς, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους ἡ φύσ σις θανάτῳ κατεδικάζετο, δι᾿ ἑνὸς ἀκούσατα τοῦ πρώτου· ι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ· ο τὸν αὐτόν, οἶμαι, τρόπον, διὰ τῆς ὑπακοῆς καὶ δικαιοσύνης τοῦ Χριστοῦ, καθό γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι νομοθέτης υπάρχων, ὡς Θεός, εἰς ὅλην ἂν διήκοι την φύσ σιν ἡ εὐλογία, καὶ ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ζωοποίησις. Αναμορφοὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα πρὸς ἀφθαρσίαν, τὸ ἐξ ἁμαρτίας κατεφθαρμένον, καὶ εἰς καινότητα μετα πλάττει ζωῆς τὸ ἐκ βαθυμίας πεπαλαιωμένον, και χωρῆσαν εἰς ἀφανισμόν. 'Αλλ' ίσως ἐρεῖς· Πώς οὖν ὁ ἅγιος κατὰ φύσιν ἡγιάζετο, καὶ τοῦτο μεθ εκτώς; κατά τίνα δε τρόπον ὁ καὶ πᾶσι τοῖς ἐλεῖν ἀξίοις, τοῖς τε ἄνω, φημὶ, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς τὸ ἴδιον Πνεῦμα διδούς, ἑαυτῷ τοῦτο χαρίζεται; Δυσέφαντα μὲν οὖν καὶ δυσδιανόητα κομιδή, καὶ οὐ ταλαίπωριν ἔχοντα τὴν ἐξήγησιν τὰ τοιαῦτα ἐστιν, ὅταν ἐννοήση γυμνὸν ἔτι καὶ ὥσπερ ἀνὰ μέρος ἑστῶτα τῆς ἁγια ζομένης ἀνθρωπότητος τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Λόγου ἐπὰν μέντοι θαυμάσῃς τὴν ἀπερινόητον ἔνωσιν, καὶ τὴν εἰς σάρκα σύνοδον, καὶ ὑποπέσῃ τῷ νῷ καθ' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὁ φύσει Θεός, ξενισθήσε μὲν οὐκέτι, πάντα δὲ θόρυβον τῆς σῆς διανοίας ἐξελών, ὑποθείς τε τοῖς θεωρήμασι, Θεὸν ἐν ταυτῷ καὶ ἄνθρωπον ὄντα τὸν Υἱὸν, οὐκ ἀπόβλητα λογιῇ τὰ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα, κἂν εἰς τὸ ἑνὸς τοῦ κατά φύσιν Υἱοῦ φέρηται πρόσωπον, φημὶ δὴ Χριστο se Coloss. 1, 14. «Gen. 11, 19.

biliter uniendo, ut eam in seipso primo et per ἑκούσιον βούλησιν, ὅπως ἂν αὐτὸν [ρ. αὐτὴν] ἐν seipsum rursus ad pristinam illam pulchritudinem reformans, et secundus Adam nobis repertus, id est coelestis homo, primusque omnium et primitiæ eorum qui ad vitæ novitatem instaurantur constitutus, in incorruptione videlicet ac justitia, et sanctificatione per Spiritum, per seipsum demum in universum genus bona transmitteret. Idcirco licet vita sit secundum naturam, inter mortuos tamen factus est, ut nostra in nobis morte abolita, in suam nos vitam reformaret, et ipse cum sit justitia Dei ac Patris ", peccatum pro nobis factus est ". Juxta Prophetæ quippe vocen, ipse peccata nostra portal, el reputatus est nobiscum inter iniquos 67 ut nos justificaret propter seipsum chirographo quod adversus nos erat deleto, eoque suæ cruci affixo, ut scriptum est ". Cum autem rursus sanctus sit, secundum naturam, ut Deus, et universa creaturæ det participem esse sancti Spiritus ad perseverantiam et sanctificationem, sanctificatur propter nos in sancto Spíritu, nOR quidem alio ipsum sanctificante, sed ipsomet sanetificationem suæ carnis operante. Suscipit enim Spiritum qui saus est, et accipit quidem quatenus est homo, sibi vero istum dat, ut Deus, Hoc autem agebat propter nos, non proper se, ut ex ipso et in ipso utique primo rei initio suscepto in universum genus hoc modo sanctifcationis gratia permaneret. Queinadmodum enim per prævaricationem in Adam tanquam in primitiis generis humani natura damnata morte fuit, per unum illum primum audiens: Terra es, et in terram reverteris “ codem, opinor, modo per obedientiam et justitiam Clristi, in quantum facius est sub lege, quamvis legislator exsistens, ut Deus, in totam naturam permanat benedictio, et per Spiritum vivificatio. Reformat enim Spiritus ad incorruptionem eos qui ex peccato corrupti sunt, et in novitatem vitæ instaurat eos qui ex negligentia inveterati ac deleti sunt. Atenim forsan inquies: Quomodo, quæso, 992 sauctus secundum naturam sanctificabatur, idque per participationem? Aut quomodo is qui omnibus dignis, colitibus, inquam, et hominibus suum Spiritum tradit, sibimet istum largitur? Difficilia quidem ista sunt intellectu, nec obviam explicationem habent, si nudum tantum, ac veluti separatum ab humanitate Dei Verbum concipias: sed si unionen incomprehensibilem suspicias, et cum carne conjunctionem, tibique succurrat nostri similem factum hominem illum natura Deum, mirari desines, omnique ex animo dempte scrupulo, Deum simul et hominem esse Filium observais, non existinabis esse rejicienda quæ humanitati congruunt, quamvis de una Filii qui secunduan naturam est persona dicantur, Christi nimirum. Numquid enim mori alienum esse peuitus a Verbo quod cuneta vivificat existimabimus? • 1 Cor. 1, 30. «Η Cor. *, 21. αν 5a. 1111, ἑαυτῷ τε πρώτῳ, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ πρὸς ἐκεῖνο πάλιν ἀναστοιχειώσας τὸ κάλλος, φημὶ δὴ τὸ ἐν ἀρχαῖς. καὶ δεύτερος ἡμῖν Αδάμ εὑρεθείς, τοῦτ' ἔστιν οὐρά νιος άνθρωπος, πρῶτός τε ἁπάντων καὶ ἀπαρχὴ τῶν ἀναχτιζομένων εἰς καινότητα ζωής ευρεθείς, ἐν ἀφθαρσία δηλονότι καὶ δικαιοσύνῃ καὶ ἁγιασμῷ τῷ διὰ Πνεύματος νοουμένῳ παραπέμψῃ λοιπόν δι' εαυ τοῦ πρὸς ἅπαν τὸ γένος τὰ ἀγαθά. Διὰ τοῦτο καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων, γέγονεν ἐν νεκροῖς, ἵνα τὸν ἡμῶν ἐν ἡμῖν καταργήσας θάνατον, εἰς τὴν ἰδίαν ἡμᾶς ἀναπλάσῃ ζωήν· καὶ αὐτὸς ὑπάρχων ἡ δικαιο σύνη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρ τία. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν, αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, καὶ ἐλογίσθη μεθ' ἡμῶν ἐν ἀνόμοις, ἵνα ἡμᾶς δικαιώσῃ δι' ἑαυτὸν, διαβρήξας τὸ καθ' ἡμῶν χειρόγραφον, καὶ προσηλώσας αὐτὸ τῷ ἰδίῳ σταυρῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αγιος δὲ πάλιν ὑπάρχων, κατὰ φύσιν, ὡς Θεός, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ὅλῃ τῇ κτίσει πρὸς διαμονὴν καὶ σύστασιν καὶ ἁγιασμὸν τὸ ἐν μεθέξει γενέσθαι διδούς, ἁγιάζεται δι' ἡμᾶς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, οὐχ ἑτέρου τινὸς αὐτὸν ἁγιάζοντος, αυτουργοῦντος δὲ μᾶλλον ἑαυτῷ πρὸς ἁγιασμὸν τῆς ἰδίας σαρκός. Δέχεται γὰρ τὸ Πνεῦμε τὸ ἑαυτοῦ, καὶ λαμβάνει μεν, καθόπερ ἦν ἄνθρωπος, ἑαυτῷ γε μὴν τοῦτο δίδωσιν, ὡς Θεός. Εδρα δὲ τοῦται δι' ἡμᾶς, οὐ δι' ἑαυτόν· ἵνα ἐξ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ δὲ πρώτῳ δεξαμένου τοῦ πράγματος τὴν ἀρχὴν, εἰς ἅπαν οὕτω τὸ γένος ἢ τοῦ ἁγιάζεσθαι λοιπόν δια βαίνοι χάρις. Ωσπερ γὰρ διὰ τῆς ἐν Ἀδὰμ παραβάσ σεως καὶ παρακοῆς, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους ἡ φύσ σις θανάτῳ κατεδικάζετο, δι᾿ ἑνὸς ἀκούσατα τοῦ πρώτου· ι Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ· ο τὸν αὐτόν, οἶμαι, τρόπον, διὰ τῆς ὑπακοῆς καὶ δικαιοσύνης τοῦ Χριστοῦ, καθό γέγονεν ὑπὸ νόμον, καίτοι νομοθέτης υπάρχων, ὡς Θεός, εἰς ὅλην ἂν διήκοι την φύσ σιν ἡ εὐλογία, καὶ ἡ διὰ τοῦ Πνεύματος ζωοποίησις. Αναμορφοὶ γὰρ τὸ Πνεῦμα πρὸς ἀφθαρσίαν, τὸ ἐξ ἁμαρτίας κατεφθαρμένον, καὶ εἰς καινότητα μετα πλάττει ζωῆς τὸ ἐκ βαθυμίας πεπαλαιωμένον, και χωρῆσαν εἰς ἀφανισμόν. 'Αλλ' ίσως ἐρεῖς· Πώς οὖν ὁ ἅγιος κατὰ φύσιν ἡγιάζετο, καὶ τοῦτο μεθ εκτώς; κατά τίνα δε τρόπον ὁ καὶ πᾶσι τοῖς ἐλεῖν ἀξίοις, τοῖς τε ἄνω, φημὶ, καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς τὸ ἴδιον Πνεῦμα διδούς, ἑαυτῷ τοῦτο χαρίζεται; Δυσέφαντα μὲν οὖν καὶ δυσδιανόητα κομιδή, καὶ οὐ ταλαίπωριν ἔχοντα τὴν ἐξήγησιν τὰ τοιαῦτα ἐστιν, ὅταν ἐννοήση γυμνὸν ἔτι καὶ ὥσπερ ἀνὰ μέρος ἑστῶτα τῆς ἁγια ζομένης ἀνθρωπότητος τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Λόγου ἐπὰν μέντοι θαυμάσῃς τὴν ἀπερινόητον ἔνωσιν, καὶ τὴν εἰς σάρκα σύνοδον, καὶ ὑποπέσῃ τῷ νῷ καθ' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος ὁ φύσει Θεός, ξενισθήσε μὲν οὐκέτι, πάντα δὲ θόρυβον τῆς σῆς διανοίας ἐξελών, ὑποθείς τε τοῖς θεωρήμασι, Θεὸν ἐν ταυτῷ καὶ ἄνθρωπον ὄντα τὸν Υἱὸν, οὐκ ἀπόβλητα λογιῇ τὰ τῇ ἀνθρωπότητι πρέποντα, κἂν εἰς τὸ ἑνὸς τοῦ κατά φύσιν Υἱοῦ φέρηται πρόσωπον, φημὶ δὴ Χριστο se Coloss. 1, 14. «Gen. 11, 19.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. “Η γὰρ οὐκ ἀλλότριον οίησόμεθα παντελῶς τοῦ τὰ Sed dices, istud passum esse secundum carneus: πάντα ζωογονοῦντος Λόγου τὸ ἀποθανεῖν; ᾿Αλλ' ἐρεῖς, ὅτι πέπονθε τοῦτο κατὰ τὴν σάρκα· θανάτου γὰρ δε κτικὸν τὸ σῶμα· τεθνάναι δὲ διὰ τοῦτο λέγεται· τὸ γὰρ ἴδιον αὐτοῦ τέθνηκε σῶμα. Παγκάλως έχει σου τὴ θεώρημα λέγεις γὰρ ὀρθῶς· καὶ γάρ τοι κατὰ ἀλήθειαν δι' ἡμᾶς οἰκονομικῶς τὸ ἴδιον ἐφεὶς τεθνάναι σῶμα, πάλιν αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἐνεφύτευσε ζωὴν, οὐχ ἑαυτὸν δηλονότι τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν ἐξαιρούμε νος, καθὸ νοεῖται Θεός. Επεδήμησε γὰρ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, οὐ δι' ἑαυτόν ὁδοποιῶν δὲ μᾶλλον τῇ ἀνθρωπεία φύσει δι᾿ ἑαυτοῦ τε καὶ ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐκ θανάτου διαφυγὴν, καὶ τὴν εἰς τὴν ἀπ' ἀρχῆς ἀφθαρσίαν ἐπάνοδον. Ἴθε δὴ οὖν κατὰ τὴν ἴσην τῶν εἰρημένων αναλογίαν εἰς τὸν περὶ τοῦ ἁγιάζεσθαι τρόπον. 'Αρα γὰρ ὅλως φαμὲν ἅγιον ὑπάρχειν, και τά γε τὸν λόγον τῆς ἰδίας φύσεως, τὸ ἀπὸ γῆς σῶμα, καὶ εἰ μὴ δέχοιτο τὸν ἁγιασμόν, παρὰ τοῦ κατὰ φύ σιν ἁγίο, Θεοῦ; Καὶ πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Ποία γὰρ ἂν ἔτι νοσῖτο διαφορά, σαρκός τε τῆς γηγενούς, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἁγίας τε καὶ ἁγιαστικῆς οὐσίας; Εί δὲ ἐστιν εἰπεῖν ἀληθὲς, ὅτι πᾶσα κτίσις λογική, καὶ ἀπαξαπλῶς τὸ κεκλημένον εἰς γένεσιν, καὶ τελοῦν ἐν γενητοίς, φύσεως μὲν ἰδίας οὐκ ἔχει καρπόν τον ἁγιασμόν, δανείζεται δὲ ὥσπερ παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἁγίου τὴν χάριν, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο τῶν ἀτυπωτάτων ἀπροσδεῖ τὴν σάρκα νοεῖν τοῦ ἁγιάζειν τὰ πάντα πεφυκότος Θεοῦ; Ἐπειδὴ τοίνυν οὐχ ἁγία καθ' ἑαυ τὴν ἡ σὰρξ, ἡγιάσθη διὰ τοῦτο καὶ ἐν Χριστῷ, τοῦ ἐν αὐτῇ κατοικήσαντος Λόγου, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸν οἰκεῖον ναὸν ἁγιάζοντος, καὶ εἰς ἐνέργειαν αὐτὸν τῆς ἰδίας μεταποιοῦντος φύσεως. "Αγιον γὰρ διά τοῦτο νοεῖται καὶ ἁγιαστικὸν τὸ σῶμα Χριστοῦ, ὅτε δή, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, ναὸς γεγονὸς τοῦ ἐνωθέντος αὐτῷ Λόγου σωματικῶς, ὡς ὁ Παῦλός φησιν. Διὰ τοῦτο κάτεισι μὲν ἐπ' αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦ μα. τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς. Μεμαρτύρηκε δὲ τοῦτο λέγων ὁ σοφὸς Ἰωάννης· ἵνα γνῶμεν πάλιν ὅτι καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς ἀνανεουμένης φύσεως, ἐν πρώτῳ Χριστῷ τὸ Πνεῦμα κατέβη, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος ὁ τοῦ ἁγιάζεσθαι δεκτικός. Καὶ οὐ δή που πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, ὅτι τότε γέγονεν ἅγιος ὁ κατὰ σάρκα Χριστὸς, ὅτε τὸ Πνεῦμα τεθέαται κατα βαῖνον ὁ Βαπτιστής· ἅγιος γὰρ ἦν καὶ ἐν ἐμβρύῳ καὶ μήτρα. Καὶ γοῦν ἐλέγετο πρὸς τὴν μακαρίαν Παρθένον·. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύνα μις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι, ν ᾿Αλλὰ δέδοται μὲν εἰς σημεῖον τῷ Βαπτιστῇ τὸ θέαμα. Λογιζόμεθα δ' οὖν ὅμως ἡγιάσθαι τε την σάρκα διὰ τοῦ Πνεύματος, καθ' ὁμοιότητα τῆς ἄλλης κτίσεως τὸν ἴδιον ἐν αὐτῷ καταχρίοντος ναὸν τοῦ κατὰ φύσιν ἁγίου καὶ ἐκ Πα τρὸς ὄντος Λόγου. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ μελῳδὸς ἀνεφώνει, τὸ ἐν ἀνθρωπότητι πρόσωπον ἀναθεωρήσας τοῦ Μονογενοῦς• «Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως, παρὰ τοὺς μετόχους σου.» Καταχρίοντος γὰρ τοῦ Υἱοῦ τὸν ἴδιον ναόν, ὁ Πατήρ λέγεται τοῦτο δρᾷν. Ενεργεῖ γὰρ οὐχ ἑτέρως, ἢ δι' 10. Coloss. 11, 9. * Matth. ti, 16, 17. corpus enim capax est mortis, et propter illud ipsum mori dicitur: proprium enim ejus corpus mortuum est. Præclare: nam cum propter nos vere suum corpus ratione dispensationis mori permiserit, rursus ei vitam suam inseruit, non quidem seipsum mortis vinculis eximens, quatenus intelligitur Deus. Venit enim in mundum, et factus est homio non propter se, sed ut viam potius naturæ humanæ sterneret per se et in se qua mortem fugeret, et ad immortalitatem rediret. Simili itaque ratione ad sanctificandi modum te confer. Nunquid enim dicimus sanctum esse ratione sua naturæ ferrenum corpus, licet a sancto naturɔ sua Deo sanctificationem minus accipiat? At qui fieri istud possit? Quæ enim, quæso, differemia esset 73 Luc. 1, inter carnem terrenam et substantiam natura sua sanctam et sanctificatricem? Quod si verum est omnem creaturam rationalem, atque, ut semel dicam, quodcunque in ortum productum est, et in creaturarum numero censetur, sanctificationem a natura non habere, sed ab eo qui secundum naturam sanctus est, gratiam quodammodo mutuari, quomodo absurdissimum non fuerit existimare carnem opus non habere Deo qui omnia natura sua sanctificat? Quoniam igitur caro sancta per se non est, idcirco in Christo sanctificata est, Verbo in ea habitante per sanctum Spiritum, el templum suum sanctificante, et ad vini naturæ suæ transmutante. Sanctum enim 993 idcirco censetur, et sanctificativum Christi corpus, utpote, sicuti modo dixi, templum factum uniti ei Verbi corporaliter, ut Paulus ait ". Idcirco descendit quidem super eum de colo Spiritus sanctus in specie columbæ "; cujus rei testis est sapiens ille Joannes, ut rursus agnoscamus Spiritum tanquam in primitiis renovatæ naturæ in primum Christum descendisse, quatenus apparuit homo sanctificationis capax. Neque vero dicimus ione sanctificatum fuisse Christum, cum Spiritum vidit Baptista descendentem: sanctus enim erat etiam in utero. Quippe ad beatam Virginem dictum est: «Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obunıbrabit tibi "., Sed in signum data est Baptistæ hæc visio. Existimamrs tamen Domini carneu sanctificatam fuisse per Spiritum, Verbo Dei quo:t natura sua sanctum est templum suum ad similitudinem alterius creaturæ in eo perungente. Quod cum notum esset Psalmistæ, Unigenitî personam in humanitate considerans, clamabat: «Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ participibus tais”. › Filio enim suum templam ungente, Pater istud facere dicitur. Nec enim aliter quam per Filium operatur: et quodcunque fecerit Filius, ad Patrem ex que est refertur. Radix enim veluti quædam est ac fons suæ prolis Pater. Neque est quod mirere si seipsum sanctificari dicat, tametsi 13 Psal. XLIV, 8.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. “Η γὰρ οὐκ ἀλλότριον οίησόμεθα παντελῶς τοῦ τὰ Sed dices, istud passum esse secundum carneus: πάντα ζωογονοῦντος Λόγου τὸ ἀποθανεῖν; ᾿Αλλ' ἐρεῖς, ὅτι πέπονθε τοῦτο κατὰ τὴν σάρκα· θανάτου γὰρ δε κτικὸν τὸ σῶμα· τεθνάναι δὲ διὰ τοῦτο λέγεται· τὸ γὰρ ἴδιον αὐτοῦ τέθνηκε σῶμα. Παγκάλως έχει σου τὴ θεώρημα λέγεις γὰρ ὀρθῶς· καὶ γάρ τοι κατὰ ἀλήθειαν δι' ἡμᾶς οἰκονομικῶς τὸ ἴδιον ἐφεὶς τεθνάναι σῶμα, πάλιν αὐτῷ τὴν ἰδίαν ἐνεφύτευσε ζωὴν, οὐχ ἑαυτὸν δηλονότι τῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν ἐξαιρούμε νος, καθὸ νοεῖται Θεός. Επεδήμησε γὰρ καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, οὐ δι' ἑαυτόν ὁδοποιῶν δὲ μᾶλλον τῇ ἀνθρωπεία φύσει δι᾿ ἑαυτοῦ τε καὶ ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐκ θανάτου διαφυγὴν, καὶ τὴν εἰς τὴν ἀπ' ἀρχῆς ἀφθαρσίαν ἐπάνοδον. Ἴθε δὴ οὖν κατὰ τὴν ἴσην τῶν εἰρημένων αναλογίαν εἰς τὸν περὶ τοῦ ἁγιάζεσθαι τρόπον. 'Αρα γὰρ ὅλως φαμὲν ἅγιον ὑπάρχειν, και τά γε τὸν λόγον τῆς ἰδίας φύσεως, τὸ ἀπὸ γῆς σῶμα, καὶ εἰ μὴ δέχοιτο τὸν ἁγιασμόν, παρὰ τοῦ κατὰ φύ σιν ἁγίο, Θεοῦ; Καὶ πῶς ἂν εἴη τοῦτό γε; Ποία γὰρ ἂν ἔτι νοσῖτο διαφορά, σαρκός τε τῆς γηγενούς, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἁγίας τε καὶ ἁγιαστικῆς οὐσίας; Εί δὲ ἐστιν εἰπεῖν ἀληθὲς, ὅτι πᾶσα κτίσις λογική, καὶ ἀπαξαπλῶς τὸ κεκλημένον εἰς γένεσιν, καὶ τελοῦν ἐν γενητοίς, φύσεως μὲν ἰδίας οὐκ ἔχει καρπόν τον ἁγιασμόν, δανείζεται δὲ ὥσπερ παρὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἁγίου τὴν χάριν, πῶς οὐκ ἂν γένοιτο τῶν ἀτυπωτάτων ἀπροσδεῖ τὴν σάρκα νοεῖν τοῦ ἁγιάζειν τὰ πάντα πεφυκότος Θεοῦ; Ἐπειδὴ τοίνυν οὐχ ἁγία καθ' ἑαυ τὴν ἡ σὰρξ, ἡγιάσθη διὰ τοῦτο καὶ ἐν Χριστῷ, τοῦ ἐν αὐτῇ κατοικήσαντος Λόγου, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸν οἰκεῖον ναὸν ἁγιάζοντος, καὶ εἰς ἐνέργειαν αὐτὸν τῆς ἰδίας μεταποιοῦντος φύσεως. "Αγιον γὰρ διά τοῦτο νοεῖται καὶ ἁγιαστικὸν τὸ σῶμα Χριστοῦ, ὅτε δή, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, ναὸς γεγονὸς τοῦ ἐνωθέντος αὐτῷ Λόγου σωματικῶς, ὡς ὁ Παῦλός φησιν. Διὰ τοῦτο κάτεισι μὲν ἐπ' αὐτὸν ἐξ οὐρανοῦ τὸ Πνεῦ μα. τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς. Μεμαρτύρηκε δὲ τοῦτο λέγων ὁ σοφὸς Ἰωάννης· ἵνα γνῶμεν πάλιν ὅτι καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τῆς ἀνανεουμένης φύσεως, ἐν πρώτῳ Χριστῷ τὸ Πνεῦμα κατέβη, καθὸ πέφηνεν ἄνθρωπος ὁ τοῦ ἁγιάζεσθαι δεκτικός. Καὶ οὐ δή που πάλιν ἐκεῖνό φαμεν, ὅτι τότε γέγονεν ἅγιος ὁ κατὰ σάρκα Χριστὸς, ὅτε τὸ Πνεῦμα τεθέαται κατα βαῖνον ὁ Βαπτιστής· ἅγιος γὰρ ἦν καὶ ἐν ἐμβρύῳ καὶ μήτρα. Καὶ γοῦν ἐλέγετο πρὸς τὴν μακαρίαν Παρθένον·. Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύνα μις Υψίστου ἐπισκιάσει σοι, ν ᾿Αλλὰ δέδοται μὲν εἰς σημεῖον τῷ Βαπτιστῇ τὸ θέαμα. Λογιζόμεθα δ' οὖν ὅμως ἡγιάσθαι τε την σάρκα διὰ τοῦ Πνεύματος, καθ' ὁμοιότητα τῆς ἄλλης κτίσεως τὸν ἴδιον ἐν αὐτῷ καταχρίοντος ναὸν τοῦ κατὰ φύσιν ἁγίου καὶ ἐκ Πα τρὸς ὄντος Λόγου. Καὶ τοῦτο εἰδὼς ὁ μελῳδὸς ἀνεφώνει, τὸ ἐν ἀνθρωπότητι πρόσωπον ἀναθεωρήσας τοῦ Μονογενοῦς• «Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως, παρὰ τοὺς μετόχους σου.» Καταχρίοντος γὰρ τοῦ Υἱοῦ τὸν ἴδιον ναόν, ὁ Πατήρ λέγεται τοῦτο δρᾷν. Ενεργεῖ γὰρ οὐχ ἑτέρως, ἢ δι' 10. Coloss. 11, 9. * Matth. ti, 16, 17. corpus enim capax est mortis, et propter illud ipsum mori dicitur: proprium enim ejus corpus mortuum est. Præclare: nam cum propter nos vere suum corpus ratione dispensationis mori permiserit, rursus ei vitam suam inseruit, non quidem seipsum mortis vinculis eximens, quatenus intelligitur Deus. Venit enim in mundum, et factus est homio non propter se, sed ut viam potius naturæ humanæ sterneret per se et in se qua mortem fugeret, et ad immortalitatem rediret. Simili itaque ratione ad sanctificandi modum te confer. Nunquid enim dicimus sanctum esse ratione sua naturæ ferrenum corpus, licet a sancto naturɔ sua Deo sanctificationem minus accipiat? At qui fieri istud possit? Quæ enim, quæso, differemia esset 73 Luc. 1, inter carnem terrenam et substantiam natura sua sanctam et sanctificatricem? Quod si verum est omnem creaturam rationalem, atque, ut semel dicam, quodcunque in ortum productum est, et in creaturarum numero censetur, sanctificationem a natura non habere, sed ab eo qui secundum naturam sanctus est, gratiam quodammodo mutuari, quomodo absurdissimum non fuerit existimare carnem opus non habere Deo qui omnia natura sua sanctificat? Quoniam igitur caro sancta per se non est, idcirco in Christo sanctificata est, Verbo in ea habitante per sanctum Spiritum, el templum suum sanctificante, et ad vini naturæ suæ transmutante. Sanctum enim 993 idcirco censetur, et sanctificativum Christi corpus, utpote, sicuti modo dixi, templum factum uniti ei Verbi corporaliter, ut Paulus ait ". Idcirco descendit quidem super eum de colo Spiritus sanctus in specie columbæ "; cujus rei testis est sapiens ille Joannes, ut rursus agnoscamus Spiritum tanquam in primitiis renovatæ naturæ in primum Christum descendisse, quatenus apparuit homo sanctificationis capax. Neque vero dicimus ione sanctificatum fuisse Christum, cum Spiritum vidit Baptista descendentem: sanctus enim erat etiam in utero. Quippe ad beatam Virginem dictum est: «Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obunıbrabit tibi "., Sed in signum data est Baptistæ hæc visio. Existimamrs tamen Domini carneu sanctificatam fuisse per Spiritum, Verbo Dei quo:t natura sua sanctum est templum suum ad similitudinem alterius creaturæ in eo perungente. Quod cum notum esset Psalmistæ, Unigenitî personam in humanitate considerans, clamabat: «Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ participibus tais”. › Filio enim suum templam ungente, Pater istud facere dicitur. Nec enim aliter quam per Filium operatur: et quodcunque fecerit Filius, ad Patrem ex que est refertur. Radix enim veluti quædam est ac fons suæ prolis Pater. Neque est quod mirere si seipsum sanctificari dicat, tametsi 13 Psal. XLIV, 8.

natura sua sanctus est, cum etiam Deum ejus Υίου. Αναφέρεται δὲ πᾶν, ὅπερ ἂν δράσειεν ὁ Νέος Patrem divina Lillere nuncupent, quamvis seεἰς τὸν ἐξ οὗπέρ έστι Πατέρα. Ρίζα γὰρ ὥσπερ τίς cundum naturam suam Deus sit. Sed haec, opinor, ἐστι καὶ πηγὴ τοῦ ἰδίου γεννήματος ὁ Πατήρ. θαυhumanitati nostrisque rationibus jure tribues, nec a μαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ ἁγιάζεσθαί φησιν ἑαυτὸν, recto excides. Quemadmodum ergo mortuus est se- καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ὅτε καὶ Θεὸν αὐτοῦ τὸν cundum carnem pro nobis, ut homo, quamvis se- Πατέρα καλοῦσιν αἱ Γραφαί, καίτοι κατὰ φύσιν δι cundum naturam Deus sit: et quemadmodum inter τος Θεοῦ. Αλλ' οἶμαι ταυτὶ ταῖς τῆς ἀνθρωπότητας creaturas collocatus Deoque subjectus, propter bu- χρείαις, καὶ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς πρέποντι σχήματι, καλώς manitatem, quamvis universi dominus sit, Deum καὶ δικαίως ἀναθείη τις ἂν, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ suum Patrem dicit: sic propter nos seipsum san- πρέποντος. Ὥσπερ οὖν ἀπέθανε κατὰ σάρκα ὑπὲρ ctificare asserit, ut et in nos. sanctificatione di- ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καίτοι κατὰ φύτιν ὑπάρχων ὡς manante, velut in primitiis renovatæ naturæ, nos Θεός· καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς γεγονότι καὶ ὑπὸ ζυγὸν και in eo quoque sanctificati essemus in veritate, id τατεταγμένος, διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καίτοι τῶν est in sancto Spiritu. «Spiritus enim est Veritas, ὅλων Κύριος ὤν, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα φησίν· ο ut ait Joannes”. Non enim alius est a Filio Spiri- τω δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν ἁγιάζειν διίσχυρίζεται, ἵνα καὶ tus ejus, ratione substantiæ, puta cum et in eo εἰς ἡμᾶς δραμόντος τοῦ πράγματος, ὡς ἐν ἀπαρχή sit, et per eum procedat. Missum autem se esse τῆς ἀνανεουμένης φύσεως, ἐν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς ὦμεν ait in mundum, quamvis ante incarnationem es- ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. set in seipso. 994 In mundo euim erat, quamvis • Τὸ γὰρ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ο κατὰ τὴν Ἰωάνcum mundus non agnoverit, ut scriptum est 7, νου φωνήν. Οὐ γὰρ ἕτερον παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα missionis modum non aliter factum esse signif. αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν οὐσίᾳ λόγον, ἅτε δὴ καὶ ἐν αὐτ cans, quam quod unctus est a sancto Spiritu, τῷ τε ὑπάρχον καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν. Απεστάλθαι δὲ quatenus homo factus est, et magui consilii.An- φησίν εἰς τὸν κόσμον, καίτοι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως gelus exstitit 7, ad similitudinem ministerii pre- ὢν ἐν αὐτῷ. Ην γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ ὁ κόσμο; phetici. Ad imitationem autem sui ordinatos esse αὐτὸν οὐκ ἔγνω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸν τῆς ἀπο dicens suos discipulos, et a semissos esse ut στολῆς τρόπον οὐχ ἑτέρως γενέσθαι σημαίνων, ἢ ὅτι mundo annuntiarent evangelicam ac cœlestem præ- κέχρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, dicationem, opus esse ait eos in veritate sanctifi- καὶ τῆς μεγάλης βουλῆς πέφηνεν "Αγγελος, καθ' cari, ut et missionis suæ cursum præclare et stre- ὁμοιότητα λειτουργίας προφητικῆς. Κατά μίμησιν δὲ nue possint peragere. τὴν ἑαυτοῦ προκεχειρίσθαι λέγων τοὺς μαθητάς, καὶ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ διαγγελοῦντας τῷ κόσμῳ τὸ εὐαγγελικὸν καὶ οὐράνιον κήρυγμα, δεῖσθαί φησιν ἀναγκαίως τοῦ ἁγιάζεσθαι ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ δύνωνται τὸν τῆς ἰδίας ἀποστολῆς ἄριστά τε καὶ νεανικώς διαπεράναι δρόμον. CAP. XI. Quod naturaliter Filius unum sit cum suo Patre Deo, et ipse quidem in Patre, Pater autem in ipso, secundum essentialem nimirum unitatis copulam ac modum: similiter vero et nos ipsi fidem in eum amplexi, unum inter nos el cum Deo efficimur, corporaliter et spiritaliter. XVII, 20, 21. Non pro eis autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in w:e: ut omnes unum sint, sicut lu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint: ut credat mundus quia tu me misisti. Christus instaurandorum in novitatem vitæ primitiæ, ut ita dicam, exstitit, et primus ipse colestis homo. Nam, ut ait Paulus, «Secundus Adam Dominus est de cœlo *.»ldeoque dicebat: < Et nemo ascendit in calum, nisi qui de calo descendit Filius hominis 78., Propinquiores autem pri. mitiis erant, et aliis longe viciniores qui primi electi sunt in discipulos, et qui dignitatem sequendi Christum nacti, spectatores et oculati testes gloriæ ejus exstiterunt, quippe ei assidui fuerunt, et una cum co versati sunt, atque utilitatis pri76 Isa. ix. 6. 13 | Joan. v, 6. 78 Joan. 1, 10. " ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. "Οτι φυσικῶς ὁ Υἱὸς ἔν ἐστιν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα Θεόν, καὶ αὐτὸς μὲν ἐκ Πατρὶ, ὁ Πατήρ δὲ ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν οὐσιώδη τῆς ἐνότητες σύνδεσμόν τε καὶ τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν εἰς αὐτὸν παραδεξάμενοι πίστιν, ἐν πρός τε ἀλλήλους καὶ Θεὸν ἀναδεικνύμεθα, σωματικώς τε καὶ πνευματικώς. Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἐν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν σοί· ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν· ῖνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Απαρχή μὲν ὥσπερ τῶν ἀνακτιζομένων εἰς καινότητα ζωής πέφηνεν ὁ Χριστὸς καὶ πρῶτος αὐτὸς οὐράνιος ἄνθρωπος. Κατά γάρ τοι τὴν τοῦ Παύλου, φωνὴν, «Ο δεύτερος Αδάμ ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔφασκε• «Καὶ οὐδεὶς ἀναδέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ἡ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Προσεχῶς δὲ τῇ ἀπαρχῇ, καὶ πολὺ μᾶλλον τῶν ἑτέρων γείτονες οἱ πρῶτοι πρὸς μαθητείαν ἐξειλεγμένοι, καὶ τὸ τῆς ἀκολουθήσεως ἑλόντες ἀξίωμα, οι καὶ αὐτόπται και θεωροί γεγόνατε τῆς δόξης αὐτοῦ, προσεδρεύοντές τε ἀεὶ καὶ συνδια: - 77 1 Cor. xv, 47. 73 Joan. 1:.

natura sua sanctus est, cum etiam Deum ejus Υίου. Αναφέρεται δὲ πᾶν, ὅπερ ἂν δράσειεν ὁ Νέος Patrem divina Lillere nuncupent, quamvis seεἰς τὸν ἐξ οὗπέρ έστι Πατέρα. Ρίζα γὰρ ὥσπερ τίς cundum naturam suam Deus sit. Sed haec, opinor, ἐστι καὶ πηγὴ τοῦ ἰδίου γεννήματος ὁ Πατήρ. θαυhumanitati nostrisque rationibus jure tribues, nec a μαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ ἁγιάζεσθαί φησιν ἑαυτὸν, recto excides. Quemadmodum ergo mortuus est se- καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ὅτε καὶ Θεὸν αὐτοῦ τὸν cundum carnem pro nobis, ut homo, quamvis se- Πατέρα καλοῦσιν αἱ Γραφαί, καίτοι κατὰ φύσιν δι cundum naturam Deus sit: et quemadmodum inter τος Θεοῦ. Αλλ' οἶμαι ταυτὶ ταῖς τῆς ἀνθρωπότητας creaturas collocatus Deoque subjectus, propter bu- χρείαις, καὶ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς πρέποντι σχήματι, καλώς manitatem, quamvis universi dominus sit, Deum καὶ δικαίως ἀναθείη τις ἂν, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ suum Patrem dicit: sic propter nos seipsum san- πρέποντος. Ὥσπερ οὖν ἀπέθανε κατὰ σάρκα ὑπὲρ ctificare asserit, ut et in nos. sanctificatione di- ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καίτοι κατὰ φύτιν ὑπάρχων ὡς manante, velut in primitiis renovatæ naturæ, nos Θεός· καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς γεγονότι καὶ ὑπὸ ζυγὸν και in eo quoque sanctificati essemus in veritate, id τατεταγμένος, διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καίτοι τῶν est in sancto Spiritu. «Spiritus enim est Veritas, ὅλων Κύριος ὤν, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα φησίν· ο ut ait Joannes”. Non enim alius est a Filio Spiri- τω δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν ἁγιάζειν διίσχυρίζεται, ἵνα καὶ tus ejus, ratione substantiæ, puta cum et in eo εἰς ἡμᾶς δραμόντος τοῦ πράγματος, ὡς ἐν ἀπαρχή sit, et per eum procedat. Missum autem se esse τῆς ἀνανεουμένης φύσεως, ἐν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς ὦμεν ait in mundum, quamvis ante incarnationem es- ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. set in seipso. 994 In mundo euim erat, quamvis • Τὸ γὰρ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ο κατὰ τὴν Ἰωάνcum mundus non agnoverit, ut scriptum est 7, νου φωνήν. Οὐ γὰρ ἕτερον παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα missionis modum non aliter factum esse signif. αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν οὐσίᾳ λόγον, ἅτε δὴ καὶ ἐν αὐτ cans, quam quod unctus est a sancto Spiritu, τῷ τε ὑπάρχον καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν. Απεστάλθαι δὲ quatenus homo factus est, et magui consilii.An- φησίν εἰς τὸν κόσμον, καίτοι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως gelus exstitit 7, ad similitudinem ministerii pre- ὢν ἐν αὐτῷ. Ην γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ ὁ κόσμο; phetici. Ad imitationem autem sui ordinatos esse αὐτὸν οὐκ ἔγνω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸν τῆς ἀπο dicens suos discipulos, et a semissos esse ut στολῆς τρόπον οὐχ ἑτέρως γενέσθαι σημαίνων, ἢ ὅτι mundo annuntiarent evangelicam ac cœlestem præ- κέχρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, dicationem, opus esse ait eos in veritate sanctifi- καὶ τῆς μεγάλης βουλῆς πέφηνεν "Αγγελος, καθ' cari, ut et missionis suæ cursum præclare et stre- ὁμοιότητα λειτουργίας προφητικῆς. Κατά μίμησιν δὲ nue possint peragere. τὴν ἑαυτοῦ προκεχειρίσθαι λέγων τοὺς μαθητάς, καὶ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ διαγγελοῦντας τῷ κόσμῳ τὸ εὐαγγελικὸν καὶ οὐράνιον κήρυγμα, δεῖσθαί φησιν ἀναγκαίως τοῦ ἁγιάζεσθαι ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ δύνωνται τὸν τῆς ἰδίας ἀποστολῆς ἄριστά τε καὶ νεανικώς διαπεράναι δρόμον. CAP. XI. Quod naturaliter Filius unum sit cum suo Patre Deo, et ipse quidem in Patre, Pater autem in ipso, secundum essentialem nimirum unitatis copulam ac modum: similiter vero et nos ipsi fidem in eum amplexi, unum inter nos el cum Deo efficimur, corporaliter et spiritaliter. XVII, 20, 21. Non pro eis autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in w:e: ut omnes unum sint, sicut lu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint: ut credat mundus quia tu me misisti. Christus instaurandorum in novitatem vitæ primitiæ, ut ita dicam, exstitit, et primus ipse colestis homo. Nam, ut ait Paulus, «Secundus Adam Dominus est de cœlo *.»ldeoque dicebat: < Et nemo ascendit in calum, nisi qui de calo descendit Filius hominis 78., Propinquiores autem pri. mitiis erant, et aliis longe viciniores qui primi electi sunt in discipulos, et qui dignitatem sequendi Christum nacti, spectatores et oculati testes gloriæ ejus exstiterunt, quippe ei assidui fuerunt, et una cum co versati sunt, atque utilitatis pri76 Isa. ix. 6. 13 | Joan. v, 6. 78 Joan. 1, 10. " ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. "Οτι φυσικῶς ὁ Υἱὸς ἔν ἐστιν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα Θεόν, καὶ αὐτὸς μὲν ἐκ Πατρὶ, ὁ Πατήρ δὲ ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν οὐσιώδη τῆς ἐνότητες σύνδεσμόν τε καὶ τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν εἰς αὐτὸν παραδεξάμενοι πίστιν, ἐν πρός τε ἀλλήλους καὶ Θεὸν ἀναδεικνύμεθα, σωματικώς τε καὶ πνευματικώς. Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἐν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν σοί· ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν· ῖνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Απαρχή μὲν ὥσπερ τῶν ἀνακτιζομένων εἰς καινότητα ζωής πέφηνεν ὁ Χριστὸς καὶ πρῶτος αὐτὸς οὐράνιος ἄνθρωπος. Κατά γάρ τοι τὴν τοῦ Παύλου, φωνὴν, «Ο δεύτερος Αδάμ ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔφασκε• «Καὶ οὐδεὶς ἀναδέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ἡ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Προσεχῶς δὲ τῇ ἀπαρχῇ, καὶ πολὺ μᾶλλον τῶν ἑτέρων γείτονες οἱ πρῶτοι πρὸς μαθητείαν ἐξειλεγμένοι, καὶ τὸ τῆς ἀκολουθήσεως ἑλόντες ἀξίωμα, οι καὶ αὐτόπται και θεωροί γεγόνατε τῆς δόξης αὐτοῦ, προσεδρεύοντές τε ἀεὶ καὶ συνδια: - 77 1 Cor. xv, 47. 73 Joan. 1:.

natura sua sanctus est, cum etiam Deum ejus Υίου. Αναφέρεται δὲ πᾶν, ὅπερ ἂν δράσειεν ὁ Νέος Patrem divina Lillere nuncupent, quamvis seεἰς τὸν ἐξ οὗπέρ έστι Πατέρα. Ρίζα γὰρ ὥσπερ τίς cundum naturam suam Deus sit. Sed haec, opinor, ἐστι καὶ πηγὴ τοῦ ἰδίου γεννήματος ὁ Πατήρ. θαυhumanitati nostrisque rationibus jure tribues, nec a μαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ ἁγιάζεσθαί φησιν ἑαυτὸν, recto excides. Quemadmodum ergo mortuus est se- καίτοι κατὰ φύσιν ἅγιος ῶν, ὅτε καὶ Θεὸν αὐτοῦ τὸν cundum carnem pro nobis, ut homo, quamvis se- Πατέρα καλοῦσιν αἱ Γραφαί, καίτοι κατὰ φύσιν δι cundum naturam Deus sit: et quemadmodum inter τος Θεοῦ. Αλλ' οἶμαι ταυτὶ ταῖς τῆς ἀνθρωπότητας creaturas collocatus Deoque subjectus, propter bu- χρείαις, καὶ τῷ καθ᾿ ἡμᾶς πρέποντι σχήματι, καλώς manitatem, quamvis universi dominus sit, Deum καὶ δικαίως ἀναθείη τις ἂν, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτοι τοῦ suum Patrem dicit: sic propter nos seipsum san- πρέποντος. Ὥσπερ οὖν ἀπέθανε κατὰ σάρκα ὑπὲρ ctificare asserit, ut et in nos. sanctificatione di- ἡμῶν, ὡς ἄνθρωπος, καίτοι κατὰ φύτιν ὑπάρχων ὡς manante, velut in primitiis renovatæ naturæ, nos Θεός· καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς γεγονότι καὶ ὑπὸ ζυγὸν και in eo quoque sanctificati essemus in veritate, id τατεταγμένος, διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, καίτοι τῶν est in sancto Spiritu. «Spiritus enim est Veritas, ὅλων Κύριος ὤν, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα φησίν· ο ut ait Joannes”. Non enim alius est a Filio Spiri- τω δι' ἡμᾶς ἑαυτὸν ἁγιάζειν διίσχυρίζεται, ἵνα καὶ tus ejus, ratione substantiæ, puta cum et in eo εἰς ἡμᾶς δραμόντος τοῦ πράγματος, ὡς ἐν ἀπαρχή sit, et per eum procedat. Missum autem se esse τῆς ἀνανεουμένης φύσεως, ἐν αὐτῷ καὶ ἡμεῖς ὦμεν ait in mundum, quamvis ante incarnationem es- ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. set in seipso. 994 In mundo euim erat, quamvis • Τὸ γὰρ Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια, ο κατὰ τὴν Ἰωάνcum mundus non agnoverit, ut scriptum est 7, νου φωνήν. Οὐ γὰρ ἕτερον παρὰ τὸν Υἱὸν τὸ Πνεῦμα missionis modum non aliter factum esse signif. αὐτοῦ, κατά γε τὸν ἐν οὐσίᾳ λόγον, ἅτε δὴ καὶ ἐν αὐτ cans, quam quod unctus est a sancto Spiritu, τῷ τε ὑπάρχον καὶ δι' αὐτοῦ προϊόν. Απεστάλθαι δὲ quatenus homo factus est, et magui consilii.An- φησίν εἰς τὸν κόσμον, καίτοι πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως gelus exstitit 7, ad similitudinem ministerii pre- ὢν ἐν αὐτῷ. Ην γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰ καὶ ὁ κόσμο; phetici. Ad imitationem autem sui ordinatos esse αὐτὸν οὐκ ἔγνω, κατὰ τὸ γεγραμμένον, τὸν τῆς ἀπο dicens suos discipulos, et a semissos esse ut στολῆς τρόπον οὐχ ἑτέρως γενέσθαι σημαίνων, ἢ ὅτι mundo annuntiarent evangelicam ac cœlestem præ- κέχρισται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καθό γέγονεν ἄνθρωπος, dicationem, opus esse ait eos in veritate sanctifi- καὶ τῆς μεγάλης βουλῆς πέφηνεν "Αγγελος, καθ' cari, ut et missionis suæ cursum præclare et stre- ὁμοιότητα λειτουργίας προφητικῆς. Κατά μίμησιν δὲ nue possint peragere. τὴν ἑαυτοῦ προκεχειρίσθαι λέγων τοὺς μαθητάς, καὶ ἀπεστάλθαι παρ' αὐτοῦ διαγγελοῦντας τῷ κόσμῳ τὸ εὐαγγελικὸν καὶ οὐράνιον κήρυγμα, δεῖσθαί φησιν ἀναγκαίως τοῦ ἁγιάζεσθαι ἐν ἀληθείᾳ, ἵνα καὶ δύνωνται τὸν τῆς ἰδίας ἀποστολῆς ἄριστά τε καὶ νεανικώς διαπεράναι δρόμον. CAP. XI. Quod naturaliter Filius unum sit cum suo Patre Deo, et ipse quidem in Patre, Pater autem in ipso, secundum essentialem nimirum unitatis copulam ac modum: similiter vero et nos ipsi fidem in eum amplexi, unum inter nos el cum Deo efficimur, corporaliter et spiritaliter. XVII, 20, 21. Non pro eis autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in w:e: ut omnes unum sint, sicut lu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint: ut credat mundus quia tu me misisti. Christus instaurandorum in novitatem vitæ primitiæ, ut ita dicam, exstitit, et primus ipse colestis homo. Nam, ut ait Paulus, «Secundus Adam Dominus est de cœlo *.»ldeoque dicebat: < Et nemo ascendit in calum, nisi qui de calo descendit Filius hominis 78., Propinquiores autem pri. mitiis erant, et aliis longe viciniores qui primi electi sunt in discipulos, et qui dignitatem sequendi Christum nacti, spectatores et oculati testes gloriæ ejus exstiterunt, quippe ei assidui fuerunt, et una cum co versati sunt, atque utilitatis pri76 Isa. ix. 6. 13 | Joan. v, 6. 78 Joan. 1, 10. " ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. "Οτι φυσικῶς ὁ Υἱὸς ἔν ἐστιν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πα τέρα Θεόν, καὶ αὐτὸς μὲν ἐκ Πατρὶ, ὁ Πατήρ δὲ ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν οὐσιώδη τῆς ἐνότητες σύνδεσμόν τε καὶ τρόπον· ὁμοίως δὲ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τὴν εἰς αὐτὸν παραδεξάμενοι πίστιν, ἐν πρός τε ἀλλήλους καὶ Θεὸν ἀναδεικνύμεθα, σωματικώς τε καὶ πνευματικώς. Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμὲ, ἵνα πάντες ἐν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν σοί· ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν· ῖνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με απέστειλας. Απαρχή μὲν ὥσπερ τῶν ἀνακτιζομένων εἰς καινότητα ζωής πέφηνεν ὁ Χριστὸς καὶ πρῶτος αὐτὸς οὐράνιος ἄνθρωπος. Κατά γάρ τοι τὴν τοῦ Παύλου, φωνὴν, «Ο δεύτερος Αδάμ ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ ἔφασκε• «Καὶ οὐδεὶς ἀναδέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰ μὴ ἡ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.» Προσεχῶς δὲ τῇ ἀπαρχῇ, καὶ πολὺ μᾶλλον τῶν ἑτέρων γείτονες οἱ πρῶτοι πρὸς μαθητείαν ἐξειλεγμένοι, καὶ τὸ τῆς ἀκολουθήσεως ἑλόντες ἀξίωμα, οι καὶ αὐτόπται και θεωροί γεγόνατε τῆς δόξης αὐτοῦ, προσεδρεύοντές τε ἀεὶ καὶ συνδια: - 77 1 Cor. xv, 47. 73 Joan. 1:.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τώμενοι καὶ τὰς τῆς ὠφελείας ἀπαρχὰς ἐν οἰκείαις mordium in se receperunt. Erant igitur, et sunt, ψυχαῖς συγκομίζοντες. Ησαν οὖν ἄρα, καὶ εἰσὶ μετὰ τὴν τῶν ὅλων καὶ ὑπὲρ πάντας κεφαλὴν, τοῦ τῆς Εκκλησίας σώματος τὰ τίμιά τε καὶ ἀξιολογώτερα μέλη. Καὶ γοῦν ἐπ' αὐτὰ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος εὐλογίαν καὶ ἁγιασμὸν καταπέμπεσθαι παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐρωτᾷ, δι᾿ ἑαυτοῦ δὲ πάντως. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως, ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς ἡ ζῶσά τε καὶ ἀληθῆς, καὶ παντουργικὴ καὶ δραστήριος σοφία, καὶ δύο ναμις τοῦ γεννήσαντος αὐτόν. Αλλ' ἵνα μή τινες τῶν οὐ λίαν ἐπιεικέστερον ἐπαίειν μεμελετηκότων τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς οἰηθεῖεν ἐξ ἐλαφρίας ἐπὶ μόνους κεκλῆσθαι τοὺς μαθητάς τὴν τοῦ θείου Πνεύματος καταφοίτησιν, οὐδὲν δὲ περὶ ἡμῶν τῶν μετ' ἐκείνους δηλαδὴ καὶ ἐν πρώτοις γεγονότων καιροίς, 5 Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτης ὁ παράκλητος, καὶ ἀρχιερεὺς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, ἀναγκαίως καὶ τὰς τῶν τοιούτων προαναγειράζων ἀσυνέτους υπονοίας, τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὸ προκείμενον, τοῦτ' ἔστιν, • Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμέ.» Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον, δι᾿ ἑνὸς μὲν τοῦ πρώτου, φημὶ δὲ τοῦ Αδάμ, διήκειν ἐπὶ πάντας τὴν κατάκρισιν, καὶ φορές σαι μὲν τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀδοξοτάτην εἰκόνα καὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, κατ' ἐκεῖνο δὲ δῆλον ὅτι καιροῦ, καθ' ἂν ὁ προπάτωρ τῆς αὐτῷ δοθείσης παρώλισθεν ἐντολῆς· ἐπιδημήσαντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, ὃς δὴ καὶ πέφηνεν οὐράνιος ἄνθρωπος, μὴ καὶ τὴν αὐτοῦ πάλιν εἰκόνα σύμπαντας ἀναμάττεσθαι τοὺς δι' αὐτοῦ κε κλημένους εἰς δικαιοσύνην, πρόδηλον δὲ ὅτι τὴν διὰ πίστεως. Ωσπερ δὲ τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀκαλλεστάτην εἰκόνα διὰ τύπων ὁρᾶσθαί φαμεν, καὶ ἰδέας τοιαύτης, ἢ καὶ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὸν ῥύπον, καὶ θανάτου, καὶ φθορᾶς τὴν ἀσθένειαν καὶ φιληδονίας σαρκικῆς καὶ φρονήματος ἐπιγείου τὴν ἀκαθαρσίαν· οὕτως αν πάλιν διαπρέπειν οιόμεθα τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, καθαρότητι καὶ εἰλι κρινείᾳ, τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἀφθαρσίᾳ καὶ ζωῇ καὶ ἁγιασμῷ. ᾿Αλλ᾽ ἦν ἑτέρως ἀμήχανον εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἡμᾶς ἀνακομίζεσθαι κάλλος τοὺς ἅπαξ ἐκπεπτωκό. τας, διὰ τὴν ἐν τῷ πρώτῳ παράβασιν, εἰ μὴ τῆς ἀῤῥή του κοινωνίας ετύχομεν, καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς πρὸς Θεόν· οὕτω γὰρ καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τῶν ἐπὶ γῆς διεκοαμήθη φύσις. "Ενωσις δὲ ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρως ἂν ὑπάρξαι τισίν, ἢ διὰ τῆς μετουσίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθέντος ἡμῖν τὸν ἁγια σμὸν, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ἀναπλάττοντος ζωὴν τὴν ὑποπεσοῦσαν τῇ φθορά φύσιν, οὕτω τε πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου μόρφωσιν ἐπανάγοντος τὸ τῆς ἐπὶ τούτῳ δόξης ἐστερημένον. Εἰκὼν μὲν γὰρ ἀκραιφνὴς τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὁμοίωσις δὲ φυσικὴ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Διάτοι τοῦτο μεταπλάττον ὥσπερ εἰς ἑαυτὸ τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τὴν θείαν αὐταῖς ἐγχαράττει μόρφωσιν, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἀποσημαίνεται τὸν εἰκονισμόν. Ἐρωτᾷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὐχ ὑπὲρ μόνων τῶν δυοκαίδεκα μαθητῶν, μᾶλλον δὲ περὶ ** Hebr. 1, 3. * Petr. 11, 23. PATROL, GR. LXXiy. ς post caput illud omnium et quod supra omnes eminet, corporis Ecclesia pretiosa membra atque dignissima. Unde super ea benedictionem per Spiritum et sanctificationem a Patre demitti rogat, sed utique per seipsum. Nec enim id aliter feri potest, cum sit ipse vivens, et vera, alque cunctipotens, et elicas sapientia ac 995 virtus Patris ', Sed, ne quidamn minus æqui sacrarum Litterarum interpretes temere putent ad solos discipulos pertinere quod Servator in eos rogat illabi Spiritum, non autem ad nos, qui posteriores illis simus, et majores nostros, Dei et hominum mediator, ille advocatus et pontifex nostrarum animarum stuitas borum suspiciones prævertens, necessario subjunxit: c Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Etenim absurdum quodammodo esset per unum illum primum, Adam nimirum, condemnationem in omnes dimanare, et ferre quidem terreni deformem imaginem etiam eos qui non peccarunt, illo ipso tempore videlicet quo tradito sibi mandato primus parens excidit: Christi vero adventu, qui et cœlestis homo manifestatus est, non vicissim onines ejus imaginem in se exprimere, qui per eum vocati sunt ad justitiam, nimirum per fidem. Quemadmodum vero terreni deformem imaginem per figuras et formas cerni dicimus, quie et peccati sordes in se habeant, et mortis, atqu:: corruptionis infirmitatem, et voluptatis corporea ac terreni sensus impuritatem: sic contra fulgere putamus imaginem cœlestis, id est Christi, puritate, et integritate, et omnimoda incorruptione, vita, el sanctificatione. Fieri autem non poterat ut nos qui semel excideramus ob prævaricationem in Adam in pristinum statum aliter revocaremur, quam si ineffabilis illius participationis compotes efficeremur, et unionis cum Deo: sic enim initio natura hominis decorata fuit. Unio vero cum Deo non aliter in quoquam esse potest, quam per sancti Spiritus participationem, propriam nobis satctificationem inserentis, et ad suam vitam subjectam corruptioni naturam reformantis, atque ita ad Deum, et ad illius formam gloria ista privatos revocantis. Imago enim Patris perfecta Filius est, similitudo vero naturalis Filii est Spiritus ejus. Idcirco transformans in seipsum quodammodo hominum animas, divinam eis similitudinen imprimit, et suprema omnium substantiae effigiem insculpit. Rogat igitur Dominus noster Jesus Christus non pro duodecim tantum discipulis, sed potius pro omnibus qui diversis temporibus 996 eorum sermonibus credi - turi erant, quibus auditores ad recipiendam sanctificationem illam per fidem, et ad purgationem quæ perficitur per Spiritus participationem incitantur. Petitionem vero suam nobis quidem obscuram relinquendam putavit, ut hinc profecto disce18

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τώμενοι καὶ τὰς τῆς ὠφελείας ἀπαρχὰς ἐν οἰκείαις mordium in se receperunt. Erant igitur, et sunt, ψυχαῖς συγκομίζοντες. Ησαν οὖν ἄρα, καὶ εἰσὶ μετὰ τὴν τῶν ὅλων καὶ ὑπὲρ πάντας κεφαλὴν, τοῦ τῆς Εκκλησίας σώματος τὰ τίμιά τε καὶ ἀξιολογώτερα μέλη. Καὶ γοῦν ἐπ' αὐτὰ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος εὐλογίαν καὶ ἁγιασμὸν καταπέμπεσθαι παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐρωτᾷ, δι᾿ ἑαυτοῦ δὲ πάντως. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως, ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς ἡ ζῶσά τε καὶ ἀληθῆς, καὶ παντουργικὴ καὶ δραστήριος σοφία, καὶ δύο ναμις τοῦ γεννήσαντος αὐτόν. Αλλ' ἵνα μή τινες τῶν οὐ λίαν ἐπιεικέστερον ἐπαίειν μεμελετηκότων τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς οἰηθεῖεν ἐξ ἐλαφρίας ἐπὶ μόνους κεκλῆσθαι τοὺς μαθητάς τὴν τοῦ θείου Πνεύματος καταφοίτησιν, οὐδὲν δὲ περὶ ἡμῶν τῶν μετ' ἐκείνους δηλαδὴ καὶ ἐν πρώτοις γεγονότων καιροίς, 5 Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτης ὁ παράκλητος, καὶ ἀρχιερεὺς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, ἀναγκαίως καὶ τὰς τῶν τοιούτων προαναγειράζων ἀσυνέτους υπονοίας, τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὸ προκείμενον, τοῦτ' ἔστιν, • Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμέ.» Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον, δι᾿ ἑνὸς μὲν τοῦ πρώτου, φημὶ δὲ τοῦ Αδάμ, διήκειν ἐπὶ πάντας τὴν κατάκρισιν, καὶ φορές σαι μὲν τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀδοξοτάτην εἰκόνα καὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, κατ' ἐκεῖνο δὲ δῆλον ὅτι καιροῦ, καθ' ἂν ὁ προπάτωρ τῆς αὐτῷ δοθείσης παρώλισθεν ἐντολῆς· ἐπιδημήσαντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, ὃς δὴ καὶ πέφηνεν οὐράνιος ἄνθρωπος, μὴ καὶ τὴν αὐτοῦ πάλιν εἰκόνα σύμπαντας ἀναμάττεσθαι τοὺς δι' αὐτοῦ κε κλημένους εἰς δικαιοσύνην, πρόδηλον δὲ ὅτι τὴν διὰ πίστεως. Ωσπερ δὲ τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀκαλλεστάτην εἰκόνα διὰ τύπων ὁρᾶσθαί φαμεν, καὶ ἰδέας τοιαύτης, ἢ καὶ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὸν ῥύπον, καὶ θανάτου, καὶ φθορᾶς τὴν ἀσθένειαν καὶ φιληδονίας σαρκικῆς καὶ φρονήματος ἐπιγείου τὴν ἀκαθαρσίαν· οὕτως αν πάλιν διαπρέπειν οιόμεθα τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, καθαρότητι καὶ εἰλι κρινείᾳ, τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἀφθαρσίᾳ καὶ ζωῇ καὶ ἁγιασμῷ. ᾿Αλλ᾽ ἦν ἑτέρως ἀμήχανον εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἡμᾶς ἀνακομίζεσθαι κάλλος τοὺς ἅπαξ ἐκπεπτωκό. τας, διὰ τὴν ἐν τῷ πρώτῳ παράβασιν, εἰ μὴ τῆς ἀῤῥή του κοινωνίας ετύχομεν, καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς πρὸς Θεόν· οὕτω γὰρ καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τῶν ἐπὶ γῆς διεκοαμήθη φύσις. "Ενωσις δὲ ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρως ἂν ὑπάρξαι τισίν, ἢ διὰ τῆς μετουσίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθέντος ἡμῖν τὸν ἁγια σμὸν, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ἀναπλάττοντος ζωὴν τὴν ὑποπεσοῦσαν τῇ φθορά φύσιν, οὕτω τε πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου μόρφωσιν ἐπανάγοντος τὸ τῆς ἐπὶ τούτῳ δόξης ἐστερημένον. Εἰκὼν μὲν γὰρ ἀκραιφνὴς τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὁμοίωσις δὲ φυσικὴ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Διάτοι τοῦτο μεταπλάττον ὥσπερ εἰς ἑαυτὸ τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τὴν θείαν αὐταῖς ἐγχαράττει μόρφωσιν, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἀποσημαίνεται τὸν εἰκονισμόν. Ἐρωτᾷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὐχ ὑπὲρ μόνων τῶν δυοκαίδεκα μαθητῶν, μᾶλλον δὲ περὶ ** Hebr. 1, 3. * Petr. 11, 23. PATROL, GR. LXXiy. ς post caput illud omnium et quod supra omnes eminet, corporis Ecclesia pretiosa membra atque dignissima. Unde super ea benedictionem per Spiritum et sanctificationem a Patre demitti rogat, sed utique per seipsum. Nec enim id aliter feri potest, cum sit ipse vivens, et vera, alque cunctipotens, et elicas sapientia ac 995 virtus Patris ', Sed, ne quidamn minus æqui sacrarum Litterarum interpretes temere putent ad solos discipulos pertinere quod Servator in eos rogat illabi Spiritum, non autem ad nos, qui posteriores illis simus, et majores nostros, Dei et hominum mediator, ille advocatus et pontifex nostrarum animarum stuitas borum suspiciones prævertens, necessario subjunxit: c Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Etenim absurdum quodammodo esset per unum illum primum, Adam nimirum, condemnationem in omnes dimanare, et ferre quidem terreni deformem imaginem etiam eos qui non peccarunt, illo ipso tempore videlicet quo tradito sibi mandato primus parens excidit: Christi vero adventu, qui et cœlestis homo manifestatus est, non vicissim onines ejus imaginem in se exprimere, qui per eum vocati sunt ad justitiam, nimirum per fidem. Quemadmodum vero terreni deformem imaginem per figuras et formas cerni dicimus, quie et peccati sordes in se habeant, et mortis, atqu:: corruptionis infirmitatem, et voluptatis corporea ac terreni sensus impuritatem: sic contra fulgere putamus imaginem cœlestis, id est Christi, puritate, et integritate, et omnimoda incorruptione, vita, el sanctificatione. Fieri autem non poterat ut nos qui semel excideramus ob prævaricationem in Adam in pristinum statum aliter revocaremur, quam si ineffabilis illius participationis compotes efficeremur, et unionis cum Deo: sic enim initio natura hominis decorata fuit. Unio vero cum Deo non aliter in quoquam esse potest, quam per sancti Spiritus participationem, propriam nobis satctificationem inserentis, et ad suam vitam subjectam corruptioni naturam reformantis, atque ita ad Deum, et ad illius formam gloria ista privatos revocantis. Imago enim Patris perfecta Filius est, similitudo vero naturalis Filii est Spiritus ejus. Idcirco transformans in seipsum quodammodo hominum animas, divinam eis similitudinen imprimit, et suprema omnium substantiae effigiem insculpit. Rogat igitur Dominus noster Jesus Christus non pro duodecim tantum discipulis, sed potius pro omnibus qui diversis temporibus 996 eorum sermonibus credi - turi erant, quibus auditores ad recipiendam sanctificationem illam per fidem, et ad purgationem quæ perficitur per Spiritus participationem incitantur. Petitionem vero suam nobis quidem obscuram relinquendam putavit, ut hinc profecto disce18

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. τώμενοι καὶ τὰς τῆς ὠφελείας ἀπαρχὰς ἐν οἰκείαις mordium in se receperunt. Erant igitur, et sunt, ψυχαῖς συγκομίζοντες. Ησαν οὖν ἄρα, καὶ εἰσὶ μετὰ τὴν τῶν ὅλων καὶ ὑπὲρ πάντας κεφαλὴν, τοῦ τῆς Εκκλησίας σώματος τὰ τίμιά τε καὶ ἀξιολογώτερα μέλη. Καὶ γοῦν ἐπ' αὐτὰ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος εὐλογίαν καὶ ἁγιασμὸν καταπέμπεσθαι παρὰ τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐρωτᾷ, δι᾿ ἑαυτοῦ δὲ πάντως. Οὐ γὰρ ἦν ἑτέρως, ἐπείπερ ἐστὶν αὐτὸς ἡ ζῶσά τε καὶ ἀληθῆς, καὶ παντουργικὴ καὶ δραστήριος σοφία, καὶ δύο ναμις τοῦ γεννήσαντος αὐτόν. Αλλ' ἵνα μή τινες τῶν οὐ λίαν ἐπιεικέστερον ἐπαίειν μεμελετηκότων τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς οἰηθεῖεν ἐξ ἐλαφρίας ἐπὶ μόνους κεκλῆσθαι τοὺς μαθητάς τὴν τοῦ θείου Πνεύματος καταφοίτησιν, οὐδὲν δὲ περὶ ἡμῶν τῶν μετ' ἐκείνους δηλαδὴ καὶ ἐν πρώτοις γεγονότων καιροίς, 5 Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτης ὁ παράκλητος, καὶ ἀρχιερεὺς τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, ἀναγκαίως καὶ τὰς τῶν τοιούτων προαναγειράζων ἀσυνέτους υπονοίας, τοῖς εἰρημένοις ἐπήνεγκε τὸ προκείμενον, τοῦτ' ἔστιν, • Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμέ.» Καὶ γὰρ ἦν πως ἄτοπον, δι᾿ ἑνὸς μὲν τοῦ πρώτου, φημὶ δὲ τοῦ Αδάμ, διήκειν ἐπὶ πάντας τὴν κατάκρισιν, καὶ φορές σαι μὲν τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀδοξοτάτην εἰκόνα καὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, κατ' ἐκεῖνο δὲ δῆλον ὅτι καιροῦ, καθ' ἂν ὁ προπάτωρ τῆς αὐτῷ δοθείσης παρώλισθεν ἐντολῆς· ἐπιδημήσαντος δὲ τοῦ Χριστοῦ, ὃς δὴ καὶ πέφηνεν οὐράνιος ἄνθρωπος, μὴ καὶ τὴν αὐτοῦ πάλιν εἰκόνα σύμπαντας ἀναμάττεσθαι τοὺς δι' αὐτοῦ κε κλημένους εἰς δικαιοσύνην, πρόδηλον δὲ ὅτι τὴν διὰ πίστεως. Ωσπερ δὲ τοῦ χοϊκοῦ τὴν ἀκαλλεστάτην εἰκόνα διὰ τύπων ὁρᾶσθαί φαμεν, καὶ ἰδέας τοιαύτης, ἢ καὶ τῆς ἁμαρτίας ἔχει τὸν ῥύπον, καὶ θανάτου, καὶ φθορᾶς τὴν ἀσθένειαν καὶ φιληδονίας σαρκικῆς καὶ φρονήματος ἐπιγείου τὴν ἀκαθαρσίαν· οὕτως αν πάλιν διαπρέπειν οιόμεθα τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ, καθαρότητι καὶ εἰλι κρινείᾳ, τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἀφθαρσίᾳ καὶ ζωῇ καὶ ἁγιασμῷ. ᾿Αλλ᾽ ἦν ἑτέρως ἀμήχανον εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς ἡμᾶς ἀνακομίζεσθαι κάλλος τοὺς ἅπαξ ἐκπεπτωκό. τας, διὰ τὴν ἐν τῷ πρώτῳ παράβασιν, εἰ μὴ τῆς ἀῤῥή του κοινωνίας ετύχομεν, καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς πρὸς Θεόν· οὕτω γὰρ καὶ ἐν ἀρχαῖς ἡ τῶν ἐπὶ γῆς διεκοαμήθη φύσις. "Ενωσις δὲ ἡ πρὸς Θεὸν οὐχ ἑτέρως ἂν ὑπάρξαι τισίν, ἢ διὰ τῆς μετουσίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῆς ἰδίας ιδιότητος ἐντιθέντος ἡμῖν τὸν ἁγια σμὸν, καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ἀναπλάττοντος ζωὴν τὴν ὑποπεσοῦσαν τῇ φθορά φύσιν, οὕτω τε πρὸς τὸν Θεὸν καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου μόρφωσιν ἐπανάγοντος τὸ τῆς ἐπὶ τούτῳ δόξης ἐστερημένον. Εἰκὼν μὲν γὰρ ἀκραιφνὴς τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, ὁμοίωσις δὲ φυσικὴ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Διάτοι τοῦτο μεταπλάττον ὥσπερ εἰς ἑαυτὸ τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς τὴν θείαν αὐταῖς ἐγχαράττει μόρφωσιν, καὶ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἀποσημαίνεται τὸν εἰκονισμόν. Ἐρωτᾷ τοιγαροῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὐχ ὑπὲρ μόνων τῶν δυοκαίδεκα μαθητῶν, μᾶλλον δὲ περὶ ** Hebr. 1, 3. * Petr. 11, 23. PATROL, GR. LXXiy. ς post caput illud omnium et quod supra omnes eminet, corporis Ecclesia pretiosa membra atque dignissima. Unde super ea benedictionem per Spiritum et sanctificationem a Patre demitti rogat, sed utique per seipsum. Nec enim id aliter feri potest, cum sit ipse vivens, et vera, alque cunctipotens, et elicas sapientia ac 995 virtus Patris ', Sed, ne quidamn minus æqui sacrarum Litterarum interpretes temere putent ad solos discipulos pertinere quod Servator in eos rogat illabi Spiritum, non autem ad nos, qui posteriores illis simus, et majores nostros, Dei et hominum mediator, ille advocatus et pontifex nostrarum animarum stuitas borum suspiciones prævertens, necessario subjunxit: c Non pro eis autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Etenim absurdum quodammodo esset per unum illum primum, Adam nimirum, condemnationem in omnes dimanare, et ferre quidem terreni deformem imaginem etiam eos qui non peccarunt, illo ipso tempore videlicet quo tradito sibi mandato primus parens excidit: Christi vero adventu, qui et cœlestis homo manifestatus est, non vicissim onines ejus imaginem in se exprimere, qui per eum vocati sunt ad justitiam, nimirum per fidem. Quemadmodum vero terreni deformem imaginem per figuras et formas cerni dicimus, quie et peccati sordes in se habeant, et mortis, atqu:: corruptionis infirmitatem, et voluptatis corporea ac terreni sensus impuritatem: sic contra fulgere putamus imaginem cœlestis, id est Christi, puritate, et integritate, et omnimoda incorruptione, vita, el sanctificatione. Fieri autem non poterat ut nos qui semel excideramus ob prævaricationem in Adam in pristinum statum aliter revocaremur, quam si ineffabilis illius participationis compotes efficeremur, et unionis cum Deo: sic enim initio natura hominis decorata fuit. Unio vero cum Deo non aliter in quoquam esse potest, quam per sancti Spiritus participationem, propriam nobis satctificationem inserentis, et ad suam vitam subjectam corruptioni naturam reformantis, atque ita ad Deum, et ad illius formam gloria ista privatos revocantis. Imago enim Patris perfecta Filius est, similitudo vero naturalis Filii est Spiritus ejus. Idcirco transformans in seipsum quodammodo hominum animas, divinam eis similitudinen imprimit, et suprema omnium substantiae effigiem insculpit. Rogat igitur Dominus noster Jesus Christus non pro duodecim tantum discipulis, sed potius pro omnibus qui diversis temporibus 996 eorum sermonibus credi - turi erant, quibus auditores ad recipiendam sanctificationem illam per fidem, et ad purgationem quæ perficitur per Spiritus participationem incitantur. Petitionem vero suam nobis quidem obscuram relinquendam putavit, ut hinc profecto disce18

remus quales nos esse deceat, et quam justitia Λ πάντων, οἳ δὴ καὶ ἐν ἑκάστοις ἔμελλον καιροῖς, τοῖς viam insistere ad ejus implendam voluntatem. Quis ergo aut qualis est ille petitionis modus? • Ut sint unum, inquit, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unumn sint.. Charitatis igitur, et concordiæ pacisque vinculum petis, quo ad unitatem spiritalem fideles adducantur, adeo ut naturalis et substantialis unitatis, quæ in Patre nimirum et Filio intelligitur, characteres imitentur, consensionem voluntatum nimirum in ominibus, et animorum ad unitatem concursum. Neque vero tantam vim tantunique charitatis et consensionis in nobis vinculum posse esse dicimus, ut identitate substantiæ per omnia æqualiter uniti, modum unionis Patris et Filii exprimamus. Hæc enim naturalis est, ac vera, et bypostatice considerata: illa veræ unitatis format imitatur. Qui enim fieri potest ut penitus æqualia sint archetypis exemplaria? Nam veritatis imitatio eadem cum ipsa veritate non censetur, ac tametsi specie tenus eædem appareant, non parum tamen inter se differunt. Cum ergo hæreticus aliquis sibi persuadet evertere se posse naturale. cum Deo ac Patre Filii identitatem, et hinc exsistentem ejus unitatem, tum að asserendam confirmandamque suam temeritatem uos in medium adducit, inquiens: Quemadmodum nos non identitate corporum, nec animarum alterius in alteram commistione unum sumus omnes, sed affectu charitatis, atque concordia et in Dei voluntatem consensione: sic et Filius unum est cum Patre. Nos ignarum illum et imperitum repellamus. Cur ita? Nempe quia fieri nequit ut quæ supra nos sunt nostram conditionem sequantur, et quod est incorporeum necessitati corporum subjaceat, nec paria sunt humana divinis. Nam si nihil inter nos et Deum est discriminis, divina nostris metiamur: sin autem incomprehensibile est intervallum, cur naturæ 997 nostrae defectus canonem et regulam ac normam Deo præfiniunt, ex iis quæ nostræ facultatis non sunt, necessitati subjicientes naturam omini necessitate superiorem, rem autem absurdissimam facere comperientur. Ab exemplaribus enim archetypa, et imitationis similitudine veritatem clingunt, primis secundum et secundis primum ἀτώματον, οὔτε μὴν τοῖς ἀνθρωπίνοις ἔψεται τὰ locum tribuentes. Sed ne his studiosius insistendo extra locum propositum divagari videamur, illud rursus necessario dicemus, Christum substantiali unitate quam habet Pater cum ipso, et ipse cum Patre, in typum et imaginem indivulsæ amicitiæ et animorum consensionis assumpta, nos quoque invicem quodammodo coagmentari velle, in virtute nimirum sanctæ et consubstantialis Trinitatis, ut unum quidem intelligatur universum Ecclesiæ corpus, duorum populorum coitione et concursu ad unius perfecti constitutionem evectum in Christo. Nan, ut Paulus ait, Ipse est par nostra, qui fecit ulraque unum, et medium parietem macerie solsens, iuimicitias in carne sua: legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in παρ' αὐτῶν γεγονόσιν, εἴχειν τε καὶ ὑποπείθεσθαι λόγοις παραθήσουσι [γρ. παραθήγουσι] τοὺς ἀκροωμένους πρὸς ἀνάληψιν ἁγιασμοῦ τοῦ διὰ πίστεως καὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν τὴν ἐνεργουμένην διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος μετοχής. Τὰ δέ γε τῆς αἰτήσεως, οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἀσυμφανή καταλιπεῖν ᾤετο δεῖν, ἵνα δὴ διὰ τούτου μάθωμεν, ὁποίους τινὰς ὁρᾶσθαι προσήκει, καὶ είνα δικαιοσύνης ἰέναι τρίβον πρὸς ἀποπλήρωσιν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῷ. Τίς οὖν, ἢ ποῖος ὁ τῆς αἰτήσεως τρόπος; ε Ινα, φησίν, ἐν ὦσι, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. ὁ ᾿Αγάπης οὖν ἄρα καὶ ὁμονοίας καὶ εἰρήνης σύνδεσμον ἀπαιτεῖ, συγκομίζοντα πρὸς ἑνότητα την πνευματικὴν τοὺς πιστεύοντας, ὡς τῆς φυσικῆς τε καὶ οὐπώδους ἐνότη τος, πρόδηλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νουμέ νης, ἀπομιμεῖσθαι τοὺς χαρακτῆρας, τὴν ἐν συναινέ σει τῇ κατὰ πάντα, καὶ ἀδιατμήτοις ὁμοψυχίαις εἰς ἑνότητα συνδρομήν. Καὶ οὐ δή που πάντως φιλο νεικήσει τῆς ἐν ἡμῖν ἀγάπης ὁ σύνδεσμος καὶ τῆς ὁμονοίας ἡ δύναμις, εἰς τὸ οὕτως ἔχειν ἀπαραλ λάκτως, ὡς ἂν εἶεν ὁ Πατήρ τε καὶ ὁ Υἱός, ἐν τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητι, τὸν τῆς ἑνότητος ἀποσώζοντες τρό πον. Ἡ μὲν γὰρ νοεῖται φυσική τε καὶ ἀληθὴς, καὶ ἐν τῷ τῆς ὑπάρξεως λόγῳ θεωρουμένη· ἡ δὲ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἑνότητος ὑποκρίνεται σχῆμα. Πῶς γὰρ ἂν εἶεν ἐν ἴσῳ παντελῶς τοῖς ἀρχετύποις τὰ ἀντίτυ πα; Ἐπεὶ μὴ ταυτὸν εἰς νόησιν, πρὸς ἀλήθειαν αυτ τὴν τῆς ἀληθείας ἡ μόρφωσις· ἀλλ' ἐν ἴσοις μὲν ὁρα ται σχήμασι, διεστήξει δ' οὖν ὅμως οὐκ ἐντυχούσης διαφοράς. "Οταν οὖν οἴηται τις τῶν ἑτεροδόξων ἀνατρέπειν δύνασθαι τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ενότητα τοῦ Υἱοῦ, εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν καὶ ὀχυρότητα τῆς ἑαυτοῦ δυσβουλίας τὰ καθ᾿ ἡμᾶς προσκομίζῃ λέγων· Ώσπερ ἡμεῖς οὐ τῇ τῶν σωμάτων εἰς ἔν νοουμένῃ ταυτότητι, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀντανακράσεως τῶν ψυχῶν, ἔν ἐσμεν οἱ πάντες, ἀλλὰ σχέσει καὶ διαθέσει τῇ κατὰ ἀγάπην, ταυτοβουλία και συναινέσει τῇ εἰς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἔν ἐστι πρὸς τὸν Πατέρα. Παρωσόμεθα δὴ πάντως ἀμαθῆ τε ὄντα καὶ ἀσύνετον κομιδῇ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Επείπερ οὐ πάντως ἀκολουθήσει τοῖς καθ' ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάγκην ὑπομείνας τ τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ τὸ διεῖργον οὐδὲν ἢ ἀπομερί ζον ὅλως εἰς διαφορὰν ἡμᾶς τε καὶ Θεὸν, νοείσθω καὶ καθ' ἡμᾶς τὰ περὶ Θεοῦ· εἰ δὲ ἀκατάληπτόν τι τὸ μεσολαβοῦν εὑρίσκεται, τί τὰ τῆς ἡμετέρας φύσ σεως ἡττήματα κανόνα καὶ σταθμὸν ὁρίζουσι τῷ Θεῷ ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀδυνάτων, ἀνάγκαις ὑποτιθέντε; τὴν ἁπάσης ἀνάγκης κρείττονα φύσιν, ἀλοῖεν δ' ἂν ἔτι πράγμα δρῶντες ἄτοπόν τε καὶ ἀλογώτατον. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἰσοτύπων τὰ ἀρχέτυπα, καὶ ἐκ τῆς κατά μίμησιν ὁμοιότητος τὴν ἀλήθειαν σχηματίζουσι, τι μῶντες μὲν τοῖς δευτέροις τὰ τὴν πρώτην ἐπέχοντα τάξιν· τὴν δὲ τῶν πρώτων ὑπόληψιν τοῖς μετὰ ταῦτα δευτέροις ἐπάγοντες. Αλλ' ἵνα μὴ λίαν τοῖς περὶ τούτων ἐμφιλοχωρούντες λόγοις έξω που τῶν προκει μένων ἰέναι δοκῶμεν, ἐκεῖνα δὴ πάλιν ἀναγκαίως

remus quales nos esse deceat, et quam justitia Λ πάντων, οἳ δὴ καὶ ἐν ἑκάστοις ἔμελλον καιροῖς, τοῖς viam insistere ad ejus implendam voluntatem. Quis ergo aut qualis est ille petitionis modus? • Ut sint unum, inquit, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unumn sint.. Charitatis igitur, et concordiæ pacisque vinculum petis, quo ad unitatem spiritalem fideles adducantur, adeo ut naturalis et substantialis unitatis, quæ in Patre nimirum et Filio intelligitur, characteres imitentur, consensionem voluntatum nimirum in ominibus, et animorum ad unitatem concursum. Neque vero tantam vim tantunique charitatis et consensionis in nobis vinculum posse esse dicimus, ut identitate substantiæ per omnia æqualiter uniti, modum unionis Patris et Filii exprimamus. Hæc enim naturalis est, ac vera, et bypostatice considerata: illa veræ unitatis format imitatur. Qui enim fieri potest ut penitus æqualia sint archetypis exemplaria? Nam veritatis imitatio eadem cum ipsa veritate non censetur, ac tametsi specie tenus eædem appareant, non parum tamen inter se differunt. Cum ergo hæreticus aliquis sibi persuadet evertere se posse naturale. cum Deo ac Patre Filii identitatem, et hinc exsistentem ejus unitatem, tum að asserendam confirmandamque suam temeritatem uos in medium adducit, inquiens: Quemadmodum nos non identitate corporum, nec animarum alterius in alteram commistione unum sumus omnes, sed affectu charitatis, atque concordia et in Dei voluntatem consensione: sic et Filius unum est cum Patre. Nos ignarum illum et imperitum repellamus. Cur ita? Nempe quia fieri nequit ut quæ supra nos sunt nostram conditionem sequantur, et quod est incorporeum necessitati corporum subjaceat, nec paria sunt humana divinis. Nam si nihil inter nos et Deum est discriminis, divina nostris metiamur: sin autem incomprehensibile est intervallum, cur naturæ 997 nostrae defectus canonem et regulam ac normam Deo præfiniunt, ex iis quæ nostræ facultatis non sunt, necessitati subjicientes naturam omini necessitate superiorem, rem autem absurdissimam facere comperientur. Ab exemplaribus enim archetypa, et imitationis similitudine veritatem clingunt, primis secundum et secundis primum ἀτώματον, οὔτε μὴν τοῖς ἀνθρωπίνοις ἔψεται τὰ locum tribuentes. Sed ne his studiosius insistendo extra locum propositum divagari videamur, illud rursus necessario dicemus, Christum substantiali unitate quam habet Pater cum ipso, et ipse cum Patre, in typum et imaginem indivulsæ amicitiæ et animorum consensionis assumpta, nos quoque invicem quodammodo coagmentari velle, in virtute nimirum sanctæ et consubstantialis Trinitatis, ut unum quidem intelligatur universum Ecclesiæ corpus, duorum populorum coitione et concursu ad unius perfecti constitutionem evectum in Christo. Nan, ut Paulus ait, Ipse est par nostra, qui fecit ulraque unum, et medium parietem macerie solsens, iuimicitias in carne sua: legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in παρ' αὐτῶν γεγονόσιν, εἴχειν τε καὶ ὑποπείθεσθαι λόγοις παραθήσουσι [γρ. παραθήγουσι] τοὺς ἀκροωμένους πρὸς ἀνάληψιν ἁγιασμοῦ τοῦ διὰ πίστεως καὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν τὴν ἐνεργουμένην διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος μετοχής. Τὰ δέ γε τῆς αἰτήσεως, οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἀσυμφανή καταλιπεῖν ᾤετο δεῖν, ἵνα δὴ διὰ τούτου μάθωμεν, ὁποίους τινὰς ὁρᾶσθαι προσήκει, καὶ είνα δικαιοσύνης ἰέναι τρίβον πρὸς ἀποπλήρωσιν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῷ. Τίς οὖν, ἢ ποῖος ὁ τῆς αἰτήσεως τρόπος; ε Ινα, φησίν, ἐν ὦσι, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. ὁ ᾿Αγάπης οὖν ἄρα καὶ ὁμονοίας καὶ εἰρήνης σύνδεσμον ἀπαιτεῖ, συγκομίζοντα πρὸς ἑνότητα την πνευματικὴν τοὺς πιστεύοντας, ὡς τῆς φυσικῆς τε καὶ οὐπώδους ἐνότη τος, πρόδηλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νουμέ νης, ἀπομιμεῖσθαι τοὺς χαρακτῆρας, τὴν ἐν συναινέ σει τῇ κατὰ πάντα, καὶ ἀδιατμήτοις ὁμοψυχίαις εἰς ἑνότητα συνδρομήν. Καὶ οὐ δή που πάντως φιλο νεικήσει τῆς ἐν ἡμῖν ἀγάπης ὁ σύνδεσμος καὶ τῆς ὁμονοίας ἡ δύναμις, εἰς τὸ οὕτως ἔχειν ἀπαραλ λάκτως, ὡς ἂν εἶεν ὁ Πατήρ τε καὶ ὁ Υἱός, ἐν τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητι, τὸν τῆς ἑνότητος ἀποσώζοντες τρό πον. Ἡ μὲν γὰρ νοεῖται φυσική τε καὶ ἀληθὴς, καὶ ἐν τῷ τῆς ὑπάρξεως λόγῳ θεωρουμένη· ἡ δὲ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἑνότητος ὑποκρίνεται σχῆμα. Πῶς γὰρ ἂν εἶεν ἐν ἴσῳ παντελῶς τοῖς ἀρχετύποις τὰ ἀντίτυ πα; Ἐπεὶ μὴ ταυτὸν εἰς νόησιν, πρὸς ἀλήθειαν αυτ τὴν τῆς ἀληθείας ἡ μόρφωσις· ἀλλ' ἐν ἴσοις μὲν ὁρα ται σχήμασι, διεστήξει δ' οὖν ὅμως οὐκ ἐντυχούσης διαφοράς. "Οταν οὖν οἴηται τις τῶν ἑτεροδόξων ἀνατρέπειν δύνασθαι τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ενότητα τοῦ Υἱοῦ, εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν καὶ ὀχυρότητα τῆς ἑαυτοῦ δυσβουλίας τὰ καθ᾿ ἡμᾶς προσκομίζῃ λέγων· Ώσπερ ἡμεῖς οὐ τῇ τῶν σωμάτων εἰς ἔν νοουμένῃ ταυτότητι, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀντανακράσεως τῶν ψυχῶν, ἔν ἐσμεν οἱ πάντες, ἀλλὰ σχέσει καὶ διαθέσει τῇ κατὰ ἀγάπην, ταυτοβουλία και συναινέσει τῇ εἰς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἔν ἐστι πρὸς τὸν Πατέρα. Παρωσόμεθα δὴ πάντως ἀμαθῆ τε ὄντα καὶ ἀσύνετον κομιδῇ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Επείπερ οὐ πάντως ἀκολουθήσει τοῖς καθ' ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάγκην ὑπομείνας τ τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ τὸ διεῖργον οὐδὲν ἢ ἀπομερί ζον ὅλως εἰς διαφορὰν ἡμᾶς τε καὶ Θεὸν, νοείσθω καὶ καθ' ἡμᾶς τὰ περὶ Θεοῦ· εἰ δὲ ἀκατάληπτόν τι τὸ μεσολαβοῦν εὑρίσκεται, τί τὰ τῆς ἡμετέρας φύσ σεως ἡττήματα κανόνα καὶ σταθμὸν ὁρίζουσι τῷ Θεῷ ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀδυνάτων, ἀνάγκαις ὑποτιθέντε; τὴν ἁπάσης ἀνάγκης κρείττονα φύσιν, ἀλοῖεν δ' ἂν ἔτι πράγμα δρῶντες ἄτοπόν τε καὶ ἀλογώτατον. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἰσοτύπων τὰ ἀρχέτυπα, καὶ ἐκ τῆς κατά μίμησιν ὁμοιότητος τὴν ἀλήθειαν σχηματίζουσι, τι μῶντες μὲν τοῖς δευτέροις τὰ τὴν πρώτην ἐπέχοντα τάξιν· τὴν δὲ τῶν πρώτων ὑπόληψιν τοῖς μετὰ ταῦτα δευτέροις ἐπάγοντες. Αλλ' ἵνα μὴ λίαν τοῖς περὶ τούτων ἐμφιλοχωρούντες λόγοις έξω που τῶν προκει μένων ἰέναι δοκῶμεν, ἐκεῖνα δὴ πάλιν ἀναγκαίως

remus quales nos esse deceat, et quam justitia Λ πάντων, οἳ δὴ καὶ ἐν ἑκάστοις ἔμελλον καιροῖς, τοῖς viam insistere ad ejus implendam voluntatem. Quis ergo aut qualis est ille petitionis modus? • Ut sint unum, inquit, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unumn sint.. Charitatis igitur, et concordiæ pacisque vinculum petis, quo ad unitatem spiritalem fideles adducantur, adeo ut naturalis et substantialis unitatis, quæ in Patre nimirum et Filio intelligitur, characteres imitentur, consensionem voluntatum nimirum in ominibus, et animorum ad unitatem concursum. Neque vero tantam vim tantunique charitatis et consensionis in nobis vinculum posse esse dicimus, ut identitate substantiæ per omnia æqualiter uniti, modum unionis Patris et Filii exprimamus. Hæc enim naturalis est, ac vera, et bypostatice considerata: illa veræ unitatis format imitatur. Qui enim fieri potest ut penitus æqualia sint archetypis exemplaria? Nam veritatis imitatio eadem cum ipsa veritate non censetur, ac tametsi specie tenus eædem appareant, non parum tamen inter se differunt. Cum ergo hæreticus aliquis sibi persuadet evertere se posse naturale. cum Deo ac Patre Filii identitatem, et hinc exsistentem ejus unitatem, tum að asserendam confirmandamque suam temeritatem uos in medium adducit, inquiens: Quemadmodum nos non identitate corporum, nec animarum alterius in alteram commistione unum sumus omnes, sed affectu charitatis, atque concordia et in Dei voluntatem consensione: sic et Filius unum est cum Patre. Nos ignarum illum et imperitum repellamus. Cur ita? Nempe quia fieri nequit ut quæ supra nos sunt nostram conditionem sequantur, et quod est incorporeum necessitati corporum subjaceat, nec paria sunt humana divinis. Nam si nihil inter nos et Deum est discriminis, divina nostris metiamur: sin autem incomprehensibile est intervallum, cur naturæ 997 nostrae defectus canonem et regulam ac normam Deo præfiniunt, ex iis quæ nostræ facultatis non sunt, necessitati subjicientes naturam omini necessitate superiorem, rem autem absurdissimam facere comperientur. Ab exemplaribus enim archetypa, et imitationis similitudine veritatem clingunt, primis secundum et secundis primum ἀτώματον, οὔτε μὴν τοῖς ἀνθρωπίνοις ἔψεται τὰ locum tribuentes. Sed ne his studiosius insistendo extra locum propositum divagari videamur, illud rursus necessario dicemus, Christum substantiali unitate quam habet Pater cum ipso, et ipse cum Patre, in typum et imaginem indivulsæ amicitiæ et animorum consensionis assumpta, nos quoque invicem quodammodo coagmentari velle, in virtute nimirum sanctæ et consubstantialis Trinitatis, ut unum quidem intelligatur universum Ecclesiæ corpus, duorum populorum coitione et concursu ad unius perfecti constitutionem evectum in Christo. Nan, ut Paulus ait, Ipse est par nostra, qui fecit ulraque unum, et medium parietem macerie solsens, iuimicitias in carne sua: legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso in παρ' αὐτῶν γεγονόσιν, εἴχειν τε καὶ ὑποπείθεσθαι λόγοις παραθήσουσι [γρ. παραθήγουσι] τοὺς ἀκροωμένους πρὸς ἀνάληψιν ἁγιασμοῦ τοῦ διὰ πίστεως καὶ πρὸς ἀποκάθαρσιν τὴν ἐνεργουμένην διὰ τῆς τοῦ Πνεύ ματος μετοχής. Τὰ δέ γε τῆς αἰτήσεως, οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἀσυμφανή καταλιπεῖν ᾤετο δεῖν, ἵνα δὴ διὰ τούτου μάθωμεν, ὁποίους τινὰς ὁρᾶσθαι προσήκει, καὶ είνα δικαιοσύνης ἰέναι τρίβον πρὸς ἀποπλήρωσιν τῶν ἀρεσκόντων αὐτῷ. Τίς οὖν, ἢ ποῖος ὁ τῆς αἰτήσεως τρόπος; ε Ινα, φησίν, ἐν ὦσι, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν. ὁ ᾿Αγάπης οὖν ἄρα καὶ ὁμονοίας καὶ εἰρήνης σύνδεσμον ἀπαιτεῖ, συγκομίζοντα πρὸς ἑνότητα την πνευματικὴν τοὺς πιστεύοντας, ὡς τῆς φυσικῆς τε καὶ οὐπώδους ἐνότη τος, πρόδηλον δὲ ὅτι τῆς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νουμέ νης, ἀπομιμεῖσθαι τοὺς χαρακτῆρας, τὴν ἐν συναινέ σει τῇ κατὰ πάντα, καὶ ἀδιατμήτοις ὁμοψυχίαις εἰς ἑνότητα συνδρομήν. Καὶ οὐ δή που πάντως φιλο νεικήσει τῆς ἐν ἡμῖν ἀγάπης ὁ σύνδεσμος καὶ τῆς ὁμονοίας ἡ δύναμις, εἰς τὸ οὕτως ἔχειν ἀπαραλ λάκτως, ὡς ἂν εἶεν ὁ Πατήρ τε καὶ ὁ Υἱός, ἐν τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητι, τὸν τῆς ἑνότητος ἀποσώζοντες τρό πον. Ἡ μὲν γὰρ νοεῖται φυσική τε καὶ ἀληθὴς, καὶ ἐν τῷ τῆς ὑπάρξεως λόγῳ θεωρουμένη· ἡ δὲ τὸ τῆς ἀληθοῦς ἑνότητος ὑποκρίνεται σχῆμα. Πῶς γὰρ ἂν εἶεν ἐν ἴσῳ παντελῶς τοῖς ἀρχετύποις τὰ ἀντίτυ πα; Ἐπεὶ μὴ ταυτὸν εἰς νόησιν, πρὸς ἀλήθειαν αυτ τὴν τῆς ἀληθείας ἡ μόρφωσις· ἀλλ' ἐν ἴσοις μὲν ὁρα ται σχήμασι, διεστήξει δ' οὖν ὅμως οὐκ ἐντυχούσης διαφοράς. "Οταν οὖν οἴηται τις τῶν ἑτεροδόξων ἀνατρέπειν δύνασθαι τὴν πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ενότητα τοῦ Υἱοῦ, εἶτα πρὸς ἀπόδειξιν καὶ ὀχυρότητα τῆς ἑαυτοῦ δυσβουλίας τὰ καθ᾿ ἡμᾶς προσκομίζῃ λέγων· Ώσπερ ἡμεῖς οὐ τῇ τῶν σωμάτων εἰς ἔν νοουμένῃ ταυτότητι, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς εἰς ἀλλήλους ἀντανακράσεως τῶν ψυχῶν, ἔν ἐσμεν οἱ πάντες, ἀλλὰ σχέσει καὶ διαθέσει τῇ κατὰ ἀγάπην, ταυτοβουλία και συναινέσει τῇ εἰς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἔν ἐστι πρὸς τὸν Πατέρα. Παρωσόμεθα δὴ πάντως ἀμαθῆ τε ὄντα καὶ ἀσύνετον κομιδῇ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; Επείπερ οὐ πάντως ἀκολουθήσει τοῖς καθ' ἡμᾶς τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἀλλ' οὐδὲ τὴν τῶν σωμάτων ἀνάγκην ὑπομείνας τ τοῦ Θεοῦ. Εἰ μὲν γὰρ τὸ διεῖργον οὐδὲν ἢ ἀπομερί ζον ὅλως εἰς διαφορὰν ἡμᾶς τε καὶ Θεὸν, νοείσθω καὶ καθ' ἡμᾶς τὰ περὶ Θεοῦ· εἰ δὲ ἀκατάληπτόν τι τὸ μεσολαβοῦν εὑρίσκεται, τί τὰ τῆς ἡμετέρας φύσ σεως ἡττήματα κανόνα καὶ σταθμὸν ὁρίζουσι τῷ Θεῷ ἐκ τῶν καθ' ἡμᾶς ἀδυνάτων, ἀνάγκαις ὑποτιθέντε; τὴν ἁπάσης ἀνάγκης κρείττονα φύσιν, ἀλοῖεν δ' ἂν ἔτι πράγμα δρῶντες ἄτοπόν τε καὶ ἀλογώτατον. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἰσοτύπων τὰ ἀρχέτυπα, καὶ ἐκ τῆς κατά μίμησιν ὁμοιότητος τὴν ἀλήθειαν σχηματίζουσι, τι μῶντες μὲν τοῖς δευτέροις τὰ τὴν πρώτην ἐπέχοντα τάξιν· τὴν δὲ τῶν πρώτων ὑπόληψιν τοῖς μετὰ ταῦτα δευτέροις ἐπάγοντες. Αλλ' ἵνα μὴ λίαν τοῖς περὶ τούτων ἐμφιλοχωρούντες λόγοις έξω που τῶν προκει μένων ἰέναι δοκῶμεν, ἐκεῖνα δὴ πάλιν ἀναγκαίως

IN JOANNIS EVANGELIUM LÌB. XI. ἐροῦμεν, ὡς εἰ; εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἀδιασπάστου unum novum hominem, faciens pacem, et reconφιλίας τε καὶ ὁμονοίας καὶ ἑνότητος, τῆς ἐν ὁμοψυχία νοουμένης, τὴν οὐσιώδη παραλαβὼν ἑνότητα Χριστὸς, ἣν ἔχει μὲν ὁ Πατήρ πρὸς αὐτὸν, αὐτὸς δὲ αὖ πάλιν πρὸς τὸν Πατέρα, συνανακιρνᾶσθαι τρόπον τινὰ καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις βούλεται, ἐν δυνάμει δῆλον ὅτι τὴν ἁγία; τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, ὡς ἐν νοεῖσθαι τὸ σύμπαν τῆς Ἐκκλησίας σῶμα, διὰ συνέδου καὶ συνδρομῆς τῶν δύο λαῶν εἰς ἑνὸς τελείου σύστασιν ἀναβαῖνον ἐν Χριστῷ. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· › ὃ δὴ καὶ τε τέλεσται, τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν ὁμοψυχη σάντων ἀλλήλοις καὶ καρδίαν ἀναλαβόντων οἱονεὶ μίαν, διὰ τῆς εἰς ἅπαν ἐμφερείας τῆς κατ' εὐτέ βειαν, καὶ τῆς ἐν τῷ πιστεύειν ὑπακοῆς καὶ φιλαρέτου φρονήματος. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε σκοποῦ τοῦ πρέποντος, οὐκ ἀποδεόντως δὲ μᾶλλον νῦν εἰρῆσθαι νομίζω. Ἐπειδὴ δὲ τῶν προκειμένων ἡ δύναμις ἐκδιάζεται πως ἡμᾶς βαθυτέρων μὲν εἴσω γενέσθαι θεωρημάτων, παραθήσει [γγ. παραθήγει] δὲ μάλιστα καὶ ὁ Σωτὴρ εἰπών· «Καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοί, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο περιαθρητέον εὖ μάλα, τίνα δὴ ἄρα προσήκει καὶ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμᾶς ποιήτασθαι λόγον. Ἐν μὲν γὰρ τοῖ; ciliet ambos in uno corpore, Deo per crucem, interficicns inimicitias in semetipso ":» quod utique factum est fidelibus inter se consentientibus, et unum veluti cor per summam pietatis similitudinem et obedientiam fidei animumque virtutis amantem consecutis. Et hæc quidem ego non extra scopum, sed congruenter potius dicta esse arbi tror. Verum cum loci hujus ratio quodammodo nos adigat ut penitius illum scrutemur, tum nos ad il maxime Servator instigat, dicens: • Sicut tu Pater in me et ego in te, ut et ipsi in nobis unDUMI sint; considerandum est imprimis quid de his dicere sit operæ pretium. In superioribus eninı divinæ unitatis rationem, et substantialem sancta: Trinitatis identitatem, ac perfectissimam connexionem non abs re imitandam esse diximus per unionem illam concordiæ et consensionis fidelium inter se. Ilic vero constitutum nobis est ostendere naturalem quoque esse unitatem, pèr quam et nobis mutuo et omnes Deo conjungimur, ne mutua quidem forsan corporum 998 unione destituti, licet corporum differentia discrepemus, cum unusquisque nostrum circumscribatur, et in propria sit hypostasi. Nec enim Paulus, exempli gratia, esse aut dici potest Petrus: nec contra Petrus esse aut dici Paulus, licet ratione unionis propter Christuin unum ambo censeantur. Quare, cum unani esse naturalem unitatem Patris, et Filii, sanctique Spiritus in confesso sit apud omnes (una enim divinitus in sancta Trinitate creditur, et glorificatur), age, rursus considerenius quo pacto etiam μosipsi et inter nos unum esse corporaliter ac spiritaliter, et cum Deo comperiamur. ἤδη παρῳχηκότι, τὸν τῆς θείας ἐνότητος τρόπον καὶ τὴν οὐσιώδη τῆς ἁγίας Τριάδος ταυτότητα, καὶ τὴν εἰσάπαν ἀναπλοκὴν ἀπομιμεῖσθαι δεῖν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγομεν, τὴν καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ὁμοψυχίαν τῶν πιστευόντων ἔνωσιν. Ἐν δὲ τούτοις ἤδη πως και φυσικὴν τὴν ἑνότητα δεικνύναι σπουδάζομεν, καθ᾿ ἣν ἡμεῖς τε ἀλλήλοις καὶ οἱ πάντε; Θεῷ συνδούμεθα, οὐδὲ τῆς ἑνότητος τῆς κατὰ σῶμα λειπόμενοι τάχα. φημὶ δὲ τῆς εἰς ἀλλήλους, εἰ καὶ τῇ τῶν σωμάτων διαφορᾷ διεστήκαμεν, ἑκάστου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πρὸς ἰδίαν ἀναχωροῦντος περιγραφὴν καὶ ὑπόστασιν. Οὐ γὰρ ἂν εἴη τε καὶ λέγοιτο τυχὸν Παῦλος μὲν ὁ Πέτρος, Πέτρος δὲ αὖ πάλιν ὁ Παῦλος, εἰ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς διὰ Χριστὸν ἑνώσεως ἓν ἄμφω νοοῖντο. Οὐκοῦν ὁμολογουμένης τῆς φυσικῆς ἑνότητος, ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, δῆλον δὲ ὅτι καὶ ἁγίου Πνεύματος (μία γάρ Θεότης ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ δοξάζεται), φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα, κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἓν σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς καὶ πρὸς Θεὸν εὑρισκόμεθα. Ν Οὐκοῦν ἐξ αὐτῆς ἀναλάμψας ἡμῖν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενῆς, καὶ ὅλον ἔχων ἐν ἰδία φύσει τὸν γεννήσαντα, γέγονε σὰρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, αναμιγνύς ὥσπερ ἑαυτὸν τῇ ἡμετέρα φύσει, διὰ τῆς ἀφράστου συνέδου τε καὶ ἑνώσεως τῆς πρὸς τὸ σῶμα τουτὰ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτω τε ὁ φύσει Θεὸς κεχρημάτικέ τε καὶ γέγονεν ἀληθῶς οὐράνιος ἄνε Ορωπος, οὐ θεοφόρος κατά τινας τῶν ἀκριβῶς οὐ συνέντων τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἀλλ' ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος ων, ἵνα τὰ πολὺ διωρισμένα κατὰ τὴν φύσιν καὶ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα συνενώσας ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ, θείας δὲ φύσεως και ωνόν τε καὶ μέτοχον ἀποδείξῃ τὸν ἄνθρωπον. Δια βέβηκε γὰρ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἡ τοῦ Πνεύματος • Ephes. 11, 14-16. st. Joan. 1, 14. 8 II Petr. Igitur cum ex ipsa Dei ac Patris substantia effulserit Unigenitus, totumque habeat in sua natura genitorem, factus est caro, juxta Scripturas seipsum quodammodo nostræ immiscens natura per ineffabilem unionem et conjunctionem cam hoc terreno corpore, atque ita ille natura Deus audiit ac vere exstitit cœlestis homo, non Deifer, ut sibi nonnulli persuadent, qui mysterii altitudi. nem minus exacte capiunt: sed idem Deus et homo cum sit, ut in seipso quodammodo unitis quæ plurimum natura distant inter se, naturæ divina consorten redderet honinen ", atque participen.. In nos etenim ipsos communicatio Spiritus etiamı dimanavit, mansitque in nobis, facto per Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LÌB. XI. ἐροῦμεν, ὡς εἰ; εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἀδιασπάστου unum novum hominem, faciens pacem, et reconφιλίας τε καὶ ὁμονοίας καὶ ἑνότητος, τῆς ἐν ὁμοψυχία νοουμένης, τὴν οὐσιώδη παραλαβὼν ἑνότητα Χριστὸς, ἣν ἔχει μὲν ὁ Πατήρ πρὸς αὐτὸν, αὐτὸς δὲ αὖ πάλιν πρὸς τὸν Πατέρα, συνανακιρνᾶσθαι τρόπον τινὰ καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις βούλεται, ἐν δυνάμει δῆλον ὅτι τὴν ἁγία; τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, ὡς ἐν νοεῖσθαι τὸ σύμπαν τῆς Ἐκκλησίας σῶμα, διὰ συνέδου καὶ συνδρομῆς τῶν δύο λαῶν εἰς ἑνὸς τελείου σύστασιν ἀναβαῖνον ἐν Χριστῷ. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· › ὃ δὴ καὶ τε τέλεσται, τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν ὁμοψυχη σάντων ἀλλήλοις καὶ καρδίαν ἀναλαβόντων οἱονεὶ μίαν, διὰ τῆς εἰς ἅπαν ἐμφερείας τῆς κατ' εὐτέ βειαν, καὶ τῆς ἐν τῷ πιστεύειν ὑπακοῆς καὶ φιλαρέτου φρονήματος. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε σκοποῦ τοῦ πρέποντος, οὐκ ἀποδεόντως δὲ μᾶλλον νῦν εἰρῆσθαι νομίζω. Ἐπειδὴ δὲ τῶν προκειμένων ἡ δύναμις ἐκδιάζεται πως ἡμᾶς βαθυτέρων μὲν εἴσω γενέσθαι θεωρημάτων, παραθήσει [γγ. παραθήγει] δὲ μάλιστα καὶ ὁ Σωτὴρ εἰπών· «Καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοί, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο περιαθρητέον εὖ μάλα, τίνα δὴ ἄρα προσήκει καὶ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμᾶς ποιήτασθαι λόγον. Ἐν μὲν γὰρ τοῖ; ciliet ambos in uno corpore, Deo per crucem, interficicns inimicitias in semetipso ":» quod utique factum est fidelibus inter se consentientibus, et unum veluti cor per summam pietatis similitudinem et obedientiam fidei animumque virtutis amantem consecutis. Et hæc quidem ego non extra scopum, sed congruenter potius dicta esse arbi tror. Verum cum loci hujus ratio quodammodo nos adigat ut penitius illum scrutemur, tum nos ad il maxime Servator instigat, dicens: • Sicut tu Pater in me et ego in te, ut et ipsi in nobis unDUMI sint; considerandum est imprimis quid de his dicere sit operæ pretium. In superioribus eninı divinæ unitatis rationem, et substantialem sancta: Trinitatis identitatem, ac perfectissimam connexionem non abs re imitandam esse diximus per unionem illam concordiæ et consensionis fidelium inter se. Ilic vero constitutum nobis est ostendere naturalem quoque esse unitatem, pèr quam et nobis mutuo et omnes Deo conjungimur, ne mutua quidem forsan corporum 998 unione destituti, licet corporum differentia discrepemus, cum unusquisque nostrum circumscribatur, et in propria sit hypostasi. Nec enim Paulus, exempli gratia, esse aut dici potest Petrus: nec contra Petrus esse aut dici Paulus, licet ratione unionis propter Christuin unum ambo censeantur. Quare, cum unani esse naturalem unitatem Patris, et Filii, sanctique Spiritus in confesso sit apud omnes (una enim divinitus in sancta Trinitate creditur, et glorificatur), age, rursus considerenius quo pacto etiam μosipsi et inter nos unum esse corporaliter ac spiritaliter, et cum Deo comperiamur. ἤδη παρῳχηκότι, τὸν τῆς θείας ἐνότητος τρόπον καὶ τὴν οὐσιώδη τῆς ἁγίας Τριάδος ταυτότητα, καὶ τὴν εἰσάπαν ἀναπλοκὴν ἀπομιμεῖσθαι δεῖν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγομεν, τὴν καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ὁμοψυχίαν τῶν πιστευόντων ἔνωσιν. Ἐν δὲ τούτοις ἤδη πως και φυσικὴν τὴν ἑνότητα δεικνύναι σπουδάζομεν, καθ᾿ ἣν ἡμεῖς τε ἀλλήλοις καὶ οἱ πάντε; Θεῷ συνδούμεθα, οὐδὲ τῆς ἑνότητος τῆς κατὰ σῶμα λειπόμενοι τάχα. φημὶ δὲ τῆς εἰς ἀλλήλους, εἰ καὶ τῇ τῶν σωμάτων διαφορᾷ διεστήκαμεν, ἑκάστου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πρὸς ἰδίαν ἀναχωροῦντος περιγραφὴν καὶ ὑπόστασιν. Οὐ γὰρ ἂν εἴη τε καὶ λέγοιτο τυχὸν Παῦλος μὲν ὁ Πέτρος, Πέτρος δὲ αὖ πάλιν ὁ Παῦλος, εἰ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς διὰ Χριστὸν ἑνώσεως ἓν ἄμφω νοοῖντο. Οὐκοῦν ὁμολογουμένης τῆς φυσικῆς ἑνότητος, ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, δῆλον δὲ ὅτι καὶ ἁγίου Πνεύματος (μία γάρ Θεότης ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ δοξάζεται), φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα, κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἓν σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς καὶ πρὸς Θεὸν εὑρισκόμεθα. Ν Οὐκοῦν ἐξ αὐτῆς ἀναλάμψας ἡμῖν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενῆς, καὶ ὅλον ἔχων ἐν ἰδία φύσει τὸν γεννήσαντα, γέγονε σὰρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, αναμιγνύς ὥσπερ ἑαυτὸν τῇ ἡμετέρα φύσει, διὰ τῆς ἀφράστου συνέδου τε καὶ ἑνώσεως τῆς πρὸς τὸ σῶμα τουτὰ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτω τε ὁ φύσει Θεὸς κεχρημάτικέ τε καὶ γέγονεν ἀληθῶς οὐράνιος ἄνε Ορωπος, οὐ θεοφόρος κατά τινας τῶν ἀκριβῶς οὐ συνέντων τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἀλλ' ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος ων, ἵνα τὰ πολὺ διωρισμένα κατὰ τὴν φύσιν καὶ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα συνενώσας ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ, θείας δὲ φύσεως και ωνόν τε καὶ μέτοχον ἀποδείξῃ τὸν ἄνθρωπον. Δια βέβηκε γὰρ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἡ τοῦ Πνεύματος • Ephes. 11, 14-16. st. Joan. 1, 14. 8 II Petr. Igitur cum ex ipsa Dei ac Patris substantia effulserit Unigenitus, totumque habeat in sua natura genitorem, factus est caro, juxta Scripturas seipsum quodammodo nostræ immiscens natura per ineffabilem unionem et conjunctionem cam hoc terreno corpore, atque ita ille natura Deus audiit ac vere exstitit cœlestis homo, non Deifer, ut sibi nonnulli persuadent, qui mysterii altitudi. nem minus exacte capiunt: sed idem Deus et homo cum sit, ut in seipso quodammodo unitis quæ plurimum natura distant inter se, naturæ divina consorten redderet honinen ", atque participen.. In nos etenim ipsos communicatio Spiritus etiamı dimanavit, mansitque in nobis, facto per Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LÌB. XI. ἐροῦμεν, ὡς εἰ; εἰκόνα καὶ τύπον τῆς ἀδιασπάστου unum novum hominem, faciens pacem, et reconφιλίας τε καὶ ὁμονοίας καὶ ἑνότητος, τῆς ἐν ὁμοψυχία νοουμένης, τὴν οὐσιώδη παραλαβὼν ἑνότητα Χριστὸς, ἣν ἔχει μὲν ὁ Πατήρ πρὸς αὐτὸν, αὐτὸς δὲ αὖ πάλιν πρὸς τὸν Πατέρα, συνανακιρνᾶσθαι τρόπον τινὰ καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις βούλεται, ἐν δυνάμει δῆλον ὅτι τὴν ἁγία; τε καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, ὡς ἐν νοεῖσθαι τὸ σύμπαν τῆς Ἐκκλησίας σῶμα, διὰ συνέδου καὶ συνδρομῆς τῶν δύο λαῶν εἰς ἑνὸς τελείου σύστασιν ἀναβαῖνον ἐν Χριστῷ. Ὡς γὰρ ὁ Παῦλός φησιν, «Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· › ὃ δὴ καὶ τε τέλεσται, τῶν πιστευσάντων εἰς Χριστὸν ὁμοψυχη σάντων ἀλλήλοις καὶ καρδίαν ἀναλαβόντων οἱονεὶ μίαν, διὰ τῆς εἰς ἅπαν ἐμφερείας τῆς κατ' εὐτέ βειαν, καὶ τῆς ἐν τῷ πιστεύειν ὑπακοῆς καὶ φιλαρέτου φρονήματος. Καὶ ταυτὶ μὲν ἔγωγε σκοποῦ τοῦ πρέποντος, οὐκ ἀποδεόντως δὲ μᾶλλον νῦν εἰρῆσθαι νομίζω. Ἐπειδὴ δὲ τῶν προκειμένων ἡ δύναμις ἐκδιάζεται πως ἡμᾶς βαθυτέρων μὲν εἴσω γενέσθαι θεωρημάτων, παραθήσει [γγ. παραθήγει] δὲ μάλιστα καὶ ὁ Σωτὴρ εἰπών· «Καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοί, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι, ο περιαθρητέον εὖ μάλα, τίνα δὴ ἄρα προσήκει καὶ τὸν ἐπὶ τούτοις ἡμᾶς ποιήτασθαι λόγον. Ἐν μὲν γὰρ τοῖ; ciliet ambos in uno corpore, Deo per crucem, interficicns inimicitias in semetipso ":» quod utique factum est fidelibus inter se consentientibus, et unum veluti cor per summam pietatis similitudinem et obedientiam fidei animumque virtutis amantem consecutis. Et hæc quidem ego non extra scopum, sed congruenter potius dicta esse arbi tror. Verum cum loci hujus ratio quodammodo nos adigat ut penitius illum scrutemur, tum nos ad il maxime Servator instigat, dicens: • Sicut tu Pater in me et ego in te, ut et ipsi in nobis unDUMI sint; considerandum est imprimis quid de his dicere sit operæ pretium. In superioribus eninı divinæ unitatis rationem, et substantialem sancta: Trinitatis identitatem, ac perfectissimam connexionem non abs re imitandam esse diximus per unionem illam concordiæ et consensionis fidelium inter se. Ilic vero constitutum nobis est ostendere naturalem quoque esse unitatem, pèr quam et nobis mutuo et omnes Deo conjungimur, ne mutua quidem forsan corporum 998 unione destituti, licet corporum differentia discrepemus, cum unusquisque nostrum circumscribatur, et in propria sit hypostasi. Nec enim Paulus, exempli gratia, esse aut dici potest Petrus: nec contra Petrus esse aut dici Paulus, licet ratione unionis propter Christuin unum ambo censeantur. Quare, cum unani esse naturalem unitatem Patris, et Filii, sanctique Spiritus in confesso sit apud omnes (una enim divinitus in sancta Trinitate creditur, et glorificatur), age, rursus considerenius quo pacto etiam μosipsi et inter nos unum esse corporaliter ac spiritaliter, et cum Deo comperiamur. ἤδη παρῳχηκότι, τὸν τῆς θείας ἐνότητος τρόπον καὶ τὴν οὐσιώδη τῆς ἁγίας Τριάδος ταυτότητα, καὶ τὴν εἰσάπαν ἀναπλοκὴν ἀπομιμεῖσθαι δεῖν οὐκ ἀσυνέτως ἐλέγομεν, τὴν καθ᾽ ὁμόνοιάν τε καὶ ὁμοψυχίαν τῶν πιστευόντων ἔνωσιν. Ἐν δὲ τούτοις ἤδη πως και φυσικὴν τὴν ἑνότητα δεικνύναι σπουδάζομεν, καθ᾿ ἣν ἡμεῖς τε ἀλλήλοις καὶ οἱ πάντε; Θεῷ συνδούμεθα, οὐδὲ τῆς ἑνότητος τῆς κατὰ σῶμα λειπόμενοι τάχα. φημὶ δὲ τῆς εἰς ἀλλήλους, εἰ καὶ τῇ τῶν σωμάτων διαφορᾷ διεστήκαμεν, ἑκάστου τῶν καθ᾿ ἡμᾶς πρὸς ἰδίαν ἀναχωροῦντος περιγραφὴν καὶ ὑπόστασιν. Οὐ γὰρ ἂν εἴη τε καὶ λέγοιτο τυχὸν Παῦλος μὲν ὁ Πέτρος, Πέτρος δὲ αὖ πάλιν ὁ Παῦλος, εἰ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς διὰ Χριστὸν ἑνώσεως ἓν ἄμφω νοοῖντο. Οὐκοῦν ὁμολογουμένης τῆς φυσικῆς ἑνότητος, ἐπί τε Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, δῆλον δὲ ὅτι καὶ ἁγίου Πνεύματος (μία γάρ Θεότης ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ δοξάζεται), φέρε δὴ πάλιν διασκεπτώμεθα, κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἓν σωματικῶς τε καὶ πνευματικῶς καὶ πρὸς Θεὸν εὑρισκόμεθα. Ν Οὐκοῦν ἐξ αὐτῆς ἀναλάμψας ἡμῖν τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονογενῆς, καὶ ὅλον ἔχων ἐν ἰδία φύσει τὸν γεννήσαντα, γέγονε σὰρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, αναμιγνύς ὥσπερ ἑαυτὸν τῇ ἡμετέρα φύσει, διὰ τῆς ἀφράστου συνέδου τε καὶ ἑνώσεως τῆς πρὸς τὸ σῶμα τουτὰ τὸ ἀπὸ τῆς γῆς, οὕτω τε ὁ φύσει Θεὸς κεχρημάτικέ τε καὶ γέγονεν ἀληθῶς οὐράνιος ἄνε Ορωπος, οὐ θεοφόρος κατά τινας τῶν ἀκριβῶς οὐ συνέντων τοῦ μυστηρίου τὸ βάθος, ἀλλ' ἐν ταυτῷ Θεός τε καὶ ἄνθρωπος ων, ἵνα τὰ πολὺ διωρισμένα κατὰ τὴν φύσιν καὶ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα συνενώσας ὥσπερ ἐν ἑαυτῷ, θείας δὲ φύσεως και ωνόν τε καὶ μέτοχον ἀποδείξῃ τὸν ἄνθρωπον. Δια βέβηκε γὰρ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς ἡ τοῦ Πνεύματος • Ephes. 11, 14-16. st. Joan. 1, 14. 8 II Petr. Igitur cum ex ipsa Dei ac Patris substantia effulserit Unigenitus, totumque habeat in sua natura genitorem, factus est caro, juxta Scripturas seipsum quodammodo nostræ immiscens natura per ineffabilem unionem et conjunctionem cam hoc terreno corpore, atque ita ille natura Deus audiit ac vere exstitit cœlestis homo, non Deifer, ut sibi nonnulli persuadent, qui mysterii altitudi. nem minus exacte capiunt: sed idem Deus et homo cum sit, ut in seipso quodammodo unitis quæ plurimum natura distant inter se, naturæ divina consorten redderet honinen ", atque participen.. In nos etenim ipsos communicatio Spiritus etiamı dimanavit, mansitque in nobis, facto per Christum

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCOIFF. et in primo Christo initio, cum nobis similis, id est κοινωνία καὶ διαμονὴ τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα διὰ Χριστοῦ, homo factus, unctus et sanctificatus intelligatur, licet natura sit Deus, quatenus apparuit ex Patre, ipse suo Spiritu suumi templum sanctificans, et omnem per eum factam creaturam, in quam cadit sanctificatio. Quare initium veluti quoddam et via qua Spiritas participes fierentis " et cum Deo uni- " remur, Christi mysterium exstitit: omnes enim in illo sanctificamur, eo modo quem ante diximus. Ut ergo ad unitatem cum Deo et inter nos contende - remus, atque nos una commisceremur, licet corpo ribus et animis alii ab aliis differamus, rationem quamdam excogitavit Unigenitus, per convenientem sibi sapientiam et consilium Patris. Uno enim corpore, suo nimirum, credentes in se benedicens per mysticam communionem, cum eos sibi, tum ctiam inter se concorporales efficit ". Quis enim cos qui per unum illud 999 sanctum corpus ad unitatem cum Christo conjuncti sunt, diviserit et a naturali inter se unione removerit? Nam si omnes de uno pane participamus, unum omnes corpus efficinur. Christus enim dividi nequit. Ideoque et Christi corpus nuncupata est Ecclesia, nos autem particularia ejus membra, juxta Pauli sententiam “. Uni enim Christo per sanctum ejus corpus omnes uniti maxime, cum eum unum et indivisibilem in nostris corporibus sumamus, ei potius quam nobis nostra membra debemus. Quod autem Servatore in caput constituto reliquum corpus Ecclesia vocetur, tanquam ex membris singulorum c compositum, Paulus demonstrabit dicens: Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinæ, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in claritate, crescanus in illo per omnia, qui est caput Christus: ex quo totum corpus compactuin et connexum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate *7, Unionem vero illam corporalem cum Christo nos consequi, quotquot sanctæ ejus carnis sumus participes, rursum testabitur Paulus, de mysterio pietalis dicens: • Quod aliis generationibus non est agnitum filiis hominum, sicuti nunc revelatum est sanctis apostolis ejus et prophetis in Spiritu, gentes esse cohæredes et concorporales et comparticipes promissionis in Christo Jesu "., Quod si concorporates sumus omnes inter nos in Christo, neque solum inter nos, sed et ei nimirum qui in nobis est per suam carnem: quomodo non tam aperte unum sumus omnes, et inter nos, et in Christo? Christus enim est unitatis vinculum, cum idem sit Deus et homo. De unione vero spiritali eamdem viam sequentes dicenus rursus, uos onnes, accepto uno et eodem Spiritu, sancto nimirum, commisceri quodammodo et inter nos, el ss Hebr. vi, 4. ** Ephes. 111, 6. "1 Cor. x, 17. "Ephes. v, 30. καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, ὅτε καθ' ἡμᾶς νοείται, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρωπος, χριόμενός τε καὶ ἁγιαζόμενος, εἰ Εστι φύσει Θεός, καθὰ πέφηνεν ἐκ Πατρός, αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον ἁγιάζων ναὸν, καὶ τὴν δ' αὐτοῦ γενομένην ἅπασαν κτίσιν, ᾗπερ ἂν πρέπει το ἁγιάζεσθαι. Οὐκοῦν ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ ἑνὸς τοῦ καὶ ἡμᾶς Πνεύματός τε ἁγίου μεταλαχεῖν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τὸ ἐπὶ Χριστῷ κατέστη μυστήριον ἁγιαζόμεθα γὰρ οἱ πάντες ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν ἤδη προειρημένον τρόπον. Ἵνα τοίνυν εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους συνίωμέν τε καὶ συνανα μισγώμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοί, καίτοι τῇ καθ᾿ ἕκαστον νεουμένη διαφορά διεστηκότες εἰς ἰδιότητα καὶ ψυχαῖς καὶ σώμασιν, ἐμηχανήσατό τινα τρόπον ὁ Μονογενής, διὰ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξηρημένον σοφίας καὶ βουλῆς τοῦ Πατρός. Ενὶ γὰρ σώματι, τῷ ἰδίῳ δη λαδή, τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας εὐλογῶν, διὰ τῆς μυστικῆς μεταλήψεως, ἑαυτῷ τε συσσώμους καὶ ἀλλήλοις ἀποτελεῖ. Τίς γὰρ ἂν καὶ διέλοι καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους φυσικῆς ἑνώσεως ἐξοικιεῖ τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἁγίου σώματος πρὸς ἑνότητα τὴν εἰς Χριστὸν ἀνα δεσμουμένους; Εἰ γὰρ οἱ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετα ἔχομεν, ἓν οἱ πάντες αποτελούμεθα σῶμα. Μερίζε σθαι γὰρ οὐκ ἐνδέχεται τὴν Χρισούν. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα Χριστοῦ κεχρημάτικεν ἡ Ἐκκλησία, μέλη δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνὰ μέρος, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου σύνεσιν. Ενὶ γὰρ οἱ πάντες ἐνούμενοι τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ ἁγίου σώματος, ἅτε δὴ τὸν ἕνα λαβόντες καὶ ἀδιαίρετον ἐν ιδίοις σώμασιν, αὐτῷ δὴ μᾶλλον ἤπερ οὖν ἑαυτοῖς τα ίδια χρεωστούμεν μέλη. Ότι δὲ τεταγμένου το Σωτῆρος εἰς κεφαλήν, σῶμα τὸ λοιπὸν ἡ Ἐκκλησία καλεῖται, καθάπερ ἐκ μελῶν τῶν καθ᾿ ἕκαστον συν ηρμοσμένον, ἀποδείξει λέγων ὁ Παῦλος· «Ίνα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργία πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλ νης. Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ Χριστός· ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἀφῆς τῆς ἐπιχορηγίας, κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέλους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματ τος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ. ο Ότι δὲ καὶ τὴν κατὰ σῶμα νοουμένην Ένωσιν, φημὶ δὴ τὴν πρὸς Χριστόν, οἱ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς ἐν μεθέξει γεγονότες ἀποκερδαίνομεν, μαρτυρήσει πάλιν ὁ Παῦ λος περὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας μυστηρίου λέγων·. Ο ἑτέραις γενεαῖς οὐκ ἐγνωρίσθη τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώ πων, ὡς νῦν ἀπεκαλύφθη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις αύτ τοῦ, καὶ προφήταις ἐν Πνεύματι, εἶναι τὰ ἔθνη συγκ κληρονόμα καὶ συμμέτοχα τῆς ἐπαγγελίας ἐν Χρι στῷ.» Εἰ δὲ σύσσωμοι πάντες ἀλλήλοις ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ οὐχὶ μόνον ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ δῆλον ὅτι τῷ ἐν ἡμῖν γινομένῳ διὰ τῆς ἰδίας σαρκός· πῶς οὐκ ἤδη σαφῶς ἓν ἐσμεν οἱ πάντες καὶ ἐν ἀλο λήλοις, καὶ ἐν Χριστῷ; Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς ἑνότητος σύνδεσμος, Θεός τε ὑπάρχων ἐν ταυτῷ καὶ * Ephes. iv, 14-16, as Ephes.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCOIFF. et in primo Christo initio, cum nobis similis, id est κοινωνία καὶ διαμονὴ τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα διὰ Χριστοῦ, homo factus, unctus et sanctificatus intelligatur, licet natura sit Deus, quatenus apparuit ex Patre, ipse suo Spiritu suumi templum sanctificans, et omnem per eum factam creaturam, in quam cadit sanctificatio. Quare initium veluti quoddam et via qua Spiritas participes fierentis " et cum Deo uni- " remur, Christi mysterium exstitit: omnes enim in illo sanctificamur, eo modo quem ante diximus. Ut ergo ad unitatem cum Deo et inter nos contende - remus, atque nos una commisceremur, licet corpo ribus et animis alii ab aliis differamus, rationem quamdam excogitavit Unigenitus, per convenientem sibi sapientiam et consilium Patris. Uno enim corpore, suo nimirum, credentes in se benedicens per mysticam communionem, cum eos sibi, tum ctiam inter se concorporales efficit ". Quis enim cos qui per unum illud 999 sanctum corpus ad unitatem cum Christo conjuncti sunt, diviserit et a naturali inter se unione removerit? Nam si omnes de uno pane participamus, unum omnes corpus efficinur. Christus enim dividi nequit. Ideoque et Christi corpus nuncupata est Ecclesia, nos autem particularia ejus membra, juxta Pauli sententiam “. Uni enim Christo per sanctum ejus corpus omnes uniti maxime, cum eum unum et indivisibilem in nostris corporibus sumamus, ei potius quam nobis nostra membra debemus. Quod autem Servatore in caput constituto reliquum corpus Ecclesia vocetur, tanquam ex membris singulorum c compositum, Paulus demonstrabit dicens: Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinæ, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in claritate, crescanus in illo per omnia, qui est caput Christus: ex quo totum corpus compactuin et connexum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate *7, Unionem vero illam corporalem cum Christo nos consequi, quotquot sanctæ ejus carnis sumus participes, rursum testabitur Paulus, de mysterio pietalis dicens: • Quod aliis generationibus non est agnitum filiis hominum, sicuti nunc revelatum est sanctis apostolis ejus et prophetis in Spiritu, gentes esse cohæredes et concorporales et comparticipes promissionis in Christo Jesu "., Quod si concorporates sumus omnes inter nos in Christo, neque solum inter nos, sed et ei nimirum qui in nobis est per suam carnem: quomodo non tam aperte unum sumus omnes, et inter nos, et in Christo? Christus enim est unitatis vinculum, cum idem sit Deus et homo. De unione vero spiritali eamdem viam sequentes dicenus rursus, uos onnes, accepto uno et eodem Spiritu, sancto nimirum, commisceri quodammodo et inter nos, el ss Hebr. vi, 4. ** Ephes. 111, 6. "1 Cor. x, 17. "Ephes. v, 30. καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, ὅτε καθ' ἡμᾶς νοείται, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρωπος, χριόμενός τε καὶ ἁγιαζόμενος, εἰ Εστι φύσει Θεός, καθὰ πέφηνεν ἐκ Πατρός, αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον ἁγιάζων ναὸν, καὶ τὴν δ' αὐτοῦ γενομένην ἅπασαν κτίσιν, ᾗπερ ἂν πρέπει το ἁγιάζεσθαι. Οὐκοῦν ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ ἑνὸς τοῦ καὶ ἡμᾶς Πνεύματός τε ἁγίου μεταλαχεῖν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τὸ ἐπὶ Χριστῷ κατέστη μυστήριον ἁγιαζόμεθα γὰρ οἱ πάντες ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν ἤδη προειρημένον τρόπον. Ἵνα τοίνυν εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους συνίωμέν τε καὶ συνανα μισγώμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοί, καίτοι τῇ καθ᾿ ἕκαστον νεουμένη διαφορά διεστηκότες εἰς ἰδιότητα καὶ ψυχαῖς καὶ σώμασιν, ἐμηχανήσατό τινα τρόπον ὁ Μονογενής, διὰ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξηρημένον σοφίας καὶ βουλῆς τοῦ Πατρός. Ενὶ γὰρ σώματι, τῷ ἰδίῳ δη λαδή, τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας εὐλογῶν, διὰ τῆς μυστικῆς μεταλήψεως, ἑαυτῷ τε συσσώμους καὶ ἀλλήλοις ἀποτελεῖ. Τίς γὰρ ἂν καὶ διέλοι καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους φυσικῆς ἑνώσεως ἐξοικιεῖ τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἁγίου σώματος πρὸς ἑνότητα τὴν εἰς Χριστὸν ἀνα δεσμουμένους; Εἰ γὰρ οἱ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετα ἔχομεν, ἓν οἱ πάντες αποτελούμεθα σῶμα. Μερίζε σθαι γὰρ οὐκ ἐνδέχεται τὴν Χρισούν. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα Χριστοῦ κεχρημάτικεν ἡ Ἐκκλησία, μέλη δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνὰ μέρος, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου σύνεσιν. Ενὶ γὰρ οἱ πάντες ἐνούμενοι τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ ἁγίου σώματος, ἅτε δὴ τὸν ἕνα λαβόντες καὶ ἀδιαίρετον ἐν ιδίοις σώμασιν, αὐτῷ δὴ μᾶλλον ἤπερ οὖν ἑαυτοῖς τα ίδια χρεωστούμεν μέλη. Ότι δὲ τεταγμένου το Σωτῆρος εἰς κεφαλήν, σῶμα τὸ λοιπὸν ἡ Ἐκκλησία καλεῖται, καθάπερ ἐκ μελῶν τῶν καθ᾿ ἕκαστον συν ηρμοσμένον, ἀποδείξει λέγων ὁ Παῦλος· «Ίνα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργία πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλ νης. Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ Χριστός· ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἀφῆς τῆς ἐπιχορηγίας, κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέλους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματ τος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ. ο Ότι δὲ καὶ τὴν κατὰ σῶμα νοουμένην Ένωσιν, φημὶ δὴ τὴν πρὸς Χριστόν, οἱ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς ἐν μεθέξει γεγονότες ἀποκερδαίνομεν, μαρτυρήσει πάλιν ὁ Παῦ λος περὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας μυστηρίου λέγων·. Ο ἑτέραις γενεαῖς οὐκ ἐγνωρίσθη τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώ πων, ὡς νῦν ἀπεκαλύφθη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις αύτ τοῦ, καὶ προφήταις ἐν Πνεύματι, εἶναι τὰ ἔθνη συγκ κληρονόμα καὶ συμμέτοχα τῆς ἐπαγγελίας ἐν Χρι στῷ.» Εἰ δὲ σύσσωμοι πάντες ἀλλήλοις ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ οὐχὶ μόνον ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ δῆλον ὅτι τῷ ἐν ἡμῖν γινομένῳ διὰ τῆς ἰδίας σαρκός· πῶς οὐκ ἤδη σαφῶς ἓν ἐσμεν οἱ πάντες καὶ ἐν ἀλο λήλοις, καὶ ἐν Χριστῷ; Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς ἑνότητος σύνδεσμος, Θεός τε ὑπάρχων ἐν ταυτῷ καὶ * Ephes. iv, 14-16, as Ephes.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCOIFF. et in primo Christo initio, cum nobis similis, id est κοινωνία καὶ διαμονὴ τὴν ἀρχὴν λαβοῦσα διὰ Χριστοῦ, homo factus, unctus et sanctificatus intelligatur, licet natura sit Deus, quatenus apparuit ex Patre, ipse suo Spiritu suumi templum sanctificans, et omnem per eum factam creaturam, in quam cadit sanctificatio. Quare initium veluti quoddam et via qua Spiritas participes fierentis " et cum Deo uni- " remur, Christi mysterium exstitit: omnes enim in illo sanctificamur, eo modo quem ante diximus. Ut ergo ad unitatem cum Deo et inter nos contende - remus, atque nos una commisceremur, licet corpo ribus et animis alii ab aliis differamus, rationem quamdam excogitavit Unigenitus, per convenientem sibi sapientiam et consilium Patris. Uno enim corpore, suo nimirum, credentes in se benedicens per mysticam communionem, cum eos sibi, tum ctiam inter se concorporales efficit ". Quis enim cos qui per unum illud 999 sanctum corpus ad unitatem cum Christo conjuncti sunt, diviserit et a naturali inter se unione removerit? Nam si omnes de uno pane participamus, unum omnes corpus efficinur. Christus enim dividi nequit. Ideoque et Christi corpus nuncupata est Ecclesia, nos autem particularia ejus membra, juxta Pauli sententiam “. Uni enim Christo per sanctum ejus corpus omnes uniti maxime, cum eum unum et indivisibilem in nostris corporibus sumamus, ei potius quam nobis nostra membra debemus. Quod autem Servatore in caput constituto reliquum corpus Ecclesia vocetur, tanquam ex membris singulorum c compositum, Paulus demonstrabit dicens: Ut jam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinæ, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in claritate, crescanus in illo per omnia, qui est caput Christus: ex quo totum corpus compactuin et connexum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in ædificationem sui in charitate *7, Unionem vero illam corporalem cum Christo nos consequi, quotquot sanctæ ejus carnis sumus participes, rursum testabitur Paulus, de mysterio pietalis dicens: • Quod aliis generationibus non est agnitum filiis hominum, sicuti nunc revelatum est sanctis apostolis ejus et prophetis in Spiritu, gentes esse cohæredes et concorporales et comparticipes promissionis in Christo Jesu "., Quod si concorporates sumus omnes inter nos in Christo, neque solum inter nos, sed et ei nimirum qui in nobis est per suam carnem: quomodo non tam aperte unum sumus omnes, et inter nos, et in Christo? Christus enim est unitatis vinculum, cum idem sit Deus et homo. De unione vero spiritali eamdem viam sequentes dicenus rursus, uos onnes, accepto uno et eodem Spiritu, sancto nimirum, commisceri quodammodo et inter nos, el ss Hebr. vi, 4. ** Ephes. 111, 6. "1 Cor. x, 17. "Ephes. v, 30. καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, ὅτε καθ' ἡμᾶς νοείται, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρωπος, χριόμενός τε καὶ ἁγιαζόμενος, εἰ Εστι φύσει Θεός, καθὰ πέφηνεν ἐκ Πατρός, αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον ἁγιάζων ναὸν, καὶ τὴν δ' αὐτοῦ γενομένην ἅπασαν κτίσιν, ᾗπερ ἂν πρέπει το ἁγιάζεσθαι. Οὐκοῦν ὥσπερ τις ἀρχὴ καὶ ἑνὸς τοῦ καὶ ἡμᾶς Πνεύματός τε ἁγίου μεταλαχεῖν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τὸ ἐπὶ Χριστῷ κατέστη μυστήριον ἁγιαζόμεθα γὰρ οἱ πάντες ἐν αὐτῷ, κατά γε τὸν ἤδη προειρημένον τρόπον. Ἵνα τοίνυν εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους συνίωμέν τε καὶ συνανα μισγώμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοί, καίτοι τῇ καθ᾿ ἕκαστον νεουμένη διαφορά διεστηκότες εἰς ἰδιότητα καὶ ψυχαῖς καὶ σώμασιν, ἐμηχανήσατό τινα τρόπον ὁ Μονογενής, διὰ τῆς αὐτῷ πρεπούσης εξηρημένον σοφίας καὶ βουλῆς τοῦ Πατρός. Ενὶ γὰρ σώματι, τῷ ἰδίῳ δη λαδή, τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας εὐλογῶν, διὰ τῆς μυστικῆς μεταλήψεως, ἑαυτῷ τε συσσώμους καὶ ἀλλήλοις ἀποτελεῖ. Τίς γὰρ ἂν καὶ διέλοι καὶ τῆς εἰς ἀλλήλους φυσικῆς ἑνώσεως ἐξοικιεῖ τοὺς δι᾿ ἑνὸς τοῦ ἁγίου σώματος πρὸς ἑνότητα τὴν εἰς Χριστὸν ἀνα δεσμουμένους; Εἰ γὰρ οἱ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετα ἔχομεν, ἓν οἱ πάντες αποτελούμεθα σῶμα. Μερίζε σθαι γὰρ οὐκ ἐνδέχεται τὴν Χρισούν. Διὰ τοῦτο καὶ σῶμα Χριστοῦ κεχρημάτικεν ἡ Ἐκκλησία, μέλη δὲ καὶ ἡμεῖς ἀνὰ μέρος, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου σύνεσιν. Ενὶ γὰρ οἱ πάντες ἐνούμενοι τῷ Χριστῷ διὰ τοῦ ἁγίου σώματος, ἅτε δὴ τὸν ἕνα λαβόντες καὶ ἀδιαίρετον ἐν ιδίοις σώμασιν, αὐτῷ δὴ μᾶλλον ἤπερ οὖν ἑαυτοῖς τα ίδια χρεωστούμεν μέλη. Ότι δὲ τεταγμένου το Σωτῆρος εἰς κεφαλήν, σῶμα τὸ λοιπὸν ἡ Ἐκκλησία καλεῖται, καθάπερ ἐκ μελῶν τῶν καθ᾿ ἕκαστον συν ηρμοσμένον, ἀποδείξει λέγων ὁ Παῦλος· «Ίνα μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργία πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλ νης. Αληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ Χριστός· ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἀφῆς τῆς ἐπιχορηγίας, κατ' ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέλους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματ τος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ. ο Ότι δὲ καὶ τὴν κατὰ σῶμα νοουμένην Ένωσιν, φημὶ δὴ τὴν πρὸς Χριστόν, οἱ τῆς ἁγίας αὐτοῦ σαρκὸς ἐν μεθέξει γεγονότες ἀποκερδαίνομεν, μαρτυρήσει πάλιν ὁ Παῦ λος περὶ τοῦ τῆς εὐσεβείας μυστηρίου λέγων·. Ο ἑτέραις γενεαῖς οὐκ ἐγνωρίσθη τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώ πων, ὡς νῦν ἀπεκαλύφθη τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις αύτ τοῦ, καὶ προφήταις ἐν Πνεύματι, εἶναι τὰ ἔθνη συγκ κληρονόμα καὶ συμμέτοχα τῆς ἐπαγγελίας ἐν Χρι στῷ.» Εἰ δὲ σύσσωμοι πάντες ἀλλήλοις ἐσμὲν ἐν Χριστῷ, καὶ οὐχὶ μόνον ἀλλήλοις, ἀλλὰ καὶ αὐτῷ δῆλον ὅτι τῷ ἐν ἡμῖν γινομένῳ διὰ τῆς ἰδίας σαρκός· πῶς οὐκ ἤδη σαφῶς ἓν ἐσμεν οἱ πάντες καὶ ἐν ἀλο λήλοις, καὶ ἐν Χριστῷ; Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ τῆς ἑνότητος σύνδεσμος, Θεός τε ὑπάρχων ἐν ταυτῷ καὶ * Ephes. iv, 14-16, as Ephes.

G61 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. unoquoque nostrum Christus Spiritum Patris ac suum inhabitare faciat, unus tamen est ac indivisibilis, qui spiritus invicem distinctos quatenis singulariter subsistunt, in unitatem colligit per seipsum, et omnes 1000 velut unum quid cerni facit in seipso. Quemadmodum enim sanctæ carnis virtus concorporales reddit eos in quibus est, cvdem, opinor, modo unus in omnibus indivisibilis inhabitans Dei Spiritus, ad unitatem spiritalem omnes cogit. Idcirco nos rursus divinus Paulus compellabat: • Supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus, in vinculo pacis, unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestræ. Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium, qui est super omnes, et per omnia, et in ominibus. Uno enim diversante in nobis Spiritu, unus omnium Pater in nobis erit Deus per Filium, ad unitatem mutuam et suam adducens ea quæ Spiritus participant. Quod autem sancto Spiritui per participationem uniamur, hinc quoque quodammodo manifestum est. Nam si animali vita relicta spiritus legibus semel obtemperaverimus; nonne patet omnibus nos, vita quodammodo nostra relicta, et conjuncto nobis sancto Spiritu caelestem conformationen nactos in aliam quodammodo naturam transformatos, non jam homines tantum sed et filios Dei ac cœlestes homines nuncupari”, ex eo quod divinæ consortes naturæ sumus redditi”. Unum igitur omnes sumus in Patre, et Filio, ac sancto Spiritu: unum, inquam, habitus identitate (revocanda enim sunt in memoriam quæ initio diximus), unum conformatione secundum pietatem, et communione sanctæ carnis Christi, et participatione unius et sancti Spiritus, sicuti jan anἄνθρωπος. Περὶ δέ γε τῆς ἑνώσεως τῆς ἐν Πνεύματι, cum Deo. Licet enim multi seorsim simus, et in τὴν αὐτὴν ὥσπερ τῶν θεωρημάτων διαθέοντες τρί δον, ἐροῦμεν δὴ πάλιν, ὅτι πάντες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δεξάμενοι Πνεῦμα, φημὶ δὴ τὸ ἅγιον, συνανακιρνάμεθα τρόπον τινὰ καὶ ἀλλήλοις καὶ Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς οὖσιν ἡμῖν ἀνὰ μέρος, ἑκάστῳ τό τε τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ ἴδιον ἐνοικίζει Πνεῦμα Χριστός, ἀλλ' ἓν ἐστι καὶ ἀμέριστον, τὰ τῆς ἀλλήλων ἑνότητος δια κεκομμένα πνεύματα, κατά γε τὸ εἶναί φαμεν ἐν τῇ καθ᾽ ὕπαρξιν ἰδιότητι, συνέχον εἰς ἑνότητα, δι' ἑαυτοῦ καὶ ὡς ἔν τι τοὺς πάντας ἀναφαίνεσθαι ποιοῦν ἐν ἑαυτῷ. Ωσπερ γὰρ τῆς ἁγίας σαρκὸς ἡ δύναμις συσσώμους ἀποτελεῖ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον. ἐν τὸ ἐν πᾶσιν ἀμέριστον ἐνοικήσαν Πνεῦμα Θεοῦ πρὸς ἑνότητα τὴν πνευματικὴν συνάγει τοὺς πάντας. Διὰ τοῦτο πάλιν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος προσεφώνει Παύλος· Ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπη, σπουδάζοντες τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, ἓν σῶμα, καὶ ἐν πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν. Εις Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν. Ὁ Ἑνὸς γὰρ ἡμῖν ἐναυλιζομένου τοῦ Πνεύματος, εἷς ὁ τῶν ὅλων Πατὴρ ἐν ἡμῖν ἔσται Θεὸς δι' Υἱοῦ πρὸς ἑνότητα συνέχων, τὴν εἰς ἄλληλα καὶ πρὸς ἑαυτὸν, τὰ τοῦ Πνεύματος μέτοχα. Ὅτι δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ μέθεξιν συνενούμεθα, δηλόν πως ἔσται καὶ διὰ τούτου. Εἰ γὰρ, ἀφέντες τὸ πολιτεύεσθαι ψυχικῶς, τοῖς τοῦ πνεύματος νόμοις τὸ εἰσάπαξ κρατεῖν παρακεχωρήκαμεν, πῶς οὐ παντί τῳ λοιπόν ἀναμφίλογον, ὅτι τὴν ἰδίαν ὥσπερ ζωὴν ἀρνησάμενοι, καὶ τοῦ συμπλακέντος ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος τὴν ὑπερκόσμιον ἀναλαβόντες μόρφωσιν, μονονουχι καὶ εἰς ἑτέραν ὥσπερ μεθιστάμενοι φύσιν, οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ υἱοὶ Θεοῦ, καὶ οὐράνιοι χρηματίζοντες ἄνθρωποι, διὰ τὸ τῆς θείας φύσεως ἀποπεφάνθαι κοινωνούς; Εν τοιγαροῦν οἱ πάντες ἐσμὲν ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν δὲ, φημὶ, καὶ τῇ καθ᾽ ἕξιν ταυτότητι (χρῆναι γὰρ οἶμαι διαμεμνῆσθαι τῶν ἐν ἀρχαῖς) καὶ ἐν μορφώσει τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῇ ἁγίας σαρκὸς. τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἑνὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος, καθάπερ ἤδη προείρητα.. Οτι κατὰ φύσιν ἔν ἐστιν ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, κἂν ὡς ἐν χάριτος μέρει δέξασθαι λέγῃ τὸ ἕν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα. Κἀγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτ τοῖς· ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς ἔν ἔσμεν. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἔν, ἵνα γινώσκῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει· λας καὶ ἠγάπησας αὐτούς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ουσιώδη τε και φυσικὴν τὴν ἕνωσιν ἔχειν εὖ μάλα φρονοῦντές φαμεν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα τὸν Μονογενῆ, καθὰ καὶ γεγέννηται κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον καὶ ἐξ αὐτοῦ νοεῖται καὶ ἐν αὐτῷ, τῇ μὲν κατ' ἰδίαν ύπαρξιν ετερότητι διεστάναι τε καὶ διωρίσθαι δοκῶν, τῇ γε μὴν συμφυεστάτῃ τῆς οὐσίας ταυτότητι, καὶ ὡς ἔν τι μετὰ Πατρὸς νοούμενος. Ἐπειδὴ δὲ τῆς καθ' ἡμᾶς ἔνεκεν οἰκονομίας, σωτης • Ephes. JV, tea dictum est. CAP. XII. Quod secundum naturam unum sit cum 300 Patre Deo Filius, licet veluti gratiæ loco accepisse dicat ut sit unum cum Patre. XVII, 22, 23. Et ego claritatem quam dedisti mihi dedi eis, ut sint unam sicut et nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum, et cognoscat mundus quia tu me misisti, e: dilexısti eos sicut et me dilexisti. Substantialem ac naturalem unionem haberè cum Patre Unigenitum recte asserimus, quatenus et genitus est 1001 vero generationis modo, et ex ipso esse intelligitur, atque in ipso, ideoque verissima identitate substantiæ unum cum Patre censeri, quamvis ratione hypostasis diversus videatur, Sed quoniam dispensationis, salutis, ac vitæ nostræ causa pristino suo loco quodammodo excidit, de 5-6. ** ] Joan. 111, I.» || Petr. 1, 4.

G61 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. unoquoque nostrum Christus Spiritum Patris ac suum inhabitare faciat, unus tamen est ac indivisibilis, qui spiritus invicem distinctos quatenis singulariter subsistunt, in unitatem colligit per seipsum, et omnes 1000 velut unum quid cerni facit in seipso. Quemadmodum enim sanctæ carnis virtus concorporales reddit eos in quibus est, cvdem, opinor, modo unus in omnibus indivisibilis inhabitans Dei Spiritus, ad unitatem spiritalem omnes cogit. Idcirco nos rursus divinus Paulus compellabat: • Supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus, in vinculo pacis, unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestræ. Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium, qui est super omnes, et per omnia, et in ominibus. Uno enim diversante in nobis Spiritu, unus omnium Pater in nobis erit Deus per Filium, ad unitatem mutuam et suam adducens ea quæ Spiritus participant. Quod autem sancto Spiritui per participationem uniamur, hinc quoque quodammodo manifestum est. Nam si animali vita relicta spiritus legibus semel obtemperaverimus; nonne patet omnibus nos, vita quodammodo nostra relicta, et conjuncto nobis sancto Spiritu caelestem conformationen nactos in aliam quodammodo naturam transformatos, non jam homines tantum sed et filios Dei ac cœlestes homines nuncupari”, ex eo quod divinæ consortes naturæ sumus redditi”. Unum igitur omnes sumus in Patre, et Filio, ac sancto Spiritu: unum, inquam, habitus identitate (revocanda enim sunt in memoriam quæ initio diximus), unum conformatione secundum pietatem, et communione sanctæ carnis Christi, et participatione unius et sancti Spiritus, sicuti jan anἄνθρωπος. Περὶ δέ γε τῆς ἑνώσεως τῆς ἐν Πνεύματι, cum Deo. Licet enim multi seorsim simus, et in τὴν αὐτὴν ὥσπερ τῶν θεωρημάτων διαθέοντες τρί δον, ἐροῦμεν δὴ πάλιν, ὅτι πάντες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δεξάμενοι Πνεῦμα, φημὶ δὴ τὸ ἅγιον, συνανακιρνάμεθα τρόπον τινὰ καὶ ἀλλήλοις καὶ Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς οὖσιν ἡμῖν ἀνὰ μέρος, ἑκάστῳ τό τε τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ ἴδιον ἐνοικίζει Πνεῦμα Χριστός, ἀλλ' ἓν ἐστι καὶ ἀμέριστον, τὰ τῆς ἀλλήλων ἑνότητος δια κεκομμένα πνεύματα, κατά γε τὸ εἶναί φαμεν ἐν τῇ καθ᾽ ὕπαρξιν ἰδιότητι, συνέχον εἰς ἑνότητα, δι' ἑαυτοῦ καὶ ὡς ἔν τι τοὺς πάντας ἀναφαίνεσθαι ποιοῦν ἐν ἑαυτῷ. Ωσπερ γὰρ τῆς ἁγίας σαρκὸς ἡ δύναμις συσσώμους ἀποτελεῖ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον. ἐν τὸ ἐν πᾶσιν ἀμέριστον ἐνοικήσαν Πνεῦμα Θεοῦ πρὸς ἑνότητα τὴν πνευματικὴν συνάγει τοὺς πάντας. Διὰ τοῦτο πάλιν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος προσεφώνει Παύλος· Ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπη, σπουδάζοντες τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, ἓν σῶμα, καὶ ἐν πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν. Εις Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν. Ὁ Ἑνὸς γὰρ ἡμῖν ἐναυλιζομένου τοῦ Πνεύματος, εἷς ὁ τῶν ὅλων Πατὴρ ἐν ἡμῖν ἔσται Θεὸς δι' Υἱοῦ πρὸς ἑνότητα συνέχων, τὴν εἰς ἄλληλα καὶ πρὸς ἑαυτὸν, τὰ τοῦ Πνεύματος μέτοχα. Ὅτι δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ μέθεξιν συνενούμεθα, δηλόν πως ἔσται καὶ διὰ τούτου. Εἰ γὰρ, ἀφέντες τὸ πολιτεύεσθαι ψυχικῶς, τοῖς τοῦ πνεύματος νόμοις τὸ εἰσάπαξ κρατεῖν παρακεχωρήκαμεν, πῶς οὐ παντί τῳ λοιπόν ἀναμφίλογον, ὅτι τὴν ἰδίαν ὥσπερ ζωὴν ἀρνησάμενοι, καὶ τοῦ συμπλακέντος ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος τὴν ὑπερκόσμιον ἀναλαβόντες μόρφωσιν, μονονουχι καὶ εἰς ἑτέραν ὥσπερ μεθιστάμενοι φύσιν, οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ υἱοὶ Θεοῦ, καὶ οὐράνιοι χρηματίζοντες ἄνθρωποι, διὰ τὸ τῆς θείας φύσεως ἀποπεφάνθαι κοινωνούς; Εν τοιγαροῦν οἱ πάντες ἐσμὲν ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν δὲ, φημὶ, καὶ τῇ καθ᾽ ἕξιν ταυτότητι (χρῆναι γὰρ οἶμαι διαμεμνῆσθαι τῶν ἐν ἀρχαῖς) καὶ ἐν μορφώσει τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῇ ἁγίας σαρκὸς. τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἑνὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος, καθάπερ ἤδη προείρητα.. Οτι κατὰ φύσιν ἔν ἐστιν ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, κἂν ὡς ἐν χάριτος μέρει δέξασθαι λέγῃ τὸ ἕν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα. Κἀγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτ τοῖς· ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς ἔν ἔσμεν. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἔν, ἵνα γινώσκῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει· λας καὶ ἠγάπησας αὐτούς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ουσιώδη τε και φυσικὴν τὴν ἕνωσιν ἔχειν εὖ μάλα φρονοῦντές φαμεν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα τὸν Μονογενῆ, καθὰ καὶ γεγέννηται κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον καὶ ἐξ αὐτοῦ νοεῖται καὶ ἐν αὐτῷ, τῇ μὲν κατ' ἰδίαν ύπαρξιν ετερότητι διεστάναι τε καὶ διωρίσθαι δοκῶν, τῇ γε μὴν συμφυεστάτῃ τῆς οὐσίας ταυτότητι, καὶ ὡς ἔν τι μετὰ Πατρὸς νοούμενος. Ἐπειδὴ δὲ τῆς καθ' ἡμᾶς ἔνεκεν οἰκονομίας, σωτης • Ephes. JV, tea dictum est. CAP. XII. Quod secundum naturam unum sit cum 300 Patre Deo Filius, licet veluti gratiæ loco accepisse dicat ut sit unum cum Patre. XVII, 22, 23. Et ego claritatem quam dedisti mihi dedi eis, ut sint unam sicut et nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum, et cognoscat mundus quia tu me misisti, e: dilexısti eos sicut et me dilexisti. Substantialem ac naturalem unionem haberè cum Patre Unigenitum recte asserimus, quatenus et genitus est 1001 vero generationis modo, et ex ipso esse intelligitur, atque in ipso, ideoque verissima identitate substantiæ unum cum Patre censeri, quamvis ratione hypostasis diversus videatur, Sed quoniam dispensationis, salutis, ac vitæ nostræ causa pristino suo loco quodammodo excidit, de 5-6. ** ] Joan. 111, I.» || Petr. 1, 4.

G61 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. unoquoque nostrum Christus Spiritum Patris ac suum inhabitare faciat, unus tamen est ac indivisibilis, qui spiritus invicem distinctos quatenis singulariter subsistunt, in unitatem colligit per seipsum, et omnes 1000 velut unum quid cerni facit in seipso. Quemadmodum enim sanctæ carnis virtus concorporales reddit eos in quibus est, cvdem, opinor, modo unus in omnibus indivisibilis inhabitans Dei Spiritus, ad unitatem spiritalem omnes cogit. Idcirco nos rursus divinus Paulus compellabat: • Supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus, in vinculo pacis, unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestræ. Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium, qui est super omnes, et per omnia, et in ominibus. Uno enim diversante in nobis Spiritu, unus omnium Pater in nobis erit Deus per Filium, ad unitatem mutuam et suam adducens ea quæ Spiritus participant. Quod autem sancto Spiritui per participationem uniamur, hinc quoque quodammodo manifestum est. Nam si animali vita relicta spiritus legibus semel obtemperaverimus; nonne patet omnibus nos, vita quodammodo nostra relicta, et conjuncto nobis sancto Spiritu caelestem conformationen nactos in aliam quodammodo naturam transformatos, non jam homines tantum sed et filios Dei ac cœlestes homines nuncupari”, ex eo quod divinæ consortes naturæ sumus redditi”. Unum igitur omnes sumus in Patre, et Filio, ac sancto Spiritu: unum, inquam, habitus identitate (revocanda enim sunt in memoriam quæ initio diximus), unum conformatione secundum pietatem, et communione sanctæ carnis Christi, et participatione unius et sancti Spiritus, sicuti jan anἄνθρωπος. Περὶ δέ γε τῆς ἑνώσεως τῆς ἐν Πνεύματι, cum Deo. Licet enim multi seorsim simus, et in τὴν αὐτὴν ὥσπερ τῶν θεωρημάτων διαθέοντες τρί δον, ἐροῦμεν δὴ πάλιν, ὅτι πάντες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δεξάμενοι Πνεῦμα, φημὶ δὴ τὸ ἅγιον, συνανακιρνάμεθα τρόπον τινὰ καὶ ἀλλήλοις καὶ Θεῷ. Εἰ γὰρ καὶ πολλοῖς οὖσιν ἡμῖν ἀνὰ μέρος, ἑκάστῳ τό τε τοῦ Πατρὸς καὶ τὸ ἴδιον ἐνοικίζει Πνεῦμα Χριστός, ἀλλ' ἓν ἐστι καὶ ἀμέριστον, τὰ τῆς ἀλλήλων ἑνότητος δια κεκομμένα πνεύματα, κατά γε τὸ εἶναί φαμεν ἐν τῇ καθ᾽ ὕπαρξιν ἰδιότητι, συνέχον εἰς ἑνότητα, δι' ἑαυτοῦ καὶ ὡς ἔν τι τοὺς πάντας ἀναφαίνεσθαι ποιοῦν ἐν ἑαυτῷ. Ωσπερ γὰρ τῆς ἁγίας σαρκὸς ἡ δύναμις συσσώμους ἀποτελεῖ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον. ἐν τὸ ἐν πᾶσιν ἀμέριστον ἐνοικήσαν Πνεῦμα Θεοῦ πρὸς ἑνότητα τὴν πνευματικὴν συνάγει τοὺς πάντας. Διὰ τοῦτο πάλιν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος προσεφώνει Παύλος· Ἀνεχόμενοι ἀλλήλων ἐν ἀγάπη, σπουδάζοντες τηρεῖν τὴν ἑνότητα τοῦ πνεύματος ἐν τῷ συνδέσμῳ τῆς εἰρήνης, ἓν σῶμα, καὶ ἐν πνεῦμα, καθὼς καὶ ἐκλήθητε ἐν μιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑμῶν. Εις Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα, εἷς Θεὸς καὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων καὶ διὰ πάντων, καὶ ἐν πᾶσιν. Ὁ Ἑνὸς γὰρ ἡμῖν ἐναυλιζομένου τοῦ Πνεύματος, εἷς ὁ τῶν ὅλων Πατὴρ ἐν ἡμῖν ἔσται Θεὸς δι' Υἱοῦ πρὸς ἑνότητα συνέχων, τὴν εἰς ἄλληλα καὶ πρὸς ἑαυτὸν, τὰ τοῦ Πνεύματος μέτοχα. Ὅτι δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι κατὰ μέθεξιν συνενούμεθα, δηλόν πως ἔσται καὶ διὰ τούτου. Εἰ γὰρ, ἀφέντες τὸ πολιτεύεσθαι ψυχικῶς, τοῖς τοῦ πνεύματος νόμοις τὸ εἰσάπαξ κρατεῖν παρακεχωρήκαμεν, πῶς οὐ παντί τῳ λοιπόν ἀναμφίλογον, ὅτι τὴν ἰδίαν ὥσπερ ζωὴν ἀρνησάμενοι, καὶ τοῦ συμπλακέντος ἡμῖν ἁγίου Πνεύματος τὴν ὑπερκόσμιον ἀναλαβόντες μόρφωσιν, μονονουχι καὶ εἰς ἑτέραν ὥσπερ μεθιστάμενοι φύσιν, οὐκ ἄνθρωποι μόνον, ἀλλὰ καὶ υἱοὶ Θεοῦ, καὶ οὐράνιοι χρηματίζοντες ἄνθρωποι, διὰ τὸ τῆς θείας φύσεως ἀποπεφάνθαι κοινωνούς; Εν τοιγαροῦν οἱ πάντες ἐσμὲν ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ἐν δὲ, φημὶ, καὶ τῇ καθ᾽ ἕξιν ταυτότητι (χρῆναι γὰρ οἶμαι διαμεμνῆσθαι τῶν ἐν ἀρχαῖς) καὶ ἐν μορφώσει τῇ κατ᾽ εὐσέβειαν καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῇ ἁγίας σαρκὸς. τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ τοῦ ἑνὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος, καθάπερ ἤδη προείρητα.. Οτι κατὰ φύσιν ἔν ἐστιν ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν, κἂν ὡς ἐν χάριτος μέρει δέξασθαι λέγῃ τὸ ἕν εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα. Κἀγὼ τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτ τοῖς· ἵνα ὦσιν ἐν καθὼς ἡμεῖς ἔν ἔσμεν. Ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἔν, ἵνα γινώσκῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει· λας καὶ ἠγάπησας αὐτούς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ουσιώδη τε και φυσικὴν τὴν ἕνωσιν ἔχειν εὖ μάλα φρονοῦντές φαμεν πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα τὸν Μονογενῆ, καθὰ καὶ γεγέννηται κατὰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον καὶ ἐξ αὐτοῦ νοεῖται καὶ ἐν αὐτῷ, τῇ μὲν κατ' ἰδίαν ύπαρξιν ετερότητι διεστάναι τε καὶ διωρίσθαι δοκῶν, τῇ γε μὴν συμφυεστάτῃ τῆς οὐσίας ταυτότητι, καὶ ὡς ἔν τι μετὰ Πατρὸς νοούμενος. Ἐπειδὴ δὲ τῆς καθ' ἡμᾶς ἔνεκεν οἰκονομίας, σωτης • Ephes. JV, tea dictum est. CAP. XII. Quod secundum naturam unum sit cum 300 Patre Deo Filius, licet veluti gratiæ loco accepisse dicat ut sit unum cum Patre. XVII, 22, 23. Et ego claritatem quam dedisti mihi dedi eis, ut sint unam sicut et nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum, et cognoscat mundus quia tu me misisti, e: dilexısti eos sicut et me dilexisti. Substantialem ac naturalem unionem haberè cum Patre Unigenitum recte asserimus, quatenus et genitus est 1001 vero generationis modo, et ex ipso esse intelligitur, atque in ipso, ideoque verissima identitate substantiæ unum cum Patre censeri, quamvis ratione hypostasis diversus videatur, Sed quoniam dispensationis, salutis, ac vitæ nostræ causa pristino suo loco quodammodo excidit, de 5-6. ** ] Joan. 111, I.» || Petr. 1, 4.

"1 aequalitate nimirum cum Deo ac Patre, videturque ρίας τε καὶ ζωῆς, τὸν ἐν ἀρχαῖς ὥσπερ ἐκδέθηκε etiam ultra ignobilitatem detrusus, hoc enim signi. ficat Pauli dictum, ‹ exinanivit semetipsum; ) ideo qui olim et ab initio cumn Patre erat, idipsum cum carne accipit, terreno hoc et fragili involucro, et humana forma, si secundum naturam suam con· sideretur, necessario id quasi gratiæ loco exigente quod ei natura inest. Erat enim, et est in forma et aqualitate Patris. Quare, cum non sit Deo ac Patri consubstantialis, neque eadem natura ex muliere assumpta caro, sive illud omnino ex Virgine templum, tamen ubi semel in Verbi corpus assumptum est, velut unum tandem cum eo habitum est. Unus enim Christus, et unus Filius, postquam factus est homo. Ideoque accipere censetur unionem, in id etiam cum carne assumptus, quæ a se non habet ut cum Deo unum sit. Atque, ut brevius dicam, et clarius, sibiipsi datum esse ait Unigenitus, quod datum est suæ carni; datum autem omnino a Patre per ipsum in Spiritu. Modus enim unionis cum Deo aliam viam non habet, licet de Christo forsan intelligatur, quatenus apparuit et vocatus est homo, unione cum Spiritu, ineffabili conjunctionis ratione sanctificata carne videlicet, atque ita ad unionem sine confusione cum Deo Verbo ipsa ascendente, et per ipsum cum Patre, habitudine scilicet, non natura. Hanc ergo quæ data est mihi, inquit, abs te, ο Pater, gratiam et gloriam, ut nimirum unum tecum sim, dedi eis, ut sint unum, sicut nos sumus. Unimur enim inter nos iis modis quos prius diximus: unimur et Deo. Quo pacto vero, Dominus clarissime nobis exposuit suæque doctrinae utilitatem patefaciens: «Ego, inquit, in eis, et tu in me: ut sint consummati in unum. Est enim in nobis Filius, corporaliter quidem, ut homo, nobiscum commistus et unitus per eulogiam mysticam: spiritaliter autem ut Deus, sui Spiritus virtute et gratia spiritum qui in nolis est instau• rans ad novitatem 1002 vitæ, et divinæ suæ paturæ consortes faciens ". Vinculum igitur nostræ unitatis cum Deo et Patre Christum esse liquet, qui nos sibiipsi quidem devinxit, ut homo, se:1 tamen Deo, utpote Deus, inest suo genitori. Nec enim corruptioni subjecta natura ad incorruptiomem evehi potest, nisi in eam natura omni corruptione et mutatione major descenderit, elevans ad suum bonum quod depressum usque jacet, et communione atque commistione cum seipsa ex rerum creatarum conditione propemodum eruens, et in seipsam transformans id quod ex se tale non est. Consummati ergo sumus in unitatem cum Deo ac Patre, Christo mediante. Suscipiendo quippe in nobis et corporaliter, et spiritaliter, sicuti modo aiebam, eum qui natura et vere Filius est, qui substantialem cum eo habet unionem, supremæ naturæ participes el consortes facti glorificati sumus. Christus autem nos in unitatem cum Deo ac Patre vult suscipi, si- • Rom. vi, 4. ** II Petr. 1, τόπον, τὴν ἰσότητά φημι τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, δοκεῖ δὲ καὶ σεσαλεῦσθαί πως εἰς τὴν τῆς ἀφανεστέρας δόξης ὑπέρβασιν· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ, ι κεκένωκεν ἑαυτόν· ο ὁ πάλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐν υπάρχων μετά Πατρὸς δέχεται τοῦτο μετὰ σαρκός, τοῦ γηίνου τε καὶ ἐπικήρου περιβλήματος καὶ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς, τῆς ὡς ἐν λόγῳ, φημί, τῷ φυτ σικῷ νοουμένης, ἀπαιτούσης ἀναγκαίως, καθάπερ ἐν χάριτος μέρει, τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ. Ην γὰρ καὶ ἔστιν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ οὐχ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἀλλ' οὐδὲ ταυτὸν εἰς φύσιν ἡ ἐκ γυναικὸς σάρξ ἐστιν, ήγουν ολοκλήρως ὁ ἐκ τῆς Παρθένου ναός, παραδεχθεὶς δὲ ἅπαξ εἰς σῶμα τοῦ Λόγου, λοιπὸν ὡς ἄν τι λελόγισται σὺν αὐτῷ. Εἷς γὰρ ὁ Χριστὸς καὶ εἰς Υἱός, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ταύτῃ τοι λαβεῖν νοεῖται τὴν ἕνωσιν, παραδεχθεὶς εἰς τοῦτο καὶ μετὰ σαρκὸς, οὐκ ἐχούσης οἴκοθεν τὸ ἓν εἶναι πρὸς Θεόν. Καὶ εἰ χρή οι συντο μώτερον καὶ σαφέστερον εἰπεῖν, ἑαυτῷ δεδόσθαι φησίν ὁ Μονογενής τὸ δοθὲν τῇ ἰδίᾳ σαρκί· δοθὲν δὲ δὴ πάν τως παρὰ Πατρὸς δι' αὐτοῦ ἐν Πνεύματι. Ο γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τρόπος οὐχ ἑτέραν ἔχει τὴν ἰδι καὶ εἰ νοοῖτο τυχὸν ἐπὶ Χριστοῦ, καθὸ πέφηνέ τε καὶ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, ενώσει τῇ πρὸς τὸ πνεῦμα, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς συνόδου τρόπον, ἁγιαζομένης δῆλον ὅτι τῆς σαρκὸς, οὕτω τε πρὸς ἕνωσιν ἀσυγχύτως ἀναβαινούσης αὐτῆς πρὸς τὸν Θεὸν λόγον, καὶ δι᾿ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα, σχετικῶς δῆλον ὅτι καὶ οὐ φυσικῶς. Ταύτην τοιγαροῦν τὴν δοθεῖσάν μοι, φησὶν, ὦ Πάτερ, παρὰ σοῦ χάριν τε καὶ δόξαν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν τοῦ ἐν εἶναι πρὸς σέ, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἕν καθὼς ἡμεῖς ἕν. Προσενούμεθα μὲν γὰρ ἀλλήλοις ἡμεῖς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας τρόπους· ἑνούμεθα δὲ καὶ Θεῷ. Καὶ κατὰ τίνα λόγον, ἢ πῶς, σαφεστάτην ἡμῖν ὁ Κύριος ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας διαφανή καθιστάς τὴν ὄνησιν·. Ἐγώ, φησίν, ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμ, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἕν.» Γίνεται μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, σωματικῶς μὲν ὡς ἄνθρωπος, συνανακιρνάμενός τε καὶ συνενούμενος δι' εὐλογίας τῆς μυστικῆς· πνευματικῶς δὲ αὖ πάλιν, ὡς Θεός, τη τοῦ ἰδίου Πνεύματος ενεργείᾳ καὶ χάριτι τὸ ἐν ἡμῖν ἀνακτίζων πνεῦμα προς καινότητα ζωῆς, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κοινωνούς καθιστάς. Σύνδεσμος οὖν ἄρα τῆς ἑνότητος ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διαφαίνεται Χριστὸς, ἑαυτοῦ μὲν ἡμᾶς ἐξαρτή σας ὡς ἄνθρωπος, Θεῷ δὲ ὡς Θεὸς ἐνυπάρχων φυσι κῶς τῷ ἰδίῳ γεννήτορ. "Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως ἀναπη δεν δύνασθαι πρὸς ἀφθαρσίαν τὴν ὑποκειμένην τῇ φθορά φύσιν, εἰ μὴ καταβέβηκεν ἐπ' αὐτὴν ἡ φθοράς ἁπάσης καὶ παραλλαγῆς ἀνωτέρω φύσις, ἀνακουφί ζουσα τρόπον τινὰ πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τὸ κάτω πίν πτον ἀεὶ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ καὶ τῇ ἀναμίξει τῇ πρὸς ἑαυτὴν μονονουχὶ καὶ ὅρων ἐξέλκουσα τῶν τῇ γεννητῇ φύσει πρεπωδεστέρων, ἀναπλάττουσά τε πρὸς ἑαυτὴν τὸ οὐχ οὕτως ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ. Τετελειώμεθα τοιγαροῦ. e Philip. 11, 7.

"1 aequalitate nimirum cum Deo ac Patre, videturque ρίας τε καὶ ζωῆς, τὸν ἐν ἀρχαῖς ὥσπερ ἐκδέθηκε etiam ultra ignobilitatem detrusus, hoc enim signi. ficat Pauli dictum, ‹ exinanivit semetipsum; ) ideo qui olim et ab initio cumn Patre erat, idipsum cum carne accipit, terreno hoc et fragili involucro, et humana forma, si secundum naturam suam con· sideretur, necessario id quasi gratiæ loco exigente quod ei natura inest. Erat enim, et est in forma et aqualitate Patris. Quare, cum non sit Deo ac Patri consubstantialis, neque eadem natura ex muliere assumpta caro, sive illud omnino ex Virgine templum, tamen ubi semel in Verbi corpus assumptum est, velut unum tandem cum eo habitum est. Unus enim Christus, et unus Filius, postquam factus est homo. Ideoque accipere censetur unionem, in id etiam cum carne assumptus, quæ a se non habet ut cum Deo unum sit. Atque, ut brevius dicam, et clarius, sibiipsi datum esse ait Unigenitus, quod datum est suæ carni; datum autem omnino a Patre per ipsum in Spiritu. Modus enim unionis cum Deo aliam viam non habet, licet de Christo forsan intelligatur, quatenus apparuit et vocatus est homo, unione cum Spiritu, ineffabili conjunctionis ratione sanctificata carne videlicet, atque ita ad unionem sine confusione cum Deo Verbo ipsa ascendente, et per ipsum cum Patre, habitudine scilicet, non natura. Hanc ergo quæ data est mihi, inquit, abs te, ο Pater, gratiam et gloriam, ut nimirum unum tecum sim, dedi eis, ut sint unum, sicut nos sumus. Unimur enim inter nos iis modis quos prius diximus: unimur et Deo. Quo pacto vero, Dominus clarissime nobis exposuit suæque doctrinae utilitatem patefaciens: «Ego, inquit, in eis, et tu in me: ut sint consummati in unum. Est enim in nobis Filius, corporaliter quidem, ut homo, nobiscum commistus et unitus per eulogiam mysticam: spiritaliter autem ut Deus, sui Spiritus virtute et gratia spiritum qui in nolis est instau• rans ad novitatem 1002 vitæ, et divinæ suæ paturæ consortes faciens ". Vinculum igitur nostræ unitatis cum Deo et Patre Christum esse liquet, qui nos sibiipsi quidem devinxit, ut homo, se:1 tamen Deo, utpote Deus, inest suo genitori. Nec enim corruptioni subjecta natura ad incorruptiomem evehi potest, nisi in eam natura omni corruptione et mutatione major descenderit, elevans ad suum bonum quod depressum usque jacet, et communione atque commistione cum seipsa ex rerum creatarum conditione propemodum eruens, et in seipsam transformans id quod ex se tale non est. Consummati ergo sumus in unitatem cum Deo ac Patre, Christo mediante. Suscipiendo quippe in nobis et corporaliter, et spiritaliter, sicuti modo aiebam, eum qui natura et vere Filius est, qui substantialem cum eo habet unionem, supremæ naturæ participes el consortes facti glorificati sumus. Christus autem nos in unitatem cum Deo ac Patre vult suscipi, si- • Rom. vi, 4. ** II Petr. 1, τόπον, τὴν ἰσότητά φημι τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, δοκεῖ δὲ καὶ σεσαλεῦσθαί πως εἰς τὴν τῆς ἀφανεστέρας δόξης ὑπέρβασιν· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ, ι κεκένωκεν ἑαυτόν· ο ὁ πάλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐν υπάρχων μετά Πατρὸς δέχεται τοῦτο μετὰ σαρκός, τοῦ γηίνου τε καὶ ἐπικήρου περιβλήματος καὶ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς, τῆς ὡς ἐν λόγῳ, φημί, τῷ φυτ σικῷ νοουμένης, ἀπαιτούσης ἀναγκαίως, καθάπερ ἐν χάριτος μέρει, τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ. Ην γὰρ καὶ ἔστιν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ οὐχ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἀλλ' οὐδὲ ταυτὸν εἰς φύσιν ἡ ἐκ γυναικὸς σάρξ ἐστιν, ήγουν ολοκλήρως ὁ ἐκ τῆς Παρθένου ναός, παραδεχθεὶς δὲ ἅπαξ εἰς σῶμα τοῦ Λόγου, λοιπὸν ὡς ἄν τι λελόγισται σὺν αὐτῷ. Εἷς γὰρ ὁ Χριστὸς καὶ εἰς Υἱός, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ταύτῃ τοι λαβεῖν νοεῖται τὴν ἕνωσιν, παραδεχθεὶς εἰς τοῦτο καὶ μετὰ σαρκὸς, οὐκ ἐχούσης οἴκοθεν τὸ ἓν εἶναι πρὸς Θεόν. Καὶ εἰ χρή οι συντο μώτερον καὶ σαφέστερον εἰπεῖν, ἑαυτῷ δεδόσθαι φησίν ὁ Μονογενής τὸ δοθὲν τῇ ἰδίᾳ σαρκί· δοθὲν δὲ δὴ πάν τως παρὰ Πατρὸς δι' αὐτοῦ ἐν Πνεύματι. Ο γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τρόπος οὐχ ἑτέραν ἔχει τὴν ἰδι καὶ εἰ νοοῖτο τυχὸν ἐπὶ Χριστοῦ, καθὸ πέφηνέ τε καὶ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, ενώσει τῇ πρὸς τὸ πνεῦμα, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς συνόδου τρόπον, ἁγιαζομένης δῆλον ὅτι τῆς σαρκὸς, οὕτω τε πρὸς ἕνωσιν ἀσυγχύτως ἀναβαινούσης αὐτῆς πρὸς τὸν Θεὸν λόγον, καὶ δι᾿ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα, σχετικῶς δῆλον ὅτι καὶ οὐ φυσικῶς. Ταύτην τοιγαροῦν τὴν δοθεῖσάν μοι, φησὶν, ὦ Πάτερ, παρὰ σοῦ χάριν τε καὶ δόξαν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν τοῦ ἐν εἶναι πρὸς σέ, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἕν καθὼς ἡμεῖς ἕν. Προσενούμεθα μὲν γὰρ ἀλλήλοις ἡμεῖς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας τρόπους· ἑνούμεθα δὲ καὶ Θεῷ. Καὶ κατὰ τίνα λόγον, ἢ πῶς, σαφεστάτην ἡμῖν ὁ Κύριος ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας διαφανή καθιστάς τὴν ὄνησιν·. Ἐγώ, φησίν, ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμ, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἕν.» Γίνεται μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, σωματικῶς μὲν ὡς ἄνθρωπος, συνανακιρνάμενός τε καὶ συνενούμενος δι' εὐλογίας τῆς μυστικῆς· πνευματικῶς δὲ αὖ πάλιν, ὡς Θεός, τη τοῦ ἰδίου Πνεύματος ενεργείᾳ καὶ χάριτι τὸ ἐν ἡμῖν ἀνακτίζων πνεῦμα προς καινότητα ζωῆς, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κοινωνούς καθιστάς. Σύνδεσμος οὖν ἄρα τῆς ἑνότητος ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διαφαίνεται Χριστὸς, ἑαυτοῦ μὲν ἡμᾶς ἐξαρτή σας ὡς ἄνθρωπος, Θεῷ δὲ ὡς Θεὸς ἐνυπάρχων φυσι κῶς τῷ ἰδίῳ γεννήτορ. "Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως ἀναπη δεν δύνασθαι πρὸς ἀφθαρσίαν τὴν ὑποκειμένην τῇ φθορά φύσιν, εἰ μὴ καταβέβηκεν ἐπ' αὐτὴν ἡ φθοράς ἁπάσης καὶ παραλλαγῆς ἀνωτέρω φύσις, ἀνακουφί ζουσα τρόπον τινὰ πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τὸ κάτω πίν πτον ἀεὶ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ καὶ τῇ ἀναμίξει τῇ πρὸς ἑαυτὴν μονονουχὶ καὶ ὅρων ἐξέλκουσα τῶν τῇ γεννητῇ φύσει πρεπωδεστέρων, ἀναπλάττουσά τε πρὸς ἑαυτὴν τὸ οὐχ οὕτως ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ. Τετελειώμεθα τοιγαροῦ. e Philip. 11, 7.

"1 aequalitate nimirum cum Deo ac Patre, videturque ρίας τε καὶ ζωῆς, τὸν ἐν ἀρχαῖς ὥσπερ ἐκδέθηκε etiam ultra ignobilitatem detrusus, hoc enim signi. ficat Pauli dictum, ‹ exinanivit semetipsum; ) ideo qui olim et ab initio cumn Patre erat, idipsum cum carne accipit, terreno hoc et fragili involucro, et humana forma, si secundum naturam suam con· sideretur, necessario id quasi gratiæ loco exigente quod ei natura inest. Erat enim, et est in forma et aqualitate Patris. Quare, cum non sit Deo ac Patri consubstantialis, neque eadem natura ex muliere assumpta caro, sive illud omnino ex Virgine templum, tamen ubi semel in Verbi corpus assumptum est, velut unum tandem cum eo habitum est. Unus enim Christus, et unus Filius, postquam factus est homo. Ideoque accipere censetur unionem, in id etiam cum carne assumptus, quæ a se non habet ut cum Deo unum sit. Atque, ut brevius dicam, et clarius, sibiipsi datum esse ait Unigenitus, quod datum est suæ carni; datum autem omnino a Patre per ipsum in Spiritu. Modus enim unionis cum Deo aliam viam non habet, licet de Christo forsan intelligatur, quatenus apparuit et vocatus est homo, unione cum Spiritu, ineffabili conjunctionis ratione sanctificata carne videlicet, atque ita ad unionem sine confusione cum Deo Verbo ipsa ascendente, et per ipsum cum Patre, habitudine scilicet, non natura. Hanc ergo quæ data est mihi, inquit, abs te, ο Pater, gratiam et gloriam, ut nimirum unum tecum sim, dedi eis, ut sint unum, sicut nos sumus. Unimur enim inter nos iis modis quos prius diximus: unimur et Deo. Quo pacto vero, Dominus clarissime nobis exposuit suæque doctrinae utilitatem patefaciens: «Ego, inquit, in eis, et tu in me: ut sint consummati in unum. Est enim in nobis Filius, corporaliter quidem, ut homo, nobiscum commistus et unitus per eulogiam mysticam: spiritaliter autem ut Deus, sui Spiritus virtute et gratia spiritum qui in nolis est instau• rans ad novitatem 1002 vitæ, et divinæ suæ paturæ consortes faciens ". Vinculum igitur nostræ unitatis cum Deo et Patre Christum esse liquet, qui nos sibiipsi quidem devinxit, ut homo, se:1 tamen Deo, utpote Deus, inest suo genitori. Nec enim corruptioni subjecta natura ad incorruptiomem evehi potest, nisi in eam natura omni corruptione et mutatione major descenderit, elevans ad suum bonum quod depressum usque jacet, et communione atque commistione cum seipsa ex rerum creatarum conditione propemodum eruens, et in seipsam transformans id quod ex se tale non est. Consummati ergo sumus in unitatem cum Deo ac Patre, Christo mediante. Suscipiendo quippe in nobis et corporaliter, et spiritaliter, sicuti modo aiebam, eum qui natura et vere Filius est, qui substantialem cum eo habet unionem, supremæ naturæ participes el consortes facti glorificati sumus. Christus autem nos in unitatem cum Deo ac Patre vult suscipi, si- • Rom. vi, 4. ** II Petr. 1, τόπον, τὴν ἰσότητά φημι τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, δοκεῖ δὲ καὶ σεσαλεῦσθαί πως εἰς τὴν τῆς ἀφανεστέρας δόξης ὑπέρβασιν· τοῦτο γὰρ ἦν τὸ, ι κεκένωκεν ἑαυτόν· ο ὁ πάλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐν υπάρχων μετά Πατρὸς δέχεται τοῦτο μετὰ σαρκός, τοῦ γηίνου τε καὶ ἐπικήρου περιβλήματος καὶ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς, τῆς ὡς ἐν λόγῳ, φημί, τῷ φυτ σικῷ νοουμένης, ἀπαιτούσης ἀναγκαίως, καθάπερ ἐν χάριτος μέρει, τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ. Ην γὰρ καὶ ἔστιν ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ οὐχ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἀλλ' οὐδὲ ταυτὸν εἰς φύσιν ἡ ἐκ γυναικὸς σάρξ ἐστιν, ήγουν ολοκλήρως ὁ ἐκ τῆς Παρθένου ναός, παραδεχθεὶς δὲ ἅπαξ εἰς σῶμα τοῦ Λόγου, λοιπὸν ὡς ἄν τι λελόγισται σὺν αὐτῷ. Εἷς γὰρ ὁ Χριστὸς καὶ εἰς Υἱός, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ταύτῃ τοι λαβεῖν νοεῖται τὴν ἕνωσιν, παραδεχθεὶς εἰς τοῦτο καὶ μετὰ σαρκὸς, οὐκ ἐχούσης οἴκοθεν τὸ ἓν εἶναι πρὸς Θεόν. Καὶ εἰ χρή οι συντο μώτερον καὶ σαφέστερον εἰπεῖν, ἑαυτῷ δεδόσθαι φησίν ὁ Μονογενής τὸ δοθὲν τῇ ἰδίᾳ σαρκί· δοθὲν δὲ δὴ πάν τως παρὰ Πατρὸς δι' αὐτοῦ ἐν Πνεύματι. Ο γὰρ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως τρόπος οὐχ ἑτέραν ἔχει τὴν ἰδι καὶ εἰ νοοῖτο τυχὸν ἐπὶ Χριστοῦ, καθὸ πέφηνέ τε καὶ κεχρημάτικεν ἄνθρωπος, ενώσει τῇ πρὸς τὸ πνεῦμα, κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς συνόδου τρόπον, ἁγιαζομένης δῆλον ὅτι τῆς σαρκὸς, οὕτω τε πρὸς ἕνωσιν ἀσυγχύτως ἀναβαινούσης αὐτῆς πρὸς τὸν Θεὸν λόγον, καὶ δι᾿ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα, σχετικῶς δῆλον ὅτι καὶ οὐ φυσικῶς. Ταύτην τοιγαροῦν τὴν δοθεῖσάν μοι, φησὶν, ὦ Πάτερ, παρὰ σοῦ χάριν τε καὶ δόξαν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν τοῦ ἐν εἶναι πρὸς σέ, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἕν καθὼς ἡμεῖς ἕν. Προσενούμεθα μὲν γὰρ ἀλλήλοις ἡμεῖς, κατὰ τοὺς ἤδη προαποδοθέντας τρόπους· ἑνούμεθα δὲ καὶ Θεῷ. Καὶ κατὰ τίνα λόγον, ἢ πῶς, σαφεστάτην ἡμῖν ὁ Κύριος ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, καὶ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας διαφανή καθιστάς τὴν ὄνησιν·. Ἐγώ, φησίν, ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμ, ἵνα ὦσι τετελειωμένοι εἰς ἕν.» Γίνεται μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, σωματικῶς μὲν ὡς ἄνθρωπος, συνανακιρνάμενός τε καὶ συνενούμενος δι' εὐλογίας τῆς μυστικῆς· πνευματικῶς δὲ αὖ πάλιν, ὡς Θεός, τη τοῦ ἰδίου Πνεύματος ενεργείᾳ καὶ χάριτι τὸ ἐν ἡμῖν ἀνακτίζων πνεῦμα προς καινότητα ζωῆς, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κοινωνούς καθιστάς. Σύνδεσμος οὖν ἄρα τῆς ἑνότητος ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διαφαίνεται Χριστὸς, ἑαυτοῦ μὲν ἡμᾶς ἐξαρτή σας ὡς ἄνθρωπος, Θεῷ δὲ ὡς Θεὸς ἐνυπάρχων φυσι κῶς τῷ ἰδίῳ γεννήτορ. "Ην γὰρ οὐχ ἑτέρως ἀναπη δεν δύνασθαι πρὸς ἀφθαρσίαν τὴν ὑποκειμένην τῇ φθορά φύσιν, εἰ μὴ καταβέβηκεν ἐπ' αὐτὴν ἡ φθοράς ἁπάσης καὶ παραλλαγῆς ἀνωτέρω φύσις, ἀνακουφί ζουσα τρόπον τινὰ πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν τὸ κάτω πίν πτον ἀεὶ, καὶ τῇ κοινωνίᾳ καὶ τῇ ἀναμίξει τῇ πρὸς ἑαυτὴν μονονουχὶ καὶ ὅρων ἐξέλκουσα τῶν τῇ γεννητῇ φύσει πρεπωδεστέρων, ἀναπλάττουσά τε πρὸς ἑαυτὴν τὸ οὐχ οὕτως ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ. Τετελειώμεθα τοιγαροῦ. e Philip. 11, 7.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. liaus, et gratiæ vim manifestæ reprehensioni eorum ſore dicens, qui non putant ipsum a Deo esse. Quem enim locum in his habitura est calumnia, si per seipsum ad unionem cum Patre adducit eos qui per fidem nimirum et sinceram charitatem ei conjuncti sunt? Cum ergo, ο Pater, per me tibi uniti fuerint, tunc cognoscet mundus quia tu me misisti, hoc est, tua voluntate opem terræ laturus adveni, et hominibus in ea errantibus salutem præstiturus. Præterea cognoscent qui tam optabilis gratiæ fuerint participes te eos dilexisse, sicut tu me dilexisti. Nam qui nostri similem et ex nobis, id est Chri stum in ɑnitatem suscepit, tantaque charitate di gnatus est (de eo vero ut de homine rursus loquimur), quique nobis ejus consequendi potestateni fecit, quomodo non pari modo dilexit? Quæ res cordatum turbet neminem. Patet enim, nec apud quemquam dubium est, servum nullo modo cum suo domino certaturum, nec pari modo creaturas et Filium a Deo ac Patre dilectum iri. Considerandum tamen est eum qui ab æterno diligitur, videri tunc amari cœpisse, cum factus est homo. Quare quod habebat 1003 cum accepit, illud utique non sibi, sed nobis accepisse deprehendetur. Quemadmodum enim revixit destructa mortis potentia”, non sibiipsi resurrectionem implens, in quantum Verbum est, ac Deus, sed nobis per seipsum et in seipso is!ud tradens (tota enim hominis natura in Christo de mortis vinculis triumphabat): ita nequaquam sibi dilectionem a Patre accepisse censebitur. Erat enim semper et ab æterno dilectus: sed ut nobis dilectionem a Patre conciliaret, hanc ab eo aceipit, etiam cum homo factus est. Quemadmodum ergo conformes resurrectionis et gloriæ ejus erimus, ac facti sumus, ut in primitiis generis, et in primo Christo ita et dilectionis veluti conformitatem habuimus, primas in omnibus tribuentes Unigenito, et naturæ divinæ in nobis incomparabilem bonitatem jure mirantes, quæ sua sunt creaturis largientis, et quæ sibi uni conveniunt communicaulis. εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ μεσί. mul utilitatem ex Patre per seipsum natura conciτου Χριστοῦ. Τὸν γὰρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱὸν, οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχοντα τὴν ἕνωσιν, λαβόντες ἐν ἑαυτοῖς καὶ σωματικῶς καὶ πνευματικώς, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, τῆς ὑπὲρ πάντα φύσεως μέτοχοι καὶ κοινωνοί γεγονότες δεδοξάσμεθα. Παραδεχθῆναι γε μὴν εἰς ἕνωσιν ἡμᾶς τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα βούλεται Χριστὸς, ὁμοῦ καὶ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄνησιν δι' ἑαυτοῦ τῇ φύσει προξενῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς χάρι τος δύναμιν, ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ διαφανή συμβήσε σθαι λέγων τῶν οἰομένων αὐτὸν οὐκ εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ποἶον γὰρ ἕξει τόπον ἢ χώραν ἔτι τῆς ἐπὶ τούτῳ συν κοφαντίας ὁ λόγος, εἰ δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς ἕνωσιν ἀναφέρει τῷ Πατρὶ τοὺς διὰ πίστεως δηλονότι καὶ ἀγάπης ειλικρινούς προσοικειωθέντας αὐτῷ; Οταν τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὴν ἔνωσιν ἀποκερδάνωσι τὴν πρὸς σὲ δι' ἐμοῦ, τότε γνώσεται μὲν ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει λας, τοῦτ' ἔστιν εὐδοκία σῇ βοηθήσων ἀφίγμαι τῇ γῇ, καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πλανωμένοις κατορθώσων την σω τηρίαν. Γνώσονται δὲ πρὸς τούτοις οὐδὲν ἧττον, φησὶν, οἱ τῆς οὕτω τριποθήτου μετεσχηκότες χάριτος, ὅτι ἠγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ο γὰρ εἰς ἑνότητα λαβὼν τὸν καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐξ ἡμῶν, τοῦτ' ἔστι, Χριστὸν, καὶ τῆς οὕτω μεγάλης ἀξιώτας ἀγάπης (γέγονε δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ὡς ἐπ' ἀνθρώπου πάλιν), καὶ ἡμῖν ἐφεὶς τὸ ἐξεῖναι τούτου τυχεῖν, πῶς οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τὸν τῆς ἀγάπης ἐποιήσατο λόγον; Καὶ θορυβείτω τοῦτο τῶν νουνεχεστέρων μηδένα. Πρόδηλον μὲν γὰρ καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον φιλονεικήσει ποτέ τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ τὸ δοῦλον· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς ποιήμασι τὸν ἴδιον Υἱὸν ἀγαπήσειεν ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πλήν ἐκεῖνο διασκεπτέον, ὅτι τὸν ἐξ αἰώνων ἀγαπώμενον, ὡς ἀρχὴν ἔχοντα τοῦ ἀγαπᾶσθαι βλέπομεν, ὅτε γέγονεν άνθρωπος. Οὐκοῦν ὅπερ εἶχε λαβών, οὐχ ἑαυτῷ δήπου λαβών, ἀλλ' ἡμῖν καὶ τοῦτο ἁλώσεται. Ὥσπερ γὰρ ἀνεβίω τὸ τοῦ θανάτου καταλύσας κράτος, οὐχ ἑαυτῷ τὴν ἀνάστασιν κατορθῶν, ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τοῦτο διδούς (ὅλη γὰρ ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις ἐν Χριστῷ τῶν θανάτου κατορουμένη δεσμῶν), οὕτως οὐχ ἑαυτῷ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην νοηθήσεται λαβών. *Ην γὰρ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἀγαπητὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμῖν προξενήσῃ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην, δέχεται ταύτην παρ' αὐτοῦ καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ὥσπερ οὖν σύμμορφοι τῆς τε ἀναστάσεως αὐτοῦ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα, γεγόναμεν τε ἤδη, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, οὕτω καὶ τῆς ἀγάπης clove την συμμορφίαν ἐσχήκαμεν, παραχωροῦντες μὲν τὸ νικᾶν εἰς ἅπαντα τῷ Μονογενεῖ· τὴν δὲ τῆς θείας φύσεως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτοὺς ἀσύγκριτον ἡμερότητα δικαίως θαυμάζοντες, ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι χαριζομένην [Ισ. χαριζομένης] τὰ ἑαυτῆς καὶ κοινοποιούσης τοῖς κτίσμασιν, ἅπερ αὐτῇ προσέχει και μόνῃ. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ· ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμὴν, ἣν δέδωκάς μοι, ὅτι ἠγάπης σάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπευξάμενος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ ἅπασι τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, ἐξαιτήσας τε παρὰ Πατρὸς ὑπάρξαι τὴν ἔνωσιν καὶ ἀγάπην καὶ ἁγιασμόν, επιφέρει παραχρῆμα καὶ ** Hebr. 11, 14. XV, 24. Pater, quos dedisti mihi, volo ut uli sum ego, et illi sint mecum: ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante con - stitutionem mundi. Cum pro discipulis suis, imo vero pro omnibus qui ad ipsum accedunt per fidem orasset, et iis a Patre petiisset unionem, dilectionem et sanctificationem, statim hæc quoque subjungit, ostendens

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. liaus, et gratiæ vim manifestæ reprehensioni eorum ſore dicens, qui non putant ipsum a Deo esse. Quem enim locum in his habitura est calumnia, si per seipsum ad unionem cum Patre adducit eos qui per fidem nimirum et sinceram charitatem ei conjuncti sunt? Cum ergo, ο Pater, per me tibi uniti fuerint, tunc cognoscet mundus quia tu me misisti, hoc est, tua voluntate opem terræ laturus adveni, et hominibus in ea errantibus salutem præstiturus. Præterea cognoscent qui tam optabilis gratiæ fuerint participes te eos dilexisse, sicut tu me dilexisti. Nam qui nostri similem et ex nobis, id est Chri stum in ɑnitatem suscepit, tantaque charitate di gnatus est (de eo vero ut de homine rursus loquimur), quique nobis ejus consequendi potestateni fecit, quomodo non pari modo dilexit? Quæ res cordatum turbet neminem. Patet enim, nec apud quemquam dubium est, servum nullo modo cum suo domino certaturum, nec pari modo creaturas et Filium a Deo ac Patre dilectum iri. Considerandum tamen est eum qui ab æterno diligitur, videri tunc amari cœpisse, cum factus est homo. Quare quod habebat 1003 cum accepit, illud utique non sibi, sed nobis accepisse deprehendetur. Quemadmodum enim revixit destructa mortis potentia”, non sibiipsi resurrectionem implens, in quantum Verbum est, ac Deus, sed nobis per seipsum et in seipso is!ud tradens (tota enim hominis natura in Christo de mortis vinculis triumphabat): ita nequaquam sibi dilectionem a Patre accepisse censebitur. Erat enim semper et ab æterno dilectus: sed ut nobis dilectionem a Patre conciliaret, hanc ab eo aceipit, etiam cum homo factus est. Quemadmodum ergo conformes resurrectionis et gloriæ ejus erimus, ac facti sumus, ut in primitiis generis, et in primo Christo ita et dilectionis veluti conformitatem habuimus, primas in omnibus tribuentes Unigenito, et naturæ divinæ in nobis incomparabilem bonitatem jure mirantes, quæ sua sunt creaturis largientis, et quæ sibi uni conveniunt communicaulis. εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ μεσί. mul utilitatem ex Patre per seipsum natura conciτου Χριστοῦ. Τὸν γὰρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱὸν, οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχοντα τὴν ἕνωσιν, λαβόντες ἐν ἑαυτοῖς καὶ σωματικῶς καὶ πνευματικώς, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, τῆς ὑπὲρ πάντα φύσεως μέτοχοι καὶ κοινωνοί γεγονότες δεδοξάσμεθα. Παραδεχθῆναι γε μὴν εἰς ἕνωσιν ἡμᾶς τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα βούλεται Χριστὸς, ὁμοῦ καὶ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄνησιν δι' ἑαυτοῦ τῇ φύσει προξενῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς χάρι τος δύναμιν, ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ διαφανή συμβήσε σθαι λέγων τῶν οἰομένων αὐτὸν οὐκ εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ποἶον γὰρ ἕξει τόπον ἢ χώραν ἔτι τῆς ἐπὶ τούτῳ συν κοφαντίας ὁ λόγος, εἰ δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς ἕνωσιν ἀναφέρει τῷ Πατρὶ τοὺς διὰ πίστεως δηλονότι καὶ ἀγάπης ειλικρινούς προσοικειωθέντας αὐτῷ; Οταν τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὴν ἔνωσιν ἀποκερδάνωσι τὴν πρὸς σὲ δι' ἐμοῦ, τότε γνώσεται μὲν ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει λας, τοῦτ' ἔστιν εὐδοκία σῇ βοηθήσων ἀφίγμαι τῇ γῇ, καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πλανωμένοις κατορθώσων την σω τηρίαν. Γνώσονται δὲ πρὸς τούτοις οὐδὲν ἧττον, φησὶν, οἱ τῆς οὕτω τριποθήτου μετεσχηκότες χάριτος, ὅτι ἠγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ο γὰρ εἰς ἑνότητα λαβὼν τὸν καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐξ ἡμῶν, τοῦτ' ἔστι, Χριστὸν, καὶ τῆς οὕτω μεγάλης ἀξιώτας ἀγάπης (γέγονε δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ὡς ἐπ' ἀνθρώπου πάλιν), καὶ ἡμῖν ἐφεὶς τὸ ἐξεῖναι τούτου τυχεῖν, πῶς οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τὸν τῆς ἀγάπης ἐποιήσατο λόγον; Καὶ θορυβείτω τοῦτο τῶν νουνεχεστέρων μηδένα. Πρόδηλον μὲν γὰρ καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον φιλονεικήσει ποτέ τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ τὸ δοῦλον· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς ποιήμασι τὸν ἴδιον Υἱὸν ἀγαπήσειεν ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πλήν ἐκεῖνο διασκεπτέον, ὅτι τὸν ἐξ αἰώνων ἀγαπώμενον, ὡς ἀρχὴν ἔχοντα τοῦ ἀγαπᾶσθαι βλέπομεν, ὅτε γέγονεν άνθρωπος. Οὐκοῦν ὅπερ εἶχε λαβών, οὐχ ἑαυτῷ δήπου λαβών, ἀλλ' ἡμῖν καὶ τοῦτο ἁλώσεται. Ὥσπερ γὰρ ἀνεβίω τὸ τοῦ θανάτου καταλύσας κράτος, οὐχ ἑαυτῷ τὴν ἀνάστασιν κατορθῶν, ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τοῦτο διδούς (ὅλη γὰρ ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις ἐν Χριστῷ τῶν θανάτου κατορουμένη δεσμῶν), οὕτως οὐχ ἑαυτῷ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην νοηθήσεται λαβών. *Ην γὰρ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἀγαπητὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμῖν προξενήσῃ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην, δέχεται ταύτην παρ' αὐτοῦ καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ὥσπερ οὖν σύμμορφοι τῆς τε ἀναστάσεως αὐτοῦ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα, γεγόναμεν τε ἤδη, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, οὕτω καὶ τῆς ἀγάπης clove την συμμορφίαν ἐσχήκαμεν, παραχωροῦντες μὲν τὸ νικᾶν εἰς ἅπαντα τῷ Μονογενεῖ· τὴν δὲ τῆς θείας φύσεως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτοὺς ἀσύγκριτον ἡμερότητα δικαίως θαυμάζοντες, ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι χαριζομένην [Ισ. χαριζομένης] τὰ ἑαυτῆς καὶ κοινοποιούσης τοῖς κτίσμασιν, ἅπερ αὐτῇ προσέχει και μόνῃ. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ· ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμὴν, ἣν δέδωκάς μοι, ὅτι ἠγάπης σάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπευξάμενος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ ἅπασι τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, ἐξαιτήσας τε παρὰ Πατρὸς ὑπάρξαι τὴν ἔνωσιν καὶ ἀγάπην καὶ ἁγιασμόν, επιφέρει παραχρῆμα καὶ ** Hebr. 11, 14. XV, 24. Pater, quos dedisti mihi, volo ut uli sum ego, et illi sint mecum: ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante con - stitutionem mundi. Cum pro discipulis suis, imo vero pro omnibus qui ad ipsum accedunt per fidem orasset, et iis a Patre petiisset unionem, dilectionem et sanctificationem, statim hæc quoque subjungit, ostendens

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. liaus, et gratiæ vim manifestæ reprehensioni eorum ſore dicens, qui non putant ipsum a Deo esse. Quem enim locum in his habitura est calumnia, si per seipsum ad unionem cum Patre adducit eos qui per fidem nimirum et sinceram charitatem ei conjuncti sunt? Cum ergo, ο Pater, per me tibi uniti fuerint, tunc cognoscet mundus quia tu me misisti, hoc est, tua voluntate opem terræ laturus adveni, et hominibus in ea errantibus salutem præstiturus. Præterea cognoscent qui tam optabilis gratiæ fuerint participes te eos dilexisse, sicut tu me dilexisti. Nam qui nostri similem et ex nobis, id est Chri stum in ɑnitatem suscepit, tantaque charitate di gnatus est (de eo vero ut de homine rursus loquimur), quique nobis ejus consequendi potestateni fecit, quomodo non pari modo dilexit? Quæ res cordatum turbet neminem. Patet enim, nec apud quemquam dubium est, servum nullo modo cum suo domino certaturum, nec pari modo creaturas et Filium a Deo ac Patre dilectum iri. Considerandum tamen est eum qui ab æterno diligitur, videri tunc amari cœpisse, cum factus est homo. Quare quod habebat 1003 cum accepit, illud utique non sibi, sed nobis accepisse deprehendetur. Quemadmodum enim revixit destructa mortis potentia”, non sibiipsi resurrectionem implens, in quantum Verbum est, ac Deus, sed nobis per seipsum et in seipso is!ud tradens (tota enim hominis natura in Christo de mortis vinculis triumphabat): ita nequaquam sibi dilectionem a Patre accepisse censebitur. Erat enim semper et ab æterno dilectus: sed ut nobis dilectionem a Patre conciliaret, hanc ab eo aceipit, etiam cum homo factus est. Quemadmodum ergo conformes resurrectionis et gloriæ ejus erimus, ac facti sumus, ut in primitiis generis, et in primo Christo ita et dilectionis veluti conformitatem habuimus, primas in omnibus tribuentes Unigenito, et naturæ divinæ in nobis incomparabilem bonitatem jure mirantes, quæ sua sunt creaturis largientis, et quæ sibi uni conveniunt communicaulis. εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ μεσί. mul utilitatem ex Patre per seipsum natura conciτου Χριστοῦ. Τὸν γὰρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱὸν, οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχοντα τὴν ἕνωσιν, λαβόντες ἐν ἑαυτοῖς καὶ σωματικῶς καὶ πνευματικώς, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, τῆς ὑπὲρ πάντα φύσεως μέτοχοι καὶ κοινωνοί γεγονότες δεδοξάσμεθα. Παραδεχθῆναι γε μὴν εἰς ἕνωσιν ἡμᾶς τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα βούλεται Χριστὸς, ὁμοῦ καὶ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄνησιν δι' ἑαυτοῦ τῇ φύσει προξενῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς χάρι τος δύναμιν, ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ διαφανή συμβήσε σθαι λέγων τῶν οἰομένων αὐτὸν οὐκ εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ποἶον γὰρ ἕξει τόπον ἢ χώραν ἔτι τῆς ἐπὶ τούτῳ συν κοφαντίας ὁ λόγος, εἰ δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς ἕνωσιν ἀναφέρει τῷ Πατρὶ τοὺς διὰ πίστεως δηλονότι καὶ ἀγάπης ειλικρινούς προσοικειωθέντας αὐτῷ; Οταν τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὴν ἔνωσιν ἀποκερδάνωσι τὴν πρὸς σὲ δι' ἐμοῦ, τότε γνώσεται μὲν ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει λας, τοῦτ' ἔστιν εὐδοκία σῇ βοηθήσων ἀφίγμαι τῇ γῇ, καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πλανωμένοις κατορθώσων την σω τηρίαν. Γνώσονται δὲ πρὸς τούτοις οὐδὲν ἧττον, φησὶν, οἱ τῆς οὕτω τριποθήτου μετεσχηκότες χάριτος, ὅτι ἠγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ο γὰρ εἰς ἑνότητα λαβὼν τὸν καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐξ ἡμῶν, τοῦτ' ἔστι, Χριστὸν, καὶ τῆς οὕτω μεγάλης ἀξιώτας ἀγάπης (γέγονε δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ὡς ἐπ' ἀνθρώπου πάλιν), καὶ ἡμῖν ἐφεὶς τὸ ἐξεῖναι τούτου τυχεῖν, πῶς οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τὸν τῆς ἀγάπης ἐποιήσατο λόγον; Καὶ θορυβείτω τοῦτο τῶν νουνεχεστέρων μηδένα. Πρόδηλον μὲν γὰρ καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον φιλονεικήσει ποτέ τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ τὸ δοῦλον· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς ποιήμασι τὸν ἴδιον Υἱὸν ἀγαπήσειεν ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πλήν ἐκεῖνο διασκεπτέον, ὅτι τὸν ἐξ αἰώνων ἀγαπώμενον, ὡς ἀρχὴν ἔχοντα τοῦ ἀγαπᾶσθαι βλέπομεν, ὅτε γέγονεν άνθρωπος. Οὐκοῦν ὅπερ εἶχε λαβών, οὐχ ἑαυτῷ δήπου λαβών, ἀλλ' ἡμῖν καὶ τοῦτο ἁλώσεται. Ὥσπερ γὰρ ἀνεβίω τὸ τοῦ θανάτου καταλύσας κράτος, οὐχ ἑαυτῷ τὴν ἀνάστασιν κατορθῶν, ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τοῦτο διδούς (ὅλη γὰρ ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις ἐν Χριστῷ τῶν θανάτου κατορουμένη δεσμῶν), οὕτως οὐχ ἑαυτῷ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην νοηθήσεται λαβών. *Ην γὰρ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἀγαπητὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμῖν προξενήσῃ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην, δέχεται ταύτην παρ' αὐτοῦ καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ὥσπερ οὖν σύμμορφοι τῆς τε ἀναστάσεως αὐτοῦ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα, γεγόναμεν τε ἤδη, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, οὕτω καὶ τῆς ἀγάπης clove την συμμορφίαν ἐσχήκαμεν, παραχωροῦντες μὲν τὸ νικᾶν εἰς ἅπαντα τῷ Μονογενεῖ· τὴν δὲ τῆς θείας φύσεως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτοὺς ἀσύγκριτον ἡμερότητα δικαίως θαυμάζοντες, ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι χαριζομένην [Ισ. χαριζομένης] τὰ ἑαυτῆς καὶ κοινοποιούσης τοῖς κτίσμασιν, ἅπερ αὐτῇ προσέχει και μόνῃ. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ· ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμὴν, ἣν δέδωκάς μοι, ὅτι ἠγάπης σάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπευξάμενος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ ἅπασι τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, ἐξαιτήσας τε παρὰ Πατρὸς ὑπάρξαι τὴν ἔνωσιν καὶ ἀγάπην καὶ ἁγιασμόν, επιφέρει παραχρῆμα καὶ ** Hebr. 11, 14. XV, 24. Pater, quos dedisti mihi, volo ut uli sum ego, et illi sint mecum: ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante con - stitutionem mundi. Cum pro discipulis suis, imo vero pro omnibus qui ad ipsum accedunt per fidem orasset, et iis a Patre petiisset unionem, dilectionem et sanctificationem, statim hæc quoque subjungit, ostendens

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. liaus, et gratiæ vim manifestæ reprehensioni eorum ſore dicens, qui non putant ipsum a Deo esse. Quem enim locum in his habitura est calumnia, si per seipsum ad unionem cum Patre adducit eos qui per fidem nimirum et sinceram charitatem ei conjuncti sunt? Cum ergo, ο Pater, per me tibi uniti fuerint, tunc cognoscet mundus quia tu me misisti, hoc est, tua voluntate opem terræ laturus adveni, et hominibus in ea errantibus salutem præstiturus. Præterea cognoscent qui tam optabilis gratiæ fuerint participes te eos dilexisse, sicut tu me dilexisti. Nam qui nostri similem et ex nobis, id est Chri stum in ɑnitatem suscepit, tantaque charitate di gnatus est (de eo vero ut de homine rursus loquimur), quique nobis ejus consequendi potestateni fecit, quomodo non pari modo dilexit? Quæ res cordatum turbet neminem. Patet enim, nec apud quemquam dubium est, servum nullo modo cum suo domino certaturum, nec pari modo creaturas et Filium a Deo ac Patre dilectum iri. Considerandum tamen est eum qui ab æterno diligitur, videri tunc amari cœpisse, cum factus est homo. Quare quod habebat 1003 cum accepit, illud utique non sibi, sed nobis accepisse deprehendetur. Quemadmodum enim revixit destructa mortis potentia”, non sibiipsi resurrectionem implens, in quantum Verbum est, ac Deus, sed nobis per seipsum et in seipso is!ud tradens (tota enim hominis natura in Christo de mortis vinculis triumphabat): ita nequaquam sibi dilectionem a Patre accepisse censebitur. Erat enim semper et ab æterno dilectus: sed ut nobis dilectionem a Patre conciliaret, hanc ab eo aceipit, etiam cum homo factus est. Quemadmodum ergo conformes resurrectionis et gloriæ ejus erimus, ac facti sumus, ut in primitiis generis, et in primo Christo ita et dilectionis veluti conformitatem habuimus, primas in omnibus tribuentes Unigenito, et naturæ divinæ in nobis incomparabilem bonitatem jure mirantes, quæ sua sunt creaturis largientis, et quæ sibi uni conveniunt communicaulis. εἰς ἑνότητα τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ μεσί. mul utilitatem ex Patre per seipsum natura conciτου Χριστοῦ. Τὸν γὰρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱὸν, οὐσιώδη πρὸς αὐτὸν ἔχοντα τὴν ἕνωσιν, λαβόντες ἐν ἑαυτοῖς καὶ σωματικῶς καὶ πνευματικώς, καθάπερ ἔλεγον ἀρτίως, τῆς ὑπὲρ πάντα φύσεως μέτοχοι καὶ κοινωνοί γεγονότες δεδοξάσμεθα. Παραδεχθῆναι γε μὴν εἰς ἕνωσιν ἡμᾶς τὴν ὡς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα βούλεται Χριστὸς, ὁμοῦ καὶ τὴν ἐκ τοῦ Πατρὸς ὄνησιν δι' ἑαυτοῦ τῇ φύσει προξενῶν, καὶ τὴν ἐκ τῆς χάρι τος δύναμιν, ἔλεγχον ὥσπερ τινὰ διαφανή συμβήσε σθαι λέγων τῶν οἰομένων αὐτὸν οὐκ εἶναι παρὰ Θεοῦ. Ποἶον γὰρ ἕξει τόπον ἢ χώραν ἔτι τῆς ἐπὶ τούτῳ συν κοφαντίας ὁ λόγος, εἰ δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς ἕνωσιν ἀναφέρει τῷ Πατρὶ τοὺς διὰ πίστεως δηλονότι καὶ ἀγάπης ειλικρινούς προσοικειωθέντας αὐτῷ; Οταν τοίνυν, ὦ Πάτερ, τὴν ἔνωσιν ἀποκερδάνωσι τὴν πρὸς σὲ δι' ἐμοῦ, τότε γνώσεται μὲν ὁ κόσμος, ὅτι σύ με απέστει λας, τοῦτ' ἔστιν εὐδοκία σῇ βοηθήσων ἀφίγμαι τῇ γῇ, καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πλανωμένοις κατορθώσων την σω τηρίαν. Γνώσονται δὲ πρὸς τούτοις οὐδὲν ἧττον, φησὶν, οἱ τῆς οὕτω τριποθήτου μετεσχηκότες χάριτος, ὅτι ἠγάπησας αὐτοὺς, καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας. Ο γὰρ εἰς ἑνότητα λαβὼν τὸν καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐξ ἡμῶν, τοῦτ' ἔστι, Χριστὸν, καὶ τῆς οὕτω μεγάλης ἀξιώτας ἀγάπης (γέγονε δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ὡς ἐπ' ἀνθρώπου πάλιν), καὶ ἡμῖν ἐφεὶς τὸ ἐξεῖναι τούτου τυχεῖν, πῶς οὐκ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τὸν τῆς ἀγάπης ἐποιήσατο λόγον; Καὶ θορυβείτω τοῦτο τῶν νουνεχεστέρων μηδένα. Πρόδηλον μὲν γὰρ καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, ὡς κατ' οὐδένα τρόπον φιλονεικήσει ποτέ τῷ ἰδίῳ δεσπότῃ τὸ δοῦλον· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τοῖς ποιήμασι τὸν ἴδιον Υἱὸν ἀγαπήσειεν ἂν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πλήν ἐκεῖνο διασκεπτέον, ὅτι τὸν ἐξ αἰώνων ἀγαπώμενον, ὡς ἀρχὴν ἔχοντα τοῦ ἀγαπᾶσθαι βλέπομεν, ὅτε γέγονεν άνθρωπος. Οὐκοῦν ὅπερ εἶχε λαβών, οὐχ ἑαυτῷ δήπου λαβών, ἀλλ' ἡμῖν καὶ τοῦτο ἁλώσεται. Ὥσπερ γὰρ ἀνεβίω τὸ τοῦ θανάτου καταλύσας κράτος, οὐχ ἑαυτῷ τὴν ἀνάστασιν κατορθῶν, ᾗ Λόγος ἐστὶ καὶ Θεὸς, ἀλλ' ἡμῖν δι' ἑαυτοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τοῦτο διδούς (ὅλη γὰρ ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις ἐν Χριστῷ τῶν θανάτου κατορουμένη δεσμῶν), οὕτως οὐχ ἑαυτῷ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην νοηθήσεται λαβών. *Ην γὰρ ἀεὶ καὶ διὰ παντὸς ἀγαπητὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμῖν προξενήσῃ τὴν παρὰ Πατρὸς ἀγάπην, δέχεται ταύτην παρ' αὐτοῦ καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ὥσπερ οὖν σύμμορφοι τῆς τε ἀναστάσεως αὐτοῦ καὶ τῆς δόξης ἐσόμεθα, γεγόναμεν τε ἤδη, καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους καὶ ἐν πρώτῳ Χριστῷ, οὕτω καὶ τῆς ἀγάπης clove την συμμορφίαν ἐσχήκαμεν, παραχωροῦντες μὲν τὸ νικᾶν εἰς ἅπαντα τῷ Μονογενεῖ· τὴν δὲ τῆς θείας φύσεως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτοὺς ἀσύγκριτον ἡμερότητα δικαίως θαυμάζοντες, ὡς τοῖς παρ' αὐτοῦ γεγονόσι χαριζομένην [Ισ. χαριζομένης] τὰ ἑαυτῆς καὶ κοινοποιούσης τοῖς κτίσμασιν, ἅπερ αὐτῇ προσέχει και μόνῃ. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ· ἵνα θεωρῶσι τὴν δόξαν τὴν ἐμὴν, ἣν δέδωκάς μοι, ὅτι ἠγάπης σάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπευξάμενος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, μᾶλλον δὲ ἅπασι τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ διὰ τῆς πίστεως, ἐξαιτήσας τε παρὰ Πατρὸς ὑπάρξαι τὴν ἔνωσιν καὶ ἀγάπην καὶ ἁγιασμόν, επιφέρει παραχρῆμα καὶ ** Hebr. 11, 14. XV, 24. Pater, quos dedisti mihi, volo ut uli sum ego, et illi sint mecum: ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante con - stitutionem mundi. Cum pro discipulis suis, imo vero pro omnibus qui ad ipsum accedunt per fidem orasset, et iis a Patre petiisset unionem, dilectionem et sanctificationem, statim hæc quoque subjungit, ostendens

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCINEP. alios non posse secum esse, et suæ gloriæ conspe- ταῦτα· οὐχ ἑτέρων εἶναι δεικνὺς τὸ συνεἶναί τε αὐτῷ καὶ ἀξιοῦσθαι βλέπειν τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἡ τῶν ἐνα θέντων τε ήδη δι' αὐτοῦ τῷ Πατρί.. Ηγαπήμεθα γὰρ, ὡς υἱοὶ, καθ' ὁμοιότητα τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθῶς Υἱοῦ. Εἰ γὰρ καὶ μὴ ἐν ἴσῳ μέτρῳ τυχόν, ἀλλ᾽ ἤ γε τοῦ πράγματος ἀκριβεστάτη μίμησις, συμπαρατρέχουσα πως τῷ κατὰ ἀλήθειαν, τὴν ἐκείνου πλάττεται δόξαν. Θέλω τοιγαροῦν, ὦ Πάτερ, φησίν, ἵν' οἱ κατὰ πρόσοδον τὴν διὰ τῆς πίστεως, καὶ διὰ φωταγωγίας τῆς παρὰ σοῦ γεγονότες ἐμοί, μετ᾿ ἐμοῦ τε εἶεν καὶ τὴν ἐμὴν βλέπωσι δόξαν. Οτον δὲ εἶναι δώσομεν ἀγαθὸν, τὸ καὶ αὐτῷ συνεῖναι τῷ Χριστῷ, ποῖος ἂν ἡμῖν ἐκκαλύψαι λόγος; εἴπερ ἐν ἀῤῥήτοις ἐσόμεθα θυμηδίαις, καὶ ὀφθαλμὸς μὲν οὐκ εἶδεν, οἷς δὲ οὐκ ἤκουσε, καὶ οὐκ ἐνεθυμήθη νοῦς, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Τίνος γὰρ ἂν καὶ προσ δεήσαι τυχὸν τῶν τελούντων εἰς ἀκράτους εὐθυ μίας, τοῖς οἴ γε κεκλήρωνται τὸ καὶ αὐτῷ συνείναι τῷ πάντων Δεσπότῃ Χριστῷ; Καίτοι παντὸς ἀξιώ σας θαύματος τὸ χρῆμα φαίνεται καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ σοφός τε καὶ ἱερώτατος Παῦλος. «Κρείττον γάρ, φησί, τὸ ἀναλύσαι, καὶ σὺν Θεῷ εἶναι.» Ὁ δὲ καὶ τῆς ἐν τῷδε τῷ βίῳ ζωῆς τὸ ἀξίωμα προτιθεὶς ταυτί τὸ μέγα καὶ ἀξιάγαστον, πῶς οὐκ ἀληθῆς εἰσβήσε ται μάρτυς, ὅτι τοῖς ἑαυτοῦ γνησίοις μεγάλην ἀπο νέμει τῆς πρὸς αὐτὸν συνουσίας τὴν δωρεάν, ὁ πάντα πᾶσι διδοὺς πλουσίως; ἐπαγωνιεῖται δὲ οὐδὲν ἧττον τῷ λόγῳ, τὸ δι' αὐτοῦ πάλιν πρὸς ἡμᾶς εἰρημένον. Εχων γὰρ ἐν ἑαυτῷ λαλοῦντα Χριστὸν καὶ τὰς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος δυνάμεις ἀποκαλύπτοντα, ἔφη πά λιν ὡδί· Διαναστήσονται μὲν γὰρ οἱ νεκροί, φησίν, ἀλλὰ καὶ «Ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις, εἰς ἀπάντη σιν τοῦ Κυρίου, εἰς ἀέρα, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. ο Χαριεῖσθαι δὲ καὶ αὐτὸς ἡμῖν αὐτὸ δὴ τοῦτο, σαφῶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι στὸς ἐπήγγελται λέγων· «Πορεύομαι, καὶ ἑτοιμάζω τόπον ὑμῖν. Πάλιν ἥξω, καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς μετ' ἐμαυτοῦ, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ ὑμεῖς μετ' ἐμοῦ ἦτε.» "Η γὰρ νοοῦντες οὐ σφόδρα πικρῶς, ἀπεριεργότερον ἐκληψόμεθα διὰ τούτου σημαίνεσθαι τὰς ἄνω μονάς, ήγουν ἐφ' ἑτέρας ιόντες εννοίας, τόπον ὥσπερ ἀπονεμηθήσεσθαι δώσομεν τὸν αὐτὸν ἡμῖν καὶ Χριστῷ, οἱονεὶ τὰς ἐξ ὁμοιότητος καὶ ἐν ἴσῳ ctu ornari, nisi qui jam per ipsum Patri sint uniti. Dilecti enim sumus, ut filii, ad similitudinem naturalis ac veri Filii. Tametsi enim haud pari forsan mode, rei tamen imitatio perfectissima, quæ veritati quodammodo exæquari videtur, illius claritatem efugit. Volo igitur, ο Pater, inquit, ut qui ad te per fidem accedunt, et qui per tuam illumir:ationem mei facti sunt, mecum sint, et meam claritatem videant. Quantum vero bonum sit ess cum Christo, quænam oratio nobis explicabit? Ineffabilibus enim fruemur deliciis, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendlerunt, quæ præparavit Deus diligentibus se ". Quid enim, quæso, ad summas animi voluptates deerit is 1004 quibus esse cum Domino omnium Christo contigerit? Sapiens quippe et sanctissimus ille Paulus id omni admiratione videtur quoque prosecutus. «Melius enim est, inquit, dissolvi, et esse cum Deo "., Qui vero magnam istam et admi-˙ rabilem dignitatem huic vitæ praponit, quomodo non vere testabitur eum sinceris suis discipulis magnum eui consortii nunus tribuere, qui omnia dat omnibus abundanter? Sed hæc non minus confirmabit quod per eum ad nos rursus dictum est. Nam cum haberet in seipso loquentem Christum, el futuri sæculi virtutes revelantem, rursus in hunc modum aiebat: Resurgent enim mortui, inquit, sed ‹ et nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in acra, et sic semper cum Domino erimus 94, ο 1dipsum vero nobis aperte ipse quoque Dominus noster Jesus Christus promisit, dicens: ο Vado, inquit, et præparabo vobis locum. lterum veniam, et accipiam vos mecum, ut ubi sum ego, et vos mecum sitis”.»Vel enim paulo crassius id intelligentes, supernas mansiones his verbis significari dicemus, vel ad alias conversi conceptiones animi, Jocum eumdem nobis et Christo quodammodo traditum iri fatebimur, cen honores similitudine et comparatione aquales. Conformes enim erimus gloriæ ejus, et una cum eo regnabimus, juxta sanctas Scripturas'. Pollicetur vero eo quem ipse novit modo, etiam nobiscum sessurum in regno calorum. Quod ergo versaturi simus cum Christo, λόγῳ τιμάς, κατά γε τὸ ἐμφερὲς καὶ τὴν μίμησιν. et comparticipes futuri simus gloriæ ejus, et regni consortes, in praesens omittentes, ad aliud properemus, nempe illud, ut videant claritatem meam. › Non ergo profanis, et peccatoribus, nec iis qui divinam legem contemnunt gloriam Dei videre licebit, sed solis potius sanctis ac bonis. Quod quidem rursus agnoscemus propheta dicente: «Auferatur impius, ne videat gloriam Domini *.» In evangelicis vero Servatoris Christi præconiis: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.. At quinam illi mundo sunt corde, nisi qui unione 16 Jsa. LXIV. 14: 11 Tim. 11, I Cor. 11, 9. " Philipp. 1, 23. ' Isa. xxvi, 10. * Matth. v, 8. Σύμμορφοι γὰρ ἐσόμεθα τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ συμβασιλεύσομεν αὐτῷ, κατὰ τὰς ἁγίας Γραφάς. Υπο ισχνείται δὲ καθ' ἂν αὐτὸς οἶδε τρόπον, καὶ συν ανακλιθήσεσθαι μεθ' ἡμῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρα νῶν. Ὅτι μὲν οὖν συνεσόμεθα τῷ Χριστῷ, καὶ συμμεθέξομέν τε τῆς δόξης αὐτοῦ καὶ τῆς βασιλείας ἐσόμεθα κοινωνοί, παρέντες εἰς τὸ παρὸν διὰ πλει νων ἔτι δεικνύειν, ὡς οὐδαμόθεν ἀμφίλογον, χωρῶμεν ἐπὶ τὸ ἕτερον, φημὶ δὴ τὸ, ο ἵνα θεωρώσει την δόξαν τὴν ἐμήν. • Περιέσται τοιγαροῦν οὐ βεβήλοις καὶ ἁμαρτωλοῖς, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς τὸν θεῖον ἀτιμάζουσι • Hebr. 118, * Thess. r, 16. * Joan. xiv, 3.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. νόμον, τὸ ἐν δράσει γενέσθαι τῆς δόξης Χριστοῦ, illa cum Deo per Filium in Spiritu, omni guidem μόνοις δὲ μᾶλλον τοῖς ὁσίοις καὶ ἀγαθοῖς. Καὶ τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα, προφήτου μὲν λέγοντος· «Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου.» Εν δέ γε τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ· • Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.» Είτα τίνες ἂν εἶεν οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαρὰν, εἰ μὴ ἐκεῖνοι δὴ πάντως οἱ τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει τῇ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, φιλοσαρκίας μὲν ἁπάσης ἀναχωρήσαντες, ἡδονὴν δὲ ὡς ποῤῥωτάτω τὴν κοσμικὴν ποιησάμενοι, καὶ τὴν μὲν οἰκείαν ὥστ περ ἀρνησάμενοι ζωὴν, ἀναθέντες δὲ μόνῃ τῇ θελήσει τοῦ Πνεύματος, καθαρῶς τε καὶ ὁλοτρόπως πολιτευσάμενοι τῷ Χριστῷ; ὁποῖος τις ἦν καὶ ὁ Παῦλος, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καθαρότητος, οὐ καταδείσας εἰπεῖν· ε Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζω δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός.» Ακούω δὲ καὶ ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων ψάλλοντός τε καὶ λέγοντος ο Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Μὴ ἀπορίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ. Ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου, καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. ο Αγαλλίασιν γὰρ σωτηρίου τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχον πρόξενον χαρᾶς μὲν ἀτελευτήτου καὶ διηνεκούς, ἡγεμονίας δὲ τῆς κατὰ παθῶν τῶν ἐν κόσμῳ παρεκτικόν. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ κατ' ἀλήθειαν σωτηρίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Πολυτρόπως γε μὴν ὀνομάζων αὐτό, καὶ καρδίαν προσείρηκε καθαρὰν καὶ πνεῦμα ἐκάλεσεν εὐθὲς, ἅτε δὴ οὐκ ἐχόντων ευθυτενῆ τὴν καρδίαν, σκαμβὴν δὲ μᾶλλον καὶ διεστραμμένην, ὡς ὁ Ψάλ λων φησί, τῶν ούπω προσενωθέντων τῷ Θεῷ, καὶ ἐν μεθέξει γεγονότων τῆς εὐλογίας Χριστοῦ τῆς διὰ Πνεύματος. Ὡς ἐν κεφαλαίῳ τοιγαροῦν εἰπεῖν, ἐξαί. ρετον τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις ἀπονεμηθῆναι τὴν χάριν ἠθέλησεν ὁ Σωτὴρ, τὴν ἐκ τοῦ συνεῖναί τε αὐτῷ καὶ ὁρᾷν τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἡγαπῆσθαι δέ φησι καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου, ἀρχαιοτάτην ἐν τούτοις εὖ μάλα δεικνὺς τὴν τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου δύναμιν, καὶ ὅτι προέγνωστο μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἡ ὁδὸς, ἡ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας τετελεσμένη. Εδόθη μὲν οὖν οὐκ ἐν ἀρ χαῖς τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ γνῶσις, ἀλλὰ παρεισέδυ νόμος ὁ παιδαγωγὸς τῆς ἐνθέου πολιτείας, διαπλάττων ἀμυδρὰν ἐν τύποις τὴν εἴδησιν, καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος τηρήσαντος χάριν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Λυσιτελὴς δὲ σφόδρα καὶ ἡ περὶ τούτων ἡμῖν ἀναφαίνεται γνῶσις, πρὸς κατάλυσιν ὀφρύος Ἰουδαϊκῆς καὶ φρυάγματος ἀνοσίου τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, συνηγορεῖν ἑλομένων εἰσαεὶ τῷ νόμῳ, καὶ ὅτε τῆς ἀληθείας παρούσης παρ' οὐδὲν ἔδει λοιπὸν ποιεῖσθαι τους τύπους. Χρησιμωτάτη δὲ σφόδρα καὶ πρὸς τὴν τῶν ἑτέρων ἀνατροπὴν, οἰομένων ὅτι πρόσφατος ἡμῖν καὶ νέα βουλὴ τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξεμηχανήσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος remoto carnis studio, 1005 et voluptatibus mJA-, danis procul fugatis, vitaque sua quodammodo abnegata, eaque soli voluntati Spiritus consecrata, pure et integre Christo vivunt? cujusmodi Paulus erat, qui ob ingentem cordis puritatem dicere non dubitavit: «Christo confixus sum cruci. Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus *. Audio vero alium quoque sanctum psallentem ac dicentern: • Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mibi lætitiam salutaris tui, et Spiritu principali confirma me.. Laetitiam quippe salutaris vocat Spiritum, puta cum gaudium æternum ac perpetuum conciliet, nobisque ad expugnanda mundi hujus mala ducem se præbeat. Spiritus enim est vere salutaris, id est Christi. Multis autem nominibus eum afficiens, cor mundum et spiritum rectum eum appellavit, præsertim cum rectum cor non habeant, sed pravum et distortum potius, ut Psalmistes ait *, qui nondum uniti sunt Deo, nec benedictionis Christi per Spiritum sunt participes. In summa, gratiam suis tradi Servator voluit, tum conversandi secum, tum gloriam suam videndi. Dilectum autem se dicit ante constitutionem mundi, vetustissimam his verbis ostendens sui mysterii rationem, et præcognitam fuisse Deo ac Patri nostræ salutis viam, quæ per Christi mediationem impleta est. Data est igitur hominibus cognitio, non quidem initio; sed lex subintroducta est, illa divinæ conversationis præformatrix, in figuris obscuram cognitionem elfingens, Deo ac Patre congruo tempori gratian per Servatorem reservante. Utilissima autem nobis horum quoque videtur esse cognitio, ad destructionem supercilii Judaici, et impii fastus Israelitarum, qui legi patrocinari semper præ se ferebant, etiam cum præsente veritate pro nihilo figuræ essent habendæ. Utilissima quoque est ad alios confutandos, qui putant recenti ac novo Patris consi lio mysterii illius vim et rationem excogitatam esse. Ideoque Paulus istiusmodi hominum errorem evellens alicubi de Christo dixit, præcognitum ipsum 1006 quidem fuisse ante mundi constitutio manifestatum autem fuisse novissimis sæculi temporibus 7. Observandum vero Christum dicere datam sibi esse gloriam a Patre, ipsosque discipulos, et majestatem Deo convenientem, et in cunctos inperium, non quatenus natura Deus intelligitur gloriæ Dominus, et substantialem habens imperandi dignitatem, sed quatenus potius homo apparuit, cui tradita sunt cuncta divinitus, non ex propria natura. Omnia quippe creaturæ data sunt a Deo, nec a se quidquam habet, licet boni aliquid habere videatur. nem, τὴν τῶν οὕτω διατιθεμένων ὑπόληψιν ἀναιρῶν, ἔφη που περὶ Χριστοῦ, ὅτι προέγνωστο μὲν πρὸ κατα • Galat. 11, • Psal L, 12-14. • Psal. c, 4. ▼ Coloss. 1, 26; 1 Petr. 1, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. νόμον, τὸ ἐν δράσει γενέσθαι τῆς δόξης Χριστοῦ, illa cum Deo per Filium in Spiritu, omni guidem μόνοις δὲ μᾶλλον τοῖς ὁσίοις καὶ ἀγαθοῖς. Καὶ τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα, προφήτου μὲν λέγοντος· «Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου.» Εν δέ γε τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ· • Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.» Είτα τίνες ἂν εἶεν οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαρὰν, εἰ μὴ ἐκεῖνοι δὴ πάντως οἱ τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει τῇ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, φιλοσαρκίας μὲν ἁπάσης ἀναχωρήσαντες, ἡδονὴν δὲ ὡς ποῤῥωτάτω τὴν κοσμικὴν ποιησάμενοι, καὶ τὴν μὲν οἰκείαν ὥστ περ ἀρνησάμενοι ζωὴν, ἀναθέντες δὲ μόνῃ τῇ θελήσει τοῦ Πνεύματος, καθαρῶς τε καὶ ὁλοτρόπως πολιτευσάμενοι τῷ Χριστῷ; ὁποῖος τις ἦν καὶ ὁ Παῦλος, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καθαρότητος, οὐ καταδείσας εἰπεῖν· ε Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζω δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός.» Ακούω δὲ καὶ ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων ψάλλοντός τε καὶ λέγοντος ο Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Μὴ ἀπορίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ. Ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου, καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. ο Αγαλλίασιν γὰρ σωτηρίου τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχον πρόξενον χαρᾶς μὲν ἀτελευτήτου καὶ διηνεκούς, ἡγεμονίας δὲ τῆς κατὰ παθῶν τῶν ἐν κόσμῳ παρεκτικόν. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ κατ' ἀλήθειαν σωτηρίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Πολυτρόπως γε μὴν ὀνομάζων αὐτό, καὶ καρδίαν προσείρηκε καθαρὰν καὶ πνεῦμα ἐκάλεσεν εὐθὲς, ἅτε δὴ οὐκ ἐχόντων ευθυτενῆ τὴν καρδίαν, σκαμβὴν δὲ μᾶλλον καὶ διεστραμμένην, ὡς ὁ Ψάλ λων φησί, τῶν ούπω προσενωθέντων τῷ Θεῷ, καὶ ἐν μεθέξει γεγονότων τῆς εὐλογίας Χριστοῦ τῆς διὰ Πνεύματος. Ὡς ἐν κεφαλαίῳ τοιγαροῦν εἰπεῖν, ἐξαί. ρετον τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις ἀπονεμηθῆναι τὴν χάριν ἠθέλησεν ὁ Σωτὴρ, τὴν ἐκ τοῦ συνεῖναί τε αὐτῷ καὶ ὁρᾷν τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἡγαπῆσθαι δέ φησι καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου, ἀρχαιοτάτην ἐν τούτοις εὖ μάλα δεικνὺς τὴν τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου δύναμιν, καὶ ὅτι προέγνωστο μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἡ ὁδὸς, ἡ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας τετελεσμένη. Εδόθη μὲν οὖν οὐκ ἐν ἀρ χαῖς τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ γνῶσις, ἀλλὰ παρεισέδυ νόμος ὁ παιδαγωγὸς τῆς ἐνθέου πολιτείας, διαπλάττων ἀμυδρὰν ἐν τύποις τὴν εἴδησιν, καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος τηρήσαντος χάριν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Λυσιτελὴς δὲ σφόδρα καὶ ἡ περὶ τούτων ἡμῖν ἀναφαίνεται γνῶσις, πρὸς κατάλυσιν ὀφρύος Ἰουδαϊκῆς καὶ φρυάγματος ἀνοσίου τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, συνηγορεῖν ἑλομένων εἰσαεὶ τῷ νόμῳ, καὶ ὅτε τῆς ἀληθείας παρούσης παρ' οὐδὲν ἔδει λοιπὸν ποιεῖσθαι τους τύπους. Χρησιμωτάτη δὲ σφόδρα καὶ πρὸς τὴν τῶν ἑτέρων ἀνατροπὴν, οἰομένων ὅτι πρόσφατος ἡμῖν καὶ νέα βουλὴ τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξεμηχανήσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος remoto carnis studio, 1005 et voluptatibus mJA-, danis procul fugatis, vitaque sua quodammodo abnegata, eaque soli voluntati Spiritus consecrata, pure et integre Christo vivunt? cujusmodi Paulus erat, qui ob ingentem cordis puritatem dicere non dubitavit: «Christo confixus sum cruci. Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus *. Audio vero alium quoque sanctum psallentem ac dicentern: • Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mibi lætitiam salutaris tui, et Spiritu principali confirma me.. Laetitiam quippe salutaris vocat Spiritum, puta cum gaudium æternum ac perpetuum conciliet, nobisque ad expugnanda mundi hujus mala ducem se præbeat. Spiritus enim est vere salutaris, id est Christi. Multis autem nominibus eum afficiens, cor mundum et spiritum rectum eum appellavit, præsertim cum rectum cor non habeant, sed pravum et distortum potius, ut Psalmistes ait *, qui nondum uniti sunt Deo, nec benedictionis Christi per Spiritum sunt participes. In summa, gratiam suis tradi Servator voluit, tum conversandi secum, tum gloriam suam videndi. Dilectum autem se dicit ante constitutionem mundi, vetustissimam his verbis ostendens sui mysterii rationem, et præcognitam fuisse Deo ac Patri nostræ salutis viam, quæ per Christi mediationem impleta est. Data est igitur hominibus cognitio, non quidem initio; sed lex subintroducta est, illa divinæ conversationis præformatrix, in figuris obscuram cognitionem elfingens, Deo ac Patre congruo tempori gratian per Servatorem reservante. Utilissima autem nobis horum quoque videtur esse cognitio, ad destructionem supercilii Judaici, et impii fastus Israelitarum, qui legi patrocinari semper præ se ferebant, etiam cum præsente veritate pro nihilo figuræ essent habendæ. Utilissima quoque est ad alios confutandos, qui putant recenti ac novo Patris consi lio mysterii illius vim et rationem excogitatam esse. Ideoque Paulus istiusmodi hominum errorem evellens alicubi de Christo dixit, præcognitum ipsum 1006 quidem fuisse ante mundi constitutio manifestatum autem fuisse novissimis sæculi temporibus 7. Observandum vero Christum dicere datam sibi esse gloriam a Patre, ipsosque discipulos, et majestatem Deo convenientem, et in cunctos inperium, non quatenus natura Deus intelligitur gloriæ Dominus, et substantialem habens imperandi dignitatem, sed quatenus potius homo apparuit, cui tradita sunt cuncta divinitus, non ex propria natura. Omnia quippe creaturæ data sunt a Deo, nec a se quidquam habet, licet boni aliquid habere videatur. nem, τὴν τῶν οὕτω διατιθεμένων ὑπόληψιν ἀναιρῶν, ἔφη που περὶ Χριστοῦ, ὅτι προέγνωστο μὲν πρὸ κατα • Galat. 11, • Psal L, 12-14. • Psal. c, 4. ▼ Coloss. 1, 26; 1 Petr. 1, 20.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. νόμον, τὸ ἐν δράσει γενέσθαι τῆς δόξης Χριστοῦ, illa cum Deo per Filium in Spiritu, omni guidem μόνοις δὲ μᾶλλον τοῖς ὁσίοις καὶ ἀγαθοῖς. Καὶ τοῦτο πάλιν εἰσόμεθα, προφήτου μὲν λέγοντος· «Αρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μὴ ἴδῃ τὴν δόξαν Κυρίου.» Εν δέ γε τοῖς εὐαγγελικοῖς κηρύγμασι τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ· • Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.» Είτα τίνες ἂν εἶεν οἱ τὴν καρδίαν ἔχοντες καθαρὰν, εἰ μὴ ἐκεῖνοι δὴ πάντως οἱ τῇ πρὸς Θεὸν ἑνώσει τῇ δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, φιλοσαρκίας μὲν ἁπάσης ἀναχωρήσαντες, ἡδονὴν δὲ ὡς ποῤῥωτάτω τὴν κοσμικὴν ποιησάμενοι, καὶ τὴν μὲν οἰκείαν ὥστ περ ἀρνησάμενοι ζωὴν, ἀναθέντες δὲ μόνῃ τῇ θελήσει τοῦ Πνεύματος, καθαρῶς τε καὶ ὁλοτρόπως πολιτευσάμενοι τῷ Χριστῷ; ὁποῖος τις ἦν καὶ ὁ Παῦλος, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καθαρότητος, οὐ καταδείσας εἰπεῖν· ε Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζω δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός.» Ακούω δὲ καὶ ἑτέρου τινὸς τῶν ἁγίων ψάλλοντός τε καὶ λέγοντος ο Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεὸς, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Μὴ ἀπορίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ. Ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου, καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με. ο Αγαλλίασιν γὰρ σωτηρίου τὸ Πνεῦμα καλεῖ, ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχον πρόξενον χαρᾶς μὲν ἀτελευτήτου καὶ διηνεκούς, ἡγεμονίας δὲ τῆς κατὰ παθῶν τῶν ἐν κόσμῳ παρεκτικόν. Πνεῦμα γάρ ἐστι τοῦ κατ' ἀλήθειαν σωτηρίου, τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Πολυτρόπως γε μὴν ὀνομάζων αὐτό, καὶ καρδίαν προσείρηκε καθαρὰν καὶ πνεῦμα ἐκάλεσεν εὐθὲς, ἅτε δὴ οὐκ ἐχόντων ευθυτενῆ τὴν καρδίαν, σκαμβὴν δὲ μᾶλλον καὶ διεστραμμένην, ὡς ὁ Ψάλ λων φησί, τῶν ούπω προσενωθέντων τῷ Θεῷ, καὶ ἐν μεθέξει γεγονότων τῆς εὐλογίας Χριστοῦ τῆς διὰ Πνεύματος. Ὡς ἐν κεφαλαίῳ τοιγαροῦν εἰπεῖν, ἐξαί. ρετον τοῖς ἑαυτοῦ γνωρίμοις ἀπονεμηθῆναι τὴν χάριν ἠθέλησεν ὁ Σωτὴρ, τὴν ἐκ τοῦ συνεῖναί τε αὐτῷ καὶ ὁρᾷν τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἡγαπῆσθαι δέ φησι καὶ πρὸ καταβολῆς κόσμου, ἀρχαιοτάτην ἐν τούτοις εὖ μάλα δεικνὺς τὴν τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου δύναμιν, καὶ ὅτι προέγνωστο μὲν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας ἡ ὁδὸς, ἡ διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ μεσιτείας τετελεσμένη. Εδόθη μὲν οὖν οὐκ ἐν ἀρ χαῖς τοῖς ἐπὶ γῆς ἡ γνῶσις, ἀλλὰ παρεισέδυ νόμος ὁ παιδαγωγὸς τῆς ἐνθέου πολιτείας, διαπλάττων ἀμυδρὰν ἐν τύποις τὴν εἴδησιν, καιρῷ τῷ πρέποντι τὴν διὰ τοῦ Σωτῆρος τηρήσαντος χάριν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Λυσιτελὴς δὲ σφόδρα καὶ ἡ περὶ τούτων ἡμῖν ἀναφαίνεται γνῶσις, πρὸς κατάλυσιν ὀφρύος Ἰουδαϊκῆς καὶ φρυάγματος ἀνοσίου τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, συνηγορεῖν ἑλομένων εἰσαεὶ τῷ νόμῳ, καὶ ὅτε τῆς ἀληθείας παρούσης παρ' οὐδὲν ἔδει λοιπὸν ποιεῖσθαι τους τύπους. Χρησιμωτάτη δὲ σφόδρα καὶ πρὸς τὴν τῶν ἑτέρων ἀνατροπὴν, οἰομένων ὅτι πρόσφατος ἡμῖν καὶ νέα βουλὴ τοῦ Πατρὸς τὴν τοῦ μυστηρίου δύναμιν ἐξεμηχανήσατο. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος remoto carnis studio, 1005 et voluptatibus mJA-, danis procul fugatis, vitaque sua quodammodo abnegata, eaque soli voluntati Spiritus consecrata, pure et integre Christo vivunt? cujusmodi Paulus erat, qui ob ingentem cordis puritatem dicere non dubitavit: «Christo confixus sum cruci. Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus *. Audio vero alium quoque sanctum psallentem ac dicentern: • Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mibi lætitiam salutaris tui, et Spiritu principali confirma me.. Laetitiam quippe salutaris vocat Spiritum, puta cum gaudium æternum ac perpetuum conciliet, nobisque ad expugnanda mundi hujus mala ducem se præbeat. Spiritus enim est vere salutaris, id est Christi. Multis autem nominibus eum afficiens, cor mundum et spiritum rectum eum appellavit, præsertim cum rectum cor non habeant, sed pravum et distortum potius, ut Psalmistes ait *, qui nondum uniti sunt Deo, nec benedictionis Christi per Spiritum sunt participes. In summa, gratiam suis tradi Servator voluit, tum conversandi secum, tum gloriam suam videndi. Dilectum autem se dicit ante constitutionem mundi, vetustissimam his verbis ostendens sui mysterii rationem, et præcognitam fuisse Deo ac Patri nostræ salutis viam, quæ per Christi mediationem impleta est. Data est igitur hominibus cognitio, non quidem initio; sed lex subintroducta est, illa divinæ conversationis præformatrix, in figuris obscuram cognitionem elfingens, Deo ac Patre congruo tempori gratian per Servatorem reservante. Utilissima autem nobis horum quoque videtur esse cognitio, ad destructionem supercilii Judaici, et impii fastus Israelitarum, qui legi patrocinari semper præ se ferebant, etiam cum præsente veritate pro nihilo figuræ essent habendæ. Utilissima quoque est ad alios confutandos, qui putant recenti ac novo Patris consi lio mysterii illius vim et rationem excogitatam esse. Ideoque Paulus istiusmodi hominum errorem evellens alicubi de Christo dixit, præcognitum ipsum 1006 quidem fuisse ante mundi constitutio manifestatum autem fuisse novissimis sæculi temporibus 7. Observandum vero Christum dicere datam sibi esse gloriam a Patre, ipsosque discipulos, et majestatem Deo convenientem, et in cunctos inperium, non quatenus natura Deus intelligitur gloriæ Dominus, et substantialem habens imperandi dignitatem, sed quatenus potius homo apparuit, cui tradita sunt cuncta divinitus, non ex propria natura. Omnia quippe creaturæ data sunt a Deo, nec a se quidquam habet, licet boni aliquid habere videatur. nem, τὴν τῶν οὕτω διατιθεμένων ὑπόληψιν ἀναιρῶν, ἔφη που περὶ Χριστοῦ, ὅτι προέγνωστο μὲν πρὸ κατα • Galat. 11, • Psal L, 12-14. • Psal. c, 4. ▼ Coloss. 1, 26; 1 Petr. 1, 20.

βολῆς κόσμου· πεφανέρωταί γε μὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι δεδόσθαι φησιν ἑαυτῷ παρὰ Πατρὸς αὐτούς τε τοὺς μαθητὰς καὶ τὴν δόξαν τὴν θεοπρεπῆ καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος, οὐ καθὸ φύσει νοεῖται Θεὸς ὁ τῆς δόξης Κύριος, καὶ οὐσιῶδες ἔχων τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα· μᾶλλον δὲ καθὼ πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ πάντα ἐστὶ θεόσδοτα, καὶ οὐκ ἐξ ιδίας φύσεως. Πάντα γὰρ τῇ κτίσει παρὰ Θεοῦ· ἴδιον δὲ ὅλως οὐδὲν ἐν αὐτῇ, κἂν ἔχουσά τι τῶν ἀγαθῶν διαφαίνηται. XVII, 25. Pater juste, mundus te non cognovit, ego autem te cognovi, et hi cognoverunt quia tu me mrisisti. Justum hic Patrem vocat, quamvis aliis nunCIIpare posset nominibus. Est enim purus, sanctus, immaculatus, creator, et opifex, el quæcunque reginæ omnium naturæ conveniunt. Quid ergo causæ sit cur vocatus sit justus, licet alio quoque modo liceret a Christo nominari, operæ pretium est profecto considerare. Quæ enim observatione digna sunt in Scripturis divinis non prætervehi, non parum nobis utilitatis afferet. Sensum igitur loci hujus acrius rimati, illud dicimus: Cum nos sui Patris placito sanctificari vellet advocati personam et mediatoris vicem Christus implens, preces pro nobis omnibus faciebat, dicens: • Pater sancte, serva eos in veritate tua,» non aliam esse veritatem inquiens, quam suum Spiritum, per quein nostras animas confirmat, obsignans eas in similitudinem suam, et ineffabili quodammodo virtate muniens ad robur invictum, eas nimirum vehementi bene agendi studio instigans, adeo ut nihil obstare, nihil revocare queat, quominus ad id quod Deo placet acerrimo cursu ferantur, et multiplices diaboli versutias, voluptatumque studium pro nihilo habeant. Nam qui sancto Spiritu semel obsignati fuerint, et arrhabonem gratiæ in animum susceperint, munitum cor habent, utpote virtute ex alto induti *. Ut ergotam optandis frueremur bonis, sanctificationem in nos a Patre immitti rogabat. Nunc autem aliquid istiusmodi in animo habuisse videtur. Præter illa enim qua: de nobis a Patre sanctificandis dixit, hæc 1007 porro de nolis addidit: «Et ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis; ut sint unum, sicut et nos untum sumus; dilexisti enim eos sicut et me dilexisti.» Et rursus: • Pater, quos dealisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum. › Sinnul his dictis, statin justum Patrem suum jure merito nominat, cujus voluntate et placito factus est homo Filius, ut et sanctificationis per Spiritum, et unionis cum Deo, et habitationis in supernis mansionibus naturæ humanæ quæ ad opera bona creata est, pararius exsisteret, efliceretque ut cum co esset, atque una regnaret. Non enim ad malum uitio Deus creavit hominem, sed impiis diaboli artibus ejus natura ad improbitatem conversa, el le vetere illa ac pia vita, ceu sua sede excussa est. Juste enim Patri maxime conveniebat quod vi diruptum erat excitare denuo, et quod in vitia aistractum erat in pristinam sedem reponere, ac deformi peccato solutum in primam quodammodo imaginem reformare: qui vero eam conterere, et • Luc. xxiv. 49. Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω, εγώ δέ σε ἔγνων, καὶ αὐτοὶ ἔγνωσαν, ὅτι σὺ με απο έστειλας. Δίκαιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν Πατέρα, καίτοι ἑτέρως αὐτὸν ὀνομάσαι δυνάμενος. Καὶ γάρ ἐστιν ὅσιος, ἅγιος, ἁμίαντος, κτίστης, καὶ δημιουργὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν πρέπῃ τῇ τῶν ὅλων βασιλίδι φύσει. Τις οὖν ἡ αἰτία τοῦ κεκλῆσθαι δίκαιον, καίτοι καὶ ἑτέρως ἐξὸν ὀνομάζεσθαι παρὰ Χριστοῦ, φιλομαθὲς ὄντως ἰδεῖν. Τὸ γάρτοι μὴ διιππεύειν ἐὰν τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ θεωρήματα, πολλὴν ἂν ἡμῖν ἐκτέκαὶ τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἐκεῖνό φαμεν, τὸν ἐν τῷ προκειμένῳ περιαθρήσαντες νοῦν. Ὅτε τοίνυν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι κατ' εὐδοκίαν ήθελε τοῦ ἰδίου Πατρός, τὸ τοῦ παρακλήτου πρόσωπον καὶ τὴν τοῦ μεσίτου χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός, τὰς ὑπὲρ πάντων ἡμῶν πρεσβείας ἐποιεῖτο, λέγων· ο Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ο οὐχ ἑτέραν εἶναι λέγων τὴν ἀλήθειαν, ἢ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, δι' οὗ τὰς ἡμετέρας ἀσφαλίζεται ψυχάς, κατασφραγίζων εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ἀνατειχίζων ὥσπερ ἀῤῥήτῳ δυνάμει πρὸς ἄμαχον ευτολμίαν, παραθήγων δὲ δῆλον ὅτι καὶ εἰς προθυμίαν ἀχάλινον τὴν ἐπ' ἀκράτοις ἀγαθουργίαις, ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν παρὰ πόδας κειμένου, καὶ ὀπίσω καλεῖν ἰσχύοντος, ὀξυτάτῳ φέρεσθαι δρόμῳ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, καὶ τῶν διαβολικῶν πολυτρόπων μηχανημάτων, ἢ καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιληδονίας οὐδένα ποιεῖσθαι λόγον. Οἱ γὰρ ἅπαξ κατασφραγισθέντες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ τὸν αῤῥαβῶνα τῆς χάριτος ἔχοντες εἰς νοῦν, πεπυργω μένην ἔχουσι τὴν καρδίαν, ἅτε δὴ καὶ ἐνδυσάμενος τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν. Ἵνα τοίνυν τῶν οὕτως ἀξιεράστων ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει τὸν παρὰ Πατρὸς ἁγνισμὸν ὁ Χριστός. Νυνὶ δέ τι τοιοῦτον, ὡς ἐγᾦμαι, πάλιν ἐννοήσας φαίνεται. Πρὸς γὰρ ἐκείνοις, οἷς ἔφη περὶ τοῦ δεῖν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι παρά Πατρὸς, καὶ τάδε προστέθεικε περὶ ἡμῶν· ο Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν· ἠγάπησας γὰρ αὐτοὺς καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας.» Καὶ πάλιν·. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ.» Μετὰ τοίνυν τὸ ταῦτα εἰπεῖν, δίκαιον εὐθὺς ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα καὶ μάλα εἰκότως, οὗ κατ᾽ εὐδοκίαν καὶ θέλησιν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ἵνα καὶ τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως, καὶ τοῦ ταῖς ἄνω μοναῖς ἐναυλίζεσθαι, συνεῖναί τε καὶ συμβασιλεύειν αὐτῷ τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει γένηται πρόξενος, ἐκτισμένη μὲν ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς. Εκτισε γὰρ οὐκ ἐπὶ κακία τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἐν ἀρχαῖς, παρατετραμμένη δὲ πρὸς φαυλότητα ταῖς ἀνυσίοις τοῦ διαβόλου μηχαναῖς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης καὶ θεοφιλούς

βολῆς κόσμου· πεφανέρωταί γε μὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι δεδόσθαι φησιν ἑαυτῷ παρὰ Πατρὸς αὐτούς τε τοὺς μαθητὰς καὶ τὴν δόξαν τὴν θεοπρεπῆ καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος, οὐ καθὸ φύσει νοεῖται Θεὸς ὁ τῆς δόξης Κύριος, καὶ οὐσιῶδες ἔχων τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα· μᾶλλον δὲ καθὼ πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ πάντα ἐστὶ θεόσδοτα, καὶ οὐκ ἐξ ιδίας φύσεως. Πάντα γὰρ τῇ κτίσει παρὰ Θεοῦ· ἴδιον δὲ ὅλως οὐδὲν ἐν αὐτῇ, κἂν ἔχουσά τι τῶν ἀγαθῶν διαφαίνηται. XVII, 25. Pater juste, mundus te non cognovit, ego autem te cognovi, et hi cognoverunt quia tu me mrisisti. Justum hic Patrem vocat, quamvis aliis nunCIIpare posset nominibus. Est enim purus, sanctus, immaculatus, creator, et opifex, el quæcunque reginæ omnium naturæ conveniunt. Quid ergo causæ sit cur vocatus sit justus, licet alio quoque modo liceret a Christo nominari, operæ pretium est profecto considerare. Quæ enim observatione digna sunt in Scripturis divinis non prætervehi, non parum nobis utilitatis afferet. Sensum igitur loci hujus acrius rimati, illud dicimus: Cum nos sui Patris placito sanctificari vellet advocati personam et mediatoris vicem Christus implens, preces pro nobis omnibus faciebat, dicens: • Pater sancte, serva eos in veritate tua,» non aliam esse veritatem inquiens, quam suum Spiritum, per quein nostras animas confirmat, obsignans eas in similitudinem suam, et ineffabili quodammodo virtate muniens ad robur invictum, eas nimirum vehementi bene agendi studio instigans, adeo ut nihil obstare, nihil revocare queat, quominus ad id quod Deo placet acerrimo cursu ferantur, et multiplices diaboli versutias, voluptatumque studium pro nihilo habeant. Nam qui sancto Spiritu semel obsignati fuerint, et arrhabonem gratiæ in animum susceperint, munitum cor habent, utpote virtute ex alto induti *. Ut ergotam optandis frueremur bonis, sanctificationem in nos a Patre immitti rogabat. Nunc autem aliquid istiusmodi in animo habuisse videtur. Præter illa enim qua: de nobis a Patre sanctificandis dixit, hæc 1007 porro de nolis addidit: «Et ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis; ut sint unum, sicut et nos untum sumus; dilexisti enim eos sicut et me dilexisti.» Et rursus: • Pater, quos dealisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum. › Sinnul his dictis, statin justum Patrem suum jure merito nominat, cujus voluntate et placito factus est homo Filius, ut et sanctificationis per Spiritum, et unionis cum Deo, et habitationis in supernis mansionibus naturæ humanæ quæ ad opera bona creata est, pararius exsisteret, efliceretque ut cum co esset, atque una regnaret. Non enim ad malum uitio Deus creavit hominem, sed impiis diaboli artibus ejus natura ad improbitatem conversa, el le vetere illa ac pia vita, ceu sua sede excussa est. Juste enim Patri maxime conveniebat quod vi diruptum erat excitare denuo, et quod in vitia aistractum erat in pristinam sedem reponere, ac deformi peccato solutum in primam quodammodo imaginem reformare: qui vero eam conterere, et • Luc. xxiv. 49. Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω, εγώ δέ σε ἔγνων, καὶ αὐτοὶ ἔγνωσαν, ὅτι σὺ με απο έστειλας. Δίκαιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν Πατέρα, καίτοι ἑτέρως αὐτὸν ὀνομάσαι δυνάμενος. Καὶ γάρ ἐστιν ὅσιος, ἅγιος, ἁμίαντος, κτίστης, καὶ δημιουργὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν πρέπῃ τῇ τῶν ὅλων βασιλίδι φύσει. Τις οὖν ἡ αἰτία τοῦ κεκλῆσθαι δίκαιον, καίτοι καὶ ἑτέρως ἐξὸν ὀνομάζεσθαι παρὰ Χριστοῦ, φιλομαθὲς ὄντως ἰδεῖν. Τὸ γάρτοι μὴ διιππεύειν ἐὰν τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ θεωρήματα, πολλὴν ἂν ἡμῖν ἐκτέκαὶ τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἐκεῖνό φαμεν, τὸν ἐν τῷ προκειμένῳ περιαθρήσαντες νοῦν. Ὅτε τοίνυν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι κατ' εὐδοκίαν ήθελε τοῦ ἰδίου Πατρός, τὸ τοῦ παρακλήτου πρόσωπον καὶ τὴν τοῦ μεσίτου χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός, τὰς ὑπὲρ πάντων ἡμῶν πρεσβείας ἐποιεῖτο, λέγων· ο Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ο οὐχ ἑτέραν εἶναι λέγων τὴν ἀλήθειαν, ἢ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, δι' οὗ τὰς ἡμετέρας ἀσφαλίζεται ψυχάς, κατασφραγίζων εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ἀνατειχίζων ὥσπερ ἀῤῥήτῳ δυνάμει πρὸς ἄμαχον ευτολμίαν, παραθήγων δὲ δῆλον ὅτι καὶ εἰς προθυμίαν ἀχάλινον τὴν ἐπ' ἀκράτοις ἀγαθουργίαις, ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν παρὰ πόδας κειμένου, καὶ ὀπίσω καλεῖν ἰσχύοντος, ὀξυτάτῳ φέρεσθαι δρόμῳ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, καὶ τῶν διαβολικῶν πολυτρόπων μηχανημάτων, ἢ καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιληδονίας οὐδένα ποιεῖσθαι λόγον. Οἱ γὰρ ἅπαξ κατασφραγισθέντες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ τὸν αῤῥαβῶνα τῆς χάριτος ἔχοντες εἰς νοῦν, πεπυργω μένην ἔχουσι τὴν καρδίαν, ἅτε δὴ καὶ ἐνδυσάμενος τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν. Ἵνα τοίνυν τῶν οὕτως ἀξιεράστων ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει τὸν παρὰ Πατρὸς ἁγνισμὸν ὁ Χριστός. Νυνὶ δέ τι τοιοῦτον, ὡς ἐγᾦμαι, πάλιν ἐννοήσας φαίνεται. Πρὸς γὰρ ἐκείνοις, οἷς ἔφη περὶ τοῦ δεῖν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι παρά Πατρὸς, καὶ τάδε προστέθεικε περὶ ἡμῶν· ο Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν· ἠγάπησας γὰρ αὐτοὺς καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας.» Καὶ πάλιν·. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ.» Μετὰ τοίνυν τὸ ταῦτα εἰπεῖν, δίκαιον εὐθὺς ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα καὶ μάλα εἰκότως, οὗ κατ᾽ εὐδοκίαν καὶ θέλησιν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ἵνα καὶ τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως, καὶ τοῦ ταῖς ἄνω μοναῖς ἐναυλίζεσθαι, συνεῖναί τε καὶ συμβασιλεύειν αὐτῷ τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει γένηται πρόξενος, ἐκτισμένη μὲν ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς. Εκτισε γὰρ οὐκ ἐπὶ κακία τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἐν ἀρχαῖς, παρατετραμμένη δὲ πρὸς φαυλότητα ταῖς ἀνυσίοις τοῦ διαβόλου μηχαναῖς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης καὶ θεοφιλούς

βολῆς κόσμου· πεφανέρωταί γε μὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς. Σημειωτέον δὲ, ὅτι δεδόσθαι φησιν ἑαυτῷ παρὰ Πατρὸς αὐτούς τε τοὺς μαθητὰς καὶ τὴν δόξαν τὴν θεοπρεπῆ καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος, οὐ καθὸ φύσει νοεῖται Θεὸς ὁ τῆς δόξης Κύριος, καὶ οὐσιῶδες ἔχων τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα· μᾶλλον δὲ καθὼ πέφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ πάντα ἐστὶ θεόσδοτα, καὶ οὐκ ἐξ ιδίας φύσεως. Πάντα γὰρ τῇ κτίσει παρὰ Θεοῦ· ἴδιον δὲ ὅλως οὐδὲν ἐν αὐτῇ, κἂν ἔχουσά τι τῶν ἀγαθῶν διαφαίνηται. XVII, 25. Pater juste, mundus te non cognovit, ego autem te cognovi, et hi cognoverunt quia tu me mrisisti. Justum hic Patrem vocat, quamvis aliis nunCIIpare posset nominibus. Est enim purus, sanctus, immaculatus, creator, et opifex, el quæcunque reginæ omnium naturæ conveniunt. Quid ergo causæ sit cur vocatus sit justus, licet alio quoque modo liceret a Christo nominari, operæ pretium est profecto considerare. Quæ enim observatione digna sunt in Scripturis divinis non prætervehi, non parum nobis utilitatis afferet. Sensum igitur loci hujus acrius rimati, illud dicimus: Cum nos sui Patris placito sanctificari vellet advocati personam et mediatoris vicem Christus implens, preces pro nobis omnibus faciebat, dicens: • Pater sancte, serva eos in veritate tua,» non aliam esse veritatem inquiens, quam suum Spiritum, per quein nostras animas confirmat, obsignans eas in similitudinem suam, et ineffabili quodammodo virtate muniens ad robur invictum, eas nimirum vehementi bene agendi studio instigans, adeo ut nihil obstare, nihil revocare queat, quominus ad id quod Deo placet acerrimo cursu ferantur, et multiplices diaboli versutias, voluptatumque studium pro nihilo habeant. Nam qui sancto Spiritu semel obsignati fuerint, et arrhabonem gratiæ in animum susceperint, munitum cor habent, utpote virtute ex alto induti *. Ut ergotam optandis frueremur bonis, sanctificationem in nos a Patre immitti rogabat. Nunc autem aliquid istiusmodi in animo habuisse videtur. Præter illa enim qua: de nobis a Patre sanctificandis dixit, hæc 1007 porro de nolis addidit: «Et ego claritatem, quam dedisti mihi, dedi eis; ut sint unum, sicut et nos untum sumus; dilexisti enim eos sicut et me dilexisti.» Et rursus: • Pater, quos dealisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum. › Sinnul his dictis, statin justum Patrem suum jure merito nominat, cujus voluntate et placito factus est homo Filius, ut et sanctificationis per Spiritum, et unionis cum Deo, et habitationis in supernis mansionibus naturæ humanæ quæ ad opera bona creata est, pararius exsisteret, efliceretque ut cum co esset, atque una regnaret. Non enim ad malum uitio Deus creavit hominem, sed impiis diaboli artibus ejus natura ad improbitatem conversa, el le vetere illa ac pia vita, ceu sua sede excussa est. Juste enim Patri maxime conveniebat quod vi diruptum erat excitare denuo, et quod in vitia aistractum erat in pristinam sedem reponere, ac deformi peccato solutum in primam quodammodo imaginem reformare: qui vero eam conterere, et • Luc. xxiv. 49. Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω, εγώ δέ σε ἔγνων, καὶ αὐτοὶ ἔγνωσαν, ὅτι σὺ με απο έστειλας. Δίκαιον ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν Πατέρα, καίτοι ἑτέρως αὐτὸν ὀνομάσαι δυνάμενος. Καὶ γάρ ἐστιν ὅσιος, ἅγιος, ἁμίαντος, κτίστης, καὶ δημιουργὸς, καὶ ὅσαπερ ἂν πρέπῃ τῇ τῶν ὅλων βασιλίδι φύσει. Τις οὖν ἡ αἰτία τοῦ κεκλῆσθαι δίκαιον, καίτοι καὶ ἑτέρως ἐξὸν ὀνομάζεσθαι παρὰ Χριστοῦ, φιλομαθὲς ὄντως ἰδεῖν. Τὸ γάρτοι μὴ διιππεύειν ἐὰν τὰ ἐν τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ θεωρήματα, πολλὴν ἂν ἡμῖν ἐκτέκαὶ τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἐκεῖνό φαμεν, τὸν ἐν τῷ προκειμένῳ περιαθρήσαντες νοῦν. Ὅτε τοίνυν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι κατ' εὐδοκίαν ήθελε τοῦ ἰδίου Πατρός, τὸ τοῦ παρακλήτου πρόσωπον καὶ τὴν τοῦ μεσίτου χρείαν ἀποπληρῶν ὁ Χριστός, τὰς ὑπὲρ πάντων ἡμῶν πρεσβείας ἐποιεῖτο, λέγων· ο Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου, ο οὐχ ἑτέραν εἶναι λέγων τὴν ἀλήθειαν, ἢ τὸ ἴδιον Πνεῦμα, δι' οὗ τὰς ἡμετέρας ἀσφαλίζεται ψυχάς, κατασφραγίζων εἰς ὁμοιότητα τὴν πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ἀνατειχίζων ὥσπερ ἀῤῥήτῳ δυνάμει πρὸς ἄμαχον ευτολμίαν, παραθήγων δὲ δῆλον ὅτι καὶ εἰς προθυμίαν ἀχάλινον τὴν ἐπ' ἀκράτοις ἀγαθουργίαις, ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν παρὰ πόδας κειμένου, καὶ ὀπίσω καλεῖν ἰσχύοντος, ὀξυτάτῳ φέρεσθαι δρόμῳ πρὸς τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, καὶ τῶν διαβολικῶν πολυτρόπων μηχανημάτων, ἢ καὶ τῆς ἐν κόσμῳ φιληδονίας οὐδένα ποιεῖσθαι λόγον. Οἱ γὰρ ἅπαξ κατασφραγισθέντες τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ τὸν αῤῥαβῶνα τῆς χάριτος ἔχοντες εἰς νοῦν, πεπυργω μένην ἔχουσι τὴν καρδίαν, ἅτε δὴ καὶ ἐνδυσάμενος τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν. Ἵνα τοίνυν τῶν οὕτως ἀξιεράστων ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, ἐφ' ἡμᾶς ἐκάλει τὸν παρὰ Πατρὸς ἁγνισμὸν ὁ Χριστός. Νυνὶ δέ τι τοιοῦτον, ὡς ἐγᾦμαι, πάλιν ἐννοήσας φαίνεται. Πρὸς γὰρ ἐκείνοις, οἷς ἔφη περὶ τοῦ δεῖν ἡμᾶς ἁγιάζεσθαι παρά Πατρὸς, καὶ τάδε προστέθεικε περὶ ἡμῶν· ο Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν· ἠγάπησας γὰρ αὐτοὺς καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας.» Καὶ πάλιν·. Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ' ἐμοῦ.» Μετὰ τοίνυν τὸ ταῦτα εἰπεῖν, δίκαιον εὐθὺς ἀποκαλεῖ τὸν Πατέρα καὶ μάλα εἰκότως, οὗ κατ᾽ εὐδοκίαν καὶ θέλησιν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Υἱός, ἵνα καὶ τοῦ διὰ Πνεύματος ἁγιασμοῦ, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἑνώσεως, καὶ τοῦ ταῖς ἄνω μοναῖς ἐναυλίζεσθαι, συνεῖναί τε καὶ συμβασιλεύειν αὐτῷ τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει γένηται πρόξενος, ἐκτισμένη μὲν ἐπ' ἔργοις ἀγαθοῖς. Εκτισε γὰρ οὐκ ἐπὶ κακία τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἐν ἀρχαῖς, παρατετραμμένη δὲ πρὸς φαυλότητα ταῖς ἀνυσίοις τοῦ διαβόλου μηχαναῖς, καὶ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης καὶ θεοφιλούς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἀγωγῆς, καθάπερ τινὸς ἰδίας ἐκμεμοχλευμένη χρη- 1 impi violare ausus est, nimirum Satanam, debits panis subjicere, licet parum sit omne supplicio rum ei genus irrogare, qui tantum in se furoris adversus Deum suscepit. Pater itaque juste, inquit: justus enim es, et bonus, et rectum judicium tuum °, qui me tuum vere ac legitimum Filium iur auxilium et instaurationem mundo misisti. Sed, o dementiam! inquit: nam cum talis sis, mundus tamen te non cognovit. Alioqui enim, si tam beni gnum tuum judicium, tamque placidum nutum intellexissent, ad te Servatorem suum statim confugissent, tibique ultro cultum detulissent. Hæc igitur Christus ad Patrem dicebat, gratiam quodamnmodo pro nobis et propter nos referens quod, cum justus sit, impotenti pressis imperio salutem annuit, et in interitum diabolum condemnavit. Et mundum quidem ait, id est eos qui divinæ et evangelica praedicationi quæ mundi sunt sapientes, refragantur, justum esse Patrem non agnoscere. • Excæcavit enim Deus hujus sæculi mentes infidelium,» sicuti Paulus ait, e ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii glorie Christi ".» Suis vero, discipulis, ut cognoscentibus 1008 eum illustris ot eximiæ etiam hac in re dignitatis testimoniumu tribuit, Eos enim supra omnem mundi hujus abjectionem constitutos ostendit, ex co quod cogno. scunt Patrem, ipsumque adeo Filium. Cum ergo. accusetur mundus quasi Patris, id est, veri naturalisque Dei nescius, discipuli vero tanquam illius. gnari laudentur, qui dubitare quisquam possit non esse cos ex mundo, cum jam Christi sint qui supra mundum est, juxta illud Pauli dictum: Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ¹¹, a Rursus vero de nobis: • Qui autem sunt Christi Jesu, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupi - scentiis. Extra mundum vero fuisse discipulos asserimus, non ratione loci et corporis: fulgent enim ut in mundo luminaria ", sermonem vitæ habentia, sed quia in terris ambulantes, conversantur in caelo, et nuntio remisso carnis cupiditatibus, imo vero supra omnem mundanam cupiditatem animo constituto, ad sublimem quamdam et altissimam virtutem evecti sunt, juxta illud Psalnistæ πίδος. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἀληθῶς ὅτι μάλιστα πρέπον τῷ δικαίῳ Πατρὶ τὸ καταῤῥαχθὲν ἐκ πλεονεξίας ὑψῶσαι πάλιν, καὶ τὸ ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν ἐξειλκυσμένον εἰς τὴν ἐν ἀρχαῖς καταστῆσαι θέσιν, καὶ ἀπὸ αλλάξαι μὲν ἁμαρτίας τῆς ἀκαλλεστάτης, μεταπλάσαι. δὲ ὥσπερ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, τὸ ἐν ἀρχαῖς οὕτω πεποιημένον· τὸν δέ γε συντρίψαντα καὶ ἀνοσίως παραφθεῖραι τετολμηκότα, τοῦτ' ἔστι τὸν Σατανᾶν, ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις ὑποθεῖναι ποιναῖς, εἰ καὶ μικρόν, οἷμα, γένοιτ' ἂν πᾶν εἶδος ἐκείνῳ κολαστηρίων τοσαύτην ἐνδειξαμένῳ κατὰ Θεοῦ τὴν ἀπόνοιαν. Τα τοιγαροῦν Πάτερ δίκαιε, φησί· δίκαιος γὰρ εἶ, καὶ ἀγαθὸς, καὶ εὐθὴς ἡ κρίσις σου καταπέμψαντος τῷ κόσμῳ πρὸς ἐπικουρίαν καὶ ἀνανέωσιν ἐμὲ τὸν σὺν ἀληθῶς καὶ γνήσιον Υιόν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! φησίν· ὄντα γάρ σε τοις τον ὁ κόσμος οὐκ ἔγνω. Η γὰρ ἂν εὐθὺς τὴν οὕτω φιλάνθρωπον ἐννοήσαντες ψῆφον, καὶ νεῦμα τὸ γαληνόν, προσέδραμόν τε τῷ σώζοντι, καί σοι προσήγαγον ἐθελοντὶ τὴν λατρείαν. Ταυτὶ μὲν οὖν ὁ Χριστὸς διελέγετο τῷ Πατρὶ, χάριν ὥσπερ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ἀνατιθείς, ἐπείπερ δίκαιος ὢν ἐπένευσε μὲν τοῖς ἐκ πλεονεξίας παθοῦσι τὴν σωτηρίαν, κατεδίκασε δὲ τοῦ διαβόλου τὴν ἀπώλειαν. Καὶ τὸν μὲν κόσμον φησί, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἀντιπράττοντας ἐπὶ τῷ θείῳ τε καὶ εὐαγγελικῷ κηρύγματι, διὰ τὸ φρονεῖν τὰ ἐν κόσμῳ, δίκαιον ὄντα μὴ μαθεῖν τὸν Πατέρα. «Τετύφλωκε γὰρ ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν, «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμόν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ.» Τοῖς γε μὴν σφετέροις ἐπεμαρτύρησε μαθηταῖς, ὡς εἰδόσι τε καὶ ἐγνωκόσιν αὐτὸν, λαμπρὸν καὶ ἀξιοζήλωτον κάν τούτῳ πάλιν αὐτοῖς περιτιθεὶς τὸ ἀξίωμα. Ανω γὰρ πάσης κοσμικῆς ταπεινότητος καὶ σμι κρυπρεπείας γεγονότας ἀποφαίνει, διὰ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα, δῆλον δὲ δήπου καὶ ὡμολογημένον ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν Γιών. "Οτε τοίνυν κατηγορεῖται μὲν ὁ κόσμος, ὡς μὴ εἰδὼς τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἀληθῆ τε καὶ φύσει Θεόν, μεμαρτύρηνταί γε μὴν ὡς εἰδότες οἱ μαθηταί· πῶς οὐ παντί τῳ λοιπὸν ἀναμ φίλογον, ὡς οὐκ ἂν εἶεν ἐκ τοῦ κόσμου, γεγονό τες ἤδη τοῦ ὑπὲρ κόσμον Χριστοῦ, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου, ο Δι' οὗ ἐμοὶ κόσμο; ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ;» Καὶ περὶ ἡμῶν δὲ πάλιν· «Οἱ sunt ". ἱὲ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.» Εξω δὲ κόσμου φαμὲν γενέσθαι τοὺς μαθητάς, οὐ δέσει [ γρ. θέσει ] τῇ κατὰ τόπον καὶ σωματικῇ· διαφαίνονται γὰρ ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, ἀλλ' ὅτι περιπατοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαις ἀποταξάμενοι, μᾶλλον δὲ ἁπάσης κοσμικής ἐπιθυμίας τὸν οἰκεῖον ἀνωτέρω στήσαντες νοῦν, εἰς υπερτερή τινα καὶ ὑψηλοτάτην ἀνεπήδησαν ἀρετὴν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· ε Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν.» Οἱ γὰρ ἀνvi. Quoniam Dei fortes terræ valde elevati ο Nam qui fortes sunt propter Deum, terrenæ mentis humilitate remota, quæ sursum sunţ sapiunt. Hoc enim significare arbitror, elevati sunt. Quare mundus quidem ignoravit justumi te, inquit, esse, o Pater. Ego enin gnarus (consilium quippe sum, et sapientia tua) innatæ mihi gloriæ, Deoque convenientis majestatis non multum sollicitus, meipsum exinanivi 1, et in humanam paupertatem descendi ", ut servem juxta tuum placitum humanum genus quod a nostra consortio excidit. Quod cum mundus ctiam ignoret, eam tamen cognitionem adepti sunt discipuli, intelligentes revera me abs te missum esse, id est 11 Galat. 1. * Galat. v, 24. ** Philipp. 11, 17 II Cor. vill, 9. • Psal cxvin, 137. 101 Cor. iv, 4. ΣΙΛΙ, 10. 10 Coloss. 111, 2. ** Philipp. 11, 7. " 1 Psal.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἀγωγῆς, καθάπερ τινὸς ἰδίας ἐκμεμοχλευμένη χρη- 1 impi violare ausus est, nimirum Satanam, debits panis subjicere, licet parum sit omne supplicio rum ei genus irrogare, qui tantum in se furoris adversus Deum suscepit. Pater itaque juste, inquit: justus enim es, et bonus, et rectum judicium tuum °, qui me tuum vere ac legitimum Filium iur auxilium et instaurationem mundo misisti. Sed, o dementiam! inquit: nam cum talis sis, mundus tamen te non cognovit. Alioqui enim, si tam beni gnum tuum judicium, tamque placidum nutum intellexissent, ad te Servatorem suum statim confugissent, tibique ultro cultum detulissent. Hæc igitur Christus ad Patrem dicebat, gratiam quodamnmodo pro nobis et propter nos referens quod, cum justus sit, impotenti pressis imperio salutem annuit, et in interitum diabolum condemnavit. Et mundum quidem ait, id est eos qui divinæ et evangelica praedicationi quæ mundi sunt sapientes, refragantur, justum esse Patrem non agnoscere. • Excæcavit enim Deus hujus sæculi mentes infidelium,» sicuti Paulus ait, e ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii glorie Christi ".» Suis vero, discipulis, ut cognoscentibus 1008 eum illustris ot eximiæ etiam hac in re dignitatis testimoniumu tribuit, Eos enim supra omnem mundi hujus abjectionem constitutos ostendit, ex co quod cogno. scunt Patrem, ipsumque adeo Filium. Cum ergo. accusetur mundus quasi Patris, id est, veri naturalisque Dei nescius, discipuli vero tanquam illius. gnari laudentur, qui dubitare quisquam possit non esse cos ex mundo, cum jam Christi sint qui supra mundum est, juxta illud Pauli dictum: Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ¹¹, a Rursus vero de nobis: • Qui autem sunt Christi Jesu, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupi - scentiis. Extra mundum vero fuisse discipulos asserimus, non ratione loci et corporis: fulgent enim ut in mundo luminaria ", sermonem vitæ habentia, sed quia in terris ambulantes, conversantur in caelo, et nuntio remisso carnis cupiditatibus, imo vero supra omnem mundanam cupiditatem animo constituto, ad sublimem quamdam et altissimam virtutem evecti sunt, juxta illud Psalnistæ πίδος. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἀληθῶς ὅτι μάλιστα πρέπον τῷ δικαίῳ Πατρὶ τὸ καταῤῥαχθὲν ἐκ πλεονεξίας ὑψῶσαι πάλιν, καὶ τὸ ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν ἐξειλκυσμένον εἰς τὴν ἐν ἀρχαῖς καταστῆσαι θέσιν, καὶ ἀπὸ αλλάξαι μὲν ἁμαρτίας τῆς ἀκαλλεστάτης, μεταπλάσαι. δὲ ὥσπερ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, τὸ ἐν ἀρχαῖς οὕτω πεποιημένον· τὸν δέ γε συντρίψαντα καὶ ἀνοσίως παραφθεῖραι τετολμηκότα, τοῦτ' ἔστι τὸν Σατανᾶν, ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις ὑποθεῖναι ποιναῖς, εἰ καὶ μικρόν, οἷμα, γένοιτ' ἂν πᾶν εἶδος ἐκείνῳ κολαστηρίων τοσαύτην ἐνδειξαμένῳ κατὰ Θεοῦ τὴν ἀπόνοιαν. Τα τοιγαροῦν Πάτερ δίκαιε, φησί· δίκαιος γὰρ εἶ, καὶ ἀγαθὸς, καὶ εὐθὴς ἡ κρίσις σου καταπέμψαντος τῷ κόσμῳ πρὸς ἐπικουρίαν καὶ ἀνανέωσιν ἐμὲ τὸν σὺν ἀληθῶς καὶ γνήσιον Υιόν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! φησίν· ὄντα γάρ σε τοις τον ὁ κόσμος οὐκ ἔγνω. Η γὰρ ἂν εὐθὺς τὴν οὕτω φιλάνθρωπον ἐννοήσαντες ψῆφον, καὶ νεῦμα τὸ γαληνόν, προσέδραμόν τε τῷ σώζοντι, καί σοι προσήγαγον ἐθελοντὶ τὴν λατρείαν. Ταυτὶ μὲν οὖν ὁ Χριστὸς διελέγετο τῷ Πατρὶ, χάριν ὥσπερ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ἀνατιθείς, ἐπείπερ δίκαιος ὢν ἐπένευσε μὲν τοῖς ἐκ πλεονεξίας παθοῦσι τὴν σωτηρίαν, κατεδίκασε δὲ τοῦ διαβόλου τὴν ἀπώλειαν. Καὶ τὸν μὲν κόσμον φησί, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἀντιπράττοντας ἐπὶ τῷ θείῳ τε καὶ εὐαγγελικῷ κηρύγματι, διὰ τὸ φρονεῖν τὰ ἐν κόσμῳ, δίκαιον ὄντα μὴ μαθεῖν τὸν Πατέρα. «Τετύφλωκε γὰρ ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν, «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμόν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ.» Τοῖς γε μὴν σφετέροις ἐπεμαρτύρησε μαθηταῖς, ὡς εἰδόσι τε καὶ ἐγνωκόσιν αὐτὸν, λαμπρὸν καὶ ἀξιοζήλωτον κάν τούτῳ πάλιν αὐτοῖς περιτιθεὶς τὸ ἀξίωμα. Ανω γὰρ πάσης κοσμικῆς ταπεινότητος καὶ σμι κρυπρεπείας γεγονότας ἀποφαίνει, διὰ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα, δῆλον δὲ δήπου καὶ ὡμολογημένον ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν Γιών. "Οτε τοίνυν κατηγορεῖται μὲν ὁ κόσμος, ὡς μὴ εἰδὼς τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἀληθῆ τε καὶ φύσει Θεόν, μεμαρτύρηνταί γε μὴν ὡς εἰδότες οἱ μαθηταί· πῶς οὐ παντί τῳ λοιπὸν ἀναμ φίλογον, ὡς οὐκ ἂν εἶεν ἐκ τοῦ κόσμου, γεγονό τες ἤδη τοῦ ὑπὲρ κόσμον Χριστοῦ, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου, ο Δι' οὗ ἐμοὶ κόσμο; ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ;» Καὶ περὶ ἡμῶν δὲ πάλιν· «Οἱ sunt ". ἱὲ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.» Εξω δὲ κόσμου φαμὲν γενέσθαι τοὺς μαθητάς, οὐ δέσει [ γρ. θέσει ] τῇ κατὰ τόπον καὶ σωματικῇ· διαφαίνονται γὰρ ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, ἀλλ' ὅτι περιπατοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαις ἀποταξάμενοι, μᾶλλον δὲ ἁπάσης κοσμικής ἐπιθυμίας τὸν οἰκεῖον ἀνωτέρω στήσαντες νοῦν, εἰς υπερτερή τινα καὶ ὑψηλοτάτην ἀνεπήδησαν ἀρετὴν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· ε Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν.» Οἱ γὰρ ἀνvi. Quoniam Dei fortes terræ valde elevati ο Nam qui fortes sunt propter Deum, terrenæ mentis humilitate remota, quæ sursum sunţ sapiunt. Hoc enim significare arbitror, elevati sunt. Quare mundus quidem ignoravit justumi te, inquit, esse, o Pater. Ego enin gnarus (consilium quippe sum, et sapientia tua) innatæ mihi gloriæ, Deoque convenientis majestatis non multum sollicitus, meipsum exinanivi 1, et in humanam paupertatem descendi ", ut servem juxta tuum placitum humanum genus quod a nostra consortio excidit. Quod cum mundus ctiam ignoret, eam tamen cognitionem adepti sunt discipuli, intelligentes revera me abs te missum esse, id est 11 Galat. 1. * Galat. v, 24. ** Philipp. 11, 17 II Cor. vill, 9. • Psal cxvin, 137. 101 Cor. iv, 4. ΣΙΛΙ, 10. 10 Coloss. 111, 2. ** Philipp. 11, 7. " 1 Psal.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. ἀγωγῆς, καθάπερ τινὸς ἰδίας ἐκμεμοχλευμένη χρη- 1 impi violare ausus est, nimirum Satanam, debits panis subjicere, licet parum sit omne supplicio rum ei genus irrogare, qui tantum in se furoris adversus Deum suscepit. Pater itaque juste, inquit: justus enim es, et bonus, et rectum judicium tuum °, qui me tuum vere ac legitimum Filium iur auxilium et instaurationem mundo misisti. Sed, o dementiam! inquit: nam cum talis sis, mundus tamen te non cognovit. Alioqui enim, si tam beni gnum tuum judicium, tamque placidum nutum intellexissent, ad te Servatorem suum statim confugissent, tibique ultro cultum detulissent. Hæc igitur Christus ad Patrem dicebat, gratiam quodamnmodo pro nobis et propter nos referens quod, cum justus sit, impotenti pressis imperio salutem annuit, et in interitum diabolum condemnavit. Et mundum quidem ait, id est eos qui divinæ et evangelica praedicationi quæ mundi sunt sapientes, refragantur, justum esse Patrem non agnoscere. • Excæcavit enim Deus hujus sæculi mentes infidelium,» sicuti Paulus ait, e ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii glorie Christi ".» Suis vero, discipulis, ut cognoscentibus 1008 eum illustris ot eximiæ etiam hac in re dignitatis testimoniumu tribuit, Eos enim supra omnem mundi hujus abjectionem constitutos ostendit, ex co quod cogno. scunt Patrem, ipsumque adeo Filium. Cum ergo. accusetur mundus quasi Patris, id est, veri naturalisque Dei nescius, discipuli vero tanquam illius. gnari laudentur, qui dubitare quisquam possit non esse cos ex mundo, cum jam Christi sint qui supra mundum est, juxta illud Pauli dictum: Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ¹¹, a Rursus vero de nobis: • Qui autem sunt Christi Jesu, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupi - scentiis. Extra mundum vero fuisse discipulos asserimus, non ratione loci et corporis: fulgent enim ut in mundo luminaria ", sermonem vitæ habentia, sed quia in terris ambulantes, conversantur in caelo, et nuntio remisso carnis cupiditatibus, imo vero supra omnem mundanam cupiditatem animo constituto, ad sublimem quamdam et altissimam virtutem evecti sunt, juxta illud Psalnistæ πίδος. "Ην γὰρ δὴ καὶ ἀληθῶς ὅτι μάλιστα πρέπον τῷ δικαίῳ Πατρὶ τὸ καταῤῥαχθὲν ἐκ πλεονεξίας ὑψῶσαι πάλιν, καὶ τὸ ἐφ᾽ ἃ μὴ προσῆκεν ἐξειλκυσμένον εἰς τὴν ἐν ἀρχαῖς καταστῆσαι θέσιν, καὶ ἀπὸ αλλάξαι μὲν ἁμαρτίας τῆς ἀκαλλεστάτης, μεταπλάσαι. δὲ ὥσπερ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, τὸ ἐν ἀρχαῖς οὕτω πεποιημένον· τὸν δέ γε συντρίψαντα καὶ ἀνοσίως παραφθεῖραι τετολμηκότα, τοῦτ' ἔστι τὸν Σατανᾶν, ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις ὑποθεῖναι ποιναῖς, εἰ καὶ μικρόν, οἷμα, γένοιτ' ἂν πᾶν εἶδος ἐκείνῳ κολαστηρίων τοσαύτην ἐνδειξαμένῳ κατὰ Θεοῦ τὴν ἀπόνοιαν. Τα τοιγαροῦν Πάτερ δίκαιε, φησί· δίκαιος γὰρ εἶ, καὶ ἀγαθὸς, καὶ εὐθὴς ἡ κρίσις σου καταπέμψαντος τῷ κόσμῳ πρὸς ἐπικουρίαν καὶ ἀνανέωσιν ἐμὲ τὸν σὺν ἀληθῶς καὶ γνήσιον Υιόν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! φησίν· ὄντα γάρ σε τοις τον ὁ κόσμος οὐκ ἔγνω. Η γὰρ ἂν εὐθὺς τὴν οὕτω φιλάνθρωπον ἐννοήσαντες ψῆφον, καὶ νεῦμα τὸ γαληνόν, προσέδραμόν τε τῷ σώζοντι, καί σοι προσήγαγον ἐθελοντὶ τὴν λατρείαν. Ταυτὶ μὲν οὖν ὁ Χριστὸς διελέγετο τῷ Πατρὶ, χάριν ὥσπερ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ἀνατιθείς, ἐπείπερ δίκαιος ὢν ἐπένευσε μὲν τοῖς ἐκ πλεονεξίας παθοῦσι τὴν σωτηρίαν, κατεδίκασε δὲ τοῦ διαβόλου τὴν ἀπώλειαν. Καὶ τὸν μὲν κόσμον φησί, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἀντιπράττοντας ἐπὶ τῷ θείῳ τε καὶ εὐαγγελικῷ κηρύγματι, διὰ τὸ φρονεῖν τὰ ἐν κόσμῳ, δίκαιον ὄντα μὴ μαθεῖν τὸν Πατέρα. «Τετύφλωκε γὰρ ὁ Θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων, ο ὡς ὁ Παῦλός φησιν, «εἰς τὸ μὴ αὐγάσαι τὸν φωτισμόν τοῦ Εὐαγγελίου τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ.» Τοῖς γε μὴν σφετέροις ἐπεμαρτύρησε μαθηταῖς, ὡς εἰδόσι τε καὶ ἐγνωκόσιν αὐτὸν, λαμπρὸν καὶ ἀξιοζήλωτον κάν τούτῳ πάλιν αὐτοῖς περιτιθεὶς τὸ ἀξίωμα. Ανω γὰρ πάσης κοσμικῆς ταπεινότητος καὶ σμι κρυπρεπείας γεγονότας ἀποφαίνει, διὰ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα, δῆλον δὲ δήπου καὶ ὡμολογημένον ὅτι καὶ αὐτὸν τὸν Γιών. "Οτε τοίνυν κατηγορεῖται μὲν ὁ κόσμος, ὡς μὴ εἰδὼς τὸν Πατέρα, τοῦτ' ἔστι, τὸν ἀληθῆ τε καὶ φύσει Θεόν, μεμαρτύρηνταί γε μὴν ὡς εἰδότες οἱ μαθηταί· πῶς οὐ παντί τῳ λοιπὸν ἀναμ φίλογον, ὡς οὐκ ἂν εἶεν ἐκ τοῦ κόσμου, γεγονό τες ἤδη τοῦ ὑπὲρ κόσμον Χριστοῦ, κατὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Παύλου, ο Δι' οὗ ἐμοὶ κόσμο; ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ;» Καὶ περὶ ἡμῶν δὲ πάλιν· «Οἱ sunt ". ἱὲ τοῦ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.» Εξω δὲ κόσμου φαμὲν γενέσθαι τοὺς μαθητάς, οὐ δέσει [ γρ. θέσει ] τῇ κατὰ τόπον καὶ σωματικῇ· διαφαίνονται γὰρ ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, ἀλλ' ὅτι περιπατοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται, καὶ ταῖς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίαις ἀποταξάμενοι, μᾶλλον δὲ ἁπάσης κοσμικής ἐπιθυμίας τὸν οἰκεῖον ἀνωτέρω στήσαντες νοῦν, εἰς υπερτερή τινα καὶ ὑψηλοτάτην ἀνεπήδησαν ἀρετὴν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· ε Οτι τοῦ Θεοῦ οἱ κραταιοὶ τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν.» Οἱ γὰρ ἀνvi. Quoniam Dei fortes terræ valde elevati ο Nam qui fortes sunt propter Deum, terrenæ mentis humilitate remota, quæ sursum sunţ sapiunt. Hoc enim significare arbitror, elevati sunt. Quare mundus quidem ignoravit justumi te, inquit, esse, o Pater. Ego enin gnarus (consilium quippe sum, et sapientia tua) innatæ mihi gloriæ, Deoque convenientis majestatis non multum sollicitus, meipsum exinanivi 1, et in humanam paupertatem descendi ", ut servem juxta tuum placitum humanum genus quod a nostra consortio excidit. Quod cum mundus ctiam ignoret, eam tamen cognitionem adepti sunt discipuli, intelligentes revera me abs te missum esse, id est 11 Galat. 1. * Galat. v, 24. ** Philipp. 11, 17 II Cor. vill, 9. • Psal cxvin, 137. 101 Cor. iv, 4. ΣΙΛΙ, 10. 10 Coloss. 111, 2. ** Philipp. 11, 7. " 1 Psal.

advenisse bonum exitum tuis nutibus impositurum, δρεῖοι διὰ Θεόν, φρονήματος ἐπιγείου τὸ χαμαιπετές periclitantem terram servando. παρελάσαντες, τὰ ἄνω φρονεῖν ἐγνώκασι. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν τὸ, ο ἐπήρθησαν.» Οὐκοῦν ὁ μὲν σκοπὸς [γρ. κόσμος ] ηγνόησε, δίκαιον ὄντα σε, φησὶν, ὦ Πάτερ. Ἐγὼ γὰρ εἰδὼς (βουλὴ γὰρ εἰμι καὶ σοφία σή), τῆς ἐμφύτου μοι δόξης καὶ θεοπρε ποῦς ἀξίας οὐ σφόδρα φροντίσας, ἐμαυτὸν κεκένωκα καὶ εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκα πτωχείαν, ἵνα σώσω κατὰ σὴν εὐδοκίαν τὸ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς ἡμᾶς διολισθῆσαν γένος. Ηγνοηκότος δὲ καὶ τοῦτο τοῦ κόσμου, πεπλουτήκασι τὴν γνῶσιν οἱ μαθηταί, συνέντες κατ' ἀλήθειαν ὅτι σύ με απ έστειλας, τοῦτ' ἔστι, τοῖς σοῖς ἀφίγμαι νεύμασι πέρας ἐπιθήσων τὸ ἀγαθὸν, διὰ τοῦ κινδυνεύουσαν ἀνασῶσαι τὴν γῆν. XVII, 26. Et notum feci eis nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti ne in ipsis sit, el ego in ipsis. Tam a se quam a discipulis suis cognitum esse Deum ac Patrem ait. Ne quis vero in absurdas suspiciones errore abreptus eodem modo fuisse cognitionem forsan putaret cum in ipso Christo, tum in discipulis, distinguit illico, et manifestissimum 1009 discrimen statuit, ostendendo se quidem revelare, illos vero per se cognitionem accipere. Dominus enim noster Jesus Christus, cum sit Verbum, et consilium, et sapientia Patris, scit absque doctoris opera quæ sunt in seipso, et genitoris sui. arcana perspicit, sicuti nimirum et ments hominis, et noster intellectus nihil plane eorum quæ in nobis sunt ignorare videtur. Divini vero discipuli ex se non habent, ut de Deo aliquid intelligere possint, sed illuminati per Spiritum, veritatem mysteriorum Filii intuentur, atque ita Patrem intelligere possunt. Percommode itaque subjunxit Christus:. Ει notum feci eis nomen tuum, et notum faciam. › Adverte porro una et eadem Patris ac Filii operatione Deum comprehendi. Illuminat quippe Pater revelando suum Filium: nihilo tamen minus Filtus quoque illuminat, revelando Patrem. Unde beatum Petrum circa partes Cæsareæ, quæ dicebatur Philippi, compellat his verbis: • Beatus es, Simon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui est in cœlis 18. Confessus enim erat, et se credere asseruerat ipsum esse Christum Filium Dei viventis. Ipse vero nunc de seipso ait: ‹ Ego notum feci eis nomen tuum, et notum faciam.» Nec enim cessavit revelare nolis Unigenitus mysterii sui vim, quam initio patribus revelaverat, sed jam id usque operatur, inserens unicuique illuminationem per Spiritum, et quasi manu deducens ad agnitionem eorum quæ sunt omni mente et oratione majora diligentes se. Quid vero perfecerit, aut quo pacto nos juverit suis discipulis revelando, ita tamen ut et eorum posteris notum se facturum Patrem asserat, ipse rursus ostendit, dicens:. Ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego iu ipsis '.. Nam qui per sinceram contemplationem Deum ac Patrem agnoscere potuerint, et rationem mysterii Christiani accurate didicerint, his utique a Patre perfecte diligi continget ad similitudinem Filii. Perfectissime enim diligit suum Filium Pater, sed et ipse Christus inhabitat per ** Matth. xvi, 17. 1 Joan. xvit, 26. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνω ρίσω, ἵνα ἡ ἀγάπη ἢν ἠγάπησάς με, ἐν αὐτοῖς. κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Εγνωκέναι φησὶ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἑαυτόν τε ἅμα καὶ τοὺς αὐτῷ προσεδρεύοντας μαθητάς. Ινα δὲ μή τις εἰς ὑπονοίας εκτόπους ἐξ ἀπάτης ὑπενς χθεὶς, ἐν ἴσῳ τῷ τρόπῳ γενέσθαι τὴν γνῶσιν οιηθείη τυχὸν ἔν τε αὐτῷ τῷ Χριστῷ καὶ τοῖς μαθηταῖς, διαστέλλει παραχρῆμα καὶ φανοτάτην εργάζεται διαφοράν, ἑαυτὸν μὲν ἀποκαλύπτοντα, τοὺς δὲ τὴν γνῶσιν ἐλόντας δι' αὐτοῦ παραχρῆμα δεικνύς. Ο μέν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἐστὶ καὶ Λόγος καὶ βουλὴ καὶ σοφία τοῦ Πατρὸς, οἶδεν ἀδιδάκτως τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τοῦ τεκόντος αὐτὸν τὰ βάθη περιεργάζεται, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ νοῦς ὁ ἀνθρώπινος τὰ ἐν αὐτῷ καὶ ἡ ἐν ἡμῖν τε καὶ καθ' ἡμᾶς νοουμένη σύνεσις, οὐδὲν τὸ παράπαν τῶν ἐν ἡμῖν ἀγνοοῦσα φαίνεται. Οἱ δέ γε θεσπέσιος μας θηταὶ τὸ μὲν δύνασθαι νοεῖν τι περὶ Θεοῦ καρπὸν τῆς ἰδίας οὐκ ἔχουσι γνώσεως, φωταγωγούμενοι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος τῇ τῶν μυστηρίων ἀκριβεία προς βάλλουσι τοῦ Υἱοῦ, συνιέναι τε οὕτω δύνανται τὸν Πατέρα. Χρησίμως οὖν ἄρα καὶ λίαν εἰκότως ἐπε ήνεγκεν ὁ Χριστὸς, ὅτι. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Επιτήρει δὲ ὅπως ίση δι' ἀμφοῖν ἐνέργεια, φημὶ δὲ δὴ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὴν τῆς θεοπτίας κατάληψιν ἀποτελο μένη φαίνεται. Σοφοί μὲν γὰρ ὁ Πατήρ, ἀποκαλύπτων τὸν ἴδιον Υἱόν· σοφοῖ δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ ὁ Υἱὸς, ἀποκαλύπτων τὸν Πατέρα. Καὶ γοῦν τῷ μα καρίῳ Πέτρῳ φησὶ περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου· ο Μακάριος εἴ, Σίμων βάρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι. ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. • Διωμολογήκει γὰρ ὁ μαθητὴς καὶ πιστεῦσαι διισχυρίσατο, ὅτι αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Αὐτὸς δὲ νυνὶ περὶ ἑαυτοῦ φησιν, ὅτι • Εγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Οὐ γὰρ κατέληξεν ἀποκαλύπτων ἡμῖν ὁ Μονογενής τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν ἀποκαλύψας τοῖς πρώτοις ἐν ἀρχαῖς· ἐνεργεῖ δὲ τοῦτο διὰ παντὸς, ἐνσπείρων ἑκάστῳ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμόν, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἐπίγνωσιν τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Τί δὲ δὴ κατορθῶν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἡμᾶς ὠφελῶν ἀποκαλύψαι μὲν ἤδη τοῖς μαθηταῖς, γνωρίσειν γε μὴν καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα διισχυρίζεται τὸν Πατέρα, πάλιν αὐτὸς ὑπέδειξεν εἰπών· ε ἶναι ἡ ἀγάπη, ἣν ηγάπησάς με ἐν αὐτοῖς

advenisse bonum exitum tuis nutibus impositurum, δρεῖοι διὰ Θεόν, φρονήματος ἐπιγείου τὸ χαμαιπετές periclitantem terram servando. παρελάσαντες, τὰ ἄνω φρονεῖν ἐγνώκασι. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν τὸ, ο ἐπήρθησαν.» Οὐκοῦν ὁ μὲν σκοπὸς [γρ. κόσμος ] ηγνόησε, δίκαιον ὄντα σε, φησὶν, ὦ Πάτερ. Ἐγὼ γὰρ εἰδὼς (βουλὴ γὰρ εἰμι καὶ σοφία σή), τῆς ἐμφύτου μοι δόξης καὶ θεοπρε ποῦς ἀξίας οὐ σφόδρα φροντίσας, ἐμαυτὸν κεκένωκα καὶ εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκα πτωχείαν, ἵνα σώσω κατὰ σὴν εὐδοκίαν τὸ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς ἡμᾶς διολισθῆσαν γένος. Ηγνοηκότος δὲ καὶ τοῦτο τοῦ κόσμου, πεπλουτήκασι τὴν γνῶσιν οἱ μαθηταί, συνέντες κατ' ἀλήθειαν ὅτι σύ με απ έστειλας, τοῦτ' ἔστι, τοῖς σοῖς ἀφίγμαι νεύμασι πέρας ἐπιθήσων τὸ ἀγαθὸν, διὰ τοῦ κινδυνεύουσαν ἀνασῶσαι τὴν γῆν. XVII, 26. Et notum feci eis nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti ne in ipsis sit, el ego in ipsis. Tam a se quam a discipulis suis cognitum esse Deum ac Patrem ait. Ne quis vero in absurdas suspiciones errore abreptus eodem modo fuisse cognitionem forsan putaret cum in ipso Christo, tum in discipulis, distinguit illico, et manifestissimum 1009 discrimen statuit, ostendendo se quidem revelare, illos vero per se cognitionem accipere. Dominus enim noster Jesus Christus, cum sit Verbum, et consilium, et sapientia Patris, scit absque doctoris opera quæ sunt in seipso, et genitoris sui. arcana perspicit, sicuti nimirum et ments hominis, et noster intellectus nihil plane eorum quæ in nobis sunt ignorare videtur. Divini vero discipuli ex se non habent, ut de Deo aliquid intelligere possint, sed illuminati per Spiritum, veritatem mysteriorum Filii intuentur, atque ita Patrem intelligere possunt. Percommode itaque subjunxit Christus:. Ει notum feci eis nomen tuum, et notum faciam. › Adverte porro una et eadem Patris ac Filii operatione Deum comprehendi. Illuminat quippe Pater revelando suum Filium: nihilo tamen minus Filtus quoque illuminat, revelando Patrem. Unde beatum Petrum circa partes Cæsareæ, quæ dicebatur Philippi, compellat his verbis: • Beatus es, Simon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui est in cœlis 18. Confessus enim erat, et se credere asseruerat ipsum esse Christum Filium Dei viventis. Ipse vero nunc de seipso ait: ‹ Ego notum feci eis nomen tuum, et notum faciam.» Nec enim cessavit revelare nolis Unigenitus mysterii sui vim, quam initio patribus revelaverat, sed jam id usque operatur, inserens unicuique illuminationem per Spiritum, et quasi manu deducens ad agnitionem eorum quæ sunt omni mente et oratione majora diligentes se. Quid vero perfecerit, aut quo pacto nos juverit suis discipulis revelando, ita tamen ut et eorum posteris notum se facturum Patrem asserat, ipse rursus ostendit, dicens:. Ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego iu ipsis '.. Nam qui per sinceram contemplationem Deum ac Patrem agnoscere potuerint, et rationem mysterii Christiani accurate didicerint, his utique a Patre perfecte diligi continget ad similitudinem Filii. Perfectissime enim diligit suum Filium Pater, sed et ipse Christus inhabitat per ** Matth. xvi, 17. 1 Joan. xvit, 26. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνω ρίσω, ἵνα ἡ ἀγάπη ἢν ἠγάπησάς με, ἐν αὐτοῖς. κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Εγνωκέναι φησὶ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἑαυτόν τε ἅμα καὶ τοὺς αὐτῷ προσεδρεύοντας μαθητάς. Ινα δὲ μή τις εἰς ὑπονοίας εκτόπους ἐξ ἀπάτης ὑπενς χθεὶς, ἐν ἴσῳ τῷ τρόπῳ γενέσθαι τὴν γνῶσιν οιηθείη τυχὸν ἔν τε αὐτῷ τῷ Χριστῷ καὶ τοῖς μαθηταῖς, διαστέλλει παραχρῆμα καὶ φανοτάτην εργάζεται διαφοράν, ἑαυτὸν μὲν ἀποκαλύπτοντα, τοὺς δὲ τὴν γνῶσιν ἐλόντας δι' αὐτοῦ παραχρῆμα δεικνύς. Ο μέν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἐστὶ καὶ Λόγος καὶ βουλὴ καὶ σοφία τοῦ Πατρὸς, οἶδεν ἀδιδάκτως τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τοῦ τεκόντος αὐτὸν τὰ βάθη περιεργάζεται, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ νοῦς ὁ ἀνθρώπινος τὰ ἐν αὐτῷ καὶ ἡ ἐν ἡμῖν τε καὶ καθ' ἡμᾶς νοουμένη σύνεσις, οὐδὲν τὸ παράπαν τῶν ἐν ἡμῖν ἀγνοοῦσα φαίνεται. Οἱ δέ γε θεσπέσιος μας θηταὶ τὸ μὲν δύνασθαι νοεῖν τι περὶ Θεοῦ καρπὸν τῆς ἰδίας οὐκ ἔχουσι γνώσεως, φωταγωγούμενοι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος τῇ τῶν μυστηρίων ἀκριβεία προς βάλλουσι τοῦ Υἱοῦ, συνιέναι τε οὕτω δύνανται τὸν Πατέρα. Χρησίμως οὖν ἄρα καὶ λίαν εἰκότως ἐπε ήνεγκεν ὁ Χριστὸς, ὅτι. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Επιτήρει δὲ ὅπως ίση δι' ἀμφοῖν ἐνέργεια, φημὶ δὲ δὴ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὴν τῆς θεοπτίας κατάληψιν ἀποτελο μένη φαίνεται. Σοφοί μὲν γὰρ ὁ Πατήρ, ἀποκαλύπτων τὸν ἴδιον Υἱόν· σοφοῖ δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ ὁ Υἱὸς, ἀποκαλύπτων τὸν Πατέρα. Καὶ γοῦν τῷ μα καρίῳ Πέτρῳ φησὶ περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου· ο Μακάριος εἴ, Σίμων βάρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι. ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. • Διωμολογήκει γὰρ ὁ μαθητὴς καὶ πιστεῦσαι διισχυρίσατο, ὅτι αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Αὐτὸς δὲ νυνὶ περὶ ἑαυτοῦ φησιν, ὅτι • Εγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Οὐ γὰρ κατέληξεν ἀποκαλύπτων ἡμῖν ὁ Μονογενής τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν ἀποκαλύψας τοῖς πρώτοις ἐν ἀρχαῖς· ἐνεργεῖ δὲ τοῦτο διὰ παντὸς, ἐνσπείρων ἑκάστῳ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμόν, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἐπίγνωσιν τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Τί δὲ δὴ κατορθῶν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἡμᾶς ὠφελῶν ἀποκαλύψαι μὲν ἤδη τοῖς μαθηταῖς, γνωρίσειν γε μὴν καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα διισχυρίζεται τὸν Πατέρα, πάλιν αὐτὸς ὑπέδειξεν εἰπών· ε ἶναι ἡ ἀγάπη, ἣν ηγάπησάς με ἐν αὐτοῖς

advenisse bonum exitum tuis nutibus impositurum, δρεῖοι διὰ Θεόν, φρονήματος ἐπιγείου τὸ χαμαιπετές periclitantem terram servando. παρελάσαντες, τὰ ἄνω φρονεῖν ἐγνώκασι. Τοῦτο γὰρ οἶμαι σημαίνειν τὸ, ο ἐπήρθησαν.» Οὐκοῦν ὁ μὲν σκοπὸς [γρ. κόσμος ] ηγνόησε, δίκαιον ὄντα σε, φησὶν, ὦ Πάτερ. Ἐγὼ γὰρ εἰδὼς (βουλὴ γὰρ εἰμι καὶ σοφία σή), τῆς ἐμφύτου μοι δόξης καὶ θεοπρε ποῦς ἀξίας οὐ σφόδρα φροντίσας, ἐμαυτὸν κεκένωκα καὶ εἰς ἀνθρωπίνην καταβέβηκα πτωχείαν, ἵνα σώσω κατὰ σὴν εὐδοκίαν τὸ τῆς οἰκειότητος τῆς πρὸς ἡμᾶς διολισθῆσαν γένος. Ηγνοηκότος δὲ καὶ τοῦτο τοῦ κόσμου, πεπλουτήκασι τὴν γνῶσιν οἱ μαθηταί, συνέντες κατ' ἀλήθειαν ὅτι σύ με απ έστειλας, τοῦτ' ἔστι, τοῖς σοῖς ἀφίγμαι νεύμασι πέρας ἐπιθήσων τὸ ἀγαθὸν, διὰ τοῦ κινδυνεύουσαν ἀνασῶσαι τὴν γῆν. XVII, 26. Et notum feci eis nomen tuum, et notum faciam, ut dilectio qua dilexisti ne in ipsis sit, el ego in ipsis. Tam a se quam a discipulis suis cognitum esse Deum ac Patrem ait. Ne quis vero in absurdas suspiciones errore abreptus eodem modo fuisse cognitionem forsan putaret cum in ipso Christo, tum in discipulis, distinguit illico, et manifestissimum 1009 discrimen statuit, ostendendo se quidem revelare, illos vero per se cognitionem accipere. Dominus enim noster Jesus Christus, cum sit Verbum, et consilium, et sapientia Patris, scit absque doctoris opera quæ sunt in seipso, et genitoris sui. arcana perspicit, sicuti nimirum et ments hominis, et noster intellectus nihil plane eorum quæ in nobis sunt ignorare videtur. Divini vero discipuli ex se non habent, ut de Deo aliquid intelligere possint, sed illuminati per Spiritum, veritatem mysteriorum Filii intuentur, atque ita Patrem intelligere possunt. Percommode itaque subjunxit Christus:. Ει notum feci eis nomen tuum, et notum faciam. › Adverte porro una et eadem Patris ac Filii operatione Deum comprehendi. Illuminat quippe Pater revelando suum Filium: nihilo tamen minus Filtus quoque illuminat, revelando Patrem. Unde beatum Petrum circa partes Cæsareæ, quæ dicebatur Philippi, compellat his verbis: • Beatus es, Simon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui est in cœlis 18. Confessus enim erat, et se credere asseruerat ipsum esse Christum Filium Dei viventis. Ipse vero nunc de seipso ait: ‹ Ego notum feci eis nomen tuum, et notum faciam.» Nec enim cessavit revelare nolis Unigenitus mysterii sui vim, quam initio patribus revelaverat, sed jam id usque operatur, inserens unicuique illuminationem per Spiritum, et quasi manu deducens ad agnitionem eorum quæ sunt omni mente et oratione majora diligentes se. Quid vero perfecerit, aut quo pacto nos juverit suis discipulis revelando, ita tamen ut et eorum posteris notum se facturum Patrem asserat, ipse rursus ostendit, dicens:. Ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego iu ipsis '.. Nam qui per sinceram contemplationem Deum ac Patrem agnoscere potuerint, et rationem mysterii Christiani accurate didicerint, his utique a Patre perfecte diligi continget ad similitudinem Filii. Perfectissime enim diligit suum Filium Pater, sed et ipse Christus inhabitat per ** Matth. xvi, 17. 1 Joan. xvit, 26. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνω ρίσω, ἵνα ἡ ἀγάπη ἢν ἠγάπησάς με, ἐν αὐτοῖς. κἀγὼ ἐν αὐτοῖς. Εγνωκέναι φησὶ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, ἑαυτόν τε ἅμα καὶ τοὺς αὐτῷ προσεδρεύοντας μαθητάς. Ινα δὲ μή τις εἰς ὑπονοίας εκτόπους ἐξ ἀπάτης ὑπενς χθεὶς, ἐν ἴσῳ τῷ τρόπῳ γενέσθαι τὴν γνῶσιν οιηθείη τυχὸν ἔν τε αὐτῷ τῷ Χριστῷ καὶ τοῖς μαθηταῖς, διαστέλλει παραχρῆμα καὶ φανοτάτην εργάζεται διαφοράν, ἑαυτὸν μὲν ἀποκαλύπτοντα, τοὺς δὲ τὴν γνῶσιν ἐλόντας δι' αὐτοῦ παραχρῆμα δεικνύς. Ο μέν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἐστὶ καὶ Λόγος καὶ βουλὴ καὶ σοφία τοῦ Πατρὸς, οἶδεν ἀδιδάκτως τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ τοῦ τεκόντος αὐτὸν τὰ βάθη περιεργάζεται, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ νοῦς ὁ ἀνθρώπινος τὰ ἐν αὐτῷ καὶ ἡ ἐν ἡμῖν τε καὶ καθ' ἡμᾶς νοουμένη σύνεσις, οὐδὲν τὸ παράπαν τῶν ἐν ἡμῖν ἀγνοοῦσα φαίνεται. Οἱ δέ γε θεσπέσιος μας θηταὶ τὸ μὲν δύνασθαι νοεῖν τι περὶ Θεοῦ καρπὸν τῆς ἰδίας οὐκ ἔχουσι γνώσεως, φωταγωγούμενοι δὲ διὰ τοῦ Πνεύματος τῇ τῶν μυστηρίων ἀκριβεία προς βάλλουσι τοῦ Υἱοῦ, συνιέναι τε οὕτω δύνανται τὸν Πατέρα. Χρησίμως οὖν ἄρα καὶ λίαν εἰκότως ἐπε ήνεγκεν ὁ Χριστὸς, ὅτι. Καὶ ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Επιτήρει δὲ ὅπως ίση δι' ἀμφοῖν ἐνέργεια, φημὶ δὲ δὴ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὴν τῆς θεοπτίας κατάληψιν ἀποτελο μένη φαίνεται. Σοφοί μὲν γὰρ ὁ Πατήρ, ἀποκαλύπτων τὸν ἴδιον Υἱόν· σοφοῖ δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ ὁ Υἱὸς, ἀποκαλύπτων τὸν Πατέρα. Καὶ γοῦν τῷ μα καρίῳ Πέτρῳ φησὶ περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου· ο Μακάριος εἴ, Σίμων βάρ Ἰωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι. ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. • Διωμολογήκει γὰρ ὁ μαθητὴς καὶ πιστεῦσαι διισχυρίσατο, ὅτι αὐτὸς εἴη Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Αὐτὸς δὲ νυνὶ περὶ ἑαυτοῦ φησιν, ὅτι • Εγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου, καὶ γνωρίσω.» Οὐ γὰρ κατέληξεν ἀποκαλύπτων ἡμῖν ὁ Μονογενής τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν δύναμιν ἀποκαλύψας τοῖς πρώτοις ἐν ἀρχαῖς· ἐνεργεῖ δὲ τοῦτο διὰ παντὸς, ἐνσπείρων ἑκάστῳ τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος φωτισμόν, καὶ χειραγωγῶν εἰς ἐπίγνωσιν τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν. Τί δὲ δὴ κατορθῶν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἡμᾶς ὠφελῶν ἀποκαλύψαι μὲν ἤδη τοῖς μαθηταῖς, γνωρίσειν γε μὴν καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα διισχυρίζεται τὸν Πατέρα, πάλιν αὐτὸς ὑπέδειξεν εἰπών· ε ἶναι ἡ ἀγάπη, ἣν ηγάπησάς με ἐν αὐτοῖς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. gens per seipsum Deo ac Patri eum qui noverit ipsum, et 1010 sincerain diving cognitionis int seipso rationem peperit. Notumn auten nolis fecit Patris nomen, Filium nobis seipsum ostendens. Oumiuo enimn Filii cognitionem sequetur etiam Patris cognitio, et contra. Quod si verum et indubitatum est Patrem cunt Filio simul intelligi, et vicissim Filium cum Patre, et utriusque cognitionem simul concurrere, quomodo creatura, ut impii quidam aiunt, est Filius? Nam qui Filium dixerit, Patris notitiam auditoribus simul infert: qui vero creaturam nominaverit, ad Creatorem animum statim revocat. Cum autem Patrem Deum Filius nominet, non creatorem aut opificem, novit utique se veram esse prolem. Ideoque Filius intelligitur et est Alius, non autem creatura, ut illi volunt. Ideo creator dicitur qui creat, pater vero non item. Nec obstat quod de nobis forsan generationis aut filiationis nomen dicitur. Nam quæ proprie et peculiariter insunt naturali Glio, hæc etiam ad nos sæpe deducuntur, abutente quandoque sancta Scriptura, et filiis adoptivis quæ naturalis sunt filii interdum tribuente. Neque vero mirandum est si filiorum quoque appellationem sortiti simus, Deo singulari sua bonitate ita nos ornare volente, cum deus etiam nominaverit quos de terra constat esse procreatos. ᾖ, κἀγὼ ἐν αὐτοῖς.» Τοῖς γὰρ διὰ θεωρίας ειλικρι- smctum Spiritum, in spiritalem unitatem conjunνοῦς ἐπιγνῶναι δυνηθεῖσι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεπαιδευμένοις δὲ κατ' ἀκρίβειαν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὸν λόγον, ὑπάρξει δὴ πάντως καὶ ἀναμφιλόγως περιέσται τὸ τελείως ἀγαπᾶσθαι παρὰ Πατρός, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Τελειότατα γὰρ ἀγαπᾷ τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Πατήρ· ἐναυλίζεται δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ ἁγίου δῆλον ὅτι Πνεύματος, συν άπτων εἰς οἰκειότητα την πνευματικὴν δι᾿ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐγνωκότα αὐτόν, ἀπαράφθο ρόν τε τῆς θεογνωσίας ἐν ἑαυτῷ τὸν λόγον ὠδίνοντα. Εγνώρισε δὲ ἡμῖν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, Υἱὸν ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Παρέψεται γὰρ καὶ ισοδρομήσει πάντη τε καὶ πάντως τῇ περὶ τοῦ γεννήματος γνώ σει καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, καθάπερ ἀληθὲς καὶ τὸ ἔμπαλιν. Εἰ δὲ ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ ἀναμφιλόγως παραδεκτόν, ὅτι Πατρὶ μὲν ὁ Υἱὸς, Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ συννοεῖταί τε καὶ συνεισ άγεται, καὶ συνειστρέχει δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου γνῶσις, πῶς ἔτι ποίημα κατά τινας τῶν ἀνοσίων ἐστὶν ὁ Υἱός; Υἱὸν μὲν γὰρ εἴ τις λέγοι, τὴν περὶ Πατρὸς ἐνέθηκε γνῶσιν τοῖς ἀκροωμένοις· ποίημα δὲ ὀνομάσας εἰς ἔννοιαν ἀναφέρει τοῦ ποιήσαντος αὐτό. Ἐπειδὴ δὲ Πατέρα καλεῖ τὸν Θεὸν ὁ Υἱός, οὐ ποιητήν, ἢ δημιουργόν, οἶδε δηλονότι γέννημα κατ' ἀλήθειαν ἑαυτὸν ὑπάρχοντα. Διὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς υἱὸς, καὶ οὐ ποίημα κατ' ἐκείνους. Διδ ποιητὴς ὁ ποιῶν, καὶ οὐκέτι πατήρ. Αδικήσει δὲ οὐδὲν τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, τὸ καὶ ἐφ' ἡμῶν τετάχθαι τυχὸν τὸ τῆς γεννήσεως, ἤτοι τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα. Τὰ γάρ τοι κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενά τε καὶ προσόντα τῷ κατὰ φύσιν υἱῷ, ταῦτα καὶ ἐφ' ἡμᾶς κατεκομίσθη, πολλάκις κατακεχρημένης ἔσθ' ὅτε τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς τὰ τοῦ κατὰ φύσιν περιτιθείσης ἔσθ' ὅτε. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ τὴν τοῦ γεννήματος ἐλάχομεν κλῆσιν, ἐκ φιλανθρωπίας Θεοῦ τιμῆσαι θελήσαντος, ἐπεὶ καὶ θεοὺς ὠνόμασε τοὺς ἀπὸ γῆς ὄντας ὁμολογουμένως. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς ἐξῆλθε σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ πέραν τοῦ χειμάρρου των Κέδρων, ὅπου ἦν κῆπος, εἰς ὃν εἰσῆλθεν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. "Ηδει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδι δοὺς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅτι πολλάκις συνήχθη ό Ἰησοῦς ἐκεῖ μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. XVIII, 1, 2. Hæc cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus in quem introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas qui tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Postquam illuminasset discipulos, et ad omne genus virtutis congruis sermonibus informasset, ac optimam piamque vitam sequi jussisset, ac præterea spiritalibus eos donis impleturum pollicitus esset, supernasque et a Patre benedictiones missuruan eis dixisset, alacriter demum egreditur, passionis tempus nequaquam fugiens, nec mortem quam pro omnibus subiturus erat reformidans. Qui enim istud faceret cui propositum erat pati, ut sua Καταφωτίσας τοὺς μαθητὰς καὶ εἰς ἕκαστα τῶν τελούντων εἰς ἀρετὴν τοῖς καθήκουσιν ἀποτορνεύσας λόγοις, αστειοτάτην δὲ σφόδρα καὶ θεοφιλή πολι τείαν ελέσθαι προστάξας, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι πνευματικῶν ἀναπλήσειν αὐτοὺς χαρισμάτων ὑπου σχόμενός τε αὐτὸς, καὶ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πα τρὸς εὐλογίας καταπεμφθήσεσθαί σφισιν εἰπὼν, Εξεισιν ήδη προθύμως, τὸν τοῦ πάθους καιρὸν οὐκ ἀποσειόμενος, οὔτε μὴν τὴν ὑπὲρ ἁπάντων καταδείσας θάνατον. Πῶς γὰρ ἦν εἰκὸς τοῦτο δρᾶν τὸν ᾧ passione impassibilitatem omnibus redimeret? quiμε παρέστη παθεῖν, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν ἁπάντων ἀπάθειαν ἐκποίηται, ἀφιγμένον τε διὰ τοῦτο καὶ μόνον, ἵνα τῷ οἰκείῳ αἵματι τὴν σύμπασαν γῆν κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί;· Πλειστάκις μὲν οὖν ἐμπαροινεῖν ἑλομένων τῶν Ἰουδαίων αὐτῷ, λιθόλευστόν τι ποιεῖν ἐξ ἀπονοίας ἐπιχειρούντων, ἀπέδρα θεοπρεπῶς, ἀφανῆ μὲν ἑαυτὸν καθιστὰς, ὑπεξάγων δὲ καὶ μάλα ῥᾳδίως τῆς τῶν ζητούντων χειρός· οὐ γὰρ ἤθελε πω παθεῖν, οὔπω καιρού que ob id tantum advenerat, ut suo sanguine universam 1011 terram Deo el Patri acquireret? Judaeis itaque sæpius in eum irruentibus, et saxis obruere per suum furorem aggredientibus, declinabat, ut Deus, seipsum quidem ex eorum oculis eripiens, et ex quærentium manibus nullo negotio se subducens, non enim adhuc pati constitutum erat, congruo tempore nondum ad id eum vocante. Quo instante, domo relicta in qua suos instituerat discipulo-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. gens per seipsum Deo ac Patri eum qui noverit ipsum, et 1010 sincerain diving cognitionis int seipso rationem peperit. Notumn auten nolis fecit Patris nomen, Filium nobis seipsum ostendens. Oumiuo enimn Filii cognitionem sequetur etiam Patris cognitio, et contra. Quod si verum et indubitatum est Patrem cunt Filio simul intelligi, et vicissim Filium cum Patre, et utriusque cognitionem simul concurrere, quomodo creatura, ut impii quidam aiunt, est Filius? Nam qui Filium dixerit, Patris notitiam auditoribus simul infert: qui vero creaturam nominaverit, ad Creatorem animum statim revocat. Cum autem Patrem Deum Filius nominet, non creatorem aut opificem, novit utique se veram esse prolem. Ideoque Filius intelligitur et est Alius, non autem creatura, ut illi volunt. Ideo creator dicitur qui creat, pater vero non item. Nec obstat quod de nobis forsan generationis aut filiationis nomen dicitur. Nam quæ proprie et peculiariter insunt naturali Glio, hæc etiam ad nos sæpe deducuntur, abutente quandoque sancta Scriptura, et filiis adoptivis quæ naturalis sunt filii interdum tribuente. Neque vero mirandum est si filiorum quoque appellationem sortiti simus, Deo singulari sua bonitate ita nos ornare volente, cum deus etiam nominaverit quos de terra constat esse procreatos. ᾖ, κἀγὼ ἐν αὐτοῖς.» Τοῖς γὰρ διὰ θεωρίας ειλικρι- smctum Spiritum, in spiritalem unitatem conjunνοῦς ἐπιγνῶναι δυνηθεῖσι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεπαιδευμένοις δὲ κατ' ἀκρίβειαν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὸν λόγον, ὑπάρξει δὴ πάντως καὶ ἀναμφιλόγως περιέσται τὸ τελείως ἀγαπᾶσθαι παρὰ Πατρός, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Τελειότατα γὰρ ἀγαπᾷ τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Πατήρ· ἐναυλίζεται δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ ἁγίου δῆλον ὅτι Πνεύματος, συν άπτων εἰς οἰκειότητα την πνευματικὴν δι᾿ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐγνωκότα αὐτόν, ἀπαράφθο ρόν τε τῆς θεογνωσίας ἐν ἑαυτῷ τὸν λόγον ὠδίνοντα. Εγνώρισε δὲ ἡμῖν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, Υἱὸν ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Παρέψεται γὰρ καὶ ισοδρομήσει πάντη τε καὶ πάντως τῇ περὶ τοῦ γεννήματος γνώ σει καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, καθάπερ ἀληθὲς καὶ τὸ ἔμπαλιν. Εἰ δὲ ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ ἀναμφιλόγως παραδεκτόν, ὅτι Πατρὶ μὲν ὁ Υἱὸς, Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ συννοεῖταί τε καὶ συνεισ άγεται, καὶ συνειστρέχει δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου γνῶσις, πῶς ἔτι ποίημα κατά τινας τῶν ἀνοσίων ἐστὶν ὁ Υἱός; Υἱὸν μὲν γὰρ εἴ τις λέγοι, τὴν περὶ Πατρὸς ἐνέθηκε γνῶσιν τοῖς ἀκροωμένοις· ποίημα δὲ ὀνομάσας εἰς ἔννοιαν ἀναφέρει τοῦ ποιήσαντος αὐτό. Ἐπειδὴ δὲ Πατέρα καλεῖ τὸν Θεὸν ὁ Υἱός, οὐ ποιητήν, ἢ δημιουργόν, οἶδε δηλονότι γέννημα κατ' ἀλήθειαν ἑαυτὸν ὑπάρχοντα. Διὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς υἱὸς, καὶ οὐ ποίημα κατ' ἐκείνους. Διδ ποιητὴς ὁ ποιῶν, καὶ οὐκέτι πατήρ. Αδικήσει δὲ οὐδὲν τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, τὸ καὶ ἐφ' ἡμῶν τετάχθαι τυχὸν τὸ τῆς γεννήσεως, ἤτοι τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα. Τὰ γάρ τοι κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενά τε καὶ προσόντα τῷ κατὰ φύσιν υἱῷ, ταῦτα καὶ ἐφ' ἡμᾶς κατεκομίσθη, πολλάκις κατακεχρημένης ἔσθ' ὅτε τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς τὰ τοῦ κατὰ φύσιν περιτιθείσης ἔσθ' ὅτε. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ τὴν τοῦ γεννήματος ἐλάχομεν κλῆσιν, ἐκ φιλανθρωπίας Θεοῦ τιμῆσαι θελήσαντος, ἐπεὶ καὶ θεοὺς ὠνόμασε τοὺς ἀπὸ γῆς ὄντας ὁμολογουμένως. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς ἐξῆλθε σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ πέραν τοῦ χειμάρρου των Κέδρων, ὅπου ἦν κῆπος, εἰς ὃν εἰσῆλθεν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. "Ηδει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδι δοὺς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅτι πολλάκις συνήχθη ό Ἰησοῦς ἐκεῖ μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. XVIII, 1, 2. Hæc cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus in quem introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas qui tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Postquam illuminasset discipulos, et ad omne genus virtutis congruis sermonibus informasset, ac optimam piamque vitam sequi jussisset, ac præterea spiritalibus eos donis impleturum pollicitus esset, supernasque et a Patre benedictiones missuruan eis dixisset, alacriter demum egreditur, passionis tempus nequaquam fugiens, nec mortem quam pro omnibus subiturus erat reformidans. Qui enim istud faceret cui propositum erat pati, ut sua Καταφωτίσας τοὺς μαθητὰς καὶ εἰς ἕκαστα τῶν τελούντων εἰς ἀρετὴν τοῖς καθήκουσιν ἀποτορνεύσας λόγοις, αστειοτάτην δὲ σφόδρα καὶ θεοφιλή πολι τείαν ελέσθαι προστάξας, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι πνευματικῶν ἀναπλήσειν αὐτοὺς χαρισμάτων ὑπου σχόμενός τε αὐτὸς, καὶ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πα τρὸς εὐλογίας καταπεμφθήσεσθαί σφισιν εἰπὼν, Εξεισιν ήδη προθύμως, τὸν τοῦ πάθους καιρὸν οὐκ ἀποσειόμενος, οὔτε μὴν τὴν ὑπὲρ ἁπάντων καταδείσας θάνατον. Πῶς γὰρ ἦν εἰκὸς τοῦτο δρᾶν τὸν ᾧ passione impassibilitatem omnibus redimeret? quiμε παρέστη παθεῖν, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν ἁπάντων ἀπάθειαν ἐκποίηται, ἀφιγμένον τε διὰ τοῦτο καὶ μόνον, ἵνα τῷ οἰκείῳ αἵματι τὴν σύμπασαν γῆν κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί;· Πλειστάκις μὲν οὖν ἐμπαροινεῖν ἑλομένων τῶν Ἰουδαίων αὐτῷ, λιθόλευστόν τι ποιεῖν ἐξ ἀπονοίας ἐπιχειρούντων, ἀπέδρα θεοπρεπῶς, ἀφανῆ μὲν ἑαυτὸν καθιστὰς, ὑπεξάγων δὲ καὶ μάλα ῥᾳδίως τῆς τῶν ζητούντων χειρός· οὐ γὰρ ἤθελε πω παθεῖν, οὔπω καιρού que ob id tantum advenerat, ut suo sanguine universam 1011 terram Deo el Patri acquireret? Judaeis itaque sæpius in eum irruentibus, et saxis obruere per suum furorem aggredientibus, declinabat, ut Deus, seipsum quidem ex eorum oculis eripiens, et ex quærentium manibus nullo negotio se subducens, non enim adhuc pati constitutum erat, congruo tempore nondum ad id eum vocante. Quo instante, domo relicta in qua suos instituerat discipulo-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. gens per seipsum Deo ac Patri eum qui noverit ipsum, et 1010 sincerain diving cognitionis int seipso rationem peperit. Notumn auten nolis fecit Patris nomen, Filium nobis seipsum ostendens. Oumiuo enimn Filii cognitionem sequetur etiam Patris cognitio, et contra. Quod si verum et indubitatum est Patrem cunt Filio simul intelligi, et vicissim Filium cum Patre, et utriusque cognitionem simul concurrere, quomodo creatura, ut impii quidam aiunt, est Filius? Nam qui Filium dixerit, Patris notitiam auditoribus simul infert: qui vero creaturam nominaverit, ad Creatorem animum statim revocat. Cum autem Patrem Deum Filius nominet, non creatorem aut opificem, novit utique se veram esse prolem. Ideoque Filius intelligitur et est Alius, non autem creatura, ut illi volunt. Ideo creator dicitur qui creat, pater vero non item. Nec obstat quod de nobis forsan generationis aut filiationis nomen dicitur. Nam quæ proprie et peculiariter insunt naturali Glio, hæc etiam ad nos sæpe deducuntur, abutente quandoque sancta Scriptura, et filiis adoptivis quæ naturalis sunt filii interdum tribuente. Neque vero mirandum est si filiorum quoque appellationem sortiti simus, Deo singulari sua bonitate ita nos ornare volente, cum deus etiam nominaverit quos de terra constat esse procreatos. ᾖ, κἀγὼ ἐν αὐτοῖς.» Τοῖς γὰρ διὰ θεωρίας ειλικρι- smctum Spiritum, in spiritalem unitatem conjunνοῦς ἐπιγνῶναι δυνηθεῖσι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεπαιδευμένοις δὲ κατ' ἀκρίβειαν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὸν λόγον, ὑπάρξει δὴ πάντως καὶ ἀναμφιλόγως περιέσται τὸ τελείως ἀγαπᾶσθαι παρὰ Πατρός, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Τελειότατα γὰρ ἀγαπᾷ τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Πατήρ· ἐναυλίζεται δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ ἁγίου δῆλον ὅτι Πνεύματος, συν άπτων εἰς οἰκειότητα την πνευματικὴν δι᾿ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐγνωκότα αὐτόν, ἀπαράφθο ρόν τε τῆς θεογνωσίας ἐν ἑαυτῷ τὸν λόγον ὠδίνοντα. Εγνώρισε δὲ ἡμῖν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, Υἱὸν ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Παρέψεται γὰρ καὶ ισοδρομήσει πάντη τε καὶ πάντως τῇ περὶ τοῦ γεννήματος γνώ σει καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, καθάπερ ἀληθὲς καὶ τὸ ἔμπαλιν. Εἰ δὲ ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ ἀναμφιλόγως παραδεκτόν, ὅτι Πατρὶ μὲν ὁ Υἱὸς, Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ συννοεῖταί τε καὶ συνεισ άγεται, καὶ συνειστρέχει δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου γνῶσις, πῶς ἔτι ποίημα κατά τινας τῶν ἀνοσίων ἐστὶν ὁ Υἱός; Υἱὸν μὲν γὰρ εἴ τις λέγοι, τὴν περὶ Πατρὸς ἐνέθηκε γνῶσιν τοῖς ἀκροωμένοις· ποίημα δὲ ὀνομάσας εἰς ἔννοιαν ἀναφέρει τοῦ ποιήσαντος αὐτό. Ἐπειδὴ δὲ Πατέρα καλεῖ τὸν Θεὸν ὁ Υἱός, οὐ ποιητήν, ἢ δημιουργόν, οἶδε δηλονότι γέννημα κατ' ἀλήθειαν ἑαυτὸν ὑπάρχοντα. Διὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς υἱὸς, καὶ οὐ ποίημα κατ' ἐκείνους. Διδ ποιητὴς ὁ ποιῶν, καὶ οὐκέτι πατήρ. Αδικήσει δὲ οὐδὲν τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, τὸ καὶ ἐφ' ἡμῶν τετάχθαι τυχὸν τὸ τῆς γεννήσεως, ἤτοι τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα. Τὰ γάρ τοι κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενά τε καὶ προσόντα τῷ κατὰ φύσιν υἱῷ, ταῦτα καὶ ἐφ' ἡμᾶς κατεκομίσθη, πολλάκις κατακεχρημένης ἔσθ' ὅτε τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς τὰ τοῦ κατὰ φύσιν περιτιθείσης ἔσθ' ὅτε. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ τὴν τοῦ γεννήματος ἐλάχομεν κλῆσιν, ἐκ φιλανθρωπίας Θεοῦ τιμῆσαι θελήσαντος, ἐπεὶ καὶ θεοὺς ὠνόμασε τοὺς ἀπὸ γῆς ὄντας ὁμολογουμένως. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς ἐξῆλθε σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ πέραν τοῦ χειμάρρου των Κέδρων, ὅπου ἦν κῆπος, εἰς ὃν εἰσῆλθεν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. "Ηδει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδι δοὺς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅτι πολλάκις συνήχθη ό Ἰησοῦς ἐκεῖ μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. XVIII, 1, 2. Hæc cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus in quem introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas qui tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Postquam illuminasset discipulos, et ad omne genus virtutis congruis sermonibus informasset, ac optimam piamque vitam sequi jussisset, ac præterea spiritalibus eos donis impleturum pollicitus esset, supernasque et a Patre benedictiones missuruan eis dixisset, alacriter demum egreditur, passionis tempus nequaquam fugiens, nec mortem quam pro omnibus subiturus erat reformidans. Qui enim istud faceret cui propositum erat pati, ut sua Καταφωτίσας τοὺς μαθητὰς καὶ εἰς ἕκαστα τῶν τελούντων εἰς ἀρετὴν τοῖς καθήκουσιν ἀποτορνεύσας λόγοις, αστειοτάτην δὲ σφόδρα καὶ θεοφιλή πολι τείαν ελέσθαι προστάξας, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι πνευματικῶν ἀναπλήσειν αὐτοὺς χαρισμάτων ὑπου σχόμενός τε αὐτὸς, καὶ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πα τρὸς εὐλογίας καταπεμφθήσεσθαί σφισιν εἰπὼν, Εξεισιν ήδη προθύμως, τὸν τοῦ πάθους καιρὸν οὐκ ἀποσειόμενος, οὔτε μὴν τὴν ὑπὲρ ἁπάντων καταδείσας θάνατον. Πῶς γὰρ ἦν εἰκὸς τοῦτο δρᾶν τὸν ᾧ passione impassibilitatem omnibus redimeret? quiμε παρέστη παθεῖν, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν ἁπάντων ἀπάθειαν ἐκποίηται, ἀφιγμένον τε διὰ τοῦτο καὶ μόνον, ἵνα τῷ οἰκείῳ αἵματι τὴν σύμπασαν γῆν κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί;· Πλειστάκις μὲν οὖν ἐμπαροινεῖν ἑλομένων τῶν Ἰουδαίων αὐτῷ, λιθόλευστόν τι ποιεῖν ἐξ ἀπονοίας ἐπιχειρούντων, ἀπέδρα θεοπρεπῶς, ἀφανῆ μὲν ἑαυτὸν καθιστὰς, ὑπεξάγων δὲ καὶ μάλα ῥᾳδίως τῆς τῶν ζητούντων χειρός· οὐ γὰρ ἤθελε πω παθεῖν, οὔπω καιρού que ob id tantum advenerat, ut suo sanguine universam 1011 terram Deo el Patri acquireret? Judaeis itaque sæpius in eum irruentibus, et saxis obruere per suum furorem aggredientibus, declinabat, ut Deus, seipsum quidem ex eorum oculis eripiens, et ex quærentium manibus nullo negotio se subducens, non enim adhuc pati constitutum erat, congruo tempore nondum ad id eum vocante. Quo instante, domo relicta in qua suos instituerat discipulo-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. gens per seipsum Deo ac Patri eum qui noverit ipsum, et 1010 sincerain diving cognitionis int seipso rationem peperit. Notumn auten nolis fecit Patris nomen, Filium nobis seipsum ostendens. Oumiuo enimn Filii cognitionem sequetur etiam Patris cognitio, et contra. Quod si verum et indubitatum est Patrem cunt Filio simul intelligi, et vicissim Filium cum Patre, et utriusque cognitionem simul concurrere, quomodo creatura, ut impii quidam aiunt, est Filius? Nam qui Filium dixerit, Patris notitiam auditoribus simul infert: qui vero creaturam nominaverit, ad Creatorem animum statim revocat. Cum autem Patrem Deum Filius nominet, non creatorem aut opificem, novit utique se veram esse prolem. Ideoque Filius intelligitur et est Alius, non autem creatura, ut illi volunt. Ideo creator dicitur qui creat, pater vero non item. Nec obstat quod de nobis forsan generationis aut filiationis nomen dicitur. Nam quæ proprie et peculiariter insunt naturali Glio, hæc etiam ad nos sæpe deducuntur, abutente quandoque sancta Scriptura, et filiis adoptivis quæ naturalis sunt filii interdum tribuente. Neque vero mirandum est si filiorum quoque appellationem sortiti simus, Deo singulari sua bonitate ita nos ornare volente, cum deus etiam nominaverit quos de terra constat esse procreatos. ᾖ, κἀγὼ ἐν αὐτοῖς.» Τοῖς γὰρ διὰ θεωρίας ειλικρι- smctum Spiritum, in spiritalem unitatem conjunνοῦς ἐπιγνῶναι δυνηθεῖσι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεπαιδευμένοις δὲ κατ' ἀκρίβειαν τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου τὸν λόγον, ὑπάρξει δὴ πάντως καὶ ἀναμφιλόγως περιέσται τὸ τελείως ἀγαπᾶσθαι παρὰ Πατρός, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Τελειότατα γὰρ ἀγαπᾷ τὸν ἴδιον Υἱὸν ὁ Πατήρ· ἐναυλίζεται δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, διὰ τοῦ ἁγίου δῆλον ὅτι Πνεύματος, συν άπτων εἰς οἰκειότητα την πνευματικὴν δι᾿ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν ἐγνωκότα αὐτόν, ἀπαράφθο ρόν τε τῆς θεογνωσίας ἐν ἑαυτῷ τὸν λόγον ὠδίνοντα. Εγνώρισε δὲ ἡμῖν τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, Υἱὸν ἡμῖν ἑαυτὸν ἐπιδείξας. Παρέψεται γὰρ καὶ ισοδρομήσει πάντη τε καὶ πάντως τῇ περὶ τοῦ γεννήματος γνώ σει καὶ ἡ περὶ τοῦ γεννήσαντος αὐτὸν, καθάπερ ἀληθὲς καὶ τὸ ἔμπαλιν. Εἰ δὲ ἀληθῆς ὁ λόγος, καὶ ἀναμφιλόγως παραδεκτόν, ὅτι Πατρὶ μὲν ὁ Υἱὸς, Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν τῷ Πατρὶ συννοεῖταί τε καὶ συνεισ άγεται, καὶ συνειστρέχει δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου γνῶσις, πῶς ἔτι ποίημα κατά τινας τῶν ἀνοσίων ἐστὶν ὁ Υἱός; Υἱὸν μὲν γὰρ εἴ τις λέγοι, τὴν περὶ Πατρὸς ἐνέθηκε γνῶσιν τοῖς ἀκροωμένοις· ποίημα δὲ ὀνομάσας εἰς ἔννοιαν ἀναφέρει τοῦ ποιήσαντος αὐτό. Ἐπειδὴ δὲ Πατέρα καλεῖ τὸν Θεὸν ὁ Υἱός, οὐ ποιητήν, ἢ δημιουργόν, οἶδε δηλονότι γέννημα κατ' ἀλήθειαν ἑαυτὸν ὑπάρχοντα. Διὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστιν ὁ Υἱὸς υἱὸς, καὶ οὐ ποίημα κατ' ἐκείνους. Διδ ποιητὴς ὁ ποιῶν, καὶ οὐκέτι πατήρ. Αδικήσει δὲ οὐδὲν τὴν τοῦ λόγου δύναμιν, τὸ καὶ ἐφ' ἡμῶν τετάχθαι τυχὸν τὸ τῆς γεννήσεως, ἤτοι τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα. Τὰ γάρ τοι κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ἀνακείμενά τε καὶ προσόντα τῷ κατὰ φύσιν υἱῷ, ταῦτα καὶ ἐφ' ἡμᾶς κατεκομίσθη, πολλάκις κατακεχρημένης ἔσθ' ὅτε τῆς ἁγίας Γραφῆς, καὶ τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς τὰ τοῦ κατὰ φύσιν περιτιθείσης ἔσθ' ὅτε. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ καὶ τὴν τοῦ γεννήματος ἐλάχομεν κλῆσιν, ἐκ φιλανθρωπίας Θεοῦ τιμῆσαι θελήσαντος, ἐπεὶ καὶ θεοὺς ὠνόμασε τοὺς ἀπὸ γῆς ὄντας ὁμολογουμένως. Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς ἐξῆλθε σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ πέραν τοῦ χειμάρρου των Κέδρων, ὅπου ἦν κῆπος, εἰς ὃν εἰσῆλθεν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ. "Ηδει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδι δοὺς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅτι πολλάκις συνήχθη ό Ἰησοῦς ἐκεῖ μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ. XVIII, 1, 2. Hæc cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus in quem introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas qui tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Postquam illuminasset discipulos, et ad omne genus virtutis congruis sermonibus informasset, ac optimam piamque vitam sequi jussisset, ac præterea spiritalibus eos donis impleturum pollicitus esset, supernasque et a Patre benedictiones missuruan eis dixisset, alacriter demum egreditur, passionis tempus nequaquam fugiens, nec mortem quam pro omnibus subiturus erat reformidans. Qui enim istud faceret cui propositum erat pati, ut sua Καταφωτίσας τοὺς μαθητὰς καὶ εἰς ἕκαστα τῶν τελούντων εἰς ἀρετὴν τοῖς καθήκουσιν ἀποτορνεύσας λόγοις, αστειοτάτην δὲ σφόδρα καὶ θεοφιλή πολι τείαν ελέσθαι προστάξας, καὶ πρὸς τούτοις ἔτι πνευματικῶν ἀναπλήσειν αὐτοὺς χαρισμάτων ὑπου σχόμενός τε αὐτὸς, καὶ τὰς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πα τρὸς εὐλογίας καταπεμφθήσεσθαί σφισιν εἰπὼν, Εξεισιν ήδη προθύμως, τὸν τοῦ πάθους καιρὸν οὐκ ἀποσειόμενος, οὔτε μὴν τὴν ὑπὲρ ἁπάντων καταδείσας θάνατον. Πῶς γὰρ ἦν εἰκὸς τοῦτο δρᾶν τὸν ᾧ passione impassibilitatem omnibus redimeret? quiμε παρέστη παθεῖν, ἵνα τῷ ἰδίῳ πάθει τὴν ἁπάντων ἀπάθειαν ἐκποίηται, ἀφιγμένον τε διὰ τοῦτο καὶ μόνον, ἵνα τῷ οἰκείῳ αἵματι τὴν σύμπασαν γῆν κατακτήσηται τῷ Θεῷ καὶ Πατρί;· Πλειστάκις μὲν οὖν ἐμπαροινεῖν ἑλομένων τῶν Ἰουδαίων αὐτῷ, λιθόλευστόν τι ποιεῖν ἐξ ἀπονοίας ἐπιχειρούντων, ἀπέδρα θεοπρεπῶς, ἀφανῆ μὲν ἑαυτὸν καθιστὰς, ὑπεξάγων δὲ καὶ μάλα ῥᾳδίως τῆς τῶν ζητούντων χειρός· οὐ γὰρ ἤθελε πω παθεῖν, οὔπω καιρού que ob id tantum advenerat, ut suo sanguine universam 1011 terram Deo el Patri acquireret? Judaeis itaque sæpius in eum irruentibus, et saxis obruere per suum furorem aggredientibus, declinabat, ut Deus, seipsum quidem ex eorum oculis eripiens, et ex quærentium manibus nullo negotio se subducens, non enim adhuc pati constitutum erat, congruo tempore nondum ad id eum vocante. Quo instante, domo relicta in qua suos instituerat discipulo-

pervenit ad locum in quo ipse Servator omnium καλοῦντος εἰς τοῦτο τοῦ πρέποντος. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη Christus et sancti discipuli frequenter versari solebant. Hoc autem rursus agebat, ut a proditore citra negotium inveniretur. Locus autem hortus erat, veteris paradisi formam gerens. Erat enim, ut ita dicam, recollectio quædam figurarum, et omnium uno verbo in pristinum statum reversio. In paradiso quippe omnis tristitiæ nostræ initium fuit, in horto vero Christi quoque passio inchoatur, quæ veterum illorum omnium emendationem nobis invehit. συμβέβηκεν ἡ ἀρχὴ, ἐν κήπῳ δὲ καὶ τὸ Χριστοῦ συμβεβηκότων εἰσφέρον τὴν ἐπανόρθωσιν. XVIII, 3. Judas ergo cum accepisset cohortem, et a pontificibus et Pharisæis ministros, venit illuc cum laternis et facibus et armis. Necessario rursus divinus evangelista Jesum in borto fuisse ait, non aliorum hominum illuc confluentium multitudine stipatum, quorum ope se defenderet, sed solum cum solis suis discipulis, ut proditoris labantem animum palam faceret. Gravis enim res est in unoquoque conscientia, soletque turbare animos, et ingentes metus incutere, cum aliquid impii quandoque aggredimur. Cum ergo istiusmodi quiddam proditori contigisset, cohortem ipsam armis instructam, et Judæorum ministros adducit, ac si quempiam scelere nobilem capturus esset. Sciebat enim, ut credibile est, se eum non capturum, nisi pali vellet, et ultro se eo conferret. At impietate facinorum profligatus, et incredibili audacia quodammodo temulentus nescit quo ruat, nec frustra sentit esse conatus suos. Putabat enim se multitudine satellitum et hominum manu divinam ejus potestatem superaturom. Neque vero mireris, si tali morbo miser laboret, et digna risu animo agitet. 1012 Nam cum mentis suæ habenas alteri permisisset, suæque voluntatis potestatem diabolo vendidisset, tolus jam illius furori addictus erat, qui semel insilierat, et aeris serpentis instar in eo latitabat. Sed hunc proditoris casum jure miraberis, perpetuisque lacrymis dignum fatebere. Nam qui modo una cum Christo conabat, ac sancte mensæ piorumque sermonum particeps erat, qui palam audieral, ‹ Unus ex vobis me traditurus est 20, ex ipsis, ut verbo dicam, sedilibus exsilit, et ex ipso epulari accubitu se proripit, eum pretio Judæis venditurus, non piorum sermonum memor, non futuro. rum spe succensus, sed dalæ sibi dignitatis nulla ratione propemodum habita, atque, ut simpliciter dicam, æternis illis bonis omnibus tam exiguo et vili argento præposito, diaboli rete et laqueus adeoque impietatis Judaicæ auctor simul et adjutor esse comperitur. Porro mihi risum haud parum movet, quod turbæ quæ cum proditore confluxerant, arreptis laternis et facibus impetum in Chri23 Joan. XIII, 21. παρῆν, τὴν ἑστίαν ἀφεὶς, ἐν ᾗ τοὺς ἰδίους μεμυσταγώγηκε μαθητάς, ἀφικνεῖται πρὸς τόπον, ἐν ᾧπερ ἦν ἔθος ἐνδιαιτᾶσθαι συχνῶς αὐτῷ τῷ πάντ των Σωτήρι Χριστῷ, καὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς. Εδρα δὲ τοῦτο πάλιν, ἀταλαίπωρον καθιστάς τῷ προδότῃ τὴν εὕρεσιν. Κῆπος δὲ ὁ χῶρος ἦν τὸ τοῦ ἀρχαίου σχῆμα παραδείσου πληρών. Ανακεφαλαίωσις γὰρ ὥσπερ ἐγίγνετο τόπον [ γρ. τόπων ], καὶ πάνω των, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐπαναδρομὴ πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Ἐν παραδείσῳ μὲν γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς σκυθρωπών πάθος δέχεται τὴν ἀρχὴν, ἁπάντων ἡμῖν τῶν πάλαι Ο οὖν Ἰούδας παραλαβὼν τὴν σπεῖραν, καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων και Φαρισαίων ὑπηρέτας, ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων καὶ ὅπλων. Αναγκαιότατα πάλιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ κήπῳ γενέσθαι φησὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ πλήθους ἀνδρῶν ἑτέρων, οὐκ ὄχλου συνθέοντος, ήγουν ἐπαμύνειν αὐτῷ διεσκεμμένου, μόνον δὲ μόνοις συνόντα τοῖς ἑαυ τοῦ μαθηταῖς, ἵνα τῆς τοῦ προδότου καρδίας καταστήσῃ καταφανὲς τὸ σαθρὸν εἰς σύνεσιν. Δεινὸν γὰρ λίαν ἐν ἑκάστῳ τὸ συνειδὸς, καὶ θορύβους ἐντεκεῖν, καὶ πικράς ἀνασκαλεῦσαι δειλίας, ὅταν τι τῶν ἀνοσίων ἐπιχειρῶ μεν ἔσθ' ὅτε. Τοιοῦτον, οἶμαι, τί πεπονθὼς ὁ προδί της, τήν τε σπείραν αὐτὴν πολεμικοῖς ὀργάνοις ένηρ μοσμένην καὶ τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέτας ἐπικομέζεται, καθάπερ τινὰ τῶν διαβοήτων εἰς κακουργίαν ὑπὸ χεῖρα ληψόμενος. Ηδει γάρ, ὡς εἰκὸς, ὡς οὐκ ἂν ἔλοι ποτὲ μὴ οὐχὶ παθεῖν ᾑρημένον. ιόντα τε πρὸς τοῦτο δι' ἐθελουσίου ῥοπῆς· ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν δρωμέν νων ἀνησιότητος παρεφθαρμένος τὸν νοῦν, καὶ μεθύων ὥσπερ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήμασιν, οὐδὲ ὅποι ποτὲ φέρεται βλέπει, καὶ ἀνηνύτως ἐπιχειρῶν οὐκ αἰσθάνε ται. Πετο γὰρ ὅτι τῇ τῶν ἑπομένων πληθύϊ καὶ ἀνθρώ πίνῃ χειρὶ τῆς θείας αὐτοῦ δυνάμεως περιέσται ποτέ. Καὶ μή τοι θαυμάσῃς εἰ νοσεί τι τῶν τοιούτων ὁ δείω λαιος, καὶ γέλωτος ἄξια πεφρονηκώς εὑρίσκεται. Ετέρῳ γὰρ ἤδη τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀναθεὶς τοὺς οἵακας, καὶ καταπωλήσας τῷ διαβόλῳ τῶν ἰδίων θελημάτων την ἐξουσίαν, ὅλως ἦν τῆς ἐκείνου μανίας, εἰσπεπηδηκό τος ἅπαξ καὶ πικρού τινος ὄψεως δίκην ἐμφωλεύοντος αὐτῷ. Αποθαυμάσαι δ᾽ ἄν τις, καὶ λίαν εἰκότως, η ακαταλήκτων τε δακρύων ἀξίαν ἐρεῖ τὴν τοῦ προ δότου κατάπτωσιν. Ο γὰρ ἄρτι συνεστιώμενο; τῷ Χριστῷ καὶ ὁμόσιτος ων, τραπέζης τε τῆς ἁγίας μέτω οχος, καὶ λόγων τῶν εἰς εὐσέβειαν συναπολαύσας τοῖς ἄλλοις, ἀκηκοώς τε λέγοντος έναργῶς, ὅτι «Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με,» ἐξ αὐτῶν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν περιτραπεζίων ἐξάλλεται δίφρων, καὶ τῆς κατακλί σεως ἄρτι τάχα διαναστάς, δρομαίος άπεισι μισθαρο νήσων Ιουδαίοις, οὐ λόγων τῶν εἰς εὐσέβειαν διαμε μνῆσθαι θελήσας, οὐκ ἐλπίδος τῆς εἰς τὸ μέλλον εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθὼν, ὀλίγα δὲ κομιδῇ καὶ τοῦ δοθέντος αὐτῷ φροντίσας ἀξιώματος, και, ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, πάντων ὁμοῦ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὸ μικρὸν οὕτω

pervenit ad locum in quo ipse Servator omnium καλοῦντος εἰς τοῦτο τοῦ πρέποντος. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη Christus et sancti discipuli frequenter versari solebant. Hoc autem rursus agebat, ut a proditore citra negotium inveniretur. Locus autem hortus erat, veteris paradisi formam gerens. Erat enim, ut ita dicam, recollectio quædam figurarum, et omnium uno verbo in pristinum statum reversio. In paradiso quippe omnis tristitiæ nostræ initium fuit, in horto vero Christi quoque passio inchoatur, quæ veterum illorum omnium emendationem nobis invehit. συμβέβηκεν ἡ ἀρχὴ, ἐν κήπῳ δὲ καὶ τὸ Χριστοῦ συμβεβηκότων εἰσφέρον τὴν ἐπανόρθωσιν. XVIII, 3. Judas ergo cum accepisset cohortem, et a pontificibus et Pharisæis ministros, venit illuc cum laternis et facibus et armis. Necessario rursus divinus evangelista Jesum in borto fuisse ait, non aliorum hominum illuc confluentium multitudine stipatum, quorum ope se defenderet, sed solum cum solis suis discipulis, ut proditoris labantem animum palam faceret. Gravis enim res est in unoquoque conscientia, soletque turbare animos, et ingentes metus incutere, cum aliquid impii quandoque aggredimur. Cum ergo istiusmodi quiddam proditori contigisset, cohortem ipsam armis instructam, et Judæorum ministros adducit, ac si quempiam scelere nobilem capturus esset. Sciebat enim, ut credibile est, se eum non capturum, nisi pali vellet, et ultro se eo conferret. At impietate facinorum profligatus, et incredibili audacia quodammodo temulentus nescit quo ruat, nec frustra sentit esse conatus suos. Putabat enim se multitudine satellitum et hominum manu divinam ejus potestatem superaturom. Neque vero mireris, si tali morbo miser laboret, et digna risu animo agitet. 1012 Nam cum mentis suæ habenas alteri permisisset, suæque voluntatis potestatem diabolo vendidisset, tolus jam illius furori addictus erat, qui semel insilierat, et aeris serpentis instar in eo latitabat. Sed hunc proditoris casum jure miraberis, perpetuisque lacrymis dignum fatebere. Nam qui modo una cum Christo conabat, ac sancte mensæ piorumque sermonum particeps erat, qui palam audieral, ‹ Unus ex vobis me traditurus est 20, ex ipsis, ut verbo dicam, sedilibus exsilit, et ex ipso epulari accubitu se proripit, eum pretio Judæis venditurus, non piorum sermonum memor, non futuro. rum spe succensus, sed dalæ sibi dignitatis nulla ratione propemodum habita, atque, ut simpliciter dicam, æternis illis bonis omnibus tam exiguo et vili argento præposito, diaboli rete et laqueus adeoque impietatis Judaicæ auctor simul et adjutor esse comperitur. Porro mihi risum haud parum movet, quod turbæ quæ cum proditore confluxerant, arreptis laternis et facibus impetum in Chri23 Joan. XIII, 21. παρῆν, τὴν ἑστίαν ἀφεὶς, ἐν ᾗ τοὺς ἰδίους μεμυσταγώγηκε μαθητάς, ἀφικνεῖται πρὸς τόπον, ἐν ᾧπερ ἦν ἔθος ἐνδιαιτᾶσθαι συχνῶς αὐτῷ τῷ πάντ των Σωτήρι Χριστῷ, καὶ τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς. Εδρα δὲ τοῦτο πάλιν, ἀταλαίπωρον καθιστάς τῷ προδότῃ τὴν εὕρεσιν. Κῆπος δὲ ὁ χῶρος ἦν τὸ τοῦ ἀρχαίου σχῆμα παραδείσου πληρών. Ανακεφαλαίωσις γὰρ ὥσπερ ἐγίγνετο τόπον [ γρ. τόπων ], καὶ πάνω των, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐπαναδρομὴ πρὸς τὸ ἀρχαῖον. Ἐν παραδείσῳ μὲν γὰρ τῶν καθ' ἡμᾶς σκυθρωπών πάθος δέχεται τὴν ἀρχὴν, ἁπάντων ἡμῖν τῶν πάλαι Ο οὖν Ἰούδας παραλαβὼν τὴν σπεῖραν, καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων και Φαρισαίων ὑπηρέτας, ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων καὶ ὅπλων. Αναγκαιότατα πάλιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς ἐν τῷ κήπῳ γενέσθαι φησὶ τὸν Ἰησοῦν, οὐ πλήθους ἀνδρῶν ἑτέρων, οὐκ ὄχλου συνθέοντος, ήγουν ἐπαμύνειν αὐτῷ διεσκεμμένου, μόνον δὲ μόνοις συνόντα τοῖς ἑαυ τοῦ μαθηταῖς, ἵνα τῆς τοῦ προδότου καρδίας καταστήσῃ καταφανὲς τὸ σαθρὸν εἰς σύνεσιν. Δεινὸν γὰρ λίαν ἐν ἑκάστῳ τὸ συνειδὸς, καὶ θορύβους ἐντεκεῖν, καὶ πικράς ἀνασκαλεῦσαι δειλίας, ὅταν τι τῶν ἀνοσίων ἐπιχειρῶ μεν ἔσθ' ὅτε. Τοιοῦτον, οἶμαι, τί πεπονθὼς ὁ προδί της, τήν τε σπείραν αὐτὴν πολεμικοῖς ὀργάνοις ένηρ μοσμένην καὶ τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέτας ἐπικομέζεται, καθάπερ τινὰ τῶν διαβοήτων εἰς κακουργίαν ὑπὸ χεῖρα ληψόμενος. Ηδει γάρ, ὡς εἰκὸς, ὡς οὐκ ἂν ἔλοι ποτὲ μὴ οὐχὶ παθεῖν ᾑρημένον. ιόντα τε πρὸς τοῦτο δι' ἐθελουσίου ῥοπῆς· ἀλλ᾽ ἐκ τῆς τῶν δρωμέν νων ἀνησιότητος παρεφθαρμένος τὸν νοῦν, καὶ μεθύων ὥσπερ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήμασιν, οὐδὲ ὅποι ποτὲ φέρεται βλέπει, καὶ ἀνηνύτως ἐπιχειρῶν οὐκ αἰσθάνε ται. Πετο γὰρ ὅτι τῇ τῶν ἑπομένων πληθύϊ καὶ ἀνθρώ πίνῃ χειρὶ τῆς θείας αὐτοῦ δυνάμεως περιέσται ποτέ. Καὶ μή τοι θαυμάσῃς εἰ νοσεί τι τῶν τοιούτων ὁ δείω λαιος, καὶ γέλωτος ἄξια πεφρονηκώς εὑρίσκεται. Ετέρῳ γὰρ ἤδη τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀναθεὶς τοὺς οἵακας, καὶ καταπωλήσας τῷ διαβόλῳ τῶν ἰδίων θελημάτων την ἐξουσίαν, ὅλως ἦν τῆς ἐκείνου μανίας, εἰσπεπηδηκό τος ἅπαξ καὶ πικρού τινος ὄψεως δίκην ἐμφωλεύοντος αὐτῷ. Αποθαυμάσαι δ᾽ ἄν τις, καὶ λίαν εἰκότως, η ακαταλήκτων τε δακρύων ἀξίαν ἐρεῖ τὴν τοῦ προ δότου κατάπτωσιν. Ο γὰρ ἄρτι συνεστιώμενο; τῷ Χριστῷ καὶ ὁμόσιτος ων, τραπέζης τε τῆς ἁγίας μέτω οχος, καὶ λόγων τῶν εἰς εὐσέβειαν συναπολαύσας τοῖς ἄλλοις, ἀκηκοώς τε λέγοντος έναργῶς, ὅτι «Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με,» ἐξ αὐτῶν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῶν περιτραπεζίων ἐξάλλεται δίφρων, καὶ τῆς κατακλί σεως ἄρτι τάχα διαναστάς, δρομαίος άπεισι μισθαρο νήσων Ιουδαίοις, οὐ λόγων τῶν εἰς εὐσέβειαν διαμε μνῆσθαι θελήσας, οὐκ ἐλπίδος τῆς εἰς τὸ μέλλον εἰς ἐπιθυμίαν ἐλθὼν, ὀλίγα δὲ κομιδῇ καὶ τοῦ δοθέντος αὐτῷ φροντίσας ἀξιώματος, και, ἀπαξαπλῶς εἰπεῖν, πάντων ὁμοῦ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τὸ μικρὸν οὕτω

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. tenebris assolet, in lapides impingerent, aut in foveas caderent: solent enim in tenebris talia fere accidere. Sed, o dementiam! non vident miseri præ multa vecordia se in lapidem offendere de quo Deus ac Pater infit: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali “.» Et qni parvam foveam reformidant, in fontes abyssi, et in terræ profunda ruere se non sentiunt, et qui serotinam obscuritatem aversantur, perpetuam et æternam noctem non curant. Nam qui divino lumini, hoc est Christo insidias struebant, debebant ambulare in tenebris et nocte, juxta Prophetæ vocem ". Neque vero istud tantum, sed et in ipsas exteriores tenebras detrudendi erant, ibi rationem impietatis in Christum reddituri, et acerbo atque æterno tradendi judicio. καὶ εὐτελὲς προθεὶς ἀργύριον, καὶ πάγη, καὶ λῖνον stum facere moliuntur. Metuebant nempe ue, ut in διαβολικὴν εὑρίσκεται τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀθεότητος πρωτοστάτης τε ἅμα καὶ συνεργός. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις οὐ μετρίως διαγελών. Ὄχλοι μὲν γὰρ οἱ τῷ προδότῃ συνθέοντες, τὴν κατὰ Χριστοῦ μελετώσιν ἔφοδον, φανούς δὲ καὶ δᾄδας ἁψά μενοι. Παρῃτοῦντο γὰρ, οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τὰ ὡς ἐν σκότῳ διαπταίσματα καὶ τὸ βόθροις ἀκουσίως ἐγκαταπηδαν· φιλεῖ γάρ πως ἐν σκότῳ τὰ τοιαῦτα συμβαίνειν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! οὐχ ὁρῶσιν οἱ τά λανες ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τῷ λίθῳ προσπταίοντες, περὶ οὗ φησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ·. Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος καὶ πέτραν σκανδάλου. Καὶ οἱ μικρὸν ἔσθ' ὅτε καταφρίττοντες βόθρον, εἰς πηγὰς ἀβύσσου καὶ εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς κατα πηδῶντες οὐκ αἰσθάνονται, καὶ οἱ τὴν τῆς ἑσπέρας ἀχλὺν παραιτούμενοι, τῆς διηνεκούς καὶ ἀκαταλήκτου νυκτὸς οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμελλον γὰρ τῷ θείῳ φωτί δυσσεβῶς ἐπιβουλεύσαντες, τοῦτ' ἔστι Χριστῷ, περιπατεῖν ἐν σκότῳ καὶ ἀωρίς, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν. Καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἐξώτερον κατοιχήσεσθαι σκότος, ἐκεῖ τῆς εἰς Χριστὸν ἀσεβείας ἀποτίσοντες τοὺς λόγους, καὶ πικρά καὶ ἀτελευτήτῳ παραδοθησόμενοι κρίσει. Ἰησοῦς οὖν εἰδὼς πάντα τὰ ἐρχόμενα ἐπ' αὐτ τὸν, ἐξῆλθε, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνα ζητεῖτε; Απεκρίθησαν αὐτῷ· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· 'Εγώ εἰμι. Εἱστήκει δὲ καὶ Ιούδας ο παραδιδοὺς αὐτὸν, μετ' αὐτῶν. Ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι Εγώ είμι, ἀπῆλθον εἰς τὰ επίσω, καὶ ἔπεσον χαμαί. & Διὰ νυκτὸς ὁ προδότης τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέ τὰς ὁμοῦ τῇ σπείρα διακομίζων ἐφίκετο. Καὶ γάρ τοι, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ᾤετο μὲν ὅτι καὶ οὐχ ἑκόντα λήψεται, τῇ τῶν ἑπομένων πολυχειρία καταθαρσήσας. Εὑρήσει γε μήν εμφιλοχωροῦντα τοῖς συν ήθεσι τόποις, οὔπω τῆς ἡμέρας ἀνείσης τὴν ἑτέρωσέ ποι πρόοδον, ἐνιζανούσης δὲ ὥσπερ τοῖς καταλύμασιν ἔτι τὸν Κύριον τῆς νυκτός. Ἵνα τοίνυν αὐτὸν καθ᾿ ἕτερον άνθρωπίνως διεσκεμμένον ἐλέγξῃ Χρι στις, ἕωλά τε πεφρονηκότα κἂν τούτῳ πάλιν, φθάνει μὲν αὐτὸς τῆς ἐφόδου τὴν ἀρχὴν, ἕξεισι δὲ καὶ μάλα προθύμως ὑπαντήσων αὐτοῖς, ὅτι μήτε ήγνόει τὸ τολμώμενον δια τούτου δεικνύς, καὶ ὅτι λαθεῖν τε ἅμα και διαδρᾶναι προεγνωκότι όξον, αὐτόκλητος ἴησιν ἐπὶ τὸ πάθος, οὐκ ἐκ τῆς τινων πλεονεξίας ἀν εθελήτῳ κινδύνω περιπεσών, ἵνα μήτε γελῶσιν οἱ παρ' Έλλησι σοφοί, σκανδαλόν τε καὶ κατηγόρημα τῆς ἑαυτῶν ἐλαφρίας ποιούμενοι τὸν σταυρὸν, μήτε μὴν ὁ κυριοκτόνος Ἰουδαῖος ὑψηλὴν ἀναστάσῃ κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀφρύν, κατισχῦσαι νομίζων καὶ οὐχ ἐχόντος αὐτοῦ. Διαπυνθάνεται δὲ τῶν ἡκόντων ἐπὶ τὴν σύλληψιν, τίνα δὴ ἄρα διερευνώμενοι πάρεισιν, οὐκ ἀγνοήσας ποθὲν, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς διὰ τοῦτο παρόντας καὶ θεωρουμένους αὐτὸν, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἐλέγξας, οὐδ' ὅσον ἐπιγινώσκειν ἰσχύοντας τὸν ζητούμε νον, ἡμᾶς βεβαιώσῃ πρὸς τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, ὡς οὐκ ἂν ἤλω ποτέ, μὴ οὐχὶ τοῖς ζητοῦσιν αὐτὸν ἐθελοντής προσιών. Αθρες γὰρ ὅπως αὐτοῦ διαρρήδην τον «Τίνα ζητεῖτε; ο λέγοντος, οὐκ ἐπήγαγον εὐθὺς, ὅτι δὲ συλ st sa. vult, XVIII, 4-6. Jesus itaque scions omnia quæ ventura erant super se, processit, et dixit eis: Quem quaritis? Responderunt ei: Jesum Nazarenum. Dicit 1013 eis Jesus: Ego sum. Stabat aulem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dirit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. Noctu proditor satellitibus Judæorum una cum cohorte secum assumptis accessit. Etenim, ut modo dicebamus, putabat se eum capturum etiam invitum, satellitum numero fretus. Inveniet tamen eum in locis consuetis diversantem, die nondum permittente ut alio concederet, sed nocte Dominum in suis, ut ita dicam, habitaculis retinente. Ut igi tur eum animo vana Christus agitare ostenderet, non exspectat quidem dum irruant, sed strenue eis obviam prodit, ostendens ignotum sibi non esse facinus, et quia difficile non erat futurorum praescio diffugere, passioni seipsum offert, non invitus nec vi ad subeundum istud periculum adactus, ne Græcorum sapientes inde subsannandi occasionem acciperent, crucemque scandalum et offensionem ponerent suæ levitatis, neque dominicida Judæus in Christum supercilium tolleret, existimans se ei vel invito prævaluisse. Interrogat vero eos qui ad so comprehendendum venerant, non quod ignoraret quem quærerent, sed ut nos in recta sententia confirmaret, nusquam se captum iri nisi quærentibus ultro se offerret, ostendendo eos ne prasentes quidem ac spectantes agnoscere posse eum quen quæritant. Observa enim ut eo palam et aperte clamante, • Quem quæritis?» non statim subje cerint: Adsumus te qui nos alloqueris comprehensuri, sed tanquam de aliquo absente, aut quem non cernerent, ‹ Jesum, inquiunt, Nazarenum. › Sed dicet forsan aliquis, Miles forsan et Judæorum 14; Ro.n. 15, 53. 33 Psal LNAX, 5.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. tenebris assolet, in lapides impingerent, aut in foveas caderent: solent enim in tenebris talia fere accidere. Sed, o dementiam! non vident miseri præ multa vecordia se in lapidem offendere de quo Deus ac Pater infit: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali “.» Et qni parvam foveam reformidant, in fontes abyssi, et in terræ profunda ruere se non sentiunt, et qui serotinam obscuritatem aversantur, perpetuam et æternam noctem non curant. Nam qui divino lumini, hoc est Christo insidias struebant, debebant ambulare in tenebris et nocte, juxta Prophetæ vocem ". Neque vero istud tantum, sed et in ipsas exteriores tenebras detrudendi erant, ibi rationem impietatis in Christum reddituri, et acerbo atque æterno tradendi judicio. καὶ εὐτελὲς προθεὶς ἀργύριον, καὶ πάγη, καὶ λῖνον stum facere moliuntur. Metuebant nempe ue, ut in διαβολικὴν εὑρίσκεται τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀθεότητος πρωτοστάτης τε ἅμα καὶ συνεργός. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις οὐ μετρίως διαγελών. Ὄχλοι μὲν γὰρ οἱ τῷ προδότῃ συνθέοντες, τὴν κατὰ Χριστοῦ μελετώσιν ἔφοδον, φανούς δὲ καὶ δᾄδας ἁψά μενοι. Παρῃτοῦντο γὰρ, οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τὰ ὡς ἐν σκότῳ διαπταίσματα καὶ τὸ βόθροις ἀκουσίως ἐγκαταπηδαν· φιλεῖ γάρ πως ἐν σκότῳ τὰ τοιαῦτα συμβαίνειν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! οὐχ ὁρῶσιν οἱ τά λανες ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τῷ λίθῳ προσπταίοντες, περὶ οὗ φησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ·. Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος καὶ πέτραν σκανδάλου. Καὶ οἱ μικρὸν ἔσθ' ὅτε καταφρίττοντες βόθρον, εἰς πηγὰς ἀβύσσου καὶ εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς κατα πηδῶντες οὐκ αἰσθάνονται, καὶ οἱ τὴν τῆς ἑσπέρας ἀχλὺν παραιτούμενοι, τῆς διηνεκούς καὶ ἀκαταλήκτου νυκτὸς οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμελλον γὰρ τῷ θείῳ φωτί δυσσεβῶς ἐπιβουλεύσαντες, τοῦτ' ἔστι Χριστῷ, περιπατεῖν ἐν σκότῳ καὶ ἀωρίς, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν. Καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἐξώτερον κατοιχήσεσθαι σκότος, ἐκεῖ τῆς εἰς Χριστὸν ἀσεβείας ἀποτίσοντες τοὺς λόγους, καὶ πικρά καὶ ἀτελευτήτῳ παραδοθησόμενοι κρίσει. Ἰησοῦς οὖν εἰδὼς πάντα τὰ ἐρχόμενα ἐπ' αὐτ τὸν, ἐξῆλθε, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνα ζητεῖτε; Απεκρίθησαν αὐτῷ· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· 'Εγώ εἰμι. Εἱστήκει δὲ καὶ Ιούδας ο παραδιδοὺς αὐτὸν, μετ' αὐτῶν. Ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι Εγώ είμι, ἀπῆλθον εἰς τὰ επίσω, καὶ ἔπεσον χαμαί. & Διὰ νυκτὸς ὁ προδότης τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέ τὰς ὁμοῦ τῇ σπείρα διακομίζων ἐφίκετο. Καὶ γάρ τοι, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ᾤετο μὲν ὅτι καὶ οὐχ ἑκόντα λήψεται, τῇ τῶν ἑπομένων πολυχειρία καταθαρσήσας. Εὑρήσει γε μήν εμφιλοχωροῦντα τοῖς συν ήθεσι τόποις, οὔπω τῆς ἡμέρας ἀνείσης τὴν ἑτέρωσέ ποι πρόοδον, ἐνιζανούσης δὲ ὥσπερ τοῖς καταλύμασιν ἔτι τὸν Κύριον τῆς νυκτός. Ἵνα τοίνυν αὐτὸν καθ᾿ ἕτερον άνθρωπίνως διεσκεμμένον ἐλέγξῃ Χρι στις, ἕωλά τε πεφρονηκότα κἂν τούτῳ πάλιν, φθάνει μὲν αὐτὸς τῆς ἐφόδου τὴν ἀρχὴν, ἕξεισι δὲ καὶ μάλα προθύμως ὑπαντήσων αὐτοῖς, ὅτι μήτε ήγνόει τὸ τολμώμενον δια τούτου δεικνύς, καὶ ὅτι λαθεῖν τε ἅμα και διαδρᾶναι προεγνωκότι όξον, αὐτόκλητος ἴησιν ἐπὶ τὸ πάθος, οὐκ ἐκ τῆς τινων πλεονεξίας ἀν εθελήτῳ κινδύνω περιπεσών, ἵνα μήτε γελῶσιν οἱ παρ' Έλλησι σοφοί, σκανδαλόν τε καὶ κατηγόρημα τῆς ἑαυτῶν ἐλαφρίας ποιούμενοι τὸν σταυρὸν, μήτε μὴν ὁ κυριοκτόνος Ἰουδαῖος ὑψηλὴν ἀναστάσῃ κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀφρύν, κατισχῦσαι νομίζων καὶ οὐχ ἐχόντος αὐτοῦ. Διαπυνθάνεται δὲ τῶν ἡκόντων ἐπὶ τὴν σύλληψιν, τίνα δὴ ἄρα διερευνώμενοι πάρεισιν, οὐκ ἀγνοήσας ποθὲν, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς διὰ τοῦτο παρόντας καὶ θεωρουμένους αὐτὸν, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἐλέγξας, οὐδ' ὅσον ἐπιγινώσκειν ἰσχύοντας τὸν ζητούμε νον, ἡμᾶς βεβαιώσῃ πρὸς τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, ὡς οὐκ ἂν ἤλω ποτέ, μὴ οὐχὶ τοῖς ζητοῦσιν αὐτὸν ἐθελοντής προσιών. Αθρες γὰρ ὅπως αὐτοῦ διαρρήδην τον «Τίνα ζητεῖτε; ο λέγοντος, οὐκ ἐπήγαγον εὐθὺς, ὅτι δὲ συλ st sa. vult, XVIII, 4-6. Jesus itaque scions omnia quæ ventura erant super se, processit, et dixit eis: Quem quaritis? Responderunt ei: Jesum Nazarenum. Dicit 1013 eis Jesus: Ego sum. Stabat aulem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dirit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. Noctu proditor satellitibus Judæorum una cum cohorte secum assumptis accessit. Etenim, ut modo dicebamus, putabat se eum capturum etiam invitum, satellitum numero fretus. Inveniet tamen eum in locis consuetis diversantem, die nondum permittente ut alio concederet, sed nocte Dominum in suis, ut ita dicam, habitaculis retinente. Ut igi tur eum animo vana Christus agitare ostenderet, non exspectat quidem dum irruant, sed strenue eis obviam prodit, ostendens ignotum sibi non esse facinus, et quia difficile non erat futurorum praescio diffugere, passioni seipsum offert, non invitus nec vi ad subeundum istud periculum adactus, ne Græcorum sapientes inde subsannandi occasionem acciperent, crucemque scandalum et offensionem ponerent suæ levitatis, neque dominicida Judæus in Christum supercilium tolleret, existimans se ei vel invito prævaluisse. Interrogat vero eos qui ad so comprehendendum venerant, non quod ignoraret quem quærerent, sed ut nos in recta sententia confirmaret, nusquam se captum iri nisi quærentibus ultro se offerret, ostendendo eos ne prasentes quidem ac spectantes agnoscere posse eum quen quæritant. Observa enim ut eo palam et aperte clamante, • Quem quæritis?» non statim subje cerint: Adsumus te qui nos alloqueris comprehensuri, sed tanquam de aliquo absente, aut quem non cernerent, ‹ Jesum, inquiunt, Nazarenum. › Sed dicet forsan aliquis, Miles forsan et Judæorum 14; Ro.n. 15, 53. 33 Psal LNAX, 5.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. tenebris assolet, in lapides impingerent, aut in foveas caderent: solent enim in tenebris talia fere accidere. Sed, o dementiam! non vident miseri præ multa vecordia se in lapidem offendere de quo Deus ac Pater infit: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali “.» Et qni parvam foveam reformidant, in fontes abyssi, et in terræ profunda ruere se non sentiunt, et qui serotinam obscuritatem aversantur, perpetuam et æternam noctem non curant. Nam qui divino lumini, hoc est Christo insidias struebant, debebant ambulare in tenebris et nocte, juxta Prophetæ vocem ". Neque vero istud tantum, sed et in ipsas exteriores tenebras detrudendi erant, ibi rationem impietatis in Christum reddituri, et acerbo atque æterno tradendi judicio. καὶ εὐτελὲς προθεὶς ἀργύριον, καὶ πάγη, καὶ λῖνον stum facere moliuntur. Metuebant nempe ue, ut in διαβολικὴν εὑρίσκεται τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἀθεότητος πρωτοστάτης τε ἅμα καὶ συνεργός. Επεισι δέ μοι κἀκεῖνο πρὸς τούτοις οὐ μετρίως διαγελών. Ὄχλοι μὲν γὰρ οἱ τῷ προδότῃ συνθέοντες, τὴν κατὰ Χριστοῦ μελετώσιν ἔφοδον, φανούς δὲ καὶ δᾄδας ἁψά μενοι. Παρῃτοῦντο γὰρ, οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τὰ ὡς ἐν σκότῳ διαπταίσματα καὶ τὸ βόθροις ἀκουσίως ἐγκαταπηδαν· φιλεῖ γάρ πως ἐν σκότῳ τὰ τοιαῦτα συμβαίνειν. Αλλ' ὢ τῆς ἀνοίας! οὐχ ὁρῶσιν οἱ τά λανες ἐκ πολλῆς ἀμαθίας τῷ λίθῳ προσπταίοντες, περὶ οὗ φησιν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ·. Ἰδοὺ τίθημι ἐν Σιὼν λίθον προσκόμματος καὶ πέτραν σκανδάλου. Καὶ οἱ μικρὸν ἔσθ' ὅτε καταφρίττοντες βόθρον, εἰς πηγὰς ἀβύσσου καὶ εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς κατα πηδῶντες οὐκ αἰσθάνονται, καὶ οἱ τὴν τῆς ἑσπέρας ἀχλὺν παραιτούμενοι, τῆς διηνεκούς καὶ ἀκαταλήκτου νυκτὸς οὐδένα ποιοῦνται λόγον. Ἔμελλον γὰρ τῷ θείῳ φωτί δυσσεβῶς ἐπιβουλεύσαντες, τοῦτ' ἔστι Χριστῷ, περιπατεῖν ἐν σκότῳ καὶ ἀωρίς, κατὰ τὴν τοῦ Προφήτου φωνήν. Καὶ οὐχὶ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἐξώτερον κατοιχήσεσθαι σκότος, ἐκεῖ τῆς εἰς Χριστὸν ἀσεβείας ἀποτίσοντες τοὺς λόγους, καὶ πικρά καὶ ἀτελευτήτῳ παραδοθησόμενοι κρίσει. Ἰησοῦς οὖν εἰδὼς πάντα τὰ ἐρχόμενα ἐπ' αὐτ τὸν, ἐξῆλθε, καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνα ζητεῖτε; Απεκρίθησαν αὐτῷ· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· 'Εγώ εἰμι. Εἱστήκει δὲ καὶ Ιούδας ο παραδιδοὺς αὐτὸν, μετ' αὐτῶν. Ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι Εγώ είμι, ἀπῆλθον εἰς τὰ επίσω, καὶ ἔπεσον χαμαί. & Διὰ νυκτὸς ὁ προδότης τοὺς τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέ τὰς ὁμοῦ τῇ σπείρα διακομίζων ἐφίκετο. Καὶ γάρ τοι, καθάπερ ἔφαμεν ἀρτίως, ᾤετο μὲν ὅτι καὶ οὐχ ἑκόντα λήψεται, τῇ τῶν ἑπομένων πολυχειρία καταθαρσήσας. Εὑρήσει γε μήν εμφιλοχωροῦντα τοῖς συν ήθεσι τόποις, οὔπω τῆς ἡμέρας ἀνείσης τὴν ἑτέρωσέ ποι πρόοδον, ἐνιζανούσης δὲ ὥσπερ τοῖς καταλύμασιν ἔτι τὸν Κύριον τῆς νυκτός. Ἵνα τοίνυν αὐτὸν καθ᾿ ἕτερον άνθρωπίνως διεσκεμμένον ἐλέγξῃ Χρι στις, ἕωλά τε πεφρονηκότα κἂν τούτῳ πάλιν, φθάνει μὲν αὐτὸς τῆς ἐφόδου τὴν ἀρχὴν, ἕξεισι δὲ καὶ μάλα προθύμως ὑπαντήσων αὐτοῖς, ὅτι μήτε ήγνόει τὸ τολμώμενον δια τούτου δεικνύς, καὶ ὅτι λαθεῖν τε ἅμα και διαδρᾶναι προεγνωκότι όξον, αὐτόκλητος ἴησιν ἐπὶ τὸ πάθος, οὐκ ἐκ τῆς τινων πλεονεξίας ἀν εθελήτῳ κινδύνω περιπεσών, ἵνα μήτε γελῶσιν οἱ παρ' Έλλησι σοφοί, σκανδαλόν τε καὶ κατηγόρημα τῆς ἑαυτῶν ἐλαφρίας ποιούμενοι τὸν σταυρὸν, μήτε μὴν ὁ κυριοκτόνος Ἰουδαῖος ὑψηλὴν ἀναστάσῃ κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀφρύν, κατισχῦσαι νομίζων καὶ οὐχ ἐχόντος αὐτοῦ. Διαπυνθάνεται δὲ τῶν ἡκόντων ἐπὶ τὴν σύλληψιν, τίνα δὴ ἄρα διερευνώμενοι πάρεισιν, οὐκ ἀγνοήσας ποθὲν, ἀλλ᾽ ἵνα τοὺς διὰ τοῦτο παρόντας καὶ θεωρουμένους αὐτὸν, καὶ διὰ τούτου πάλιν ἐλέγξας, οὐδ' ὅσον ἐπιγινώσκειν ἰσχύοντας τὸν ζητούμε νον, ἡμᾶς βεβαιώσῃ πρὸς τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, ὡς οὐκ ἂν ἤλω ποτέ, μὴ οὐχὶ τοῖς ζητοῦσιν αὐτὸν ἐθελοντής προσιών. Αθρες γὰρ ὅπως αὐτοῦ διαρρήδην τον «Τίνα ζητεῖτε; ο λέγοντος, οὐκ ἐπήγαγον εὐθὺς, ὅτι δὲ συλ st sa. vult, XVIII, 4-6. Jesus itaque scions omnia quæ ventura erant super se, processit, et dixit eis: Quem quaritis? Responderunt ei: Jesum Nazarenum. Dicit 1013 eis Jesus: Ego sum. Stabat aulem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dirit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. Noctu proditor satellitibus Judæorum una cum cohorte secum assumptis accessit. Etenim, ut modo dicebamus, putabat se eum capturum etiam invitum, satellitum numero fretus. Inveniet tamen eum in locis consuetis diversantem, die nondum permittente ut alio concederet, sed nocte Dominum in suis, ut ita dicam, habitaculis retinente. Ut igi tur eum animo vana Christus agitare ostenderet, non exspectat quidem dum irruant, sed strenue eis obviam prodit, ostendens ignotum sibi non esse facinus, et quia difficile non erat futurorum praescio diffugere, passioni seipsum offert, non invitus nec vi ad subeundum istud periculum adactus, ne Græcorum sapientes inde subsannandi occasionem acciperent, crucemque scandalum et offensionem ponerent suæ levitatis, neque dominicida Judæus in Christum supercilium tolleret, existimans se ei vel invito prævaluisse. Interrogat vero eos qui ad so comprehendendum venerant, non quod ignoraret quem quærerent, sed ut nos in recta sententia confirmaret, nusquam se captum iri nisi quærentibus ultro se offerret, ostendendo eos ne prasentes quidem ac spectantes agnoscere posse eum quen quæritant. Observa enim ut eo palam et aperte clamante, • Quem quæritis?» non statim subje cerint: Adsumus te qui nos alloqueris comprehensuri, sed tanquam de aliquo absente, aut quem non cernerent, ‹ Jesum, inquiunt, Nazarenum. › Sed dicet forsan aliquis, Miles forsan et Judæorum 14; Ro.n. 15, 53. 33 Psal LNAX, 5.

satellites Jesum ignorabant. Sed respondemus 4 ληψόμενοι τὸν λαλοῦντα πάρεσμεν, ἀλλ' ὡς περί τινος causam non esse cur quisquam hoc objiciat. Quomodo enim eum ignorassent sacerdotum ministri qui in templo docebat per singulos dies, ut Servatur ipse testatur? Verum, ne quis hujusmodi fretus sermonibus de recta sententia decederet, divinus evangelista boc previso necessario addidit, 1014 cum militibus et ministris astitisse quoque Judam qui tradebat eum. At qui fieri potuit ut Dominum proditor ignoraret? Sed urgebis, noctu et in tenebris eum qui quærebatur non facile agnosci potuisse. Verum numquid mirabilis est scriptor libri hujus, qui ne minimum quidem istud improvisum reliquit? Dixit enim eos cum laternis et facibus in hortum irrupisse. Soluta igitur omni verbosa loquacitate divina Christi dignitas elucet, qui seipsum quidem ultro quærentibus offert, nondum tamen agnoscitur. Ut enim ostenderet se ab iis non posse cognosci, aperte ait, • Ego sum. Deinde ut inanem esse militum manum, et omnium hominum vires præ ineffabili divinaque virtute nihil esse demonstraret, miti ac benigno sermone eos allocutus, turbam quærentium in terram prasternit, ut hinc disceremus rerum creatarum naturam ne quidem Dei unam vocem, eamque perhumanam ferre posse: quomodo ergo minas sustineret, ut in Psalmnis dicitur: «Tu terribilis es, et quis resistet tibi ab ira tua”? › Signum autem universalis casus gentis Judaicæ hoc particulari struitur, quod contigit iis qui ad comprehendendum venerant. Unde Jeremias propheta Judæos delet, dicens: c Domus Israel cecidit: non est qui excitabit eam ".. Rei autem necessarize imago iste casus est. Docet quippe omnino ruituros quicunque in Christum flagitia patrarint. τῶν οὔπω παρόντων, μήτε μὴν ὁρωμένων, «Ἰησοῦν, φασί, τὸν Ναζωραίον.» 'Αλλ' ήν τινας ίσως εἰκὸς πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, Ηγνόει τυχὸν ὁ στρατιώτης, συνηγνοήκασι δὲ καὶ οἱ τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέται τὸν Ἰησοῦν. Πρὸς δὴ τοῦτό φαμεν, ὅτι μάλιστα μὲν οὐκ εὐλόγως τις ἡμῖν τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν ηγνόησαν οἱ τῶν ἱερᾶσθαι κεκληρωμένων ὑπὸ χεῖρα διὰ παντὸς τὸν ἐν τῷ ἱερῷ καθ' ἡμέραν διδάσκοντα, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Πλὴν ἵνα μηδὲ τοῖς τοιούτοις τινὲς ἐπιθαρσήσαντες λόγοις, ἔξω που τοῦ πρέποντος ἔρχωνται λογισμοῦ, προαναβλέψας ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι σὺν τοῖς στρατιώταις καὶ τοῖς ὑπηρέταις ειστήκει και Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτόν. Εἶτα πῶς ἡγνόησεν ἂν ό προδότης τὸν Κύριον; Αλλ' ἐρεῖς δὴ πάλιν, ὅτι νύξ ἦν καὶ σκότος, καὶ οὐκ ἦν ἑτοίμως ἰδεῖν τὸν ζητού μενον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀξιάγαστος ὁ τοῦ βιβλίου συγ γραφεύς, ἀπρονόητων οὐκ ἀφεὶς οὐδὲ τὸ οὕτω μικρόν; Εἴρηκε γὰρ ὅτι φανοὺς καὶ δᾷδας ἁψάμενοι τῷ κήπῳ προσέβαλον. Δελυμένης τοιγαροῦν καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ευρεσιλογίας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διαφαίνεται τοῦ Χριστοῦ, ἑαυτὸν μὲν τοῖς ζητοῦσι προσάγοντος, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐπιγινωσκομένου. Ἵνα γὰρ τοῦτο, τὸ μὴ δύνασθαί φημι διαγινώσκειν αὐτὸν, τὸ «Εγώ είμι,» φησὶν ἐναργώς. Αλλ᾽ ἵνα πρὸς τούτῳ καὶ τὸ τῆς π λυχειρίας ἕωλον ἀποφήνῃ, καὶ τὴν παντὸς ἀνθρώπου δύναμιν οὐδὲν οὖσαν παντελῶς, ὡς πρὸς τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ θείαν ἰσχύν, πράῳ τε καὶ ἡμέρῳ λόγῳ προστ διαλεχθείς, καταστρώννυσιν εἰς γῆν τῶν ζητούντων τὸν ὄχλον, ἵν᾽ ἐκεῖνο μάθωμεν, ὅτι τῶν γενητῶν ἡ φύσις ἀφορήτως ἔχουσα καὶ πρὸς ἕνα τοῦ Θεοῦ λό γον, καὶ τοῦτο φιλάνθρωπον, πῶς ἂν διοίσῃ τὴν ἀπε:- λην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον·. Σὺ φοβερής εἶ, καὶ τῆς ἀντιστήσεταί σοι ἀπὸ τῆς ὀργῆς σου;» Σημεῖον δὲ ὥσπερ τῆς καθόλου νοουμένης τοῦ ἔθνους καταπτώσεως, οἰκονομεῖται τὸ μερικὸν καὶ τὸ τοῦ ἐπὶ τὴν σύλληψιν ἐλθοῦσι συμβεβηκός. Καὶ γοῦν Ἰουδαίους ὁ προφήτης Ιερεμίας κατολοφύρεται λέο γων· «Οἶκος Ἰσραὴλ ἔπεσεν, οὐκ ἔστιν ὁ ἀναστήσων αὐτόν.» Εἴη δ᾽ ἂν καὶ εἰκὼν ἀναγκαίου πράγματος τὸ συμβεβηκός. Διδάσκει γὰρ, ὅτι παντὶ τῷ πονηρεύεσθαι κατὰ Χριστοῦ μελετήσαντι πάντη το καὶ πάντως κείσεται τὸ πεσεῖν. XVIīl, 7-9. Iterum ergo interrogavit eos: Quem quæritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quæritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Iterum eos singulari consilio interrogat, ut magnam in eis esse animi duritiem ostenderet. Mente enim ob impietatem emoti, atque attoniti, nesciebant se eum alloqui quem quærebant. Verumtamen quod dixit verum esse, ipsis quoque rebus nobis Christus demonstrat: Ego enim sum pastor bonus, inquit. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis ".» Pro salute igitur apostolorum Dominus 1015 dimicat, et pro iis discrimen adiens, ultro se eis offert qui missi a sacerdotum principibus ac Pharisæis eum morti tradituri 13 Psal. Lxxν, 8. 24 imo Amos v, Πάλιν οὖν ἐπηρώτησεν αὐτούς· Τίνα ζητεῖτε; Οἱ δὲ εἶπον· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐγώ εἰμι. Εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν. Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος δν εἶπεν· "Οτι οὓς δέδωκάς μοι, οὐκ ἀπο ώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα. Ἐρωτᾷ μὲν εἰς δεύτερον οἰκονομικῶς, ἵνα τῆς ἐνα τεθείσης αὐτοῖς κατὰ νοῦν πωρώσεως ἀποφήνῃ τὸ μέγεθος. Παρῃρημένοι γὰρ ὥσπερ τοῦ νοῦ τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὰς φρένας παρακεκομμένοι διὰ τὴν ἀσέβειαν, αὐτῷ προσλαλοῦντες ηγνόουν τῷ παρ' αὐτῶν ζητουμένῳ. Πλὴν ὅπερ ἔφη Χριστὸς ἀληθὲς ὑπάρχον καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποφαίνει πράγμασιν. • Ἐγὼ γάρ εἰμι, φησὶν, ὁ ποιμὴν ὁ καλός· Ο ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων.» Προ ασπίζει τοιγαροῦν τῆς τῶν ἀποστόλων σωτηρίας ὁ Κύριος, καὶ προκινδυνεύων αυτόμολος εἰς αὐτοὺς 2. 15 Juan. x, 11.

satellites Jesum ignorabant. Sed respondemus 4 ληψόμενοι τὸν λαλοῦντα πάρεσμεν, ἀλλ' ὡς περί τινος causam non esse cur quisquam hoc objiciat. Quomodo enim eum ignorassent sacerdotum ministri qui in templo docebat per singulos dies, ut Servatur ipse testatur? Verum, ne quis hujusmodi fretus sermonibus de recta sententia decederet, divinus evangelista boc previso necessario addidit, 1014 cum militibus et ministris astitisse quoque Judam qui tradebat eum. At qui fieri potuit ut Dominum proditor ignoraret? Sed urgebis, noctu et in tenebris eum qui quærebatur non facile agnosci potuisse. Verum numquid mirabilis est scriptor libri hujus, qui ne minimum quidem istud improvisum reliquit? Dixit enim eos cum laternis et facibus in hortum irrupisse. Soluta igitur omni verbosa loquacitate divina Christi dignitas elucet, qui seipsum quidem ultro quærentibus offert, nondum tamen agnoscitur. Ut enim ostenderet se ab iis non posse cognosci, aperte ait, • Ego sum. Deinde ut inanem esse militum manum, et omnium hominum vires præ ineffabili divinaque virtute nihil esse demonstraret, miti ac benigno sermone eos allocutus, turbam quærentium in terram prasternit, ut hinc disceremus rerum creatarum naturam ne quidem Dei unam vocem, eamque perhumanam ferre posse: quomodo ergo minas sustineret, ut in Psalmnis dicitur: «Tu terribilis es, et quis resistet tibi ab ira tua”? › Signum autem universalis casus gentis Judaicæ hoc particulari struitur, quod contigit iis qui ad comprehendendum venerant. Unde Jeremias propheta Judæos delet, dicens: c Domus Israel cecidit: non est qui excitabit eam ".. Rei autem necessarize imago iste casus est. Docet quippe omnino ruituros quicunque in Christum flagitia patrarint. τῶν οὔπω παρόντων, μήτε μὴν ὁρωμένων, «Ἰησοῦν, φασί, τὸν Ναζωραίον.» 'Αλλ' ήν τινας ίσως εἰκὸς πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, Ηγνόει τυχὸν ὁ στρατιώτης, συνηγνοήκασι δὲ καὶ οἱ τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέται τὸν Ἰησοῦν. Πρὸς δὴ τοῦτό φαμεν, ὅτι μάλιστα μὲν οὐκ εὐλόγως τις ἡμῖν τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν ηγνόησαν οἱ τῶν ἱερᾶσθαι κεκληρωμένων ὑπὸ χεῖρα διὰ παντὸς τὸν ἐν τῷ ἱερῷ καθ' ἡμέραν διδάσκοντα, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Πλὴν ἵνα μηδὲ τοῖς τοιούτοις τινὲς ἐπιθαρσήσαντες λόγοις, ἔξω που τοῦ πρέποντος ἔρχωνται λογισμοῦ, προαναβλέψας ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι σὺν τοῖς στρατιώταις καὶ τοῖς ὑπηρέταις ειστήκει και Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτόν. Εἶτα πῶς ἡγνόησεν ἂν ό προδότης τὸν Κύριον; Αλλ' ἐρεῖς δὴ πάλιν, ὅτι νύξ ἦν καὶ σκότος, καὶ οὐκ ἦν ἑτοίμως ἰδεῖν τὸν ζητού μενον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀξιάγαστος ὁ τοῦ βιβλίου συγ γραφεύς, ἀπρονόητων οὐκ ἀφεὶς οὐδὲ τὸ οὕτω μικρόν; Εἴρηκε γὰρ ὅτι φανοὺς καὶ δᾷδας ἁψάμενοι τῷ κήπῳ προσέβαλον. Δελυμένης τοιγαροῦν καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ευρεσιλογίας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διαφαίνεται τοῦ Χριστοῦ, ἑαυτὸν μὲν τοῖς ζητοῦσι προσάγοντος, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐπιγινωσκομένου. Ἵνα γὰρ τοῦτο, τὸ μὴ δύνασθαί φημι διαγινώσκειν αὐτὸν, τὸ «Εγώ είμι,» φησὶν ἐναργώς. Αλλ᾽ ἵνα πρὸς τούτῳ καὶ τὸ τῆς π λυχειρίας ἕωλον ἀποφήνῃ, καὶ τὴν παντὸς ἀνθρώπου δύναμιν οὐδὲν οὖσαν παντελῶς, ὡς πρὸς τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ θείαν ἰσχύν, πράῳ τε καὶ ἡμέρῳ λόγῳ προστ διαλεχθείς, καταστρώννυσιν εἰς γῆν τῶν ζητούντων τὸν ὄχλον, ἵν᾽ ἐκεῖνο μάθωμεν, ὅτι τῶν γενητῶν ἡ φύσις ἀφορήτως ἔχουσα καὶ πρὸς ἕνα τοῦ Θεοῦ λό γον, καὶ τοῦτο φιλάνθρωπον, πῶς ἂν διοίσῃ τὴν ἀπε:- λην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον·. Σὺ φοβερής εἶ, καὶ τῆς ἀντιστήσεταί σοι ἀπὸ τῆς ὀργῆς σου;» Σημεῖον δὲ ὥσπερ τῆς καθόλου νοουμένης τοῦ ἔθνους καταπτώσεως, οἰκονομεῖται τὸ μερικὸν καὶ τὸ τοῦ ἐπὶ τὴν σύλληψιν ἐλθοῦσι συμβεβηκός. Καὶ γοῦν Ἰουδαίους ὁ προφήτης Ιερεμίας κατολοφύρεται λέο γων· «Οἶκος Ἰσραὴλ ἔπεσεν, οὐκ ἔστιν ὁ ἀναστήσων αὐτόν.» Εἴη δ᾽ ἂν καὶ εἰκὼν ἀναγκαίου πράγματος τὸ συμβεβηκός. Διδάσκει γὰρ, ὅτι παντὶ τῷ πονηρεύεσθαι κατὰ Χριστοῦ μελετήσαντι πάντη το καὶ πάντως κείσεται τὸ πεσεῖν. XVIīl, 7-9. Iterum ergo interrogavit eos: Quem quæritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quæritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Iterum eos singulari consilio interrogat, ut magnam in eis esse animi duritiem ostenderet. Mente enim ob impietatem emoti, atque attoniti, nesciebant se eum alloqui quem quærebant. Verumtamen quod dixit verum esse, ipsis quoque rebus nobis Christus demonstrat: Ego enim sum pastor bonus, inquit. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis ".» Pro salute igitur apostolorum Dominus 1015 dimicat, et pro iis discrimen adiens, ultro se eis offert qui missi a sacerdotum principibus ac Pharisæis eum morti tradituri 13 Psal. Lxxν, 8. 24 imo Amos v, Πάλιν οὖν ἐπηρώτησεν αὐτούς· Τίνα ζητεῖτε; Οἱ δὲ εἶπον· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐγώ εἰμι. Εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν. Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος δν εἶπεν· "Οτι οὓς δέδωκάς μοι, οὐκ ἀπο ώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα. Ἐρωτᾷ μὲν εἰς δεύτερον οἰκονομικῶς, ἵνα τῆς ἐνα τεθείσης αὐτοῖς κατὰ νοῦν πωρώσεως ἀποφήνῃ τὸ μέγεθος. Παρῃρημένοι γὰρ ὥσπερ τοῦ νοῦ τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὰς φρένας παρακεκομμένοι διὰ τὴν ἀσέβειαν, αὐτῷ προσλαλοῦντες ηγνόουν τῷ παρ' αὐτῶν ζητουμένῳ. Πλὴν ὅπερ ἔφη Χριστὸς ἀληθὲς ὑπάρχον καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποφαίνει πράγμασιν. • Ἐγὼ γάρ εἰμι, φησὶν, ὁ ποιμὴν ὁ καλός· Ο ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων.» Προ ασπίζει τοιγαροῦν τῆς τῶν ἀποστόλων σωτηρίας ὁ Κύριος, καὶ προκινδυνεύων αυτόμολος εἰς αὐτοὺς 2. 15 Juan. x, 11.

satellites Jesum ignorabant. Sed respondemus 4 ληψόμενοι τὸν λαλοῦντα πάρεσμεν, ἀλλ' ὡς περί τινος causam non esse cur quisquam hoc objiciat. Quomodo enim eum ignorassent sacerdotum ministri qui in templo docebat per singulos dies, ut Servatur ipse testatur? Verum, ne quis hujusmodi fretus sermonibus de recta sententia decederet, divinus evangelista boc previso necessario addidit, 1014 cum militibus et ministris astitisse quoque Judam qui tradebat eum. At qui fieri potuit ut Dominum proditor ignoraret? Sed urgebis, noctu et in tenebris eum qui quærebatur non facile agnosci potuisse. Verum numquid mirabilis est scriptor libri hujus, qui ne minimum quidem istud improvisum reliquit? Dixit enim eos cum laternis et facibus in hortum irrupisse. Soluta igitur omni verbosa loquacitate divina Christi dignitas elucet, qui seipsum quidem ultro quærentibus offert, nondum tamen agnoscitur. Ut enim ostenderet se ab iis non posse cognosci, aperte ait, • Ego sum. Deinde ut inanem esse militum manum, et omnium hominum vires præ ineffabili divinaque virtute nihil esse demonstraret, miti ac benigno sermone eos allocutus, turbam quærentium in terram prasternit, ut hinc disceremus rerum creatarum naturam ne quidem Dei unam vocem, eamque perhumanam ferre posse: quomodo ergo minas sustineret, ut in Psalmnis dicitur: «Tu terribilis es, et quis resistet tibi ab ira tua”? › Signum autem universalis casus gentis Judaicæ hoc particulari struitur, quod contigit iis qui ad comprehendendum venerant. Unde Jeremias propheta Judæos delet, dicens: c Domus Israel cecidit: non est qui excitabit eam ".. Rei autem necessarize imago iste casus est. Docet quippe omnino ruituros quicunque in Christum flagitia patrarint. τῶν οὔπω παρόντων, μήτε μὴν ὁρωμένων, «Ἰησοῦν, φασί, τὸν Ναζωραίον.» 'Αλλ' ήν τινας ίσως εἰκὸς πρὸς τοῦτο εἰπεῖν, Ηγνόει τυχὸν ὁ στρατιώτης, συνηγνοήκασι δὲ καὶ οἱ τῶν Ἰουδαίων ὑπηρέται τὸν Ἰησοῦν. Πρὸς δὴ τοῦτό φαμεν, ὅτι μάλιστα μὲν οὐκ εὐλόγως τις ἡμῖν τὸ τοιοῦτον ἐρεῖ. Πῶς γὰρ ἂν ηγνόησαν οἱ τῶν ἱερᾶσθαι κεκληρωμένων ὑπὸ χεῖρα διὰ παντὸς τὸν ἐν τῷ ἱερῷ καθ' ἡμέραν διδάσκοντα, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος φωνήν; Πλὴν ἵνα μηδὲ τοῖς τοιούτοις τινὲς ἐπιθαρσήσαντες λόγοις, ἔξω που τοῦ πρέποντος ἔρχωνται λογισμοῦ, προαναβλέψας ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι σὺν τοῖς στρατιώταις καὶ τοῖς ὑπηρέταις ειστήκει και Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτόν. Εἶτα πῶς ἡγνόησεν ἂν ό προδότης τὸν Κύριον; Αλλ' ἐρεῖς δὴ πάλιν, ὅτι νύξ ἦν καὶ σκότος, καὶ οὐκ ἦν ἑτοίμως ἰδεῖν τὸν ζητού μενον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀξιάγαστος ὁ τοῦ βιβλίου συγ γραφεύς, ἀπρονόητων οὐκ ἀφεὶς οὐδὲ τὸ οὕτω μικρόν; Εἴρηκε γὰρ ὅτι φανοὺς καὶ δᾷδας ἁψάμενοι τῷ κήπῳ προσέβαλον. Δελυμένης τοιγαροῦν καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ευρεσιλογίας τὸ θεοπρεπὲς ἀξίωμα διαφαίνεται τοῦ Χριστοῦ, ἑαυτὸν μὲν τοῖς ζητοῦσι προσάγοντος, μὴ μὴν ἔτι καὶ ἐπιγινωσκομένου. Ἵνα γὰρ τοῦτο, τὸ μὴ δύνασθαί φημι διαγινώσκειν αὐτὸν, τὸ «Εγώ είμι,» φησὶν ἐναργώς. Αλλ᾽ ἵνα πρὸς τούτῳ καὶ τὸ τῆς π λυχειρίας ἕωλον ἀποφήνῃ, καὶ τὴν παντὸς ἀνθρώπου δύναμιν οὐδὲν οὖσαν παντελῶς, ὡς πρὸς τὴν ἄῤῥητόν τε καὶ θείαν ἰσχύν, πράῳ τε καὶ ἡμέρῳ λόγῳ προστ διαλεχθείς, καταστρώννυσιν εἰς γῆν τῶν ζητούντων τὸν ὄχλον, ἵν᾽ ἐκεῖνο μάθωμεν, ὅτι τῶν γενητῶν ἡ φύσις ἀφορήτως ἔχουσα καὶ πρὸς ἕνα τοῦ Θεοῦ λό γον, καὶ τοῦτο φιλάνθρωπον, πῶς ἂν διοίσῃ τὴν ἀπε:- λην, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον·. Σὺ φοβερής εἶ, καὶ τῆς ἀντιστήσεταί σοι ἀπὸ τῆς ὀργῆς σου;» Σημεῖον δὲ ὥσπερ τῆς καθόλου νοουμένης τοῦ ἔθνους καταπτώσεως, οἰκονομεῖται τὸ μερικὸν καὶ τὸ τοῦ ἐπὶ τὴν σύλληψιν ἐλθοῦσι συμβεβηκός. Καὶ γοῦν Ἰουδαίους ὁ προφήτης Ιερεμίας κατολοφύρεται λέο γων· «Οἶκος Ἰσραὴλ ἔπεσεν, οὐκ ἔστιν ὁ ἀναστήσων αὐτόν.» Εἴη δ᾽ ἂν καὶ εἰκὼν ἀναγκαίου πράγματος τὸ συμβεβηκός. Διδάσκει γὰρ, ὅτι παντὶ τῷ πονηρεύεσθαι κατὰ Χριστοῦ μελετήσαντι πάντη το καὶ πάντως κείσεται τὸ πεσεῖν. XVIīl, 7-9. Iterum ergo interrogavit eos: Quem quæritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quæritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Iterum eos singulari consilio interrogat, ut magnam in eis esse animi duritiem ostenderet. Mente enim ob impietatem emoti, atque attoniti, nesciebant se eum alloqui quem quærebant. Verumtamen quod dixit verum esse, ipsis quoque rebus nobis Christus demonstrat: Ego enim sum pastor bonus, inquit. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis ".» Pro salute igitur apostolorum Dominus 1015 dimicat, et pro iis discrimen adiens, ultro se eis offert qui missi a sacerdotum principibus ac Pharisæis eum morti tradituri 13 Psal. Lxxν, 8. 24 imo Amos v, Πάλιν οὖν ἐπηρώτησεν αὐτούς· Τίνα ζητεῖτε; Οἱ δὲ εἶπον· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραίον. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐγώ εἰμι. Εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν. Ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος δν εἶπεν· "Οτι οὓς δέδωκάς μοι, οὐκ ἀπο ώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα. Ἐρωτᾷ μὲν εἰς δεύτερον οἰκονομικῶς, ἵνα τῆς ἐνα τεθείσης αὐτοῖς κατὰ νοῦν πωρώσεως ἀποφήνῃ τὸ μέγεθος. Παρῃρημένοι γὰρ ὥσπερ τοῦ νοῦ τὴν ἀκρίβειαν, καὶ τὰς φρένας παρακεκομμένοι διὰ τὴν ἀσέβειαν, αὐτῷ προσλαλοῦντες ηγνόουν τῷ παρ' αὐτῶν ζητουμένῳ. Πλὴν ὅπερ ἔφη Χριστὸς ἀληθὲς ὑπάρχον καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποφαίνει πράγμασιν. • Ἐγὼ γάρ εἰμι, φησὶν, ὁ ποιμὴν ὁ καλός· Ο ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων.» Προ ασπίζει τοιγαροῦν τῆς τῶν ἀποστόλων σωτηρίας ὁ Κύριος, καὶ προκινδυνεύων αυτόμολος εἰς αὐτοὺς 2. 15 Juan. x, 11.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 5SS laqueis implicituri venissent, responderunt, Jesuin Nazarenum, ipse seipsum indicans, cosque segnitiei propemodum accusans, jussit aliis dimissis seipsum abducere. Unum quippe oportebat pro cunctis mori, qui vitæ omnium instar erat, ut tam mortuorum quam vivorum imperium acciperet **. Nec enim sibi quisquam persuaserit ipsam sanctorum apostolorum mortem ad destructionem mortis et interitus illatam esse, siquando etiam ipsi in eorum numero qui morte et interitu liberati sunt censeantur, jure quidem, cum nobiscum unam sortiti sint naturam, in quos et imperium mors suum exercuit. Solum igitur ac primum oportebat eum qui ex Patre vivente est, ad vitam omnium πάρεισι τοὺς οἵπερ ἧκον ἀποκομίζειν ἐπὶ τὸ πάθος, erant. Ut ergo roganti quemnam capturi et nortis ἑσταλμένοι δὲ δῆλον ὅτι παρά τε τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων. Ὡς οὖν ἐρωτήσαντι τὸ τίνα παρεῖεν ἂν ἀποληψόμενοί τε καὶ τοῖς τοῦ θανάτου περιδήσοντες βρόχοις, Ἰησοῦν ἔφασαν τὸν Ναζωραίον, ἑαυτὸν ἐπιδείξας καὶ μονονουχί τῆς νωθείας αἰτιασάμενος, ἀπο ἀγειν ἐκέλευσεν ἀνέντας τοὺς ἄλλους. Ένα γὰρ ἐχρῆν ὑπὲρ πάντων ἀποθανεῖν τὸν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντα άξιον, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. "Ην γὰρ καὶ ἑτέρως ἀπίθανον κομιδῇ τὸ νομίζεσθαι παρά τισι καὶ αὐτὸν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν θάνατον ἐπὶ καταλύσει πεπράχθαι θανάτου καὶ φθορᾶς, ὅτε καὶ αὐτοὶ τοῖς ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς ἠλευθερωμένοις ἐναριθμηθεῖεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, μίαν ὡς πρὸς ἡμᾶς λαχόντες τὴν φύσιν, καθ' ὧν καὶ τὸ τοῦ θανά του τετυράννηκε κράτος. Μόνον οὖν ἄρα καὶ πρῶτον redimendam morti suum corpus tradere, ut et ἐχρῆν τὸν ἐκ τοῦ ζῶντος ὄντα Πατρός, τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλυτρον τὸ ἴδιον τῷ θανάτῳ παραδοῦναι σῶμα, ἵνα καὶ ἀκολουθήσαν τῇ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ Λόγου ζωῇ, τῇ σωμάτων ὁδοποιήσῃ φύσει τὸ δύνασθαι λοιτὸν καὶ τῶν τοῦ θανάτου κατανεανιεύεσθαι βρόχων. Απαρχὴ γὰρ τῶν κεκοιμημένων ὁ Κύριος καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν, λειοτάτην ὥσπερ τοῖς μεθ᾿ ἑαυτὸν ἀποτελῶν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὴν εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομήν. Υπεξάγει τοιγαροῦν τοῦ παραυτίκα κινδύνου τοὺς μαθητάς, αὐτῷ δὴ πρέπειν τότε μάλιστα τὸν ἄθλον εἰδὼς, καὶ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἔργον, τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν ἀποφαίνων, ἀλλ᾿ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς τῶν ὅλων βασιλευούσης ουσίας. Περιτμέ πει γε μὴν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς εἰς ἀπόδειξιν ἐν αργῆ τῆς οιονεί καθόλου και γενικωτάτης ἐσομένης φειδοῦς εἰς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ πίστεως τὸ μετ ρικῶς τε καὶ ἰδικῶς εἰς τοὺς συνόντας αὐτῷ τὸ τηνι καῦτα γεγενημένον. Παρηγγύησε γάρ, φησὶν, ἀφεῖται τοὺς μαθητάς, ε ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἂν εἶπεν· Οτι οὓς ἔδωκάς μοι οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα.» Ὅτι γὰρ καὶ τῶν μετὰ ταῦτα φείσεται, πῶς ἀμφίβο λον; Τὸ γὰρ ἐν ὀλίγοις οὐ ῥᾳθυμηθὲν, πῶς ἂν καταφρονηθείη τυχὸν ἐν πλείοσι; Καὶ ὁ φειδώ τοσαύτην πεποιημένος εἰς εὐαριθμήτους κομιδῇ, πῶς ἂν ἀλογῆσαι καὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν τὴν ἀριθμοῦ; Πολλοὶ γὰρ λίαν οἱ πεπιστευκότες. Εἰς εἰκόνα τοίνυν του γενι κωτάτου δέχου τὸ μερικὸν, καὶ δι᾽ ὧν οὐ βούλεται κινδυνεύειν ὅλως τοὺς ἑαυτοῦ γνωρίμους, ποία τις ἔσται καὶ πόση κατὰ τῶν αὐτὸν ἀποκτεινάντων ὀργή, prorsus oderit, aut quomodo cuiquam dubium περιαθρῆσαι όλον. Ο γὰρ ἀνεθέλητον ἔχει, πῶς οὐχὶ πάντως μισεῖ; τοὺς δὲ τῶν παρ' αὐτοῦ μισουμένων εργάτας ὅτι πικρά τις καὶ ἀτελεύτητος ἐκδέξεται κρίσις, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πόθεν ἀμφίβολον; Σίμων οὖν Πέτρος ἔχων μάχαιραν, είλκυσεν αὐτὴν, καὶ ἔπασε τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον, καὶ απέκοψεν αὐτοῦ τὸ ωτίον τὸ δεξιόν. Ἦν δὲ ὄνομα τῷ δούλῳ Μάλχος. Εἶτα τί τὸ ἀναγκάζον, ἐρεῖ τις τυχόν, τὸν θεσπέ στον εὐαγγελιστὴν μεμνῆσθαι καὶ τούτων, ὡς καὶ μαχαίρα παρά γε τὸ εἰωθὸς κεχρημένον ἐπιδεῖξαι την μαθητήν, κατὰ τῶν ἡκόντων εἰς σύλληψιν τοῦ * Act. x. 42. 37 1 Cor. xv, 20. PATROL. GR. LXXIV. 18 Coloss. 1, Verbi sibi uniti vitam secutum, corporum naturæ dux esset ex mortis laqueis strenue se expediendi. Primitiæ namque dormientium est Dominus 27, et primogenitus ex mortuis **, facillimum quodanmodo posteris per suam resurrectionem reditum ad incorruptionem efficiens. Discipulos igitur repentino periculo subtrahit, sibi uni certamen hoc incumbere non ignorans, nec alterius cujusvis, sed unius dominatricis omnium substantiae nostrau emendationem opus esse. Porro sapiens evangelista quod hic perculiariter ac seorsim erga Christi discipulus factum est, in argumentum ac signum trahit generalis et universalis quæ erga eos futura est misericordiæ, qui per fidem ad ipsum accesserint. Jussit enim, inquit, dimittere suos discipulos, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. › Nam quin posterorum miserlurus sit, quomodo cniquam dubium esse potest? Quod in paucis enim non cunctanter factum est, quomodo contemnetur, quæso, in pluribus? Et qui admodum paucorum tantam curam habuit, quomodo aspernabitur innumeros? Sunt enim sane quam multi fideles. Particulare igitur factum illud pro universalis imagine accipe: ex eo enim quod periclitari non vult suos discipulos, quanta et qualis in ejus interfectores ira futura sit, facile est perspicere. Quod enim ab ejus voluntate 1016 alienum est, quomodo non erit, acerbum et aeternum eos manere judicium qui patrant quæ ille odit? XVIII, 10. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit pontificis servum, et abscidit auriculam ejus dexteram. Erat autem nomen servo Halchus. Enimvero, inquiet forsan aliquis, quid cogebat divinum evangelistam horum porro meminisse, ut et gladio præter morem usum ostenderet discipuJum in eos qui ad comprehendendum Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 5SS laqueis implicituri venissent, responderunt, Jesuin Nazarenum, ipse seipsum indicans, cosque segnitiei propemodum accusans, jussit aliis dimissis seipsum abducere. Unum quippe oportebat pro cunctis mori, qui vitæ omnium instar erat, ut tam mortuorum quam vivorum imperium acciperet **. Nec enim sibi quisquam persuaserit ipsam sanctorum apostolorum mortem ad destructionem mortis et interitus illatam esse, siquando etiam ipsi in eorum numero qui morte et interitu liberati sunt censeantur, jure quidem, cum nobiscum unam sortiti sint naturam, in quos et imperium mors suum exercuit. Solum igitur ac primum oportebat eum qui ex Patre vivente est, ad vitam omnium πάρεισι τοὺς οἵπερ ἧκον ἀποκομίζειν ἐπὶ τὸ πάθος, erant. Ut ergo roganti quemnam capturi et nortis ἑσταλμένοι δὲ δῆλον ὅτι παρά τε τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων. Ὡς οὖν ἐρωτήσαντι τὸ τίνα παρεῖεν ἂν ἀποληψόμενοί τε καὶ τοῖς τοῦ θανάτου περιδήσοντες βρόχοις, Ἰησοῦν ἔφασαν τὸν Ναζωραίον, ἑαυτὸν ἐπιδείξας καὶ μονονουχί τῆς νωθείας αἰτιασάμενος, ἀπο ἀγειν ἐκέλευσεν ἀνέντας τοὺς ἄλλους. Ένα γὰρ ἐχρῆν ὑπὲρ πάντων ἀποθανεῖν τὸν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντα άξιον, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. "Ην γὰρ καὶ ἑτέρως ἀπίθανον κομιδῇ τὸ νομίζεσθαι παρά τισι καὶ αὐτὸν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν θάνατον ἐπὶ καταλύσει πεπράχθαι θανάτου καὶ φθορᾶς, ὅτε καὶ αὐτοὶ τοῖς ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς ἠλευθερωμένοις ἐναριθμηθεῖεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, μίαν ὡς πρὸς ἡμᾶς λαχόντες τὴν φύσιν, καθ' ὧν καὶ τὸ τοῦ θανά του τετυράννηκε κράτος. Μόνον οὖν ἄρα καὶ πρῶτον redimendam morti suum corpus tradere, ut et ἐχρῆν τὸν ἐκ τοῦ ζῶντος ὄντα Πατρός, τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλυτρον τὸ ἴδιον τῷ θανάτῳ παραδοῦναι σῶμα, ἵνα καὶ ἀκολουθήσαν τῇ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ Λόγου ζωῇ, τῇ σωμάτων ὁδοποιήσῃ φύσει τὸ δύνασθαι λοιτὸν καὶ τῶν τοῦ θανάτου κατανεανιεύεσθαι βρόχων. Απαρχὴ γὰρ τῶν κεκοιμημένων ὁ Κύριος καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν, λειοτάτην ὥσπερ τοῖς μεθ᾿ ἑαυτὸν ἀποτελῶν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὴν εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομήν. Υπεξάγει τοιγαροῦν τοῦ παραυτίκα κινδύνου τοὺς μαθητάς, αὐτῷ δὴ πρέπειν τότε μάλιστα τὸν ἄθλον εἰδὼς, καὶ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἔργον, τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν ἀποφαίνων, ἀλλ᾿ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς τῶν ὅλων βασιλευούσης ουσίας. Περιτμέ πει γε μὴν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς εἰς ἀπόδειξιν ἐν αργῆ τῆς οιονεί καθόλου και γενικωτάτης ἐσομένης φειδοῦς εἰς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ πίστεως τὸ μετ ρικῶς τε καὶ ἰδικῶς εἰς τοὺς συνόντας αὐτῷ τὸ τηνι καῦτα γεγενημένον. Παρηγγύησε γάρ, φησὶν, ἀφεῖται τοὺς μαθητάς, ε ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἂν εἶπεν· Οτι οὓς ἔδωκάς μοι οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα.» Ὅτι γὰρ καὶ τῶν μετὰ ταῦτα φείσεται, πῶς ἀμφίβο λον; Τὸ γὰρ ἐν ὀλίγοις οὐ ῥᾳθυμηθὲν, πῶς ἂν καταφρονηθείη τυχὸν ἐν πλείοσι; Καὶ ὁ φειδώ τοσαύτην πεποιημένος εἰς εὐαριθμήτους κομιδῇ, πῶς ἂν ἀλογῆσαι καὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν τὴν ἀριθμοῦ; Πολλοὶ γὰρ λίαν οἱ πεπιστευκότες. Εἰς εἰκόνα τοίνυν του γενι κωτάτου δέχου τὸ μερικὸν, καὶ δι᾽ ὧν οὐ βούλεται κινδυνεύειν ὅλως τοὺς ἑαυτοῦ γνωρίμους, ποία τις ἔσται καὶ πόση κατὰ τῶν αὐτὸν ἀποκτεινάντων ὀργή, prorsus oderit, aut quomodo cuiquam dubium περιαθρῆσαι όλον. Ο γὰρ ἀνεθέλητον ἔχει, πῶς οὐχὶ πάντως μισεῖ; τοὺς δὲ τῶν παρ' αὐτοῦ μισουμένων εργάτας ὅτι πικρά τις καὶ ἀτελεύτητος ἐκδέξεται κρίσις, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πόθεν ἀμφίβολον; Σίμων οὖν Πέτρος ἔχων μάχαιραν, είλκυσεν αὐτὴν, καὶ ἔπασε τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον, καὶ απέκοψεν αὐτοῦ τὸ ωτίον τὸ δεξιόν. Ἦν δὲ ὄνομα τῷ δούλῳ Μάλχος. Εἶτα τί τὸ ἀναγκάζον, ἐρεῖ τις τυχόν, τὸν θεσπέ στον εὐαγγελιστὴν μεμνῆσθαι καὶ τούτων, ὡς καὶ μαχαίρα παρά γε τὸ εἰωθὸς κεχρημένον ἐπιδεῖξαι την μαθητήν, κατὰ τῶν ἡκόντων εἰς σύλληψιν τοῦ * Act. x. 42. 37 1 Cor. xv, 20. PATROL. GR. LXXIV. 18 Coloss. 1, Verbi sibi uniti vitam secutum, corporum naturæ dux esset ex mortis laqueis strenue se expediendi. Primitiæ namque dormientium est Dominus 27, et primogenitus ex mortuis **, facillimum quodanmodo posteris per suam resurrectionem reditum ad incorruptionem efficiens. Discipulos igitur repentino periculo subtrahit, sibi uni certamen hoc incumbere non ignorans, nec alterius cujusvis, sed unius dominatricis omnium substantiae nostrau emendationem opus esse. Porro sapiens evangelista quod hic perculiariter ac seorsim erga Christi discipulus factum est, in argumentum ac signum trahit generalis et universalis quæ erga eos futura est misericordiæ, qui per fidem ad ipsum accesserint. Jussit enim, inquit, dimittere suos discipulos, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. › Nam quin posterorum miserlurus sit, quomodo cniquam dubium esse potest? Quod in paucis enim non cunctanter factum est, quomodo contemnetur, quæso, in pluribus? Et qui admodum paucorum tantam curam habuit, quomodo aspernabitur innumeros? Sunt enim sane quam multi fideles. Particulare igitur factum illud pro universalis imagine accipe: ex eo enim quod periclitari non vult suos discipulos, quanta et qualis in ejus interfectores ira futura sit, facile est perspicere. Quod enim ab ejus voluntate 1016 alienum est, quomodo non erit, acerbum et aeternum eos manere judicium qui patrant quæ ille odit? XVIII, 10. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit pontificis servum, et abscidit auriculam ejus dexteram. Erat autem nomen servo Halchus. Enimvero, inquiet forsan aliquis, quid cogebat divinum evangelistam horum porro meminisse, ut et gladio præter morem usum ostenderet discipuJum in eos qui ad comprehendendum Christum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. 5SS laqueis implicituri venissent, responderunt, Jesuin Nazarenum, ipse seipsum indicans, cosque segnitiei propemodum accusans, jussit aliis dimissis seipsum abducere. Unum quippe oportebat pro cunctis mori, qui vitæ omnium instar erat, ut tam mortuorum quam vivorum imperium acciperet **. Nec enim sibi quisquam persuaserit ipsam sanctorum apostolorum mortem ad destructionem mortis et interitus illatam esse, siquando etiam ipsi in eorum numero qui morte et interitu liberati sunt censeantur, jure quidem, cum nobiscum unam sortiti sint naturam, in quos et imperium mors suum exercuit. Solum igitur ac primum oportebat eum qui ex Patre vivente est, ad vitam omnium πάρεισι τοὺς οἵπερ ἧκον ἀποκομίζειν ἐπὶ τὸ πάθος, erant. Ut ergo roganti quemnam capturi et nortis ἑσταλμένοι δὲ δῆλον ὅτι παρά τε τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων. Ὡς οὖν ἐρωτήσαντι τὸ τίνα παρεῖεν ἂν ἀποληψόμενοί τε καὶ τοῖς τοῦ θανάτου περιδήσοντες βρόχοις, Ἰησοῦν ἔφασαν τὸν Ναζωραίον, ἑαυτὸν ἐπιδείξας καὶ μονονουχί τῆς νωθείας αἰτιασάμενος, ἀπο ἀγειν ἐκέλευσεν ἀνέντας τοὺς ἄλλους. Ένα γὰρ ἐχρῆν ὑπὲρ πάντων ἀποθανεῖν τὸν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντα άξιον, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύση. "Ην γὰρ καὶ ἑτέρως ἀπίθανον κομιδῇ τὸ νομίζεσθαι παρά τισι καὶ αὐτὸν τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν θάνατον ἐπὶ καταλύσει πεπράχθαι θανάτου καὶ φθορᾶς, ὅτε καὶ αὐτοὶ τοῖς ἐκ θανάτου καὶ φθορᾶς ἠλευθερωμένοις ἐναριθμηθεῖεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, μίαν ὡς πρὸς ἡμᾶς λαχόντες τὴν φύσιν, καθ' ὧν καὶ τὸ τοῦ θανά του τετυράννηκε κράτος. Μόνον οὖν ἄρα καὶ πρῶτον redimendam morti suum corpus tradere, ut et ἐχρῆν τὸν ἐκ τοῦ ζῶντος ὄντα Πατρός, τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλυτρον τὸ ἴδιον τῷ θανάτῳ παραδοῦναι σῶμα, ἵνα καὶ ἀκολουθήσαν τῇ τοῦ ἑνωθέντος αὐτῷ Λόγου ζωῇ, τῇ σωμάτων ὁδοποιήσῃ φύσει τὸ δύνασθαι λοιτὸν καὶ τῶν τοῦ θανάτου κατανεανιεύεσθαι βρόχων. Απαρχὴ γὰρ τῶν κεκοιμημένων ὁ Κύριος καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν, λειοτάτην ὥσπερ τοῖς μεθ᾿ ἑαυτὸν ἀποτελῶν διὰ τῆς ἰδίας ἀναστάσεως, τὴν εἰς ἀφθαρ σίαν ἀναδρομήν. Υπεξάγει τοιγαροῦν τοῦ παραυτίκα κινδύνου τοὺς μαθητάς, αὐτῷ δὴ πρέπειν τότε μάλιστα τὸν ἄθλον εἰδὼς, καὶ οὐχ ἑτέρου τινὸς ἔργον, τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἐπανόρθωσιν ἀποφαίνων, ἀλλ᾿ αὐτῆς καὶ μόνης τῆς τῶν ὅλων βασιλευούσης ουσίας. Περιτμέ πει γε μὴν ὁ σοφὸς εὐαγγελιστὴς εἰς ἀπόδειξιν ἐν αργῆ τῆς οιονεί καθόλου και γενικωτάτης ἐσομένης φειδοῦς εἰς τοὺς προσιόντας αὐτῷ διὰ πίστεως τὸ μετ ρικῶς τε καὶ ἰδικῶς εἰς τοὺς συνόντας αὐτῷ τὸ τηνι καῦτα γεγενημένον. Παρηγγύησε γάρ, φησὶν, ἀφεῖται τοὺς μαθητάς, ε ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος, ἂν εἶπεν· Οτι οὓς ἔδωκάς μοι οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα.» Ὅτι γὰρ καὶ τῶν μετὰ ταῦτα φείσεται, πῶς ἀμφίβο λον; Τὸ γὰρ ἐν ὀλίγοις οὐ ῥᾳθυμηθὲν, πῶς ἂν καταφρονηθείη τυχὸν ἐν πλείοσι; Καὶ ὁ φειδώ τοσαύτην πεποιημένος εἰς εὐαριθμήτους κομιδῇ, πῶς ἂν ἀλογῆσαι καὶ τῶν ὑπὲρ φύσιν τὴν ἀριθμοῦ; Πολλοὶ γὰρ λίαν οἱ πεπιστευκότες. Εἰς εἰκόνα τοίνυν του γενι κωτάτου δέχου τὸ μερικὸν, καὶ δι᾽ ὧν οὐ βούλεται κινδυνεύειν ὅλως τοὺς ἑαυτοῦ γνωρίμους, ποία τις ἔσται καὶ πόση κατὰ τῶν αὐτὸν ἀποκτεινάντων ὀργή, prorsus oderit, aut quomodo cuiquam dubium περιαθρῆσαι όλον. Ο γὰρ ἀνεθέλητον ἔχει, πῶς οὐχὶ πάντως μισεῖ; τοὺς δὲ τῶν παρ' αὐτοῦ μισουμένων εργάτας ὅτι πικρά τις καὶ ἀτελεύτητος ἐκδέξεται κρίσις, πῶς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πόθεν ἀμφίβολον; Σίμων οὖν Πέτρος ἔχων μάχαιραν, είλκυσεν αὐτὴν, καὶ ἔπασε τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον, καὶ απέκοψεν αὐτοῦ τὸ ωτίον τὸ δεξιόν. Ἦν δὲ ὄνομα τῷ δούλῳ Μάλχος. Εἶτα τί τὸ ἀναγκάζον, ἐρεῖ τις τυχόν, τὸν θεσπέ στον εὐαγγελιστὴν μεμνῆσθαι καὶ τούτων, ὡς καὶ μαχαίρα παρά γε τὸ εἰωθὸς κεχρημένον ἐπιδεῖξαι την μαθητήν, κατὰ τῶν ἡκόντων εἰς σύλληψιν τοῦ * Act. x. 42. 37 1 Cor. xv, 20. PATROL. GR. LXXIV. 18 Coloss. 1, Verbi sibi uniti vitam secutum, corporum naturæ dux esset ex mortis laqueis strenue se expediendi. Primitiæ namque dormientium est Dominus 27, et primogenitus ex mortuis **, facillimum quodanmodo posteris per suam resurrectionem reditum ad incorruptionem efficiens. Discipulos igitur repentino periculo subtrahit, sibi uni certamen hoc incumbere non ignorans, nec alterius cujusvis, sed unius dominatricis omnium substantiae nostrau emendationem opus esse. Porro sapiens evangelista quod hic perculiariter ac seorsim erga Christi discipulus factum est, in argumentum ac signum trahit generalis et universalis quæ erga eos futura est misericordiæ, qui per fidem ad ipsum accesserint. Jussit enim, inquit, dimittere suos discipulos, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. › Nam quin posterorum miserlurus sit, quomodo cniquam dubium esse potest? Quod in paucis enim non cunctanter factum est, quomodo contemnetur, quæso, in pluribus? Et qui admodum paucorum tantam curam habuit, quomodo aspernabitur innumeros? Sunt enim sane quam multi fideles. Particulare igitur factum illud pro universalis imagine accipe: ex eo enim quod periclitari non vult suos discipulos, quanta et qualis in ejus interfectores ira futura sit, facile est perspicere. Quod enim ab ejus voluntate 1016 alienum est, quomodo non erit, acerbum et aeternum eos manere judicium qui patrant quæ ille odit? XVIII, 10. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit pontificis servum, et abscidit auriculam ejus dexteram. Erat autem nomen servo Halchus. Enimvero, inquiet forsan aliquis, quid cogebat divinum evangelistam horum porro meminisse, ut et gladio præter morem usum ostenderet discipuJum in eos qui ad comprehendendum Christum

irruebant, vehementius quidem ac ferocius quam Χριστοῦ, θερμότερόν τε καὶ ἀπηνέστερον ήπερ έδει par erat commotum, atque ob id a Christo reprehensum? Supervacanea nonnullis forsan video bitur hæc expositio, sed non ita est. Nec enim vulgaris utilitatis exemplum nobis intulit. Docemur enim boc facto quonam pietatis in Christum zelus inculpae procedat, quidve in istiusmodi discriminibus agentes nihil in Deum peccemus. Nec enim nos ferrum stringendo, aut in aliquos saxa jaciendo, aut ligno adversarios percutiendo, pietate in Christum certare nos rei exemplum sinit. Arma enim nostra non carnalia sunt, ut ait Paulus”, sed cum mansuetudine potius etiam qui cædem nobis machinantur aggrediendi, cum eorum fugiendorum interclusa nobis fuerit occasio. Mullo enim satius est alios pro sceleribus in nos ad. missis a justo Judice puniri, quam nos ipsos pietatis prætextu sanguinis rationen exigere. Quinetiam dici potest absurdissimum esse persecutorum morte eum bonorare, qui ut mortem solveret ipsam libenter subiit. Enimvero Christus in hoe necessario sequendus est: si enim vi et necessitate ad mortem ageretur, quasi non posset ex se satellitum impetum ob invictam eorum manum relundere, nihil absurdi forsan esset quin ejus discipuli omni studio totisque viribus ad eum defendendum ac servandum incumberent, qui nonnullorum impietate in boc periculum invitus adducius esset. Verum cum posset eos, quatonus verus Deus, funditus perdere, quippe qui etiam inter ipsa, ut verbo dicam, discriminis initia tanta eos vi profligavit, ut una eaque miti voce prosterneret (ceciderunt enim omnes retro), quomodo par est nos 1017 efrenato animi impetu et inconsiderato furore ad illa ferri quæ ipse non fecit, licet id facile pocset? Tale quid etiam alicubi apud sanctos evangelistas scriptum habemus. Venit enim Dominus aliquando in finitimum quemdam Judææ pagum qui Samaritanorum erat. Illi advenienteın ferociter repellebant. Qua re commoti discipuli Dominum adierunt ac dixerunt: «Domine, vis dicamus ut ignis descendat de cœlo, et consumat illos "?, Ad quos Servator: • Sinite cos: nescitis quia possam rogare Patrem meum, et continuo mihi tradet duodecim legiones angelorum "?. Non enim venit ut Deus sua et naturali potentia adversus impios usurus, sed potius ut summæ nobis potentiæ magister, et summæ lenitatis exemplum feret. Ideoque dicebat: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde ".» Petri porro scopus gladium stringentis in adversarios a legis mandato non est alienus. Pedem enim pro pede, et manum pro manu, et vulnus pro vulnere, et vibicem pro vibice referre facientibus injuriam citra culpam jubebat s. Αt quid aliud facturi venerunt, qui gladiis armati, et fustibus ac armis instructi frequenter advenerant, nisi, quod vero simile videtur, ex29 11 Cor. x, 4. ο κεκινημένον, ἐπί τε τούτοις αὐτῷ καὶ ἐπιτιμῶντα Χριστὸν { γρ. Χριστῷ ]; Καὶ περιττὴ μὲν ἴσως και νεῖταί τισιν ἡ τούτων ἐξήγησις, ἔχει δὲ οὐχ οὕτως. Οὐ γὰρ τῆς τυχούσης ἡμῖν ὠφελείας εἰσκεκόμικεν ἡμῖν ὑπογραμμόν. Εἰσόμεθα γὰρ διὰ τοῦ γεγονότος, μέχρι μὲν τίνος ἀκατηγορήτως πρόεισι τῆς εἰς Χρισ στὸν εὐσεβείας ὁ ζῆλος, τί δὲ δὴ ὁρᾶν ἐθέλοντες ἐν τοῖς τοιούτοις ἀγῶσιν, οὐκ ἄν τι προσπταίσαιμεν τῶν ἐφ᾽ οἷς λυπεῖται Θεός. Οὐ γὰρ δὴ σίδηρον ἀνατείνειν, ἢ λίθους ἐξαίρειν κατά τινων, ήγουν ξύλῳ παίοντας τοὺς δι' ἐναντίας, τῇ εἰς Χριστὸν εὐσεβείς συναθλεῖν ὁ τοῦ πράγματος ἡμᾶς ἐφίησι τύπος. Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ἀλλ' ἠπιότητι μᾶλλον καὶ τοῖς φονῶσι προσφέρεσθαι, όταν ἡμῖν τὸ διαφεύγειν αὐτοὺς ἀποκλείωσιν οἱ καιροί. Πολὺ γὰρ δή τι τὸ ἄμεινον, ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀδι κημάτων ἑτέρους εὐθύνεσθαι παρὰ τοῦ τὰ δίκαια κρίσ νοντος, ἵπερ οὖν ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐφ᾽ αἷμασιν ἐξαιτεῖσθαι λόγον, πρόφασιν ποιουμένους τὴν εὐσέβειαν. Φαίη δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως, εἶναι τῶν ἀτοπωτάτων, τῷ τῶν διωκόντων θανάτῳ τιμᾶν τὸν ἐπὶ θανάτου λύσει καὶ αὐτὸν ἡδέως παθόντα τὸν θάνατον. Κα! αὐτῷ δέ πως ἦν ἀναγκαίως επεσθαι κατὰ τοῦτο Χρι στῷ. Εἰ μὲν γὰρ ἐκαλεῖτο πρὸς θάνατον, ὡς ἐξ ἀνάγ χης καὶ βίας, ὡς οὐκ ἔχων ἀνατρέπειν ἐξ ιδίας ἰσχύος ἀπλεονέκτητον οὖσαν διὰ πληθὺν τῶν ὑπηρετῶν τὴν έφοδον, ἣν ἂν ἴσως οὐδὲν ἀπεικὸς τοὺς ἀγαπᾷν ἑλομένους αὐτὸν παντὶ λοιπὸν ἐπαμύνειν σθένει καὶ διὰ παντὸς ἰέναι τολμήματος, ἵνα δὴ καὶ ἐκσώσειαν τὸν ἐκ τῆς 'τινων δυσσεβείας ἀβουλήτως κινδυνεύοντα. Ἐπειδὴ δὲ Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ἄρδην τε τοὺς ἐπιόντας ἀπολέσαι δυνάμενος καὶ παρ' αὐτάς, ὡς Επος εἰπεῖν, τοῦ ἀγῶνος τὰς ἀπαρχὰς, τοσαύτης αὐτοὺς καταγεύσας ἰσχύος, ὡς ἑνὶ καὶ πράῳ καταστρώσαι λόγῳ (ἔπεσον γὰρ πάντες εἰς τὰ ὀπίσω), πῶς ἡμᾶς ἐχρῆν ἀχαλίνοις ὥσπερ καὶ ἀταμιεύταις όργαῖς χωρεῖν ἐπ' ἐκεῖνα βούλεσθαι προαλέστερον, ἅπερ αὐτὸς οὐκ έδρα, καίτοι σφόδρα βαδίως δυνάμε νος; Ἔχομεν δέ τι τοιοῦτον καὶ ἑτέρωθι που γεγραμμένον παρὰ τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταίς. Ηκε μὲν γάρ ποτε καταλύσων ὁ Κύριος εἰς τινα τῶν ὁμόρων τη Ἰουδαίᾳ κώμην· ἦν δὲ αὕτη Σαμαρειτών. Οι δὲ προσιόντα σκληρῶς ἀπετρέποντο. Καὶ δὴ πρὸς τοῦτο δηχθέντες οἱ μαθηταί, προσῄεσάν τε καὶ ἔφασκον «Κύριε, θέλεις εἴπωμεν πῦρ καταβῆναι ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ ἀναλῶσαι αὐτούς; • Πρὸς αὐτοὺς δὲ πάλιν ὁ Σαςτήρ' • "Αφετε αὐτούς· ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μας ἄρτι δώδεκα λεγεώνας ἀγγέλων;» Οὐ γὰρ ἧκεν ὡς Θεὸς τῇ ἰδίᾳ καὶ ἐμφύτῳ δυνάμει χρησόμενος κατά τῶν ἐμπαροινούντων αὐτῷ, μᾶλλον δὲ τῆς εἰς ἄκρον ἡμῖν ἀνεξικακίας γενέσθαι διδάσκαλος, ἀοργησίας σε τῆς ἀπασῶν ἀνωτάτω καταστῆναι τύπος. Διὸ καὶ ἔλεγε • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πραός είμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ.» Ο μὲν οὖν τοῦ Πέτρου σκοπὸς τὴν μάχαι ραν ἀνατείνοντος κατὰ τῶν δι' ἐναντίας, οὐκ ἔξω ** Matth. xɩ, 29. ** Exod. xx1, 24, 25. * Luc. ix, 54. " Matth. xxvi, 53.

irruebant, vehementius quidem ac ferocius quam Χριστοῦ, θερμότερόν τε καὶ ἀπηνέστερον ήπερ έδει par erat commotum, atque ob id a Christo reprehensum? Supervacanea nonnullis forsan video bitur hæc expositio, sed non ita est. Nec enim vulgaris utilitatis exemplum nobis intulit. Docemur enim boc facto quonam pietatis in Christum zelus inculpae procedat, quidve in istiusmodi discriminibus agentes nihil in Deum peccemus. Nec enim nos ferrum stringendo, aut in aliquos saxa jaciendo, aut ligno adversarios percutiendo, pietate in Christum certare nos rei exemplum sinit. Arma enim nostra non carnalia sunt, ut ait Paulus”, sed cum mansuetudine potius etiam qui cædem nobis machinantur aggrediendi, cum eorum fugiendorum interclusa nobis fuerit occasio. Mullo enim satius est alios pro sceleribus in nos ad. missis a justo Judice puniri, quam nos ipsos pietatis prætextu sanguinis rationen exigere. Quinetiam dici potest absurdissimum esse persecutorum morte eum bonorare, qui ut mortem solveret ipsam libenter subiit. Enimvero Christus in hoe necessario sequendus est: si enim vi et necessitate ad mortem ageretur, quasi non posset ex se satellitum impetum ob invictam eorum manum relundere, nihil absurdi forsan esset quin ejus discipuli omni studio totisque viribus ad eum defendendum ac servandum incumberent, qui nonnullorum impietate in boc periculum invitus adducius esset. Verum cum posset eos, quatonus verus Deus, funditus perdere, quippe qui etiam inter ipsa, ut verbo dicam, discriminis initia tanta eos vi profligavit, ut una eaque miti voce prosterneret (ceciderunt enim omnes retro), quomodo par est nos 1017 efrenato animi impetu et inconsiderato furore ad illa ferri quæ ipse non fecit, licet id facile pocset? Tale quid etiam alicubi apud sanctos evangelistas scriptum habemus. Venit enim Dominus aliquando in finitimum quemdam Judææ pagum qui Samaritanorum erat. Illi advenienteın ferociter repellebant. Qua re commoti discipuli Dominum adierunt ac dixerunt: «Domine, vis dicamus ut ignis descendat de cœlo, et consumat illos "?, Ad quos Servator: • Sinite cos: nescitis quia possam rogare Patrem meum, et continuo mihi tradet duodecim legiones angelorum "?. Non enim venit ut Deus sua et naturali potentia adversus impios usurus, sed potius ut summæ nobis potentiæ magister, et summæ lenitatis exemplum feret. Ideoque dicebat: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde ".» Petri porro scopus gladium stringentis in adversarios a legis mandato non est alienus. Pedem enim pro pede, et manum pro manu, et vulnus pro vulnere, et vibicem pro vibice referre facientibus injuriam citra culpam jubebat s. Αt quid aliud facturi venerunt, qui gladiis armati, et fustibus ac armis instructi frequenter advenerant, nisi, quod vero simile videtur, ex29 11 Cor. x, 4. ο κεκινημένον, ἐπί τε τούτοις αὐτῷ καὶ ἐπιτιμῶντα Χριστὸν { γρ. Χριστῷ ]; Καὶ περιττὴ μὲν ἴσως και νεῖταί τισιν ἡ τούτων ἐξήγησις, ἔχει δὲ οὐχ οὕτως. Οὐ γὰρ τῆς τυχούσης ἡμῖν ὠφελείας εἰσκεκόμικεν ἡμῖν ὑπογραμμόν. Εἰσόμεθα γὰρ διὰ τοῦ γεγονότος, μέχρι μὲν τίνος ἀκατηγορήτως πρόεισι τῆς εἰς Χρισ στὸν εὐσεβείας ὁ ζῆλος, τί δὲ δὴ ὁρᾶν ἐθέλοντες ἐν τοῖς τοιούτοις ἀγῶσιν, οὐκ ἄν τι προσπταίσαιμεν τῶν ἐφ᾽ οἷς λυπεῖται Θεός. Οὐ γὰρ δὴ σίδηρον ἀνατείνειν, ἢ λίθους ἐξαίρειν κατά τινων, ήγουν ξύλῳ παίοντας τοὺς δι' ἐναντίας, τῇ εἰς Χριστὸν εὐσεβείς συναθλεῖν ὁ τοῦ πράγματος ἡμᾶς ἐφίησι τύπος. Τὰ γὰρ ὅπλα ἡμῶν οὐ σαρκικά, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνὴν, ἀλλ' ἠπιότητι μᾶλλον καὶ τοῖς φονῶσι προσφέρεσθαι, όταν ἡμῖν τὸ διαφεύγειν αὐτοὺς ἀποκλείωσιν οἱ καιροί. Πολὺ γὰρ δή τι τὸ ἄμεινον, ὑπὲρ τῶν εἰς ἡμᾶς ἀδι κημάτων ἑτέρους εὐθύνεσθαι παρὰ τοῦ τὰ δίκαια κρίσ νοντος, ἵπερ οὖν ἡμᾶς αὐτοὺς τὸν ἐφ᾽ αἷμασιν ἐξαιτεῖσθαι λόγον, πρόφασιν ποιουμένους τὴν εὐσέβειαν. Φαίη δ' ἄν τις καὶ ἑτέρως, εἶναι τῶν ἀτοπωτάτων, τῷ τῶν διωκόντων θανάτῳ τιμᾶν τὸν ἐπὶ θανάτου λύσει καὶ αὐτὸν ἡδέως παθόντα τὸν θάνατον. Κα! αὐτῷ δέ πως ἦν ἀναγκαίως επεσθαι κατὰ τοῦτο Χρι στῷ. Εἰ μὲν γὰρ ἐκαλεῖτο πρὸς θάνατον, ὡς ἐξ ἀνάγ χης καὶ βίας, ὡς οὐκ ἔχων ἀνατρέπειν ἐξ ιδίας ἰσχύος ἀπλεονέκτητον οὖσαν διὰ πληθὺν τῶν ὑπηρετῶν τὴν έφοδον, ἣν ἂν ἴσως οὐδὲν ἀπεικὸς τοὺς ἀγαπᾷν ἑλομένους αὐτὸν παντὶ λοιπὸν ἐπαμύνειν σθένει καὶ διὰ παντὸς ἰέναι τολμήματος, ἵνα δὴ καὶ ἐκσώσειαν τὸν ἐκ τῆς 'τινων δυσσεβείας ἀβουλήτως κινδυνεύοντα. Ἐπειδὴ δὲ Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, ἄρδην τε τοὺς ἐπιόντας ἀπολέσαι δυνάμενος καὶ παρ' αὐτάς, ὡς Επος εἰπεῖν, τοῦ ἀγῶνος τὰς ἀπαρχὰς, τοσαύτης αὐτοὺς καταγεύσας ἰσχύος, ὡς ἑνὶ καὶ πράῳ καταστρώσαι λόγῳ (ἔπεσον γὰρ πάντες εἰς τὰ ὀπίσω), πῶς ἡμᾶς ἐχρῆν ἀχαλίνοις ὥσπερ καὶ ἀταμιεύταις όργαῖς χωρεῖν ἐπ' ἐκεῖνα βούλεσθαι προαλέστερον, ἅπερ αὐτὸς οὐκ έδρα, καίτοι σφόδρα βαδίως δυνάμε νος; Ἔχομεν δέ τι τοιοῦτον καὶ ἑτέρωθι που γεγραμμένον παρὰ τοῖς ἁγίοις εὐαγγελισταίς. Ηκε μὲν γάρ ποτε καταλύσων ὁ Κύριος εἰς τινα τῶν ὁμόρων τη Ἰουδαίᾳ κώμην· ἦν δὲ αὕτη Σαμαρειτών. Οι δὲ προσιόντα σκληρῶς ἀπετρέποντο. Καὶ δὴ πρὸς τοῦτο δηχθέντες οἱ μαθηταί, προσῄεσάν τε καὶ ἔφασκον «Κύριε, θέλεις εἴπωμεν πῦρ καταβῆναι ἀπὸ οὐρανοῦ, καὶ ἀναλῶσαι αὐτούς; • Πρὸς αὐτοὺς δὲ πάλιν ὁ Σαςτήρ' • "Αφετε αὐτούς· ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι δύναμαι παρακαλέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μας ἄρτι δώδεκα λεγεώνας ἀγγέλων;» Οὐ γὰρ ἧκεν ὡς Θεὸς τῇ ἰδίᾳ καὶ ἐμφύτῳ δυνάμει χρησόμενος κατά τῶν ἐμπαροινούντων αὐτῷ, μᾶλλον δὲ τῆς εἰς ἄκρον ἡμῖν ἀνεξικακίας γενέσθαι διδάσκαλος, ἀοργησίας σε τῆς ἀπασῶν ἀνωτάτω καταστῆναι τύπος. Διὸ καὶ ἔλεγε • Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πραός είμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ.» Ο μὲν οὖν τοῦ Πέτρου σκοπὸς τὴν μάχαι ραν ἀνατείνοντος κατὰ τῶν δι' ἐναντίας, οὐκ ἔξω ** Matth. xɩ, 29. ** Exod. xx1, 24, 25. * Luc. ix, 54. " Matth. xxvi, 53.

þ ! IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. ΧΙ. φέρεται νομικῆς ἐντολῆς. Πόδα γὰρ ἀντὶ ποδός, καὶ trema discipulis intentaturi pericula? Nam quod χεῖρα ἀντὶ χειρός, καὶ τραῦμα ἀντὶ τραύματος, καὶ μώλωπα ἀντὶ μώλωπος ἀντεπάγειν ἀνεγκλήτως τοῖς ἀδικοῦσιν ἐκέλευε. Τί δὲ δράσοντες ἕτερον ἦχον οἱ μαχαίραις ὡπλισμένοι καὶ ξύλοις, καὶ ὅπλοις ένηρμοσμένοι, καὶ συνειλεγμένοι κατὰ πληθύν, ἢ πάν τως ἐκεῖνα τὰ δι' ὧν ἦν εἰκὸς περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεῦσαι τοὺς μαθητάς; Οτι γὰρ καὶ ξύλα καὶ μαχαίρας ἐπεκομίζοντο, σαφὲς ἡμῖν κατέστησεν ὁ Σωτὴρ, ἑτέρωθι που πρὸς αὐτοὺς εἰρηκώς· • Ως ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλ λαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐκαθεζόμην δια δάσκων, καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.» Νομικὸν οὖν ἄρα τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα καὶ τοῖς ἀρχαίοις οὐκ ἀποδον θεσμοῖς· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἀφίκτο τὰ ὑπὲρ νόμον εἰσηγησόμενος, καὶ ἀναμορφώ. σων ἡμᾶς εἰς ἡμερότητα την καθ' ἑαυτὸν, τοῖς κατὰ νόμον ἐπιτιμᾷ κινήμασιν, ὡς οὐκ ἔχουσι τελείαν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀγαθοῦ τὴν κατόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἐν ταῖς τῶν ἴσων ἀντεπαγωγαῖς τὸ τελείως ἐστὶν ἀγα Οδ», ἀνεξικακίαις δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνωτάτω διαφαίνε ται. Ενδοιάσει δέ τις καὶ μετὰ ταῦτα συχὸν, ἐρεῖ δὲ καθ' ἑαυτόν· Εἶτα πόθεν τῷ Πέτρῳ μάχαιρα; Ἐρουμεν δὲ πάλιν, ὅτι μάλιστα μὲν τὸ ἀμύνεσθαι δεῖν κατά νόμον τοὺς ἀδικεῖν ᾑρημένους εἰσκεκομικά πως καὶ τὴν τοῦ σιδήρου χρείαν. Τί γὰρ εἰ σιδήρῳ τις πλήττειν ἤθελε τοὺς οὐδὲν ἀδικήσαντας, πῶς ἂν τῶν ἴσων ἦλθεν εἰς πεῖραν; Πλὴν εἰκὸς, ἅτε δὴ καὶ διὰ μέσης νυκτὸς τῶν καταλυμάτων ἐκθέοντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ὕλαις τε καὶ κήποις ἐμβαλεῖν προσδοχήσαντας, καὶ θηρίων ἀγρίων ἔφοδον ὑποβλέπεσθαι θηρίων δὲ ἦν ὅτι μάλιστα τροφὸς τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα. Ὅταν δὲ καὶ πρὸς τοῦτο λέγῃς· Είτα τί μας χαίρας ἔδει τοῖς μαθηταῖς; οὐ γὰρ ἂν ἐξήρκεσεν ὁ Χριστὸς, ὥστε δῆλον ὅτι καὶ θῆρας ἀποσοβεῖν, καὶ τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐξελάσαι φόβον; Ναὶ δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ἄριστά τις ἐρεῖ. Δυνατὸς γὰρ εἰς ἅπαντα Χριστός. Πλὴν εὐρήσομεν, ὅτι καὶ ἕτερα κατορθούν ισχύοντος τοῦ Χριστοῦ, ταῖς καθ᾿ ἡμᾶς συνηθείαις διέζων οἱ μαθηταί. "Η γὰρ οὐχὶ δώσομεν καὶ ἄρτους ἐκ λίθων ἀποτελεῖν δύνασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς ἀναδεικνύειν ἀργύριον, τὸ πρὸς δαπάνην αὐτοῖς ἀρκέσαι δυνάμενον; Αλλὰ καὶ ἄρτους ἐπεκομίς ζοντο, καὶ γλωσσόκομον ἐπεφέροντο, τὰ παρὰ τῶν προσφερόντων συλλέγοντες. Διαπλεῦσαι δέ ποτε σὺν doctrinas, mandata hominum. αὐτοῖς ἐθελήσαντος τοῦ Χριστοῦ, συνεισέβησαν εἰς πλοῖον, καίτοι καὶ βαδίσαι δι' αὐτῶν ὑδάτων ἐξὸν, εἴπερ ἤθελε καὶ τοῦτο Χριστός. Εἰκαῖον οὖν ἄρα τὸ ἐπισκήπτειν ταῖς κατ᾿ ἄνθρωπον ἀκολουθίαις, εἰ που τις βλέποι κεχρημένους τοὺς μαθητάς. Αποκόπτει δὲ ὁ Πέτρος τὸ δεξιὸν τοῦ παιδὸς ὡτάριον, ἀκοῆς ὥστ περ ἐρήμους τῆς δεξιᾶς τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ὡς ἐν τύπῳ συμβεβηκότι δεικνύντος τοῦ πράγματος. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν συνιέναι τὰ διὰ Χριστοῦ· ὑπακοὴν δὲ τετιμήκασι τὴν εὐώνυμον, μόναις ταῖς σφῶν ἀπονοίαις καταπειθόμενοι, πλανῶντές τε καὶ πλανώμενοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐπεί τοι καὶ τὸν πάλαι διορί σθέντα πατοῦντες νόμον ἐτράποντο πρὸς διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. fustės et gladios attulerint, manifestum id nebis Christus fecit, qui alibi ad eos dixit: ‹ Tanquaṁ ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie sedebam in templo docens, et non me tenuistis ".» Non ergo contra legem, nec contra vetera mandata commotus est Petrus sed Dominus noster Jesus Christus, qui venit ut quæ supra legem sunt edoceret, et ad mansuetudinem suam nos reformaret, motus istiusmodi qui secundum legem sunt reprehendit, quasi a veri boni perfectione alienos. Nec enim in talione virtutis est perfectio, sed in summa potius elucet patientia. Sed hærebit forsan aliquis, et dicet apud se: At undenam Petro gladius? Respondebimus vero, cum juxta legem vim vi repellere licret, ferro quoque uti per legem licuisse. Quid enim si ferro quispiam invadat immerentes, quomodo ulci- .sci poterunt injuriam ferro destituti? Quanquam 1018 probabile est sanctos apostolos, cum intempesta nocte domo exissent, et in silvas ac bortos ingressuros se putarent, sibi quoque a ferarum incursu cavisse, quarum magnam vim alebat Judæa. Jain si urgeas Quid gladiis opus habebant discipuli? Nonne enim feris abigendis par Christus erat? Ita prorsus. Christus enim omnia poterat. Inveniemus tamen discipulos, quamvis Christus omnia posset. nostro more vivere solitos. An non enim fatebimur Christum de lapidibus panes efficere potuisse, et e nibilo argentum creare, quod sumptibus sufficeret? Attamen panes secum portabant, et loculos gestabant, quæ oblata essent colligentes. Et cum aliquando cum iis tranare Christus vellet, conscenderunt una cum ipso navigium, cum per undas ipsas incedere possent, si Christus id quoque voluisset. Frustra itaque rationes humanas incusaveris, si discipulos iis uti videas. Petrus vero dextram auriculam pueri amputat, quo quidem ceu έγρo quodam significatur Judzorum populos destro typo et facili auditu carituros. Noluerunt enim intelligere quæ Christi sunt, sed sinistram obedientiam complexi sunt, suæ dementiæ obsecuti, errantes ipsi, et in errorem alios mittentes, ut scriptum est. Nam, veteri lege conculcata, conversi sunt adl Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τῷ Πέτρῳ Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς. Τὸ ποτή μιαν 8 δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ οὐ μὴ πίω αὐτό; Πολιτείας μὲν εὐαγγελικῆς ὠδίνει θεσμὸν τὸ παρ. ἀγγελμα καὶ δύναμιν ἐντολῆς, οὐ τῆς κατὰ νόμον ** Matth. xxvɩ, 55. ** II Tim. 111, 13. XVIII, 11. Dixit ergo Jesus Petro: Mitte gladium tuum in vaginaṁ. Calicem quem dedit mihi Puter non bibam illum? Disciplinæ quidem evangelicæ legem admonitio parturit, et vim præ se fert mandati, non illud

þ ! IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. ΧΙ. φέρεται νομικῆς ἐντολῆς. Πόδα γὰρ ἀντὶ ποδός, καὶ trema discipulis intentaturi pericula? Nam quod χεῖρα ἀντὶ χειρός, καὶ τραῦμα ἀντὶ τραύματος, καὶ μώλωπα ἀντὶ μώλωπος ἀντεπάγειν ἀνεγκλήτως τοῖς ἀδικοῦσιν ἐκέλευε. Τί δὲ δράσοντες ἕτερον ἦχον οἱ μαχαίραις ὡπλισμένοι καὶ ξύλοις, καὶ ὅπλοις ένηρμοσμένοι, καὶ συνειλεγμένοι κατὰ πληθύν, ἢ πάν τως ἐκεῖνα τὰ δι' ὧν ἦν εἰκὸς περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεῦσαι τοὺς μαθητάς; Οτι γὰρ καὶ ξύλα καὶ μαχαίρας ἐπεκομίζοντο, σαφὲς ἡμῖν κατέστησεν ὁ Σωτὴρ, ἑτέρωθι που πρὸς αὐτοὺς εἰρηκώς· • Ως ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλ λαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐκαθεζόμην δια δάσκων, καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.» Νομικὸν οὖν ἄρα τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα καὶ τοῖς ἀρχαίοις οὐκ ἀποδον θεσμοῖς· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἀφίκτο τὰ ὑπὲρ νόμον εἰσηγησόμενος, καὶ ἀναμορφώ. σων ἡμᾶς εἰς ἡμερότητα την καθ' ἑαυτὸν, τοῖς κατὰ νόμον ἐπιτιμᾷ κινήμασιν, ὡς οὐκ ἔχουσι τελείαν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀγαθοῦ τὴν κατόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἐν ταῖς τῶν ἴσων ἀντεπαγωγαῖς τὸ τελείως ἐστὶν ἀγα Οδ», ἀνεξικακίαις δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνωτάτω διαφαίνε ται. Ενδοιάσει δέ τις καὶ μετὰ ταῦτα συχὸν, ἐρεῖ δὲ καθ' ἑαυτόν· Εἶτα πόθεν τῷ Πέτρῳ μάχαιρα; Ἐρουμεν δὲ πάλιν, ὅτι μάλιστα μὲν τὸ ἀμύνεσθαι δεῖν κατά νόμον τοὺς ἀδικεῖν ᾑρημένους εἰσκεκομικά πως καὶ τὴν τοῦ σιδήρου χρείαν. Τί γὰρ εἰ σιδήρῳ τις πλήττειν ἤθελε τοὺς οὐδὲν ἀδικήσαντας, πῶς ἂν τῶν ἴσων ἦλθεν εἰς πεῖραν; Πλὴν εἰκὸς, ἅτε δὴ καὶ διὰ μέσης νυκτὸς τῶν καταλυμάτων ἐκθέοντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ὕλαις τε καὶ κήποις ἐμβαλεῖν προσδοχήσαντας, καὶ θηρίων ἀγρίων ἔφοδον ὑποβλέπεσθαι θηρίων δὲ ἦν ὅτι μάλιστα τροφὸς τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα. Ὅταν δὲ καὶ πρὸς τοῦτο λέγῃς· Είτα τί μας χαίρας ἔδει τοῖς μαθηταῖς; οὐ γὰρ ἂν ἐξήρκεσεν ὁ Χριστὸς, ὥστε δῆλον ὅτι καὶ θῆρας ἀποσοβεῖν, καὶ τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐξελάσαι φόβον; Ναὶ δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ἄριστά τις ἐρεῖ. Δυνατὸς γὰρ εἰς ἅπαντα Χριστός. Πλὴν εὐρήσομεν, ὅτι καὶ ἕτερα κατορθούν ισχύοντος τοῦ Χριστοῦ, ταῖς καθ᾿ ἡμᾶς συνηθείαις διέζων οἱ μαθηταί. "Η γὰρ οὐχὶ δώσομεν καὶ ἄρτους ἐκ λίθων ἀποτελεῖν δύνασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς ἀναδεικνύειν ἀργύριον, τὸ πρὸς δαπάνην αὐτοῖς ἀρκέσαι δυνάμενον; Αλλὰ καὶ ἄρτους ἐπεκομίς ζοντο, καὶ γλωσσόκομον ἐπεφέροντο, τὰ παρὰ τῶν προσφερόντων συλλέγοντες. Διαπλεῦσαι δέ ποτε σὺν doctrinas, mandata hominum. αὐτοῖς ἐθελήσαντος τοῦ Χριστοῦ, συνεισέβησαν εἰς πλοῖον, καίτοι καὶ βαδίσαι δι' αὐτῶν ὑδάτων ἐξὸν, εἴπερ ἤθελε καὶ τοῦτο Χριστός. Εἰκαῖον οὖν ἄρα τὸ ἐπισκήπτειν ταῖς κατ᾿ ἄνθρωπον ἀκολουθίαις, εἰ που τις βλέποι κεχρημένους τοὺς μαθητάς. Αποκόπτει δὲ ὁ Πέτρος τὸ δεξιὸν τοῦ παιδὸς ὡτάριον, ἀκοῆς ὥστ περ ἐρήμους τῆς δεξιᾶς τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ὡς ἐν τύπῳ συμβεβηκότι δεικνύντος τοῦ πράγματος. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν συνιέναι τὰ διὰ Χριστοῦ· ὑπακοὴν δὲ τετιμήκασι τὴν εὐώνυμον, μόναις ταῖς σφῶν ἀπονοίαις καταπειθόμενοι, πλανῶντές τε καὶ πλανώμενοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐπεί τοι καὶ τὸν πάλαι διορί σθέντα πατοῦντες νόμον ἐτράποντο πρὸς διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. fustės et gladios attulerint, manifestum id nebis Christus fecit, qui alibi ad eos dixit: ‹ Tanquaṁ ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie sedebam in templo docens, et non me tenuistis ".» Non ergo contra legem, nec contra vetera mandata commotus est Petrus sed Dominus noster Jesus Christus, qui venit ut quæ supra legem sunt edoceret, et ad mansuetudinem suam nos reformaret, motus istiusmodi qui secundum legem sunt reprehendit, quasi a veri boni perfectione alienos. Nec enim in talione virtutis est perfectio, sed in summa potius elucet patientia. Sed hærebit forsan aliquis, et dicet apud se: At undenam Petro gladius? Respondebimus vero, cum juxta legem vim vi repellere licret, ferro quoque uti per legem licuisse. Quid enim si ferro quispiam invadat immerentes, quomodo ulci- .sci poterunt injuriam ferro destituti? Quanquam 1018 probabile est sanctos apostolos, cum intempesta nocte domo exissent, et in silvas ac bortos ingressuros se putarent, sibi quoque a ferarum incursu cavisse, quarum magnam vim alebat Judæa. Jain si urgeas Quid gladiis opus habebant discipuli? Nonne enim feris abigendis par Christus erat? Ita prorsus. Christus enim omnia poterat. Inveniemus tamen discipulos, quamvis Christus omnia posset. nostro more vivere solitos. An non enim fatebimur Christum de lapidibus panes efficere potuisse, et e nibilo argentum creare, quod sumptibus sufficeret? Attamen panes secum portabant, et loculos gestabant, quæ oblata essent colligentes. Et cum aliquando cum iis tranare Christus vellet, conscenderunt una cum ipso navigium, cum per undas ipsas incedere possent, si Christus id quoque voluisset. Frustra itaque rationes humanas incusaveris, si discipulos iis uti videas. Petrus vero dextram auriculam pueri amputat, quo quidem ceu έγρo quodam significatur Judzorum populos destro typo et facili auditu carituros. Noluerunt enim intelligere quæ Christi sunt, sed sinistram obedientiam complexi sunt, suæ dementiæ obsecuti, errantes ipsi, et in errorem alios mittentes, ut scriptum est. Nam, veteri lege conculcata, conversi sunt adl Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τῷ Πέτρῳ Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς. Τὸ ποτή μιαν 8 δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ οὐ μὴ πίω αὐτό; Πολιτείας μὲν εὐαγγελικῆς ὠδίνει θεσμὸν τὸ παρ. ἀγγελμα καὶ δύναμιν ἐντολῆς, οὐ τῆς κατὰ νόμον ** Matth. xxvɩ, 55. ** II Tim. 111, 13. XVIII, 11. Dixit ergo Jesus Petro: Mitte gladium tuum in vaginaṁ. Calicem quem dedit mihi Puter non bibam illum? Disciplinæ quidem evangelicæ legem admonitio parturit, et vim præ se fert mandati, non illud

þ ! IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. ΧΙ. φέρεται νομικῆς ἐντολῆς. Πόδα γὰρ ἀντὶ ποδός, καὶ trema discipulis intentaturi pericula? Nam quod χεῖρα ἀντὶ χειρός, καὶ τραῦμα ἀντὶ τραύματος, καὶ μώλωπα ἀντὶ μώλωπος ἀντεπάγειν ἀνεγκλήτως τοῖς ἀδικοῦσιν ἐκέλευε. Τί δὲ δράσοντες ἕτερον ἦχον οἱ μαχαίραις ὡπλισμένοι καὶ ξύλοις, καὶ ὅπλοις ένηρμοσμένοι, καὶ συνειλεγμένοι κατὰ πληθύν, ἢ πάν τως ἐκεῖνα τὰ δι' ὧν ἦν εἰκὸς περὶ τῶν ἐσχάτων κινδυνεῦσαι τοὺς μαθητάς; Οτι γὰρ καὶ ξύλα καὶ μαχαίρας ἐπεκομίζοντο, σαφὲς ἡμῖν κατέστησεν ὁ Σωτὴρ, ἑτέρωθι που πρὸς αὐτοὺς εἰρηκώς· • Ως ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλ λαβεῖν με. Καθ' ἡμέραν ἐν τῷ ἱερῷ ἐκαθεζόμην δια δάσκων, καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.» Νομικὸν οὖν ἄρα τοῦ Πέτρου τὸ κίνημα καὶ τοῖς ἀρχαίοις οὐκ ἀποδον θεσμοῖς· ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, ἐπείπερ ἀφίκτο τὰ ὑπὲρ νόμον εἰσηγησόμενος, καὶ ἀναμορφώ. σων ἡμᾶς εἰς ἡμερότητα την καθ' ἑαυτὸν, τοῖς κατὰ νόμον ἐπιτιμᾷ κινήμασιν, ὡς οὐκ ἔχουσι τελείαν τοῦ κατὰ ἀλήθειαν ἀγαθοῦ τὴν κατόρθωσιν. Οὐ γὰρ ἐν ταῖς τῶν ἴσων ἀντεπαγωγαῖς τὸ τελείως ἐστὶν ἀγα Οδ», ἀνεξικακίαις δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνωτάτω διαφαίνε ται. Ενδοιάσει δέ τις καὶ μετὰ ταῦτα συχὸν, ἐρεῖ δὲ καθ' ἑαυτόν· Εἶτα πόθεν τῷ Πέτρῳ μάχαιρα; Ἐρουμεν δὲ πάλιν, ὅτι μάλιστα μὲν τὸ ἀμύνεσθαι δεῖν κατά νόμον τοὺς ἀδικεῖν ᾑρημένους εἰσκεκομικά πως καὶ τὴν τοῦ σιδήρου χρείαν. Τί γὰρ εἰ σιδήρῳ τις πλήττειν ἤθελε τοὺς οὐδὲν ἀδικήσαντας, πῶς ἂν τῶν ἴσων ἦλθεν εἰς πεῖραν; Πλὴν εἰκὸς, ἅτε δὴ καὶ διὰ μέσης νυκτὸς τῶν καταλυμάτων ἐκθέοντας τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, ὕλαις τε καὶ κήποις ἐμβαλεῖν προσδοχήσαντας, καὶ θηρίων ἀγρίων ἔφοδον ὑποβλέπεσθαι θηρίων δὲ ἦν ὅτι μάλιστα τροφὸς τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα. Ὅταν δὲ καὶ πρὸς τοῦτο λέγῃς· Είτα τί μας χαίρας ἔδει τοῖς μαθηταῖς; οὐ γὰρ ἂν ἐξήρκεσεν ὁ Χριστὸς, ὥστε δῆλον ὅτι καὶ θῆρας ἀποσοβεῖν, καὶ τὸν ἐντεῦθεν αὐτοῖς ἐξελάσαι φόβον; Ναὶ δὴ καὶ τοῦτό φαμεν, ἄριστά τις ἐρεῖ. Δυνατὸς γὰρ εἰς ἅπαντα Χριστός. Πλὴν εὐρήσομεν, ὅτι καὶ ἕτερα κατορθούν ισχύοντος τοῦ Χριστοῦ, ταῖς καθ᾿ ἡμᾶς συνηθείαις διέζων οἱ μαθηταί. "Η γὰρ οὐχὶ δώσομεν καὶ ἄρτους ἐκ λίθων ἀποτελεῖν δύνασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς ἀναδεικνύειν ἀργύριον, τὸ πρὸς δαπάνην αὐτοῖς ἀρκέσαι δυνάμενον; Αλλὰ καὶ ἄρτους ἐπεκομίς ζοντο, καὶ γλωσσόκομον ἐπεφέροντο, τὰ παρὰ τῶν προσφερόντων συλλέγοντες. Διαπλεῦσαι δέ ποτε σὺν doctrinas, mandata hominum. αὐτοῖς ἐθελήσαντος τοῦ Χριστοῦ, συνεισέβησαν εἰς πλοῖον, καίτοι καὶ βαδίσαι δι' αὐτῶν ὑδάτων ἐξὸν, εἴπερ ἤθελε καὶ τοῦτο Χριστός. Εἰκαῖον οὖν ἄρα τὸ ἐπισκήπτειν ταῖς κατ᾿ ἄνθρωπον ἀκολουθίαις, εἰ που τις βλέποι κεχρημένους τοὺς μαθητάς. Αποκόπτει δὲ ὁ Πέτρος τὸ δεξιὸν τοῦ παιδὸς ὡτάριον, ἀκοῆς ὥστ περ ἐρήμους τῆς δεξιᾶς τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, ὡς ἐν τύπῳ συμβεβηκότι δεικνύντος τοῦ πράγματος. Οὐ γὰρ ἠθέλησαν συνιέναι τὰ διὰ Χριστοῦ· ὑπακοὴν δὲ τετιμήκασι τὴν εὐώνυμον, μόναις ταῖς σφῶν ἀπονοίαις καταπειθόμενοι, πλανῶντές τε καὶ πλανώμενοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἐπεί τοι καὶ τὸν πάλαι διορί σθέντα πατοῦντες νόμον ἐτράποντο πρὸς διδασκαλίας, εντάλματα ἀνθρώπων. fustės et gladios attulerint, manifestum id nebis Christus fecit, qui alibi ad eos dixit: ‹ Tanquaṁ ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie sedebam in templo docens, et non me tenuistis ".» Non ergo contra legem, nec contra vetera mandata commotus est Petrus sed Dominus noster Jesus Christus, qui venit ut quæ supra legem sunt edoceret, et ad mansuetudinem suam nos reformaret, motus istiusmodi qui secundum legem sunt reprehendit, quasi a veri boni perfectione alienos. Nec enim in talione virtutis est perfectio, sed in summa potius elucet patientia. Sed hærebit forsan aliquis, et dicet apud se: At undenam Petro gladius? Respondebimus vero, cum juxta legem vim vi repellere licret, ferro quoque uti per legem licuisse. Quid enim si ferro quispiam invadat immerentes, quomodo ulci- .sci poterunt injuriam ferro destituti? Quanquam 1018 probabile est sanctos apostolos, cum intempesta nocte domo exissent, et in silvas ac bortos ingressuros se putarent, sibi quoque a ferarum incursu cavisse, quarum magnam vim alebat Judæa. Jain si urgeas Quid gladiis opus habebant discipuli? Nonne enim feris abigendis par Christus erat? Ita prorsus. Christus enim omnia poterat. Inveniemus tamen discipulos, quamvis Christus omnia posset. nostro more vivere solitos. An non enim fatebimur Christum de lapidibus panes efficere potuisse, et e nibilo argentum creare, quod sumptibus sufficeret? Attamen panes secum portabant, et loculos gestabant, quæ oblata essent colligentes. Et cum aliquando cum iis tranare Christus vellet, conscenderunt una cum ipso navigium, cum per undas ipsas incedere possent, si Christus id quoque voluisset. Frustra itaque rationes humanas incusaveris, si discipulos iis uti videas. Petrus vero dextram auriculam pueri amputat, quo quidem ceu έγρo quodam significatur Judzorum populos destro typo et facili auditu carituros. Noluerunt enim intelligere quæ Christi sunt, sed sinistram obedientiam complexi sunt, suæ dementiæ obsecuti, errantes ipsi, et in errorem alios mittentes, ut scriptum est. Nam, veteri lege conculcata, conversi sunt adl Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τῷ Πέτρῳ Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς. Τὸ ποτή μιαν 8 δέδωκέ μοι ὁ Πατὴρ οὐ μὴ πίω αὐτό; Πολιτείας μὲν εὐαγγελικῆς ὠδίνει θεσμὸν τὸ παρ. ἀγγελμα καὶ δύναμιν ἐντολῆς, οὐ τῆς κατὰ νόμον ** Matth. xxvɩ, 55. ** II Tim. 111, 13. XVIII, 11. Dixit ergo Jesus Petro: Mitte gladium tuum in vaginaṁ. Calicem quem dedit mihi Puter non bibam illum? Disciplinæ quidem evangelicæ legem admonitio parturit, et vim præ se fert mandati, non illud

quod per Mosen proditum antiquis, sed quod per τὸν διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις λελαλημένης, Christum est traditum, quo tantum abest ut gladiis injuriam ulcisci liceat, ut si quis maxillarum nobis unam percusserit, alteramque insuper petierit, obvertenda sit ei”, evulsa quodammodo radicitus ex animo nostro mentis angustia. Cæterum, licet nondum legem ullam de patientia tulerim, tamen a reclaratione 1019 tibi mens aberrat, ο Petre, et a rerum natura longe alienum facinus aggressus es. Nam cum placitum sit Deo ac Patri ut ego bibam istud poculum, id est, mortem ultro subeam ad mortis et corruptionis excidium, qui consentaneum est illud renuere, cum ex hoc poculo tot bonorum species humano generi proventuræ credantur? Hæc est ergo loci propositi sententia, cui simile rursus est quod mox dicemus. Dominus noster Jesus Christus cum discipulos suos in fide confirmare vellet, cumque pretiosæ crucis scandalum removeret, eos aliquando seorsim alloquens: «Ecce, inquit, ascendimus Jerosolymiam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et crucifigent eum, et occident eum, et tertia die resurget ". Petrus autem divinus, non reputans apud se passionis bonum, sed solam passionis ignominiam respiciens: • Absit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. Quid vero ad boc Christus? • Vade post me, Satana, scandalum es mihi, quia non sapis ea quæ Bei sunt, sed ea quæ bominum. Nam quicunque vult sapere quæ Deo sunt placita, propositum et constitutum ei esse debet contemnere mundi honores, et splendoris humani jacturam pro nihilo la-, bere, si quando exinde ad alios utilitatis quidpiam accedit: • Charitas enim, inquit, non quærit quæ sua sunt ".» Est vero humana tantummodo respicientis ferre non posse gloriolæ terrenæ jacturam, el sua curare duntaxat, nec proximi malis indolere. Quemadmodum igitur illic scandalum Christi, in quem scandalum cadere omnino non potest, Petrus dictus est, quippe qui non inculpato zelo locutus esset, propterea quod ad crucis tantum passionem, nequaquam vero ad passionis commoda respiceret levertere enim, quantum in se erat, futuram pro vita omnium passionem nitebatur): sic etiam hic per zelum et gladium et facinoris ardorem idipsum facere cernitur. Sed rursus increpatur non solum his verbis: «Mille gladium tuum in vaginam ",» sed ut ab alio evangelista refertur, Christo addente: «Omnes enim qui gladium acceperint gladio peribunt “…› Atque, ut repetamus ea quæ antea dixi mus, cum 1020 nec invitus, nec Judaeorum vi prævalente, sed ultro patiatur, quamobrem dimicandum esset, et gladio satellitum ejus nutu irruentium audacia, impiorumque Judæorum insidiæ re pellenda? Patre autem ac Deo datum sibi esse ait poculum, id est mortem, licet per Judæorum impietatem præparatum, quia nihil plane factum esset, nisi evenire propter nos Pater permisisset. ἀλλὰ τῆς διὰ Χριστοῦ τεθειμένης, ἢ καὶ τοιούτων ἀπείργει τοῦ χρῆσθαι μαχαίραις, μᾶλλον δὲ καὶ τὸ ἀνταμύνεσθαι δεῖν, ὡς εἰ καί τις βούλοιτο ραπίζειν ἡμᾶς εἰς τὴν τῶν σιαγόνων μίαν, καὶ δευτέραν εἰ τύχοι προσαπαιτεῖν στρέφοντας καὶ τὴν ἄλλην, προφ ῥιζον ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τὴν ἀνθρωπίνην ἐκτέμνοντας όλιγοψυχίαν. Πλὴν εἰ καὶ μήπω τις περὶ τοῦ χρῆναι, φησίν, ἀνεξικακεῖν παρ' ἐμοῦ διώρι σται νόμος, λογισμοῦ τοῦ πρέποντος ὁ σᾶς, ὦ Πέτρε, διέσφαλται νοῦς, καὶ τῇ τῶν πραγμάτων φύσει πολύ δὴ λίαν ἀπῳδὸν ἐποιήσω τὸ ἐγχείρημα. Δεδογμένου τε γὰρ καὶ συναρέσαντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τοῦ πιεῖν τουτὶ τὸ ποτήριον ἐμὲ, τοῦτ' ἔστιν, ἐθελοντι ὑπομεῖναι τὸν ὥσπερ εἰς ὕπνον κρατοῦντα θάνατον, ἐπὶ καταλύσει θανάτου καὶ φθορᾶς, πῶς ὑπεκνεύειν ἀκόλουθον, καίτοι τοσαύτης ἀγαθῶν ἰδέας ἀνίσχειν πεπιστευμένης τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει διά του πιεῖν αὐτό; Ο μὲν οὖν τῶν προκειμένων ἐν τούτοις εν μάλα περιορίζεται νοῦς· ἴσον δὲ τούτῳ ἐστὶν ἐκεῖνο πάλιν. (μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός. βεβαιοτέρους εἰς πίστιν ἀπεργάζεσθαι θέλων τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τὸ ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ προ ανατρέπων σκάνδαλον, ἔφη ποτὲ κατὰ μόνας αὐτοῖς προσδιαλεγόμενος· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσό λυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενού σιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται.» Πέ τρος δὲ ὁ θεσπέσιος, οὐ τὸ ἐκ τοῦ πάθους ἐννοήσας ἀγαθόν, ἀποβλέψας δὲ εἰς μόνην τὴν ἐκ παθεῖν ἀδοξίαν, ο Ιλεώς σοι, Κύριε, φησίν, οὐ μὴ ἔσται σο: τοῦτο.» Καὶ τί πρὸς τοῦτο Χριστός; «Υπαγε ἐπίσω μου, Σατανᾶ· σκανδαλόν μου εἴ, ὅτι οὐ φρονεῖς τα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» Τοῦ μὲν γὰρ φρονεῖν ἐθέλοντος τὰ δοκοῦντα Θεῷ ἔργον ἂν εἴη καὶ σκοπός παρ' οὐδὲν μὲν ποιεῖσθαι τὰς ἐν κόσμῳ τιμάς, καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας οὐδενὸς ἀξιῶσα: λόγου τὴν ζημίαν, ἔστ' ἂν διὰ τοῦ καὶ τοῦτο παθεῖν τὸ τοῖς ἑτέροις ἐξανύηται χρήσιμον. Ἡ γὰρ ἀγάπη, φησίν, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Τοῦ γε μὴν εἰς μόνα τετρα μένου τε καὶ βλέποντος τὰ ἀνθρώπινα, τὸ ἀφόρητον ἡγεῖσθαι τῶν ἐπὶ γῆς δοξαρίων τὴν ἀπώλειαν, καὶ εἰς μόνον ὁρᾶν τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τοῖς δὲ τοῦ πέλας με ἐπαλγύνεσθαι κακοῖς. Ωσπερ τοίνυν ἐν ἐκείναι; σκάνδαλον ἐλέγετο τοῦ Χριστοῦ, καίτοι σκανδαλίζεσθαι με ειδότος, λαλήσας μὲν ἐξ ἀγάπης τῆς οὐκ ἀνεγκλήτως ἔχειν ἰσχυούσης, ὁ Πέτρος, διὰ τὸ μόνον ἰδεῖν εἰς τὸ ἀπὸ τοῦ σταυροῦ πάθος, καὶ οὐχὶ τὰ ἐκ τοῦ πάθου; ἀγαθὰ (ἀνατρέπειν γὰρ ἐπειρᾶτο, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ, τὸ δεδογμένον τε καὶ ὁρισθὲν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων με νέσθα: ζωῆς), οὕτω κἀνθάδε διὰ ζήλου καὶ μαχαίρας, καὶ θερμοῦ λίαν ἐγχειρήματος τοῦτο αὐτὸ πράττων ὁρᾶται. Πλὴν ἐπιτιμᾶται πάλιν, οὐ μόνον ἀκούσας· • Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς, ἀλλ' ὡς ἕτερός τις ἔφη τῶν εὐαγγελιστών, προστι Θεικότος Χριστοῦ· «Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιο ραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀπολοῦνται. ο Ὁ δὲ δὴ φθάσαντε; ** Matth. v, 39. 17 Luc. xvi, 51. 38 Matth. xxi, 22, 25. 39 | Cor. XIII, 5. 18 Joan. XVIII, 41 Matth. XXVI, 52.

quod per Mosen proditum antiquis, sed quod per τὸν διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις λελαλημένης, Christum est traditum, quo tantum abest ut gladiis injuriam ulcisci liceat, ut si quis maxillarum nobis unam percusserit, alteramque insuper petierit, obvertenda sit ei”, evulsa quodammodo radicitus ex animo nostro mentis angustia. Cæterum, licet nondum legem ullam de patientia tulerim, tamen a reclaratione 1019 tibi mens aberrat, ο Petre, et a rerum natura longe alienum facinus aggressus es. Nam cum placitum sit Deo ac Patri ut ego bibam istud poculum, id est, mortem ultro subeam ad mortis et corruptionis excidium, qui consentaneum est illud renuere, cum ex hoc poculo tot bonorum species humano generi proventuræ credantur? Hæc est ergo loci propositi sententia, cui simile rursus est quod mox dicemus. Dominus noster Jesus Christus cum discipulos suos in fide confirmare vellet, cumque pretiosæ crucis scandalum removeret, eos aliquando seorsim alloquens: «Ecce, inquit, ascendimus Jerosolymiam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et crucifigent eum, et occident eum, et tertia die resurget ". Petrus autem divinus, non reputans apud se passionis bonum, sed solam passionis ignominiam respiciens: • Absit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. Quid vero ad boc Christus? • Vade post me, Satana, scandalum es mihi, quia non sapis ea quæ Bei sunt, sed ea quæ bominum. Nam quicunque vult sapere quæ Deo sunt placita, propositum et constitutum ei esse debet contemnere mundi honores, et splendoris humani jacturam pro nihilo la-, bere, si quando exinde ad alios utilitatis quidpiam accedit: • Charitas enim, inquit, non quærit quæ sua sunt ".» Est vero humana tantummodo respicientis ferre non posse gloriolæ terrenæ jacturam, el sua curare duntaxat, nec proximi malis indolere. Quemadmodum igitur illic scandalum Christi, in quem scandalum cadere omnino non potest, Petrus dictus est, quippe qui non inculpato zelo locutus esset, propterea quod ad crucis tantum passionem, nequaquam vero ad passionis commoda respiceret levertere enim, quantum in se erat, futuram pro vita omnium passionem nitebatur): sic etiam hic per zelum et gladium et facinoris ardorem idipsum facere cernitur. Sed rursus increpatur non solum his verbis: «Mille gladium tuum in vaginam ",» sed ut ab alio evangelista refertur, Christo addente: «Omnes enim qui gladium acceperint gladio peribunt “…› Atque, ut repetamus ea quæ antea dixi mus, cum 1020 nec invitus, nec Judaeorum vi prævalente, sed ultro patiatur, quamobrem dimicandum esset, et gladio satellitum ejus nutu irruentium audacia, impiorumque Judæorum insidiæ re pellenda? Patre autem ac Deo datum sibi esse ait poculum, id est mortem, licet per Judæorum impietatem præparatum, quia nihil plane factum esset, nisi evenire propter nos Pater permisisset. ἀλλὰ τῆς διὰ Χριστοῦ τεθειμένης, ἢ καὶ τοιούτων ἀπείργει τοῦ χρῆσθαι μαχαίραις, μᾶλλον δὲ καὶ τὸ ἀνταμύνεσθαι δεῖν, ὡς εἰ καί τις βούλοιτο ραπίζειν ἡμᾶς εἰς τὴν τῶν σιαγόνων μίαν, καὶ δευτέραν εἰ τύχοι προσαπαιτεῖν στρέφοντας καὶ τὴν ἄλλην, προφ ῥιζον ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τὴν ἀνθρωπίνην ἐκτέμνοντας όλιγοψυχίαν. Πλὴν εἰ καὶ μήπω τις περὶ τοῦ χρῆναι, φησίν, ἀνεξικακεῖν παρ' ἐμοῦ διώρι σται νόμος, λογισμοῦ τοῦ πρέποντος ὁ σᾶς, ὦ Πέτρε, διέσφαλται νοῦς, καὶ τῇ τῶν πραγμάτων φύσει πολύ δὴ λίαν ἀπῳδὸν ἐποιήσω τὸ ἐγχείρημα. Δεδογμένου τε γὰρ καὶ συναρέσαντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τοῦ πιεῖν τουτὶ τὸ ποτήριον ἐμὲ, τοῦτ' ἔστιν, ἐθελοντι ὑπομεῖναι τὸν ὥσπερ εἰς ὕπνον κρατοῦντα θάνατον, ἐπὶ καταλύσει θανάτου καὶ φθορᾶς, πῶς ὑπεκνεύειν ἀκόλουθον, καίτοι τοσαύτης ἀγαθῶν ἰδέας ἀνίσχειν πεπιστευμένης τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει διά του πιεῖν αὐτό; Ο μὲν οὖν τῶν προκειμένων ἐν τούτοις εν μάλα περιορίζεται νοῦς· ἴσον δὲ τούτῳ ἐστὶν ἐκεῖνο πάλιν. (μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός. βεβαιοτέρους εἰς πίστιν ἀπεργάζεσθαι θέλων τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τὸ ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ προ ανατρέπων σκάνδαλον, ἔφη ποτὲ κατὰ μόνας αὐτοῖς προσδιαλεγόμενος· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσό λυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενού σιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται.» Πέ τρος δὲ ὁ θεσπέσιος, οὐ τὸ ἐκ τοῦ πάθους ἐννοήσας ἀγαθόν, ἀποβλέψας δὲ εἰς μόνην τὴν ἐκ παθεῖν ἀδοξίαν, ο Ιλεώς σοι, Κύριε, φησίν, οὐ μὴ ἔσται σο: τοῦτο.» Καὶ τί πρὸς τοῦτο Χριστός; «Υπαγε ἐπίσω μου, Σατανᾶ· σκανδαλόν μου εἴ, ὅτι οὐ φρονεῖς τα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» Τοῦ μὲν γὰρ φρονεῖν ἐθέλοντος τὰ δοκοῦντα Θεῷ ἔργον ἂν εἴη καὶ σκοπός παρ' οὐδὲν μὲν ποιεῖσθαι τὰς ἐν κόσμῳ τιμάς, καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας οὐδενὸς ἀξιῶσα: λόγου τὴν ζημίαν, ἔστ' ἂν διὰ τοῦ καὶ τοῦτο παθεῖν τὸ τοῖς ἑτέροις ἐξανύηται χρήσιμον. Ἡ γὰρ ἀγάπη, φησίν, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Τοῦ γε μὴν εἰς μόνα τετρα μένου τε καὶ βλέποντος τὰ ἀνθρώπινα, τὸ ἀφόρητον ἡγεῖσθαι τῶν ἐπὶ γῆς δοξαρίων τὴν ἀπώλειαν, καὶ εἰς μόνον ὁρᾶν τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τοῖς δὲ τοῦ πέλας με ἐπαλγύνεσθαι κακοῖς. Ωσπερ τοίνυν ἐν ἐκείναι; σκάνδαλον ἐλέγετο τοῦ Χριστοῦ, καίτοι σκανδαλίζεσθαι με ειδότος, λαλήσας μὲν ἐξ ἀγάπης τῆς οὐκ ἀνεγκλήτως ἔχειν ἰσχυούσης, ὁ Πέτρος, διὰ τὸ μόνον ἰδεῖν εἰς τὸ ἀπὸ τοῦ σταυροῦ πάθος, καὶ οὐχὶ τὰ ἐκ τοῦ πάθου; ἀγαθὰ (ἀνατρέπειν γὰρ ἐπειρᾶτο, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ, τὸ δεδογμένον τε καὶ ὁρισθὲν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων με νέσθα: ζωῆς), οὕτω κἀνθάδε διὰ ζήλου καὶ μαχαίρας, καὶ θερμοῦ λίαν ἐγχειρήματος τοῦτο αὐτὸ πράττων ὁρᾶται. Πλὴν ἐπιτιμᾶται πάλιν, οὐ μόνον ἀκούσας· • Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς, ἀλλ' ὡς ἕτερός τις ἔφη τῶν εὐαγγελιστών, προστι Θεικότος Χριστοῦ· «Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιο ραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀπολοῦνται. ο Ὁ δὲ δὴ φθάσαντε; ** Matth. v, 39. 17 Luc. xvi, 51. 38 Matth. xxi, 22, 25. 39 | Cor. XIII, 5. 18 Joan. XVIII, 41 Matth. XXVI, 52.

quod per Mosen proditum antiquis, sed quod per τὸν διὰ Μωσέως τοῖς ἀρχαιοτέροις λελαλημένης, Christum est traditum, quo tantum abest ut gladiis injuriam ulcisci liceat, ut si quis maxillarum nobis unam percusserit, alteramque insuper petierit, obvertenda sit ei”, evulsa quodammodo radicitus ex animo nostro mentis angustia. Cæterum, licet nondum legem ullam de patientia tulerim, tamen a reclaratione 1019 tibi mens aberrat, ο Petre, et a rerum natura longe alienum facinus aggressus es. Nam cum placitum sit Deo ac Patri ut ego bibam istud poculum, id est, mortem ultro subeam ad mortis et corruptionis excidium, qui consentaneum est illud renuere, cum ex hoc poculo tot bonorum species humano generi proventuræ credantur? Hæc est ergo loci propositi sententia, cui simile rursus est quod mox dicemus. Dominus noster Jesus Christus cum discipulos suos in fide confirmare vellet, cumque pretiosæ crucis scandalum removeret, eos aliquando seorsim alloquens: «Ecce, inquit, ascendimus Jerosolymiam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et crucifigent eum, et occident eum, et tertia die resurget ". Petrus autem divinus, non reputans apud se passionis bonum, sed solam passionis ignominiam respiciens: • Absit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. Quid vero ad boc Christus? • Vade post me, Satana, scandalum es mihi, quia non sapis ea quæ Bei sunt, sed ea quæ bominum. Nam quicunque vult sapere quæ Deo sunt placita, propositum et constitutum ei esse debet contemnere mundi honores, et splendoris humani jacturam pro nihilo la-, bere, si quando exinde ad alios utilitatis quidpiam accedit: • Charitas enim, inquit, non quærit quæ sua sunt ".» Est vero humana tantummodo respicientis ferre non posse gloriolæ terrenæ jacturam, el sua curare duntaxat, nec proximi malis indolere. Quemadmodum igitur illic scandalum Christi, in quem scandalum cadere omnino non potest, Petrus dictus est, quippe qui non inculpato zelo locutus esset, propterea quod ad crucis tantum passionem, nequaquam vero ad passionis commoda respiceret levertere enim, quantum in se erat, futuram pro vita omnium passionem nitebatur): sic etiam hic per zelum et gladium et facinoris ardorem idipsum facere cernitur. Sed rursus increpatur non solum his verbis: «Mille gladium tuum in vaginam ",» sed ut ab alio evangelista refertur, Christo addente: «Omnes enim qui gladium acceperint gladio peribunt “…› Atque, ut repetamus ea quæ antea dixi mus, cum 1020 nec invitus, nec Judaeorum vi prævalente, sed ultro patiatur, quamobrem dimicandum esset, et gladio satellitum ejus nutu irruentium audacia, impiorumque Judæorum insidiæ re pellenda? Patre autem ac Deo datum sibi esse ait poculum, id est mortem, licet per Judæorum impietatem præparatum, quia nihil plane factum esset, nisi evenire propter nos Pater permisisset. ἀλλὰ τῆς διὰ Χριστοῦ τεθειμένης, ἢ καὶ τοιούτων ἀπείργει τοῦ χρῆσθαι μαχαίραις, μᾶλλον δὲ καὶ τὸ ἀνταμύνεσθαι δεῖν, ὡς εἰ καί τις βούλοιτο ραπίζειν ἡμᾶς εἰς τὴν τῶν σιαγόνων μίαν, καὶ δευτέραν εἰ τύχοι προσαπαιτεῖν στρέφοντας καὶ τὴν ἄλλην, προφ ῥιζον ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τὴν ἀνθρωπίνην ἐκτέμνοντας όλιγοψυχίαν. Πλὴν εἰ καὶ μήπω τις περὶ τοῦ χρῆναι, φησίν, ἀνεξικακεῖν παρ' ἐμοῦ διώρι σται νόμος, λογισμοῦ τοῦ πρέποντος ὁ σᾶς, ὦ Πέτρε, διέσφαλται νοῦς, καὶ τῇ τῶν πραγμάτων φύσει πολύ δὴ λίαν ἀπῳδὸν ἐποιήσω τὸ ἐγχείρημα. Δεδογμένου τε γὰρ καὶ συναρέσαντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τοῦ πιεῖν τουτὶ τὸ ποτήριον ἐμὲ, τοῦτ' ἔστιν, ἐθελοντι ὑπομεῖναι τὸν ὥσπερ εἰς ὕπνον κρατοῦντα θάνατον, ἐπὶ καταλύσει θανάτου καὶ φθορᾶς, πῶς ὑπεκνεύειν ἀκόλουθον, καίτοι τοσαύτης ἀγαθῶν ἰδέας ἀνίσχειν πεπιστευμένης τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει διά του πιεῖν αὐτό; Ο μὲν οὖν τῶν προκειμένων ἐν τούτοις εν μάλα περιορίζεται νοῦς· ἴσον δὲ τούτῳ ἐστὶν ἐκεῖνο πάλιν. (μὲν γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός. βεβαιοτέρους εἰς πίστιν ἀπεργάζεσθαι θέλων τοὺς ἑαυτοῦ μαθητὰς, καὶ τὸ ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ προ ανατρέπων σκάνδαλον, ἔφη ποτὲ κατὰ μόνας αὐτοῖς προσδιαλεγόμενος· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσό λυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδεται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενού σιν αὐτὸν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται.» Πέ τρος δὲ ὁ θεσπέσιος, οὐ τὸ ἐκ τοῦ πάθους ἐννοήσας ἀγαθόν, ἀποβλέψας δὲ εἰς μόνην τὴν ἐκ παθεῖν ἀδοξίαν, ο Ιλεώς σοι, Κύριε, φησίν, οὐ μὴ ἔσται σο: τοῦτο.» Καὶ τί πρὸς τοῦτο Χριστός; «Υπαγε ἐπίσω μου, Σατανᾶ· σκανδαλόν μου εἴ, ὅτι οὐ φρονεῖς τα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.» Τοῦ μὲν γὰρ φρονεῖν ἐθέλοντος τὰ δοκοῦντα Θεῷ ἔργον ἂν εἴη καὶ σκοπός παρ' οὐδὲν μὲν ποιεῖσθαι τὰς ἐν κόσμῳ τιμάς, καὶ τῆς ἐν ἀνθρώποις εὐκλείας οὐδενὸς ἀξιῶσα: λόγου τὴν ζημίαν, ἔστ' ἂν διὰ τοῦ καὶ τοῦτο παθεῖν τὸ τοῖς ἑτέροις ἐξανύηται χρήσιμον. Ἡ γὰρ ἀγάπη, φησίν, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς.» Τοῦ γε μὴν εἰς μόνα τετρα μένου τε καὶ βλέποντος τὰ ἀνθρώπινα, τὸ ἀφόρητον ἡγεῖσθαι τῶν ἐπὶ γῆς δοξαρίων τὴν ἀπώλειαν, καὶ εἰς μόνον ὁρᾶν τὸ ἴδιον ἀγαθὸν, τοῖς δὲ τοῦ πέλας με ἐπαλγύνεσθαι κακοῖς. Ωσπερ τοίνυν ἐν ἐκείναι; σκάνδαλον ἐλέγετο τοῦ Χριστοῦ, καίτοι σκανδαλίζεσθαι με ειδότος, λαλήσας μὲν ἐξ ἀγάπης τῆς οὐκ ἀνεγκλήτως ἔχειν ἰσχυούσης, ὁ Πέτρος, διὰ τὸ μόνον ἰδεῖν εἰς τὸ ἀπὸ τοῦ σταυροῦ πάθος, καὶ οὐχὶ τὰ ἐκ τοῦ πάθου; ἀγαθὰ (ἀνατρέπειν γὰρ ἐπειρᾶτο, τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ, τὸ δεδογμένον τε καὶ ὁρισθὲν ὑπὲρ τῆς ἁπάντων με νέσθα: ζωῆς), οὕτω κἀνθάδε διὰ ζήλου καὶ μαχαίρας, καὶ θερμοῦ λίαν ἐγχειρήματος τοῦτο αὐτὸ πράττων ὁρᾶται. Πλὴν ἐπιτιμᾶται πάλιν, οὐ μόνον ἀκούσας· • Βάλε τὴν μάχαιράν σου εἰς τὴν θήκην αὐτῆς, ἀλλ' ὡς ἕτερός τις ἔφη τῶν εὐαγγελιστών, προστι Θεικότος Χριστοῦ· «Πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιο ραν, ἐν μαχαίρᾳ ἀπολοῦνται. ο Ὁ δὲ δὴ φθάσαντε; ** Matth. v, 39. 17 Luc. xvi, 51. 38 Matth. xxi, 22, 25. 39 | Cor. XIII, 5. 18 Joan. XVIII, 41 Matth. XXVI, 52.

t IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. εἴπομεν, ἀναλαβόντες ἐροῦμεν, οὐκ ἀνεθελήτως τοῦ lileoque Christus ad ipsum Pilatum magnifice se jactantem dixit: • Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi datum tibi esset desuper.» Potestatis enim vice Pilato fuisse ait, quod Filius ultro se, ad patiendum offert, et quod Pater ipse cœlitus in id consentiat. πάθους εἰσβαίνοντος, οὔτε μὴν ἐκ πλεονεξίας Ἰου δαϊκῆς ἐπενηνεγμένου, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἀμύνε σθαι χρὴ καὶ ἀνείργειν ὅλως καὶ τοῦτο μαχαίρᾳ τὴ κατὰ συγχώρησιν τῶν ἐπιόντων θράσος, καὶ τὰς ἀνα οσίους τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλάς; Τὸν δὲ Πατέρα και Θεὸν δεδωκέναι φησὶ τὸ ποτήριον αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸν θάνατον, καίτοι διὰ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθείας ἐξηρτυμένον, ἐπείπερ οὐδ' ἂν ὅλως συνέβη, μὴ οὐχὶ συμβῆναι δι' ἡμᾶς ἀφέντος αὐτοῦ. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη Πιλάτον μεγαλορρημονοῦντα Χριστός· «Οὐκ εἶχες κατ᾿ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.» Εν ἐξουσίας γὰρ λόγῳ Πιλάτῳ γενέσθαι φησὶ τὴν εἰς τὸ χρῆναι παθεῖν ἐθελού στην ὁρμὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εἰς τοῦτο συναίνεσιν. Ἡ οὖν σπεῖρα, καὶ ὁ χιλίαρχος, καὶ οἱ ὑπηρέ ται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν, καὶ XVIII, 12-14. Cohors autem, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt ἔδησαν αὐτὸν, καὶ ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρώ- eum, et adduxerunt eum ad Annam primum: erat τον ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Κατάρα, ὃς ἦν ἀρχ· ιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. "Ην δὲ Κατάτας δ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ένα ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. enim socer Caiphæ, qui erat pontifex anni illius. Erat autem Caiphas qui consilium dederat Judæis, quia expedit unum hominem mori pro pupulo. et ex Συνεσταλμένων ἤδη τῶν παραποδισμάτων, ἀποτι Sublatis impedimentis, et gladio de Petri manu νάξαντός τε τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς τοῦ Πέτρου τὴν μά excusso, Christoque ipso, quamvis effugere liceret, χαιραν, ὑποθέντος τε ὥσπερ ταῖς τῶν Ἰουδαίων χερσὶν ultro se Judæorum manibus offerente, ferociter ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, καίτοι μη παθεῖν ἐξὸν καὶ δια- demum irruunt, et immani succenduntur audacia δρᾶναι όμον, ἀνημέρως ἤδη φέρονται τοῖς θυμοῖς, tum milites, tum dux eorum, et cum iis ministri. καὶ εἰς ἄμαχον ὥσπερ ἀνακαίονται θράσος, οἵ τε Cum autem in omnibus obsequentem Dominum ceστρατιῶται σὺν τῷ καθηγεῖσθαι λαχόντι, καὶ οἱ σὺν pissent, vinculis eum extrahunt, qui idcirco ad nos αὐτοῖς ὑπηρέται. Εἴκοντα δὲ ἤδη πρὸς πᾶν ὁτιοῦν venit ut diabolicis vinculis nos eximeret, αὐτοῖς ἐλόντες τὸν Κύριον, δεσμοῖς μὲν ἐκτείνουσι, peccati laqueis liberaret. Ducunt autem ad Annam καίτοι διὰ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένον, ἵνα δεσμῶν Caiphæ socerum, unde suspicari quodammodo licet ἡμᾶς ἐξέληται διαβολικῶν, καὶ ἐκ τῶν τῆς ἀμαρ- ipsum impii adversus Christum facinoris artificem τίας ἀπολύσῃ βρόχων. Αποκομίζουσι δὲ πρὸς "Αν- fuisse et machinatorem, et ab eo, ut credibile est, ναν, πενθερὸν ὄντα τοῦ Καϊάφα, ὅθεν πως ἡμῖν pretio conductum proditorem, cohortem petiisse ἔπεισιν ἤδη νοεῖν, ὅτι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀνοσιουργή quæ Christum comprehenderét. Ad eum itaque priματος αὐτὸς ἦν ἄρα τεχνίτης καὶ διασκευαστής, παρ' mum deducitur. Rebus etenim ipsis verum esse et αὐτοῦ τε κατὰ τὸ εἰκὸς μεμισθαρνηκότα τὸν προδό- adesse jam videbatur quod per prophetæ vocem την τὴν συλληψομένην τὸν Χριστὸν ἐξαιτῆσαι πλη- ipsi dicebant: «Ligemus justumn, quoniam inutilis θύν. Αὐτῷ τοιγαροῦν ἀποκομίζεται πρώτῳ. Εδόκει est nobis “.› Inutilis enim revera Judæis Christus γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποδεῖξαι πράγ- erat, non quod ipse talis exsistat, sed quod animis μασιν ἀληθὲς ὑπάρχον ἤδη καὶ παρὸν, ὅπερ ἐφαίο ad peccatum et voluptatem proni cum essent, nikit νοντο λέγοντες διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς «Δή- 1021 opera pretium afferre videbatur, justitiam σωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Δύσ quæ supra legem est inducens, et quæ Deo virtutis χρηστος γὰρ ὄντως Ἰουδαίοις ἦν ὁ Χριστὸς, οὐχὶ amanti placerent aperte exponens, cum istiusmodi τοιοῦτος ὑπάρχων αὐτὸς, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς ἕξιν viam lex non habeat, sed per umbram potius et ἔχουσι τὴν φιλαμαρτήμονα καὶ φιλήδονον, οὐδὲν ænigmata oblique et vix quod juvare possit auditoἐδόκει τῶν ἀρίστων εἰσφέρειν, τὴν ὑπὲρ νόμον δι res significet. Quemadmodum igitur vitiatis oculis καιοσύνην εἰσηγούμενος, καὶ τὸ δοκοῦν ὄντως τῷ inutile quodammodo est solis lumen, a quo no φιλαρέτῳ Θεῷ περιστολής τινος δίχα παρατιθεὶς εἰς juvantur, morbo id impediente, et male affectis cili ἐπίγνωσιν, οὐ τοιαύτην ἔχοντος τοῦ νόμου τὴν ὁδὸν, salubres inutiliores cæteris esse videntur, quamvis διὰ σκιᾶς δὲ μᾶλλον καὶ αἰνιγμάτων πλαγίως καὶ μό- optabilem conciliare possint sanitatem: sic etiam λις τὸ πεφυχὰς ὠφελεῖν τοῖς ἀκροωμένοις παρατη Judæis Dominus inutilis videbatur, licet salutis μαίνοντος. "Ονπερ οὖν τρόπον τοῖς μὲν οὖν τὴν ὄψιν auctor esset. Nec enim salutem suam diligebant λελωβημένοις δύσχρηστόν πώς ἐστι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦν τὴν ὄνησιν, παραποδιζούσης εἰς τοῦτο τῆς νόσου, τοῖς δὲ τὴν ἕξιν, κεκακωμένοις τὰ τῶν ἐδεσμάτων ὑγιεινά, δυσχρηστότερα πως τῶν ἑτέρων εἶναι δοκεῖ, καίτοι προξενεῖν εἰδότα τὴν τριπόθητον υγίειαν· οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δ Κύριος δύσχρηστός τις ἐδόκει, καίτοι τῆς σωτηρίας ὑπάρχων πρύτανις. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τὸ σώζεσθαι φίλον. Απέστειλαν δὲ αὐτὸν δεδεμένον πρὸς Κατά σαν τὸν ἀρχιερέα. "Ην δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύ Miserunt autem eum ligatum ad Caipham princirem sacerdotum. Erat autem Caiphas qui consilium ** Sap. 11,

t IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. εἴπομεν, ἀναλαβόντες ἐροῦμεν, οὐκ ἀνεθελήτως τοῦ lileoque Christus ad ipsum Pilatum magnifice se jactantem dixit: • Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi datum tibi esset desuper.» Potestatis enim vice Pilato fuisse ait, quod Filius ultro se, ad patiendum offert, et quod Pater ipse cœlitus in id consentiat. πάθους εἰσβαίνοντος, οὔτε μὴν ἐκ πλεονεξίας Ἰου δαϊκῆς ἐπενηνεγμένου, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἀμύνε σθαι χρὴ καὶ ἀνείργειν ὅλως καὶ τοῦτο μαχαίρᾳ τὴ κατὰ συγχώρησιν τῶν ἐπιόντων θράσος, καὶ τὰς ἀνα οσίους τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλάς; Τὸν δὲ Πατέρα και Θεὸν δεδωκέναι φησὶ τὸ ποτήριον αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸν θάνατον, καίτοι διὰ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθείας ἐξηρτυμένον, ἐπείπερ οὐδ' ἂν ὅλως συνέβη, μὴ οὐχὶ συμβῆναι δι' ἡμᾶς ἀφέντος αὐτοῦ. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη Πιλάτον μεγαλορρημονοῦντα Χριστός· «Οὐκ εἶχες κατ᾿ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.» Εν ἐξουσίας γὰρ λόγῳ Πιλάτῳ γενέσθαι φησὶ τὴν εἰς τὸ χρῆναι παθεῖν ἐθελού στην ὁρμὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εἰς τοῦτο συναίνεσιν. Ἡ οὖν σπεῖρα, καὶ ὁ χιλίαρχος, καὶ οἱ ὑπηρέ ται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν, καὶ XVIII, 12-14. Cohors autem, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt ἔδησαν αὐτὸν, καὶ ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρώ- eum, et adduxerunt eum ad Annam primum: erat τον ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Κατάρα, ὃς ἦν ἀρχ· ιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. "Ην δὲ Κατάτας δ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ένα ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. enim socer Caiphæ, qui erat pontifex anni illius. Erat autem Caiphas qui consilium dederat Judæis, quia expedit unum hominem mori pro pupulo. et ex Συνεσταλμένων ἤδη τῶν παραποδισμάτων, ἀποτι Sublatis impedimentis, et gladio de Petri manu νάξαντός τε τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς τοῦ Πέτρου τὴν μά excusso, Christoque ipso, quamvis effugere liceret, χαιραν, ὑποθέντος τε ὥσπερ ταῖς τῶν Ἰουδαίων χερσὶν ultro se Judæorum manibus offerente, ferociter ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, καίτοι μη παθεῖν ἐξὸν καὶ δια- demum irruunt, et immani succenduntur audacia δρᾶναι όμον, ἀνημέρως ἤδη φέρονται τοῖς θυμοῖς, tum milites, tum dux eorum, et cum iis ministri. καὶ εἰς ἄμαχον ὥσπερ ἀνακαίονται θράσος, οἵ τε Cum autem in omnibus obsequentem Dominum ceστρατιῶται σὺν τῷ καθηγεῖσθαι λαχόντι, καὶ οἱ σὺν pissent, vinculis eum extrahunt, qui idcirco ad nos αὐτοῖς ὑπηρέται. Εἴκοντα δὲ ἤδη πρὸς πᾶν ὁτιοῦν venit ut diabolicis vinculis nos eximeret, αὐτοῖς ἐλόντες τὸν Κύριον, δεσμοῖς μὲν ἐκτείνουσι, peccati laqueis liberaret. Ducunt autem ad Annam καίτοι διὰ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένον, ἵνα δεσμῶν Caiphæ socerum, unde suspicari quodammodo licet ἡμᾶς ἐξέληται διαβολικῶν, καὶ ἐκ τῶν τῆς ἀμαρ- ipsum impii adversus Christum facinoris artificem τίας ἀπολύσῃ βρόχων. Αποκομίζουσι δὲ πρὸς "Αν- fuisse et machinatorem, et ab eo, ut credibile est, ναν, πενθερὸν ὄντα τοῦ Καϊάφα, ὅθεν πως ἡμῖν pretio conductum proditorem, cohortem petiisse ἔπεισιν ἤδη νοεῖν, ὅτι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀνοσιουργή quæ Christum comprehenderét. Ad eum itaque priματος αὐτὸς ἦν ἄρα τεχνίτης καὶ διασκευαστής, παρ' mum deducitur. Rebus etenim ipsis verum esse et αὐτοῦ τε κατὰ τὸ εἰκὸς μεμισθαρνηκότα τὸν προδό- adesse jam videbatur quod per prophetæ vocem την τὴν συλληψομένην τὸν Χριστὸν ἐξαιτῆσαι πλη- ipsi dicebant: «Ligemus justumn, quoniam inutilis θύν. Αὐτῷ τοιγαροῦν ἀποκομίζεται πρώτῳ. Εδόκει est nobis “.› Inutilis enim revera Judæis Christus γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποδεῖξαι πράγ- erat, non quod ipse talis exsistat, sed quod animis μασιν ἀληθὲς ὑπάρχον ἤδη καὶ παρὸν, ὅπερ ἐφαίο ad peccatum et voluptatem proni cum essent, nikit νοντο λέγοντες διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς «Δή- 1021 opera pretium afferre videbatur, justitiam σωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Δύσ quæ supra legem est inducens, et quæ Deo virtutis χρηστος γὰρ ὄντως Ἰουδαίοις ἦν ὁ Χριστὸς, οὐχὶ amanti placerent aperte exponens, cum istiusmodi τοιοῦτος ὑπάρχων αὐτὸς, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς ἕξιν viam lex non habeat, sed per umbram potius et ἔχουσι τὴν φιλαμαρτήμονα καὶ φιλήδονον, οὐδὲν ænigmata oblique et vix quod juvare possit auditoἐδόκει τῶν ἀρίστων εἰσφέρειν, τὴν ὑπὲρ νόμον δι res significet. Quemadmodum igitur vitiatis oculis καιοσύνην εἰσηγούμενος, καὶ τὸ δοκοῦν ὄντως τῷ inutile quodammodo est solis lumen, a quo no φιλαρέτῳ Θεῷ περιστολής τινος δίχα παρατιθεὶς εἰς juvantur, morbo id impediente, et male affectis cili ἐπίγνωσιν, οὐ τοιαύτην ἔχοντος τοῦ νόμου τὴν ὁδὸν, salubres inutiliores cæteris esse videntur, quamvis διὰ σκιᾶς δὲ μᾶλλον καὶ αἰνιγμάτων πλαγίως καὶ μό- optabilem conciliare possint sanitatem: sic etiam λις τὸ πεφυχὰς ὠφελεῖν τοῖς ἀκροωμένοις παρατη Judæis Dominus inutilis videbatur, licet salutis μαίνοντος. "Ονπερ οὖν τρόπον τοῖς μὲν οὖν τὴν ὄψιν auctor esset. Nec enim salutem suam diligebant λελωβημένοις δύσχρηστόν πώς ἐστι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦν τὴν ὄνησιν, παραποδιζούσης εἰς τοῦτο τῆς νόσου, τοῖς δὲ τὴν ἕξιν, κεκακωμένοις τὰ τῶν ἐδεσμάτων ὑγιεινά, δυσχρηστότερα πως τῶν ἑτέρων εἶναι δοκεῖ, καίτοι προξενεῖν εἰδότα τὴν τριπόθητον υγίειαν· οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δ Κύριος δύσχρηστός τις ἐδόκει, καίτοι τῆς σωτηρίας ὑπάρχων πρύτανις. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τὸ σώζεσθαι φίλον. Απέστειλαν δὲ αὐτὸν δεδεμένον πρὸς Κατά σαν τὸν ἀρχιερέα. "Ην δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύ Miserunt autem eum ligatum ad Caipham princirem sacerdotum. Erat autem Caiphas qui consilium ** Sap. 11,

t IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. εἴπομεν, ἀναλαβόντες ἐροῦμεν, οὐκ ἀνεθελήτως τοῦ lileoque Christus ad ipsum Pilatum magnifice se jactantem dixit: • Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi datum tibi esset desuper.» Potestatis enim vice Pilato fuisse ait, quod Filius ultro se, ad patiendum offert, et quod Pater ipse cœlitus in id consentiat. πάθους εἰσβαίνοντος, οὔτε μὴν ἐκ πλεονεξίας Ἰου δαϊκῆς ἐπενηνεγμένου, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἀμύνε σθαι χρὴ καὶ ἀνείργειν ὅλως καὶ τοῦτο μαχαίρᾳ τὴ κατὰ συγχώρησιν τῶν ἐπιόντων θράσος, καὶ τὰς ἀνα οσίους τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλάς; Τὸν δὲ Πατέρα και Θεὸν δεδωκέναι φησὶ τὸ ποτήριον αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸν θάνατον, καίτοι διὰ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθείας ἐξηρτυμένον, ἐπείπερ οὐδ' ἂν ὅλως συνέβη, μὴ οὐχὶ συμβῆναι δι' ἡμᾶς ἀφέντος αὐτοῦ. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη Πιλάτον μεγαλορρημονοῦντα Χριστός· «Οὐκ εἶχες κατ᾿ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.» Εν ἐξουσίας γὰρ λόγῳ Πιλάτῳ γενέσθαι φησὶ τὴν εἰς τὸ χρῆναι παθεῖν ἐθελού στην ὁρμὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εἰς τοῦτο συναίνεσιν. Ἡ οὖν σπεῖρα, καὶ ὁ χιλίαρχος, καὶ οἱ ὑπηρέ ται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν, καὶ XVIII, 12-14. Cohors autem, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt ἔδησαν αὐτὸν, καὶ ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρώ- eum, et adduxerunt eum ad Annam primum: erat τον ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Κατάρα, ὃς ἦν ἀρχ· ιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. "Ην δὲ Κατάτας δ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ένα ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. enim socer Caiphæ, qui erat pontifex anni illius. Erat autem Caiphas qui consilium dederat Judæis, quia expedit unum hominem mori pro pupulo. et ex Συνεσταλμένων ἤδη τῶν παραποδισμάτων, ἀποτι Sublatis impedimentis, et gladio de Petri manu νάξαντός τε τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς τοῦ Πέτρου τὴν μά excusso, Christoque ipso, quamvis effugere liceret, χαιραν, ὑποθέντος τε ὥσπερ ταῖς τῶν Ἰουδαίων χερσὶν ultro se Judæorum manibus offerente, ferociter ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, καίτοι μη παθεῖν ἐξὸν καὶ δια- demum irruunt, et immani succenduntur audacia δρᾶναι όμον, ἀνημέρως ἤδη φέρονται τοῖς θυμοῖς, tum milites, tum dux eorum, et cum iis ministri. καὶ εἰς ἄμαχον ὥσπερ ἀνακαίονται θράσος, οἵ τε Cum autem in omnibus obsequentem Dominum ceστρατιῶται σὺν τῷ καθηγεῖσθαι λαχόντι, καὶ οἱ σὺν pissent, vinculis eum extrahunt, qui idcirco ad nos αὐτοῖς ὑπηρέται. Εἴκοντα δὲ ἤδη πρὸς πᾶν ὁτιοῦν venit ut diabolicis vinculis nos eximeret, αὐτοῖς ἐλόντες τὸν Κύριον, δεσμοῖς μὲν ἐκτείνουσι, peccati laqueis liberaret. Ducunt autem ad Annam καίτοι διὰ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένον, ἵνα δεσμῶν Caiphæ socerum, unde suspicari quodammodo licet ἡμᾶς ἐξέληται διαβολικῶν, καὶ ἐκ τῶν τῆς ἀμαρ- ipsum impii adversus Christum facinoris artificem τίας ἀπολύσῃ βρόχων. Αποκομίζουσι δὲ πρὸς "Αν- fuisse et machinatorem, et ab eo, ut credibile est, ναν, πενθερὸν ὄντα τοῦ Καϊάφα, ὅθεν πως ἡμῖν pretio conductum proditorem, cohortem petiisse ἔπεισιν ἤδη νοεῖν, ὅτι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀνοσιουργή quæ Christum comprehenderét. Ad eum itaque priματος αὐτὸς ἦν ἄρα τεχνίτης καὶ διασκευαστής, παρ' mum deducitur. Rebus etenim ipsis verum esse et αὐτοῦ τε κατὰ τὸ εἰκὸς μεμισθαρνηκότα τὸν προδό- adesse jam videbatur quod per prophetæ vocem την τὴν συλληψομένην τὸν Χριστὸν ἐξαιτῆσαι πλη- ipsi dicebant: «Ligemus justumn, quoniam inutilis θύν. Αὐτῷ τοιγαροῦν ἀποκομίζεται πρώτῳ. Εδόκει est nobis “.› Inutilis enim revera Judæis Christus γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποδεῖξαι πράγ- erat, non quod ipse talis exsistat, sed quod animis μασιν ἀληθὲς ὑπάρχον ἤδη καὶ παρὸν, ὅπερ ἐφαίο ad peccatum et voluptatem proni cum essent, nikit νοντο λέγοντες διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς «Δή- 1021 opera pretium afferre videbatur, justitiam σωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Δύσ quæ supra legem est inducens, et quæ Deo virtutis χρηστος γὰρ ὄντως Ἰουδαίοις ἦν ὁ Χριστὸς, οὐχὶ amanti placerent aperte exponens, cum istiusmodi τοιοῦτος ὑπάρχων αὐτὸς, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς ἕξιν viam lex non habeat, sed per umbram potius et ἔχουσι τὴν φιλαμαρτήμονα καὶ φιλήδονον, οὐδὲν ænigmata oblique et vix quod juvare possit auditoἐδόκει τῶν ἀρίστων εἰσφέρειν, τὴν ὑπὲρ νόμον δι res significet. Quemadmodum igitur vitiatis oculis καιοσύνην εἰσηγούμενος, καὶ τὸ δοκοῦν ὄντως τῷ inutile quodammodo est solis lumen, a quo no φιλαρέτῳ Θεῷ περιστολής τινος δίχα παρατιθεὶς εἰς juvantur, morbo id impediente, et male affectis cili ἐπίγνωσιν, οὐ τοιαύτην ἔχοντος τοῦ νόμου τὴν ὁδὸν, salubres inutiliores cæteris esse videntur, quamvis διὰ σκιᾶς δὲ μᾶλλον καὶ αἰνιγμάτων πλαγίως καὶ μό- optabilem conciliare possint sanitatem: sic etiam λις τὸ πεφυχὰς ὠφελεῖν τοῖς ἀκροωμένοις παρατη Judæis Dominus inutilis videbatur, licet salutis μαίνοντος. "Ονπερ οὖν τρόπον τοῖς μὲν οὖν τὴν ὄψιν auctor esset. Nec enim salutem suam diligebant λελωβημένοις δύσχρηστόν πώς ἐστι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦν τὴν ὄνησιν, παραποδιζούσης εἰς τοῦτο τῆς νόσου, τοῖς δὲ τὴν ἕξιν, κεκακωμένοις τὰ τῶν ἐδεσμάτων ὑγιεινά, δυσχρηστότερα πως τῶν ἑτέρων εἶναι δοκεῖ, καίτοι προξενεῖν εἰδότα τὴν τριπόθητον υγίειαν· οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δ Κύριος δύσχρηστός τις ἐδόκει, καίτοι τῆς σωτηρίας ὑπάρχων πρύτανις. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τὸ σώζεσθαι φίλον. Απέστειλαν δὲ αὐτὸν δεδεμένον πρὸς Κατά σαν τὸν ἀρχιερέα. "Ην δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύ Miserunt autem eum ligatum ad Caipham princirem sacerdotum. Erat autem Caiphas qui consilium ** Sap. 11,

t IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. εἴπομεν, ἀναλαβόντες ἐροῦμεν, οὐκ ἀνεθελήτως τοῦ lileoque Christus ad ipsum Pilatum magnifice se jactantem dixit: • Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi datum tibi esset desuper.» Potestatis enim vice Pilato fuisse ait, quod Filius ultro se, ad patiendum offert, et quod Pater ipse cœlitus in id consentiat. πάθους εἰσβαίνοντος, οὔτε μὴν ἐκ πλεονεξίας Ἰου δαϊκῆς ἐπενηνεγμένου, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἀμύνε σθαι χρὴ καὶ ἀνείργειν ὅλως καὶ τοῦτο μαχαίρᾳ τὴ κατὰ συγχώρησιν τῶν ἐπιόντων θράσος, καὶ τὰς ἀνα οσίους τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλάς; Τὸν δὲ Πατέρα και Θεὸν δεδωκέναι φησὶ τὸ ποτήριον αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸν θάνατον, καίτοι διὰ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθείας ἐξηρτυμένον, ἐπείπερ οὐδ' ἂν ὅλως συνέβη, μὴ οὐχὶ συμβῆναι δι' ἡμᾶς ἀφέντος αὐτοῦ. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη Πιλάτον μεγαλορρημονοῦντα Χριστός· «Οὐκ εἶχες κατ᾿ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.» Εν ἐξουσίας γὰρ λόγῳ Πιλάτῳ γενέσθαι φησὶ τὴν εἰς τὸ χρῆναι παθεῖν ἐθελού στην ὁρμὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εἰς τοῦτο συναίνεσιν. Ἡ οὖν σπεῖρα, καὶ ὁ χιλίαρχος, καὶ οἱ ὑπηρέ ται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν, καὶ XVIII, 12-14. Cohors autem, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt ἔδησαν αὐτὸν, καὶ ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρώ- eum, et adduxerunt eum ad Annam primum: erat τον ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Κατάρα, ὃς ἦν ἀρχ· ιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. "Ην δὲ Κατάτας δ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ένα ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. enim socer Caiphæ, qui erat pontifex anni illius. Erat autem Caiphas qui consilium dederat Judæis, quia expedit unum hominem mori pro pupulo. et ex Συνεσταλμένων ἤδη τῶν παραποδισμάτων, ἀποτι Sublatis impedimentis, et gladio de Petri manu νάξαντός τε τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς τοῦ Πέτρου τὴν μά excusso, Christoque ipso, quamvis effugere liceret, χαιραν, ὑποθέντος τε ὥσπερ ταῖς τῶν Ἰουδαίων χερσὶν ultro se Judæorum manibus offerente, ferociter ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, καίτοι μη παθεῖν ἐξὸν καὶ δια- demum irruunt, et immani succenduntur audacia δρᾶναι όμον, ἀνημέρως ἤδη φέρονται τοῖς θυμοῖς, tum milites, tum dux eorum, et cum iis ministri. καὶ εἰς ἄμαχον ὥσπερ ἀνακαίονται θράσος, οἵ τε Cum autem in omnibus obsequentem Dominum ceστρατιῶται σὺν τῷ καθηγεῖσθαι λαχόντι, καὶ οἱ σὺν pissent, vinculis eum extrahunt, qui idcirco ad nos αὐτοῖς ὑπηρέται. Εἴκοντα δὲ ἤδη πρὸς πᾶν ὁτιοῦν venit ut diabolicis vinculis nos eximeret, αὐτοῖς ἐλόντες τὸν Κύριον, δεσμοῖς μὲν ἐκτείνουσι, peccati laqueis liberaret. Ducunt autem ad Annam καίτοι διὰ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένον, ἵνα δεσμῶν Caiphæ socerum, unde suspicari quodammodo licet ἡμᾶς ἐξέληται διαβολικῶν, καὶ ἐκ τῶν τῆς ἀμαρ- ipsum impii adversus Christum facinoris artificem τίας ἀπολύσῃ βρόχων. Αποκομίζουσι δὲ πρὸς "Αν- fuisse et machinatorem, et ab eo, ut credibile est, ναν, πενθερὸν ὄντα τοῦ Καϊάφα, ὅθεν πως ἡμῖν pretio conductum proditorem, cohortem petiisse ἔπεισιν ἤδη νοεῖν, ὅτι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀνοσιουργή quæ Christum comprehenderét. Ad eum itaque priματος αὐτὸς ἦν ἄρα τεχνίτης καὶ διασκευαστής, παρ' mum deducitur. Rebus etenim ipsis verum esse et αὐτοῦ τε κατὰ τὸ εἰκὸς μεμισθαρνηκότα τὸν προδό- adesse jam videbatur quod per prophetæ vocem την τὴν συλληψομένην τὸν Χριστὸν ἐξαιτῆσαι πλη- ipsi dicebant: «Ligemus justumn, quoniam inutilis θύν. Αὐτῷ τοιγαροῦν ἀποκομίζεται πρώτῳ. Εδόκει est nobis “.› Inutilis enim revera Judæis Christus γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποδεῖξαι πράγ- erat, non quod ipse talis exsistat, sed quod animis μασιν ἀληθὲς ὑπάρχον ἤδη καὶ παρὸν, ὅπερ ἐφαίο ad peccatum et voluptatem proni cum essent, nikit νοντο λέγοντες διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς «Δή- 1021 opera pretium afferre videbatur, justitiam σωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Δύσ quæ supra legem est inducens, et quæ Deo virtutis χρηστος γὰρ ὄντως Ἰουδαίοις ἦν ὁ Χριστὸς, οὐχὶ amanti placerent aperte exponens, cum istiusmodi τοιοῦτος ὑπάρχων αὐτὸς, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς ἕξιν viam lex non habeat, sed per umbram potius et ἔχουσι τὴν φιλαμαρτήμονα καὶ φιλήδονον, οὐδὲν ænigmata oblique et vix quod juvare possit auditoἐδόκει τῶν ἀρίστων εἰσφέρειν, τὴν ὑπὲρ νόμον δι res significet. Quemadmodum igitur vitiatis oculis καιοσύνην εἰσηγούμενος, καὶ τὸ δοκοῦν ὄντως τῷ inutile quodammodo est solis lumen, a quo no φιλαρέτῳ Θεῷ περιστολής τινος δίχα παρατιθεὶς εἰς juvantur, morbo id impediente, et male affectis cili ἐπίγνωσιν, οὐ τοιαύτην ἔχοντος τοῦ νόμου τὴν ὁδὸν, salubres inutiliores cæteris esse videntur, quamvis διὰ σκιᾶς δὲ μᾶλλον καὶ αἰνιγμάτων πλαγίως καὶ μό- optabilem conciliare possint sanitatem: sic etiam λις τὸ πεφυχὰς ὠφελεῖν τοῖς ἀκροωμένοις παρατη Judæis Dominus inutilis videbatur, licet salutis μαίνοντος. "Ονπερ οὖν τρόπον τοῖς μὲν οὖν τὴν ὄψιν auctor esset. Nec enim salutem suam diligebant λελωβημένοις δύσχρηστόν πώς ἐστι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦν τὴν ὄνησιν, παραποδιζούσης εἰς τοῦτο τῆς νόσου, τοῖς δὲ τὴν ἕξιν, κεκακωμένοις τὰ τῶν ἐδεσμάτων ὑγιεινά, δυσχρηστότερα πως τῶν ἑτέρων εἶναι δοκεῖ, καίτοι προξενεῖν εἰδότα τὴν τριπόθητον υγίειαν· οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δ Κύριος δύσχρηστός τις ἐδόκει, καίτοι τῆς σωτηρίας ὑπάρχων πρύτανις. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τὸ σώζεσθαι φίλον. Απέστειλαν δὲ αὐτὸν δεδεμένον πρὸς Κατά σαν τὸν ἀρχιερέα. "Ην δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύ Miserunt autem eum ligatum ad Caipham princirem sacerdotum. Erat autem Caiphas qui consilium ** Sap. 11,

t IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. εἴπομεν, ἀναλαβόντες ἐροῦμεν, οὐκ ἀνεθελήτως τοῦ lileoque Christus ad ipsum Pilatum magnifice se jactantem dixit: • Non haberes potestatem adversus me ullam, nisi datum tibi esset desuper.» Potestatis enim vice Pilato fuisse ait, quod Filius ultro se, ad patiendum offert, et quod Pater ipse cœlitus in id consentiat. πάθους εἰσβαίνοντος, οὔτε μὴν ἐκ πλεονεξίας Ἰου δαϊκῆς ἐπενηνεγμένου, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἀμύνε σθαι χρὴ καὶ ἀνείργειν ὅλως καὶ τοῦτο μαχαίρᾳ τὴ κατὰ συγχώρησιν τῶν ἐπιόντων θράσος, καὶ τὰς ἀνα οσίους τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλάς; Τὸν δὲ Πατέρα και Θεὸν δεδωκέναι φησὶ τὸ ποτήριον αὐτῷ, τοῦτ' ἔστι τὸν θάνατον, καίτοι διὰ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀφιλοθείας ἐξηρτυμένον, ἐπείπερ οὐδ' ἂν ὅλως συνέβη, μὴ οὐχὶ συμβῆναι δι' ἡμᾶς ἀφέντος αὐτοῦ. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ἔφη Πιλάτον μεγαλορρημονοῦντα Χριστός· «Οὐκ εἶχες κατ᾿ ἐμοῦ ἐξουσίαν οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον ἄνωθεν.» Εν ἐξουσίας γὰρ λόγῳ Πιλάτῳ γενέσθαι φησὶ τὴν εἰς τὸ χρῆναι παθεῖν ἐθελού στην ὁρμὴν τοῦ Υἱοῦ, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρὸς εἰς τοῦτο συναίνεσιν. Ἡ οὖν σπεῖρα, καὶ ὁ χιλίαρχος, καὶ οἱ ὑπηρέ ται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν, καὶ XVIII, 12-14. Cohors autem, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt ἔδησαν αὐτὸν, καὶ ἀπήγαγον πρὸς 'Ανναν πρώ- eum, et adduxerunt eum ad Annam primum: erat τον ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Κατάρα, ὃς ἦν ἀρχ· ιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου. "Ην δὲ Κατάτας δ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ένα ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. enim socer Caiphæ, qui erat pontifex anni illius. Erat autem Caiphas qui consilium dederat Judæis, quia expedit unum hominem mori pro pupulo. et ex Συνεσταλμένων ἤδη τῶν παραποδισμάτων, ἀποτι Sublatis impedimentis, et gladio de Petri manu νάξαντός τε τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς τοῦ Πέτρου τὴν μά excusso, Christoque ipso, quamvis effugere liceret, χαιραν, ὑποθέντος τε ὥσπερ ταῖς τῶν Ἰουδαίων χερσὶν ultro se Judæorum manibus offerente, ferociter ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ, καίτοι μη παθεῖν ἐξὸν καὶ δια- demum irruunt, et immani succenduntur audacia δρᾶναι όμον, ἀνημέρως ἤδη φέρονται τοῖς θυμοῖς, tum milites, tum dux eorum, et cum iis ministri. καὶ εἰς ἄμαχον ὥσπερ ἀνακαίονται θράσος, οἵ τε Cum autem in omnibus obsequentem Dominum ceστρατιῶται σὺν τῷ καθηγεῖσθαι λαχόντι, καὶ οἱ σὺν pissent, vinculis eum extrahunt, qui idcirco ad nos αὐτοῖς ὑπηρέται. Εἴκοντα δὲ ἤδη πρὸς πᾶν ὁτιοῦν venit ut diabolicis vinculis nos eximeret, αὐτοῖς ἐλόντες τὸν Κύριον, δεσμοῖς μὲν ἐκτείνουσι, peccati laqueis liberaret. Ducunt autem ad Annam καίτοι διὰ τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἀφιγμένον, ἵνα δεσμῶν Caiphæ socerum, unde suspicari quodammodo licet ἡμᾶς ἐξέληται διαβολικῶν, καὶ ἐκ τῶν τῆς ἀμαρ- ipsum impii adversus Christum facinoris artificem τίας ἀπολύσῃ βρόχων. Αποκομίζουσι δὲ πρὸς "Αν- fuisse et machinatorem, et ab eo, ut credibile est, ναν, πενθερὸν ὄντα τοῦ Καϊάφα, ὅθεν πως ἡμῖν pretio conductum proditorem, cohortem petiisse ἔπεισιν ἤδη νοεῖν, ὅτι τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀνοσιουργή quæ Christum comprehenderét. Ad eum itaque priματος αὐτὸς ἦν ἄρα τεχνίτης καὶ διασκευαστής, παρ' mum deducitur. Rebus etenim ipsis verum esse et αὐτοῦ τε κατὰ τὸ εἰκὸς μεμισθαρνηκότα τὸν προδό- adesse jam videbatur quod per prophetæ vocem την τὴν συλληψομένην τὸν Χριστὸν ἐξαιτῆσαι πλη- ipsi dicebant: «Ligemus justumn, quoniam inutilis θύν. Αὐτῷ τοιγαροῦν ἀποκομίζεται πρώτῳ. Εδόκει est nobis “.› Inutilis enim revera Judæis Christus γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἀποδεῖξαι πράγ- erat, non quod ipse talis exsistat, sed quod animis μασιν ἀληθὲς ὑπάρχον ἤδη καὶ παρὸν, ὅπερ ἐφαίο ad peccatum et voluptatem proni cum essent, nikit νοντο λέγοντες διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς «Δή- 1021 opera pretium afferre videbatur, justitiam σωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Δύσ quæ supra legem est inducens, et quæ Deo virtutis χρηστος γὰρ ὄντως Ἰουδαίοις ἦν ὁ Χριστὸς, οὐχὶ amanti placerent aperte exponens, cum istiusmodi τοιοῦτος ὑπάρχων αὐτὸς, ἀλλ' ἐπείπερ αὐτοῖς ἕξιν viam lex non habeat, sed per umbram potius et ἔχουσι τὴν φιλαμαρτήμονα καὶ φιλήδονον, οὐδὲν ænigmata oblique et vix quod juvare possit auditoἐδόκει τῶν ἀρίστων εἰσφέρειν, τὴν ὑπὲρ νόμον δι res significet. Quemadmodum igitur vitiatis oculis καιοσύνην εἰσηγούμενος, καὶ τὸ δοκοῦν ὄντως τῷ inutile quodammodo est solis lumen, a quo no φιλαρέτῳ Θεῷ περιστολής τινος δίχα παρατιθεὶς εἰς juvantur, morbo id impediente, et male affectis cili ἐπίγνωσιν, οὐ τοιαύτην ἔχοντος τοῦ νόμου τὴν ὁδὸν, salubres inutiliores cæteris esse videntur, quamvis διὰ σκιᾶς δὲ μᾶλλον καὶ αἰνιγμάτων πλαγίως καὶ μό- optabilem conciliare possint sanitatem: sic etiam λις τὸ πεφυχὰς ὠφελεῖν τοῖς ἀκροωμένοις παρατη Judæis Dominus inutilis videbatur, licet salutis μαίνοντος. "Ονπερ οὖν τρόπον τοῖς μὲν οὖν τὴν ὄψιν auctor esset. Nec enim salutem suam diligebant λελωβημένοις δύσχρηστόν πώς ἐστι τοῦ ἡλίου τὸ φῶς, οὐδεμίαν αὐτοῖς ἐμποιοῦν τὴν ὄνησιν, παραποδιζούσης εἰς τοῦτο τῆς νόσου, τοῖς δὲ τὴν ἕξιν, κεκακωμένοις τὰ τῶν ἐδεσμάτων ὑγιεινά, δυσχρηστότερα πως τῶν ἑτέρων εἶναι δοκεῖ, καίτοι προξενεῖν εἰδότα τὴν τριπόθητον υγίειαν· οὕτω καὶ τοῖς Ἰουδαίοις δ Κύριος δύσχρηστός τις ἐδόκει, καίτοι τῆς σωτηρίας ὑπάρχων πρύτανις. Οὐ γὰρ ἦν αὐτοῖς τὸ σώζεσθαι φίλον. Απέστειλαν δὲ αὐτὸν δεδεμένον πρὸς Κατά σαν τὸν ἀρχιερέα. "Ην δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύ Miserunt autem eum ligatum ad Caipham princirem sacerdotum. Erat autem Caiphas qui consilium ** Sap. 11,

dedit Judais quia expedit unum hominem mori pro σας τοῖς Ἰουδαίοις, ὅτι συμφέρει ἕνα ἄνθρωπιν μαγιό. ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Infelici arte Annæ et ministerio satellitum, qui Τεθήρευται μὲν οὖν διὰ τῆς τοῦ ᾿Αννα δυστεχνίας, ad hoc conducti erant, capitur sacrosancta illa vi- καὶ τῆς ὑπουργίας τῶν εἰς τοῦτο μεμισθωμένων, το clima, id est Christus, et intra retia involutus ad Ιερόν τε καὶ ἅγιον θύμα, τοῦτ' ἔστι Χριστὸς, ἀρκύων Caipham injustæ necis auctorem deducitur, licet sa- δὲ εἴσω κατειλημμένος, ἐπὶ τὸν τῆς ἀδίκου σφαγής cerdotii gratia redimitum. Et verbo quidem videtur ἄγεται πρόξενον, ἤτοι καθηγητὴν (Καϊάφας δὲ οὗτος ipse mortem Christi machinari, sed et auctor ejus ἦν), καίτοι τῇ τῆς ἱερωσύνης κατεστεμμένος χάριτι. 'capiendi tandem deprehenditur. Excipit enim vin- Καὶ λόγῳ μὲν φαίνεται κατάρξας αὐτὸς τῆς μια ctum Jesum, et facinus omni impiètate deterius φονίας, ἀπαρχὴ δὲ καὶ αὐτοῦ λοιπὸν ὁλους τοῦ ταλ impiis suis consiliis miser protulit. Quid enim illa μήματος. Δέχεται γὰρ δεδεμένον τὸν Ἰησοῦν, καὶ in Christum impietate gravius exstiterit? καρπὸν ὥσπερ τινὰ τῆς ἑαυτοῦ συμβουλῆς καὶ τῶν ἀνοσίων σκεμμάτων, ὁ δείλαιος ἐποιήσατο τὸ πάντων ὅτι μάλιστα τῶν κακῶν ἀνοσιώτατον δράμα. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τῆς ἐπὶ Χριστῷ δυσσεβείας τὸ δυσαχθέστερον; XVIII, 15. Sequebatur autem Jesum Simon Petrus, et alius discipulus. Perculsis, ut apparet, cateris discipulis, et furorem eorum qui Christum ad necem deposcebant fugientibus, Petrus ei adhaeret, ferventius eo properans, et nullo periculi metu sequitur, reique exitum considerat, alio comitante discipulo, nimirum Joanne, divini hujus libri piissimo auctore. Seipsum enim ait esse alium discipulum, neque vero aperte se nominal, ostentationis suspicionem fugiens, et ex anino 1022 fastum omnem procul amoliens. Præclaræ quippe virtutes extolluntur, tametsi reticeantur a sapientibus in quibus illæ cernuntur. Turpissimum enim est non aliorum voce, sed ore suo laudari velle. Unde Proverbiorum scriptor, e Laudet te vicinus tuus, inquit, et non os tuum alienus, et non labia tua “³. › Ηκολούθει δὲ τῷ Ἰησοῦ Σίμων Πέτρος, καὶ ὁ άλλος μαθητής. Κατεπτοημένων, ὡς φαίνεται, τῶν ἑτέρων μαθη τῶν καὶ τὴν παραυτίκα τῶν φονώντων διαδιδρασκόν των ὀργὴν, τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης ὁ Πέτρος ἐξέχει ται, θερμοτέροις ἀεὶ κινήματι πρὸς τοῦτο βαδίζων, καὶ ῥιψοκινδύνως ἀκολουθεῖ, καὶ τὸ τῶν ἐκβησομέ νων κατασκέπτεται πέρας, συνθέοντός τε αὐτῷ καὶ διὰ τῆς ἴσης εὐτολμίας εἰς ὁμοίαν ἀναβαίνοντος έξιν τοῦ ἑτέρου μαθητοῦ. Ἰωάννης δὲ οὗτος ἦν, ὁ τοῦδε τοῦ θείου συγγράμματος θεοφιλής ὄντως δημιουργός. Ἑαυτὸν γὰρ εἶναί φησι τὸν ἕτερον μαθητήν, όνομά ζει δὲ οὐκ ἐναργῶς, φιλοκομπίας ὑπόληψιν παραι τούμενος, καὶ τὸ δοκεῖν εἶναι τῶν ἄλλων ἐν ἀμείνοσ:, τῶν ἰδίων ἐνθυμημάτων ὡς πορρωτάτω τιθείς. Τὰ γάρ τοι τῶν ἀνδραγαθημάτων ἐξαίρεται, καὶ εἰ φαίνοιτο τυχὸν ἐνόντα τισὶ τῶν οἴ γε φρονοῦσιν ὀρθῶς, ἀλλ᾽ οὐκ ἂν ἴοι ποτὲ διὰ τῆς αὐτῶν γλώττης εἰς ἑτέρων ἀκοάς. Ακοσμότατον γάρ τι χρῆμα παντελώς τὸ μὴ διὰ τῆς ἑτέρων φωνῆς ἐγκωμιάζεσθαι μᾶλλον τινας, ἤπερ ἐξ ἰδίου στόματος. Καὶ γοῦν ὁ Παροικιάστῆς· ο Ἐγκωμιαζέτω σε, φησὶν, ὁ πέλας καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα, ἀλλότριος καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη.» XVIII, 15. Discipulus autem ille erat notus ponti-C fici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis. Singulari rursus consilio hæc nobis commemorat, nec minuta quoque exponere dedignatur ad omnium utilitatem. Nam cum scripto mandaturus esset quæcunque gesta dictaque fuerant in atrio pontifcis, necessariam affert rationem cur iugredi potuerit, nempe quod notus esset, inquit, pontifici. Una itaque ingreditur probibente nemine, cognitione pontificis (nec enim amicitiam dicere voluit) liberum aditum ei faciente. Ut ergo fidem faceret se ea quæ in alrio gesta erant scribere, non quasi aliorum relatu ea accepisset, sed quod eorum spectator ac testis auritus esset, commode nos etiam docuit notum se fuisse pontifici. ῾Ο δὲ μαθητὴς ἐκεῖνος γνωστὸς ἦν τῷ ἀρ· χιερεῖ, καὶ συνεισῆλθε τῷ Ἰησοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως. Προνοητικώτατα πάλιν καὶ μέχρι τῆς τούτων κατ εισι μνήμης, καὶ λεπτολογεῖν οὐ παραιτείται λί διὰ τὸ πᾶσι λυσιτελές. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε καὶ τὰ ἐν αὐτῇ γεγονότα τε καὶ εἰρημένα τῇ τοῦ ἀρχιερέως αὐλῇ τοῖς ἰδίοις ἐγκατατάττειν συγγράμμασιν, ἀναγκαιοτάτην ὥσπερ καὶ τὴν τοῦ δεδυνῆσθαι συνεισ δραμεῖν ἀπολογίαν ἡμῖν ἐποιήσατο· γνωστὸς γὰρ ἦν, φησὶ, τῷ ἀρχιερεῖ. Συνεισβάλλει τοιγαροῦν ἀδιακωλύ τως, τῆς εἰς τὸν ἡγούμενον γνώσεως (φιλίαν γὰρ οὐκ ἠξίωσεν εἰπεῖν) ἀπαραπόδιστον αὐτῷ προξενούσης τὴν εἰς τὸ εἴσω διέλευσιν. Ἵνα τοίνυν πιστεύηται καὶ τὰ ἐν τῇ αὐλῇ πεπραγμένα συντιθεὶς, ὡς οὐ διὰ τῆς ἑτέρων δεδιδαγμένος φωνῆς, ἀλλ' αὐτὸς τῶν πεπραγ μένων θεωρός τε ἅμα καὶ αὐτήκοος καταστάς, χρησιμωτάτην ἡμῖν ἐποιήσατο καὶ τὴν περὶ τῆς γνώσεως ἐξήγησιν. XVIII, 16. Petrus autem stabat ad ostium foris. Ezivit ergo discipulus ille alius qui erat notus pontifici, et dixit ostiariæ, et introduxit Petrum. Irrupisset utique, quo erat animi fervore, una • Prov. xvi1, 2. ῾Ο δὲ Πέτρος εἱστήκει πρὸς τῇ θύρῃ ἔξω. Εξῆλθεν οὖν ὁ μαθητὴς ὁ ἄλλος, ὃς ἦν γνωστής το ἀρχιερεῖ, καὶ εἶπε τῇ θυρωρῷ, καὶ εἰσήγαγε τὸν Πέτρον. Οὐκ ἂν ὑστέρησεν, ὅσον ἧκεν εἰς προθυμίαν τῆς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. dia minus tutum ignotis introitum reddidisset. Et quidem mulierculam trudi a viro non erat difficile, sed a petulantiæ crimine non alienum. Arcetur itaque discipulus, quamvis graviter id ferret, donec alter sentiens il ei esse permolestum, secum introduxit, ostiariam allocutus, et ejus secum introducendi gratiam precatus. ἰδίας ψυχῆς, τοῦ συνεισβαλεῖν ὁ Πέτρος, εἰ μὴ τῆς cum cateris Petrus in atrium, nisi ostiariæ custoπροθυραίου παιδὸς ἡ τήρησις οὐκ ἀκίνδυνον ετίθει τοῖς οὐ πρότερον εγνωσμένοις τὴν εἰς τὸ εἴσω παρα δρομήν. Καὶ βιασθῆναι μὲν τὸ γύναιον ὑπ' ἀνδρὸς ἦν δήπου πάντως οὐ χαλεπόν, τῶν γε μὴν τελούντων εἰς ἀταξίαν ἐγκλημάτων οὐκ ἐλεύθερον. Εἴργεται τοίνυν, ὡς ἐξ ἀνάγκης, καίτοι λίαν ἀλύων ὁ μαθητής, μέχρις ἂν οὐ μετρίως λελυπῆσθαι διὰ ταύτην αὐτὸν τὴν αἰτίαν ἐννοήσας ὁ ἕτερος, συνεισκεκόμικεν ἑαυτῷ, τῇ τοῖς πυλῶσι προσεδρευούσῃ λαλήσας, καὶ χάσ ριν αἰτήσας τοῦ συζηλοῦντος αὐτῷ τὴν συνεισβολήν. Λέγει οὖν τῷ Πέτρῳ ἡ παιδίσκη ή θυρωρός· Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν εἶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου; Λέγει ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμί. 1023 XVIII, 17. Dixit ergo Petro aneilla ostiaria: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Non sum. Cum Servator noster Christus prædixisset Petro ter negaturum se, et priusquam ter gallus cantaret, in fide nutaturum, explicat demum evangelista ubi et quomodo id contigerit. Interrogat itaque ostiaria nunquid unus e discipulis foret ejus qui injustum subibat judicium. Negat vero Petrus, ae tanquam crimen aliquod a se removet, dicens: • Non sum, non utique quod metueret ne forte caperetur, aut quod veritatis professionem recusaret, sed quia cum Christo esse quovis periculo satius habebat. Ex dilectione itaque labitur, radixque negationis illius Dei amor est, baud recto quidem judicio suscept, sed studium tamen ejus excitantis ut Christo adhæreret. Προηγγελκότος ἤδη τῷ Πέτρῳ τὴν εἰς τρίτον έσομένην ἐξάρνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ὅτι πρὶν δρυ θα φωνῆσαι τὸν ᾠδὸν ἀτονήσει πως περὶ τὴν πίστιν, ἐξηγεῖται λοιπὸν ἀνὰ μέρος ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς, ὅποι τε καὶ ὅπως τὸ πρᾶγμα τετέλε σται. Διαπυνθάνεται τοίνυν ἡ τοῖς πυλῶσιν ἐνιδρυνθεῖσα γυνὴ, μὴ ἄρα τις εἴη τῶν τελούντων ἐν μαθηταῖς τοῦ τὴν ἄδικον ὑπομένοντος κρίσιν. Αποφάσκει δὲ ὁ Πέτρος, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἐγκλημάτων ἀποσκευάζεται, λέγων· Οὐκ εἰμὶ, ο καὶ οὐχὶ δὴ πάν τως καταδείσας τὸ ἀλῶναι τυχὸν, οὐδὲ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάῤῥησιν παραιτούμενος, ἀλλὰ τὸ πᾶν ὁτιοῦν ὑπομεῖναι καὶ τῶν ἀβουλήτων, εἰ τύχοι, δεύτερον ὥσε περ τι καὶ ὀπίσω τιθεὶς τοῦ συνείναι Χριστῷ. Ἐξ ἀγάπης οὖν ἄρα τὸ πταίσμα, καὶ ῥίζαν πως ἔχει τὴν φιλοθεῖαν ἡ ἄρνησις, οὐκ ἐξ ἀκριβούς λίαν συμβαίνου σε λογισμού, μνωμένη δ' οὖν ὅμως τῷ συνεῖναι ποθοῦντι τὸ σπουδαζόμενον. Εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀν θρακιάν πεποιηκότες, ότι ψύχος ἦν, καὶ ἐθερμαί ναντο. Εν δὲ καὶ ὁ Πέτρος ἑστὼς μετ᾿ αὐτῶν καὶ θερμαινόμενος. XVIII, 18. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Erat autem cum eis, Petrus, stans et calefaciens se. Cum introisset Petrus, et se eum domesticis miscuisset, similia his facere se finxit, licet allo corde premens dolorem, ne masto vultu condolere caριο deprehenderetur, atque ita domo ejectus votis suis excideret. Nec enim credibile est tantam sui corporis curam habuisse discipulum, ut, cum in tantis animi-angustiis esset, frigoris remedium quareret, sed neque, si majoribus frui porro bonis liceret, Christo ita vexato, iis uti vellet. Singulari autem consilio perinde ac famulos securum se fingit, et quasi nihil prorsus in mcerorem cum dejecisset, damna frigoris repellit, ut cum unus c domesticorum numero censeretur, occasionem iterum negandi Christi vitaret. Sed fieri non poterat ut falsum esset quod Servator dixerat. Quod enim fore utique noverat, ut Deus, hoc discipulo prædixit. Είσω θυρῶν ἐλάσας ὁ Πέτρος καὶ τοῖς οἰκέταις εν αποληφθείς, τὰ ἐκείνων δρᾷν ὑποκρίνεται, καίτοι τῇ λύπῃ κεκακωμένος, καὶ δύσοιστον ἔχων ἐν καρδίᾳ τὴν ἀθυμίαν, ἵνα μὴ τῷ κατηρεῖ καὶ συμμεμυκότι προσώπωῳ κατάφωρος εὑρεθείς, ώσανεὶ τῷ κρινομέ να συναλγύνεσθαι φιλῶν, τῆς τῶν ποθουμένων ἐκε πέμπηται θήρας. Απίθανον γὰρ κομιδῇ τὸ φιλοσαρ κεῖν οὕτως οἴεσθαι τὸν μαθητήν, ὡς ἐν τοσαύταις ὄντα βαρυθυμίαις, τῶν ἐκ χειμῶνος καταψυγμάτων ἐκμηχανάσθαι τὴν ἄκεσιν· ἀλλ' οὐδ' ἂν, εἰ μετην καὶ τῶν ἔτι μειζόνων ἀπολαῦσαι χρηστῶν, κάμνοντος οὕτω Χριστοῦ, τυχεῖν ἠνέσχετο. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν τῇ τῶν θεραπόντων ἀκηδίᾳ συμπλάττεται, καὶ ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν κατωθοῦντος εἰς ἀθυμίαν τὰ ἐκ τοῦ χειμῶνος ἀποκρούεται βλάβη, ἵν᾿ ὥσπερ τις τῶν τῆς οἰκίας γνωρίμων καὶ διὰ τούτου πιστεύηται, διαδράσῃ τε ούτω λοιπὸν καὶ τὸ εἴπερ τις ἔροιτο πάλιν ἀρνήσασθαι. Ἀλλ᾽ οὐκ ἦν διαψεύσασθαι τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον. Ο γὰρ ἔγνω πάντως ἐσόμενον ὡς Θεός, τοῦτο τῷ μαθητῇ προμεμήνυκεν. 'Ο οὖν ἀρχιερεὺς ἠρώτησε τὸν Ἰησοῦν περί τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ περὶ τῆς διδαχῆς αὐ· τοῦ. Ο νομομαθής καὶ διδάσκαλος, ᾧ καὶ τὸ θεῖον διαγορεύει κήρυγμα, ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε,» καθάπερ * Deut. 1, 16. 1024 XVIII, 19. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis suis, et de doctrina ejus. Legis peritus et doctor, cui divina lex præcipit justum judicium judicare, Dominum ceu famosum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. dia minus tutum ignotis introitum reddidisset. Et quidem mulierculam trudi a viro non erat difficile, sed a petulantiæ crimine non alienum. Arcetur itaque discipulus, quamvis graviter id ferret, donec alter sentiens il ei esse permolestum, secum introduxit, ostiariam allocutus, et ejus secum introducendi gratiam precatus. ἰδίας ψυχῆς, τοῦ συνεισβαλεῖν ὁ Πέτρος, εἰ μὴ τῆς cum cateris Petrus in atrium, nisi ostiariæ custoπροθυραίου παιδὸς ἡ τήρησις οὐκ ἀκίνδυνον ετίθει τοῖς οὐ πρότερον εγνωσμένοις τὴν εἰς τὸ εἴσω παρα δρομήν. Καὶ βιασθῆναι μὲν τὸ γύναιον ὑπ' ἀνδρὸς ἦν δήπου πάντως οὐ χαλεπόν, τῶν γε μὴν τελούντων εἰς ἀταξίαν ἐγκλημάτων οὐκ ἐλεύθερον. Εἴργεται τοίνυν, ὡς ἐξ ἀνάγκης, καίτοι λίαν ἀλύων ὁ μαθητής, μέχρις ἂν οὐ μετρίως λελυπῆσθαι διὰ ταύτην αὐτὸν τὴν αἰτίαν ἐννοήσας ὁ ἕτερος, συνεισκεκόμικεν ἑαυτῷ, τῇ τοῖς πυλῶσι προσεδρευούσῃ λαλήσας, καὶ χάσ ριν αἰτήσας τοῦ συζηλοῦντος αὐτῷ τὴν συνεισβολήν. Λέγει οὖν τῷ Πέτρῳ ἡ παιδίσκη ή θυρωρός· Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν εἶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου; Λέγει ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμί. 1023 XVIII, 17. Dixit ergo Petro aneilla ostiaria: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Non sum. Cum Servator noster Christus prædixisset Petro ter negaturum se, et priusquam ter gallus cantaret, in fide nutaturum, explicat demum evangelista ubi et quomodo id contigerit. Interrogat itaque ostiaria nunquid unus e discipulis foret ejus qui injustum subibat judicium. Negat vero Petrus, ae tanquam crimen aliquod a se removet, dicens: • Non sum, non utique quod metueret ne forte caperetur, aut quod veritatis professionem recusaret, sed quia cum Christo esse quovis periculo satius habebat. Ex dilectione itaque labitur, radixque negationis illius Dei amor est, baud recto quidem judicio suscept, sed studium tamen ejus excitantis ut Christo adhæreret. Προηγγελκότος ἤδη τῷ Πέτρῳ τὴν εἰς τρίτον έσομένην ἐξάρνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ὅτι πρὶν δρυ θα φωνῆσαι τὸν ᾠδὸν ἀτονήσει πως περὶ τὴν πίστιν, ἐξηγεῖται λοιπὸν ἀνὰ μέρος ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς, ὅποι τε καὶ ὅπως τὸ πρᾶγμα τετέλε σται. Διαπυνθάνεται τοίνυν ἡ τοῖς πυλῶσιν ἐνιδρυνθεῖσα γυνὴ, μὴ ἄρα τις εἴη τῶν τελούντων ἐν μαθηταῖς τοῦ τὴν ἄδικον ὑπομένοντος κρίσιν. Αποφάσκει δὲ ὁ Πέτρος, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἐγκλημάτων ἀποσκευάζεται, λέγων· Οὐκ εἰμὶ, ο καὶ οὐχὶ δὴ πάν τως καταδείσας τὸ ἀλῶναι τυχὸν, οὐδὲ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάῤῥησιν παραιτούμενος, ἀλλὰ τὸ πᾶν ὁτιοῦν ὑπομεῖναι καὶ τῶν ἀβουλήτων, εἰ τύχοι, δεύτερον ὥσε περ τι καὶ ὀπίσω τιθεὶς τοῦ συνείναι Χριστῷ. Ἐξ ἀγάπης οὖν ἄρα τὸ πταίσμα, καὶ ῥίζαν πως ἔχει τὴν φιλοθεῖαν ἡ ἄρνησις, οὐκ ἐξ ἀκριβούς λίαν συμβαίνου σε λογισμού, μνωμένη δ' οὖν ὅμως τῷ συνεῖναι ποθοῦντι τὸ σπουδαζόμενον. Εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀν θρακιάν πεποιηκότες, ότι ψύχος ἦν, καὶ ἐθερμαί ναντο. Εν δὲ καὶ ὁ Πέτρος ἑστὼς μετ᾿ αὐτῶν καὶ θερμαινόμενος. XVIII, 18. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Erat autem cum eis, Petrus, stans et calefaciens se. Cum introisset Petrus, et se eum domesticis miscuisset, similia his facere se finxit, licet allo corde premens dolorem, ne masto vultu condolere caριο deprehenderetur, atque ita domo ejectus votis suis excideret. Nec enim credibile est tantam sui corporis curam habuisse discipulum, ut, cum in tantis animi-angustiis esset, frigoris remedium quareret, sed neque, si majoribus frui porro bonis liceret, Christo ita vexato, iis uti vellet. Singulari autem consilio perinde ac famulos securum se fingit, et quasi nihil prorsus in mcerorem cum dejecisset, damna frigoris repellit, ut cum unus c domesticorum numero censeretur, occasionem iterum negandi Christi vitaret. Sed fieri non poterat ut falsum esset quod Servator dixerat. Quod enim fore utique noverat, ut Deus, hoc discipulo prædixit. Είσω θυρῶν ἐλάσας ὁ Πέτρος καὶ τοῖς οἰκέταις εν αποληφθείς, τὰ ἐκείνων δρᾷν ὑποκρίνεται, καίτοι τῇ λύπῃ κεκακωμένος, καὶ δύσοιστον ἔχων ἐν καρδίᾳ τὴν ἀθυμίαν, ἵνα μὴ τῷ κατηρεῖ καὶ συμμεμυκότι προσώπωῳ κατάφωρος εὑρεθείς, ώσανεὶ τῷ κρινομέ να συναλγύνεσθαι φιλῶν, τῆς τῶν ποθουμένων ἐκε πέμπηται θήρας. Απίθανον γὰρ κομιδῇ τὸ φιλοσαρ κεῖν οὕτως οἴεσθαι τὸν μαθητήν, ὡς ἐν τοσαύταις ὄντα βαρυθυμίαις, τῶν ἐκ χειμῶνος καταψυγμάτων ἐκμηχανάσθαι τὴν ἄκεσιν· ἀλλ' οὐδ' ἂν, εἰ μετην καὶ τῶν ἔτι μειζόνων ἀπολαῦσαι χρηστῶν, κάμνοντος οὕτω Χριστοῦ, τυχεῖν ἠνέσχετο. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν τῇ τῶν θεραπόντων ἀκηδίᾳ συμπλάττεται, καὶ ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν κατωθοῦντος εἰς ἀθυμίαν τὰ ἐκ τοῦ χειμῶνος ἀποκρούεται βλάβη, ἵν᾿ ὥσπερ τις τῶν τῆς οἰκίας γνωρίμων καὶ διὰ τούτου πιστεύηται, διαδράσῃ τε ούτω λοιπὸν καὶ τὸ εἴπερ τις ἔροιτο πάλιν ἀρνήσασθαι. Ἀλλ᾽ οὐκ ἦν διαψεύσασθαι τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον. Ο γὰρ ἔγνω πάντως ἐσόμενον ὡς Θεός, τοῦτο τῷ μαθητῇ προμεμήνυκεν. 'Ο οὖν ἀρχιερεὺς ἠρώτησε τὸν Ἰησοῦν περί τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ περὶ τῆς διδαχῆς αὐ· τοῦ. Ο νομομαθής καὶ διδάσκαλος, ᾧ καὶ τὸ θεῖον διαγορεύει κήρυγμα, ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε,» καθάπερ * Deut. 1, 16. 1024 XVIII, 19. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis suis, et de doctrina ejus. Legis peritus et doctor, cui divina lex præcipit justum judicium judicare, Dominum ceu famosum

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. dia minus tutum ignotis introitum reddidisset. Et quidem mulierculam trudi a viro non erat difficile, sed a petulantiæ crimine non alienum. Arcetur itaque discipulus, quamvis graviter id ferret, donec alter sentiens il ei esse permolestum, secum introduxit, ostiariam allocutus, et ejus secum introducendi gratiam precatus. ἰδίας ψυχῆς, τοῦ συνεισβαλεῖν ὁ Πέτρος, εἰ μὴ τῆς cum cateris Petrus in atrium, nisi ostiariæ custoπροθυραίου παιδὸς ἡ τήρησις οὐκ ἀκίνδυνον ετίθει τοῖς οὐ πρότερον εγνωσμένοις τὴν εἰς τὸ εἴσω παρα δρομήν. Καὶ βιασθῆναι μὲν τὸ γύναιον ὑπ' ἀνδρὸς ἦν δήπου πάντως οὐ χαλεπόν, τῶν γε μὴν τελούντων εἰς ἀταξίαν ἐγκλημάτων οὐκ ἐλεύθερον. Εἴργεται τοίνυν, ὡς ἐξ ἀνάγκης, καίτοι λίαν ἀλύων ὁ μαθητής, μέχρις ἂν οὐ μετρίως λελυπῆσθαι διὰ ταύτην αὐτὸν τὴν αἰτίαν ἐννοήσας ὁ ἕτερος, συνεισκεκόμικεν ἑαυτῷ, τῇ τοῖς πυλῶσι προσεδρευούσῃ λαλήσας, καὶ χάσ ριν αἰτήσας τοῦ συζηλοῦντος αὐτῷ τὴν συνεισβολήν. Λέγει οὖν τῷ Πέτρῳ ἡ παιδίσκη ή θυρωρός· Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν εἶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου; Λέγει ἐκεῖνος· Οὐκ εἰμί. 1023 XVIII, 17. Dixit ergo Petro aneilla ostiaria: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Non sum. Cum Servator noster Christus prædixisset Petro ter negaturum se, et priusquam ter gallus cantaret, in fide nutaturum, explicat demum evangelista ubi et quomodo id contigerit. Interrogat itaque ostiaria nunquid unus e discipulis foret ejus qui injustum subibat judicium. Negat vero Petrus, ae tanquam crimen aliquod a se removet, dicens: • Non sum, non utique quod metueret ne forte caperetur, aut quod veritatis professionem recusaret, sed quia cum Christo esse quovis periculo satius habebat. Ex dilectione itaque labitur, radixque negationis illius Dei amor est, baud recto quidem judicio suscept, sed studium tamen ejus excitantis ut Christo adhæreret. Προηγγελκότος ἤδη τῷ Πέτρῳ τὴν εἰς τρίτον έσομένην ἐξάρνησιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ὅτι πρὶν δρυ θα φωνῆσαι τὸν ᾠδὸν ἀτονήσει πως περὶ τὴν πίστιν, ἐξηγεῖται λοιπὸν ἀνὰ μέρος ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς, ὅποι τε καὶ ὅπως τὸ πρᾶγμα τετέλε σται. Διαπυνθάνεται τοίνυν ἡ τοῖς πυλῶσιν ἐνιδρυνθεῖσα γυνὴ, μὴ ἄρα τις εἴη τῶν τελούντων ἐν μαθηταῖς τοῦ τὴν ἄδικον ὑπομένοντος κρίσιν. Αποφάσκει δὲ ὁ Πέτρος, καὶ ὥσπερ τι τῶν ἐγκλημάτων ἀποσκευάζεται, λέγων· Οὐκ εἰμὶ, ο καὶ οὐχὶ δὴ πάν τως καταδείσας τὸ ἀλῶναι τυχὸν, οὐδὲ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνάῤῥησιν παραιτούμενος, ἀλλὰ τὸ πᾶν ὁτιοῦν ὑπομεῖναι καὶ τῶν ἀβουλήτων, εἰ τύχοι, δεύτερον ὥσε περ τι καὶ ὀπίσω τιθεὶς τοῦ συνείναι Χριστῷ. Ἐξ ἀγάπης οὖν ἄρα τὸ πταίσμα, καὶ ῥίζαν πως ἔχει τὴν φιλοθεῖαν ἡ ἄρνησις, οὐκ ἐξ ἀκριβούς λίαν συμβαίνου σε λογισμού, μνωμένη δ' οὖν ὅμως τῷ συνεῖναι ποθοῦντι τὸ σπουδαζόμενον. Εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀν θρακιάν πεποιηκότες, ότι ψύχος ἦν, καὶ ἐθερμαί ναντο. Εν δὲ καὶ ὁ Πέτρος ἑστὼς μετ᾿ αὐτῶν καὶ θερμαινόμενος. XVIII, 18. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Erat autem cum eis, Petrus, stans et calefaciens se. Cum introisset Petrus, et se eum domesticis miscuisset, similia his facere se finxit, licet allo corde premens dolorem, ne masto vultu condolere caριο deprehenderetur, atque ita domo ejectus votis suis excideret. Nec enim credibile est tantam sui corporis curam habuisse discipulum, ut, cum in tantis animi-angustiis esset, frigoris remedium quareret, sed neque, si majoribus frui porro bonis liceret, Christo ita vexato, iis uti vellet. Singulari autem consilio perinde ac famulos securum se fingit, et quasi nihil prorsus in mcerorem cum dejecisset, damna frigoris repellit, ut cum unus c domesticorum numero censeretur, occasionem iterum negandi Christi vitaret. Sed fieri non poterat ut falsum esset quod Servator dixerat. Quod enim fore utique noverat, ut Deus, hoc discipulo prædixit. Είσω θυρῶν ἐλάσας ὁ Πέτρος καὶ τοῖς οἰκέταις εν αποληφθείς, τὰ ἐκείνων δρᾷν ὑποκρίνεται, καίτοι τῇ λύπῃ κεκακωμένος, καὶ δύσοιστον ἔχων ἐν καρδίᾳ τὴν ἀθυμίαν, ἵνα μὴ τῷ κατηρεῖ καὶ συμμεμυκότι προσώπωῳ κατάφωρος εὑρεθείς, ώσανεὶ τῷ κρινομέ να συναλγύνεσθαι φιλῶν, τῆς τῶν ποθουμένων ἐκε πέμπηται θήρας. Απίθανον γὰρ κομιδῇ τὸ φιλοσαρ κεῖν οὕτως οἴεσθαι τὸν μαθητήν, ὡς ἐν τοσαύταις ὄντα βαρυθυμίαις, τῶν ἐκ χειμῶνος καταψυγμάτων ἐκμηχανάσθαι τὴν ἄκεσιν· ἀλλ' οὐδ' ἂν, εἰ μετην καὶ τῶν ἔτι μειζόνων ἀπολαῦσαι χρηστῶν, κάμνοντος οὕτω Χριστοῦ, τυχεῖν ἠνέσχετο. Οἰκονομικῶς δὲ λίαν τῇ τῶν θεραπόντων ἀκηδίᾳ συμπλάττεται, καὶ ὡς μηδενὸς τὸ παράπαν κατωθοῦντος εἰς ἀθυμίαν τὰ ἐκ τοῦ χειμῶνος ἀποκρούεται βλάβη, ἵν᾿ ὥσπερ τις τῶν τῆς οἰκίας γνωρίμων καὶ διὰ τούτου πιστεύηται, διαδράσῃ τε ούτω λοιπὸν καὶ τὸ εἴπερ τις ἔροιτο πάλιν ἀρνήσασθαι. Ἀλλ᾽ οὐκ ἦν διαψεύσασθαι τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον. Ο γὰρ ἔγνω πάντως ἐσόμενον ὡς Θεός, τοῦτο τῷ μαθητῇ προμεμήνυκεν. 'Ο οὖν ἀρχιερεὺς ἠρώτησε τὸν Ἰησοῦν περί τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ περὶ τῆς διδαχῆς αὐ· τοῦ. Ο νομομαθής καὶ διδάσκαλος, ᾧ καὶ τὸ θεῖον διαγορεύει κήρυγμα, ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε,» καθάπερ * Deut. 1, 16. 1024 XVIII, 19. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis suis, et de doctrina ejus. Legis peritus et doctor, cui divina lex præcipit justum judicium judicare, Dominum ceu famosum

quendam latronem a cohorte militum armatorum τινὰ τῶν διαβοήτων ἁρπάσας λῃστῶν τὸν Κύριον. et impio satellitio arreptum de doctrina et discipulis interrogat, carere se veris criminibus hoc pacto significans. Nec enim norat peccatum qui judicio postulabatur. Interrogat vero eum de doctrina sua, utrum Mosaicis legibus dissentiat, an vero ils consentiat, et num discipuli ejus priscis moribus erudiri velint, an novum cultus genus amplecti; id autem perverso animo faciebat. Existimabat enim Christum legi palam refragaturum, mandatisque Mosaicis repudiatis Judæorum in se petulantiam accensurum, ut videretur denum ob bellum Deo quodammodo illatum justas poenas luisse. Deo enim procul dubio bellum indicere, divinisque legibus repugnare credebatur, quicunque istiusmodi facti dictive reus teneretur. Christum vero ut nudum hominem adhuç considerant, ac legis Dominum prævaricationis legis juste postulari autumant, non recordantes dicti illius: Impius est qui dicit regi: Præter legem facis. διά τε σπείρας στρατιωτῶν ὡπλισμένων, καὶ πλη θύος ἀνοσίων ὑπηρετῶν, περὶ διδαχῶν καὶ μαθητών ἐρωτᾷ, τὴν τῶν ἐγκλημάτων ἀπορίαν διὰ τούτου ση μαίνων. Οὐ γὰρ ᾔδει τὸ ἁμαρτεῖν ὁ κρινόμενος. Ἐρωτᾷ δὲ περὶ τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πότερόν ποτε τοῖς διὰ Μωσέως ἀπῳδός ἐστι νόμοις, ήγουν τοῖς πάλαι τεθεσπισμένοις ὁμοστιβής καὶ σύνδρομος, καὶ τίς ἄρα τοῖς ὑπ' αὐτῷ μεμαθητευομένοις ἐνυπάρ χει σκοπὸς, τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσι παιδαγωγεῖσθαι φι λεῖν, ἤγουν τινὰ ξένην καὶ καινοπρεπῆ τῆς λατρείας ἐπιτηδεύειν τὴν ἀγωγήν· ἐποίει δὲ τοῦτο δυστρόπως. βετο γὰρ ὅτι κατερεῖ μὲν ἐναργῶς τοῦ νόμου Χρι στὸς, ἀπόβλητα δὲ τὰ διὰ Μωσέως εἰπὼν, αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας ἀνακινήσει θράσος, ἵνα καὶ φαίνηται λοιπόν δικαίαν ὥσπερ ἀπ τιννὺς τοῦ θεομαχεῖν ἐλέσθαι τὴν δίκην. Θεομαχείν γὰρ ἄντικρυς ἦν τὸ τοῖς θείοις ἀντιτάττεσθαι νόμοις, εἴπερ τις ἄρα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἥλω τι τοιοῦτον εἰπὼν, ἢ δράσας. Ως ἀνθρώπῳ δὲ ἔτι ψιλῷ προσέχουσι τῷ Χριστῷ, καὶ τὸν τοῦ νόμου Κύριον, ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου παραβάσει, δικαίως εὐθύνειν νομίζουσιν, οὐ μετ μνημένοι τοῦ λέγοντος· Ασεβής ὁ λέγων βασιλεῖ· XVIII, 20. Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo, ego semper docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judæį conveniunt, et in occulto locutus sum nihil. Παρανομεῖς.» Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εγώ παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ἐγὼ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν τῇ συναγωγῇ, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ, ὅπου πάντες "1ουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐ· δέν. Quod notum est omnibus, inquit, ut obscurum Τὸ πᾶσι, φησὶν, ἐγνωσμένον ὡς ἀφανὲς ἐπιζητεῖν, rimari, vani est laboris, et quod ignorari non potest, εἰκαῖον ἂν ἔχοι τὸν πόνον, καὶ ᾧπερ ἂν ἔποιτο τὸ quomodo latere suspicemur? Atque hæc nobis qui- μὴ ἀγνοεῖσθαι τυχόν, πῶς ἂν ἔτι προσείη τοῦ λα dem Christus dixisse videtur, ut omnes criminatio- θεῖν ἡ ὑπόληψις; Καὶ δοκεῖ μέν πως ἡμῖν ταυτὶ δὴ aes amoveret improbitate principum compositas ac nefarie excogitatas. Sed existimo aliud porro quid his verbis ipsum innuere. «Ego enim, inquit, palam locutus sumn mundo, ο hoc est, quæcunque vobis per sequestrem Mosen prodita fuerunt, per typos et umbram sunt tradita, nec palam Dei voJuntatem edocent, sed veritatis potius speciem præ se ferunt, et litteræ 1025 crassitie induta nudam et apertam rerum necessariarum notitiam non inferunt. Ego vero palam locutus sum mundo; › absque anigmatis enim et umbra perfectam bonorum formam repræsentavi, ac omni dempta obliquitate rectum pietatis in Deum iter demonstravi. Ego locutus sum mundo, non uni tantum Israelitarum genti. Tametsi enim nondum per universum orbem pervulgata sunt nostra, erunt tamen aliquando. «Ego semper in synagoga docui. Quod quale sit, nonne operæ pretium est animadvertere? In memoriam, ut videtur, vel invitis revocat Judæorum principibus prophetiam illam, quam divinus Isaias tanquam sub persona Christi prodidit: Non locutus sum in abscondito, nec in loco terræ tenebroso **., Et rursus: • Tola die expandi manus meas ad populum non credentens et contradicentem “. › Loqui enim nec in abscondito, nec in loco tenebroso, quidnam aliud demum esse * Isa. XLV, 19. ** Isa. LXV, 2. φάναι Χριστός, ὑπὲρ τοῦ τὰς αἰτίας ἀποφορτίζεσθαι διὰ τῆς τῶν ἡγουμένων πονηρίας συντεθειμένας τε ήδη καὶ δυσμηχάνως ἐξηρτυμένας. Οἶμαι δέ τι καὶ ἕτερον υποδηλοῦν διὰ τούτων αὐτόν. • Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἐν παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ο τούτ' ἔστι, τὰ διὰ τῆς τοῦ Μωσέως ὑμῖν μεσιτείας κεχρησμῳδημένα, διὰ τύπων ἔρχεται καὶ σκιᾶς, καὶ ἀναφανδὸν οὐ διδάσκει τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, πλάττεται δὲ μᾶλλον τῆς ἀληθείας ἐφ' ἑαυτοῖς τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῇ παχύτητι τοῦ γράμματος κατημφιεσμένα γυμνὴν οὐκ εἰσφέρει τῶν ἀναγκαίων τὴν εἴδησιν. • Εγώ δε ἐν παρρησίᾳ λελάληκα τῷ κόσμῳ· ο αἰνιγμάτων γὰρ δίχα καὶ σκιᾶς τῆς τῶν ἀγαθῶν ἰδέας παρέδειξε την κατόρθωσιν, καὶ πλαγίας ἁπάσης ἐξηρημένης εὐθυ τενῆ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἀπέδειξα τὴν ὁδόν. Ἐγὼ λελάληκα τῷ κόσμῳ, οὐχ ἐνὶ, φησί, γένει τῶν ἐξ Ισ ραήλ. Εἰ γὰρ καὶ μήπω τυχὸν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εκπυστά πώς ἐστι τὰ ἡμέτερα, ἀλλ' ἔσται κατά καιρούς. • Εγώ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν συναγων γῇ.» Καὶ τί τοῦτό ἐστι, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἰδεῖν; Εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔοικε, καὶ οὐχ εκόντας καλεῖ τοὺς τῶν Ἰουδαίων προεστηκότας προφητείας ἐχούση; ὧδε περὶ αὐτοῦ. Τί γὰρ ἔφη πάλιν ἡμῖν ὁ θεῖος Ησαΐας, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ; «Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς σκοτεινῷ.» Καὶ πάλιν • Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου προς

quendam latronem a cohorte militum armatorum τινὰ τῶν διαβοήτων ἁρπάσας λῃστῶν τὸν Κύριον. et impio satellitio arreptum de doctrina et discipulis interrogat, carere se veris criminibus hoc pacto significans. Nec enim norat peccatum qui judicio postulabatur. Interrogat vero eum de doctrina sua, utrum Mosaicis legibus dissentiat, an vero ils consentiat, et num discipuli ejus priscis moribus erudiri velint, an novum cultus genus amplecti; id autem perverso animo faciebat. Existimabat enim Christum legi palam refragaturum, mandatisque Mosaicis repudiatis Judæorum in se petulantiam accensurum, ut videretur denum ob bellum Deo quodammodo illatum justas poenas luisse. Deo enim procul dubio bellum indicere, divinisque legibus repugnare credebatur, quicunque istiusmodi facti dictive reus teneretur. Christum vero ut nudum hominem adhuç considerant, ac legis Dominum prævaricationis legis juste postulari autumant, non recordantes dicti illius: Impius est qui dicit regi: Præter legem facis. διά τε σπείρας στρατιωτῶν ὡπλισμένων, καὶ πλη θύος ἀνοσίων ὑπηρετῶν, περὶ διδαχῶν καὶ μαθητών ἐρωτᾷ, τὴν τῶν ἐγκλημάτων ἀπορίαν διὰ τούτου ση μαίνων. Οὐ γὰρ ᾔδει τὸ ἁμαρτεῖν ὁ κρινόμενος. Ἐρωτᾷ δὲ περὶ τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πότερόν ποτε τοῖς διὰ Μωσέως ἀπῳδός ἐστι νόμοις, ήγουν τοῖς πάλαι τεθεσπισμένοις ὁμοστιβής καὶ σύνδρομος, καὶ τίς ἄρα τοῖς ὑπ' αὐτῷ μεμαθητευομένοις ἐνυπάρ χει σκοπὸς, τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσι παιδαγωγεῖσθαι φι λεῖν, ἤγουν τινὰ ξένην καὶ καινοπρεπῆ τῆς λατρείας ἐπιτηδεύειν τὴν ἀγωγήν· ἐποίει δὲ τοῦτο δυστρόπως. βετο γὰρ ὅτι κατερεῖ μὲν ἐναργῶς τοῦ νόμου Χρι στὸς, ἀπόβλητα δὲ τὰ διὰ Μωσέως εἰπὼν, αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας ἀνακινήσει θράσος, ἵνα καὶ φαίνηται λοιπόν δικαίαν ὥσπερ ἀπ τιννὺς τοῦ θεομαχεῖν ἐλέσθαι τὴν δίκην. Θεομαχείν γὰρ ἄντικρυς ἦν τὸ τοῖς θείοις ἀντιτάττεσθαι νόμοις, εἴπερ τις ἄρα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἥλω τι τοιοῦτον εἰπὼν, ἢ δράσας. Ως ἀνθρώπῳ δὲ ἔτι ψιλῷ προσέχουσι τῷ Χριστῷ, καὶ τὸν τοῦ νόμου Κύριον, ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου παραβάσει, δικαίως εὐθύνειν νομίζουσιν, οὐ μετ μνημένοι τοῦ λέγοντος· Ασεβής ὁ λέγων βασιλεῖ· XVIII, 20. Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo, ego semper docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judæį conveniunt, et in occulto locutus sum nihil. Παρανομεῖς.» Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εγώ παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ἐγὼ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν τῇ συναγωγῇ, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ, ὅπου πάντες "1ουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐ· δέν. Quod notum est omnibus, inquit, ut obscurum Τὸ πᾶσι, φησὶν, ἐγνωσμένον ὡς ἀφανὲς ἐπιζητεῖν, rimari, vani est laboris, et quod ignorari non potest, εἰκαῖον ἂν ἔχοι τὸν πόνον, καὶ ᾧπερ ἂν ἔποιτο τὸ quomodo latere suspicemur? Atque hæc nobis qui- μὴ ἀγνοεῖσθαι τυχόν, πῶς ἂν ἔτι προσείη τοῦ λα dem Christus dixisse videtur, ut omnes criminatio- θεῖν ἡ ὑπόληψις; Καὶ δοκεῖ μέν πως ἡμῖν ταυτὶ δὴ aes amoveret improbitate principum compositas ac nefarie excogitatas. Sed existimo aliud porro quid his verbis ipsum innuere. «Ego enim, inquit, palam locutus sumn mundo, ο hoc est, quæcunque vobis per sequestrem Mosen prodita fuerunt, per typos et umbram sunt tradita, nec palam Dei voJuntatem edocent, sed veritatis potius speciem præ se ferunt, et litteræ 1025 crassitie induta nudam et apertam rerum necessariarum notitiam non inferunt. Ego vero palam locutus sum mundo; › absque anigmatis enim et umbra perfectam bonorum formam repræsentavi, ac omni dempta obliquitate rectum pietatis in Deum iter demonstravi. Ego locutus sum mundo, non uni tantum Israelitarum genti. Tametsi enim nondum per universum orbem pervulgata sunt nostra, erunt tamen aliquando. «Ego semper in synagoga docui. Quod quale sit, nonne operæ pretium est animadvertere? In memoriam, ut videtur, vel invitis revocat Judæorum principibus prophetiam illam, quam divinus Isaias tanquam sub persona Christi prodidit: Non locutus sum in abscondito, nec in loco terræ tenebroso **., Et rursus: • Tola die expandi manus meas ad populum non credentens et contradicentem “. › Loqui enim nec in abscondito, nec in loco tenebroso, quidnam aliud demum esse * Isa. XLV, 19. ** Isa. LXV, 2. φάναι Χριστός, ὑπὲρ τοῦ τὰς αἰτίας ἀποφορτίζεσθαι διὰ τῆς τῶν ἡγουμένων πονηρίας συντεθειμένας τε ήδη καὶ δυσμηχάνως ἐξηρτυμένας. Οἶμαι δέ τι καὶ ἕτερον υποδηλοῦν διὰ τούτων αὐτόν. • Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἐν παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ο τούτ' ἔστι, τὰ διὰ τῆς τοῦ Μωσέως ὑμῖν μεσιτείας κεχρησμῳδημένα, διὰ τύπων ἔρχεται καὶ σκιᾶς, καὶ ἀναφανδὸν οὐ διδάσκει τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, πλάττεται δὲ μᾶλλον τῆς ἀληθείας ἐφ' ἑαυτοῖς τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῇ παχύτητι τοῦ γράμματος κατημφιεσμένα γυμνὴν οὐκ εἰσφέρει τῶν ἀναγκαίων τὴν εἴδησιν. • Εγώ δε ἐν παρρησίᾳ λελάληκα τῷ κόσμῳ· ο αἰνιγμάτων γὰρ δίχα καὶ σκιᾶς τῆς τῶν ἀγαθῶν ἰδέας παρέδειξε την κατόρθωσιν, καὶ πλαγίας ἁπάσης ἐξηρημένης εὐθυ τενῆ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἀπέδειξα τὴν ὁδόν. Ἐγὼ λελάληκα τῷ κόσμῳ, οὐχ ἐνὶ, φησί, γένει τῶν ἐξ Ισ ραήλ. Εἰ γὰρ καὶ μήπω τυχὸν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εκπυστά πώς ἐστι τὰ ἡμέτερα, ἀλλ' ἔσται κατά καιρούς. • Εγώ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν συναγων γῇ.» Καὶ τί τοῦτό ἐστι, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἰδεῖν; Εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔοικε, καὶ οὐχ εκόντας καλεῖ τοὺς τῶν Ἰουδαίων προεστηκότας προφητείας ἐχούση; ὧδε περὶ αὐτοῦ. Τί γὰρ ἔφη πάλιν ἡμῖν ὁ θεῖος Ησαΐας, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ; «Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς σκοτεινῷ.» Καὶ πάλιν • Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου προς

quendam latronem a cohorte militum armatorum τινὰ τῶν διαβοήτων ἁρπάσας λῃστῶν τὸν Κύριον. et impio satellitio arreptum de doctrina et discipulis interrogat, carere se veris criminibus hoc pacto significans. Nec enim norat peccatum qui judicio postulabatur. Interrogat vero eum de doctrina sua, utrum Mosaicis legibus dissentiat, an vero ils consentiat, et num discipuli ejus priscis moribus erudiri velint, an novum cultus genus amplecti; id autem perverso animo faciebat. Existimabat enim Christum legi palam refragaturum, mandatisque Mosaicis repudiatis Judæorum in se petulantiam accensurum, ut videretur denum ob bellum Deo quodammodo illatum justas poenas luisse. Deo enim procul dubio bellum indicere, divinisque legibus repugnare credebatur, quicunque istiusmodi facti dictive reus teneretur. Christum vero ut nudum hominem adhuç considerant, ac legis Dominum prævaricationis legis juste postulari autumant, non recordantes dicti illius: Impius est qui dicit regi: Præter legem facis. διά τε σπείρας στρατιωτῶν ὡπλισμένων, καὶ πλη θύος ἀνοσίων ὑπηρετῶν, περὶ διδαχῶν καὶ μαθητών ἐρωτᾷ, τὴν τῶν ἐγκλημάτων ἀπορίαν διὰ τούτου ση μαίνων. Οὐ γὰρ ᾔδει τὸ ἁμαρτεῖν ὁ κρινόμενος. Ἐρωτᾷ δὲ περὶ τῆς διδαχῆς αὐτοῦ, πότερόν ποτε τοῖς διὰ Μωσέως ἀπῳδός ἐστι νόμοις, ήγουν τοῖς πάλαι τεθεσπισμένοις ὁμοστιβής καὶ σύνδρομος, καὶ τίς ἄρα τοῖς ὑπ' αὐτῷ μεμαθητευομένοις ἐνυπάρ χει σκοπὸς, τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσι παιδαγωγεῖσθαι φι λεῖν, ἤγουν τινὰ ξένην καὶ καινοπρεπῆ τῆς λατρείας ἐπιτηδεύειν τὴν ἀγωγήν· ἐποίει δὲ τοῦτο δυστρόπως. βετο γὰρ ὅτι κατερεῖ μὲν ἐναργῶς τοῦ νόμου Χρι στὸς, ἀπόβλητα δὲ τὰ διὰ Μωσέως εἰπὼν, αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ τῆς τῶν Ἰουδαίων γλωσσαλγίας ἀνακινήσει θράσος, ἵνα καὶ φαίνηται λοιπόν δικαίαν ὥσπερ ἀπ τιννὺς τοῦ θεομαχεῖν ἐλέσθαι τὴν δίκην. Θεομαχείν γὰρ ἄντικρυς ἦν τὸ τοῖς θείοις ἀντιτάττεσθαι νόμοις, εἴπερ τις ἄρα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἥλω τι τοιοῦτον εἰπὼν, ἢ δράσας. Ως ἀνθρώπῳ δὲ ἔτι ψιλῷ προσέχουσι τῷ Χριστῷ, καὶ τὸν τοῦ νόμου Κύριον, ἐπὶ τῇ τοῦ νόμου παραβάσει, δικαίως εὐθύνειν νομίζουσιν, οὐ μετ μνημένοι τοῦ λέγοντος· Ασεβής ὁ λέγων βασιλεῖ· XVIII, 20. Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo, ego semper docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judæį conveniunt, et in occulto locutus sum nihil. Παρανομεῖς.» Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εγώ παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ἐγὼ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν τῇ συναγωγῇ, καὶ ἐν τῷ ἱερῷ, ὅπου πάντες "1ουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐ· δέν. Quod notum est omnibus, inquit, ut obscurum Τὸ πᾶσι, φησὶν, ἐγνωσμένον ὡς ἀφανὲς ἐπιζητεῖν, rimari, vani est laboris, et quod ignorari non potest, εἰκαῖον ἂν ἔχοι τὸν πόνον, καὶ ᾧπερ ἂν ἔποιτο τὸ quomodo latere suspicemur? Atque hæc nobis qui- μὴ ἀγνοεῖσθαι τυχόν, πῶς ἂν ἔτι προσείη τοῦ λα dem Christus dixisse videtur, ut omnes criminatio- θεῖν ἡ ὑπόληψις; Καὶ δοκεῖ μέν πως ἡμῖν ταυτὶ δὴ aes amoveret improbitate principum compositas ac nefarie excogitatas. Sed existimo aliud porro quid his verbis ipsum innuere. «Ego enim, inquit, palam locutus sumn mundo, ο hoc est, quæcunque vobis per sequestrem Mosen prodita fuerunt, per typos et umbram sunt tradita, nec palam Dei voJuntatem edocent, sed veritatis potius speciem præ se ferunt, et litteræ 1025 crassitie induta nudam et apertam rerum necessariarum notitiam non inferunt. Ego vero palam locutus sum mundo; › absque anigmatis enim et umbra perfectam bonorum formam repræsentavi, ac omni dempta obliquitate rectum pietatis in Deum iter demonstravi. Ego locutus sum mundo, non uni tantum Israelitarum genti. Tametsi enim nondum per universum orbem pervulgata sunt nostra, erunt tamen aliquando. «Ego semper in synagoga docui. Quod quale sit, nonne operæ pretium est animadvertere? In memoriam, ut videtur, vel invitis revocat Judæorum principibus prophetiam illam, quam divinus Isaias tanquam sub persona Christi prodidit: Non locutus sum in abscondito, nec in loco terræ tenebroso **., Et rursus: • Tola die expandi manus meas ad populum non credentens et contradicentem “. › Loqui enim nec in abscondito, nec in loco tenebroso, quidnam aliud demum esse * Isa. XLV, 19. ** Isa. LXV, 2. φάναι Χριστός, ὑπὲρ τοῦ τὰς αἰτίας ἀποφορτίζεσθαι διὰ τῆς τῶν ἡγουμένων πονηρίας συντεθειμένας τε ήδη καὶ δυσμηχάνως ἐξηρτυμένας. Οἶμαι δέ τι καὶ ἕτερον υποδηλοῦν διὰ τούτων αὐτόν. • Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἐν παρρησία λελάληκα τῷ κόσμῳ, ο τούτ' ἔστι, τὰ διὰ τῆς τοῦ Μωσέως ὑμῖν μεσιτείας κεχρησμῳδημένα, διὰ τύπων ἔρχεται καὶ σκιᾶς, καὶ ἀναφανδὸν οὐ διδάσκει τὸ δοκοῦν τῷ Θεῷ, πλάττεται δὲ μᾶλλον τῆς ἀληθείας ἐφ' ἑαυτοῖς τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῇ παχύτητι τοῦ γράμματος κατημφιεσμένα γυμνὴν οὐκ εἰσφέρει τῶν ἀναγκαίων τὴν εἴδησιν. • Εγώ δε ἐν παρρησίᾳ λελάληκα τῷ κόσμῳ· ο αἰνιγμάτων γὰρ δίχα καὶ σκιᾶς τῆς τῶν ἀγαθῶν ἰδέας παρέδειξε την κατόρθωσιν, καὶ πλαγίας ἁπάσης ἐξηρημένης εὐθυ τενῆ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἀπέδειξα τὴν ὁδόν. Ἐγὼ λελάληκα τῷ κόσμῳ, οὐχ ἐνὶ, φησί, γένει τῶν ἐξ Ισ ραήλ. Εἰ γὰρ καὶ μήπω τυχὸν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εκπυστά πώς ἐστι τὰ ἡμέτερα, ἀλλ' ἔσται κατά καιρούς. • Εγώ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν συναγων γῇ.» Καὶ τί τοῦτό ἐστι, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἰδεῖν; Εἰς ἀνάμνησιν, ὡς ἔοικε, καὶ οὐχ εκόντας καλεῖ τοὺς τῶν Ἰουδαίων προεστηκότας προφητείας ἐχούση; ὧδε περὶ αὐτοῦ. Τί γὰρ ἔφη πάλιν ἡμῖν ὁ θεῖος Ησαΐας, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ; «Οὐκ ἐν κρυφῇ λελάληκα, οὐδὲ ἐν τόπῳ γῆς σκοτεινῷ.» Καὶ πάλιν • Ολην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖρας μου προς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. potest, quam palam ac libere loqui, et in magna frequentia ac celebritate hominum loqui? Recte autem ac necessario prophetici oraculi memoriam eis renovat, ut discerent se impie judicare eum qui ipsorum spei debebatur. Judæorum enim est promissio, juxta Pauli vocem. λαὸν ἀπειθοῦντα, καὶ ἀντιλέγοντα.» Τὸ γὰρ μήτε ἐν κρυφῇ μήτε ἐν τόπῳ λαλεῖν σκοτεινῷ, τί ἂν ἕτερον. εἴη λοιπόν, ἢ τὸ ποιεῖσθαι μὲν ἐν παρρησίᾳ τὰς διαλέξεις, λαλεῖν δὲ ἐν τόποις οὐκ ὀλίγην έχουσι τῶν ἀκροωμένων τὴν σύνοδον; Καλῶς δὲ σφόδρα καὶ ἀναγκαίως τῆς τοῦ προφήτου πρὸς ἀνάμνησιν ἄγει φωνῆς, ἵνα δὴ μάθοιεν, ὅτι κρίνουσι δυσσεβῶς τὸν ἐν ἐλπίσιν αὐτοῖς χρεωστούμενον. Ἰουδαίων γὰρ ἡ ἐπαγγελία, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τι με ἐρωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, τί ἐλάλησα αὐτοῖς· ἴδε, οὗτοι οἴδασιν ἃ εἶπον ἐγώ. XVIII, 21. Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sim ipsis: ecce hi sciunt quæ dixerim ego. ' Increpat legisperitos, ut qui legem ipsam qua gloriabantur violarent. Nondum enim damnato cum præmaturum quodammodo supplicium irrogarent, crimina frustra quæritant. Quid ergo interrogas, inquit, et ad defensionem vocas eum quem prius damnasti quam esset accusatus? Licet autem hunc locum aliter intelligere. Qui me odio prosequuntur, inquit, et a quibus tam gravibus ignominiis alicior, si quid de me dicam, continuo falsa nie loqui clamabunt. Aliorum.itaque voce discite: testes invenire difficile non erit. Ili enim sermones meos audierunt. Neque vero quisquam eum existimabit, cum corda et renes norit ", aliquos ex iis qui astabant qui ipsum audissent fortuitos testes exhibuisse, Nequaquam. Indicavit enim quosdam ministros qui doctrinam suam olim suspexerant: quomodo vero aut quando, rursus ad explicationem loci hujus 1026 dicere est opera pretium. Igitur ille ipse nobis divinus evangelista aliquid istiusmodi rursus narravit, nempe Judæorum principes Christo Servatore nostro turbis ad se confluentibus de regno cœlorum disserente infrenduisse, et invidiæ flamma succensos de medio illum tollere aggressos. Sic autem ait evangelista: Et miserunt principes et Pharisæi ministros ut apprehenderent eum 4º. › Sed cum de Servatore nostro multa dicerentur, qui a Judais missi erant una cum aliis omnibus credebant, et plus admirati sunt quam quivis alius e turba. Sic autem rursus scribit evangelista: • Venerunt ergo ministri ad principes sacerdotuin et Pharismos, et dixerunt eis illi: Quare non adduxistis illum? Responderunt ministri: Nunquam sic locutus est homo, sicut hic homo. Responderunt eis Pharisæi: Nunquid et vos decepti Estis so?, Audis ut cum famulos jam persuasos et admiratione Christi attonitos viderent, Pharisæi turbentur. Hoc ergo cum Servator nosset: «Interroga, inquit, eos qui audierunt. Ecce hi sciunt quæ dixerim ego. › Nam cum illos ipsos quos tune viderat præsentes cerneret, eos demonstrat dicendo, hi vel idem est ac si diceret: Ipsi quoque doctrinæ meæ pulchritudinem sunt admirati, qui vestræ impietatis erant ministri. Ἐπιπλήττει τοῖς νομομαθέσιν, ὡς καὶ αὐτὸν ἡδι κηκόσι τὸν ἐφ᾽ ᾧ σεμνύνονται νόμον. Τῷ γὰρ οὔπω κατεγνωσμένῳ πρόωρον ὥσπερ ἐπενεγκόντες τὴν κόλασιν, περιττῶς ἔτι ζητοῦσι τὰ πταίσματα. Τ τοίνυν, φησὶν, ἐρωτᾷς καὶ καλεῖς εἰς ἀπολογίαν τὸν ἤδη παθόντα τὴν ἔφοδον, πρεσβυτέραν τε τῶν ἐλέγ χων λαχόντα τὴν τιμωρίαν; Προσβαλεῖς δὲ καὶ ἑτέρως τοῖς εἰρημένοις. Οι μεμισηκότες ήδη, φησί, καὶ ταῖς οὕτω δειναῖς ἀτιμίαις περιβεβληκότες, εἴ τί περ λέγοιμι τῶν κατ' ἐμαυτὸν, οὐκ ἂν ἴσως ὀκνήσαιεν καὶ τὸ ψεύδη βοᾷν. Οὐκοῦν παρὰ τῆς ἑτέρων διδάσκεσθε φωνῆς. 'Αταλαίπωρος παντελῶς τῶν μαρτύρων ή ζήτησις· οἶδε γὰρ γεγόνασι τῶν ἐμῶν κατήκοοι λόγων. Καὶ νομιεῖ μέν τις τυχόν, ὅτι καρδίας εἰδὼς καὶ νεφρούς, ὑπέδειξε τινας τῶν παρεστηκότων ὡς ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἀκροασαμένους αὐτοῦ. Τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει. Παρέδειξε γάρ τινας τῶν ὑπηρετῶν, οἱ καὶ πάλαι τὴν παρ' αὐτοῦ διδαχὴν τεθαυμάκασι, καὶ πῶς, ἢ πότε, πάλιν εἰπεῖν ἀναγκαῖον ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων. Οὐκοῦν αὐτὸς ἡμῖν οὑτοσὶ πάλιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς λελάληκε τι τοιοῦτον, ὡς ἐξηγουμένου ποτὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοῖς συνδεδραμηκόσιν Ἰουδαίοις τὸν περὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας δια πτύσσοντος λόγον, διεπρίοντο πάλιν οἱ τῶν Ἰου δαϊκῶν ταγμάτων ἡγούμενοι, καὶ θερμὸν ἐπ' αὐτῷ τὸν φθόνον ὠδίνοντες, ἐκ μέσου ποιεῖν ἐσπούδαζον. Λέγει δὲ οὕτως ὁ εὐαγγελιστής· «Καὶ ἀπέστειλαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι ὑπηρέτας, ἵνα πιά σωτιν αὐτόν.» 'Αλλ' ὡς πολὺς καὶ μακρὸς ὁ περί • τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξετείνετο λόγος, οἱ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀπεσταλμένοι τοῖς ἄλλοις ἅπασι συνεπείθοντο, καὶ τεθαυμάκασι πλέον εἴπερ τις ἕτερος τῶν τελούντων εἰς ὄχλους. Λέγει δὲ οὕτω πάλιν ὁ ευαγγελιστής· ο Ηλθον οὖν οἱ ὑπηρέται πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Φαρισαίους, καὶ εἶπον αὐτοῖς ἐκεῖνο:· Διατί οὐκ ἠγάγετε αὐτόν; Απεκρίθησαν οἱ ὑπημέται· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως άνθρωπος. Απ εκρίθησαν οὖν αὐτοῖς οἱ Φαρισαῖοι· Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; ο 'Ακούεις ὅπως ἀναπεπεισμένους ἤδη τοὺς ὑπηρέτας καὶ τεθαυμακότας εὑρίσκοντες, ἀγωνιῶσιν οἱ Φαρισαῖοι. Τοῦτο τοιγαροῦν εἰδὼς ὁ Σωτήρ' ο Ερώτησον, φησί, τοὺς ἀκηκοότας. Ιᾶς εἶτοι ἴσασιν ἃ εἶπον ἐγώ.» Αὐτοὺς γὰρ ἐκείνους τοὺς τότε παρεστηκότας ὁρῶν, τὸ, οὗτοι, φησίν, ἢ κἀκεῖνο σημαίνων, ὅτι Καὶ αὐτοὶ τεθαυμάκασι τῆς ἐμῆς διδασκαλίας τὸ κάλλος, οἱ τῆς ὑμετέρας ἀνοσιά τητης υπουργοί. 49 Rom. 1, 66 Psal, vil, 10. ↳ Jonn, vu, 52. ilid. 45-47.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. potest, quam palam ac libere loqui, et in magna frequentia ac celebritate hominum loqui? Recte autem ac necessario prophetici oraculi memoriam eis renovat, ut discerent se impie judicare eum qui ipsorum spei debebatur. Judæorum enim est promissio, juxta Pauli vocem. λαὸν ἀπειθοῦντα, καὶ ἀντιλέγοντα.» Τὸ γὰρ μήτε ἐν κρυφῇ μήτε ἐν τόπῳ λαλεῖν σκοτεινῷ, τί ἂν ἕτερον. εἴη λοιπόν, ἢ τὸ ποιεῖσθαι μὲν ἐν παρρησίᾳ τὰς διαλέξεις, λαλεῖν δὲ ἐν τόποις οὐκ ὀλίγην έχουσι τῶν ἀκροωμένων τὴν σύνοδον; Καλῶς δὲ σφόδρα καὶ ἀναγκαίως τῆς τοῦ προφήτου πρὸς ἀνάμνησιν ἄγει φωνῆς, ἵνα δὴ μάθοιεν, ὅτι κρίνουσι δυσσεβῶς τὸν ἐν ἐλπίσιν αὐτοῖς χρεωστούμενον. Ἰουδαίων γὰρ ἡ ἐπαγγελία, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τι με ἐρωτᾷς; Ερώτησον τοὺς ἀκηκοότας, τί ἐλάλησα αὐτοῖς· ἴδε, οὗτοι οἴδασιν ἃ εἶπον ἐγώ. XVIII, 21. Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sim ipsis: ecce hi sciunt quæ dixerim ego. ' Increpat legisperitos, ut qui legem ipsam qua gloriabantur violarent. Nondum enim damnato cum præmaturum quodammodo supplicium irrogarent, crimina frustra quæritant. Quid ergo interrogas, inquit, et ad defensionem vocas eum quem prius damnasti quam esset accusatus? Licet autem hunc locum aliter intelligere. Qui me odio prosequuntur, inquit, et a quibus tam gravibus ignominiis alicior, si quid de me dicam, continuo falsa nie loqui clamabunt. Aliorum.itaque voce discite: testes invenire difficile non erit. Ili enim sermones meos audierunt. Neque vero quisquam eum existimabit, cum corda et renes norit ", aliquos ex iis qui astabant qui ipsum audissent fortuitos testes exhibuisse, Nequaquam. Indicavit enim quosdam ministros qui doctrinam suam olim suspexerant: quomodo vero aut quando, rursus ad explicationem loci hujus 1026 dicere est opera pretium. Igitur ille ipse nobis divinus evangelista aliquid istiusmodi rursus narravit, nempe Judæorum principes Christo Servatore nostro turbis ad se confluentibus de regno cœlorum disserente infrenduisse, et invidiæ flamma succensos de medio illum tollere aggressos. Sic autem ait evangelista: Et miserunt principes et Pharisæi ministros ut apprehenderent eum 4º. › Sed cum de Servatore nostro multa dicerentur, qui a Judais missi erant una cum aliis omnibus credebant, et plus admirati sunt quam quivis alius e turba. Sic autem rursus scribit evangelista: • Venerunt ergo ministri ad principes sacerdotuin et Pharismos, et dixerunt eis illi: Quare non adduxistis illum? Responderunt ministri: Nunquam sic locutus est homo, sicut hic homo. Responderunt eis Pharisæi: Nunquid et vos decepti Estis so?, Audis ut cum famulos jam persuasos et admiratione Christi attonitos viderent, Pharisæi turbentur. Hoc ergo cum Servator nosset: «Interroga, inquit, eos qui audierunt. Ecce hi sciunt quæ dixerim ego. › Nam cum illos ipsos quos tune viderat præsentes cerneret, eos demonstrat dicendo, hi vel idem est ac si diceret: Ipsi quoque doctrinæ meæ pulchritudinem sunt admirati, qui vestræ impietatis erant ministri. Ἐπιπλήττει τοῖς νομομαθέσιν, ὡς καὶ αὐτὸν ἡδι κηκόσι τὸν ἐφ᾽ ᾧ σεμνύνονται νόμον. Τῷ γὰρ οὔπω κατεγνωσμένῳ πρόωρον ὥσπερ ἐπενεγκόντες τὴν κόλασιν, περιττῶς ἔτι ζητοῦσι τὰ πταίσματα. Τ τοίνυν, φησὶν, ἐρωτᾷς καὶ καλεῖς εἰς ἀπολογίαν τὸν ἤδη παθόντα τὴν ἔφοδον, πρεσβυτέραν τε τῶν ἐλέγ χων λαχόντα τὴν τιμωρίαν; Προσβαλεῖς δὲ καὶ ἑτέρως τοῖς εἰρημένοις. Οι μεμισηκότες ήδη, φησί, καὶ ταῖς οὕτω δειναῖς ἀτιμίαις περιβεβληκότες, εἴ τί περ λέγοιμι τῶν κατ' ἐμαυτὸν, οὐκ ἂν ἴσως ὀκνήσαιεν καὶ τὸ ψεύδη βοᾷν. Οὐκοῦν παρὰ τῆς ἑτέρων διδάσκεσθε φωνῆς. 'Αταλαίπωρος παντελῶς τῶν μαρτύρων ή ζήτησις· οἶδε γὰρ γεγόνασι τῶν ἐμῶν κατήκοοι λόγων. Καὶ νομιεῖ μέν τις τυχόν, ὅτι καρδίας εἰδὼς καὶ νεφρούς, ὑπέδειξε τινας τῶν παρεστηκότων ὡς ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἀκροασαμένους αὐτοῦ. Τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει. Παρέδειξε γάρ τινας τῶν ὑπηρετῶν, οἱ καὶ πάλαι τὴν παρ' αὐτοῦ διδαχὴν τεθαυμάκασι, καὶ πῶς, ἢ πότε, πάλιν εἰπεῖν ἀναγκαῖον ὑπὲρ σαφηνείας τῶν εἰρημένων. Οὐκοῦν αὐτὸς ἡμῖν οὑτοσὶ πάλιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς λελάληκε τι τοιοῦτον, ὡς ἐξηγουμένου ποτὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ τοῖς συνδεδραμηκόσιν Ἰουδαίοις τὸν περὶ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας δια πτύσσοντος λόγον, διεπρίοντο πάλιν οἱ τῶν Ἰου δαϊκῶν ταγμάτων ἡγούμενοι, καὶ θερμὸν ἐπ' αὐτῷ τὸν φθόνον ὠδίνοντες, ἐκ μέσου ποιεῖν ἐσπούδαζον. Λέγει δὲ οὕτως ὁ εὐαγγελιστής· «Καὶ ἀπέστειλαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι ὑπηρέτας, ἵνα πιά σωτιν αὐτόν.» 'Αλλ' ὡς πολὺς καὶ μακρὸς ὁ περί • τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐξετείνετο λόγος, οἱ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀπεσταλμένοι τοῖς ἄλλοις ἅπασι συνεπείθοντο, καὶ τεθαυμάκασι πλέον εἴπερ τις ἕτερος τῶν τελούντων εἰς ὄχλους. Λέγει δὲ οὕτω πάλιν ὁ ευαγγελιστής· ο Ηλθον οὖν οἱ ὑπηρέται πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Φαρισαίους, καὶ εἶπον αὐτοῖς ἐκεῖνο:· Διατί οὐκ ἠγάγετε αὐτόν; Απεκρίθησαν οἱ ὑπημέται· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως άνθρωπος. Απ εκρίθησαν οὖν αὐτοῖς οἱ Φαρισαῖοι· Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; ο 'Ακούεις ὅπως ἀναπεπεισμένους ἤδη τοὺς ὑπηρέτας καὶ τεθαυμακότας εὑρίσκοντες, ἀγωνιῶσιν οἱ Φαρισαῖοι. Τοῦτο τοιγαροῦν εἰδὼς ὁ Σωτήρ' ο Ερώτησον, φησί, τοὺς ἀκηκοότας. Ιᾶς εἶτοι ἴσασιν ἃ εἶπον ἐγώ.» Αὐτοὺς γὰρ ἐκείνους τοὺς τότε παρεστηκότας ὁρῶν, τὸ, οὗτοι, φησίν, ἢ κἀκεῖνο σημαίνων, ὅτι Καὶ αὐτοὶ τεθαυμάκασι τῆς ἐμῆς διδασκαλίας τὸ κάλλος, οἱ τῆς ὑμετέρας ἀνοσιά τητης υπουργοί. 49 Rom. 1, 66 Psal, vil, 10. ↳ Jonn, vu, 52. ilid. 45-47.

XVIII, 22. Hæc autem cum dixisset, unus assislens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic, respondes pontifici? " Istud quidem voce prophetæ prædictum etiam est tanquam de Christo futurum: «Dorsum meum dedi, inquit, ad flagella, et genas meas ad alapas", 1.) Quod olim prædictum nunc in condemnationem superbiæ Judaicæ, et abolitionem ignominiæ nobis debitæ ad exitum perducitur, quippe qui in Adam primo peccavimus, conculcato mandato divino. Pro nobis enim sustinet ignominiam, quandoquidem ipse peccata nostra portal, juxta propheta vocem ", et pro nobis dolet. Quemadmodum enim corpore suo morti tradito mortem destruxit ", sic ignominiam nostram alapa delevit, Christo per ignominiam inflicta. Unus enity instar omnium pro omnibus ignominiam subiit. Quanquain 1027 creatura omnes cohorruissent, opinor, si tam nefarii sceleris sensum habuissent. Gloriæ quippe Dominus impia percussoris manu feriebatur. Sciscitari porro non erit inutile quam ob causam audacissimus hic et impius minister Jesu colaphum incutiat, qui nihil plane duri aut asperi protulisset, sed mitissime ad omnia respondisset. Sed ne ipsum quidem videas Judæorum principem imperasse ut eum caderet, ac ausu tam impio irrueret. Erunt qui tritam et usitatam ministrorum consuetudinem esse dicent, qui cum ad judiciorum presides alicujus criniinis reos adducunt, modestius loqui cogunt etiam invitos: quod si durius c _aliquid eis exciderit, ipsi eos interdum indigne habent. Sed non arbitror illius in Christum intem- Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, εἰς παρεστηκώς τῶν ὑπηρετῶν ἔδωκε ράπισμα τῷ Ἰησοῦ, εἰπὼν αὐτῷ· Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; Προκεκήρυκται μὲν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ὡς ἐσόμενον ἐπὶ Χριστῷ καὶ τοῦτο·. Τὸν νῶτόν μου δέδωκα, φησίν, εἰς μάστιγας καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα.» Διεξάγεται γε μὴν εἰς τὸ πάλαι προαναφωνούμενον πέρας, εἰς κρίμα μὲν τῆς Ἰου δαίων ἀλαζονείας, εἰς ἀναίρεσιν δὲ καὶ καταστρο φὴν τῆς ὀφειλομένης ἡμῖν ἀτιμίας, ἐπείπερ ἡμάρ τομεν ἐν Ἀδὰμ τῷ πρώτῳ τὴν θείαν πατήσαντες ἐντολήν. Ατιμάζεται γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν, ἐπείπερ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, κατὰ τὴν τοῦ προ φήτου φωνὴν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Ὥσπερ γὰρ θανάτου λύσιν εἰργάζετο, θανάτῳ παραδοὺς τὸ ἴδιον σῶμα· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τῆς ἐπηρτημένης ἡμῖν ἀτιμίας διὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν, λύσιν ἔχει τὸ ῥάπισμα τὴν ἐπὶ Χριστῷ πληροῦν ἀτιμίαν. Εἷς γὰρ ὁ πάντων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ήτιμάζετο. Πλὴν ὅλην ἂν εἶμαι φρίξει τὴν κτίσιν, εἴπερ ἐν αἰσθήσει κέκλητο τοῦ τολμή ματος. Ο γὰρ τῆς δόξης Κύριος, τῇ τοῦ παίοντος ἀνοσίς χειρὶ κατηκίζετο. Οὐκ ἀμοιρήσαι γε μὴν Ερεύνης ἂν, οἶμαι, φιλομαθοῦς, τὸ ἐθελῆσαι μαθεῖν, ἀνθ' ὅτου τυχὸν ὁ πάντολμος οὑτοσὶ καὶ ἀνοσιουρ γὸς ὑπηρέτης ῥαπίζει τὸν Ἰησοῦν, σκληρὸν μὲν ὅλως ἢ δύσαργον εἰπόντα μηδέν, πραοτάτην δὲ λίαν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἐπενηνεγμένοις ἀπολογίαν ποιού μενον. 'Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸν ἴδοι τις τῶν Ἰουδαίων τὸν προεδρεύοντα παίειν αὐτῷ διατεταχότα, καὶ τοῖς οὕτω παραλόγοις ἐπιπηδᾷν δυσσεβήμασι. Καὶ προβαλοῦνται μὲν ἴσως τινὲς τὴν τοῖς ὑπηρέταις ἐν τρισῇ καὶ μελετωμένην συνήθειαν, οι τοῖς ἡγουμέν νοις προσάγοντες τοὺς ἐπί τισι τῶν ἔξω νόμου κατ ειρημένους, λαλεῖν μὲν ἐπιεικέστερον καὶ οὐχ εκόντας ἀναγκάζουσι, παραφθεγξαμένους δέ τι τῶν ἀπηχε στέρων ἔσθ' ὅτε καὶ ἀτιμάζωσιν. Αλλ' οὐ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἐπὶ Χριστῷ μανίας συμβῆναι τότε, πρόφασιν δὲ τοῦ τολμήματος ἑτέραν εὑρήτο μεν, τοῖς ἤδη προειρημένοις τὸν νοῦν ἐνερείσαντες. Ἐλέγομεν γὰρ ἀρτίως, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις προσ κεκρούκασι τῶν ὑπηρετούντων τινὲς, οι προσετά χθησαν μὲν συλλαβέσθαι τὸν Ἰησοῦν, ἐπανῆκον δὲ οὕτω μεμυσταγωγημένοι καὶ τεθαυμακότες αὐτὸν, periei causam hanc fuisse; verum si animum ad ea quæ prius dicta sunt intenderimus, aliam rei gestæ causam comperiemus. Paulo ante enim dicebamus ministros aliquos in offensionem principum incurrisse, quod, cum jussi essent Jesum comprehendere, sic edocti reversi sunt, tantaque illius admiratione defixi, ut palam dicerent hominem nunquam sic esse locutum. Qua re in rabiem acti Pharisi, dicebant: • Nunquid et vos seducti estis? nunquid ex Pharisæis aut ex principibus aliquis credidit in eum? Sed turba hæc, quæ non novit legem, maledicti sunt ".» Cum ergo Seryatoris sermo principibus memoriam refricaret ὡς διαῤῥήδην εἰπεῖν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως illius in ministros indignationis (testes quippe eos doctrinæ suæ citabat dicens: «Ecce, bi sciunt quæ dixi ego › ), minister ille, qui quod Christum suspexisset reprehensus fuerat, ne benevolus erga cum esse crederetur, atque ut animum principum ad alias quodammodo cogitationes diverteret, os ei obturat alapa, plura loqui non sinens, quibus damni aliquid ministrorum turbæ inferri posset. ex ἄνθρωπος. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ σφόδρα λελυττηκότες ἔφασκον οἱ Φαρισαῖοι· ι Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; Μή τις ἐκ τῶν Φαρισαίων, ἢ ἐκ τῶν ἡγουμένων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν; Ἀλλ᾿ ὁ ὄχλος οὗτος, οἱ μὴ εἰδότες τὸν νόμον, ἐπάρατοί εἰσιν.» Επειδὴ τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος πρὸς ἀνάμνησιν ἐκάλει τοὺς ἡγουμένους τῆς κατὰ τῶν ὑπηρετῶν κεκινημένης τότε βαρυθυμία; μάρτυρας γὰρ αὐτοὺς τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας παρα εκόμιζε λέγων· ι Ιδε οὗτοι ἴσασιν, ἃ εἶπον ἐγώ, ἀποκρουόμενος τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῶν ἡγουμένων τὸν νοῦν ἐφ' ἑτέρας ὥσπερ παρα τρέπων ἐννοίας ὁ ἐπὶ τῷ θαυμάσαι Χριστὸν παρ' ἐκείνοις ἐγκαλούμενος, επιστομίζει ῥαπίσματι, τα λυποῦντα λέγειν οὐκ ἐφιεὶς τῶν ὑπηρετεῖν τεταγμένων τὸ φιλοκίνδυνον στίρος. τι Isa. 6 Isa. Lill, 4. " I Cor. xv, 54. Bs Joan. vi, 47-50.

XVIII, 22. Hæc autem cum dixisset, unus assislens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic, respondes pontifici? " Istud quidem voce prophetæ prædictum etiam est tanquam de Christo futurum: «Dorsum meum dedi, inquit, ad flagella, et genas meas ad alapas", 1.) Quod olim prædictum nunc in condemnationem superbiæ Judaicæ, et abolitionem ignominiæ nobis debitæ ad exitum perducitur, quippe qui in Adam primo peccavimus, conculcato mandato divino. Pro nobis enim sustinet ignominiam, quandoquidem ipse peccata nostra portal, juxta propheta vocem ", et pro nobis dolet. Quemadmodum enim corpore suo morti tradito mortem destruxit ", sic ignominiam nostram alapa delevit, Christo per ignominiam inflicta. Unus enity instar omnium pro omnibus ignominiam subiit. Quanquain 1027 creatura omnes cohorruissent, opinor, si tam nefarii sceleris sensum habuissent. Gloriæ quippe Dominus impia percussoris manu feriebatur. Sciscitari porro non erit inutile quam ob causam audacissimus hic et impius minister Jesu colaphum incutiat, qui nihil plane duri aut asperi protulisset, sed mitissime ad omnia respondisset. Sed ne ipsum quidem videas Judæorum principem imperasse ut eum caderet, ac ausu tam impio irrueret. Erunt qui tritam et usitatam ministrorum consuetudinem esse dicent, qui cum ad judiciorum presides alicujus criniinis reos adducunt, modestius loqui cogunt etiam invitos: quod si durius c _aliquid eis exciderit, ipsi eos interdum indigne habent. Sed non arbitror illius in Christum intem- Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, εἰς παρεστηκώς τῶν ὑπηρετῶν ἔδωκε ράπισμα τῷ Ἰησοῦ, εἰπὼν αὐτῷ· Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; Προκεκήρυκται μὲν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ὡς ἐσόμενον ἐπὶ Χριστῷ καὶ τοῦτο·. Τὸν νῶτόν μου δέδωκα, φησίν, εἰς μάστιγας καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα.» Διεξάγεται γε μὴν εἰς τὸ πάλαι προαναφωνούμενον πέρας, εἰς κρίμα μὲν τῆς Ἰου δαίων ἀλαζονείας, εἰς ἀναίρεσιν δὲ καὶ καταστρο φὴν τῆς ὀφειλομένης ἡμῖν ἀτιμίας, ἐπείπερ ἡμάρ τομεν ἐν Ἀδὰμ τῷ πρώτῳ τὴν θείαν πατήσαντες ἐντολήν. Ατιμάζεται γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν, ἐπείπερ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, κατὰ τὴν τοῦ προ φήτου φωνὴν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Ὥσπερ γὰρ θανάτου λύσιν εἰργάζετο, θανάτῳ παραδοὺς τὸ ἴδιον σῶμα· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τῆς ἐπηρτημένης ἡμῖν ἀτιμίας διὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν, λύσιν ἔχει τὸ ῥάπισμα τὴν ἐπὶ Χριστῷ πληροῦν ἀτιμίαν. Εἷς γὰρ ὁ πάντων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ήτιμάζετο. Πλὴν ὅλην ἂν εἶμαι φρίξει τὴν κτίσιν, εἴπερ ἐν αἰσθήσει κέκλητο τοῦ τολμή ματος. Ο γὰρ τῆς δόξης Κύριος, τῇ τοῦ παίοντος ἀνοσίς χειρὶ κατηκίζετο. Οὐκ ἀμοιρήσαι γε μὴν Ερεύνης ἂν, οἶμαι, φιλομαθοῦς, τὸ ἐθελῆσαι μαθεῖν, ἀνθ' ὅτου τυχὸν ὁ πάντολμος οὑτοσὶ καὶ ἀνοσιουρ γὸς ὑπηρέτης ῥαπίζει τὸν Ἰησοῦν, σκληρὸν μὲν ὅλως ἢ δύσαργον εἰπόντα μηδέν, πραοτάτην δὲ λίαν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἐπενηνεγμένοις ἀπολογίαν ποιού μενον. 'Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸν ἴδοι τις τῶν Ἰουδαίων τὸν προεδρεύοντα παίειν αὐτῷ διατεταχότα, καὶ τοῖς οὕτω παραλόγοις ἐπιπηδᾷν δυσσεβήμασι. Καὶ προβαλοῦνται μὲν ἴσως τινὲς τὴν τοῖς ὑπηρέταις ἐν τρισῇ καὶ μελετωμένην συνήθειαν, οι τοῖς ἡγουμέν νοις προσάγοντες τοὺς ἐπί τισι τῶν ἔξω νόμου κατ ειρημένους, λαλεῖν μὲν ἐπιεικέστερον καὶ οὐχ εκόντας ἀναγκάζουσι, παραφθεγξαμένους δέ τι τῶν ἀπηχε στέρων ἔσθ' ὅτε καὶ ἀτιμάζωσιν. Αλλ' οὐ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἐπὶ Χριστῷ μανίας συμβῆναι τότε, πρόφασιν δὲ τοῦ τολμήματος ἑτέραν εὑρήτο μεν, τοῖς ἤδη προειρημένοις τὸν νοῦν ἐνερείσαντες. Ἐλέγομεν γὰρ ἀρτίως, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις προσ κεκρούκασι τῶν ὑπηρετούντων τινὲς, οι προσετά χθησαν μὲν συλλαβέσθαι τὸν Ἰησοῦν, ἐπανῆκον δὲ οὕτω μεμυσταγωγημένοι καὶ τεθαυμακότες αὐτὸν, periei causam hanc fuisse; verum si animum ad ea quæ prius dicta sunt intenderimus, aliam rei gestæ causam comperiemus. Paulo ante enim dicebamus ministros aliquos in offensionem principum incurrisse, quod, cum jussi essent Jesum comprehendere, sic edocti reversi sunt, tantaque illius admiratione defixi, ut palam dicerent hominem nunquam sic esse locutum. Qua re in rabiem acti Pharisi, dicebant: • Nunquid et vos seducti estis? nunquid ex Pharisæis aut ex principibus aliquis credidit in eum? Sed turba hæc, quæ non novit legem, maledicti sunt ".» Cum ergo Seryatoris sermo principibus memoriam refricaret ὡς διαῤῥήδην εἰπεῖν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως illius in ministros indignationis (testes quippe eos doctrinæ suæ citabat dicens: «Ecce, bi sciunt quæ dixi ego › ), minister ille, qui quod Christum suspexisset reprehensus fuerat, ne benevolus erga cum esse crederetur, atque ut animum principum ad alias quodammodo cogitationes diverteret, os ei obturat alapa, plura loqui non sinens, quibus damni aliquid ministrorum turbæ inferri posset. ex ἄνθρωπος. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ σφόδρα λελυττηκότες ἔφασκον οἱ Φαρισαῖοι· ι Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; Μή τις ἐκ τῶν Φαρισαίων, ἢ ἐκ τῶν ἡγουμένων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν; Ἀλλ᾿ ὁ ὄχλος οὗτος, οἱ μὴ εἰδότες τὸν νόμον, ἐπάρατοί εἰσιν.» Επειδὴ τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος πρὸς ἀνάμνησιν ἐκάλει τοὺς ἡγουμένους τῆς κατὰ τῶν ὑπηρετῶν κεκινημένης τότε βαρυθυμία; μάρτυρας γὰρ αὐτοὺς τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας παρα εκόμιζε λέγων· ι Ιδε οὗτοι ἴσασιν, ἃ εἶπον ἐγώ, ἀποκρουόμενος τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῶν ἡγουμένων τὸν νοῦν ἐφ' ἑτέρας ὥσπερ παρα τρέπων ἐννοίας ὁ ἐπὶ τῷ θαυμάσαι Χριστὸν παρ' ἐκείνοις ἐγκαλούμενος, επιστομίζει ῥαπίσματι, τα λυποῦντα λέγειν οὐκ ἐφιεὶς τῶν ὑπηρετεῖν τεταγμένων τὸ φιλοκίνδυνον στίρος. τι Isa. 6 Isa. Lill, 4. " I Cor. xv, 54. Bs Joan. vi, 47-50.

XVIII, 22. Hæc autem cum dixisset, unus assislens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic, respondes pontifici? " Istud quidem voce prophetæ prædictum etiam est tanquam de Christo futurum: «Dorsum meum dedi, inquit, ad flagella, et genas meas ad alapas", 1.) Quod olim prædictum nunc in condemnationem superbiæ Judaicæ, et abolitionem ignominiæ nobis debitæ ad exitum perducitur, quippe qui in Adam primo peccavimus, conculcato mandato divino. Pro nobis enim sustinet ignominiam, quandoquidem ipse peccata nostra portal, juxta propheta vocem ", et pro nobis dolet. Quemadmodum enim corpore suo morti tradito mortem destruxit ", sic ignominiam nostram alapa delevit, Christo per ignominiam inflicta. Unus enity instar omnium pro omnibus ignominiam subiit. Quanquain 1027 creatura omnes cohorruissent, opinor, si tam nefarii sceleris sensum habuissent. Gloriæ quippe Dominus impia percussoris manu feriebatur. Sciscitari porro non erit inutile quam ob causam audacissimus hic et impius minister Jesu colaphum incutiat, qui nihil plane duri aut asperi protulisset, sed mitissime ad omnia respondisset. Sed ne ipsum quidem videas Judæorum principem imperasse ut eum caderet, ac ausu tam impio irrueret. Erunt qui tritam et usitatam ministrorum consuetudinem esse dicent, qui cum ad judiciorum presides alicujus criniinis reos adducunt, modestius loqui cogunt etiam invitos: quod si durius c _aliquid eis exciderit, ipsi eos interdum indigne habent. Sed non arbitror illius in Christum intem- Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, εἰς παρεστηκώς τῶν ὑπηρετῶν ἔδωκε ράπισμα τῷ Ἰησοῦ, εἰπὼν αὐτῷ· Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; Προκεκήρυκται μὲν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ὡς ἐσόμενον ἐπὶ Χριστῷ καὶ τοῦτο·. Τὸν νῶτόν μου δέδωκα, φησίν, εἰς μάστιγας καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα.» Διεξάγεται γε μὴν εἰς τὸ πάλαι προαναφωνούμενον πέρας, εἰς κρίμα μὲν τῆς Ἰου δαίων ἀλαζονείας, εἰς ἀναίρεσιν δὲ καὶ καταστρο φὴν τῆς ὀφειλομένης ἡμῖν ἀτιμίας, ἐπείπερ ἡμάρ τομεν ἐν Ἀδὰμ τῷ πρώτῳ τὴν θείαν πατήσαντες ἐντολήν. Ατιμάζεται γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν, ἐπείπερ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, κατὰ τὴν τοῦ προ φήτου φωνὴν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Ὥσπερ γὰρ θανάτου λύσιν εἰργάζετο, θανάτῳ παραδοὺς τὸ ἴδιον σῶμα· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τῆς ἐπηρτημένης ἡμῖν ἀτιμίας διὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν, λύσιν ἔχει τὸ ῥάπισμα τὴν ἐπὶ Χριστῷ πληροῦν ἀτιμίαν. Εἷς γὰρ ὁ πάντων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ήτιμάζετο. Πλὴν ὅλην ἂν εἶμαι φρίξει τὴν κτίσιν, εἴπερ ἐν αἰσθήσει κέκλητο τοῦ τολμή ματος. Ο γὰρ τῆς δόξης Κύριος, τῇ τοῦ παίοντος ἀνοσίς χειρὶ κατηκίζετο. Οὐκ ἀμοιρήσαι γε μὴν Ερεύνης ἂν, οἶμαι, φιλομαθοῦς, τὸ ἐθελῆσαι μαθεῖν, ἀνθ' ὅτου τυχὸν ὁ πάντολμος οὑτοσὶ καὶ ἀνοσιουρ γὸς ὑπηρέτης ῥαπίζει τὸν Ἰησοῦν, σκληρὸν μὲν ὅλως ἢ δύσαργον εἰπόντα μηδέν, πραοτάτην δὲ λίαν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἐπενηνεγμένοις ἀπολογίαν ποιού μενον. 'Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸν ἴδοι τις τῶν Ἰουδαίων τὸν προεδρεύοντα παίειν αὐτῷ διατεταχότα, καὶ τοῖς οὕτω παραλόγοις ἐπιπηδᾷν δυσσεβήμασι. Καὶ προβαλοῦνται μὲν ἴσως τινὲς τὴν τοῖς ὑπηρέταις ἐν τρισῇ καὶ μελετωμένην συνήθειαν, οι τοῖς ἡγουμέν νοις προσάγοντες τοὺς ἐπί τισι τῶν ἔξω νόμου κατ ειρημένους, λαλεῖν μὲν ἐπιεικέστερον καὶ οὐχ εκόντας ἀναγκάζουσι, παραφθεγξαμένους δέ τι τῶν ἀπηχε στέρων ἔσθ' ὅτε καὶ ἀτιμάζωσιν. Αλλ' οὐ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἐπὶ Χριστῷ μανίας συμβῆναι τότε, πρόφασιν δὲ τοῦ τολμήματος ἑτέραν εὑρήτο μεν, τοῖς ἤδη προειρημένοις τὸν νοῦν ἐνερείσαντες. Ἐλέγομεν γὰρ ἀρτίως, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις προσ κεκρούκασι τῶν ὑπηρετούντων τινὲς, οι προσετά χθησαν μὲν συλλαβέσθαι τὸν Ἰησοῦν, ἐπανῆκον δὲ οὕτω μεμυσταγωγημένοι καὶ τεθαυμακότες αὐτὸν, periei causam hanc fuisse; verum si animum ad ea quæ prius dicta sunt intenderimus, aliam rei gestæ causam comperiemus. Paulo ante enim dicebamus ministros aliquos in offensionem principum incurrisse, quod, cum jussi essent Jesum comprehendere, sic edocti reversi sunt, tantaque illius admiratione defixi, ut palam dicerent hominem nunquam sic esse locutum. Qua re in rabiem acti Pharisi, dicebant: • Nunquid et vos seducti estis? nunquid ex Pharisæis aut ex principibus aliquis credidit in eum? Sed turba hæc, quæ non novit legem, maledicti sunt ".» Cum ergo Seryatoris sermo principibus memoriam refricaret ὡς διαῤῥήδην εἰπεῖν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως illius in ministros indignationis (testes quippe eos doctrinæ suæ citabat dicens: «Ecce, bi sciunt quæ dixi ego › ), minister ille, qui quod Christum suspexisset reprehensus fuerat, ne benevolus erga cum esse crederetur, atque ut animum principum ad alias quodammodo cogitationes diverteret, os ei obturat alapa, plura loqui non sinens, quibus damni aliquid ministrorum turbæ inferri posset. ex ἄνθρωπος. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ σφόδρα λελυττηκότες ἔφασκον οἱ Φαρισαῖοι· ι Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; Μή τις ἐκ τῶν Φαρισαίων, ἢ ἐκ τῶν ἡγουμένων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν; Ἀλλ᾿ ὁ ὄχλος οὗτος, οἱ μὴ εἰδότες τὸν νόμον, ἐπάρατοί εἰσιν.» Επειδὴ τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος πρὸς ἀνάμνησιν ἐκάλει τοὺς ἡγουμένους τῆς κατὰ τῶν ὑπηρετῶν κεκινημένης τότε βαρυθυμία; μάρτυρας γὰρ αὐτοὺς τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας παρα εκόμιζε λέγων· ι Ιδε οὗτοι ἴσασιν, ἃ εἶπον ἐγώ, ἀποκρουόμενος τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῶν ἡγουμένων τὸν νοῦν ἐφ' ἑτέρας ὥσπερ παρα τρέπων ἐννοίας ὁ ἐπὶ τῷ θαυμάσαι Χριστὸν παρ' ἐκείνοις ἐγκαλούμενος, επιστομίζει ῥαπίσματι, τα λυποῦντα λέγειν οὐκ ἐφιεὶς τῶν ὑπηρετεῖν τεταγμένων τὸ φιλοκίνδυνον στίρος. τι Isa. 6 Isa. Lill, 4. " I Cor. xv, 54. Bs Joan. vi, 47-50.

XVIII, 22. Hæc autem cum dixisset, unus assislens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic, respondes pontifici? " Istud quidem voce prophetæ prædictum etiam est tanquam de Christo futurum: «Dorsum meum dedi, inquit, ad flagella, et genas meas ad alapas", 1.) Quod olim prædictum nunc in condemnationem superbiæ Judaicæ, et abolitionem ignominiæ nobis debitæ ad exitum perducitur, quippe qui in Adam primo peccavimus, conculcato mandato divino. Pro nobis enim sustinet ignominiam, quandoquidem ipse peccata nostra portal, juxta propheta vocem ", et pro nobis dolet. Quemadmodum enim corpore suo morti tradito mortem destruxit ", sic ignominiam nostram alapa delevit, Christo per ignominiam inflicta. Unus enity instar omnium pro omnibus ignominiam subiit. Quanquain 1027 creatura omnes cohorruissent, opinor, si tam nefarii sceleris sensum habuissent. Gloriæ quippe Dominus impia percussoris manu feriebatur. Sciscitari porro non erit inutile quam ob causam audacissimus hic et impius minister Jesu colaphum incutiat, qui nihil plane duri aut asperi protulisset, sed mitissime ad omnia respondisset. Sed ne ipsum quidem videas Judæorum principem imperasse ut eum caderet, ac ausu tam impio irrueret. Erunt qui tritam et usitatam ministrorum consuetudinem esse dicent, qui cum ad judiciorum presides alicujus criniinis reos adducunt, modestius loqui cogunt etiam invitos: quod si durius c _aliquid eis exciderit, ipsi eos interdum indigne habent. Sed non arbitror illius in Christum intem- Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, εἰς παρεστηκώς τῶν ὑπηρετῶν ἔδωκε ράπισμα τῷ Ἰησοῦ, εἰπὼν αὐτῷ· Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; Προκεκήρυκται μὲν διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς ὡς ἐσόμενον ἐπὶ Χριστῷ καὶ τοῦτο·. Τὸν νῶτόν μου δέδωκα, φησίν, εἰς μάστιγας καὶ τὰς σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα.» Διεξάγεται γε μὴν εἰς τὸ πάλαι προαναφωνούμενον πέρας, εἰς κρίμα μὲν τῆς Ἰου δαίων ἀλαζονείας, εἰς ἀναίρεσιν δὲ καὶ καταστρο φὴν τῆς ὀφειλομένης ἡμῖν ἀτιμίας, ἐπείπερ ἡμάρ τομεν ἐν Ἀδὰμ τῷ πρώτῳ τὴν θείαν πατήσαντες ἐντολήν. Ατιμάζεται γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν, ἐπείπερ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αἴρει, κατὰ τὴν τοῦ προ φήτου φωνὴν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Ὥσπερ γὰρ θανάτου λύσιν εἰργάζετο, θανάτῳ παραδοὺς τὸ ἴδιον σῶμα· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τῆς ἐπηρτημένης ἡμῖν ἀτιμίας διὰ τὴν παράβασιν καὶ τὴν ἀρχέκακον ἁμαρτίαν, λύσιν ἔχει τὸ ῥάπισμα τὴν ἐπὶ Χριστῷ πληροῦν ἀτιμίαν. Εἷς γὰρ ὁ πάντων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ήτιμάζετο. Πλὴν ὅλην ἂν εἶμαι φρίξει τὴν κτίσιν, εἴπερ ἐν αἰσθήσει κέκλητο τοῦ τολμή ματος. Ο γὰρ τῆς δόξης Κύριος, τῇ τοῦ παίοντος ἀνοσίς χειρὶ κατηκίζετο. Οὐκ ἀμοιρήσαι γε μὴν Ερεύνης ἂν, οἶμαι, φιλομαθοῦς, τὸ ἐθελῆσαι μαθεῖν, ἀνθ' ὅτου τυχὸν ὁ πάντολμος οὑτοσὶ καὶ ἀνοσιουρ γὸς ὑπηρέτης ῥαπίζει τὸν Ἰησοῦν, σκληρὸν μὲν ὅλως ἢ δύσαργον εἰπόντα μηδέν, πραοτάτην δὲ λίαν τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἐπενηνεγμένοις ἀπολογίαν ποιού μενον. 'Αλλ' οὐδ᾽ ἂν αὐτὸν ἴδοι τις τῶν Ἰουδαίων τὸν προεδρεύοντα παίειν αὐτῷ διατεταχότα, καὶ τοῖς οὕτω παραλόγοις ἐπιπηδᾷν δυσσεβήμασι. Καὶ προβαλοῦνται μὲν ἴσως τινὲς τὴν τοῖς ὑπηρέταις ἐν τρισῇ καὶ μελετωμένην συνήθειαν, οι τοῖς ἡγουμέν νοις προσάγοντες τοὺς ἐπί τισι τῶν ἔξω νόμου κατ ειρημένους, λαλεῖν μὲν ἐπιεικέστερον καὶ οὐχ εκόντας ἀναγκάζουσι, παραφθεγξαμένους δέ τι τῶν ἀπηχε στέρων ἔσθ' ὅτε καὶ ἀτιμάζωσιν. Αλλ' οὐ ταύτην, οἶμαι, τὴν αἰτίαν τῆς ἐπὶ Χριστῷ μανίας συμβῆναι τότε, πρόφασιν δὲ τοῦ τολμήματος ἑτέραν εὑρήτο μεν, τοῖς ἤδη προειρημένοις τὸν νοῦν ἐνερείσαντες. Ἐλέγομεν γὰρ ἀρτίως, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις προσ κεκρούκασι τῶν ὑπηρετούντων τινὲς, οι προσετά χθησαν μὲν συλλαβέσθαι τὸν Ἰησοῦν, ἐπανῆκον δὲ οὕτω μεμυσταγωγημένοι καὶ τεθαυμακότες αὐτὸν, periei causam hanc fuisse; verum si animum ad ea quæ prius dicta sunt intenderimus, aliam rei gestæ causam comperiemus. Paulo ante enim dicebamus ministros aliquos in offensionem principum incurrisse, quod, cum jussi essent Jesum comprehendere, sic edocti reversi sunt, tantaque illius admiratione defixi, ut palam dicerent hominem nunquam sic esse locutum. Qua re in rabiem acti Pharisi, dicebant: • Nunquid et vos seducti estis? nunquid ex Pharisæis aut ex principibus aliquis credidit in eum? Sed turba hæc, quæ non novit legem, maledicti sunt ".» Cum ergo Seryatoris sermo principibus memoriam refricaret ὡς διαῤῥήδην εἰπεῖν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως illius in ministros indignationis (testes quippe eos doctrinæ suæ citabat dicens: «Ecce, bi sciunt quæ dixi ego › ), minister ille, qui quod Christum suspexisset reprehensus fuerat, ne benevolus erga cum esse crederetur, atque ut animum principum ad alias quodammodo cogitationes diverteret, os ei obturat alapa, plura loqui non sinens, quibus damni aliquid ministrorum turbæ inferri posset. ex ἄνθρωπος. Ἐφ᾽ ᾧ καὶ σφόδρα λελυττηκότες ἔφασκον οἱ Φαρισαῖοι· ι Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε; Μή τις ἐκ τῶν Φαρισαίων, ἢ ἐκ τῶν ἡγουμένων ἐπίστευσεν εἰς αὐτόν; Ἀλλ᾿ ὁ ὄχλος οὗτος, οἱ μὴ εἰδότες τὸν νόμον, ἐπάρατοί εἰσιν.» Επειδὴ τοίνυν τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος πρὸς ἀνάμνησιν ἐκάλει τοὺς ἡγουμένους τῆς κατὰ τῶν ὑπηρετῶν κεκινημένης τότε βαρυθυμία; μάρτυρας γὰρ αὐτοὺς τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας παρα εκόμιζε λέγων· ι Ιδε οὗτοι ἴσασιν, ἃ εἶπον ἐγώ, ἀποκρουόμενος τῆς εἰς αὐτὸν εὐνοίας τὴν ὑπόληψιν, καὶ τῶν ἡγουμένων τὸν νοῦν ἐφ' ἑτέρας ὥσπερ παρα τρέπων ἐννοίας ὁ ἐπὶ τῷ θαυμάσαι Χριστὸν παρ' ἐκείνοις ἐγκαλούμενος, επιστομίζει ῥαπίσματι, τα λυποῦντα λέγειν οὐκ ἐφιεὶς τῶν ὑπηρετεῖν τεταγμένων τὸ φιλοκίνδυνον στίρος. τι Isa. 6 Isa. Lill, 4. " I Cor. xv, 54. Bs Joan. vi, 47-50.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; XVIII, 23. Respondit ei Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de male; si autem bene, quid me cœdis? Magnam injuriam esse ministri ostendit, tametsi vilis quidam et ignobilis reus in judiciumn adductus esset. Eum etenim temerarie cædit, quem minus oportebat, a quo nec ullo iniquiore verbo, nec alia quavis 1028 causa esset lacessitus, sed præcipiti furore et animi intemperie, atque efferata rabie eo deductus. Argue enim, si juvat, et me non recte locutum esse revincito. Sin autem id facere non potes, cur demum cædis eum qui innocenter locutus est? Trita igitur ista et familiaris est hujus loci explicatio. Ego vero sensum horum verborum alio pertinere arbitror. Ministrum enim forsan arguit gravissimam injuriam intulisse, non utique quod inçussisset alapam, sed quod magistrum admirationi prius habitum, nunc vero nullius rei condemnatum male multaret. Nisi ergo captus esses antehac meis sermonibus, inquit, nisi tibi optima docere, et mirabilis sacrarum Litterarum interpres tibi visus essem, nisi ipse tunc exclamasses: «Nunquam sic lomo locutus est, › aliqua forsan ignorantiæ tuæ venia dari posset. Verum cum agnoveris, et laudaris, nec testimonium adversus meos sermones laturus sis, si tuæ illius vocis meminisse juvaret, nunquid excusatione omni peccatum tuum cariturum est? Et bujus quidem loci sensum sic intelliges; animadvertendum tamen est Servatorem incomparábilem quamdam et mirabilem summa patientia nobis formam his verbis depingere, et supremæ bonitatis illustrem quamdam speciem et imaginen seipsum præbere. Nam qui uno ac solo nutu Judæos omnes funditus perdere potest, serviliter colaphis caditur, nec statim ulciscitur, quia non est sicuti nos angusti animi, nec iræ aut dolori cedit, aut ambitionis onere premitur, sed principem blando sermone placare studet, dicens non esse percutiendum eum qui nihil male locutus sit, et inter supplicia ipsa a suo non abhorret instituto. Convenienti quippe ratione suadet Judæorum fastus ministrum ab illa temeritate recedere, quippe qui accipit ipse mala pro bonis, ut scriptum Αδικοῦντα μὲν λίαν ἐλέγχει τὸν ὑπηρέτην, καὶ εἴπερ τις ἦν ὁ κρινόμενος τῶν οὐ σφόδρα λαμπρών. Πλήττει γὰρ ἀσυνέτως ὃν ἥκιστα χρῆν, οὐκ ἐκθέ σμοις βήμασιν εἰς τοῦτο κεκινημένος, ήγουν ἑτέραν τινὰ τοῦ θράσους ἔχων τὴν ἀφορμὴν, ἐκ μόνης δὲ μᾶλλον τῆς ἐμφύτου μανίας, εἰς ἠθῶν ἀγριότητα θηριοπρεπή κατωθούμενος. Κατηγόρησαν γὰρ, εἰ δοκεῖ, καὶ τῶν ἡμετέρων καταγωνίζου λόγων, ὡς οὐκ ὀρθῶς εἰρημένων. Εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖν οὐ δύνασαι, πλήττεις ἀνθ' ὅτου λοιπὸν τὸν ἀνεγκλήτως φθεγξάμενον; Τετριμμένος μὲν οὖν οὑτοσὶ καὶ σφόδρα συνήθης τοῖς θεωρήματι λόγος. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ετέρωσέ ποι χωρεῖν. Δια ελέγχει γὰρ ἴσως τὸν ὑπηρέτην, ὡς ἀδικοῦντα μει ζένως, οὐχ ὅτι πέπαικεν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι προτεθαιμακὼς ἤδη τὸν διδάσκαλον, ἐπ᾿ οὐδενὶ δὲ νυνὶ καταγνούς, ἀτιμάζειν ἠνέσχετο. Εἰ μὲν γὰρ οὐχ ἥλως ποτὲ τοῖς παρ' ἐμοῦ, φησί, λόγοις· εἰ μή σοι τὰ κάλλιστα διδάσκειν ἐδόκουν καὶ παράδοξός τις εἶναι πεπίστευμαι τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἐξηγητής· εἰ μὴ αὐτὸς ἦσθα τότε βοῶν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως ἄνθρωπος· ο τάχα τις ἦν λόγος ταῖς σαῖς ἀπειρίαις ἐπιδιδοὺς τὸν ἔλεον, καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ἔξω τιθείς. Ἐπειδὴ δὲ ἔγνως τε καὶ τεθαύμακας καὶ οὐκ ἂν ἴσως, φησί, τῶν ἐμῶν κατεμαρτύρησάς λόγων, εἰ τὸ τῆς ἑαυτοῦ διαμεμνήσθαι φωνῆς ἔν τε τῷ παρόντι διελογίζου καλόν, πῶς οὐκ ἀπροφάσιστον ἔχοις τὴν ἁμαρτίαν; Καὶ προσβαλεῖς μὲν τοιῶσδε τοῖς θεωρήμασι· πλὴν ἔστιν ἰδεῖν, ὡς ἀσύγκριτόν τινα καὶ ὑπερφυξ τῆς εἰς ἄκρον ἀνεξικακίας ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Σωτὴρ καταγράφει τὸν τύπον, καὶ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερφερούς ἡμερότητος τὴν ἰδέαν, ὡς ἐν εἰκόνος τάξει λαμπρᾶς ἀνατυποι τὰ καθ' ἑαυτόν. Ὁ γὰρ ἐνὶ καὶ μόνῳ χεύματι πάντας Άρδην Ιουδαίους ἀπολέσαι δυνάμενος, δουλοπρεπώς ῥαπίζεται· καὶ δρᾷ μὲν οὐδὲν, ἀντεπάγει δὲ τῶν ἀδικούντων οὐδενὶ τὴν παραχρῆμα κόλασιν, ἐπεὶ μηδέ ἐστι καθ' ἡμᾶς ἀσθενῆς, ἡ ὀργαῖς, ἢ λύπαις τυραννούμενος, ἢ τῷ τῆς πλεονεξίας βάρει νικώμενος, δυσωπεῖ δὲ πράως τὸν ἐφεστηκότα, τὸν οὐδὲν ἐκτόπως λαλήσαντα μὴ χρῆναι παίειν εἰπὼν, καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς δοκοῦσιν εἶναι δεινοῖς ἐναποληφθείς, est ", et inimicis suis bona pro malis retribuit. τῶν οἰκείων ἐπιτηδευμάτων οὐκ ἀλογεί. Λογισμῷ γὰρ ἀναπείθει τῷ δέοντι τῆς ἐν τούτοις προπετείας ἀποχωρεῖν τῆς τῶν Ἰουδαίων ὑπεροψίας τὸν ὑπουρ• γεν, κομισάμενος μὲν αὐτὸς πονηρὰ ἀντ᾿ ἀγαθῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀντιδιδοὺς δὲ τοῖς ἀτιμάζου σιν ἀντὶ πονηρῶν ἀγαθά. Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς καὶ ῥαπιζόμενος ἀνεξικακεῖ, καίτες Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, γῆς τε καὶ οὐρανοῦ Κύριος. Ἡμεῖς δὲ οἱ τάλανες, οἱ γῆ, καὶ σποδός, καὶ σμικροί, καὶ ἐλάχιστοι, καὶ τῇ τῶν λαχάνων χλόη παρεικασμένοι, ο "Ανθρωπος γὰρ ὡσεὶ χόρτος, αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, καὶ ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ οὕτως Homo Seal Dominus noster Jesus Christus etiam cum alapæ ei iuliguntur patienter sustinet, quamvis Deus verus sit, terræque ac coli Dominus. Nos autem miseri, qui terra ac pulvis", qui tenues et angusti, qui oleribus similes sumus: 1029 enim sicut fenum dies ejus, et tanquam los agri sic eflorebit, ut scriptum est "; si quando fratrum aliquis verbo lapsus fuerit, et durius aliquid in nos protulerit, more draconum exasperati in eum insurgimus, et mille pro uno conviciis eum petere non satiamur, nec animi nostri angustiis modum facimus, nec communem naturæ infirmitatem ** Rʊm. xii, 17. * Gen. in, 19. *7 Isa. XL, 6; 1 Petr. 1, 24.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XI. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; XVIII, 23. Respondit ei Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de male; si autem bene, quid me cœdis? Magnam injuriam esse ministri ostendit, tametsi vilis quidam et ignobilis reus in judiciumn adductus esset. Eum etenim temerarie cædit, quem minus oportebat, a quo nec ullo iniquiore verbo, nec alia quavis 1028 causa esset lacessitus, sed præcipiti furore et animi intemperie, atque efferata rabie eo deductus. Argue enim, si juvat, et me non recte locutum esse revincito. Sin autem id facere non potes, cur demum cædis eum qui innocenter locutus est? Trita igitur ista et familiaris est hujus loci explicatio. Ego vero sensum horum verborum alio pertinere arbitror. Ministrum enim forsan arguit gravissimam injuriam intulisse, non utique quod inçussisset alapam, sed quod magistrum admirationi prius habitum, nunc vero nullius rei condemnatum male multaret. Nisi ergo captus esses antehac meis sermonibus, inquit, nisi tibi optima docere, et mirabilis sacrarum Litterarum interpres tibi visus essem, nisi ipse tunc exclamasses: «Nunquam sic lomo locutus est, › aliqua forsan ignorantiæ tuæ venia dari posset. Verum cum agnoveris, et laudaris, nec testimonium adversus meos sermones laturus sis, si tuæ illius vocis meminisse juvaret, nunquid excusatione omni peccatum tuum cariturum est? Et bujus quidem loci sensum sic intelliges; animadvertendum tamen est Servatorem incomparábilem quamdam et mirabilem summa patientia nobis formam his verbis depingere, et supremæ bonitatis illustrem quamdam speciem et imaginen seipsum præbere. Nam qui uno ac solo nutu Judæos omnes funditus perdere potest, serviliter colaphis caditur, nec statim ulciscitur, quia non est sicuti nos angusti animi, nec iræ aut dolori cedit, aut ambitionis onere premitur, sed principem blando sermone placare studet, dicens non esse percutiendum eum qui nihil male locutus sit, et inter supplicia ipsa a suo non abhorret instituto. Convenienti quippe ratione suadet Judæorum fastus ministrum ab illa temeritate recedere, quippe qui accipit ipse mala pro bonis, ut scriptum Αδικοῦντα μὲν λίαν ἐλέγχει τὸν ὑπηρέτην, καὶ εἴπερ τις ἦν ὁ κρινόμενος τῶν οὐ σφόδρα λαμπρών. Πλήττει γὰρ ἀσυνέτως ὃν ἥκιστα χρῆν, οὐκ ἐκθέ σμοις βήμασιν εἰς τοῦτο κεκινημένος, ήγουν ἑτέραν τινὰ τοῦ θράσους ἔχων τὴν ἀφορμὴν, ἐκ μόνης δὲ μᾶλλον τῆς ἐμφύτου μανίας, εἰς ἠθῶν ἀγριότητα θηριοπρεπή κατωθούμενος. Κατηγόρησαν γὰρ, εἰ δοκεῖ, καὶ τῶν ἡμετέρων καταγωνίζου λόγων, ὡς οὐκ ὀρθῶς εἰρημένων. Εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖν οὐ δύνασαι, πλήττεις ἀνθ' ὅτου λοιπὸν τὸν ἀνεγκλήτως φθεγξάμενον; Τετριμμένος μὲν οὖν οὑτοσὶ καὶ σφόδρα συνήθης τοῖς θεωρήματι λόγος. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τὴν τοῦ προκειμένου δύναμιν ετέρωσέ ποι χωρεῖν. Δια ελέγχει γὰρ ἴσως τὸν ὑπηρέτην, ὡς ἀδικοῦντα μει ζένως, οὐχ ὅτι πέπαικεν ἁπλῶς, ἀλλ' ὅτι προτεθαιμακὼς ἤδη τὸν διδάσκαλον, ἐπ᾿ οὐδενὶ δὲ νυνὶ καταγνούς, ἀτιμάζειν ἠνέσχετο. Εἰ μὲν γὰρ οὐχ ἥλως ποτὲ τοῖς παρ' ἐμοῦ, φησί, λόγοις· εἰ μή σοι τὰ κάλλιστα διδάσκειν ἐδόκουν καὶ παράδοξός τις εἶναι πεπίστευμαι τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἐξηγητής· εἰ μὴ αὐτὸς ἦσθα τότε βοῶν· Οὐδέποτε ἐλάλησεν οὕτως ἄνθρωπος· ο τάχα τις ἦν λόγος ταῖς σαῖς ἀπειρίαις ἐπιδιδοὺς τὸν ἔλεον, καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ἔξω τιθείς. Ἐπειδὴ δὲ ἔγνως τε καὶ τεθαύμακας καὶ οὐκ ἂν ἴσως, φησί, τῶν ἐμῶν κατεμαρτύρησάς λόγων, εἰ τὸ τῆς ἑαυτοῦ διαμεμνήσθαι φωνῆς ἔν τε τῷ παρόντι διελογίζου καλόν, πῶς οὐκ ἀπροφάσιστον ἔχοις τὴν ἁμαρτίαν; Καὶ προσβαλεῖς μὲν τοιῶσδε τοῖς θεωρήμασι· πλὴν ἔστιν ἰδεῖν, ὡς ἀσύγκριτόν τινα καὶ ὑπερφυξ τῆς εἰς ἄκρον ἀνεξικακίας ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ Σωτὴρ καταγράφει τὸν τύπον, καὶ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερφερούς ἡμερότητος τὴν ἰδέαν, ὡς ἐν εἰκόνος τάξει λαμπρᾶς ἀνατυποι τὰ καθ' ἑαυτόν. Ὁ γὰρ ἐνὶ καὶ μόνῳ χεύματι πάντας Άρδην Ιουδαίους ἀπολέσαι δυνάμενος, δουλοπρεπώς ῥαπίζεται· καὶ δρᾷ μὲν οὐδὲν, ἀντεπάγει δὲ τῶν ἀδικούντων οὐδενὶ τὴν παραχρῆμα κόλασιν, ἐπεὶ μηδέ ἐστι καθ' ἡμᾶς ἀσθενῆς, ἡ ὀργαῖς, ἢ λύπαις τυραννούμενος, ἢ τῷ τῆς πλεονεξίας βάρει νικώμενος, δυσωπεῖ δὲ πράως τὸν ἐφεστηκότα, τὸν οὐδὲν ἐκτόπως λαλήσαντα μὴ χρῆναι παίειν εἰπὼν, καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς δοκοῦσιν εἶναι δεινοῖς ἐναποληφθείς, est ", et inimicis suis bona pro malis retribuit. τῶν οἰκείων ἐπιτηδευμάτων οὐκ ἀλογεί. Λογισμῷ γὰρ ἀναπείθει τῷ δέοντι τῆς ἐν τούτοις προπετείας ἀποχωρεῖν τῆς τῶν Ἰουδαίων ὑπεροψίας τὸν ὑπουρ• γεν, κομισάμενος μὲν αὐτὸς πονηρὰ ἀντ᾿ ἀγαθῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀντιδιδοὺς δὲ τοῖς ἀτιμάζου σιν ἀντὶ πονηρῶν ἀγαθά. Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς καὶ ῥαπιζόμενος ἀνεξικακεῖ, καίτες Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινὸς, γῆς τε καὶ οὐρανοῦ Κύριος. Ἡμεῖς δὲ οἱ τάλανες, οἱ γῆ, καὶ σποδός, καὶ σμικροί, καὶ ἐλάχιστοι, καὶ τῇ τῶν λαχάνων χλόη παρεικασμένοι, ο "Ανθρωπος γὰρ ὡσεὶ χόρτος, αἱ ἡμέραι αὐτοῦ, καὶ ὡσεὶ ἄνθος τοῦ ἀγροῦ οὕτως Homo Seal Dominus noster Jesus Christus etiam cum alapæ ei iuliguntur patienter sustinet, quamvis Deus verus sit, terræque ac coli Dominus. Nos autem miseri, qui terra ac pulvis", qui tenues et angusti, qui oleribus similes sumus: 1029 enim sicut fenum dies ejus, et tanquam los agri sic eflorebit, ut scriptum est "; si quando fratrum aliquis verbo lapsus fuerit, et durius aliquid in nos protulerit, more draconum exasperati in eum insurgimus, et mille pro uno conviciis eum petere non satiamur, nec animi nostri angustiis modum facimus, nec communem naturæ infirmitatem ** Rʊm. xii, 17. * Gen. in, 19. *7 Isa. XL, 6; 1 Petr. 1, 24.

reputantes, mutua charitate iram prorsus obrui- εξανθήσει, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον· τινὸς ἔσθ' ὅτε mus, nec in ipsum fidei nostræ ducem respicimus et consummatorem Jesum ", sed nos ulcisci imprimis cupimus, idque acerbe, quamvis divina Scriptura dicat, modo quidem, vias eorum qui memores sunt injuriarum esse ad mortem; modo vero, Unusquisque malum fratris sui ne cogitate in cordibus vestris. At vero mutuæ aliorum erga alios mansuetudinis et mirabilis patientiæ ipse universi Dominus Christus forma et exemplum nobis sit propositus, qui et hanc ob causam ad nos ait alicubi: • Non est discipulus suipra magistrum, neque servus supra dominum suum 89. τῶν ἀδελφῶν διαπεσόντος εἰς λόγον, καὶ βραχύ παραφθεγξαμένου τῶν εἰωθότων λυπεῖν, δρακόντων μὲν δίκην ἐκπικραίνεσθαι δεῖν ἐπ' αὐτῷ λογιζόμεθα, μυρίοις δὲ ἀνθ' ἑνὸς κατασφενδονῶντες λόγοις οὐ κορεννύμεθα, ' οὐ ταῖς ἀνθρωπίναις μικροψυχίαις κιχρῶντες τὴν ἄφεσιν, οὐ τὴν κοινὴν τῆς φύσεως ἐννοοῦντες ἀσθένειαν, οὐ τῷ φιλαλλήλῳ καταχωννύντες τρόπῳ τὰς ἐντεῦθεν ὀργὰς, οὐκ εἰς αὐτὸν ἀποβλέποντες τὸν τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς ἐκδικεῖν σπουδά ζοντες, καὶ τοῦτο πικρῶς, καίτοι τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς, ποτὲ μὲν, ὅτι Οδοί μνησικάκων εἰς θάνατον: ποτὲ δὲ πάλιν, Τὴν κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μὴ μνησικακείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τύπον ἡμῖν ἡμερότητος τῆς εἰς ἀλλήλους καὶ τῆς ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακίας αὐτὸς ὁ πάντων Δεσπότης προκείσθω Χριστὸς, ὃς καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας πρὸς ἡμᾶς πού φησιν·. Οὐκ ἔστι μαθητῆς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.» ss Hebr. III, 2. 5 Matth. x, 24. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. CAPUT UNICUM LIBRI XII. Quod natura sua Deus sit Filius, licet propter nos Deum appellet Patrem suum. Οτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, καν εὑρίσκηται δι' ἡμᾶς Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλῶν. ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΩΔΕΚΑΤΟΝ. 1030 IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER DUODECIMUS. XVIII, 24-27. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Erat autem Simon Petrus slans et calefaciens se. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Dicit ei unus ex servis pontifcis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Non ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Divinus evangelista narrationis modum ceu præpetem equum inhibet, ac retro flectit. Cur ita? Quippe præmonstrare oportebat ter a Petro negatum esse Christum, rei natura id ita fieri postuΑπέστειλεν οὖν αὐτὸν ὁ 'Αννας δεδεμένον πρὸς Κατάραν τὸν ἀρχιερέα. Ἐν δὲ Σίμων Πέτ τρος ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶ; Ἡρνήσατο ἐκεῖνος, καὶ εἶπεν· Οὐκ εἰμί. Λέγει εἰς ἐκ τῶν δούλων τοῦ ἀρχιερέως, συγγενής ἂν οὗ ἀπέκοψε Πέτρος τὸ ὠτίον· Οὐκ ἐγώ σε εἶδον ἐν τῷ κήπῳ μετ' αὐτοῦ; Πάλιν οὖν ηρνήσατο Πέτρος· καὶ εὐθέως αλέκτωρ ἐφώνησεν. Ανακόπτει χρησίμως καθάπερ ἵππον ὀξυδρομούντα τὸν τῆς ἐξηγήσεως τρόπον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελι στῆς, καὶ ὀπίσω πάλιν ἀνακομίζεται. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Χρὴν γὰρ δήπου προεπιδεῖξαι τῶν ἐφεξῆς

reputantes, mutua charitate iram prorsus obrui- εξανθήσει, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον· τινὸς ἔσθ' ὅτε mus, nec in ipsum fidei nostræ ducem respicimus et consummatorem Jesum ", sed nos ulcisci imprimis cupimus, idque acerbe, quamvis divina Scriptura dicat, modo quidem, vias eorum qui memores sunt injuriarum esse ad mortem; modo vero, Unusquisque malum fratris sui ne cogitate in cordibus vestris. At vero mutuæ aliorum erga alios mansuetudinis et mirabilis patientiæ ipse universi Dominus Christus forma et exemplum nobis sit propositus, qui et hanc ob causam ad nos ait alicubi: • Non est discipulus suipra magistrum, neque servus supra dominum suum 89. τῶν ἀδελφῶν διαπεσόντος εἰς λόγον, καὶ βραχύ παραφθεγξαμένου τῶν εἰωθότων λυπεῖν, δρακόντων μὲν δίκην ἐκπικραίνεσθαι δεῖν ἐπ' αὐτῷ λογιζόμεθα, μυρίοις δὲ ἀνθ' ἑνὸς κατασφενδονῶντες λόγοις οὐ κορεννύμεθα, ' οὐ ταῖς ἀνθρωπίναις μικροψυχίαις κιχρῶντες τὴν ἄφεσιν, οὐ τὴν κοινὴν τῆς φύσεως ἐννοοῦντες ἀσθένειαν, οὐ τῷ φιλαλλήλῳ καταχωννύντες τρόπῳ τὰς ἐντεῦθεν ὀργὰς, οὐκ εἰς αὐτὸν ἀποβλέποντες τὸν τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν Ἰησοῦν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς ἐκδικεῖν σπουδά ζοντες, καὶ τοῦτο πικρῶς, καίτοι τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς, ποτὲ μὲν, ὅτι Οδοί μνησικάκων εἰς θάνατον: ποτὲ δὲ πάλιν, Τὴν κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μὴ μνησικακείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν. Ἀλλὰ γὰρ εἰς τύπον ἡμῖν ἡμερότητος τῆς εἰς ἀλλήλους καὶ τῆς ὑπὲρ λόγον ἀνεξικακίας αὐτὸς ὁ πάντων Δεσπότης προκείσθω Χριστὸς, ὃς καὶ ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας πρὸς ἡμᾶς πού φησιν·. Οὐκ ἔστι μαθητῆς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.» ss Hebr. III, 2. 5 Matth. x, 24. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. CAPUT UNICUM LIBRI XII. Quod natura sua Deus sit Filius, licet propter nos Deum appellet Patrem suum. Οτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, καν εὑρίσκηται δι' ἡμᾶς Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλῶν. ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΩΔΕΚΑΤΟΝ. 1030 IN JOANNIS EVANGELIUM LIBER DUODECIMUS. XVIII, 24-27. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Erat autem Simon Petrus slans et calefaciens se. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Dicit ei unus ex servis pontifcis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Non ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Divinus evangelista narrationis modum ceu præpetem equum inhibet, ac retro flectit. Cur ita? Quippe præmonstrare oportebat ter a Petro negatum esse Christum, rei natura id ita fieri postuΑπέστειλεν οὖν αὐτὸν ὁ 'Αννας δεδεμένον πρὸς Κατάραν τὸν ἀρχιερέα. Ἐν δὲ Σίμων Πέτ τρος ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος. Εἶπον οὖν αὐτῷ· Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶ; Ἡρνήσατο ἐκεῖνος, καὶ εἶπεν· Οὐκ εἰμί. Λέγει εἰς ἐκ τῶν δούλων τοῦ ἀρχιερέως, συγγενής ἂν οὗ ἀπέκοψε Πέτρος τὸ ὠτίον· Οὐκ ἐγώ σε εἶδον ἐν τῷ κήπῳ μετ' αὐτοῦ; Πάλιν οὖν ηρνήσατο Πέτρος· καὶ εὐθέως αλέκτωρ ἐφώνησεν. Ανακόπτει χρησίμως καθάπερ ἵππον ὀξυδρομούντα τὸν τῆς ἐξηγήσεως τρόπον ὁ θεσπέσιος εὐαγγελι στῆς, καὶ ὀπίσω πάλιν ἀνακομίζεται. Διὰ ποίαν αἰτίαν; Χρὴν γὰρ δήπου προεπιδεῖξαι τῶν ἐφεξῆς

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. τὴν εἰς τρίτον γενομένην ἄρνησιν τοῦ Πέτρου, καὶ lante. Singulari itaque consilio repetit ea quæ prius dicta sunt, et missum quidem esse ait Jesum ab Anna ad Caipham: Petrum vero interrogatum ostendit cum a famulis qui una se calefaciebant, `tum 1031 a quodam cognato ejus quem vulnerarat ipse, terque Dominum negasse. Deinde gallicinii mentionem facit, ostendens frustra non esse Domini sermonem, qui prævidit ac prænuntiavit sui discipuli in re difficili ac turbida infirmitatem, quam divinus forsan scriptor reticuisset, nisi Dei hostium prona ad conviciandum et detrahendum studia cognovisset. Nam qui maxine Christi gloriam impugnant illico forsan dicerent: Ostendite Petri negationem, et quomodo atque ubi ad exitum perducta sit Christi prædictio, qui, ut asseritis, mendacium nescit. Veritatem etenim esse dicitis, et ex vero Patre eſfulsisse. Necessario itaque nobis divinus evangelista hæc quoque narravit, Dominum ubique veracem esse demonstrans. Sed ab hujusmodi verbis adversariorum aliquis forsan abstinebit, sed in Petrum gravior insurget, sinceroque discipulo formidinis incomparabilis notam allinget, tamque levem et inconstantem fuisse dicet, ut jam tertio Christum neget, nondum ullum expertus periculum, sed qui ne fores quidem ipsas periculi attigerit. Verum ista quidem nondum initiatis forsan convenient: ego vero his procul amandatis, eorumque nugis repulsis, ad defensionem facti nie convertam, et in mysteriorum contemplatione jam exercitatis mysticam dispositionem et ordinem ostendam. Oportebat enim sapientissimum evangelistan harum maxime rerum mentionem facere, ut auditores intelligerent quinam ipsi terrarum orbis magistri essent ante Christi resurrectionem, et antequam Spiritus in eos descenderet, et quales postea exstiterint, accepta per Spiritum gratia, quam et ex alto virtutem Christus nominavit. Quippe hos videbis ad virtutem promptissimos, et in sequendo Christo constantes, et act subeunda quævis pericula fortissimos. Sed nondum per Servatorem Christum everso mortis imperio, asper adhuc erat et inaccessus ejus metus; hi autem, nondum accepto Spiritu, nec superna gratia muniti, cum ad supernaturalem virtutem nondum animi anguștia soluti τοῦτον ἔχοντος τοῦ πράγματος τρόπον τὸν αὐτῷ μάθ λιστα πρέποντά τε καὶ ἐπιτήδειον, καθ᾽ ἂν καὶ τετέ λεπτα:. Οικονομικῶς τοιγαροῦν ἀναλαμβάνει τὰ ἐν ἀρχαῖς, καὶ ἀπεστάλθαι μὲν λέγει τὸν Ἰησοῦν παρὰ τοῦ ᾿Αννα πρὸς Καϊάφαν· διερωτώμενον δὲ δείκνυσι τὸν Πέτρον παρά τε τῶν συνθερμαινομένων οἰκετῶν, καὶ παρά τινος τῶν ἐκ γένους τοῦ πληγέντος ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τρίτην ἐν τούτοις ἀποπληροῦντα τὴν ἄρνησιν. Εἶτα τῆς τοῦ ἀλεκτρυόνος διαμέμνηται φω νῆς, κατ' οὐδὲν διαπίπτοντα τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποφαίνων λόγον, προεγνωκότος τε καὶ προηγγελκό. της τοῦ ἰδίου μαθητοῦ τὴν ἐν θορύβοις ἀσθένειαν, ἧς οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐπεμνήσθη τάχα, θεοδίδακτος ῶν, ὁ τόδε τὸ σύνταγμα γραφῇ παραδούς, εἰ μὴ τὰς τῶν μισοθέων ἐνενόησε φιλολογίας τε καὶ ἀθυρογλωττίας. Εἶπον γάρ ἄν τινες εὐθὺς τῶν ὅτι μάλιστα πολεμεῖν ἐγνωκότων ταῖς τοῦ Σωτῆρος εὐκλείαις· Ἐπιδείξατε τοῦ Πέτρου τὴν ἄρνησιν, πῶς δὲ καὶ ὅποι τετέλεσται τὸ προηγγελμένον διὰ Χριστοῦ, καίτοι τὸ ψευδομυθεῖν καθ᾽ ὑμᾶς οὐκ εἰδότος. Αλήθειαν γὰρ εἶναι φατε, καὶ ἐξ ἀληθοῦς ἀναλάμψαι Πατρός. Αναγκαιοτάτην τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς καὶ τούτων ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, ἀληθεύονται πανταχή δεικνὺς τὸν Κύριον. Αλλ' ἴσως τοῦ μὲν ἔτι τοιούτοις ἡμᾶς κατακρούειν λόγοις ἀφέξεταί τις τῶν δι᾿ ἐναντίας, δεινὸς δὲ τοῦ Πέτρου φανεῖται κατήγορος, καὶ δειλίας ἀσυγκρίτου τὸν γνήστον γράφεται μαθητήν, ευχερή δὲ οὕτως ἐρεῖ πρὸς τὴν ἐν λόγοις γενέσθαι διάπτωσιν, ὡς ἤδη καὶ τρίτον διολισθεῖν εἰς ἀπάρνησιν, οὐδ᾽ ὅσον τῆς τῶν δεινῶν ἀψάμενον πείρας, ἤγουν πρὸς αὐταῖς γεγονότα ταῖς τοῦ κινδύνου θύραις. Αλλ' εἰπεῖν μὲν ἁρμόσει τὰ τοιαῦτα τυχὸν τοῖς ἀμυήτοις ἔτι. Ἐγὼ δὲ ὡς ποῤῥω τάτω τὰ τοιαῦτα μεθεῖς, καὶ ταῖς ἐκείνων τερθρείαις ἐῤῥῶσθαι φράσας, εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ γεγονότος ἀπο λιγίαν τετράψομαι, τοῖς ἤδη κατειθισμένοις νοεῖν μυστήρια τὰ ἐκ τῆς μυστικῆς οἰκονομίας παρατιθεὶς εἰς ἀπόδειξιν. Εδει γὰρ, ἔδει καὶ τῶν τοιούτων εὖ μάλα διαμεμνήσθαι πραγμάτων τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι τοὺς ἀκροωμέν νους τίνες μὲν ἦσαν καὶ αὐτοὶ τῆς οἰκουμένης οἱ δι δάσκαλοι πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ πρὸ τῆς καταφοιτήσεως τῆς ἐπ᾿ αὐτοὺς γενομένης τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τίνες ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα, essent, non admodum 1032 infracti malorum κομισάμενοι τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος χάριν, ἣν καὶ ἐξ ὕψους δύναμιν ὠνόμασεν ὁ Χριστός. Προθυμητάτοὺς μὲν γὰρ εἰς ἀνάληψιν ἀρετῆς, εὐζωνοτάτους δὲ λίαν εἰς τὸ θέλειν ἕπεσθαι τῷ Χριστῷ καὶ παντὸς κινδύνου καταθλεῖν, καὶ σφόδρα πλειστάκις ἐπιχειρήσαντας θεωρήσαι τις ἄν. Ἀλλ᾽ οὔπω κατηργηκότος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, σκληρός πως ἦν ἔτι καὶ ἀπρόσιτος παντελῶς ὁ ἐξ αὐτοῦ φόβος, οἱ δὲ οὔπω τὸ Πνεῦμα λαβόντες, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς ἄνωθεν κεχαλμένοι [γγ. κεχαλκευμένοι] χάριτος, εἰς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνδρείαν οὔπω παντε λῶς ἐλευθέραν τῆς ἀνθρωπίνης μικροψυχίας τὴν διάνοιαν ἔχοντες, οὐκ ἄθραυστοι κομιδῇ τοῖς ἐκ τοῦ παθεῖν ἐφαίνοντο δείμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ. metu videbantur. Quemadmodum enim ferrum, quamvis natura sua durum sit, durioribus tamen saxis retunditur, nisi tinctura obduratum sit: sic animus hominis licet constanti virtutis studio efferatur, tamen duritiem certaminum nunquanı superabit, nisi prius divini Spiritus gratia sit impinguatus. Quocirca imbecilliores quodammodo erant initio ipsi discipuli, sed accepto Dei qui supra omnes est Spiritu, deposita infirmitate sua in illius firmitatem transmutati sunt, ejus participatione ad robur supernaturale redeuntes. Infirmitas ergo sanctorum ad laudem et Dei gloriam litteris consignata est, qui vires imbecillis restituit, ac velut ínexpugnabilem quamdam turrim excitat eos qui vel solo

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. τὴν εἰς τρίτον γενομένην ἄρνησιν τοῦ Πέτρου, καὶ lante. Singulari itaque consilio repetit ea quæ prius dicta sunt, et missum quidem esse ait Jesum ab Anna ad Caipham: Petrum vero interrogatum ostendit cum a famulis qui una se calefaciebant, `tum 1031 a quodam cognato ejus quem vulnerarat ipse, terque Dominum negasse. Deinde gallicinii mentionem facit, ostendens frustra non esse Domini sermonem, qui prævidit ac prænuntiavit sui discipuli in re difficili ac turbida infirmitatem, quam divinus forsan scriptor reticuisset, nisi Dei hostium prona ad conviciandum et detrahendum studia cognovisset. Nam qui maxine Christi gloriam impugnant illico forsan dicerent: Ostendite Petri negationem, et quomodo atque ubi ad exitum perducta sit Christi prædictio, qui, ut asseritis, mendacium nescit. Veritatem etenim esse dicitis, et ex vero Patre eſfulsisse. Necessario itaque nobis divinus evangelista hæc quoque narravit, Dominum ubique veracem esse demonstrans. Sed ab hujusmodi verbis adversariorum aliquis forsan abstinebit, sed in Petrum gravior insurget, sinceroque discipulo formidinis incomparabilis notam allinget, tamque levem et inconstantem fuisse dicet, ut jam tertio Christum neget, nondum ullum expertus periculum, sed qui ne fores quidem ipsas periculi attigerit. Verum ista quidem nondum initiatis forsan convenient: ego vero his procul amandatis, eorumque nugis repulsis, ad defensionem facti nie convertam, et in mysteriorum contemplatione jam exercitatis mysticam dispositionem et ordinem ostendam. Oportebat enim sapientissimum evangelistan harum maxime rerum mentionem facere, ut auditores intelligerent quinam ipsi terrarum orbis magistri essent ante Christi resurrectionem, et antequam Spiritus in eos descenderet, et quales postea exstiterint, accepta per Spiritum gratia, quam et ex alto virtutem Christus nominavit. Quippe hos videbis ad virtutem promptissimos, et in sequendo Christo constantes, et act subeunda quævis pericula fortissimos. Sed nondum per Servatorem Christum everso mortis imperio, asper adhuc erat et inaccessus ejus metus; hi autem, nondum accepto Spiritu, nec superna gratia muniti, cum ad supernaturalem virtutem nondum animi anguștia soluti τοῦτον ἔχοντος τοῦ πράγματος τρόπον τὸν αὐτῷ μάθ λιστα πρέποντά τε καὶ ἐπιτήδειον, καθ᾽ ἂν καὶ τετέ λεπτα:. Οικονομικῶς τοιγαροῦν ἀναλαμβάνει τὰ ἐν ἀρχαῖς, καὶ ἀπεστάλθαι μὲν λέγει τὸν Ἰησοῦν παρὰ τοῦ ᾿Αννα πρὸς Καϊάφαν· διερωτώμενον δὲ δείκνυσι τὸν Πέτρον παρά τε τῶν συνθερμαινομένων οἰκετῶν, καὶ παρά τινος τῶν ἐκ γένους τοῦ πληγέντος ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τρίτην ἐν τούτοις ἀποπληροῦντα τὴν ἄρνησιν. Εἶτα τῆς τοῦ ἀλεκτρυόνος διαμέμνηται φω νῆς, κατ' οὐδὲν διαπίπτοντα τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποφαίνων λόγον, προεγνωκότος τε καὶ προηγγελκό. της τοῦ ἰδίου μαθητοῦ τὴν ἐν θορύβοις ἀσθένειαν, ἧς οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐπεμνήσθη τάχα, θεοδίδακτος ῶν, ὁ τόδε τὸ σύνταγμα γραφῇ παραδούς, εἰ μὴ τὰς τῶν μισοθέων ἐνενόησε φιλολογίας τε καὶ ἀθυρογλωττίας. Εἶπον γάρ ἄν τινες εὐθὺς τῶν ὅτι μάλιστα πολεμεῖν ἐγνωκότων ταῖς τοῦ Σωτῆρος εὐκλείαις· Ἐπιδείξατε τοῦ Πέτρου τὴν ἄρνησιν, πῶς δὲ καὶ ὅποι τετέλεσται τὸ προηγγελμένον διὰ Χριστοῦ, καίτοι τὸ ψευδομυθεῖν καθ᾽ ὑμᾶς οὐκ εἰδότος. Αλήθειαν γὰρ εἶναι φατε, καὶ ἐξ ἀληθοῦς ἀναλάμψαι Πατρός. Αναγκαιοτάτην τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς καὶ τούτων ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, ἀληθεύονται πανταχή δεικνὺς τὸν Κύριον. Αλλ' ἴσως τοῦ μὲν ἔτι τοιούτοις ἡμᾶς κατακρούειν λόγοις ἀφέξεταί τις τῶν δι᾿ ἐναντίας, δεινὸς δὲ τοῦ Πέτρου φανεῖται κατήγορος, καὶ δειλίας ἀσυγκρίτου τὸν γνήστον γράφεται μαθητήν, ευχερή δὲ οὕτως ἐρεῖ πρὸς τὴν ἐν λόγοις γενέσθαι διάπτωσιν, ὡς ἤδη καὶ τρίτον διολισθεῖν εἰς ἀπάρνησιν, οὐδ᾽ ὅσον τῆς τῶν δεινῶν ἀψάμενον πείρας, ἤγουν πρὸς αὐταῖς γεγονότα ταῖς τοῦ κινδύνου θύραις. Αλλ' εἰπεῖν μὲν ἁρμόσει τὰ τοιαῦτα τυχὸν τοῖς ἀμυήτοις ἔτι. Ἐγὼ δὲ ὡς ποῤῥω τάτω τὰ τοιαῦτα μεθεῖς, καὶ ταῖς ἐκείνων τερθρείαις ἐῤῥῶσθαι φράσας, εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ γεγονότος ἀπο λιγίαν τετράψομαι, τοῖς ἤδη κατειθισμένοις νοεῖν μυστήρια τὰ ἐκ τῆς μυστικῆς οἰκονομίας παρατιθεὶς εἰς ἀπόδειξιν. Εδει γὰρ, ἔδει καὶ τῶν τοιούτων εὖ μάλα διαμεμνήσθαι πραγμάτων τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι τοὺς ἀκροωμέν νους τίνες μὲν ἦσαν καὶ αὐτοὶ τῆς οἰκουμένης οἱ δι δάσκαλοι πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ πρὸ τῆς καταφοιτήσεως τῆς ἐπ᾿ αὐτοὺς γενομένης τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τίνες ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα, essent, non admodum 1032 infracti malorum κομισάμενοι τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος χάριν, ἣν καὶ ἐξ ὕψους δύναμιν ὠνόμασεν ὁ Χριστός. Προθυμητάτοὺς μὲν γὰρ εἰς ἀνάληψιν ἀρετῆς, εὐζωνοτάτους δὲ λίαν εἰς τὸ θέλειν ἕπεσθαι τῷ Χριστῷ καὶ παντὸς κινδύνου καταθλεῖν, καὶ σφόδρα πλειστάκις ἐπιχειρήσαντας θεωρήσαι τις ἄν. Ἀλλ᾽ οὔπω κατηργηκότος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, σκληρός πως ἦν ἔτι καὶ ἀπρόσιτος παντελῶς ὁ ἐξ αὐτοῦ φόβος, οἱ δὲ οὔπω τὸ Πνεῦμα λαβόντες, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς ἄνωθεν κεχαλμένοι [γγ. κεχαλκευμένοι] χάριτος, εἰς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνδρείαν οὔπω παντε λῶς ἐλευθέραν τῆς ἀνθρωπίνης μικροψυχίας τὴν διάνοιαν ἔχοντες, οὐκ ἄθραυστοι κομιδῇ τοῖς ἐκ τοῦ παθεῖν ἐφαίνοντο δείμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ. metu videbantur. Quemadmodum enim ferrum, quamvis natura sua durum sit, durioribus tamen saxis retunditur, nisi tinctura obduratum sit: sic animus hominis licet constanti virtutis studio efferatur, tamen duritiem certaminum nunquanı superabit, nisi prius divini Spiritus gratia sit impinguatus. Quocirca imbecilliores quodammodo erant initio ipsi discipuli, sed accepto Dei qui supra omnes est Spiritu, deposita infirmitate sua in illius firmitatem transmutati sunt, ejus participatione ad robur supernaturale redeuntes. Infirmitas ergo sanctorum ad laudem et Dei gloriam litteris consignata est, qui vires imbecillis restituit, ac velut ínexpugnabilem quamdam turrim excitat eos qui vel solo

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. τὴν εἰς τρίτον γενομένην ἄρνησιν τοῦ Πέτρου, καὶ lante. Singulari itaque consilio repetit ea quæ prius dicta sunt, et missum quidem esse ait Jesum ab Anna ad Caipham: Petrum vero interrogatum ostendit cum a famulis qui una se calefaciebant, `tum 1031 a quodam cognato ejus quem vulnerarat ipse, terque Dominum negasse. Deinde gallicinii mentionem facit, ostendens frustra non esse Domini sermonem, qui prævidit ac prænuntiavit sui discipuli in re difficili ac turbida infirmitatem, quam divinus forsan scriptor reticuisset, nisi Dei hostium prona ad conviciandum et detrahendum studia cognovisset. Nam qui maxine Christi gloriam impugnant illico forsan dicerent: Ostendite Petri negationem, et quomodo atque ubi ad exitum perducta sit Christi prædictio, qui, ut asseritis, mendacium nescit. Veritatem etenim esse dicitis, et ex vero Patre eſfulsisse. Necessario itaque nobis divinus evangelista hæc quoque narravit, Dominum ubique veracem esse demonstrans. Sed ab hujusmodi verbis adversariorum aliquis forsan abstinebit, sed in Petrum gravior insurget, sinceroque discipulo formidinis incomparabilis notam allinget, tamque levem et inconstantem fuisse dicet, ut jam tertio Christum neget, nondum ullum expertus periculum, sed qui ne fores quidem ipsas periculi attigerit. Verum ista quidem nondum initiatis forsan convenient: ego vero his procul amandatis, eorumque nugis repulsis, ad defensionem facti nie convertam, et in mysteriorum contemplatione jam exercitatis mysticam dispositionem et ordinem ostendam. Oportebat enim sapientissimum evangelistan harum maxime rerum mentionem facere, ut auditores intelligerent quinam ipsi terrarum orbis magistri essent ante Christi resurrectionem, et antequam Spiritus in eos descenderet, et quales postea exstiterint, accepta per Spiritum gratia, quam et ex alto virtutem Christus nominavit. Quippe hos videbis ad virtutem promptissimos, et in sequendo Christo constantes, et act subeunda quævis pericula fortissimos. Sed nondum per Servatorem Christum everso mortis imperio, asper adhuc erat et inaccessus ejus metus; hi autem, nondum accepto Spiritu, nec superna gratia muniti, cum ad supernaturalem virtutem nondum animi anguștia soluti τοῦτον ἔχοντος τοῦ πράγματος τρόπον τὸν αὐτῷ μάθ λιστα πρέποντά τε καὶ ἐπιτήδειον, καθ᾽ ἂν καὶ τετέ λεπτα:. Οικονομικῶς τοιγαροῦν ἀναλαμβάνει τὰ ἐν ἀρχαῖς, καὶ ἀπεστάλθαι μὲν λέγει τὸν Ἰησοῦν παρὰ τοῦ ᾿Αννα πρὸς Καϊάφαν· διερωτώμενον δὲ δείκνυσι τὸν Πέτρον παρά τε τῶν συνθερμαινομένων οἰκετῶν, καὶ παρά τινος τῶν ἐκ γένους τοῦ πληγέντος ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τρίτην ἐν τούτοις ἀποπληροῦντα τὴν ἄρνησιν. Εἶτα τῆς τοῦ ἀλεκτρυόνος διαμέμνηται φω νῆς, κατ' οὐδὲν διαπίπτοντα τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀποφαίνων λόγον, προεγνωκότος τε καὶ προηγγελκό. της τοῦ ἰδίου μαθητοῦ τὴν ἐν θορύβοις ἀσθένειαν, ἧς οὐδ᾽ ἂν ὅλως ἐπεμνήσθη τάχα, θεοδίδακτος ῶν, ὁ τόδε τὸ σύνταγμα γραφῇ παραδούς, εἰ μὴ τὰς τῶν μισοθέων ἐνενόησε φιλολογίας τε καὶ ἀθυρογλωττίας. Εἶπον γάρ ἄν τινες εὐθὺς τῶν ὅτι μάλιστα πολεμεῖν ἐγνωκότων ταῖς τοῦ Σωτῆρος εὐκλείαις· Ἐπιδείξατε τοῦ Πέτρου τὴν ἄρνησιν, πῶς δὲ καὶ ὅποι τετέλεσται τὸ προηγγελμένον διὰ Χριστοῦ, καίτοι τὸ ψευδομυθεῖν καθ᾽ ὑμᾶς οὐκ εἰδότος. Αλήθειαν γὰρ εἶναι φατε, καὶ ἐξ ἀληθοῦς ἀναλάμψαι Πατρός. Αναγκαιοτάτην τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστὴς καὶ τούτων ἡμῖν ἐποιήσατο τὴν ἐξήγησιν, ἀληθεύονται πανταχή δεικνὺς τὸν Κύριον. Αλλ' ἴσως τοῦ μὲν ἔτι τοιούτοις ἡμᾶς κατακρούειν λόγοις ἀφέξεταί τις τῶν δι᾿ ἐναντίας, δεινὸς δὲ τοῦ Πέτρου φανεῖται κατήγορος, καὶ δειλίας ἀσυγκρίτου τὸν γνήστον γράφεται μαθητήν, ευχερή δὲ οὕτως ἐρεῖ πρὸς τὴν ἐν λόγοις γενέσθαι διάπτωσιν, ὡς ἤδη καὶ τρίτον διολισθεῖν εἰς ἀπάρνησιν, οὐδ᾽ ὅσον τῆς τῶν δεινῶν ἀψάμενον πείρας, ἤγουν πρὸς αὐταῖς γεγονότα ταῖς τοῦ κινδύνου θύραις. Αλλ' εἰπεῖν μὲν ἁρμόσει τὰ τοιαῦτα τυχὸν τοῖς ἀμυήτοις ἔτι. Ἐγὼ δὲ ὡς ποῤῥω τάτω τὰ τοιαῦτα μεθεῖς, καὶ ταῖς ἐκείνων τερθρείαις ἐῤῥῶσθαι φράσας, εἰς τὴν ὑπὲρ τοῦ γεγονότος ἀπο λιγίαν τετράψομαι, τοῖς ἤδη κατειθισμένοις νοεῖν μυστήρια τὰ ἐκ τῆς μυστικῆς οἰκονομίας παρατιθεὶς εἰς ἀπόδειξιν. Εδει γὰρ, ἔδει καὶ τῶν τοιούτων εὖ μάλα διαμεμνήσθαι πραγμάτων τὸν σοφώτατον εὐαγγελιστήν, ὑπὲρ τοῦ συνιέναι τοὺς ἀκροωμέν νους τίνες μὲν ἦσαν καὶ αὐτοὶ τῆς οἰκουμένης οἱ δι δάσκαλοι πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ πρὸ τῆς καταφοιτήσεως τῆς ἐπ᾿ αὐτοὺς γενομένης τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τίνες ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα, essent, non admodum 1032 infracti malorum κομισάμενοι τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος χάριν, ἣν καὶ ἐξ ὕψους δύναμιν ὠνόμασεν ὁ Χριστός. Προθυμητάτοὺς μὲν γὰρ εἰς ἀνάληψιν ἀρετῆς, εὐζωνοτάτους δὲ λίαν εἰς τὸ θέλειν ἕπεσθαι τῷ Χριστῷ καὶ παντὸς κινδύνου καταθλεῖν, καὶ σφόδρα πλειστάκις ἐπιχειρήσαντας θεωρήσαι τις ἄν. Ἀλλ᾽ οὔπω κατηργηκότος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, σκληρός πως ἦν ἔτι καὶ ἀπρόσιτος παντελῶς ὁ ἐξ αὐτοῦ φόβος, οἱ δὲ οὔπω τὸ Πνεῦμα λαβόντες, ἀλλ' οὐδὲ διὰ τῆς ἄνωθεν κεχαλμένοι [γγ. κεχαλκευμένοι] χάριτος, εἰς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνδρείαν οὔπω παντε λῶς ἐλευθέραν τῆς ἀνθρωπίνης μικροψυχίας τὴν διάνοιαν ἔχοντες, οὐκ ἄθραυστοι κομιδῇ τοῖς ἐκ τοῦ παθεῖν ἐφαίνοντο δείμασιν. "Ονπερ γὰρ τρόπον ὁ. metu videbantur. Quemadmodum enim ferrum, quamvis natura sua durum sit, durioribus tamen saxis retunditur, nisi tinctura obduratum sit: sic animus hominis licet constanti virtutis studio efferatur, tamen duritiem certaminum nunquanı superabit, nisi prius divini Spiritus gratia sit impinguatus. Quocirca imbecilliores quodammodo erant initio ipsi discipuli, sed accepto Dei qui supra omnes est Spiritu, deposita infirmitate sua in illius firmitatem transmutati sunt, ejus participatione ad robur supernaturale redeuntes. Infirmitas ergo sanctorum ad laudem et Dei gloriam litteris consignata est, qui vires imbecillis restituit, ac velut ínexpugnabilem quamdam turrim excitat eos qui vel solo

metu facile collabuntur, et sola interdum suspi- σίδηρος, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων σκληρός, οὐκ cione mali franguntur. Quod autem sanctorum uni ἂν ἀλωθήτως ὁμιλήσαι τοῖς τῶν λίθων ἀπηνεστέροις, aut paucis contigit, exemplo nobis erit atque sola- εἰ μὴ τὴν ἐκ τοῦ στομοῦσθαι προσλάβοι δύναμιν tio. Hinc enim docemur non esse quandoque re- οὕτως ἡ ἀνθρώπου ψυχή, και σφόδρα νεανιεύητας spectu nostræ infirmitatis cunctandum quominas ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ἀπαρατρέπτοις ἐπιθυDeo serviamus, sed ei confidendum potius qui om- μίαις, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐντεῦθεν ἀγώνων σκληρότητος nes firmare potest, quique nobis etiam præter οὐ περιέσται ποτέ, μὴ οὐχὶ πρότερον τῇ διὰ τοῦ spem largitur ut supernaturalibus factis gloriemur. θείου Πνεύματος ἀδρυνθεῖσα χάριτι. Οὐκοῦν ἀσθενέστεροι μέν πως τὸ ἐν ἀρχαῖς καὶ αὐτοὶ τυχὸν ἦσαν οἱ μαθηταὶ, κομισάμενοι δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ὑπὲρ πάντας Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν ἤδη παρελάσαντες ἀσθένειαν, εἰς τὴν ἐκείνου στεῤῥότητα μετεπλάττοντο, τῇ κοι νωνίᾳ τῇ πρὸς αὐτό, πρὸς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνατρέχοντες ευτολμίαν. Αναγέγραπται τοίνυν χρησίμως καὶ ἡ τῶν ἁγίων ἀσθένεια πρὸς ἔπαινόν τε καὶ δόξαν Θεοῦ, μετατιθέντος εἰς δύναμιν τὸ ἠσθενηκός, καὶ ὥσπερ τινὰ πύργον ἀνιστάντος ἄμαχον τὸ καὶ ψιλοῖς, καὶ εὐανάτρεπτον φόβοις, καὶ μόναις ἔσθ' ὅτε ταῖς ἐκ τοῦ τι παθεῖν ὑποψίαις κατεββαγός. Εἴη δ' ἂν εἰς τύπον τε καὶ παραψυχὴν ἡμετέραν, τὸ ἐνί που τυχόν ἡ ὀλίγοις τῶν ἁγίων συμβεβηκός. Διδασκόμεθα γὰρ ἐντεῦθεν μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἀσθενείαις ἐνορῶντας ἐσύ Στε καταναρκᾶν ἀβουλότατα τὸ δουλεύειν τῷ Θεῷ, πεποιθέναι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῷ πάντας νευροῦν ἰσχύοντι, καὶ τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἐναβρύνεσθαι κατορθώμασι καὶ παρ' ἐλπίδα χαριζομένῳ. XVIII, 28. Adducunt ergo Jesum a Caipha in prætorium. Erat autem mane, et ipsi non introierunt in prætorium, ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. ' Justum judicium judicare " et innocentem ac justum non interficere, cum lex et divinum praeceplum sanxerit pudet quidem miseros nullum sibi crimen suppetere. Cum autem nullam sui in Christum furoris excusationem invenirent, nec sibi occidere cum liceret, quia lustrandi mox erant (immolare enim Pascha debebant juxta legem "), ad Pilatum eum adducunt, incredibili vecordia sibi persuadentes injustæ cædis crimine se nequaquam obstrictum iri, si a cæde ipsi abstinentes in alterius manus eum traderent illud passurum, quamvis Mosaicis legibus repugnaret quod mente versa. bant. Sed et illud perquam 1033' ridiculum deprehendetur, quod cum innocentissimum quasi summorum criminum reum in judicium adducerent, ac tam horrendam impietatem in caput suum elfulerent, pratorii limen fugiunt, quasi inquim nandi hinc forent, et impuris hominibus misceri summopere cavent. Lapides quippe et ejusdem generis hominum corpora inquinare posse hominis animam sibi persuadent: fœdissimum vero malorun omnium, injustissimam nempe cadem nihil prorsus sibi noxæ putant affingere. Et quod mirabilius, imo vero cæteris omnibus insanius est, non polluuntur ob agni cædem, qui nihil aliud quam mysterii Christi nobis umbram exprimit, et cum rel typum bonorent, ipsam veritaten labefactant. Nam cum ob agnum lustrari se fingant, Christi cæde inquinantur. Recte igitur modo quidem sepulcra dealbata eos appellavit ", externo et artificioso fuco ornata, intus autem fetido et graveolente spurcitia plena: modo culicemn quidem excolare dixit, camelum vero deglutire ***. Nam cum sæpe minima ac tenuissima quæque, ut verbo dicam, observent, aut rein prorsus nihili, (quid enim est culex?) crimina graviora pro nihilo ducunt, et caliτο Deut. 1,16. • Exod. XXII, G Αγουσιν οὖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Καϊάνα εἰ; τὸ πραιτώριον. Ἦν δὲ πρωί, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσἦλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ' ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. Κρίμα δίκαιον κρίνετε, καὶ ἀθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς, διαρρήδην οὕτως ἀνακεκραγότος του νόμου καὶ τῆς θείας ἐντολῆς, ἐπερυθριωσι μέν πως τῇ τῶν αἰτιῶν ἐρημίᾳ καὶ οὐχ έκόντες οἱ δείλαιοι Απροφάσιστον δὲ ἤδη τὴν κατὰ Χριστοῦ μανίαν εύρίσκοντες, εἰργόμενοί τε τῆς αὐτοκτονίας, διὰ τὸν ἐπικείμενον ἀγνισμόν (ἔμελλον γὰρ ἤδη θύειν τὸ Πάσχα, κατὰ τὸν οὐδὲν παρ' αὐτοῖς ἰσχύοντα νόμου), Πιλάτῳ προσάγουσιν, ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀσυνεσίας τοῖς τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἂν ὅλως ένα σχεθῆναι πιστεύσαντες, εἰ αὐτόχειρες μὲν οὐκ ἂν εἶεν αὐτοὶ, προσοίσειαν δὲ μᾶλλον ταῖς ἑτέρου χερι σὶν ἐκεῖνο πεισόμενον, κἂν τοῖς διὰ Μωσέως ἀπάδῃ νόμοις ὅπερ ἦν αὐτοῖς κατὰ νοῦν. Γελοιότατον δι σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ πεπραχότες αλύσονται· εὐθύνοντες γὰρ ὡς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις κατεγνωσμένον τὸν ἡμαρτηκότα μηδὲν, καὶ τὴν οὕτω φρικωδεστά την ασέβειαν τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς, τὸν τοῦ πραιτωρίου φεύγουσιν οὐδόν, ὡς ἐσόμενον αὐτοῖς παραίτιον μολυσμοῦ, καὶ τὸ ἀνδράσιν ἐπιμίσγεσθαι τοῖς ἀνάγνοις ἔτι παραιτοῦνται διὰ σπουδῆς. Αίθους γὰρ, οἶμαι, καὶ ἀνθρώπων τῶν ὁμογενῶν σώματα καταμολύνειν δύνασθαι πεπιστεύκασι τὴν ἀνθρώπου ψυχήν· τὸ δὲ δὴ πάντων αίσχιστον τῶν κακῶν, τὴν ἀδικωτάτην μιαιφονίαν, οὐδὲν ὅλως αὐτοῖς προστρέ βεσθαι νενομίκασι βλάβος. Καὶ τό γε παράδοξον, μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων εὐηθέστερόν τε καὶ ἀλογώτερον, ἀγνεύουσι διὰ τὴν τοῦ προβάτου σφαγήν, ἕτερον ἡμῖν ἀνατυποῦντὸς οὐδὲν ἢ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη ρίου τὴν σκιάν· οἱ δὲ τὸν τύπον τιμῶντες τοῦ πράγμα τος εἰς αὐτὴν ὑβρίζουσι τὴν ἀλήθειαν. Πλαττόμενοι γὰρ ἐπ' αὐτῷ τὴν ἁγνείαν, τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιρονία μεμόλυνται. Καλῶς οὖν ἄρα ότὲ μὲν τάφους κεκο νιαμένους αὐτοὺς ὠνόμαζε, τοῖς ἔξωθεν καὶ ἐκ τέχνης αὐτοῖς ἐπῃωρημένοις περιβλήμασιν ἐξωραϊσμένους, ἔσωθέν γε μὴν δύσομον (γρ. δύσοσμον] καὶ δυσαχθε και Ibid. 24 7. * Exod. xii, 7 seqq. •s Matth. xxi, 27.

metu facile collabuntur, et sola interdum suspi- σίδηρος, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων σκληρός, οὐκ cione mali franguntur. Quod autem sanctorum uni ἂν ἀλωθήτως ὁμιλήσαι τοῖς τῶν λίθων ἀπηνεστέροις, aut paucis contigit, exemplo nobis erit atque sola- εἰ μὴ τὴν ἐκ τοῦ στομοῦσθαι προσλάβοι δύναμιν tio. Hinc enim docemur non esse quandoque re- οὕτως ἡ ἀνθρώπου ψυχή, και σφόδρα νεανιεύητας spectu nostræ infirmitatis cunctandum quominas ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ἀπαρατρέπτοις ἐπιθυDeo serviamus, sed ei confidendum potius qui om- μίαις, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐντεῦθεν ἀγώνων σκληρότητος nes firmare potest, quique nobis etiam præter οὐ περιέσται ποτέ, μὴ οὐχὶ πρότερον τῇ διὰ τοῦ spem largitur ut supernaturalibus factis gloriemur. θείου Πνεύματος ἀδρυνθεῖσα χάριτι. Οὐκοῦν ἀσθενέστεροι μέν πως τὸ ἐν ἀρχαῖς καὶ αὐτοὶ τυχὸν ἦσαν οἱ μαθηταὶ, κομισάμενοι δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ὑπὲρ πάντας Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν ἤδη παρελάσαντες ἀσθένειαν, εἰς τὴν ἐκείνου στεῤῥότητα μετεπλάττοντο, τῇ κοι νωνίᾳ τῇ πρὸς αὐτό, πρὸς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνατρέχοντες ευτολμίαν. Αναγέγραπται τοίνυν χρησίμως καὶ ἡ τῶν ἁγίων ἀσθένεια πρὸς ἔπαινόν τε καὶ δόξαν Θεοῦ, μετατιθέντος εἰς δύναμιν τὸ ἠσθενηκός, καὶ ὥσπερ τινὰ πύργον ἀνιστάντος ἄμαχον τὸ καὶ ψιλοῖς, καὶ εὐανάτρεπτον φόβοις, καὶ μόναις ἔσθ' ὅτε ταῖς ἐκ τοῦ τι παθεῖν ὑποψίαις κατεββαγός. Εἴη δ' ἂν εἰς τύπον τε καὶ παραψυχὴν ἡμετέραν, τὸ ἐνί που τυχόν ἡ ὀλίγοις τῶν ἁγίων συμβεβηκός. Διδασκόμεθα γὰρ ἐντεῦθεν μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἀσθενείαις ἐνορῶντας ἐσύ Στε καταναρκᾶν ἀβουλότατα τὸ δουλεύειν τῷ Θεῷ, πεποιθέναι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῷ πάντας νευροῦν ἰσχύοντι, καὶ τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἐναβρύνεσθαι κατορθώμασι καὶ παρ' ἐλπίδα χαριζομένῳ. XVIII, 28. Adducunt ergo Jesum a Caipha in prætorium. Erat autem mane, et ipsi non introierunt in prætorium, ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. ' Justum judicium judicare " et innocentem ac justum non interficere, cum lex et divinum praeceplum sanxerit pudet quidem miseros nullum sibi crimen suppetere. Cum autem nullam sui in Christum furoris excusationem invenirent, nec sibi occidere cum liceret, quia lustrandi mox erant (immolare enim Pascha debebant juxta legem "), ad Pilatum eum adducunt, incredibili vecordia sibi persuadentes injustæ cædis crimine se nequaquam obstrictum iri, si a cæde ipsi abstinentes in alterius manus eum traderent illud passurum, quamvis Mosaicis legibus repugnaret quod mente versa. bant. Sed et illud perquam 1033' ridiculum deprehendetur, quod cum innocentissimum quasi summorum criminum reum in judicium adducerent, ac tam horrendam impietatem in caput suum elfulerent, pratorii limen fugiunt, quasi inquim nandi hinc forent, et impuris hominibus misceri summopere cavent. Lapides quippe et ejusdem generis hominum corpora inquinare posse hominis animam sibi persuadent: fœdissimum vero malorun omnium, injustissimam nempe cadem nihil prorsus sibi noxæ putant affingere. Et quod mirabilius, imo vero cæteris omnibus insanius est, non polluuntur ob agni cædem, qui nihil aliud quam mysterii Christi nobis umbram exprimit, et cum rel typum bonorent, ipsam veritaten labefactant. Nam cum ob agnum lustrari se fingant, Christi cæde inquinantur. Recte igitur modo quidem sepulcra dealbata eos appellavit ", externo et artificioso fuco ornata, intus autem fetido et graveolente spurcitia plena: modo culicemn quidem excolare dixit, camelum vero deglutire ***. Nam cum sæpe minima ac tenuissima quæque, ut verbo dicam, observent, aut rein prorsus nihili, (quid enim est culex?) crimina graviora pro nihilo ducunt, et caliτο Deut. 1,16. • Exod. XXII, G Αγουσιν οὖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Καϊάνα εἰ; τὸ πραιτώριον. Ἦν δὲ πρωί, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσἦλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ' ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. Κρίμα δίκαιον κρίνετε, καὶ ἀθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς, διαρρήδην οὕτως ἀνακεκραγότος του νόμου καὶ τῆς θείας ἐντολῆς, ἐπερυθριωσι μέν πως τῇ τῶν αἰτιῶν ἐρημίᾳ καὶ οὐχ έκόντες οἱ δείλαιοι Απροφάσιστον δὲ ἤδη τὴν κατὰ Χριστοῦ μανίαν εύρίσκοντες, εἰργόμενοί τε τῆς αὐτοκτονίας, διὰ τὸν ἐπικείμενον ἀγνισμόν (ἔμελλον γὰρ ἤδη θύειν τὸ Πάσχα, κατὰ τὸν οὐδὲν παρ' αὐτοῖς ἰσχύοντα νόμου), Πιλάτῳ προσάγουσιν, ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀσυνεσίας τοῖς τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἂν ὅλως ένα σχεθῆναι πιστεύσαντες, εἰ αὐτόχειρες μὲν οὐκ ἂν εἶεν αὐτοὶ, προσοίσειαν δὲ μᾶλλον ταῖς ἑτέρου χερι σὶν ἐκεῖνο πεισόμενον, κἂν τοῖς διὰ Μωσέως ἀπάδῃ νόμοις ὅπερ ἦν αὐτοῖς κατὰ νοῦν. Γελοιότατον δι σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ πεπραχότες αλύσονται· εὐθύνοντες γὰρ ὡς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις κατεγνωσμένον τὸν ἡμαρτηκότα μηδὲν, καὶ τὴν οὕτω φρικωδεστά την ασέβειαν τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς, τὸν τοῦ πραιτωρίου φεύγουσιν οὐδόν, ὡς ἐσόμενον αὐτοῖς παραίτιον μολυσμοῦ, καὶ τὸ ἀνδράσιν ἐπιμίσγεσθαι τοῖς ἀνάγνοις ἔτι παραιτοῦνται διὰ σπουδῆς. Αίθους γὰρ, οἶμαι, καὶ ἀνθρώπων τῶν ὁμογενῶν σώματα καταμολύνειν δύνασθαι πεπιστεύκασι τὴν ἀνθρώπου ψυχήν· τὸ δὲ δὴ πάντων αίσχιστον τῶν κακῶν, τὴν ἀδικωτάτην μιαιφονίαν, οὐδὲν ὅλως αὐτοῖς προστρέ βεσθαι νενομίκασι βλάβος. Καὶ τό γε παράδοξον, μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων εὐηθέστερόν τε καὶ ἀλογώτερον, ἀγνεύουσι διὰ τὴν τοῦ προβάτου σφαγήν, ἕτερον ἡμῖν ἀνατυποῦντὸς οὐδὲν ἢ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη ρίου τὴν σκιάν· οἱ δὲ τὸν τύπον τιμῶντες τοῦ πράγμα τος εἰς αὐτὴν ὑβρίζουσι τὴν ἀλήθειαν. Πλαττόμενοι γὰρ ἐπ' αὐτῷ τὴν ἁγνείαν, τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιρονία μεμόλυνται. Καλῶς οὖν ἄρα ότὲ μὲν τάφους κεκο νιαμένους αὐτοὺς ὠνόμαζε, τοῖς ἔξωθεν καὶ ἐκ τέχνης αὐτοῖς ἐπῃωρημένοις περιβλήμασιν ἐξωραϊσμένους, ἔσωθέν γε μὴν δύσομον (γρ. δύσοσμον] καὶ δυσαχθε και Ibid. 24 7. * Exod. xii, 7 seqq. •s Matth. xxi, 27.

metu facile collabuntur, et sola interdum suspi- σίδηρος, καίτοι κατὰ φύσιν ὑπάρχων σκληρός, οὐκ cione mali franguntur. Quod autem sanctorum uni ἂν ἀλωθήτως ὁμιλήσαι τοῖς τῶν λίθων ἀπηνεστέροις, aut paucis contigit, exemplo nobis erit atque sola- εἰ μὴ τὴν ἐκ τοῦ στομοῦσθαι προσλάβοι δύναμιν tio. Hinc enim docemur non esse quandoque re- οὕτως ἡ ἀνθρώπου ψυχή, και σφόδρα νεανιεύητας spectu nostræ infirmitatis cunctandum quominas ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἀγαθὸν ἀπαρατρέπτοις ἐπιθυDeo serviamus, sed ei confidendum potius qui om- μίαις, ἀλλὰ τῆς τῶν ἐντεῦθεν ἀγώνων σκληρότητος nes firmare potest, quique nobis etiam præter οὐ περιέσται ποτέ, μὴ οὐχὶ πρότερον τῇ διὰ τοῦ spem largitur ut supernaturalibus factis gloriemur. θείου Πνεύματος ἀδρυνθεῖσα χάριτι. Οὐκοῦν ἀσθενέστεροι μέν πως τὸ ἐν ἀρχαῖς καὶ αὐτοὶ τυχὸν ἦσαν οἱ μαθηταὶ, κομισάμενοι δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ὑπὲρ πάντας Θεοῦ, τὴν ἑαυτῶν ἤδη παρελάσαντες ἀσθένειαν, εἰς τὴν ἐκείνου στεῤῥότητα μετεπλάττοντο, τῇ κοι νωνίᾳ τῇ πρὸς αὐτό, πρὸς τὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνατρέχοντες ευτολμίαν. Αναγέγραπται τοίνυν χρησίμως καὶ ἡ τῶν ἁγίων ἀσθένεια πρὸς ἔπαινόν τε καὶ δόξαν Θεοῦ, μετατιθέντος εἰς δύναμιν τὸ ἠσθενηκός, καὶ ὥσπερ τινὰ πύργον ἀνιστάντος ἄμαχον τὸ καὶ ψιλοῖς, καὶ εὐανάτρεπτον φόβοις, καὶ μόναις ἔσθ' ὅτε ταῖς ἐκ τοῦ τι παθεῖν ὑποψίαις κατεββαγός. Εἴη δ' ἂν εἰς τύπον τε καὶ παραψυχὴν ἡμετέραν, τὸ ἐνί που τυχόν ἡ ὀλίγοις τῶν ἁγίων συμβεβηκός. Διδασκόμεθα γὰρ ἐντεῦθεν μὴ ταῖς ἑαυτῶν ἀσθενείαις ἐνορῶντας ἐσύ Στε καταναρκᾶν ἀβουλότατα τὸ δουλεύειν τῷ Θεῷ, πεποιθέναι δὲ μᾶλλον ἐπὶ τῷ πάντας νευροῦν ἰσχύοντι, καὶ τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἐναβρύνεσθαι κατορθώμασι καὶ παρ' ἐλπίδα χαριζομένῳ. XVIII, 28. Adducunt ergo Jesum a Caipha in prætorium. Erat autem mane, et ipsi non introierunt in prætorium, ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. ' Justum judicium judicare " et innocentem ac justum non interficere, cum lex et divinum praeceplum sanxerit pudet quidem miseros nullum sibi crimen suppetere. Cum autem nullam sui in Christum furoris excusationem invenirent, nec sibi occidere cum liceret, quia lustrandi mox erant (immolare enim Pascha debebant juxta legem "), ad Pilatum eum adducunt, incredibili vecordia sibi persuadentes injustæ cædis crimine se nequaquam obstrictum iri, si a cæde ipsi abstinentes in alterius manus eum traderent illud passurum, quamvis Mosaicis legibus repugnaret quod mente versa. bant. Sed et illud perquam 1033' ridiculum deprehendetur, quod cum innocentissimum quasi summorum criminum reum in judicium adducerent, ac tam horrendam impietatem in caput suum elfulerent, pratorii limen fugiunt, quasi inquim nandi hinc forent, et impuris hominibus misceri summopere cavent. Lapides quippe et ejusdem generis hominum corpora inquinare posse hominis animam sibi persuadent: fœdissimum vero malorun omnium, injustissimam nempe cadem nihil prorsus sibi noxæ putant affingere. Et quod mirabilius, imo vero cæteris omnibus insanius est, non polluuntur ob agni cædem, qui nihil aliud quam mysterii Christi nobis umbram exprimit, et cum rel typum bonorent, ipsam veritaten labefactant. Nam cum ob agnum lustrari se fingant, Christi cæde inquinantur. Recte igitur modo quidem sepulcra dealbata eos appellavit ", externo et artificioso fuco ornata, intus autem fetido et graveolente spurcitia plena: modo culicemn quidem excolare dixit, camelum vero deglutire ***. Nam cum sæpe minima ac tenuissima quæque, ut verbo dicam, observent, aut rein prorsus nihili, (quid enim est culex?) crimina graviora pro nihilo ducunt, et caliτο Deut. 1,16. • Exod. XXII, G Αγουσιν οὖν τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Καϊάνα εἰ; τὸ πραιτώριον. Ἦν δὲ πρωί, καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσἦλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ' ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. Κρίμα δίκαιον κρίνετε, καὶ ἀθῶον καὶ δίκαιον οὐκ ἀποκτενεῖς, διαρρήδην οὕτως ἀνακεκραγότος του νόμου καὶ τῆς θείας ἐντολῆς, ἐπερυθριωσι μέν πως τῇ τῶν αἰτιῶν ἐρημίᾳ καὶ οὐχ έκόντες οἱ δείλαιοι Απροφάσιστον δὲ ἤδη τὴν κατὰ Χριστοῦ μανίαν εύρίσκοντες, εἰργόμενοί τε τῆς αὐτοκτονίας, διὰ τὸν ἐπικείμενον ἀγνισμόν (ἔμελλον γὰρ ἤδη θύειν τὸ Πάσχα, κατὰ τὸν οὐδὲν παρ' αὐτοῖς ἰσχύοντα νόμου), Πιλάτῳ προσάγουσιν, ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀσυνεσίας τοῖς τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐγκλήμασιν οὐκ ἂν ὅλως ένα σχεθῆναι πιστεύσαντες, εἰ αὐτόχειρες μὲν οὐκ ἂν εἶεν αὐτοὶ, προσοίσειαν δὲ μᾶλλον ταῖς ἑτέρου χερι σὶν ἐκεῖνο πεισόμενον, κἂν τοῖς διὰ Μωσέως ἀπάδῃ νόμοις ὅπερ ἦν αὐτοῖς κατὰ νοῦν. Γελοιότατον δι σφόδρα κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ πεπραχότες αλύσονται· εὐθύνοντες γὰρ ὡς ἐπὶ τοῖς ἐσχάτοις κατεγνωσμένον τὸν ἡμαρτηκότα μηδὲν, καὶ τὴν οὕτω φρικωδεστά την ασέβειαν τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς, τὸν τοῦ πραιτωρίου φεύγουσιν οὐδόν, ὡς ἐσόμενον αὐτοῖς παραίτιον μολυσμοῦ, καὶ τὸ ἀνδράσιν ἐπιμίσγεσθαι τοῖς ἀνάγνοις ἔτι παραιτοῦνται διὰ σπουδῆς. Αίθους γὰρ, οἶμαι, καὶ ἀνθρώπων τῶν ὁμογενῶν σώματα καταμολύνειν δύνασθαι πεπιστεύκασι τὴν ἀνθρώπου ψυχήν· τὸ δὲ δὴ πάντων αίσχιστον τῶν κακῶν, τὴν ἀδικωτάτην μιαιφονίαν, οὐδὲν ὅλως αὐτοῖς προστρέ βεσθαι νενομίκασι βλάβος. Καὶ τό γε παράδοξον, μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων εὐηθέστερόν τε καὶ ἀλογώτερον, ἀγνεύουσι διὰ τὴν τοῦ προβάτου σφαγήν, ἕτερον ἡμῖν ἀνατυποῦντὸς οὐδὲν ἢ τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστη ρίου τὴν σκιάν· οἱ δὲ τὸν τύπον τιμῶντες τοῦ πράγμα τος εἰς αὐτὴν ὑβρίζουσι τὴν ἀλήθειαν. Πλαττόμενοι γὰρ ἐπ' αὐτῷ τὴν ἁγνείαν, τῇ κατὰ Χριστοῦ μιαιρονία μεμόλυνται. Καλῶς οὖν ἄρα ότὲ μὲν τάφους κεκο νιαμένους αὐτοὺς ὠνόμαζε, τοῖς ἔξωθεν καὶ ἐκ τέχνης αὐτοῖς ἐπῃωρημένοις περιβλήμασιν ἐξωραϊσμένους, ἔσωθέν γε μὴν δύσομον (γρ. δύσοσμον] καὶ δυσαχθε και Ibid. 24 7. * Exod. xii, 7 seqq. •s Matth. xxi, 27.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. στάτην ἔχοντας τὴν ἀκαθαρσίαν· ὁτὲ δὲ πάλιν, διυλί- cis quidem ac disci partem exteriorem abluuut. ζειν μὲν ἔφη τὸν κώνωπα, καταπίνειν δὲ τὸν κάμηλον. 'Ακριβολογούμενοι γὰρ πολλάκις ἐπὶ τοῖς ἁπάν των, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐλαχίστοις τε καὶ μείοσιν, ἢ καὶ ἐπὶ μηδενὶ παντελῶς,» (τί γὰρ ὅλως ὁ κώνωψ;) τὰ τῶν ἐγκλημάτων περιπληθέστερα τίθενται παρ' οὐδὲν, καὶ ποτηρίου μὲν καὶ πίνακος ἀπονίζουσι τὸ ἔξω, λόγος δὲ αὐτοῖς παντελῶς οὐδεὶς τῆς ἔνδον ἀκα θαρσίας. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ καίτοι τοῦ προφήτου λέγοντης Ιερεμίου σαφῶς·. Απόπλυνε ἀπὸ κακίας τὴν καρδίαν του, Ἱερουσαλήμ, ἵνα σωθῇς,» τὴν μὲν ἔσω καὶ ἐν διανοίαις ἀπέβειαν οὐδὲν εἶναι κομιδή διαπεπιστεύκασι· προσάγοντες δὲ Πιλάτῳ Χριστόν, παραιτοῦνται τόπους, ὡς ἐναγεῖς, καὶ ἀνδρῶν ἀπεριτμήτων σώματα, καὶ εἰ μὴ δρῷεν αὐτοὶ ταῖς ἰδίαις χερσί το παράνομον, ὑπουργὸν δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ὠμό. τητος ποιούντο Πιλᾶτον, ἔξω δὴ πάσης αἰτίας δια μένειν ἐξ ἀνοίας ὑπολαμβάνουσιν. θαυμάσειε δ᾽ ἂν τις οὐδὲ ταύτην αὐτῶν ἡγνοηκότας τὴν ἀσέβειαν τοὺς ἁγίους εὑρίσκων προφήτας. Εφη γάρ που περὶ αὐτῶν ὁ μακάριος Ησαΐας·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πολυ νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ.» Ιεζεχιήλ δὲ πάλιν· «Καθὼς ἐποίησας, οὕτως ἔσται σοι· τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεταί σοι εἰς κεφαλήν σου, ο Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ἀναφωνεῖ Μελωδός: «Απόδος τὸ ἀνταπόδομα αὐτῶν αὐτοῖς· κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτῶν δὸς αὐτοῖς.» Ὥσπερ γὰρ αὐτοὶ τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Χριστὸν τοῖς Ρω μείων προσήγαγον στρατηγοίς, οὕτω τὸ ἴσον ἐξ ἀντι στροφῆς ὑπομένοντες τῇ τῶν Ῥωμαίων παραδίδον και δυναστεία, καὶ τῇ τῶν τότε κρατούντων χειρί libus: Cadite super nos 68 διδαπάνηνται. Δεινὸς γὰρ οὕτω κατ' αὐτῶν ἐξεκαύθη πόλεμος, καὶ ἀπηχεστάταις οὕτω κεκοινωνήκασι συμφοραῖς, ὡς εἴπερ ἐξῆν, ὄρεσί τε καὶ πέτραις εἰσδύνοντας ἐντεθνᾶναί τινας πρὸ τῆς τοῦ πολέμου θέας, ἥδιον ἂν ἐλέσθαι καὶ τοῦτο πολλούς. Ο δή αιρήσεσθαι προαγγέλλων ὁ Κύριος ἔφασκεν· «Οταν ἴδητε κυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν Ἱερουσαλήμ, τότε ἐρεῖτε τοῖς βουνοῖς· Καλύψατε ἡμᾶς, καὶ τοῖς ὄρεσ: Πέσετε· ἐφ' ἡμᾶς. internæ vero impuritatis nullam rationem habent. Ecce enim, ecce, tametsi Jeremias propheta dicat: ‹ Lava cor tuum a malitia, Jerusalem, ut salva fias", › internam quidem et in animo sítam impietatem nihil esse existimant: Christum vero ad Pilatum adducentes loca fugiunt, ut impura, et virorum incircumcisorum corpora, et modo suis ipsi manibus scelus non admittant, sed suæ crudelitatis quodammodo ministrum Pilatum faciant, expertes se culpæ omnis mansuros præ vecordia suspicantur. Sed mirabere forsan illam eorum impietatem non ignotam fuisse prophetis. Dixit enim alicubi de iis beatus Isaias: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera manuum ejus accident. ei ω: ο Ezechiel vero: Sicut fecisti, erit tibi: retributio tua retribuetur tibi in caput tuum “. › Quin et ipse divinus Psalmistes: Redde retributionem ipsis; secundum opera manuum 1034 illorum da eis ",, Quemadmodum enim omnium Servatorem et Christum ad Romanorum prætores adduxerunt, ita vicissim ii Romanorum traditi sunt iðperio, et imperatorum manu subacti fuerunt. Tam grave quippe in eos bellum exarsit, tamque inauditis calamitatibus afflicti sunt, ut, si licuisset, in montibus et speluncis abditos cmori multi mallent, quam bellum illud spectare. Quod quidem optaturos cum prænuntiaret Dominus, aiebat: • Quando videritis obsessam ab exercitibus Jerusalem, tunc dicetis montibus: Operite nos, et colἘξῆλθεν οὖν ὁ Πωλάτος ἔξω πρὸς αὐτοὺς, και φησι· Τίνα κατηγορίαν φέρετε κατὰ τοῦ ἀνθρώ που τούτου; XVIII, 29. Exivit ergo Pilatus ad eos foras, el dixit: Quam accusationem affertis adversus homihem hunc? Cavent quidem ne lapidum et parietum tactu inquinentur Pilatus vero egreditur, et causam adventus eorum sciscitatur, et ejus quem judicio sistebant crimina exquirit, Judæorum principes alioqui condemnans. Nam alienigena cum esset, Judæorum tamen legem' reveretur, et morem qui apud eos obtinuit religiose observat. Egressus enim est præter solitum ex prætorio, quasi Judæis hoc facto significans legem esse servandam. Illi vero divinis mandatis contraria sentientes, et Mosaicas leges pro nihilo habentes, cædem injustam patrant; et hic quidem, licet ab eorum lege alienus, crimina tamen inquirit ac sedulo rimatur, injustum ostendens esse ut qui nihil deliquerint puniantur, aut ullo supplicio afficiantur: illi, cum nihil ei possint objicere, tamen ut immanem quemdam latronem adducunt. Non abs re ergo ad Judæorum Synagogam dictum est: Justificata est 67 Psal. xxvil, 4. Παραιτοῦνται μὲν, ὡς ᾤοντο, τὸν ἐκ λίθων καὶ τοίχων μολυσμόν, ἔξεισι δὲ ὁ Πιλάτος, καὶ διαπυνθάνεται μὲν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀφίξεως τὴν αἰτίαν, ἐξαιτεῖ δὲ εἰπεῖν τὰ τοῦ προσοισθέντος ἐγκλήματα, κατακρίνων καθ' ἕτερον τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς. Ανήρ γὰρ ἀλλογενῆς τὸν τῶν Ἰουδαίων δυσ ωπεῖται θεσμὸν, καὶ τὸ κρατῆσαν παρ' ἐκείνοις ἔθος ἐξ εὐλαβείας αἰσχύνεται. Εξέθει γὰρ ἀσυνήθως τοῦ φροντιστηρίου, τὸ ὅσον εἰπεῖν ἐπὶ τῇ δυνάμει τοῦ πράγματος τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τούτου φράσας, ὅτι χρὴ τηρεῖσθαι τὸν νόμον. Οἱ δὲ τοῖς θείοις ἐντάλμασι φρονοῦντες τὰ ἐναντία, καὶ μικρὰ κομιδῇ τῶν διὰ Μωσέως τεθεσπισμένων φροντίσαντες, ἄδικον ἐργάζον ται φόνον, καὶ ὁ μὲν ἔξω νόμου τοῦ παρ' αὐτοῖς φι λοπευστεῖ τὰ ἐγκλήματα καὶ περιεργάζεται τὰς αἰ τίας, τοὺς οὐδὲν ἡμαρτηκότας εὐθύνεσθαι δεῖν, ήγουν εἰσπράττεσθαί τινα δίκην, τῶν ἀτόπων εἶναι παραδεικνύς· οἱ δὲ λέγειν ἔχοντες οὐδὲν, ὡς τῶν ἀγρίων Jerem. 1V, «Εzech. vii. 27. 68 Luc. ΧΧ1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. στάτην ἔχοντας τὴν ἀκαθαρσίαν· ὁτὲ δὲ πάλιν, διυλί- cis quidem ac disci partem exteriorem abluuut. ζειν μὲν ἔφη τὸν κώνωπα, καταπίνειν δὲ τὸν κάμηλον. 'Ακριβολογούμενοι γὰρ πολλάκις ἐπὶ τοῖς ἁπάν των, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐλαχίστοις τε καὶ μείοσιν, ἢ καὶ ἐπὶ μηδενὶ παντελῶς,» (τί γὰρ ὅλως ὁ κώνωψ;) τὰ τῶν ἐγκλημάτων περιπληθέστερα τίθενται παρ' οὐδὲν, καὶ ποτηρίου μὲν καὶ πίνακος ἀπονίζουσι τὸ ἔξω, λόγος δὲ αὐτοῖς παντελῶς οὐδεὶς τῆς ἔνδον ἀκα θαρσίας. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ καίτοι τοῦ προφήτου λέγοντης Ιερεμίου σαφῶς·. Απόπλυνε ἀπὸ κακίας τὴν καρδίαν του, Ἱερουσαλήμ, ἵνα σωθῇς,» τὴν μὲν ἔσω καὶ ἐν διανοίαις ἀπέβειαν οὐδὲν εἶναι κομιδή διαπεπιστεύκασι· προσάγοντες δὲ Πιλάτῳ Χριστόν, παραιτοῦνται τόπους, ὡς ἐναγεῖς, καὶ ἀνδρῶν ἀπεριτμήτων σώματα, καὶ εἰ μὴ δρῷεν αὐτοὶ ταῖς ἰδίαις χερσί το παράνομον, ὑπουργὸν δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ὠμό. τητος ποιούντο Πιλᾶτον, ἔξω δὴ πάσης αἰτίας δια μένειν ἐξ ἀνοίας ὑπολαμβάνουσιν. θαυμάσειε δ᾽ ἂν τις οὐδὲ ταύτην αὐτῶν ἡγνοηκότας τὴν ἀσέβειαν τοὺς ἁγίους εὑρίσκων προφήτας. Εφη γάρ που περὶ αὐτῶν ὁ μακάριος Ησαΐας·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πολυ νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ.» Ιεζεχιήλ δὲ πάλιν· «Καθὼς ἐποίησας, οὕτως ἔσται σοι· τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεταί σοι εἰς κεφαλήν σου, ο Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ἀναφωνεῖ Μελωδός: «Απόδος τὸ ἀνταπόδομα αὐτῶν αὐτοῖς· κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτῶν δὸς αὐτοῖς.» Ὥσπερ γὰρ αὐτοὶ τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Χριστὸν τοῖς Ρω μείων προσήγαγον στρατηγοίς, οὕτω τὸ ἴσον ἐξ ἀντι στροφῆς ὑπομένοντες τῇ τῶν Ῥωμαίων παραδίδον και δυναστεία, καὶ τῇ τῶν τότε κρατούντων χειρί libus: Cadite super nos 68 διδαπάνηνται. Δεινὸς γὰρ οὕτω κατ' αὐτῶν ἐξεκαύθη πόλεμος, καὶ ἀπηχεστάταις οὕτω κεκοινωνήκασι συμφοραῖς, ὡς εἴπερ ἐξῆν, ὄρεσί τε καὶ πέτραις εἰσδύνοντας ἐντεθνᾶναί τινας πρὸ τῆς τοῦ πολέμου θέας, ἥδιον ἂν ἐλέσθαι καὶ τοῦτο πολλούς. Ο δή αιρήσεσθαι προαγγέλλων ὁ Κύριος ἔφασκεν· «Οταν ἴδητε κυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν Ἱερουσαλήμ, τότε ἐρεῖτε τοῖς βουνοῖς· Καλύψατε ἡμᾶς, καὶ τοῖς ὄρεσ: Πέσετε· ἐφ' ἡμᾶς. internæ vero impuritatis nullam rationem habent. Ecce enim, ecce, tametsi Jeremias propheta dicat: ‹ Lava cor tuum a malitia, Jerusalem, ut salva fias", › internam quidem et in animo sítam impietatem nihil esse existimant: Christum vero ad Pilatum adducentes loca fugiunt, ut impura, et virorum incircumcisorum corpora, et modo suis ipsi manibus scelus non admittant, sed suæ crudelitatis quodammodo ministrum Pilatum faciant, expertes se culpæ omnis mansuros præ vecordia suspicantur. Sed mirabere forsan illam eorum impietatem non ignotam fuisse prophetis. Dixit enim alicubi de iis beatus Isaias: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera manuum ejus accident. ei ω: ο Ezechiel vero: Sicut fecisti, erit tibi: retributio tua retribuetur tibi in caput tuum “. › Quin et ipse divinus Psalmistes: Redde retributionem ipsis; secundum opera manuum 1034 illorum da eis ",, Quemadmodum enim omnium Servatorem et Christum ad Romanorum prætores adduxerunt, ita vicissim ii Romanorum traditi sunt iðperio, et imperatorum manu subacti fuerunt. Tam grave quippe in eos bellum exarsit, tamque inauditis calamitatibus afflicti sunt, ut, si licuisset, in montibus et speluncis abditos cmori multi mallent, quam bellum illud spectare. Quod quidem optaturos cum prænuntiaret Dominus, aiebat: • Quando videritis obsessam ab exercitibus Jerusalem, tunc dicetis montibus: Operite nos, et colἘξῆλθεν οὖν ὁ Πωλάτος ἔξω πρὸς αὐτοὺς, και φησι· Τίνα κατηγορίαν φέρετε κατὰ τοῦ ἀνθρώ που τούτου; XVIII, 29. Exivit ergo Pilatus ad eos foras, el dixit: Quam accusationem affertis adversus homihem hunc? Cavent quidem ne lapidum et parietum tactu inquinentur Pilatus vero egreditur, et causam adventus eorum sciscitatur, et ejus quem judicio sistebant crimina exquirit, Judæorum principes alioqui condemnans. Nam alienigena cum esset, Judæorum tamen legem' reveretur, et morem qui apud eos obtinuit religiose observat. Egressus enim est præter solitum ex prætorio, quasi Judæis hoc facto significans legem esse servandam. Illi vero divinis mandatis contraria sentientes, et Mosaicas leges pro nihilo habentes, cædem injustam patrant; et hic quidem, licet ab eorum lege alienus, crimina tamen inquirit ac sedulo rimatur, injustum ostendens esse ut qui nihil deliquerint puniantur, aut ullo supplicio afficiantur: illi, cum nihil ei possint objicere, tamen ut immanem quemdam latronem adducunt. Non abs re ergo ad Judæorum Synagogam dictum est: Justificata est 67 Psal. xxvil, 4. Παραιτοῦνται μὲν, ὡς ᾤοντο, τὸν ἐκ λίθων καὶ τοίχων μολυσμόν, ἔξεισι δὲ ὁ Πιλάτος, καὶ διαπυνθάνεται μὲν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀφίξεως τὴν αἰτίαν, ἐξαιτεῖ δὲ εἰπεῖν τὰ τοῦ προσοισθέντος ἐγκλήματα, κατακρίνων καθ' ἕτερον τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς. Ανήρ γὰρ ἀλλογενῆς τὸν τῶν Ἰουδαίων δυσ ωπεῖται θεσμὸν, καὶ τὸ κρατῆσαν παρ' ἐκείνοις ἔθος ἐξ εὐλαβείας αἰσχύνεται. Εξέθει γὰρ ἀσυνήθως τοῦ φροντιστηρίου, τὸ ὅσον εἰπεῖν ἐπὶ τῇ δυνάμει τοῦ πράγματος τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τούτου φράσας, ὅτι χρὴ τηρεῖσθαι τὸν νόμον. Οἱ δὲ τοῖς θείοις ἐντάλμασι φρονοῦντες τὰ ἐναντία, καὶ μικρὰ κομιδῇ τῶν διὰ Μωσέως τεθεσπισμένων φροντίσαντες, ἄδικον ἐργάζον ται φόνον, καὶ ὁ μὲν ἔξω νόμου τοῦ παρ' αὐτοῖς φι λοπευστεῖ τὰ ἐγκλήματα καὶ περιεργάζεται τὰς αἰ τίας, τοὺς οὐδὲν ἡμαρτηκότας εὐθύνεσθαι δεῖν, ήγουν εἰσπράττεσθαί τινα δίκην, τῶν ἀτόπων εἶναι παραδεικνύς· οἱ δὲ λέγειν ἔχοντες οὐδὲν, ὡς τῶν ἀγρίων Jerem. 1V, «Εzech. vii. 27. 68 Luc. ΧΧ1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. στάτην ἔχοντας τὴν ἀκαθαρσίαν· ὁτὲ δὲ πάλιν, διυλί- cis quidem ac disci partem exteriorem abluuut. ζειν μὲν ἔφη τὸν κώνωπα, καταπίνειν δὲ τὸν κάμηλον. 'Ακριβολογούμενοι γὰρ πολλάκις ἐπὶ τοῖς ἁπάν των, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐλαχίστοις τε καὶ μείοσιν, ἢ καὶ ἐπὶ μηδενὶ παντελῶς,» (τί γὰρ ὅλως ὁ κώνωψ;) τὰ τῶν ἐγκλημάτων περιπληθέστερα τίθενται παρ' οὐδὲν, καὶ ποτηρίου μὲν καὶ πίνακος ἀπονίζουσι τὸ ἔξω, λόγος δὲ αὐτοῖς παντελῶς οὐδεὶς τῆς ἔνδον ἀκα θαρσίας. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ καίτοι τοῦ προφήτου λέγοντης Ιερεμίου σαφῶς·. Απόπλυνε ἀπὸ κακίας τὴν καρδίαν του, Ἱερουσαλήμ, ἵνα σωθῇς,» τὴν μὲν ἔσω καὶ ἐν διανοίαις ἀπέβειαν οὐδὲν εἶναι κομιδή διαπεπιστεύκασι· προσάγοντες δὲ Πιλάτῳ Χριστόν, παραιτοῦνται τόπους, ὡς ἐναγεῖς, καὶ ἀνδρῶν ἀπεριτμήτων σώματα, καὶ εἰ μὴ δρῷεν αὐτοὶ ταῖς ἰδίαις χερσί το παράνομον, ὑπουργὸν δὲ ὥσπερ τῆς ἑαυτῶν ὠμό. τητος ποιούντο Πιλᾶτον, ἔξω δὴ πάσης αἰτίας δια μένειν ἐξ ἀνοίας ὑπολαμβάνουσιν. θαυμάσειε δ᾽ ἂν τις οὐδὲ ταύτην αὐτῶν ἡγνοηκότας τὴν ἀσέβειαν τοὺς ἁγίους εὑρίσκων προφήτας. Εφη γάρ που περὶ αὐτῶν ὁ μακάριος Ησαΐας·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ· πολυ νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτῷ.» Ιεζεχιήλ δὲ πάλιν· «Καθὼς ἐποίησας, οὕτως ἔσται σοι· τὸ ἀνταπόδομά σου ἀνταποδοθήσεταί σοι εἰς κεφαλήν σου, ο Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ἀναφωνεῖ Μελωδός: «Απόδος τὸ ἀνταπόδομα αὐτῶν αὐτοῖς· κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτῶν δὸς αὐτοῖς.» Ὥσπερ γὰρ αὐτοὶ τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Χριστὸν τοῖς Ρω μείων προσήγαγον στρατηγοίς, οὕτω τὸ ἴσον ἐξ ἀντι στροφῆς ὑπομένοντες τῇ τῶν Ῥωμαίων παραδίδον και δυναστεία, καὶ τῇ τῶν τότε κρατούντων χειρί libus: Cadite super nos 68 διδαπάνηνται. Δεινὸς γὰρ οὕτω κατ' αὐτῶν ἐξεκαύθη πόλεμος, καὶ ἀπηχεστάταις οὕτω κεκοινωνήκασι συμφοραῖς, ὡς εἴπερ ἐξῆν, ὄρεσί τε καὶ πέτραις εἰσδύνοντας ἐντεθνᾶναί τινας πρὸ τῆς τοῦ πολέμου θέας, ἥδιον ἂν ἐλέσθαι καὶ τοῦτο πολλούς. Ο δή αιρήσεσθαι προαγγέλλων ὁ Κύριος ἔφασκεν· «Οταν ἴδητε κυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν Ἱερουσαλήμ, τότε ἐρεῖτε τοῖς βουνοῖς· Καλύψατε ἡμᾶς, καὶ τοῖς ὄρεσ: Πέσετε· ἐφ' ἡμᾶς. internæ vero impuritatis nullam rationem habent. Ecce enim, ecce, tametsi Jeremias propheta dicat: ‹ Lava cor tuum a malitia, Jerusalem, ut salva fias", › internam quidem et in animo sítam impietatem nihil esse existimant: Christum vero ad Pilatum adducentes loca fugiunt, ut impura, et virorum incircumcisorum corpora, et modo suis ipsi manibus scelus non admittant, sed suæ crudelitatis quodammodo ministrum Pilatum faciant, expertes se culpæ omnis mansuros præ vecordia suspicantur. Sed mirabere forsan illam eorum impietatem non ignotam fuisse prophetis. Dixit enim alicubi de iis beatus Isaias: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera manuum ejus accident. ei ω: ο Ezechiel vero: Sicut fecisti, erit tibi: retributio tua retribuetur tibi in caput tuum “. › Quin et ipse divinus Psalmistes: Redde retributionem ipsis; secundum opera manuum 1034 illorum da eis ",, Quemadmodum enim omnium Servatorem et Christum ad Romanorum prætores adduxerunt, ita vicissim ii Romanorum traditi sunt iðperio, et imperatorum manu subacti fuerunt. Tam grave quippe in eos bellum exarsit, tamque inauditis calamitatibus afflicti sunt, ut, si licuisset, in montibus et speluncis abditos cmori multi mallent, quam bellum illud spectare. Quod quidem optaturos cum prænuntiaret Dominus, aiebat: • Quando videritis obsessam ab exercitibus Jerusalem, tunc dicetis montibus: Operite nos, et colἘξῆλθεν οὖν ὁ Πωλάτος ἔξω πρὸς αὐτοὺς, και φησι· Τίνα κατηγορίαν φέρετε κατὰ τοῦ ἀνθρώ που τούτου; XVIII, 29. Exivit ergo Pilatus ad eos foras, el dixit: Quam accusationem affertis adversus homihem hunc? Cavent quidem ne lapidum et parietum tactu inquinentur Pilatus vero egreditur, et causam adventus eorum sciscitatur, et ejus quem judicio sistebant crimina exquirit, Judæorum principes alioqui condemnans. Nam alienigena cum esset, Judæorum tamen legem' reveretur, et morem qui apud eos obtinuit religiose observat. Egressus enim est præter solitum ex prætorio, quasi Judæis hoc facto significans legem esse servandam. Illi vero divinis mandatis contraria sentientes, et Mosaicas leges pro nihilo habentes, cædem injustam patrant; et hic quidem, licet ab eorum lege alienus, crimina tamen inquirit ac sedulo rimatur, injustum ostendens esse ut qui nihil deliquerint puniantur, aut ullo supplicio afficiantur: illi, cum nihil ei possint objicere, tamen ut immanem quemdam latronem adducunt. Non abs re ergo ad Judæorum Synagogam dictum est: Justificata est 67 Psal. xxvil, 4. Παραιτοῦνται μὲν, ὡς ᾤοντο, τὸν ἐκ λίθων καὶ τοίχων μολυσμόν, ἔξεισι δὲ ὁ Πιλάτος, καὶ διαπυνθάνεται μὲν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀφίξεως τὴν αἰτίαν, ἐξαιτεῖ δὲ εἰπεῖν τὰ τοῦ προσοισθέντος ἐγκλήματα, κατακρίνων καθ' ἕτερον τοὺς τῶν Ἰουδαίων καθηγητάς. Ανήρ γὰρ ἀλλογενῆς τὸν τῶν Ἰουδαίων δυσ ωπεῖται θεσμὸν, καὶ τὸ κρατῆσαν παρ' ἐκείνοις ἔθος ἐξ εὐλαβείας αἰσχύνεται. Εξέθει γὰρ ἀσυνήθως τοῦ φροντιστηρίου, τὸ ὅσον εἰπεῖν ἐπὶ τῇ δυνάμει τοῦ πράγματος τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τούτου φράσας, ὅτι χρὴ τηρεῖσθαι τὸν νόμον. Οἱ δὲ τοῖς θείοις ἐντάλμασι φρονοῦντες τὰ ἐναντία, καὶ μικρὰ κομιδῇ τῶν διὰ Μωσέως τεθεσπισμένων φροντίσαντες, ἄδικον ἐργάζον ται φόνον, καὶ ὁ μὲν ἔξω νόμου τοῦ παρ' αὐτοῖς φι λοπευστεῖ τὰ ἐγκλήματα καὶ περιεργάζεται τὰς αἰ τίας, τοὺς οὐδὲν ἡμαρτηκότας εὐθύνεσθαι δεῖν, ήγουν εἰσπράττεσθαί τινα δίκην, τῶν ἀτόπων εἶναι παραδεικνύς· οἱ δὲ λέγειν ἔχοντες οὐδὲν, ὡς τῶν ἀγρίων Jerem. 1V, «Εzech. vii. 27. 68 Luc. ΧΧ1,

Sodoma ex te ". Et ipse alicubi Christus Israe- ἕνα προσκομίζουσι λῃστῶν. Εὐλογώτατα τοίνυν προς litarum intemperiem accusans: ‹ Sed neque secundum justificationes gentium fecisti mihi: ) quod verum quidem esse patet. Nam Græci quidem lignis et lapidibus quos deos putant impuris et illolis manibus sacrificia nequaquam obtulerint, nec quemquam nisi gravissimi sceleris convictum morte affecerint. Hi vero quamvis secundum naturam Deo Pascha sacrificaturi, innocenti sanguine tamen 1035 animum suum obstringunt, et injuste interfcere aggrediuntur omnis culpae exsortem. XVIII, 30. Responderunt et dixerunt. Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Justam quidem causam non habent, sed impietatis turpitudinem celant, et ne videantur injuste ejus mortem quærere, subdole aiunt se nequaquam Jesum plectendum adducturos fuisse, nisi aliqua in re deliquisset. Legem quippe observare se simulant, quæ sanctum in omnibus judicium facere jubet, et, quod mirere, legis obsequium praetexunt, ejusque observatores haberi volunt, cum legis auctori crimen affingere non reformident. Malefactorem quippe dicunt eum qui ad delenda maleficia venit in mundum, ut videatur rursus Christus per Isaiæ prophetæ vocem de iis dixisse: • Va eis, resilierunt a me, meticulosi sunt quia impie egerunt in me. Ego redemi eos, ipsi vero locuti sunt contra me mendacia ***. › XVIII, 31. Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. Nullius criminis convictum, et indicta causa legam panis subjicere mihi quidem non licet, sed vos secundum legem vestram eum judicate, si hominem prorsus innocentem puniendum statuit. Risu vero, imo miseratione dignum est, quod Dominum gentilium leges justificant, adeo ut Pilatus eum supplicio vereatur afficere tam obscuris criminibus petitum, hi vero morte plectendum clamitant, quamvis divina lege imprimis glorientur. ματι προσηγμένον, οἱ δὲ καὶ δεῖν ἀποτεθνᾶναί φασι, μένοι. XVIII, 31, 52. Dixerunt ergo Judæi: Nobis non licet interficere quemauam. Ut sermo Jesu impleretur, quem dixit, significans qua morte esset moriturus. Vetari se ab impia cæde aiunt, quia ad agni¸ comestionem purificati erant; si quid in tanta impietate puri esse potest. Ipsi enim ex se ad impium illud facinus suscipiendum promptissimi erant, nec ullius ad id ope indigebant. Præceps enim Judæorum animus ad quodvis facinus, 1036 nec ulla res tam nefaria ac tam invisa Deo est quam ** Ezech. xvr, 51. "Ezech, v, τὴν τῶν Ἰουδαίων εἴρηται Συναγωγήν· Ἐδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ.» Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Χριστὸς τὰς ἐν τούτοις τῶν ἐξ Ἰσραὴλ παροινίας καταιτιών μενος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἐθνῶν ἐποίησάς μοι· ν καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος, εἶπερ Ελληνες μὲν τοῖς ἐν ὑπολήψει γεγονόσι θεῶν λίθοις τε καὶ ξύλοις, οὐκ ἂν τὰ συνήθη προσοίσειαν θύματα, με μολυσμέναις τε καὶ ἀνίπτοις χερσὶν, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν ἀνέλοιέν τινα μὴ οὐχὶ τοῖς ἐσχάτοις ἐναλόντα κακοίς. Οἱ δὲ καίτοι θύειν τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ τὸ Πάσχα μέλλοντες, αἷμασιν ἀθώοις ἔνοχον τὴν οἰκείαν καθ ιστῶσι ψυχήν, καὶ ἀδίκως ἀποκτείναι σπουδάζουσ τὸν ἁπάσης ἁμαρτίας ἀλλότριον. Απεκρίθησαν, καὶ εἶπον αὐτῷ· Εἰ μὴ ἦν ο τος κακοποιός, οὐκ ἂν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν. Αποροῦσε μὲν αἰτίας εὐλόγου, περιστέλλονται δὲ πως τῆς ἀσεβείας τὸ αἶσχος, καὶ τὸ δοκεῖν ἀδίκως ἐλέσθαι φονᾶν, σοφιζόμενοι, ὡς οὐδόλως ἀποτίνοντα δίκην προσεκόμισαν ἂν τὸν Ἰησοῦν, εἰ μή τι και πταίσας ήλω, φασίν. ῾Υποπλάττονται γὰρ ἔτι τοῦ νόμου τὴν τήρησιν, ὁσίαν ἐφ᾽ ἅπασι κρίσιν ποιεῖσθα προστάττοντος, και, τό γε παράδοξον, καὶ αὐτὴν εξοπλίζουσι τὴν εἰς τὸν νόμον. πιστεύεσθαι γὰρ ἀξιοῦσιν, ὡς νομοφύλακες, οι του νομοθέτου κατηγορεῖν οὐκ ὀκνήσαντες. Κακὸν δὲ δρᾶσαί φασι τὸν ἐπ' ἀναιρέσει φαυλότητος ἀφιγμένον, ἵνα φαίνηται πάλιν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς Ἡσαΐου περὶ αὐτῶν εἰπών· «Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἡτέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ.» Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Πιλάτος· Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς, καὶ κατὰ τὸν νόμον ὑμῶν κρίνατε αὐτές. Τὸν ἐπ᾽ οὐδενὶ, φησί, τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένον, ἀδιάκριτον δὲ παρ' [[σ. ἡμῶν] ὑπομένοντα τὴν κα τάῤῥησιν ταῖς ἐκ νόμων ὑποθεῖναι ποιναῖς, ἐμε, μέν οὐ θέμις, κρίνατε δὲ μᾶλλον αὐτοὶ κατὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, εἴπερ ἄρα, φησί, καὶ τὸν ἀνυπαίτιον παντελώς κολάζεσθαι δεῖν διετάξατο. Γέλως δὲ ὄντως οὐ μικρά, μᾶλλον δὲ θρήνου διηνεκούς ἄξιον, εἰ οἱ μὲν παρ' Ελλησι δικαιοῦσι νόμοι τὸν Κύριον, ὡς καὶ κολάζειν ὀκνῆσαι Πιλάτον αὐτὸν, ἐπ᾽ ἀσήμοις οὕτως ἐγχει καίτοι νόμῳ τῷ θείῳ παιδαγωγεῖσθαι μεγαλαυχού 7. του Osee vil, 13. Εἶπον οὖν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα. Ινα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ, ἂν εἶπε, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἡμε λεν ἀποθνήσκειν. Κώλυμα γενέσθαι φασὶν αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι βιαιότατον παραπόδισμα τῆς ἀνοσίου μιαιφονίας, τὸν ἐπὶ τοῦ προβάτου σφαγῇ πληρούμενον ἀγνισμὸν, εἰ περ τις ὅλως παρὰ τοῖς ἐκεῖνα τετολμηκόσιν. "Η γαρ ἂν καὶ λίαν ἑτοίμως εἰς ἀσέβειαν ἦταν αὐτουργο τῆς ἑτέρου συμπνοίας δεηθέντες οὐδαμῶς. Εὐπετε στατος γὰρ τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς εἰς τὸ πᾶν ἐπιοῦν

Sodoma ex te ". Et ipse alicubi Christus Israe- ἕνα προσκομίζουσι λῃστῶν. Εὐλογώτατα τοίνυν προς litarum intemperiem accusans: ‹ Sed neque secundum justificationes gentium fecisti mihi: ) quod verum quidem esse patet. Nam Græci quidem lignis et lapidibus quos deos putant impuris et illolis manibus sacrificia nequaquam obtulerint, nec quemquam nisi gravissimi sceleris convictum morte affecerint. Hi vero quamvis secundum naturam Deo Pascha sacrificaturi, innocenti sanguine tamen 1035 animum suum obstringunt, et injuste interfcere aggrediuntur omnis culpae exsortem. XVIII, 30. Responderunt et dixerunt. Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Justam quidem causam non habent, sed impietatis turpitudinem celant, et ne videantur injuste ejus mortem quærere, subdole aiunt se nequaquam Jesum plectendum adducturos fuisse, nisi aliqua in re deliquisset. Legem quippe observare se simulant, quæ sanctum in omnibus judicium facere jubet, et, quod mirere, legis obsequium praetexunt, ejusque observatores haberi volunt, cum legis auctori crimen affingere non reformident. Malefactorem quippe dicunt eum qui ad delenda maleficia venit in mundum, ut videatur rursus Christus per Isaiæ prophetæ vocem de iis dixisse: • Va eis, resilierunt a me, meticulosi sunt quia impie egerunt in me. Ego redemi eos, ipsi vero locuti sunt contra me mendacia ***. › XVIII, 31. Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. Nullius criminis convictum, et indicta causa legam panis subjicere mihi quidem non licet, sed vos secundum legem vestram eum judicate, si hominem prorsus innocentem puniendum statuit. Risu vero, imo miseratione dignum est, quod Dominum gentilium leges justificant, adeo ut Pilatus eum supplicio vereatur afficere tam obscuris criminibus petitum, hi vero morte plectendum clamitant, quamvis divina lege imprimis glorientur. ματι προσηγμένον, οἱ δὲ καὶ δεῖν ἀποτεθνᾶναί φασι, μένοι. XVIII, 31, 52. Dixerunt ergo Judæi: Nobis non licet interficere quemauam. Ut sermo Jesu impleretur, quem dixit, significans qua morte esset moriturus. Vetari se ab impia cæde aiunt, quia ad agni¸ comestionem purificati erant; si quid in tanta impietate puri esse potest. Ipsi enim ex se ad impium illud facinus suscipiendum promptissimi erant, nec ullius ad id ope indigebant. Præceps enim Judæorum animus ad quodvis facinus, 1036 nec ulla res tam nefaria ac tam invisa Deo est quam ** Ezech. xvr, 51. "Ezech, v, τὴν τῶν Ἰουδαίων εἴρηται Συναγωγήν· Ἐδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ.» Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Χριστὸς τὰς ἐν τούτοις τῶν ἐξ Ἰσραὴλ παροινίας καταιτιών μενος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἐθνῶν ἐποίησάς μοι· ν καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος, εἶπερ Ελληνες μὲν τοῖς ἐν ὑπολήψει γεγονόσι θεῶν λίθοις τε καὶ ξύλοις, οὐκ ἂν τὰ συνήθη προσοίσειαν θύματα, με μολυσμέναις τε καὶ ἀνίπτοις χερσὶν, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν ἀνέλοιέν τινα μὴ οὐχὶ τοῖς ἐσχάτοις ἐναλόντα κακοίς. Οἱ δὲ καίτοι θύειν τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ τὸ Πάσχα μέλλοντες, αἷμασιν ἀθώοις ἔνοχον τὴν οἰκείαν καθ ιστῶσι ψυχήν, καὶ ἀδίκως ἀποκτείναι σπουδάζουσ τὸν ἁπάσης ἁμαρτίας ἀλλότριον. Απεκρίθησαν, καὶ εἶπον αὐτῷ· Εἰ μὴ ἦν ο τος κακοποιός, οὐκ ἂν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν. Αποροῦσε μὲν αἰτίας εὐλόγου, περιστέλλονται δὲ πως τῆς ἀσεβείας τὸ αἶσχος, καὶ τὸ δοκεῖν ἀδίκως ἐλέσθαι φονᾶν, σοφιζόμενοι, ὡς οὐδόλως ἀποτίνοντα δίκην προσεκόμισαν ἂν τὸν Ἰησοῦν, εἰ μή τι και πταίσας ήλω, φασίν. ῾Υποπλάττονται γὰρ ἔτι τοῦ νόμου τὴν τήρησιν, ὁσίαν ἐφ᾽ ἅπασι κρίσιν ποιεῖσθα προστάττοντος, και, τό γε παράδοξον, καὶ αὐτὴν εξοπλίζουσι τὴν εἰς τὸν νόμον. πιστεύεσθαι γὰρ ἀξιοῦσιν, ὡς νομοφύλακες, οι του νομοθέτου κατηγορεῖν οὐκ ὀκνήσαντες. Κακὸν δὲ δρᾶσαί φασι τὸν ἐπ' ἀναιρέσει φαυλότητος ἀφιγμένον, ἵνα φαίνηται πάλιν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς Ἡσαΐου περὶ αὐτῶν εἰπών· «Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἡτέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ.» Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Πιλάτος· Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς, καὶ κατὰ τὸν νόμον ὑμῶν κρίνατε αὐτές. Τὸν ἐπ᾽ οὐδενὶ, φησί, τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένον, ἀδιάκριτον δὲ παρ' [[σ. ἡμῶν] ὑπομένοντα τὴν κα τάῤῥησιν ταῖς ἐκ νόμων ὑποθεῖναι ποιναῖς, ἐμε, μέν οὐ θέμις, κρίνατε δὲ μᾶλλον αὐτοὶ κατὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, εἴπερ ἄρα, φησί, καὶ τὸν ἀνυπαίτιον παντελώς κολάζεσθαι δεῖν διετάξατο. Γέλως δὲ ὄντως οὐ μικρά, μᾶλλον δὲ θρήνου διηνεκούς ἄξιον, εἰ οἱ μὲν παρ' Ελλησι δικαιοῦσι νόμοι τὸν Κύριον, ὡς καὶ κολάζειν ὀκνῆσαι Πιλάτον αὐτὸν, ἐπ᾽ ἀσήμοις οὕτως ἐγχει καίτοι νόμῳ τῷ θείῳ παιδαγωγεῖσθαι μεγαλαυχού 7. του Osee vil, 13. Εἶπον οὖν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα. Ινα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ, ἂν εἶπε, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἡμε λεν ἀποθνήσκειν. Κώλυμα γενέσθαι φασὶν αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι βιαιότατον παραπόδισμα τῆς ἀνοσίου μιαιφονίας, τὸν ἐπὶ τοῦ προβάτου σφαγῇ πληρούμενον ἀγνισμὸν, εἰ περ τις ὅλως παρὰ τοῖς ἐκεῖνα τετολμηκόσιν. "Η γαρ ἂν καὶ λίαν ἑτοίμως εἰς ἀσέβειαν ἦταν αὐτουργο τῆς ἑτέρου συμπνοίας δεηθέντες οὐδαμῶς. Εὐπετε στατος γὰρ τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς εἰς τὸ πᾶν ἐπιοῦν

Sodoma ex te ". Et ipse alicubi Christus Israe- ἕνα προσκομίζουσι λῃστῶν. Εὐλογώτατα τοίνυν προς litarum intemperiem accusans: ‹ Sed neque secundum justificationes gentium fecisti mihi: ) quod verum quidem esse patet. Nam Græci quidem lignis et lapidibus quos deos putant impuris et illolis manibus sacrificia nequaquam obtulerint, nec quemquam nisi gravissimi sceleris convictum morte affecerint. Hi vero quamvis secundum naturam Deo Pascha sacrificaturi, innocenti sanguine tamen 1035 animum suum obstringunt, et injuste interfcere aggrediuntur omnis culpae exsortem. XVIII, 30. Responderunt et dixerunt. Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Justam quidem causam non habent, sed impietatis turpitudinem celant, et ne videantur injuste ejus mortem quærere, subdole aiunt se nequaquam Jesum plectendum adducturos fuisse, nisi aliqua in re deliquisset. Legem quippe observare se simulant, quæ sanctum in omnibus judicium facere jubet, et, quod mirere, legis obsequium praetexunt, ejusque observatores haberi volunt, cum legis auctori crimen affingere non reformident. Malefactorem quippe dicunt eum qui ad delenda maleficia venit in mundum, ut videatur rursus Christus per Isaiæ prophetæ vocem de iis dixisse: • Va eis, resilierunt a me, meticulosi sunt quia impie egerunt in me. Ego redemi eos, ipsi vero locuti sunt contra me mendacia ***. › XVIII, 31. Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. Nullius criminis convictum, et indicta causa legam panis subjicere mihi quidem non licet, sed vos secundum legem vestram eum judicate, si hominem prorsus innocentem puniendum statuit. Risu vero, imo miseratione dignum est, quod Dominum gentilium leges justificant, adeo ut Pilatus eum supplicio vereatur afficere tam obscuris criminibus petitum, hi vero morte plectendum clamitant, quamvis divina lege imprimis glorientur. ματι προσηγμένον, οἱ δὲ καὶ δεῖν ἀποτεθνᾶναί φασι, μένοι. XVIII, 31, 52. Dixerunt ergo Judæi: Nobis non licet interficere quemauam. Ut sermo Jesu impleretur, quem dixit, significans qua morte esset moriturus. Vetari se ab impia cæde aiunt, quia ad agni¸ comestionem purificati erant; si quid in tanta impietate puri esse potest. Ipsi enim ex se ad impium illud facinus suscipiendum promptissimi erant, nec ullius ad id ope indigebant. Præceps enim Judæorum animus ad quodvis facinus, 1036 nec ulla res tam nefaria ac tam invisa Deo est quam ** Ezech. xvr, 51. "Ezech, v, τὴν τῶν Ἰουδαίων εἴρηται Συναγωγήν· Ἐδικαιώθη Σόδομα ἐκ σοῦ.» Καὶ αὐτὸς δέ πού φησιν ὁ Χριστὸς τὰς ἐν τούτοις τῶν ἐξ Ἰσραὴλ παροινίας καταιτιών μενος· Ἀλλ᾿ οὐδὲ κατὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἐθνῶν ἐποίησάς μοι· ν καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος, εἶπερ Ελληνες μὲν τοῖς ἐν ὑπολήψει γεγονόσι θεῶν λίθοις τε καὶ ξύλοις, οὐκ ἂν τὰ συνήθη προσοίσειαν θύματα, με μολυσμέναις τε καὶ ἀνίπτοις χερσὶν, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν ἀνέλοιέν τινα μὴ οὐχὶ τοῖς ἐσχάτοις ἐναλόντα κακοίς. Οἱ δὲ καίτοι θύειν τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ τὸ Πάσχα μέλλοντες, αἷμασιν ἀθώοις ἔνοχον τὴν οἰκείαν καθ ιστῶσι ψυχήν, καὶ ἀδίκως ἀποκτείναι σπουδάζουσ τὸν ἁπάσης ἁμαρτίας ἀλλότριον. Απεκρίθησαν, καὶ εἶπον αὐτῷ· Εἰ μὴ ἦν ο τος κακοποιός, οὐκ ἂν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν. Αποροῦσε μὲν αἰτίας εὐλόγου, περιστέλλονται δὲ πως τῆς ἀσεβείας τὸ αἶσχος, καὶ τὸ δοκεῖν ἀδίκως ἐλέσθαι φονᾶν, σοφιζόμενοι, ὡς οὐδόλως ἀποτίνοντα δίκην προσεκόμισαν ἂν τὸν Ἰησοῦν, εἰ μή τι και πταίσας ήλω, φασίν. ῾Υποπλάττονται γὰρ ἔτι τοῦ νόμου τὴν τήρησιν, ὁσίαν ἐφ᾽ ἅπασι κρίσιν ποιεῖσθα προστάττοντος, και, τό γε παράδοξον, καὶ αὐτὴν εξοπλίζουσι τὴν εἰς τὸν νόμον. πιστεύεσθαι γὰρ ἀξιοῦσιν, ὡς νομοφύλακες, οι του νομοθέτου κατηγορεῖν οὐκ ὀκνήσαντες. Κακὸν δὲ δρᾶσαί φασι τὸν ἐπ' ἀναιρέσει φαυλότητος ἀφιγμένον, ἵνα φαίνηται πάλιν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς Ἡσαΐου περὶ αὐτῶν εἰπών· «Οὐαὶ αὐτοῖς, ὅτι ἀπεπήδησαν ἀπ' ἐμοῦ, δείλαιοί εἰσιν ὅτι ἡτέβησαν εἰς ἐμέ. Ἐγὼ δὲ ἐλυτρωσάμην αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ κατελάλησαν κατ' ἐμοῦ ψευδῆ.» Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Πιλάτος· Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς, καὶ κατὰ τὸν νόμον ὑμῶν κρίνατε αὐτές. Τὸν ἐπ᾽ οὐδενὶ, φησί, τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένον, ἀδιάκριτον δὲ παρ' [[σ. ἡμῶν] ὑπομένοντα τὴν κα τάῤῥησιν ταῖς ἐκ νόμων ὑποθεῖναι ποιναῖς, ἐμε, μέν οὐ θέμις, κρίνατε δὲ μᾶλλον αὐτοὶ κατὰ τὸν ὑμέτερον νόμον, εἴπερ ἄρα, φησί, καὶ τὸν ἀνυπαίτιον παντελώς κολάζεσθαι δεῖν διετάξατο. Γέλως δὲ ὄντως οὐ μικρά, μᾶλλον δὲ θρήνου διηνεκούς ἄξιον, εἰ οἱ μὲν παρ' Ελλησι δικαιοῦσι νόμοι τὸν Κύριον, ὡς καὶ κολάζειν ὀκνῆσαι Πιλάτον αὐτὸν, ἐπ᾽ ἀσήμοις οὕτως ἐγχει καίτοι νόμῳ τῷ θείῳ παιδαγωγεῖσθαι μεγαλαυχού 7. του Osee vil, 13. Εἶπον οὖν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα. Ινα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ, ἂν εἶπε, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἡμε λεν ἀποθνήσκειν. Κώλυμα γενέσθαι φασὶν αὐτοῖς, καὶ ὥσπερ τι βιαιότατον παραπόδισμα τῆς ἀνοσίου μιαιφονίας, τὸν ἐπὶ τοῦ προβάτου σφαγῇ πληρούμενον ἀγνισμὸν, εἰ περ τις ὅλως παρὰ τοῖς ἐκεῖνα τετολμηκόσιν. "Η γαρ ἂν καὶ λίαν ἑτοίμως εἰς ἀσέβειαν ἦταν αὐτουργο τῆς ἑτέρου συμπνοίας δεηθέντες οὐδαμῶς. Εὐπετε στατος γὰρ τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς εἰς τὸ πᾶν ἐπιοῦν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἐργάζεσθαι πονηρόν, καὶ μηδενὸς φείσασθαι τῶν ἐκ· aggredi erubescant. Rogant ergo Pilatum ut suan τόπων, ήγουν ἐπερυθριάσαί τινι τῶν ἀπαδόντων eis crudelitatem commodare velit, ac Judaicum Θεῷ. Αξιοῦσι τοιγαροῦν δανεῖσαι Πιλάτον αὐτοῖς furorem imitetur, ac animi tunc inopibus subτὴν οἰκείαν ὠμότητα, καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπονοίας serviat. Verum istud quoque vere dixisse Christum γενέσθαι μιμητήν, ὑπηρετῆσαι δέ σφισιν ἐν τῷ παρ et prænosse indicat quo pacto moriturus esset, ac ὄντι τυχὸν οὐκ ἐλευθέραν πως ἔχουσι τὴν εἰς μανίαν sanctis suis discipulis præmonstrasse. Quid enim ἀποδρομήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτό φασιν ἀληθεύοντα πάλιν ad eos dixit? Ecce ascendimus Hierosolymam, et ἀποφῆναι τὸν Χριστὸν, καὶ προεγνωκότα μὲν πῶς ἡ Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et είνα τεθνήξεται τρόπον, προμηνύσαντα δὲ τοῖς ἁγίοις crucifigent eum, et occident eun, et tertia die αὐτοῦ μαθηταῖς. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτούς; • Ἰδοὺ resurget "., Necessaria vero fit horum quoque ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- mentio, ne quis putet invitum pati eum cui omnia που παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυ sunt nuda et aperta", sed credatur potius pro ρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσι, καὶ τῇ τρίτῃ nobis et propter nos ultro mortem subiisse. ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται. ο ᾿Αναγκαία δὲ καὶ τούτων ἡ μνήμη· προεγνωκότα γὰρ ἔδει παθεῖν, ἵνα μή τις οἴηται τοῖς ἀβουλή τοις περιπεσεῖν, τὸν ᾧ πάντα ἐστὶ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα, πιστεύηται δὲ μᾶλλον ὡς ἐθελοντὴς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ὑπέστη σταυρόν. Εἰσῆλθεν οὖν πάλιν εἰς τὸ πραιτώριον ὁ Πιλάτος, καὶ ἐφώνησε τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Οὐδὲν ἔχοντες τὸ παράπαν ἐγκαλεῖν, ἤγουν τι παρακομίσαι τῶν ὅσα δικαίαν ἐπισύρεσθαι δοκεῖ τοῖς δεδρακόσι τὴν κόλασιν, ἐγκειμένου δέ πως καὶ τὰς αἰτίας τῆς προσαγωγῆς ἐξαιτοῦντος Πιλάτου, πεπλημμεληκέναι φασὶν εἰς Καίσαρα τὸν Ἰησοῦν, τὴν ἐκείνῳ πεπορισμένην κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντα, καὶ μετατιθέντα τῆς βασιλείας τὴν δόξαν εἰς ἰδίαν ὑπόληψιν· πονηρώς τε σφόδρα μεμηχάνηται τὸ σκαιώρημα καὶ ὁ τῆς συκοφαντίας ἐξηρτύθη τρόπος. Ηδεσαν γὰρ ὅτι καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος προνοήσει μὲν πάντως τῆς καθ᾿ ἑαυτὸν ἀσφαλείας, τιμωρήσεται δὲ τάχα καὶ προαλέστερον τὸν ἐπὶ τούτοις ὅλως καταβοώμενον. Σεσαλευμένων γὰρ ἀεὶ πρὸς θορύβους καὶ στάσεις, καὶ μεταχωρούντων εὐκόλως ἐπὶ τὴν τῆς ἀντάρσεως τρόπον, τῶν τὴν Ἰουδαίων οἰκούντων χώραν, πικρότεροί πως εἰς τοῦτο λοιπὸν οἱ παρὰ Καίσαρος εγίνοντο δικασταί, καὶ ἀσφαλέστεροι μὲν τῆς εὐταξίας φύλακες, προπετεστάτας δὲ τοῖς εἰς τοῦτο καὶ μάτην ἔσθ' ὅτε κατ ειρημένοις τὰς τιμωρίας ἐπῆγον. Εγκλημα τοιγαρ οὖν Ἰουδαῖει ποιοῦνται Χριστῷ τὸ βασιλεῦσαι τοῦ Ἰσραήλ. Τοιγάρτοι δικαίως ἐξώσθησαν, προσελήφθη δὲ καὶ ὑπεζεύχθη τὰ ἔθνη, καὶ ὑπὸ τὴν βασιλείαν τέθεινται τοῦ Χριστοῦ· «Αίτησαι ο γὰρ ο παρ' ἐμοῦ, φησὶ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Παρο:- στρήσαντος γὰρ ἑνὸς ἔθνους τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, πάντα τὰ ἔθνη δίδοται τῷ Χριστῷ, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς, φημὶ δὴ τῆς Ἰουδαίων, τὰ τῆς οἰκουμένης πέρατα. Ως γὰρ ὁ Παυλός φησι, ο Παράπτωμα αὐτῶν, πλοῦτος κόσμου, καὶ τὸ ἥττημα αὐτῶν, πλοῦτος ἐθνῶν.» • υπερ οὖν ἀκήκοεν ὁ Πλάτος διαγογγυζόντων τῶν XVIII, 33. Introivit ergɔ iterum in prætorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judæorum? Cum nihil haberent prorsus quod ei objicerent, aut quod supplicio dignum esset, cumque Pilatus urgeret ut causas exponerent ob quas eum adduxissent, Jesum in Cæsarem peccasse dicunt, quippe qui Judzorum regnum in se transferret, regiamque majestatem sibi arrogaret: nefarie id quidem ac versute. Sciebant enim Pilatum etiam invitum suæ utique saluti provisurum, et illico pœnas de eo sumpturum qui horum esset postulatus. Nam cum Judæi proni ad seditiones ac tumultus forent, et facile conjurarent, idcirco a Cæsare missi judices acriores quodammodo se prabebant, et ut cos in officio tutius continerent, in ejus criminis reos inconsideratius quandoque sæviebant. Crimini dant itaque Christo quod Israe lis regnum sibi arroget. Quocirca dejecti sunt illi, assumptæ vero et Christi regno subjectæ sunt gentes: c Postulas enim c a me, inquit, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ".» Una enim 1037 Israelitarum gente in furorem abrepta, gentes universæ Christo traduntur, et pro una Judzorum regione omnes totius orbis fines. Nam, ut Paulus ait: «Delictum illorum divitiæ sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium. Quod ergo Pilatus murmu rantes Judæos audierat, id nuuc palam effert, et respondere Christum jubet, an ipse revera sit Judæorum rex. Angitur vero, ut credibile est, periclitari Caesaris imperium existinat, ideoque curiosius id scrutatur, ut rebus consulat, sibique a Romanis demandatum imperium sartum ac teclum conservet. et Ἰουδαίων, ἐναργῶς ἤδη φησὶ, καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει τὸν Κύριον, εἰ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων ὁ βασιλεύς. ᾿Αγωνιᾷ δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ κινδυνεύειν οίεται την Καίσαρος ἀρχὴν, φιλοπευστεί τε καὶ διὰ τοῦτο λίαν, ὡς ἤδη τὴν δέουσαν ἐπανόρθωσιν ἐπικομίσων τοῖς δεδραμένοις, ἵνα καὶ ἀνέγε κλητον ἀποδείξῃ τὴν ἐπιτετραμμένην αὐτῷ παρὰ Ῥωμαίων ἀρχήν. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Ἀπὸ σεαυτοῦ σὺ τοῦτο λέγεις, ἢ ἄλλοι εἶπόν σοι περὶ ἐμοῦ; XVIII, 34. Respondit Jesus: lemetipso hoc die cis, an alii dixerunt tibi de me? 11 Matth. xx. 18, 19. το Hebr. 1, 15. 13 Psal. 11, 8. * Rom. x1, 23. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἐργάζεσθαι πονηρόν, καὶ μηδενὸς φείσασθαι τῶν ἐκ· aggredi erubescant. Rogant ergo Pilatum ut suan τόπων, ήγουν ἐπερυθριάσαί τινι τῶν ἀπαδόντων eis crudelitatem commodare velit, ac Judaicum Θεῷ. Αξιοῦσι τοιγαροῦν δανεῖσαι Πιλάτον αὐτοῖς furorem imitetur, ac animi tunc inopibus subτὴν οἰκείαν ὠμότητα, καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπονοίας serviat. Verum istud quoque vere dixisse Christum γενέσθαι μιμητήν, ὑπηρετῆσαι δέ σφισιν ἐν τῷ παρ et prænosse indicat quo pacto moriturus esset, ac ὄντι τυχὸν οὐκ ἐλευθέραν πως ἔχουσι τὴν εἰς μανίαν sanctis suis discipulis præmonstrasse. Quid enim ἀποδρομήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτό φασιν ἀληθεύοντα πάλιν ad eos dixit? Ecce ascendimus Hierosolymam, et ἀποφῆναι τὸν Χριστὸν, καὶ προεγνωκότα μὲν πῶς ἡ Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et είνα τεθνήξεται τρόπον, προμηνύσαντα δὲ τοῖς ἁγίοις crucifigent eum, et occident eun, et tertia die αὐτοῦ μαθηταῖς. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτούς; • Ἰδοὺ resurget "., Necessaria vero fit horum quoque ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- mentio, ne quis putet invitum pati eum cui omnia που παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυ sunt nuda et aperta", sed credatur potius pro ρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσι, καὶ τῇ τρίτῃ nobis et propter nos ultro mortem subiisse. ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται. ο ᾿Αναγκαία δὲ καὶ τούτων ἡ μνήμη· προεγνωκότα γὰρ ἔδει παθεῖν, ἵνα μή τις οἴηται τοῖς ἀβουλή τοις περιπεσεῖν, τὸν ᾧ πάντα ἐστὶ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα, πιστεύηται δὲ μᾶλλον ὡς ἐθελοντὴς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ὑπέστη σταυρόν. Εἰσῆλθεν οὖν πάλιν εἰς τὸ πραιτώριον ὁ Πιλάτος, καὶ ἐφώνησε τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Οὐδὲν ἔχοντες τὸ παράπαν ἐγκαλεῖν, ἤγουν τι παρακομίσαι τῶν ὅσα δικαίαν ἐπισύρεσθαι δοκεῖ τοῖς δεδρακόσι τὴν κόλασιν, ἐγκειμένου δέ πως καὶ τὰς αἰτίας τῆς προσαγωγῆς ἐξαιτοῦντος Πιλάτου, πεπλημμεληκέναι φασὶν εἰς Καίσαρα τὸν Ἰησοῦν, τὴν ἐκείνῳ πεπορισμένην κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντα, καὶ μετατιθέντα τῆς βασιλείας τὴν δόξαν εἰς ἰδίαν ὑπόληψιν· πονηρώς τε σφόδρα μεμηχάνηται τὸ σκαιώρημα καὶ ὁ τῆς συκοφαντίας ἐξηρτύθη τρόπος. Ηδεσαν γὰρ ὅτι καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος προνοήσει μὲν πάντως τῆς καθ᾿ ἑαυτὸν ἀσφαλείας, τιμωρήσεται δὲ τάχα καὶ προαλέστερον τὸν ἐπὶ τούτοις ὅλως καταβοώμενον. Σεσαλευμένων γὰρ ἀεὶ πρὸς θορύβους καὶ στάσεις, καὶ μεταχωρούντων εὐκόλως ἐπὶ τὴν τῆς ἀντάρσεως τρόπον, τῶν τὴν Ἰουδαίων οἰκούντων χώραν, πικρότεροί πως εἰς τοῦτο λοιπὸν οἱ παρὰ Καίσαρος εγίνοντο δικασταί, καὶ ἀσφαλέστεροι μὲν τῆς εὐταξίας φύλακες, προπετεστάτας δὲ τοῖς εἰς τοῦτο καὶ μάτην ἔσθ' ὅτε κατ ειρημένοις τὰς τιμωρίας ἐπῆγον. Εγκλημα τοιγαρ οὖν Ἰουδαῖει ποιοῦνται Χριστῷ τὸ βασιλεῦσαι τοῦ Ἰσραήλ. Τοιγάρτοι δικαίως ἐξώσθησαν, προσελήφθη δὲ καὶ ὑπεζεύχθη τὰ ἔθνη, καὶ ὑπὸ τὴν βασιλείαν τέθεινται τοῦ Χριστοῦ· «Αίτησαι ο γὰρ ο παρ' ἐμοῦ, φησὶ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Παρο:- στρήσαντος γὰρ ἑνὸς ἔθνους τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, πάντα τὰ ἔθνη δίδοται τῷ Χριστῷ, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς, φημὶ δὴ τῆς Ἰουδαίων, τὰ τῆς οἰκουμένης πέρατα. Ως γὰρ ὁ Παυλός φησι, ο Παράπτωμα αὐτῶν, πλοῦτος κόσμου, καὶ τὸ ἥττημα αὐτῶν, πλοῦτος ἐθνῶν.» • υπερ οὖν ἀκήκοεν ὁ Πλάτος διαγογγυζόντων τῶν XVIII, 33. Introivit ergɔ iterum in prætorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judæorum? Cum nihil haberent prorsus quod ei objicerent, aut quod supplicio dignum esset, cumque Pilatus urgeret ut causas exponerent ob quas eum adduxissent, Jesum in Cæsarem peccasse dicunt, quippe qui Judzorum regnum in se transferret, regiamque majestatem sibi arrogaret: nefarie id quidem ac versute. Sciebant enim Pilatum etiam invitum suæ utique saluti provisurum, et illico pœnas de eo sumpturum qui horum esset postulatus. Nam cum Judæi proni ad seditiones ac tumultus forent, et facile conjurarent, idcirco a Cæsare missi judices acriores quodammodo se prabebant, et ut cos in officio tutius continerent, in ejus criminis reos inconsideratius quandoque sæviebant. Crimini dant itaque Christo quod Israe lis regnum sibi arroget. Quocirca dejecti sunt illi, assumptæ vero et Christi regno subjectæ sunt gentes: c Postulas enim c a me, inquit, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ".» Una enim 1037 Israelitarum gente in furorem abrepta, gentes universæ Christo traduntur, et pro una Judzorum regione omnes totius orbis fines. Nam, ut Paulus ait: «Delictum illorum divitiæ sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium. Quod ergo Pilatus murmu rantes Judæos audierat, id nuuc palam effert, et respondere Christum jubet, an ipse revera sit Judæorum rex. Angitur vero, ut credibile est, periclitari Caesaris imperium existinat, ideoque curiosius id scrutatur, ut rebus consulat, sibique a Romanis demandatum imperium sartum ac teclum conservet. et Ἰουδαίων, ἐναργῶς ἤδη φησὶ, καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει τὸν Κύριον, εἰ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων ὁ βασιλεύς. ᾿Αγωνιᾷ δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ κινδυνεύειν οίεται την Καίσαρος ἀρχὴν, φιλοπευστεί τε καὶ διὰ τοῦτο λίαν, ὡς ἤδη τὴν δέουσαν ἐπανόρθωσιν ἐπικομίσων τοῖς δεδραμένοις, ἵνα καὶ ἀνέγε κλητον ἀποδείξῃ τὴν ἐπιτετραμμένην αὐτῷ παρὰ Ῥωμαίων ἀρχήν. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Ἀπὸ σεαυτοῦ σὺ τοῦτο λέγεις, ἢ ἄλλοι εἶπόν σοι περὶ ἐμοῦ; XVIII, 34. Respondit Jesus: lemetipso hoc die cis, an alii dixerunt tibi de me? 11 Matth. xx. 18, 19. το Hebr. 1, 15. 13 Psal. 11, 8. * Rom. x1, 23. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἐργάζεσθαι πονηρόν, καὶ μηδενὸς φείσασθαι τῶν ἐκ· aggredi erubescant. Rogant ergo Pilatum ut suan τόπων, ήγουν ἐπερυθριάσαί τινι τῶν ἀπαδόντων eis crudelitatem commodare velit, ac Judaicum Θεῷ. Αξιοῦσι τοιγαροῦν δανεῖσαι Πιλάτον αὐτοῖς furorem imitetur, ac animi tunc inopibus subτὴν οἰκείαν ὠμότητα, καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπονοίας serviat. Verum istud quoque vere dixisse Christum γενέσθαι μιμητήν, ὑπηρετῆσαι δέ σφισιν ἐν τῷ παρ et prænosse indicat quo pacto moriturus esset, ac ὄντι τυχὸν οὐκ ἐλευθέραν πως ἔχουσι τὴν εἰς μανίαν sanctis suis discipulis præmonstrasse. Quid enim ἀποδρομήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτό φασιν ἀληθεύοντα πάλιν ad eos dixit? Ecce ascendimus Hierosolymam, et ἀποφῆναι τὸν Χριστὸν, καὶ προεγνωκότα μὲν πῶς ἡ Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et είνα τεθνήξεται τρόπον, προμηνύσαντα δὲ τοῖς ἁγίοις crucifigent eum, et occident eun, et tertia die αὐτοῦ μαθηταῖς. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτούς; • Ἰδοὺ resurget "., Necessaria vero fit horum quoque ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- mentio, ne quis putet invitum pati eum cui omnia που παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυ sunt nuda et aperta", sed credatur potius pro ρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσι, καὶ τῇ τρίτῃ nobis et propter nos ultro mortem subiisse. ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται. ο ᾿Αναγκαία δὲ καὶ τούτων ἡ μνήμη· προεγνωκότα γὰρ ἔδει παθεῖν, ἵνα μή τις οἴηται τοῖς ἀβουλή τοις περιπεσεῖν, τὸν ᾧ πάντα ἐστὶ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα, πιστεύηται δὲ μᾶλλον ὡς ἐθελοντὴς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ὑπέστη σταυρόν. Εἰσῆλθεν οὖν πάλιν εἰς τὸ πραιτώριον ὁ Πιλάτος, καὶ ἐφώνησε τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Οὐδὲν ἔχοντες τὸ παράπαν ἐγκαλεῖν, ἤγουν τι παρακομίσαι τῶν ὅσα δικαίαν ἐπισύρεσθαι δοκεῖ τοῖς δεδρακόσι τὴν κόλασιν, ἐγκειμένου δέ πως καὶ τὰς αἰτίας τῆς προσαγωγῆς ἐξαιτοῦντος Πιλάτου, πεπλημμεληκέναι φασὶν εἰς Καίσαρα τὸν Ἰησοῦν, τὴν ἐκείνῳ πεπορισμένην κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντα, καὶ μετατιθέντα τῆς βασιλείας τὴν δόξαν εἰς ἰδίαν ὑπόληψιν· πονηρώς τε σφόδρα μεμηχάνηται τὸ σκαιώρημα καὶ ὁ τῆς συκοφαντίας ἐξηρτύθη τρόπος. Ηδεσαν γὰρ ὅτι καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος προνοήσει μὲν πάντως τῆς καθ᾿ ἑαυτὸν ἀσφαλείας, τιμωρήσεται δὲ τάχα καὶ προαλέστερον τὸν ἐπὶ τούτοις ὅλως καταβοώμενον. Σεσαλευμένων γὰρ ἀεὶ πρὸς θορύβους καὶ στάσεις, καὶ μεταχωρούντων εὐκόλως ἐπὶ τὴν τῆς ἀντάρσεως τρόπον, τῶν τὴν Ἰουδαίων οἰκούντων χώραν, πικρότεροί πως εἰς τοῦτο λοιπὸν οἱ παρὰ Καίσαρος εγίνοντο δικασταί, καὶ ἀσφαλέστεροι μὲν τῆς εὐταξίας φύλακες, προπετεστάτας δὲ τοῖς εἰς τοῦτο καὶ μάτην ἔσθ' ὅτε κατ ειρημένοις τὰς τιμωρίας ἐπῆγον. Εγκλημα τοιγαρ οὖν Ἰουδαῖει ποιοῦνται Χριστῷ τὸ βασιλεῦσαι τοῦ Ἰσραήλ. Τοιγάρτοι δικαίως ἐξώσθησαν, προσελήφθη δὲ καὶ ὑπεζεύχθη τὰ ἔθνη, καὶ ὑπὸ τὴν βασιλείαν τέθεινται τοῦ Χριστοῦ· «Αίτησαι ο γὰρ ο παρ' ἐμοῦ, φησὶ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Παρο:- στρήσαντος γὰρ ἑνὸς ἔθνους τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, πάντα τὰ ἔθνη δίδοται τῷ Χριστῷ, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς, φημὶ δὴ τῆς Ἰουδαίων, τὰ τῆς οἰκουμένης πέρατα. Ως γὰρ ὁ Παυλός φησι, ο Παράπτωμα αὐτῶν, πλοῦτος κόσμου, καὶ τὸ ἥττημα αὐτῶν, πλοῦτος ἐθνῶν.» • υπερ οὖν ἀκήκοεν ὁ Πλάτος διαγογγυζόντων τῶν XVIII, 33. Introivit ergɔ iterum in prætorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judæorum? Cum nihil haberent prorsus quod ei objicerent, aut quod supplicio dignum esset, cumque Pilatus urgeret ut causas exponerent ob quas eum adduxissent, Jesum in Cæsarem peccasse dicunt, quippe qui Judzorum regnum in se transferret, regiamque majestatem sibi arrogaret: nefarie id quidem ac versute. Sciebant enim Pilatum etiam invitum suæ utique saluti provisurum, et illico pœnas de eo sumpturum qui horum esset postulatus. Nam cum Judæi proni ad seditiones ac tumultus forent, et facile conjurarent, idcirco a Cæsare missi judices acriores quodammodo se prabebant, et ut cos in officio tutius continerent, in ejus criminis reos inconsideratius quandoque sæviebant. Crimini dant itaque Christo quod Israe lis regnum sibi arroget. Quocirca dejecti sunt illi, assumptæ vero et Christi regno subjectæ sunt gentes: c Postulas enim c a me, inquit, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ".» Una enim 1037 Israelitarum gente in furorem abrepta, gentes universæ Christo traduntur, et pro una Judzorum regione omnes totius orbis fines. Nam, ut Paulus ait: «Delictum illorum divitiæ sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium. Quod ergo Pilatus murmu rantes Judæos audierat, id nuuc palam effert, et respondere Christum jubet, an ipse revera sit Judæorum rex. Angitur vero, ut credibile est, periclitari Caesaris imperium existinat, ideoque curiosius id scrutatur, ut rebus consulat, sibique a Romanis demandatum imperium sartum ac teclum conservet. et Ἰουδαίων, ἐναργῶς ἤδη φησὶ, καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει τὸν Κύριον, εἰ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων ὁ βασιλεύς. ᾿Αγωνιᾷ δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ κινδυνεύειν οίεται την Καίσαρος ἀρχὴν, φιλοπευστεί τε καὶ διὰ τοῦτο λίαν, ὡς ἤδη τὴν δέουσαν ἐπανόρθωσιν ἐπικομίσων τοῖς δεδραμένοις, ἵνα καὶ ἀνέγε κλητον ἀποδείξῃ τὴν ἐπιτετραμμένην αὐτῷ παρὰ Ῥωμαίων ἀρχήν. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Ἀπὸ σεαυτοῦ σὺ τοῦτο λέγεις, ἢ ἄλλοι εἶπόν σοι περὶ ἐμοῦ; XVIII, 34. Respondit Jesus: lemetipso hoc die cis, an alii dixerunt tibi de me? 11 Matth. xx. 18, 19. το Hebr. 1, 15. 13 Psal. 11, 8. * Rom. x1, 23. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἐργάζεσθαι πονηρόν, καὶ μηδενὸς φείσασθαι τῶν ἐκ· aggredi erubescant. Rogant ergo Pilatum ut suan τόπων, ήγουν ἐπερυθριάσαί τινι τῶν ἀπαδόντων eis crudelitatem commodare velit, ac Judaicum Θεῷ. Αξιοῦσι τοιγαροῦν δανεῖσαι Πιλάτον αὐτοῖς furorem imitetur, ac animi tunc inopibus subτὴν οἰκείαν ὠμότητα, καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀπονοίας serviat. Verum istud quoque vere dixisse Christum γενέσθαι μιμητήν, ὑπηρετῆσαι δέ σφισιν ἐν τῷ παρ et prænosse indicat quo pacto moriturus esset, ac ὄντι τυχὸν οὐκ ἐλευθέραν πως ἔχουσι τὴν εἰς μανίαν sanctis suis discipulis præmonstrasse. Quid enim ἀποδρομήν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτό φασιν ἀληθεύοντα πάλιν ad eos dixit? Ecce ascendimus Hierosolymam, et ἀποφῆναι τὸν Χριστὸν, καὶ προεγνωκότα μὲν πῶς ἡ Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et είνα τεθνήξεται τρόπον, προμηνύσαντα δὲ τοῖς ἁγίοις crucifigent eum, et occident eun, et tertia die αὐτοῦ μαθηταῖς. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτούς; • Ἰδοὺ resurget "., Necessaria vero fit horum quoque ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώ- mentio, ne quis putet invitum pati eum cui omnia που παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυ sunt nuda et aperta", sed credatur potius pro ρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσι, καὶ τῇ τρίτῃ nobis et propter nos ultro mortem subiisse. ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται. ο ᾿Αναγκαία δὲ καὶ τούτων ἡ μνήμη· προεγνωκότα γὰρ ἔδει παθεῖν, ἵνα μή τις οἴηται τοῖς ἀβουλή τοις περιπεσεῖν, τὸν ᾧ πάντα ἐστὶ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα, πιστεύηται δὲ μᾶλλον ὡς ἐθελοντὴς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς ὑπέστη σταυρόν. Εἰσῆλθεν οὖν πάλιν εἰς τὸ πραιτώριον ὁ Πιλάτος, καὶ ἐφώνησε τὸν Ἰησοῦν, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Σὺ εἶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Οὐδὲν ἔχοντες τὸ παράπαν ἐγκαλεῖν, ἤγουν τι παρακομίσαι τῶν ὅσα δικαίαν ἐπισύρεσθαι δοκεῖ τοῖς δεδρακόσι τὴν κόλασιν, ἐγκειμένου δέ πως καὶ τὰς αἰτίας τῆς προσαγωγῆς ἐξαιτοῦντος Πιλάτου, πεπλημμεληκέναι φασὶν εἰς Καίσαρα τὸν Ἰησοῦν, τὴν ἐκείνῳ πεπορισμένην κατὰ τῶν Ἰουδαίων ἀρχὴν εἰς ἑαυτὸν ἁρπάζοντα, καὶ μετατιθέντα τῆς βασιλείας τὴν δόξαν εἰς ἰδίαν ὑπόληψιν· πονηρώς τε σφόδρα μεμηχάνηται τὸ σκαιώρημα καὶ ὁ τῆς συκοφαντίας ἐξηρτύθη τρόπος. Ηδεσαν γὰρ ὅτι καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος προνοήσει μὲν πάντως τῆς καθ᾿ ἑαυτὸν ἀσφαλείας, τιμωρήσεται δὲ τάχα καὶ προαλέστερον τὸν ἐπὶ τούτοις ὅλως καταβοώμενον. Σεσαλευμένων γὰρ ἀεὶ πρὸς θορύβους καὶ στάσεις, καὶ μεταχωρούντων εὐκόλως ἐπὶ τὴν τῆς ἀντάρσεως τρόπον, τῶν τὴν Ἰουδαίων οἰκούντων χώραν, πικρότεροί πως εἰς τοῦτο λοιπὸν οἱ παρὰ Καίσαρος εγίνοντο δικασταί, καὶ ἀσφαλέστεροι μὲν τῆς εὐταξίας φύλακες, προπετεστάτας δὲ τοῖς εἰς τοῦτο καὶ μάτην ἔσθ' ὅτε κατ ειρημένοις τὰς τιμωρίας ἐπῆγον. Εγκλημα τοιγαρ οὖν Ἰουδαῖει ποιοῦνται Χριστῷ τὸ βασιλεῦσαι τοῦ Ἰσραήλ. Τοιγάρτοι δικαίως ἐξώσθησαν, προσελήφθη δὲ καὶ ὑπεζεύχθη τὰ ἔθνη, καὶ ὑπὸ τὴν βασιλείαν τέθεινται τοῦ Χριστοῦ· «Αίτησαι ο γὰρ ο παρ' ἐμοῦ, φησὶ, καὶ δώσω σοι ἔθνη την κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.» Παρο:- στρήσαντος γὰρ ἑνὸς ἔθνους τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, πάντα τὰ ἔθνη δίδοται τῷ Χριστῷ, καὶ ἀντὶ μιᾶς γῆς, φημὶ δὴ τῆς Ἰουδαίων, τὰ τῆς οἰκουμένης πέρατα. Ως γὰρ ὁ Παυλός φησι, ο Παράπτωμα αὐτῶν, πλοῦτος κόσμου, καὶ τὸ ἥττημα αὐτῶν, πλοῦτος ἐθνῶν.» • υπερ οὖν ἀκήκοεν ὁ Πλάτος διαγογγυζόντων τῶν XVIII, 33. Introivit ergɔ iterum in prætorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judæorum? Cum nihil haberent prorsus quod ei objicerent, aut quod supplicio dignum esset, cumque Pilatus urgeret ut causas exponerent ob quas eum adduxissent, Jesum in Cæsarem peccasse dicunt, quippe qui Judzorum regnum in se transferret, regiamque majestatem sibi arrogaret: nefarie id quidem ac versute. Sciebant enim Pilatum etiam invitum suæ utique saluti provisurum, et illico pœnas de eo sumpturum qui horum esset postulatus. Nam cum Judæi proni ad seditiones ac tumultus forent, et facile conjurarent, idcirco a Cæsare missi judices acriores quodammodo se prabebant, et ut cos in officio tutius continerent, in ejus criminis reos inconsideratius quandoque sæviebant. Crimini dant itaque Christo quod Israe lis regnum sibi arroget. Quocirca dejecti sunt illi, assumptæ vero et Christi regno subjectæ sunt gentes: c Postulas enim c a me, inquit, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terra ".» Una enim 1037 Israelitarum gente in furorem abrepta, gentes universæ Christo traduntur, et pro una Judzorum regione omnes totius orbis fines. Nam, ut Paulus ait: «Delictum illorum divitiæ sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium. Quod ergo Pilatus murmu rantes Judæos audierat, id nuuc palam effert, et respondere Christum jubet, an ipse revera sit Judæorum rex. Angitur vero, ut credibile est, periclitari Caesaris imperium existinat, ideoque curiosius id scrutatur, ut rebus consulat, sibique a Romanis demandatum imperium sartum ac teclum conservet. et Ἰουδαίων, ἐναργῶς ἤδη φησὶ, καὶ ἀπολογεῖσθαι κελεύει τὸν Κύριον, εἰ κατὰ ἀλήθειαν αὐτὸς εἴη τῶν Ἰουδαίων ὁ βασιλεύς. ᾿Αγωνιᾷ δὲ, ὡς εἰκὸς, καὶ κινδυνεύειν οίεται την Καίσαρος ἀρχὴν, φιλοπευστεί τε καὶ διὰ τοῦτο λίαν, ὡς ἤδη τὴν δέουσαν ἐπανόρθωσιν ἐπικομίσων τοῖς δεδραμένοις, ἵνα καὶ ἀνέγε κλητον ἀποδείξῃ τὴν ἐπιτετραμμένην αὐτῷ παρὰ Ῥωμαίων ἀρχήν. Απεκρίθη Ἰησοῦς· Ἀπὸ σεαυτοῦ σὺ τοῦτο λέγεις, ἢ ἄλλοι εἶπόν σοι περὶ ἐμοῦ; XVIII, 34. Respondit Jesus: lemetipso hoc die cis, an alii dixerunt tibi de me? 11 Matth. xx. 18, 19. το Hebr. 1, 15. 13 Psal. 11, 8. * Rom. x1, 23. PATROL. GR. LXXIV.

Cum nemo, inquit, de me istud unquam dixerit, unde tibi succurrit ut me de hoc interroges? Sed non dubium est quin malitia Judæorum et acerbissimus dolus id finxerit: nec enim judex simul eris et accusator. Hæc porro dicebat Christus, innuens Pilato nullum se dictum factumve latere quantumvis occultum et abstrusum, ut natura demum supernaturali intellecta tardius quodammodo Judæorum crudelitati serviret, simulque docens eum gravissime peccare, qui Judæorum clamoribus obsecutus hominem istius culpæ prorsus exsortem supplicio afficeret. Κατειρηκότος, φησίν, ἐναργῶς οὐδενὸς ἐπὶ τούτης ἐμοῦ, πόθεν ἄρα σοι πρόεισιν ὁ περὶ τούτων λόγος; Αλλ' οὐδαμόθεν ἀμφίβολον ὅτι τῆς Ἰουδαίων και κονοίας τὸ κακούργημα, καὶ ὁ πικρός οὑτοσὶ διεσκεύασται δόλος· οὐ γὰρ δήπου, φησίν, ἔσῃ μὲν αὐτὸς δικαστής, ἔσῃ δὲ καὶ κατήγορος. Ελάλει δὲ καὶ ταυτί Χριστὸς, εἰς ἐννοίας ἀνακομίζων Πιλάτον, ὡς οὐκ ἂν αὐτόν τι διαλάθοι καὶ τῶν ἀφανεστέρων, καὶ ἐν παραβύστῳ κατεσκευασμένων τε καὶ εἰρημένων, ἵνα λοιπὸν ἐννοήσας τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον φύσιν, όπντρότερόν πως οι πρὸς ὑπουργίαν τῆς τῶν προσ αγόντων ὠμότητος, ὁμοῦ δὲ κἀκεῖνο διδάσκων, ὅτι λίαν ἀδικεῖ τῆς ἑτέρων φωνῆς ὑπέχειν δίκας ἐκβιαζόμενος τὸν ἐπ' οὐδενὶ τῶν τοιούτων ἐληλεγ μένον. XVIII, 36. Respondit Pilatus: Numquid ego Judæus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi. Quid fecisti? Judæorum arcanum tandem aperit, et accusatorum multitudinem tantum non in medium protulit. Idem enim est ac si diceret: Non mibi uti que lua nosse convenit, nec enim sum Judæus, sed Luis gentilibus quibuscum educatus es id convenit, qui cum tua perspecta habeant, te morti tradendum adduxerunt. Se igitur ipse accusat; nam quod ait: • Quid fecisti?, nihil aliud quam istud significat. Imprimis autem sancto evangelistæ curæ fuit quid in judicio contigerit minutatim enarrare, et Pilatum Jesum rogasse quid fecerit. Hinc enim maxime discere licet crimina defuisse, 1038 et cum Servatori nostro Christo nullum culpæ genus inductum fuerit, impiam et injustissimam tandem in cum mortis sententiam exstitisse. XVIII, 36. Respondit Jesus: Regnum meum non est de hoc mundo: si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judæis: nunc autem regnum meum non est de hoc mundo. Απεκρίθη ο Πιλάτος· Μή τι εγώ Ιουδαίες εἰμι; Τὸ ἔθνος τὸ σὸν, καὶ οἱ ἀρχιερεῖς παρέδωκαν σε ἐμοί. Τί ἐποίησας; Ἐκφανὲς ἤδη ποιεῖ τὸ τῶν Ἰουδαίων ληστήριον [σ. μυστήριον], καὶ τὴν τῶν κατηγόρων πληθὺν μονονουχί παρεκόμισεν εἰς μέσον. Ὅμοιον γὰρ ὡσεὶ λέγοι τυχόν· Οὐκ ἐμοὶ μᾶλλον ἁρμόσει τὸ εἰδέναι τα σά· εἰμὶ γὰρ οὐκ Ἰουδαῖος· πρέποι δ' ἂν μάλιστα τους συνέθνοις καὶ συντεθραμμένοις, οἳ καὶ ἴπως έχει κότες τεθνηξόμενον ἄγουσι. Κατηγορεί τοιγαρούν της ἑαυτοῦ κεφαλῆς. Τὸ γὰρ εἰπεῖν· ε Τί ἐποίησας, οὐδὲν ἕτερον ἢ τοῦτο μᾶλλον ὑποδηλοί. Σπουδὴ δι πολλὴ τῷ ἁγίῳ γέγονεν εὐαγγελιστῇ, καὶ τὰ ἐπ' αὐτῇ μάλιστα τῇ κρίσει κατὰ λεπτὸν διηγήσασθαι, καὶ ὅτι Πιλάτος, Τί πεποίηκας; ἠρώτα τὸν Ἰησοῦν. *Ην γὰρ διὰ τούτου μάλιστα μαθεῖν τὴν τῶν ἐγκλη μάτων ἀπορίαν, καὶ ὅτι παραδειχθέντος οὐδενός, Ο ήγουν ἐλεγχθέντος ἐπί τισι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χρι στοῦ, δυσσεβὴς καὶ ἀδικωτάτη λοιπὸν ἢ τοῦ θανάτου ψῆφος ἐκβέβηκεν. Απεκρίθη Ιησούς· Η βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται ε ἐμοὶ ἡγωνίζοντο ἂν, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰου δαίοις· νῦν δὲ ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐν τεῦθεν. Έλυσε τῷ Πιλάτῳ τὸν φόβον, ἅτε δὴ τῆς τοῦ Καί σαρος βασιλείας κεχειροτονημένῳ φύλακα. Τέτο μὲν γὰρ νόμῳ δὴ πάντως τῷ καθ᾿ ἡμᾶς μελε τᾶσθαι παρὰ Χριστοῦ τὴν ἄνταρσιν, πεφλυαρηκότων καὶ τοῦτο τῶν Ἰουδαίων. Τοῦτο γὰρ δὴ καὶ ὑπηνί τοντο λέγοντες· «Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιῶν, οὐκ ἂν Pilatum formidine liberavit, cui regni Judaici custodia a Cæsare demandata fuerat. Existimabat enim more nostro conjurationem Christum moliri, istud quoque Judæis deblaterantibus. Id enim innuebant cum dicerent: • Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum, › conjurationem bic malum appellantes. Simulabant enim adeo se σοι παρεδώκαμεν αὐτόν·, τὴν ἄνταρσιν εἶναι λέ benevolos esse erga Romanos, ut ne lingua quidem defectionis nomen efferri paterentur. Hanc igitur ob causam adduxisse ipsum aiunt pœnas luiturum. Christus autem ad hæc respondens, se quidem regem esse non negavit (verum quippe loqui decebat), sed imperii Cæsaris non hostem clare ostendit, cum suum regnum terrenum haud esse significat, sed cœlo se ac terrae, aliisque majoribus, prout Deo convenit, imperare. Quodnam autem istius rei profert argumentum, aut quomodo affectati regni suspicionem delet? Nempe quod nec satellitibus unquam usus esset, nec defensoribus, γοντες τὸ κακόν. Υπεπλάττοντο γὰρ εὐνοεῖν ἐθέλειν οὕτω Ῥωμαίοις, ὡς μηδόλως ἀνέχεσθαι καν γούν διὰ γλώττης ἔχειν τὸ τῆς ἀποστάσεως όνομα. Ταύτη; οὖν ἕνεκα τῆς αἰτίας προσαγομέναι τέ φασι x21 δίκας ἀποτίσοντα παρενεγκεῖν. Απολογούμενος τ πρὸς ταῦτα Χριστός, τὸ μὲν εἶναι βασιλεύς ούτ Αρνήσατο (λέγειν γὰρ ἔδει τὸ ἀληθὲς), ὅτι δὲ τῆς τοῦ Καίσαρος βασιλείας οὐ πολέμιος ἦν ἀπελέγχει 62φῶς, οὐκ ἐπίγειον οὖσαν τὴν ἑαυτοῦ σημαίνων ἀ χὴν, ἀλλ' οὐρανοῦ τε καὶ γῆν, καὶ τῶν ἔτι μειζόν θεοπρεπῶς ἐξάρχουσαν. Τίς οὖν ἄρα λοιπὸν ἢ ἀπο δειξις, καὶ πόθεν ἡ τῆς ἐπὶ τούτοις ὑποψίας ενα

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. culum vitaret quod sibi cum a Judæis, tum a Cæsare, Judzorum principatum tenente, ingruebat. Solutis ergo tam clara demonstratione Judæoruni calumniis, excusatione demum carere videtur Pilati in Christum audacia. Nemine enim cogente, aut ulla ratione ad id pertrahente, Judzorum libidini animæ suæ gratifcatur interitum, et Christicidii crimina cum eis partitur. Porro Christus regnum suum supramundanum esse dicens, non modo Pilatum metu liberat, et conjurationis suspicione eximit, sed magnum aliquid de seipso cogitare suadet, et defensione ejus institutionem quodammodo auspicatur. ρεσις; Τὸ μὴ δορυφόροις τισὶ καὶ προασπισταῖς ἀπο- non modo ne regno excideret, sed neque ut periκεχρῆσθαι πώποτε, ήγουν ὅλως ἔχειν τοὺς ἀνθοπλίζε σθαι δεῖν ἑλομένους, καὶ οὐχ ὅπως ἂν τῆς βασιλείας μὴ ἀποπέσοι μόνον, ἀλλὰ γὰρ οὐδ᾽ ἵνα διαδρῴη τὸν ἐπαρ τηθέντα κίνδυνον αὐτῷ, καὶ τοῦτο διὰ τῆς Ἰουδαίων χειρὸς ἐπιῤῥιπτούμενον, μήτι γε καὶ αὐτοῦ τοῦ κρατοῦντος Ἰουδαίων, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Καίσαρος. Λελυμένης οὖν ἄρα τῆς εἰς τοῦτο καταβοῆς διὰ τῆς οὕτως ἐναργούς ἀποδείξεως, ἀπροφάσιστον ἤδη Πιλάτῳ τὸ κατὰ Χρι στοῦ φαίνεται θράσος. Οὐδενὸς γὰρ ἐπαναγκάζοντος, ήγουν ἐξ ἀκολουθίας εἰς τοῦτο καθέλκοντος, ταῖς τῶν· Ἰουδαίων ἡδοναῖς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς Χαρίζεται τὴν ἀπώλειαν, καὶ μερίζεται σὺν αὐτοῖς τῆς Χριστοατονίας τὰ ἐγκλήματα. Εἰρηκώς γε μὴν ὁ Χριστὸς ὑπερκόσμιον εἶναι τινα τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, οὐ ελευθεροὶ τῆς κατὰ τὴν ἄνταρσιν, ἀλλά τι καὶ μέγα τῆς ἀπολογίας τῆς ἐπ' αὐτῷ κατηχήσεως. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; Έγκλημα ποιείται κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀλήθειαν. 'Ακούσας δὲ, ὅτι «Ἡ ἐμὴ βασιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν,» φόβου μὲν ἤδη τοῦ κατὰ τὴν ἄνταρσιν ἀπαλλάττεται· ἔστησι δ' οὖν ὅμως εἰς ὁμολογίαν τοῦ πράγματος, καὶ εἰς ἐγκλήματος ὁρίζει δύναμιν, τὸ καὶ ὅλως εἰπεῖν, ὅτι βασιλείαν ἔχει, κἂν μὴ ἐπίγειον εἶναι διισχυρίζηται. Συνελαύνων οὖν ὥσπερ εἰς τοῦτο τὸν Ἰησοῦν, Συνωμολόγηκας ήδη, φησίν, ότι βασιλεὺς εἴ σύ. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Σὺ λέγεις ότι βασιλεύς είμι. Εγώ εἰς τοῦτο γεγένημαι, καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Τί ἐστιν ἀλήθεια; Οὐκ ἀρνεῖται τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν, οὐδὲ ταῖς τοῦ Πιλάτου φωναῖς ἀπονέμει μόναις τὴν ἐπὶ τούτῳ βεβαίωσιν· βασιλεὺς γάρ ἐστιν, ὡς Θεὸς, καὶ εἰ μή τις βούλοιτο τυχόν, ἀλλ᾽ ἔδειξε πάλιν τῆς ἀλη θείας τὴν δύναμιν, καὶ οὐχ ἐκόντα Πιλάτον ἀναπει θούσης εἰπεῖν τοῦ κρινομένου τὴν δόξαν. «Σὺ γὰρ εἴρηκας, φησίν, ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ.» Διά γέ τοι τοῦτο γεγεννῆσθαί τε καὶ ἀφικέσθαι φησὶν εἰς τόνδε δηλονότι τὸν κόσμον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα μαρτυρήσῃ τῇ ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἵνα τοῦ κόσμου τὸ ψεῦδος ἐξελών, καὶ τὸν ἐξ ἀπάτης τυραννήσαντα καταστρέψας δαίμονα, βασιλεύουσαν τῶν ὅλων ἐπι δείξῃ τὴν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀληθῶς τε καὶ φυσικῶς βασιλίδα φύσιν, ᾗ καὶ τὸ κατάρχειν δύνασθαι, καὶ κρατεῖν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, καὶ παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ παροισθέντος εἰς γένεσιν, οὐκ ἐκ πλεονεξίας πεπόρισται, ἀλλ' οὐδὲ ἐπακτὸν, ἢ ἔξωθεν, οὐσιωδῶς δὲ καὶ φυσικῶς ἐνυπάρχον φαίνεται. Ινα δὲ πάλιν ἀποφήνῃ Χριστὸς ὅτι τῆς Πιλάτου δυσηκοΐας οὐκ ἠγνόησε τὸ σκληρὸν καὶ δυσπαρακόμιστον εἰς τὸ φρονεῖν ἐθέλειν ὀρθῶς, ἐπάγει χρησίμως· «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Εὐπαράδεκτος γὰρ τῆς ἀληθείας ὁ λόγος τοῖς ἤδη μαθοῦσί τε καὶ ἀγαπῶσιν αὐτὴν, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις, οὐκέτι. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἔλεγεν Ησαΐας προς ** 153. vii, D. p μόνον τοῦ φόβου Πιλάτον ἐξίστησι, καὶ ὑπονοίας περὶ ἑαυτοῦ νοεῖν ἀναπείθει, καὶ ἀπάρχεταί πως διὰ 1039 XVIII, 37. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Pilatus Christo veritatem in crimen vertit. Postquam audiit vero, Meum regnum non est de hoc mundo, conjurationis quidem metu liberatur, pro confesso tamen factum habet, et ei crimini dat quod dixit se regnum habere, sed non terrenum. Quasi ergo Jesum eo adegisset, Confessus es mnodo, inquit, te regem esse. XVIU; 37, 38. Respondit ei Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus: Quid est veritas? Non negat regni sui gloriam, nec solis Pilati verbis ejus rei confirmationem tribuit: rex enim est, ut Deus, tametsi forte nolit aliquis: sed veritatis vim denuo patefecit, quæ vel nolentem Pilatum gloriam suam fateri cogit. c Tu enim dixisti, inquit, quia rex sum ego.» Ideoque se in hunc mundum venisse ait, cum factus est homo, ut testimonium perhiberet veritati, id est, ut de mundo sublato mendacio et diaboli eversa tyrannide, universis rebus imperare veritatem osten - deret, id est, illam vere et natura sua reginam naturam, quæ cœli ac terræ, omniumque, ut verbo dicam, creaturarum dominatum obtinet, non per vim extortum, nec aliunde invectum, sed essentia sua et natura. Ut vero Christus ostenderet sibi non ignotum fuisse Pilati præfractum et obstinatum animum, utiliter subdit: • Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam.» Gratus enim est sermo veritatis iis qui jam didicerunt ac diligunt eam, iis vero qui tales non sunt, non item. Unde propheta Isaias ad quosdam dicebat: Nisi credideritis, non intelligetis ".. Quod verum esse Pilatus ostendens dixit: • Quid est veritas?, Quemadmodum enim iis qui oculorum sensu carent perinde est si aurum obtuleris, aut claram et pretio1

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. culum vitaret quod sibi cum a Judæis, tum a Cæsare, Judzorum principatum tenente, ingruebat. Solutis ergo tam clara demonstratione Judæoruni calumniis, excusatione demum carere videtur Pilati in Christum audacia. Nemine enim cogente, aut ulla ratione ad id pertrahente, Judzorum libidini animæ suæ gratifcatur interitum, et Christicidii crimina cum eis partitur. Porro Christus regnum suum supramundanum esse dicens, non modo Pilatum metu liberat, et conjurationis suspicione eximit, sed magnum aliquid de seipso cogitare suadet, et defensione ejus institutionem quodammodo auspicatur. ρεσις; Τὸ μὴ δορυφόροις τισὶ καὶ προασπισταῖς ἀπο- non modo ne regno excideret, sed neque ut periκεχρῆσθαι πώποτε, ήγουν ὅλως ἔχειν τοὺς ἀνθοπλίζε σθαι δεῖν ἑλομένους, καὶ οὐχ ὅπως ἂν τῆς βασιλείας μὴ ἀποπέσοι μόνον, ἀλλὰ γὰρ οὐδ᾽ ἵνα διαδρῴη τὸν ἐπαρ τηθέντα κίνδυνον αὐτῷ, καὶ τοῦτο διὰ τῆς Ἰουδαίων χειρὸς ἐπιῤῥιπτούμενον, μήτι γε καὶ αὐτοῦ τοῦ κρατοῦντος Ἰουδαίων, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Καίσαρος. Λελυμένης οὖν ἄρα τῆς εἰς τοῦτο καταβοῆς διὰ τῆς οὕτως ἐναργούς ἀποδείξεως, ἀπροφάσιστον ἤδη Πιλάτῳ τὸ κατὰ Χρι στοῦ φαίνεται θράσος. Οὐδενὸς γὰρ ἐπαναγκάζοντος, ήγουν ἐξ ἀκολουθίας εἰς τοῦτο καθέλκοντος, ταῖς τῶν· Ἰουδαίων ἡδοναῖς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς Χαρίζεται τὴν ἀπώλειαν, καὶ μερίζεται σὺν αὐτοῖς τῆς Χριστοατονίας τὰ ἐγκλήματα. Εἰρηκώς γε μὴν ὁ Χριστὸς ὑπερκόσμιον εἶναι τινα τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, οὐ ελευθεροὶ τῆς κατὰ τὴν ἄνταρσιν, ἀλλά τι καὶ μέγα τῆς ἀπολογίας τῆς ἐπ' αὐτῷ κατηχήσεως. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; Έγκλημα ποιείται κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀλήθειαν. 'Ακούσας δὲ, ὅτι «Ἡ ἐμὴ βασιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν,» φόβου μὲν ἤδη τοῦ κατὰ τὴν ἄνταρσιν ἀπαλλάττεται· ἔστησι δ' οὖν ὅμως εἰς ὁμολογίαν τοῦ πράγματος, καὶ εἰς ἐγκλήματος ὁρίζει δύναμιν, τὸ καὶ ὅλως εἰπεῖν, ὅτι βασιλείαν ἔχει, κἂν μὴ ἐπίγειον εἶναι διισχυρίζηται. Συνελαύνων οὖν ὥσπερ εἰς τοῦτο τὸν Ἰησοῦν, Συνωμολόγηκας ήδη, φησίν, ότι βασιλεὺς εἴ σύ. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Σὺ λέγεις ότι βασιλεύς είμι. Εγώ εἰς τοῦτο γεγένημαι, καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Τί ἐστιν ἀλήθεια; Οὐκ ἀρνεῖται τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν, οὐδὲ ταῖς τοῦ Πιλάτου φωναῖς ἀπονέμει μόναις τὴν ἐπὶ τούτῳ βεβαίωσιν· βασιλεὺς γάρ ἐστιν, ὡς Θεὸς, καὶ εἰ μή τις βούλοιτο τυχόν, ἀλλ᾽ ἔδειξε πάλιν τῆς ἀλη θείας τὴν δύναμιν, καὶ οὐχ ἐκόντα Πιλάτον ἀναπει θούσης εἰπεῖν τοῦ κρινομένου τὴν δόξαν. «Σὺ γὰρ εἴρηκας, φησίν, ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ.» Διά γέ τοι τοῦτο γεγεννῆσθαί τε καὶ ἀφικέσθαι φησὶν εἰς τόνδε δηλονότι τὸν κόσμον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα μαρτυρήσῃ τῇ ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἵνα τοῦ κόσμου τὸ ψεῦδος ἐξελών, καὶ τὸν ἐξ ἀπάτης τυραννήσαντα καταστρέψας δαίμονα, βασιλεύουσαν τῶν ὅλων ἐπι δείξῃ τὴν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀληθῶς τε καὶ φυσικῶς βασιλίδα φύσιν, ᾗ καὶ τὸ κατάρχειν δύνασθαι, καὶ κρατεῖν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, καὶ παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ παροισθέντος εἰς γένεσιν, οὐκ ἐκ πλεονεξίας πεπόρισται, ἀλλ' οὐδὲ ἐπακτὸν, ἢ ἔξωθεν, οὐσιωδῶς δὲ καὶ φυσικῶς ἐνυπάρχον φαίνεται. Ινα δὲ πάλιν ἀποφήνῃ Χριστὸς ὅτι τῆς Πιλάτου δυσηκοΐας οὐκ ἠγνόησε τὸ σκληρὸν καὶ δυσπαρακόμιστον εἰς τὸ φρονεῖν ἐθέλειν ὀρθῶς, ἐπάγει χρησίμως· «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Εὐπαράδεκτος γὰρ τῆς ἀληθείας ὁ λόγος τοῖς ἤδη μαθοῦσί τε καὶ ἀγαπῶσιν αὐτὴν, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις, οὐκέτι. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἔλεγεν Ησαΐας προς ** 153. vii, D. p μόνον τοῦ φόβου Πιλάτον ἐξίστησι, καὶ ὑπονοίας περὶ ἑαυτοῦ νοεῖν ἀναπείθει, καὶ ἀπάρχεταί πως διὰ 1039 XVIII, 37. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Pilatus Christo veritatem in crimen vertit. Postquam audiit vero, Meum regnum non est de hoc mundo, conjurationis quidem metu liberatur, pro confesso tamen factum habet, et ei crimini dat quod dixit se regnum habere, sed non terrenum. Quasi ergo Jesum eo adegisset, Confessus es mnodo, inquit, te regem esse. XVIU; 37, 38. Respondit ei Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus: Quid est veritas? Non negat regni sui gloriam, nec solis Pilati verbis ejus rei confirmationem tribuit: rex enim est, ut Deus, tametsi forte nolit aliquis: sed veritatis vim denuo patefecit, quæ vel nolentem Pilatum gloriam suam fateri cogit. c Tu enim dixisti, inquit, quia rex sum ego.» Ideoque se in hunc mundum venisse ait, cum factus est homo, ut testimonium perhiberet veritati, id est, ut de mundo sublato mendacio et diaboli eversa tyrannide, universis rebus imperare veritatem osten - deret, id est, illam vere et natura sua reginam naturam, quæ cœli ac terræ, omniumque, ut verbo dicam, creaturarum dominatum obtinet, non per vim extortum, nec aliunde invectum, sed essentia sua et natura. Ut vero Christus ostenderet sibi non ignotum fuisse Pilati præfractum et obstinatum animum, utiliter subdit: • Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam.» Gratus enim est sermo veritatis iis qui jam didicerunt ac diligunt eam, iis vero qui tales non sunt, non item. Unde propheta Isaias ad quosdam dicebat: Nisi credideritis, non intelligetis ".. Quod verum esse Pilatus ostendens dixit: • Quid est veritas?, Quemadmodum enim iis qui oculorum sensu carent perinde est si aurum obtuleris, aut claram et pretio1

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. culum vitaret quod sibi cum a Judæis, tum a Cæsare, Judzorum principatum tenente, ingruebat. Solutis ergo tam clara demonstratione Judæoruni calumniis, excusatione demum carere videtur Pilati in Christum audacia. Nemine enim cogente, aut ulla ratione ad id pertrahente, Judzorum libidini animæ suæ gratifcatur interitum, et Christicidii crimina cum eis partitur. Porro Christus regnum suum supramundanum esse dicens, non modo Pilatum metu liberat, et conjurationis suspicione eximit, sed magnum aliquid de seipso cogitare suadet, et defensione ejus institutionem quodammodo auspicatur. ρεσις; Τὸ μὴ δορυφόροις τισὶ καὶ προασπισταῖς ἀπο- non modo ne regno excideret, sed neque ut periκεχρῆσθαι πώποτε, ήγουν ὅλως ἔχειν τοὺς ἀνθοπλίζε σθαι δεῖν ἑλομένους, καὶ οὐχ ὅπως ἂν τῆς βασιλείας μὴ ἀποπέσοι μόνον, ἀλλὰ γὰρ οὐδ᾽ ἵνα διαδρῴη τὸν ἐπαρ τηθέντα κίνδυνον αὐτῷ, καὶ τοῦτο διὰ τῆς Ἰουδαίων χειρὸς ἐπιῤῥιπτούμενον, μήτι γε καὶ αὐτοῦ τοῦ κρατοῦντος Ἰουδαίων, τοῦτ' ἔστι, τοῦ Καίσαρος. Λελυμένης οὖν ἄρα τῆς εἰς τοῦτο καταβοῆς διὰ τῆς οὕτως ἐναργούς ἀποδείξεως, ἀπροφάσιστον ἤδη Πιλάτῳ τὸ κατὰ Χρι στοῦ φαίνεται θράσος. Οὐδενὸς γὰρ ἐπαναγκάζοντος, ήγουν ἐξ ἀκολουθίας εἰς τοῦτο καθέλκοντος, ταῖς τῶν· Ἰουδαίων ἡδοναῖς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς Χαρίζεται τὴν ἀπώλειαν, καὶ μερίζεται σὺν αὐτοῖς τῆς Χριστοατονίας τὰ ἐγκλήματα. Εἰρηκώς γε μὴν ὁ Χριστὸς ὑπερκόσμιον εἶναι τινα τὴν ἑαυτοῦ βασιλείαν, οὐ ελευθεροὶ τῆς κατὰ τὴν ἄνταρσιν, ἀλλά τι καὶ μέγα τῆς ἀπολογίας τῆς ἐπ' αὐτῷ κατηχήσεως. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ; Έγκλημα ποιείται κατὰ Χριστοῦ τὴν ἀλήθειαν. 'Ακούσας δὲ, ὅτι «Ἡ ἐμὴ βασιλεία οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν,» φόβου μὲν ἤδη τοῦ κατὰ τὴν ἄνταρσιν ἀπαλλάττεται· ἔστησι δ' οὖν ὅμως εἰς ὁμολογίαν τοῦ πράγματος, καὶ εἰς ἐγκλήματος ὁρίζει δύναμιν, τὸ καὶ ὅλως εἰπεῖν, ὅτι βασιλείαν ἔχει, κἂν μὴ ἐπίγειον εἶναι διισχυρίζηται. Συνελαύνων οὖν ὥσπερ εἰς τοῦτο τὸν Ἰησοῦν, Συνωμολόγηκας ήδη, φησίν, ότι βασιλεὺς εἴ σύ. Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Σὺ λέγεις ότι βασιλεύς είμι. Εγώ εἰς τοῦτο γεγένημαι, καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Τί ἐστιν ἀλήθεια; Οὐκ ἀρνεῖται τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν, οὐδὲ ταῖς τοῦ Πιλάτου φωναῖς ἀπονέμει μόναις τὴν ἐπὶ τούτῳ βεβαίωσιν· βασιλεὺς γάρ ἐστιν, ὡς Θεὸς, καὶ εἰ μή τις βούλοιτο τυχόν, ἀλλ᾽ ἔδειξε πάλιν τῆς ἀλη θείας τὴν δύναμιν, καὶ οὐχ ἐκόντα Πιλάτον ἀναπει θούσης εἰπεῖν τοῦ κρινομένου τὴν δόξαν. «Σὺ γὰρ εἴρηκας, φησίν, ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ.» Διά γέ τοι τοῦτο γεγεννῆσθαί τε καὶ ἀφικέσθαι φησὶν εἰς τόνδε δηλονότι τὸν κόσμον, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα μαρτυρήσῃ τῇ ἀληθείᾳ, τοῦτ' ἔστιν, ἵνα τοῦ κόσμου τὸ ψεῦδος ἐξελών, καὶ τὸν ἐξ ἀπάτης τυραννήσαντα καταστρέψας δαίμονα, βασιλεύουσαν τῶν ὅλων ἐπι δείξῃ τὴν ἀλήθειαν, τοῦτ' ἔστι, τὴν ἀληθῶς τε καὶ φυσικῶς βασιλίδα φύσιν, ᾗ καὶ τὸ κατάρχειν δύνασθαι, καὶ κρατεῖν οὐρανοῦ τε καὶ γῆς, καὶ παντὸς ἀπαξαπλῶς τοῦ παροισθέντος εἰς γένεσιν, οὐκ ἐκ πλεονεξίας πεπόρισται, ἀλλ' οὐδὲ ἐπακτὸν, ἢ ἔξωθεν, οὐσιωδῶς δὲ καὶ φυσικῶς ἐνυπάρχον φαίνεται. Ινα δὲ πάλιν ἀποφήνῃ Χριστὸς ὅτι τῆς Πιλάτου δυσηκοΐας οὐκ ἠγνόησε τὸ σκληρὸν καὶ δυσπαρακόμιστον εἰς τὸ φρονεῖν ἐθέλειν ὀρθῶς, ἐπάγει χρησίμως· «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Εὐπαράδεκτος γὰρ τῆς ἀληθείας ὁ λόγος τοῖς ἤδη μαθοῦσί τε καὶ ἀγαπῶσιν αὐτὴν, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις, οὐκέτι. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης ἔλεγεν Ησαΐας προς ** 153. vii, D. p μόνον τοῦ φόβου Πιλάτον ἐξίστησι, καὶ ὑπονοίας περὶ ἑαυτοῦ νοεῖν ἀναπείθει, καὶ ἀπάρχεταί πως διὰ 1039 XVIII, 37. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Pilatus Christo veritatem in crimen vertit. Postquam audiit vero, Meum regnum non est de hoc mundo, conjurationis quidem metu liberatur, pro confesso tamen factum habet, et ei crimini dat quod dixit se regnum habere, sed non terrenum. Quasi ergo Jesum eo adegisset, Confessus es mnodo, inquit, te regem esse. XVIU; 37, 38. Respondit ei Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus: Quid est veritas? Non negat regni sui gloriam, nec solis Pilati verbis ejus rei confirmationem tribuit: rex enim est, ut Deus, tametsi forte nolit aliquis: sed veritatis vim denuo patefecit, quæ vel nolentem Pilatum gloriam suam fateri cogit. c Tu enim dixisti, inquit, quia rex sum ego.» Ideoque se in hunc mundum venisse ait, cum factus est homo, ut testimonium perhiberet veritati, id est, ut de mundo sublato mendacio et diaboli eversa tyrannide, universis rebus imperare veritatem osten - deret, id est, illam vere et natura sua reginam naturam, quæ cœli ac terræ, omniumque, ut verbo dicam, creaturarum dominatum obtinet, non per vim extortum, nec aliunde invectum, sed essentia sua et natura. Ut vero Christus ostenderet sibi non ignotum fuisse Pilati præfractum et obstinatum animum, utiliter subdit: • Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam.» Gratus enim est sermo veritatis iis qui jam didicerunt ac diligunt eam, iis vero qui tales non sunt, non item. Unde propheta Isaias ad quosdam dicebat: Nisi credideritis, non intelligetis ".. Quod verum esse Pilatus ostendens dixit: • Quid est veritas?, Quemadmodum enim iis qui oculorum sensu carent perinde est si aurum obtuleris, aut claram et pretio1

sam gemmam 1040 ostenderis, quod ad colorem τινας· «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. attinet; sed nec solis splendorem ipsi mirantur, cum ejus rei nullo sensu tangantur aut juventur: ita mente orbatis veritas deformis videtur, quamvis spiritalem divinumque splendorem cernentium ipsam mentibus immittat. Ο καὶ εὐθὺς ἀληθὲς ὑπάρχον ἀποδεικνὺς ὁ Πιλάτος, ἔφη· «Τί ἐστιν ἀλήθεια;» Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν τοῦ σώματος όψιν λελωβημένοις, καὶ ἐκπεπτω κόσι παντελῶς τῆς δι᾿ ὀφθαλμῶν αἰσθήσεως, οὐδενὶ τέτακται παντελῶς, ὅσον ἧκεν εἰς εὐχροίας δύναμιν, καὶ εἰ χρυσόν τις παρακομίσειε, καὶ εἰ λαμπρὸν καὶ πολύτιμον ἐπιδείξαι λίθον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τῆς ηλιου μαρμαρυγῆς ἀθαύμαστον ἔσται τὸ φῶς, οὐδεμίαν αἴσθησιν ἐνιέντος αὐτοῖς τοῦ πράγματος, ήγουν ἀπόνασθαί τινος τῶν τοιούτων ἐξόν· οὕτω τοῖς ἔχουσι πεπηρωμένον τὸν νοῦν ἀκαλλεστάτη τις εἶναι δοκεῖ καὶ δυσειδὴς ἡ ἀλήθεια, καίτοι νοητήν τε καὶ θείαν μαρμαρυγήν ταῖς τῶν ὁρώντων αὐτὴν ἐνιεῖσα ψυχαῖς. XVIII, 38, 39. Et cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judæos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vullis ergo dimittam vobis regem Judæorum? In condemnationem impietatis simul et crudelitatis Judaicæ recti et æqui cognitionem ostendit Pilatus, qui tamen divinis doctrinis nequaquam gloriabatur, sed hominum instituta sequebatur, et a quibus imperium acceperat, horum placita reverebatur. Quod si Judæorum principes facerent ac sentirent, probabile est eos diaboli vitato laqueo, scelus quoque omnium maxime detestandum, mortem nempe Christi, declinaturos. Non vult ergo Pilatus Christum nullius criminis convictum manifestumve damnare, hominemque longe ab omni culpa alienum supplicio plectendum non esse contendit, idque Romanorum legibus omnino contrarium asserit, horribilem Judzorum insaniam adversus divinam legem hoc pacto retundens. Existimabat enim homines qui se recti et æqui præcones venditabant, sibi jus et æquum proponenti continuo credituros. Sed cum apud se reputaret, ut videtur, levitatem Judaicam non parum inde reprehensum iri, quod qui judicio sistitur ab omni culpa sit immunis, ne petulantius ac ferocius instarent, viam veluti quamdam et rei colorem pulcherrimum comminiscitur dicens: • Est consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vultis ergo dimittam vobis regem Judzorum?, Regem vero Judæorum Jesum cum nominat, lepide et facete furiosorum rabiem mitigat, simulque clare ostendit temere ipsum hoc crimine accusari. Nec enim Pilatus, Judzæ præses, novarum rerum et affeclatæ tyrannidis adversus 1041 Romanos convictum unquam dimisisset. Per hoc ergo quod eum dimittere suadet, testatur omnis eum plane criminis expertem. Hanc itaque textus propositi sententiam esse arbitror: sed consideranti mihi, et apud me perpendenti undenam apud Judæos in more fuerit unius dimissionen petere, latronis puta, vel homicida, succurrit, eos non utique ad præscriplum divinæ legis omnia fecisse, sed consuetudinibus usos propriis exsilia quædam observasse, nec institutis Mosaicis admodum consentanea. Verum scrutauti mihi Scripturam, et istius rei causam undique indaganti, locus incidit unde suspicari nobis. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, πάλιν ἐξῆλθε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἐγὼ οὐδεμίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. "Εστι δὲ συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ἕνα δέσμιον ἀπολύω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα των Ἰουδαίων; Εἰς κατάκριμα τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθείας τε ὁμοῦ καὶ ὠμότητος, τὴν τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος προἴσχεται γνῶσιν, ὁ μὴ τοῖς θείοις μαθήμασιν ἐπαυχῶν, ἀνθρωπίνων δὲ φύλαξ διορισμάτων, καὶ ὧν δῶρον εἶχε τὴν ἀρχὴν, τούτων ὅτι δὴ μάλιστα τὰ θεσπί σματα δυσωπούμενος. "Ο δρῶντάς τε καὶ φρονεῖν ἑλομένους τοὺς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων καθηγη τὰς, ἦν ἂν δήπου καὶ λίαν εἰκὸς τὴν τοῦ διαβόλου πάγην ὑπεκθέοντας, καὶ τὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων με σαρώτατον ὑπεκκλίναι κακὸν, τὴν κατὰ Χριστοῦ δὲ δηλονότι μιαιφονίαν φημί. Παραιτεῖται τοιγαροῦν ὁ Πιλάτος, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἀλόντος ἢ ἐληλεγμέ νου καταδικάσῃ [Ισ. καταδικάσαι] Χριστοῦ, καὶ τὸν αἰτίας ἁπάσης ὡς ποῤῥωτάτω μὴ δὴ χρῆναι δίκας εἰσπράττεσθαι λέγει, ἀπῳδόν τε εἶναι παντελῶς καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν τοῦτο νόμοις εὖ μάλα διισχυρίζεται, τὴν κατὰ τοῦ θείου νόμου φρικωδεστάτην ἀπόνοιαν τῶν Ἰουδαίων ἐκδυσωπῶν. βετο γὰρ δεῖν, ἅτε δὴ καὶ τὸν τοῦ δικαίου τε καὶ ἴσου λόγον πρεσβεύειν ἐπαγ γελλομένους, ἀναπείσειν παραχρῆμα τῇ τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος παραθέσει. Διενθυμηθεὶς δὲ πάλιν, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι τῆς τῶν Ἰουδαίων πρωτετείας οὐ μετρίως κατηγορήσειεν ἂν τὸ πάσης αιτίας απο λελύσθαι τὸν προσηγμένον, ἵνα μὴ διὰ τοῦτο τυχὸν ιταμώτερον ἐγκέοιντο, καὶ φιλονεικοῖεν ἀτόπο;, ὁδὸν ὥσπερ τῷ πράγματι καὶ χρῶμά τι κάλλιστον ἐπινοεῖ, λέγων·. Ἔστι συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ένα δέσμιον ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλετας οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων; Βασιλέα δὲ τῶν Ἰουδαίων ὀνομάζων τὸν Ἰησοῦν, χαριεντίζεται τε ὁμοῦ καὶ ὑποχαλᾷ τῷ γελεί τὴν τῶν λελυττηκότων ὀργήν, ἐν ταυτῷ τε δει κνύει καὶ μάλα σαφῶς, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ κατ ηγορείται μάτην. Μὴ γὰρ ἂν ἀφέσεως ἀξιώσει ποτὲ τὸν ἐπὶ τυραννίδι καὶ νεωτερισμῷ, τῷ κατά Ρωμαίων, κατεγνωσμένον, τὸν Ρωμαίων στρατι γόν. Δι' ὧν οὖν ἀνεῖναι προτρέπει, μεμαρτύρηκε, αὐτῷ τὸ παντελῶς ἀνυπαίτιον. Ταυτὶ μὲν οὖν οἶμαι τὸν τῶν προκειμένων δηλῶσαι σκοπόν διασκεπτι μένῳ δέ μοι, και σκοποῦντι κατ' ἐμαυτὸν, πόλιν ἄρα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει γέγονεν ἐξαιτεῖν ἑνὸς ἄ. εσιν, ἢ λῃστοῦ τυχὸν, ἢ φονευτοῦ, λογισμὸς μὲν ἐπὴν

sam gemmam 1040 ostenderis, quod ad colorem τινας· «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. attinet; sed nec solis splendorem ipsi mirantur, cum ejus rei nullo sensu tangantur aut juventur: ita mente orbatis veritas deformis videtur, quamvis spiritalem divinumque splendorem cernentium ipsam mentibus immittat. Ο καὶ εὐθὺς ἀληθὲς ὑπάρχον ἀποδεικνὺς ὁ Πιλάτος, ἔφη· «Τί ἐστιν ἀλήθεια;» Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν τοῦ σώματος όψιν λελωβημένοις, καὶ ἐκπεπτω κόσι παντελῶς τῆς δι᾿ ὀφθαλμῶν αἰσθήσεως, οὐδενὶ τέτακται παντελῶς, ὅσον ἧκεν εἰς εὐχροίας δύναμιν, καὶ εἰ χρυσόν τις παρακομίσειε, καὶ εἰ λαμπρὸν καὶ πολύτιμον ἐπιδείξαι λίθον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τῆς ηλιου μαρμαρυγῆς ἀθαύμαστον ἔσται τὸ φῶς, οὐδεμίαν αἴσθησιν ἐνιέντος αὐτοῖς τοῦ πράγματος, ήγουν ἀπόνασθαί τινος τῶν τοιούτων ἐξόν· οὕτω τοῖς ἔχουσι πεπηρωμένον τὸν νοῦν ἀκαλλεστάτη τις εἶναι δοκεῖ καὶ δυσειδὴς ἡ ἀλήθεια, καίτοι νοητήν τε καὶ θείαν μαρμαρυγήν ταῖς τῶν ὁρώντων αὐτὴν ἐνιεῖσα ψυχαῖς. XVIII, 38, 39. Et cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judæos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vullis ergo dimittam vobis regem Judæorum? In condemnationem impietatis simul et crudelitatis Judaicæ recti et æqui cognitionem ostendit Pilatus, qui tamen divinis doctrinis nequaquam gloriabatur, sed hominum instituta sequebatur, et a quibus imperium acceperat, horum placita reverebatur. Quod si Judæorum principes facerent ac sentirent, probabile est eos diaboli vitato laqueo, scelus quoque omnium maxime detestandum, mortem nempe Christi, declinaturos. Non vult ergo Pilatus Christum nullius criminis convictum manifestumve damnare, hominemque longe ab omni culpa alienum supplicio plectendum non esse contendit, idque Romanorum legibus omnino contrarium asserit, horribilem Judzorum insaniam adversus divinam legem hoc pacto retundens. Existimabat enim homines qui se recti et æqui præcones venditabant, sibi jus et æquum proponenti continuo credituros. Sed cum apud se reputaret, ut videtur, levitatem Judaicam non parum inde reprehensum iri, quod qui judicio sistitur ab omni culpa sit immunis, ne petulantius ac ferocius instarent, viam veluti quamdam et rei colorem pulcherrimum comminiscitur dicens: • Est consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vultis ergo dimittam vobis regem Judzorum?, Regem vero Judæorum Jesum cum nominat, lepide et facete furiosorum rabiem mitigat, simulque clare ostendit temere ipsum hoc crimine accusari. Nec enim Pilatus, Judzæ præses, novarum rerum et affeclatæ tyrannidis adversus 1041 Romanos convictum unquam dimisisset. Per hoc ergo quod eum dimittere suadet, testatur omnis eum plane criminis expertem. Hanc itaque textus propositi sententiam esse arbitror: sed consideranti mihi, et apud me perpendenti undenam apud Judæos in more fuerit unius dimissionen petere, latronis puta, vel homicida, succurrit, eos non utique ad præscriplum divinæ legis omnia fecisse, sed consuetudinibus usos propriis exsilia quædam observasse, nec institutis Mosaicis admodum consentanea. Verum scrutauti mihi Scripturam, et istius rei causam undique indaganti, locus incidit unde suspicari nobis. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, πάλιν ἐξῆλθε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἐγὼ οὐδεμίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. "Εστι δὲ συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ἕνα δέσμιον ἀπολύω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα των Ἰουδαίων; Εἰς κατάκριμα τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθείας τε ὁμοῦ καὶ ὠμότητος, τὴν τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος προἴσχεται γνῶσιν, ὁ μὴ τοῖς θείοις μαθήμασιν ἐπαυχῶν, ἀνθρωπίνων δὲ φύλαξ διορισμάτων, καὶ ὧν δῶρον εἶχε τὴν ἀρχὴν, τούτων ὅτι δὴ μάλιστα τὰ θεσπί σματα δυσωπούμενος. "Ο δρῶντάς τε καὶ φρονεῖν ἑλομένους τοὺς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων καθηγη τὰς, ἦν ἂν δήπου καὶ λίαν εἰκὸς τὴν τοῦ διαβόλου πάγην ὑπεκθέοντας, καὶ τὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων με σαρώτατον ὑπεκκλίναι κακὸν, τὴν κατὰ Χριστοῦ δὲ δηλονότι μιαιφονίαν φημί. Παραιτεῖται τοιγαροῦν ὁ Πιλάτος, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἀλόντος ἢ ἐληλεγμέ νου καταδικάσῃ [Ισ. καταδικάσαι] Χριστοῦ, καὶ τὸν αἰτίας ἁπάσης ὡς ποῤῥωτάτω μὴ δὴ χρῆναι δίκας εἰσπράττεσθαι λέγει, ἀπῳδόν τε εἶναι παντελῶς καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν τοῦτο νόμοις εὖ μάλα διισχυρίζεται, τὴν κατὰ τοῦ θείου νόμου φρικωδεστάτην ἀπόνοιαν τῶν Ἰουδαίων ἐκδυσωπῶν. βετο γὰρ δεῖν, ἅτε δὴ καὶ τὸν τοῦ δικαίου τε καὶ ἴσου λόγον πρεσβεύειν ἐπαγ γελλομένους, ἀναπείσειν παραχρῆμα τῇ τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος παραθέσει. Διενθυμηθεὶς δὲ πάλιν, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι τῆς τῶν Ἰουδαίων πρωτετείας οὐ μετρίως κατηγορήσειεν ἂν τὸ πάσης αιτίας απο λελύσθαι τὸν προσηγμένον, ἵνα μὴ διὰ τοῦτο τυχὸν ιταμώτερον ἐγκέοιντο, καὶ φιλονεικοῖεν ἀτόπο;, ὁδὸν ὥσπερ τῷ πράγματι καὶ χρῶμά τι κάλλιστον ἐπινοεῖ, λέγων·. Ἔστι συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ένα δέσμιον ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλετας οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων; Βασιλέα δὲ τῶν Ἰουδαίων ὀνομάζων τὸν Ἰησοῦν, χαριεντίζεται τε ὁμοῦ καὶ ὑποχαλᾷ τῷ γελεί τὴν τῶν λελυττηκότων ὀργήν, ἐν ταυτῷ τε δει κνύει καὶ μάλα σαφῶς, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ κατ ηγορείται μάτην. Μὴ γὰρ ἂν ἀφέσεως ἀξιώσει ποτὲ τὸν ἐπὶ τυραννίδι καὶ νεωτερισμῷ, τῷ κατά Ρωμαίων, κατεγνωσμένον, τὸν Ρωμαίων στρατι γόν. Δι' ὧν οὖν ἀνεῖναι προτρέπει, μεμαρτύρηκε, αὐτῷ τὸ παντελῶς ἀνυπαίτιον. Ταυτὶ μὲν οὖν οἶμαι τὸν τῶν προκειμένων δηλῶσαι σκοπόν διασκεπτι μένῳ δέ μοι, και σκοποῦντι κατ' ἐμαυτὸν, πόλιν ἄρα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει γέγονεν ἐξαιτεῖν ἑνὸς ἄ. εσιν, ἢ λῃστοῦ τυχὸν, ἢ φονευτοῦ, λογισμὸς μὲν ἐπὴν

sam gemmam 1040 ostenderis, quod ad colorem τινας· «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. attinet; sed nec solis splendorem ipsi mirantur, cum ejus rei nullo sensu tangantur aut juventur: ita mente orbatis veritas deformis videtur, quamvis spiritalem divinumque splendorem cernentium ipsam mentibus immittat. Ο καὶ εὐθὺς ἀληθὲς ὑπάρχον ἀποδεικνὺς ὁ Πιλάτος, ἔφη· «Τί ἐστιν ἀλήθεια;» Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν τοῦ σώματος όψιν λελωβημένοις, καὶ ἐκπεπτω κόσι παντελῶς τῆς δι᾿ ὀφθαλμῶν αἰσθήσεως, οὐδενὶ τέτακται παντελῶς, ὅσον ἧκεν εἰς εὐχροίας δύναμιν, καὶ εἰ χρυσόν τις παρακομίσειε, καὶ εἰ λαμπρὸν καὶ πολύτιμον ἐπιδείξαι λίθον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τῆς ηλιου μαρμαρυγῆς ἀθαύμαστον ἔσται τὸ φῶς, οὐδεμίαν αἴσθησιν ἐνιέντος αὐτοῖς τοῦ πράγματος, ήγουν ἀπόνασθαί τινος τῶν τοιούτων ἐξόν· οὕτω τοῖς ἔχουσι πεπηρωμένον τὸν νοῦν ἀκαλλεστάτη τις εἶναι δοκεῖ καὶ δυσειδὴς ἡ ἀλήθεια, καίτοι νοητήν τε καὶ θείαν μαρμαρυγήν ταῖς τῶν ὁρώντων αὐτὴν ἐνιεῖσα ψυχαῖς. XVIII, 38, 39. Et cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judæos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vullis ergo dimittam vobis regem Judæorum? In condemnationem impietatis simul et crudelitatis Judaicæ recti et æqui cognitionem ostendit Pilatus, qui tamen divinis doctrinis nequaquam gloriabatur, sed hominum instituta sequebatur, et a quibus imperium acceperat, horum placita reverebatur. Quod si Judæorum principes facerent ac sentirent, probabile est eos diaboli vitato laqueo, scelus quoque omnium maxime detestandum, mortem nempe Christi, declinaturos. Non vult ergo Pilatus Christum nullius criminis convictum manifestumve damnare, hominemque longe ab omni culpa alienum supplicio plectendum non esse contendit, idque Romanorum legibus omnino contrarium asserit, horribilem Judzorum insaniam adversus divinam legem hoc pacto retundens. Existimabat enim homines qui se recti et æqui præcones venditabant, sibi jus et æquum proponenti continuo credituros. Sed cum apud se reputaret, ut videtur, levitatem Judaicam non parum inde reprehensum iri, quod qui judicio sistitur ab omni culpa sit immunis, ne petulantius ac ferocius instarent, viam veluti quamdam et rei colorem pulcherrimum comminiscitur dicens: • Est consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vultis ergo dimittam vobis regem Judzorum?, Regem vero Judæorum Jesum cum nominat, lepide et facete furiosorum rabiem mitigat, simulque clare ostendit temere ipsum hoc crimine accusari. Nec enim Pilatus, Judzæ præses, novarum rerum et affeclatæ tyrannidis adversus 1041 Romanos convictum unquam dimisisset. Per hoc ergo quod eum dimittere suadet, testatur omnis eum plane criminis expertem. Hanc itaque textus propositi sententiam esse arbitror: sed consideranti mihi, et apud me perpendenti undenam apud Judæos in more fuerit unius dimissionen petere, latronis puta, vel homicida, succurrit, eos non utique ad præscriplum divinæ legis omnia fecisse, sed consuetudinibus usos propriis exsilia quædam observasse, nec institutis Mosaicis admodum consentanea. Verum scrutauti mihi Scripturam, et istius rei causam undique indaganti, locus incidit unde suspicari nobis. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, πάλιν ἐξῆλθε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἐγὼ οὐδεμίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. "Εστι δὲ συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ἕνα δέσμιον ἀπολύω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα των Ἰουδαίων; Εἰς κατάκριμα τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθείας τε ὁμοῦ καὶ ὠμότητος, τὴν τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος προἴσχεται γνῶσιν, ὁ μὴ τοῖς θείοις μαθήμασιν ἐπαυχῶν, ἀνθρωπίνων δὲ φύλαξ διορισμάτων, καὶ ὧν δῶρον εἶχε τὴν ἀρχὴν, τούτων ὅτι δὴ μάλιστα τὰ θεσπί σματα δυσωπούμενος. "Ο δρῶντάς τε καὶ φρονεῖν ἑλομένους τοὺς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων καθηγη τὰς, ἦν ἂν δήπου καὶ λίαν εἰκὸς τὴν τοῦ διαβόλου πάγην ὑπεκθέοντας, καὶ τὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων με σαρώτατον ὑπεκκλίναι κακὸν, τὴν κατὰ Χριστοῦ δὲ δηλονότι μιαιφονίαν φημί. Παραιτεῖται τοιγαροῦν ὁ Πιλάτος, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἀλόντος ἢ ἐληλεγμέ νου καταδικάσῃ [Ισ. καταδικάσαι] Χριστοῦ, καὶ τὸν αἰτίας ἁπάσης ὡς ποῤῥωτάτω μὴ δὴ χρῆναι δίκας εἰσπράττεσθαι λέγει, ἀπῳδόν τε εἶναι παντελῶς καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν τοῦτο νόμοις εὖ μάλα διισχυρίζεται, τὴν κατὰ τοῦ θείου νόμου φρικωδεστάτην ἀπόνοιαν τῶν Ἰουδαίων ἐκδυσωπῶν. βετο γὰρ δεῖν, ἅτε δὴ καὶ τὸν τοῦ δικαίου τε καὶ ἴσου λόγον πρεσβεύειν ἐπαγ γελλομένους, ἀναπείσειν παραχρῆμα τῇ τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος παραθέσει. Διενθυμηθεὶς δὲ πάλιν, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι τῆς τῶν Ἰουδαίων πρωτετείας οὐ μετρίως κατηγορήσειεν ἂν τὸ πάσης αιτίας απο λελύσθαι τὸν προσηγμένον, ἵνα μὴ διὰ τοῦτο τυχὸν ιταμώτερον ἐγκέοιντο, καὶ φιλονεικοῖεν ἀτόπο;, ὁδὸν ὥσπερ τῷ πράγματι καὶ χρῶμά τι κάλλιστον ἐπινοεῖ, λέγων·. Ἔστι συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ένα δέσμιον ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλετας οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων; Βασιλέα δὲ τῶν Ἰουδαίων ὀνομάζων τὸν Ἰησοῦν, χαριεντίζεται τε ὁμοῦ καὶ ὑποχαλᾷ τῷ γελεί τὴν τῶν λελυττηκότων ὀργήν, ἐν ταυτῷ τε δει κνύει καὶ μάλα σαφῶς, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ κατ ηγορείται μάτην. Μὴ γὰρ ἂν ἀφέσεως ἀξιώσει ποτὲ τὸν ἐπὶ τυραννίδι καὶ νεωτερισμῷ, τῷ κατά Ρωμαίων, κατεγνωσμένον, τὸν Ρωμαίων στρατι γόν. Δι' ὧν οὖν ἀνεῖναι προτρέπει, μεμαρτύρηκε, αὐτῷ τὸ παντελῶς ἀνυπαίτιον. Ταυτὶ μὲν οὖν οἶμαι τὸν τῶν προκειμένων δηλῶσαι σκοπόν διασκεπτι μένῳ δέ μοι, και σκοποῦντι κατ' ἐμαυτὸν, πόλιν ἄρα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει γέγονεν ἐξαιτεῖν ἑνὸς ἄ. εσιν, ἢ λῃστοῦ τυχὸν, ἢ φονευτοῦ, λογισμὸς μὲν ἐπὴν

sam gemmam 1040 ostenderis, quod ad colorem τινας· «Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐδ᾽ οὐ μὴ συνῆτε. attinet; sed nec solis splendorem ipsi mirantur, cum ejus rei nullo sensu tangantur aut juventur: ita mente orbatis veritas deformis videtur, quamvis spiritalem divinumque splendorem cernentium ipsam mentibus immittat. Ο καὶ εὐθὺς ἀληθὲς ὑπάρχον ἀποδεικνὺς ὁ Πιλάτος, ἔφη· «Τί ἐστιν ἀλήθεια;» Ονπερ γὰρ τρόπον τοῖς τὴν τοῦ σώματος όψιν λελωβημένοις, καὶ ἐκπεπτω κόσι παντελῶς τῆς δι᾿ ὀφθαλμῶν αἰσθήσεως, οὐδενὶ τέτακται παντελῶς, ὅσον ἧκεν εἰς εὐχροίας δύναμιν, καὶ εἰ χρυσόν τις παρακομίσειε, καὶ εἰ λαμπρὸν καὶ πολύτιμον ἐπιδείξαι λίθον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τῆς ηλιου μαρμαρυγῆς ἀθαύμαστον ἔσται τὸ φῶς, οὐδεμίαν αἴσθησιν ἐνιέντος αὐτοῖς τοῦ πράγματος, ήγουν ἀπόνασθαί τινος τῶν τοιούτων ἐξόν· οὕτω τοῖς ἔχουσι πεπηρωμένον τὸν νοῦν ἀκαλλεστάτη τις εἶναι δοκεῖ καὶ δυσειδὴς ἡ ἀλήθεια, καίτοι νοητήν τε καὶ θείαν μαρμαρυγήν ταῖς τῶν ὁρώντων αὐτὴν ἐνιεῖσα ψυχαῖς. XVIII, 38, 39. Et cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judæos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vullis ergo dimittam vobis regem Judæorum? In condemnationem impietatis simul et crudelitatis Judaicæ recti et æqui cognitionem ostendit Pilatus, qui tamen divinis doctrinis nequaquam gloriabatur, sed hominum instituta sequebatur, et a quibus imperium acceperat, horum placita reverebatur. Quod si Judæorum principes facerent ac sentirent, probabile est eos diaboli vitato laqueo, scelus quoque omnium maxime detestandum, mortem nempe Christi, declinaturos. Non vult ergo Pilatus Christum nullius criminis convictum manifestumve damnare, hominemque longe ab omni culpa alienum supplicio plectendum non esse contendit, idque Romanorum legibus omnino contrarium asserit, horribilem Judzorum insaniam adversus divinam legem hoc pacto retundens. Existimabat enim homines qui se recti et æqui præcones venditabant, sibi jus et æquum proponenti continuo credituros. Sed cum apud se reputaret, ut videtur, levitatem Judaicam non parum inde reprehensum iri, quod qui judicio sistitur ab omni culpa sit immunis, ne petulantius ac ferocius instarent, viam veluti quamdam et rei colorem pulcherrimum comminiscitur dicens: • Est consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha: vultis ergo dimittam vobis regem Judzorum?, Regem vero Judæorum Jesum cum nominat, lepide et facete furiosorum rabiem mitigat, simulque clare ostendit temere ipsum hoc crimine accusari. Nec enim Pilatus, Judzæ præses, novarum rerum et affeclatæ tyrannidis adversus 1041 Romanos convictum unquam dimisisset. Per hoc ergo quod eum dimittere suadet, testatur omnis eum plane criminis expertem. Hanc itaque textus propositi sententiam esse arbitror: sed consideranti mihi, et apud me perpendenti undenam apud Judæos in more fuerit unius dimissionen petere, latronis puta, vel homicida, succurrit, eos non utique ad præscriplum divinæ legis omnia fecisse, sed consuetudinibus usos propriis exsilia quædam observasse, nec institutis Mosaicis admodum consentanea. Verum scrutauti mihi Scripturam, et istius rei causam undique indaganti, locus incidit unde suspicari nobis. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, πάλιν ἐξῆλθε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἐγὼ οὐδεμίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. "Εστι δὲ συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ἕνα δέσμιον ἀπολύω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλεσθε οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα των Ἰουδαίων; Εἰς κατάκριμα τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθείας τε ὁμοῦ καὶ ὠμότητος, τὴν τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος προἴσχεται γνῶσιν, ὁ μὴ τοῖς θείοις μαθήμασιν ἐπαυχῶν, ἀνθρωπίνων δὲ φύλαξ διορισμάτων, καὶ ὧν δῶρον εἶχε τὴν ἀρχὴν, τούτων ὅτι δὴ μάλιστα τὰ θεσπί σματα δυσωπούμενος. "Ο δρῶντάς τε καὶ φρονεῖν ἑλομένους τοὺς τῶν Ἰουδαϊκῶν ταγμάτων καθηγη τὰς, ἦν ἂν δήπου καὶ λίαν εἰκὸς τὴν τοῦ διαβόλου πάγην ὑπεκθέοντας, καὶ τὸ τῶν ἄλλων ἀπάντων με σαρώτατον ὑπεκκλίναι κακὸν, τὴν κατὰ Χριστοῦ δὲ δηλονότι μιαιφονίαν φημί. Παραιτεῖται τοιγαροῦν ὁ Πιλάτος, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἀλόντος ἢ ἐληλεγμέ νου καταδικάσῃ [Ισ. καταδικάσαι] Χριστοῦ, καὶ τὸν αἰτίας ἁπάσης ὡς ποῤῥωτάτω μὴ δὴ χρῆναι δίκας εἰσπράττεσθαι λέγει, ἀπῳδόν τε εἶναι παντελῶς καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν τοῦτο νόμοις εὖ μάλα διισχυρίζεται, τὴν κατὰ τοῦ θείου νόμου φρικωδεστάτην ἀπόνοιαν τῶν Ἰουδαίων ἐκδυσωπῶν. βετο γὰρ δεῖν, ἅτε δὴ καὶ τὸν τοῦ δικαίου τε καὶ ἴσου λόγον πρεσβεύειν ἐπαγ γελλομένους, ἀναπείσειν παραχρῆμα τῇ τοῦ δικαίου καὶ πρέποντος παραθέσει. Διενθυμηθεὶς δὲ πάλιν, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι τῆς τῶν Ἰουδαίων πρωτετείας οὐ μετρίως κατηγορήσειεν ἂν τὸ πάσης αιτίας απο λελύσθαι τὸν προσηγμένον, ἵνα μὴ διὰ τοῦτο τυχὸν ιταμώτερον ἐγκέοιντο, καὶ φιλονεικοῖεν ἀτόπο;, ὁδὸν ὥσπερ τῷ πράγματι καὶ χρῶμά τι κάλλιστον ἐπινοεῖ, λέγων·. Ἔστι συνήθεια ὑμῖν, ἵνα ένα δέσμιον ἀπολύσω ὑμῖν ἐν τῷ Πάσχα βούλετας οὖν ἀπολύσω ὑμῖν τὸν βασιλέα τῶν Ἰουδαίων; Βασιλέα δὲ τῶν Ἰουδαίων ὀνομάζων τὸν Ἰησοῦν, χαριεντίζεται τε ὁμοῦ καὶ ὑποχαλᾷ τῷ γελεί τὴν τῶν λελυττηκότων ὀργήν, ἐν ταυτῷ τε δει κνύει καὶ μάλα σαφῶς, ὡς ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ κατ ηγορείται μάτην. Μὴ γὰρ ἂν ἀφέσεως ἀξιώσει ποτὲ τὸν ἐπὶ τυραννίδι καὶ νεωτερισμῷ, τῷ κατά Ρωμαίων, κατεγνωσμένον, τὸν Ρωμαίων στρατι γόν. Δι' ὧν οὖν ἀνεῖναι προτρέπει, μεμαρτύρηκε, αὐτῷ τὸ παντελῶς ἀνυπαίτιον. Ταυτὶ μὲν οὖν οἶμαι τὸν τῶν προκειμένων δηλῶσαι σκοπόν διασκεπτι μένῳ δέ μοι, και σκοποῦντι κατ' ἐμαυτὸν, πόλιν ἄρα τοῖς Ἰουδαίοις ἐν ἔθει γέγονεν ἐξαιτεῖν ἑνὸς ἄ. εσιν, ἢ λῃστοῦ τυχὸν, ἢ φονευτοῦ, λογισμὸς μὲν ἐπὴν

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. θεν, ὡς οὐκέτι μὲν πάντα κατὰ τὸν θεῖον αὐτοῖς ἡ datur num Judai, tamets duri admodum et pre ἐπράττετο νόμον, ἔθεσι δὲ μᾶλλον ἰδίοις ἀποκεχρήσθαι δοκοῦν, πρὸς ἐξίτηλον ἐτράποντο πολιτείαν, καὶ οὐ σφόδρα συνάδουσαν τοῖς διὰ Μωσέως τεθεσπισμέν νοις. Αλλά μοι τὴν θείαν διερευνῶντι Γραφὴν, καὶ φιλοθηρούντι πανταχόθεν τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, παρέπιπτε τι τῶν θείων λογίων, δ καὶ καλεῖ πως εἰς ὑποψίαν τὴν ἡμέτερον νοῦν, μὴ ἄρα τι πληρούν τες τῶν κατὰ τὸν νόμον, καίτοι δυσάγωγοι λίαν ὄντες, Ἰουδαῖοι τὴν τοῦ κακουργοῦντος ἐζήτουν ἄφεσιν. Γέγραπται τοίνυν ἐπὶ τέλει τοῦ βιβλίου τοῦ καλουμένου τῶν ᾿Αριθμῶν ὁ περὶ τοῦ φονεύοντος νόμος ἀκουσίων, ήγουν εκουσίως· διωρισμένης δὲ τῆς δια κῆς ἐναργῶς τῆς ἐπὶ τῷ κατά βούλησιν φονευτῇ, μέτεισιν εὐθὺς ὁ λόγος εἰς τὴν περὶ τοῦ φονεύοντος ἀκουσίως, εἶτα καὶ οὕτω φησὶ μεθ᾿ ἕτερα· «Ἐὰν δὲ ἐξάπινα οὐ δι' ἔχθραν ὡς αὐτὸν ᾖ, ἐπιρρίψῃ δὲ ἐπ' αὐτῷ πᾶν σκεῦος οὐκ ἐξ ἐνέδρου, ἢ ἐν παντὶ λίθῳ ἐν ᾧ ἀποθανεῖται ἐν αὐτῷ οὐκ εἰδὼς, καὶ πέσῃ ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀποθάνῃ, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐχθρὸς αὐτοῦ ἦν, οὐδὲ ζητῶν κακοποιῆσαι αὐτὸν, καὶ κρινεῖ ἡ Συναγωγὴ ἀνὰ μέσον τοῦ ἀγχιστεύοντος τὸ αἷμα κατὰ τα κρίματα ταῦτα, καὶ ἐξελεῖται ἡ Συναγωγὴ τὸν φονεύσαντα ἀπὸ τοῦ ἀγχιστεύοντος τὸ αἷμα, καὶ ἀποκαταστήσουσιν αὐτὸν ἡ Συναγωγὴ εἰς τὴν πόλιν τοῦ φυγαδευτηρίου, οὗ ἔφυγε.» Τοιαύτης οὖν ἄρα γε γραμμένης ἐντολῆς, εἶτά τινων, ὡς εἰκὸς, τοῖς τοιούτοις περιπιπτόντων πταίσμασιν, ἵνα πως δοκοῖεν τῶν τῇδε τεθεσπισμένων οὐ παντελῶς ἀλογεῖν, κατὰ πληθύν συνιόντες Ἰουδαῖοι, τῶν τοιούτων ἐξῄτουν c lustrationem Paschalem præ se ferebant, tamen in Ένα. Εργον γὰρ ὅλης τοῦτο τῆς Συναγωγῆς ὁ νόμος hoc certe maxime assentantur, ut qui Romanorum γενέσθαι προσέταττεν. Ἀπολύειν γε μὴν ἐξὸν αὐτοῖς, legibus permittant etiam ea quæ præscripta sibi κατά γε τὸ δοκοῦν τῷ νόμῳ, τοῦτο δρᾷν αιτοῦσι Πιο sunt divinitus. λάτον. Καταδεξάμενοι γὰρ ἅπαξ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, τὰ πλεῖστα λοιπὸν τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς τοῖς ἐκείνων παρεχώρουν νόμοις. Καὶ γοῦν φονεύειν ἐξὸν τὸν ἐπί τισι τῶν ἀτόπων κατεγνωσμένον, ὡς ἕνα τῶν τοιούτων Πιλάτῳ προσῆγον τὸν Ἰησοῦν, λέγοντες· «Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα.» Εἰ γὰρ καὶ ἐπλάττοντο τυχὸν τὸν ἐπὶ τῷ ἀγνισμῷ τοῦ Πάσχα καθαρισμόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα κολακεύουσιν, ὡς τοῖς Ῥωμαίων ἐπιτρέποντες νόμοις καὶ ἅπερ αὐτοῖς ἄνωθεν τὸ θεῖον ἐδίδου πρόσταγμα. Ἐκραύγασαν οὖν πάλιν πάντες λέγοντες· Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. "Ην δὲ ὁ Βαραββᾶς ληστής. fracti essent, legem adimplentes sontis remissio nem quærerent. Igitur ad finem libri quem Nume rorum dicimus, lex homicidæ sive voluntarii seu involuntarii, et pœna præscripta in homicidam vo luntarium, transit statim ad homicidæ involuntarii pœnam, de quo inter cætera hæc dicit: «Quod si fortuito et absque odio et inimicitiis percusserit eum, aut ejecerit in eum quodlibet vas non ex insidiis, vel oinnem lapidem quo occiditur non sciens, et inciderit in ipsum, et mortuus fuerit, ipse autem non fuerit inimicus ejus, neque quæsiverit illi male facere, judicabit Synagoga inter percussorem et propinquum sanguinis, et restituet eum Synagoga in civitatem refugii ad quam confugerat 10. Cum igitur hoc mandatum ita conscriplum sit, atque aliqui, uti verisimile est, ejusmodi quandoque casus inciderent, ne viderentur omnino divina præcepta negligere, conveniens multitudo Judzorum, ejuscemodi aliquem petebant. Totius enim Synagogæ opus id esse lex mandabat. Dimittere ergo eis aliquem ex legis mente licebat: học autem petunt a Pilato fieri. Ubi enim Romanorum semel juguin admiserunt, plurima in posterum quæ sua erant eorum legibus concesserunt. Etenim cum occidere liceret de gravissimis sceleribus accusatum, quasi unum aliquem ejuscemodi ad Pilatum adducebant Jesum, dicentes: «Nobis non licet interfieere quemquam. › Tametsi enim puritatem ob Ἐξελέγχονται πάλιν κὰν τούτῳ δὴ σφόδρα παρανομήσαντες Ἰουδαῖοι, καὶ ταῖς οἰκείαις μᾶλλον εἰκοντες ἡδοναῖς, ἤγουν τιμῶντες τὰ πάλαι τεθεσπισμένα. Τοῦ γὰρ νόμου τοῦ διὰ Μωσέως, τὸν ἀκουσίως ἁλόντα ψυνευτὴν ἀνεῖσθαι κελεύοντος, οὐχ ἕνα τῶν τοιούτων ποθὲν, περιβόητον δὲ μᾶλλον ἐξαιτοῦσι λῃστήν. "Οτι δὲ ἀπηνής τε καὶ ἄγριος ὁ μνημονευθείς, καὶ τῶν τῆς μιαιφονίας ἐγκλημάτων οὐκ ἀμοιρήσας ὁρᾶται, σαφηνιεῖ δὴ λέγων ὁ θεσπέσιος Πέτρος πρὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς· ι Ὑμεῖς δὲ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ηρνήσασθε, καὶ ᾐτήσασθε άνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑμῖν.» Τὸν γὰρ διὰ τοῦτο τῆς ἰσότητος τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα καταφρονήσαντα καὶ τὴν ἡμετέραν πτωχείαν μετημφιεσμένον, ἵν᾿ ἡμᾶς ἐξέληται τοῦ κατὰ ἀλήθειαν φονευτοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Σατανᾶ, τῆς εἰς ἕνα λῃστὴν ἀγάπης ὀπίσω τάττουσιν, οἱ τῇ κατὰ ** Num. xxxv, 22-25. " Art, ut, 14. 1042 XVIII, 40. Clamaverunt ergo rursum omnes, dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Εrat autem Barabbas latro. Hic rursus Judæorum se prodit iniquitas, qui suæ libidini obsequuntur potius quam Dei mandata observant. Nam cum lex Mosaica involuntarii homicidii reum dimitti jubeat, non aliquem ejuscemodi; sed insignem latronem deposcunt. Quod autem truculentus et immanis. fuerit Barabbas, Petrus declarat dicens: «Vos autem sanctum et justum negastis, et pelistis virum homicidam donari vobis ". Eum enim qui ab æqualitate quam cum Deo ac Patre habet ad nostram paupertatem descendit, ut nos a vero illo homicida, hoc est Satana, erueret, latronis unius amnori postponunt, qui sacerdotii dignitate secundum legem pollebant, elato - que supercilio contemnentes illud: ‹ Justum judicium judicate 10 › homicidam absolvunt, Christumque condemnant, communique voce ac suffra78 Deut. 1, '

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. θεν, ὡς οὐκέτι μὲν πάντα κατὰ τὸν θεῖον αὐτοῖς ἡ datur num Judai, tamets duri admodum et pre ἐπράττετο νόμον, ἔθεσι δὲ μᾶλλον ἰδίοις ἀποκεχρήσθαι δοκοῦν, πρὸς ἐξίτηλον ἐτράποντο πολιτείαν, καὶ οὐ σφόδρα συνάδουσαν τοῖς διὰ Μωσέως τεθεσπισμέν νοις. Αλλά μοι τὴν θείαν διερευνῶντι Γραφὴν, καὶ φιλοθηρούντι πανταχόθεν τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν, παρέπιπτε τι τῶν θείων λογίων, δ καὶ καλεῖ πως εἰς ὑποψίαν τὴν ἡμέτερον νοῦν, μὴ ἄρα τι πληρούν τες τῶν κατὰ τὸν νόμον, καίτοι δυσάγωγοι λίαν ὄντες, Ἰουδαῖοι τὴν τοῦ κακουργοῦντος ἐζήτουν ἄφεσιν. Γέγραπται τοίνυν ἐπὶ τέλει τοῦ βιβλίου τοῦ καλουμένου τῶν ᾿Αριθμῶν ὁ περὶ τοῦ φονεύοντος νόμος ἀκουσίων, ήγουν εκουσίως· διωρισμένης δὲ τῆς δια κῆς ἐναργῶς τῆς ἐπὶ τῷ κατά βούλησιν φονευτῇ, μέτεισιν εὐθὺς ὁ λόγος εἰς τὴν περὶ τοῦ φονεύοντος ἀκουσίως, εἶτα καὶ οὕτω φησὶ μεθ᾿ ἕτερα· «Ἐὰν δὲ ἐξάπινα οὐ δι' ἔχθραν ὡς αὐτὸν ᾖ, ἐπιρρίψῃ δὲ ἐπ' αὐτῷ πᾶν σκεῦος οὐκ ἐξ ἐνέδρου, ἢ ἐν παντὶ λίθῳ ἐν ᾧ ἀποθανεῖται ἐν αὐτῷ οὐκ εἰδὼς, καὶ πέσῃ ἐπ' αὐτὸν, καὶ ἀποθάνῃ, αὐτὸς δὲ οὐκ ἐχθρὸς αὐτοῦ ἦν, οὐδὲ ζητῶν κακοποιῆσαι αὐτὸν, καὶ κρινεῖ ἡ Συναγωγὴ ἀνὰ μέσον τοῦ ἀγχιστεύοντος τὸ αἷμα κατὰ τα κρίματα ταῦτα, καὶ ἐξελεῖται ἡ Συναγωγὴ τὸν φονεύσαντα ἀπὸ τοῦ ἀγχιστεύοντος τὸ αἷμα, καὶ ἀποκαταστήσουσιν αὐτὸν ἡ Συναγωγὴ εἰς τὴν πόλιν τοῦ φυγαδευτηρίου, οὗ ἔφυγε.» Τοιαύτης οὖν ἄρα γε γραμμένης ἐντολῆς, εἶτά τινων, ὡς εἰκὸς, τοῖς τοιούτοις περιπιπτόντων πταίσμασιν, ἵνα πως δοκοῖεν τῶν τῇδε τεθεσπισμένων οὐ παντελῶς ἀλογεῖν, κατὰ πληθύν συνιόντες Ἰουδαῖοι, τῶν τοιούτων ἐξῄτουν c lustrationem Paschalem præ se ferebant, tamen in Ένα. Εργον γὰρ ὅλης τοῦτο τῆς Συναγωγῆς ὁ νόμος hoc certe maxime assentantur, ut qui Romanorum γενέσθαι προσέταττεν. Ἀπολύειν γε μὴν ἐξὸν αὐτοῖς, legibus permittant etiam ea quæ præscripta sibi κατά γε τὸ δοκοῦν τῷ νόμῳ, τοῦτο δρᾷν αιτοῦσι Πιο sunt divinitus. λάτον. Καταδεξάμενοι γὰρ ἅπαξ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, τὰ πλεῖστα λοιπὸν τῶν καθ᾿ ἑαυτοὺς τοῖς ἐκείνων παρεχώρουν νόμοις. Καὶ γοῦν φονεύειν ἐξὸν τὸν ἐπί τισι τῶν ἀτόπων κατεγνωσμένον, ὡς ἕνα τῶν τοιούτων Πιλάτῳ προσῆγον τὸν Ἰησοῦν, λέγοντες· «Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα.» Εἰ γὰρ καὶ ἐπλάττοντο τυχὸν τὸν ἐπὶ τῷ ἀγνισμῷ τοῦ Πάσχα καθαρισμόν, ἀλλ᾽ οὖν ἐν τούτῳ δὴ μάλιστα κολακεύουσιν, ὡς τοῖς Ῥωμαίων ἐπιτρέποντες νόμοις καὶ ἅπερ αὐτοῖς ἄνωθεν τὸ θεῖον ἐδίδου πρόσταγμα. Ἐκραύγασαν οὖν πάλιν πάντες λέγοντες· Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. "Ην δὲ ὁ Βαραββᾶς ληστής. fracti essent, legem adimplentes sontis remissio nem quærerent. Igitur ad finem libri quem Nume rorum dicimus, lex homicidæ sive voluntarii seu involuntarii, et pœna præscripta in homicidam vo luntarium, transit statim ad homicidæ involuntarii pœnam, de quo inter cætera hæc dicit: «Quod si fortuito et absque odio et inimicitiis percusserit eum, aut ejecerit in eum quodlibet vas non ex insidiis, vel oinnem lapidem quo occiditur non sciens, et inciderit in ipsum, et mortuus fuerit, ipse autem non fuerit inimicus ejus, neque quæsiverit illi male facere, judicabit Synagoga inter percussorem et propinquum sanguinis, et restituet eum Synagoga in civitatem refugii ad quam confugerat 10. Cum igitur hoc mandatum ita conscriplum sit, atque aliqui, uti verisimile est, ejusmodi quandoque casus inciderent, ne viderentur omnino divina præcepta negligere, conveniens multitudo Judzorum, ejuscemodi aliquem petebant. Totius enim Synagogæ opus id esse lex mandabat. Dimittere ergo eis aliquem ex legis mente licebat: học autem petunt a Pilato fieri. Ubi enim Romanorum semel juguin admiserunt, plurima in posterum quæ sua erant eorum legibus concesserunt. Etenim cum occidere liceret de gravissimis sceleribus accusatum, quasi unum aliquem ejuscemodi ad Pilatum adducebant Jesum, dicentes: «Nobis non licet interfieere quemquam. › Tametsi enim puritatem ob Ἐξελέγχονται πάλιν κὰν τούτῳ δὴ σφόδρα παρανομήσαντες Ἰουδαῖοι, καὶ ταῖς οἰκείαις μᾶλλον εἰκοντες ἡδοναῖς, ἤγουν τιμῶντες τὰ πάλαι τεθεσπισμένα. Τοῦ γὰρ νόμου τοῦ διὰ Μωσέως, τὸν ἀκουσίως ἁλόντα ψυνευτὴν ἀνεῖσθαι κελεύοντος, οὐχ ἕνα τῶν τοιούτων ποθὲν, περιβόητον δὲ μᾶλλον ἐξαιτοῦσι λῃστήν. "Οτι δὲ ἀπηνής τε καὶ ἄγριος ὁ μνημονευθείς, καὶ τῶν τῆς μιαιφονίας ἐγκλημάτων οὐκ ἀμοιρήσας ὁρᾶται, σαφηνιεῖ δὴ λέγων ὁ θεσπέσιος Πέτρος πρὸς τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς· ι Ὑμεῖς δὲ τὸν ἅγιον καὶ δίκαιον ηρνήσασθε, καὶ ᾐτήσασθε άνδρα φονέα χαρισθῆναι ὑμῖν.» Τὸν γὰρ διὰ τοῦτο τῆς ἰσότητος τῆς πρὸς Θεὸν καὶ Πατέρα καταφρονήσαντα καὶ τὴν ἡμετέραν πτωχείαν μετημφιεσμένον, ἵν᾿ ἡμᾶς ἐξέληται τοῦ κατὰ ἀλήθειαν φονευτοῦ, τοῦτ᾽ ἔστι τοῦ Σατανᾶ, τῆς εἰς ἕνα λῃστὴν ἀγάπης ὀπίσω τάττουσιν, οἱ τῇ κατὰ ** Num. xxxv, 22-25. " Art, ut, 14. 1042 XVIII, 40. Clamaverunt ergo rursum omnes, dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Εrat autem Barabbas latro. Hic rursus Judæorum se prodit iniquitas, qui suæ libidini obsequuntur potius quam Dei mandata observant. Nam cum lex Mosaica involuntarii homicidii reum dimitti jubeat, non aliquem ejuscemodi; sed insignem latronem deposcunt. Quod autem truculentus et immanis. fuerit Barabbas, Petrus declarat dicens: «Vos autem sanctum et justum negastis, et pelistis virum homicidam donari vobis ". Eum enim qui ab æqualitate quam cum Deo ac Patre habet ad nostram paupertatem descendit, ut nos a vero illo homicida, hoc est Satana, erueret, latronis unius amnori postponunt, qui sacerdotii dignitate secundum legem pollebant, elato - que supercilio contemnentes illud: ‹ Justum judicium judicate 10 › homicidam absolvunt, Christumque condemnant, communique voce ac suffra78 Deut. 1, '

gio exclamant: «Non hunc, sed Barabbam.» Judæi νόμον ἱερωσύνῃ λελαμπρυσμένοι, καὶ ὑψηλὴν ἐπὶ ergo istius impietatis justas pœnas dabunt. Mirari porro decet Scripturam divinitus inspiratam, quæ tanquam ex persona Christi tam desperati clamoris meminit. Sic enim Jeremias propheta: c Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam: dileetam animam meam dedi in manus inimicorum ejus. Facta est hæreditas mea mihi, quasi leo in silva: dedit super me vocem suam ". Quid enim leo in silvis faciat opera pretium est, ut videtur, exponere. Ferunt immanem ac terribilem belluam, cum prædam in silvis venatur, ex editiore quodam Joco stupendum in modum rugire, tantumque terroris audientibus incutere, ut et horribilem sonum ferre nequeant, sed statim corruant, seu homo, seu aliud quoddam animal, ac sola voce leonis humi procumbant. Quod per prophetam Deus quodammodo confirmat, dicens: «Leo rugies, et quis non timebit **?, Facta est igitur Christo Servatori Judæorum Synagoga, sicut leo in silva, 1043 si petulantiam horum consideres. Metus enim aut terror in naturam divinam non cadit. Vociferationibus enim suis eum interfecit, quamvis Pilatus eum dimitti vellet, ut etiam qui legem nondum didicerant præstare videantur iis qui in ea sunt eruditi. τούτοις ἀνατείνοντες τὴν ὀφρύν, παρελάσαντες δὲ καὶ ὡς οὐδὲν ὅλως παρωσάμενοι τον ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε, ο δικαιοῦσε τὸν φονευτήν, Χριστὸν κατακρίνοντες, παμψηφεὶ δὲ λέγουσι·. Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν τῆς ἐπὶ τούτῳ δυσσεβείας ἀποτίσουσι δίκας. Θαυμάσαι γε μήν ἀναγ καῖον τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ, καὶ τῆς οὕτως ἀπεγνωσμένης ἐπιγνωσθεῖσαν καταβοῆς. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης Ιερεμίας· • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονο μίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην μου ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη ή κληρονομία μου ἐμοὶ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκεν ἐπ᾿ ἐμὲ φωνήν αὐτῆς.» Τί γὰρ ὁ λέων ἐν δρυμοῖς ἐργάζεται, καλόν, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Φασὶ τοιγαροῦν, ὡς ὅταν τι τῶν ἐν ταῖς ὕλαις κτηνῶν ἀγρεῦσαι βούλητας τὸ μέγα τουτὶ καὶ φρικωδέστατον θηρίον, ἐπί τινα πρῶνα τῶν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἀρθεὶς, βρυχάταί τι μέγα καὶ ἐξαίσιον, καὶ τοσαύτην ἐνεργάζεται τοῖς ἀκροωμένοις τὴν πτοίαν, ὡς οὐκ ἐνεγκόντας τῆς ἀπειλῆς τὸ δυσ αχθὲς ἀποκτύπημα, παραχρῆμα πεσεῖν, κἂν ἄνθρω πος εἴη, κἂν ζῶον ἕτερον, καὶ φωνῆς ἔργον την θηρὶ γίγνεται τὸ πεσόν. Πιστοῦται δέ πως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον καὶ διὰ τοῦ προφήτου Θεός, οὕτως εἰπών· • Λέων ερεύξεται, καὶ τὶς οὐ φοβηθήσεται; ο Γέγονε τοίνυν ἢ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή καθάπερ λέων ἐν δρυμῷ τῷ Σωτήρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἐγχείρημα τῆς ἐπ' αὐτῷ γλωσσαλγίας. Πτοίας γὰρ ὅλως ἢ δείματος ή θεία φύσις οὐκ ἀνέχεται. Καταβοήσασα γὰρ ἀπέκτεινεν αὐτὸν, καίτοι Πιλάτου προτείνοντος ελέσθαι τὴν ἄφεσιν, ἵνα καὶ τῶν διὰ νόμου πεπαιδευ μένων ἀμείνους εὑρίσκωνται, διὰ πραγμάτων αὐτῶν, καὶ οἱ τὸν θεῖον οὔπω μαθόντες νόμον. XIX, 1-3. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et pagellavit. Et milites plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum, et dicebant, Ave, rex Judæorum. Et dabant ei alapas. Injuste quidem Christum flagellat, et militum catervis deridendum permittit, coronaque spinea circumdandum, purpurea veste induendum, czdendum alapis, aliisque probris afficiendum. Existimabat enim sensim placatum iri Judæorum populos, tametsi hac sola pœna ingenti quidem plecti viderent illum noxæ omnis expertem. Flagris autem cæsus fuit injuste, ut justa nos plaga liberaret: illusus est atque alapis percussus, ut nos illudanius illusori Satanæ, et peccatum ex prævaricatione nobis incussum vitemus. Arbitrabimur enim, si sapimus, omnes propter nos et pro nobis exstitisse Christi passiones, easque vim habere solvendi avertendique mala quæ nobis propter deféctionem a Deo merito contingunt. Quemadmodum enim ad destruendam mortem omnium suffecit pro nostra vita eum qui mortem nesciebat morti carnem suam permisisse (unus enim mortuus est pro omnibus e ), ita sciendum est sufficere ad liberandos omnes verberibus et ignominiis, quod ea pas- “Jerem. xii, 7,8. το Amos!!!, οι 11 Cor. v, Τότε οὖν ἔλαβεν ο Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐμαστίγωσε. Καὶ οἱ στρατιῶται πλέξαντες στέ φανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐπέθηκαν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἱμάτιον πορφυροῦν περιέβαλον αὐτὸν, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν, καὶ ἔλεγον· Χαῖρε, ἡ βασι λεὺς τῶν Ἰουδαίων· καὶ ἐδίδοσαν αὐτῷ ῥαπί σματα. Μαστιγοῖ μὲν ἀδίκως, καὶ τὸν τῶν στρατιωτών ἀφίησιν ἐσμὸν ἐμπαίζειν αὐτῷ, στεφάνῳ τε τῷ ἐξ ἀκανθῶν περιβαλεῖν, καὶ ἀλουργὲς ἱμάτιον ἐπιβεί πτειν, καταικίζεσθαί τε ραπίσμασι, καὶ ταῖς ἄλλοις ἀτιμίαις. Ο:το γὰρ δή πως ἐκδυσωπήσειν ἠρέμα τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, εἰ καὶ μόνην θεάσαιντο καὶ ταύτην ἐκ περιττοῦ παθόντα τὴν κόλασιν, τὸν ἀπάσης ἔξω κείμενον αἰτίας. Ἐμαστίχθη μὲν ἀδίχως, ἵνα δικαίας ἡμᾶς ἀπολύσῃ πληγῆς, ἐνεπαίχθη καὶ ἐῤῥαπίσθη, ἵνα ἡμεῖς ἐμπαίξωμεν τῷ ἐμπαίξαντι Σατανά, καὶ τὴν ἐκ παραβάσεως προστετραμε μένην [σ. προστετριμμένην] ἡμῖν διαφύγωμεν ἁμαρ τίαν. Ο ησόμεθα γάρ, φρονοῦντες ὀρθῶς, πάντα δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ Χριστοῦ γενέσθαι παθήματ τα, λυτικήν τε καὶ ἀποτρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν τῶν ἡμῖν συμβεβηκότων εὐλόγως, διὰ τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Θεοῦ. Ωσπερ γὰρ ἤρκεσεν εἰς τὸ καταργῆσαι τὸν ἁπάντων θάνατον, τὸ ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας [ἰσ. ἡμε τέρας] ζωῆς τὴν ἰδίαν προέσθαι σάρκα τὸν οὐκ εἰδό τα θάνατον (εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν)· οἴτω

gio exclamant: «Non hunc, sed Barabbam.» Judæi νόμον ἱερωσύνῃ λελαμπρυσμένοι, καὶ ὑψηλὴν ἐπὶ ergo istius impietatis justas pœnas dabunt. Mirari porro decet Scripturam divinitus inspiratam, quæ tanquam ex persona Christi tam desperati clamoris meminit. Sic enim Jeremias propheta: c Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam: dileetam animam meam dedi in manus inimicorum ejus. Facta est hæreditas mea mihi, quasi leo in silva: dedit super me vocem suam ". Quid enim leo in silvis faciat opera pretium est, ut videtur, exponere. Ferunt immanem ac terribilem belluam, cum prædam in silvis venatur, ex editiore quodam Joco stupendum in modum rugire, tantumque terroris audientibus incutere, ut et horribilem sonum ferre nequeant, sed statim corruant, seu homo, seu aliud quoddam animal, ac sola voce leonis humi procumbant. Quod per prophetam Deus quodammodo confirmat, dicens: «Leo rugies, et quis non timebit **?, Facta est igitur Christo Servatori Judæorum Synagoga, sicut leo in silva, 1043 si petulantiam horum consideres. Metus enim aut terror in naturam divinam non cadit. Vociferationibus enim suis eum interfecit, quamvis Pilatus eum dimitti vellet, ut etiam qui legem nondum didicerant præstare videantur iis qui in ea sunt eruditi. τούτοις ἀνατείνοντες τὴν ὀφρύν, παρελάσαντες δὲ καὶ ὡς οὐδὲν ὅλως παρωσάμενοι τον ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε, ο δικαιοῦσε τὸν φονευτήν, Χριστὸν κατακρίνοντες, παμψηφεὶ δὲ λέγουσι·. Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν τῆς ἐπὶ τούτῳ δυσσεβείας ἀποτίσουσι δίκας. Θαυμάσαι γε μήν ἀναγ καῖον τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ, καὶ τῆς οὕτως ἀπεγνωσμένης ἐπιγνωσθεῖσαν καταβοῆς. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης Ιερεμίας· • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονο μίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην μου ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη ή κληρονομία μου ἐμοὶ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκεν ἐπ᾿ ἐμὲ φωνήν αὐτῆς.» Τί γὰρ ὁ λέων ἐν δρυμοῖς ἐργάζεται, καλόν, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Φασὶ τοιγαροῦν, ὡς ὅταν τι τῶν ἐν ταῖς ὕλαις κτηνῶν ἀγρεῦσαι βούλητας τὸ μέγα τουτὶ καὶ φρικωδέστατον θηρίον, ἐπί τινα πρῶνα τῶν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἀρθεὶς, βρυχάταί τι μέγα καὶ ἐξαίσιον, καὶ τοσαύτην ἐνεργάζεται τοῖς ἀκροωμένοις τὴν πτοίαν, ὡς οὐκ ἐνεγκόντας τῆς ἀπειλῆς τὸ δυσ αχθὲς ἀποκτύπημα, παραχρῆμα πεσεῖν, κἂν ἄνθρω πος εἴη, κἂν ζῶον ἕτερον, καὶ φωνῆς ἔργον την θηρὶ γίγνεται τὸ πεσόν. Πιστοῦται δέ πως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον καὶ διὰ τοῦ προφήτου Θεός, οὕτως εἰπών· • Λέων ερεύξεται, καὶ τὶς οὐ φοβηθήσεται; ο Γέγονε τοίνυν ἢ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή καθάπερ λέων ἐν δρυμῷ τῷ Σωτήρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἐγχείρημα τῆς ἐπ' αὐτῷ γλωσσαλγίας. Πτοίας γὰρ ὅλως ἢ δείματος ή θεία φύσις οὐκ ἀνέχεται. Καταβοήσασα γὰρ ἀπέκτεινεν αὐτὸν, καίτοι Πιλάτου προτείνοντος ελέσθαι τὴν ἄφεσιν, ἵνα καὶ τῶν διὰ νόμου πεπαιδευ μένων ἀμείνους εὑρίσκωνται, διὰ πραγμάτων αὐτῶν, καὶ οἱ τὸν θεῖον οὔπω μαθόντες νόμον. XIX, 1-3. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et pagellavit. Et milites plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum, et dicebant, Ave, rex Judæorum. Et dabant ei alapas. Injuste quidem Christum flagellat, et militum catervis deridendum permittit, coronaque spinea circumdandum, purpurea veste induendum, czdendum alapis, aliisque probris afficiendum. Existimabat enim sensim placatum iri Judæorum populos, tametsi hac sola pœna ingenti quidem plecti viderent illum noxæ omnis expertem. Flagris autem cæsus fuit injuste, ut justa nos plaga liberaret: illusus est atque alapis percussus, ut nos illudanius illusori Satanæ, et peccatum ex prævaricatione nobis incussum vitemus. Arbitrabimur enim, si sapimus, omnes propter nos et pro nobis exstitisse Christi passiones, easque vim habere solvendi avertendique mala quæ nobis propter deféctionem a Deo merito contingunt. Quemadmodum enim ad destruendam mortem omnium suffecit pro nostra vita eum qui mortem nesciebat morti carnem suam permisisse (unus enim mortuus est pro omnibus e ), ita sciendum est sufficere ad liberandos omnes verberibus et ignominiis, quod ea pas- “Jerem. xii, 7,8. το Amos!!!, οι 11 Cor. v, Τότε οὖν ἔλαβεν ο Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐμαστίγωσε. Καὶ οἱ στρατιῶται πλέξαντες στέ φανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐπέθηκαν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἱμάτιον πορφυροῦν περιέβαλον αὐτὸν, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν, καὶ ἔλεγον· Χαῖρε, ἡ βασι λεὺς τῶν Ἰουδαίων· καὶ ἐδίδοσαν αὐτῷ ῥαπί σματα. Μαστιγοῖ μὲν ἀδίκως, καὶ τὸν τῶν στρατιωτών ἀφίησιν ἐσμὸν ἐμπαίζειν αὐτῷ, στεφάνῳ τε τῷ ἐξ ἀκανθῶν περιβαλεῖν, καὶ ἀλουργὲς ἱμάτιον ἐπιβεί πτειν, καταικίζεσθαί τε ραπίσμασι, καὶ ταῖς ἄλλοις ἀτιμίαις. Ο:το γὰρ δή πως ἐκδυσωπήσειν ἠρέμα τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, εἰ καὶ μόνην θεάσαιντο καὶ ταύτην ἐκ περιττοῦ παθόντα τὴν κόλασιν, τὸν ἀπάσης ἔξω κείμενον αἰτίας. Ἐμαστίχθη μὲν ἀδίχως, ἵνα δικαίας ἡμᾶς ἀπολύσῃ πληγῆς, ἐνεπαίχθη καὶ ἐῤῥαπίσθη, ἵνα ἡμεῖς ἐμπαίξωμεν τῷ ἐμπαίξαντι Σατανά, καὶ τὴν ἐκ παραβάσεως προστετραμε μένην [σ. προστετριμμένην] ἡμῖν διαφύγωμεν ἁμαρ τίαν. Ο ησόμεθα γάρ, φρονοῦντες ὀρθῶς, πάντα δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ Χριστοῦ γενέσθαι παθήματ τα, λυτικήν τε καὶ ἀποτρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν τῶν ἡμῖν συμβεβηκότων εὐλόγως, διὰ τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Θεοῦ. Ωσπερ γὰρ ἤρκεσεν εἰς τὸ καταργῆσαι τὸν ἁπάντων θάνατον, τὸ ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας [ἰσ. ἡμε τέρας] ζωῆς τὴν ἰδίαν προέσθαι σάρκα τὸν οὐκ εἰδό τα θάνατον (εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν)· οἴτω

gio exclamant: «Non hunc, sed Barabbam.» Judæi νόμον ἱερωσύνῃ λελαμπρυσμένοι, καὶ ὑψηλὴν ἐπὶ ergo istius impietatis justas pœnas dabunt. Mirari porro decet Scripturam divinitus inspiratam, quæ tanquam ex persona Christi tam desperati clamoris meminit. Sic enim Jeremias propheta: c Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam: dileetam animam meam dedi in manus inimicorum ejus. Facta est hæreditas mea mihi, quasi leo in silva: dedit super me vocem suam ". Quid enim leo in silvis faciat opera pretium est, ut videtur, exponere. Ferunt immanem ac terribilem belluam, cum prædam in silvis venatur, ex editiore quodam Joco stupendum in modum rugire, tantumque terroris audientibus incutere, ut et horribilem sonum ferre nequeant, sed statim corruant, seu homo, seu aliud quoddam animal, ac sola voce leonis humi procumbant. Quod per prophetam Deus quodammodo confirmat, dicens: «Leo rugies, et quis non timebit **?, Facta est igitur Christo Servatori Judæorum Synagoga, sicut leo in silva, 1043 si petulantiam horum consideres. Metus enim aut terror in naturam divinam non cadit. Vociferationibus enim suis eum interfecit, quamvis Pilatus eum dimitti vellet, ut etiam qui legem nondum didicerant præstare videantur iis qui in ea sunt eruditi. τούτοις ἀνατείνοντες τὴν ὀφρύν, παρελάσαντες δὲ καὶ ὡς οὐδὲν ὅλως παρωσάμενοι τον ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε, ο δικαιοῦσε τὸν φονευτήν, Χριστὸν κατακρίνοντες, παμψηφεὶ δὲ λέγουσι·. Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν τῆς ἐπὶ τούτῳ δυσσεβείας ἀποτίσουσι δίκας. Θαυμάσαι γε μήν ἀναγ καῖον τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ, καὶ τῆς οὕτως ἀπεγνωσμένης ἐπιγνωσθεῖσαν καταβοῆς. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης Ιερεμίας· • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονο μίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην μου ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη ή κληρονομία μου ἐμοὶ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκεν ἐπ᾿ ἐμὲ φωνήν αὐτῆς.» Τί γὰρ ὁ λέων ἐν δρυμοῖς ἐργάζεται, καλόν, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Φασὶ τοιγαροῦν, ὡς ὅταν τι τῶν ἐν ταῖς ὕλαις κτηνῶν ἀγρεῦσαι βούλητας τὸ μέγα τουτὶ καὶ φρικωδέστατον θηρίον, ἐπί τινα πρῶνα τῶν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἀρθεὶς, βρυχάταί τι μέγα καὶ ἐξαίσιον, καὶ τοσαύτην ἐνεργάζεται τοῖς ἀκροωμένοις τὴν πτοίαν, ὡς οὐκ ἐνεγκόντας τῆς ἀπειλῆς τὸ δυσ αχθὲς ἀποκτύπημα, παραχρῆμα πεσεῖν, κἂν ἄνθρω πος εἴη, κἂν ζῶον ἕτερον, καὶ φωνῆς ἔργον την θηρὶ γίγνεται τὸ πεσόν. Πιστοῦται δέ πως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον καὶ διὰ τοῦ προφήτου Θεός, οὕτως εἰπών· • Λέων ερεύξεται, καὶ τὶς οὐ φοβηθήσεται; ο Γέγονε τοίνυν ἢ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή καθάπερ λέων ἐν δρυμῷ τῷ Σωτήρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἐγχείρημα τῆς ἐπ' αὐτῷ γλωσσαλγίας. Πτοίας γὰρ ὅλως ἢ δείματος ή θεία φύσις οὐκ ἀνέχεται. Καταβοήσασα γὰρ ἀπέκτεινεν αὐτὸν, καίτοι Πιλάτου προτείνοντος ελέσθαι τὴν ἄφεσιν, ἵνα καὶ τῶν διὰ νόμου πεπαιδευ μένων ἀμείνους εὑρίσκωνται, διὰ πραγμάτων αὐτῶν, καὶ οἱ τὸν θεῖον οὔπω μαθόντες νόμον. XIX, 1-3. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et pagellavit. Et milites plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum, et dicebant, Ave, rex Judæorum. Et dabant ei alapas. Injuste quidem Christum flagellat, et militum catervis deridendum permittit, coronaque spinea circumdandum, purpurea veste induendum, czdendum alapis, aliisque probris afficiendum. Existimabat enim sensim placatum iri Judæorum populos, tametsi hac sola pœna ingenti quidem plecti viderent illum noxæ omnis expertem. Flagris autem cæsus fuit injuste, ut justa nos plaga liberaret: illusus est atque alapis percussus, ut nos illudanius illusori Satanæ, et peccatum ex prævaricatione nobis incussum vitemus. Arbitrabimur enim, si sapimus, omnes propter nos et pro nobis exstitisse Christi passiones, easque vim habere solvendi avertendique mala quæ nobis propter deféctionem a Deo merito contingunt. Quemadmodum enim ad destruendam mortem omnium suffecit pro nostra vita eum qui mortem nesciebat morti carnem suam permisisse (unus enim mortuus est pro omnibus e ), ita sciendum est sufficere ad liberandos omnes verberibus et ignominiis, quod ea pas- “Jerem. xii, 7,8. το Amos!!!, οι 11 Cor. v, Τότε οὖν ἔλαβεν ο Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐμαστίγωσε. Καὶ οἱ στρατιῶται πλέξαντες στέ φανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐπέθηκαν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἱμάτιον πορφυροῦν περιέβαλον αὐτὸν, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν, καὶ ἔλεγον· Χαῖρε, ἡ βασι λεὺς τῶν Ἰουδαίων· καὶ ἐδίδοσαν αὐτῷ ῥαπί σματα. Μαστιγοῖ μὲν ἀδίκως, καὶ τὸν τῶν στρατιωτών ἀφίησιν ἐσμὸν ἐμπαίζειν αὐτῷ, στεφάνῳ τε τῷ ἐξ ἀκανθῶν περιβαλεῖν, καὶ ἀλουργὲς ἱμάτιον ἐπιβεί πτειν, καταικίζεσθαί τε ραπίσμασι, καὶ ταῖς ἄλλοις ἀτιμίαις. Ο:το γὰρ δή πως ἐκδυσωπήσειν ἠρέμα τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, εἰ καὶ μόνην θεάσαιντο καὶ ταύτην ἐκ περιττοῦ παθόντα τὴν κόλασιν, τὸν ἀπάσης ἔξω κείμενον αἰτίας. Ἐμαστίχθη μὲν ἀδίχως, ἵνα δικαίας ἡμᾶς ἀπολύσῃ πληγῆς, ἐνεπαίχθη καὶ ἐῤῥαπίσθη, ἵνα ἡμεῖς ἐμπαίξωμεν τῷ ἐμπαίξαντι Σατανά, καὶ τὴν ἐκ παραβάσεως προστετραμε μένην [σ. προστετριμμένην] ἡμῖν διαφύγωμεν ἁμαρ τίαν. Ο ησόμεθα γάρ, φρονοῦντες ὀρθῶς, πάντα δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ Χριστοῦ γενέσθαι παθήματ τα, λυτικήν τε καὶ ἀποτρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν τῶν ἡμῖν συμβεβηκότων εὐλόγως, διὰ τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Θεοῦ. Ωσπερ γὰρ ἤρκεσεν εἰς τὸ καταργῆσαι τὸν ἁπάντων θάνατον, τὸ ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας [ἰσ. ἡμε τέρας] ζωῆς τὴν ἰδίαν προέσθαι σάρκα τὸν οὐκ εἰδό τα θάνατον (εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν)· οἴτω

gio exclamant: «Non hunc, sed Barabbam.» Judæi νόμον ἱερωσύνῃ λελαμπρυσμένοι, καὶ ὑψηλὴν ἐπὶ ergo istius impietatis justas pœnas dabunt. Mirari porro decet Scripturam divinitus inspiratam, quæ tanquam ex persona Christi tam desperati clamoris meminit. Sic enim Jeremias propheta: c Reliqui domum meam, dimisi hæreditatem meam: dileetam animam meam dedi in manus inimicorum ejus. Facta est hæreditas mea mihi, quasi leo in silva: dedit super me vocem suam ". Quid enim leo in silvis faciat opera pretium est, ut videtur, exponere. Ferunt immanem ac terribilem belluam, cum prædam in silvis venatur, ex editiore quodam Joco stupendum in modum rugire, tantumque terroris audientibus incutere, ut et horribilem sonum ferre nequeant, sed statim corruant, seu homo, seu aliud quoddam animal, ac sola voce leonis humi procumbant. Quod per prophetam Deus quodammodo confirmat, dicens: «Leo rugies, et quis non timebit **?, Facta est igitur Christo Servatori Judæorum Synagoga, sicut leo in silva, 1043 si petulantiam horum consideres. Metus enim aut terror in naturam divinam non cadit. Vociferationibus enim suis eum interfecit, quamvis Pilatus eum dimitti vellet, ut etiam qui legem nondum didicerant præstare videantur iis qui in ea sunt eruditi. τούτοις ἀνατείνοντες τὴν ὀφρύν, παρελάσαντες δὲ καὶ ὡς οὐδὲν ὅλως παρωσάμενοι τον ο Κρίμα δίκαιον κρίνετε, ο δικαιοῦσε τὸν φονευτήν, Χριστὸν κατακρίνοντες, παμψηφεὶ δὲ λέγουσι·. Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββάν. Ἰουδαῖοι μὲν οὖν τῆς ἐπὶ τούτῳ δυσσεβείας ἀποτίσουσι δίκας. Θαυμάσαι γε μήν ἀναγ καῖον τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου Χριστοῦ, καὶ τῆς οὕτως ἀπεγνωσμένης ἐπιγνωσθεῖσαν καταβοῆς. Λέγει γὰρ οὕτως ὁ προφήτης Ιερεμίας· • Εγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονο μίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην μου ψυχὴν εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς. Εγενήθη ή κληρονομία μου ἐμοὶ, ὡς λέων ἐν δρυμῷ· ἔδωκεν ἐπ᾿ ἐμὲ φωνήν αὐτῆς.» Τί γὰρ ὁ λέων ἐν δρυμοῖς ἐργάζεται, καλόν, ὡς ἔοικεν, εἰπεῖν. Φασὶ τοιγαροῦν, ὡς ὅταν τι τῶν ἐν ταῖς ὕλαις κτηνῶν ἀγρεῦσαι βούλητας τὸ μέγα τουτὶ καὶ φρικωδέστατον θηρίον, ἐπί τινα πρῶνα τῶν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἀρθεὶς, βρυχάταί τι μέγα καὶ ἐξαίσιον, καὶ τοσαύτην ἐνεργάζεται τοῖς ἀκροωμένοις τὴν πτοίαν, ὡς οὐκ ἐνεγκόντας τῆς ἀπειλῆς τὸ δυσ αχθὲς ἀποκτύπημα, παραχρῆμα πεσεῖν, κἂν ἄνθρω πος εἴη, κἂν ζῶον ἕτερον, καὶ φωνῆς ἔργον την θηρὶ γίγνεται τὸ πεσόν. Πιστοῦται δέ πως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον καὶ διὰ τοῦ προφήτου Θεός, οὕτως εἰπών· • Λέων ερεύξεται, καὶ τὶς οὐ φοβηθήσεται; ο Γέγονε τοίνυν ἢ τῶν Ἰουδαίων Συναγωγή καθάπερ λέων ἐν δρυμῷ τῷ Σωτήρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἐγχείρημα τῆς ἐπ' αὐτῷ γλωσσαλγίας. Πτοίας γὰρ ὅλως ἢ δείματος ή θεία φύσις οὐκ ἀνέχεται. Καταβοήσασα γὰρ ἀπέκτεινεν αὐτὸν, καίτοι Πιλάτου προτείνοντος ελέσθαι τὴν ἄφεσιν, ἵνα καὶ τῶν διὰ νόμου πεπαιδευ μένων ἀμείνους εὑρίσκωνται, διὰ πραγμάτων αὐτῶν, καὶ οἱ τὸν θεῖον οὔπω μαθόντες νόμον. XIX, 1-3. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et pagellavit. Et milites plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum, et dicebant, Ave, rex Judæorum. Et dabant ei alapas. Injuste quidem Christum flagellat, et militum catervis deridendum permittit, coronaque spinea circumdandum, purpurea veste induendum, czdendum alapis, aliisque probris afficiendum. Existimabat enim sensim placatum iri Judæorum populos, tametsi hac sola pœna ingenti quidem plecti viderent illum noxæ omnis expertem. Flagris autem cæsus fuit injuste, ut justa nos plaga liberaret: illusus est atque alapis percussus, ut nos illudanius illusori Satanæ, et peccatum ex prævaricatione nobis incussum vitemus. Arbitrabimur enim, si sapimus, omnes propter nos et pro nobis exstitisse Christi passiones, easque vim habere solvendi avertendique mala quæ nobis propter deféctionem a Deo merito contingunt. Quemadmodum enim ad destruendam mortem omnium suffecit pro nostra vita eum qui mortem nesciebat morti carnem suam permisisse (unus enim mortuus est pro omnibus e ), ita sciendum est sufficere ad liberandos omnes verberibus et ignominiis, quod ea pas- “Jerem. xii, 7,8. το Amos!!!, οι 11 Cor. v, Τότε οὖν ἔλαβεν ο Πιλάτος τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐμαστίγωσε. Καὶ οἱ στρατιῶται πλέξαντες στέ φανον ἐξ ἀκανθῶν, ἐπέθηκαν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἱμάτιον πορφυροῦν περιέβαλον αὐτὸν, καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτὸν, καὶ ἔλεγον· Χαῖρε, ἡ βασι λεὺς τῶν Ἰουδαίων· καὶ ἐδίδοσαν αὐτῷ ῥαπί σματα. Μαστιγοῖ μὲν ἀδίκως, καὶ τὸν τῶν στρατιωτών ἀφίησιν ἐσμὸν ἐμπαίζειν αὐτῷ, στεφάνῳ τε τῷ ἐξ ἀκανθῶν περιβαλεῖν, καὶ ἀλουργὲς ἱμάτιον ἐπιβεί πτειν, καταικίζεσθαί τε ραπίσμασι, καὶ ταῖς ἄλλοις ἀτιμίαις. Ο:το γὰρ δή πως ἐκδυσωπήσειν ἠρέμα τοὺς τῶν Ἰουδαίων λαούς, εἰ καὶ μόνην θεάσαιντο καὶ ταύτην ἐκ περιττοῦ παθόντα τὴν κόλασιν, τὸν ἀπάσης ἔξω κείμενον αἰτίας. Ἐμαστίχθη μὲν ἀδίχως, ἵνα δικαίας ἡμᾶς ἀπολύσῃ πληγῆς, ἐνεπαίχθη καὶ ἐῤῥαπίσθη, ἵνα ἡμεῖς ἐμπαίξωμεν τῷ ἐμπαίξαντι Σατανά, καὶ τὴν ἐκ παραβάσεως προστετραμε μένην [σ. προστετριμμένην] ἡμῖν διαφύγωμεν ἁμαρ τίαν. Ο ησόμεθα γάρ, φρονοῦντες ὀρθῶς, πάντα δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ Χριστοῦ γενέσθαι παθήματ τα, λυτικήν τε καὶ ἀποτρεπτικὴν ἔχοντα δύναμιν τῶν ἡμῖν συμβεβηκότων εὐλόγως, διὰ τὴν ἀπόστασιν τὴν ἀπὸ Θεοῦ. Ωσπερ γὰρ ἤρκεσεν εἰς τὸ καταργῆσαι τὸν ἁπάντων θάνατον, τὸ ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας [ἰσ. ἡμε τέρας] ζωῆς τὴν ἰδίαν προέσθαι σάρκα τὸν οὐκ εἰδό τα θάνατον (εἷς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν)· οἴτω

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. συνιέναι δίκαιον, ὡς ἐξαρκέσαι πάλιν εἰς τὸ ἀπολύ- sus sit pro nobis Dominus. Nam quodammodo ejus livore sanati sumus, ut scriptum est 8. Omnes enim erravimus unusquisque in via șua, ut ait propheta beatus Isaias, et Dominus tradidit eum • peccatis nostris, et pro nobis dolores sustinet. Attritus enim est propter scelera nostra "; et dorsum quidem suum dedit ad flagella, et genas suas ad alapas ** > ut et ipse ait alicubi. Milites ergo rapto Jesu ceu falso cuidam regi militari more illudunt. Idcirco enim spinea corona summa fronti impingitur, terreni 1044 regni insigne præferens. Purpurea autem vestis regiæ purpuræ imago ac typus est, sed et risus causa est adhibita. «Veniebant enim ad eum dicentes, inquit: Ave, rex Judzorum.» Sunt quibus placet per coronam spineam idololatrarum multitudinem significari, a Christo per fidem instar diadematis assumendam; nam et spinis sterilibus et inutilibus gentes ipsi comparant, propterea quod fructum pietatis nullum habeant, sed aptæ potius sint combustioni, sicuti nempe agri palea, et incultæ spinæ. Vestem autem purpuream universi mundi imperium quod eum manebat significare aiunt. Admittendum est vero quidquid a recta ratione alienum non est, nec inutile futurum creditur. Non est ergo rejicienda illa contemplandi ratio quæ elegantissimam in se habet observationem. σαι πάντας καὶ μαστίγων καὶ ἀτιμίας τὸ ταῦτα παι θεῖν ὑπὲρ ἡμῶν τὸν Κύριον. Ἐπεὶ κατά τινα τρόπον τὴν μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πάντες μὲν γὰρ ἐπλανήθημεν, ἕκαστος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, καθά φησιν ό μακάριος προφήτης Ησαΐας, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ι ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνάται. Με μαλάκισται γὰρ διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν· καὶ τὰ μὲν ἴδια νῶτα δέδωκεν εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας αὐτοῦ εἰς ῥαπίσματα, κ καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν. Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται, καθάπερ τινὰ τῶν ψευδοτυράννων ἐλόντες τὸν Ἰητοῦν ἐμπαίζουσι στρατιωτικῶς. Διὰ γάρ τοι τοῦτο στέφανος μὲν ὁ ἐξ ἀκανθῶν ἐπενήνεκται, τὸ ἐπ' ἄκροις ἡρτημένον μετώποις, τῆς ἐπιγείου βασιλείας σύνθημα δηλῶν. Τὸ δὲ πορφυροῦν ἱμάτιον, τῆς ἁλουρ γίδος εἰκὼν ὥσπερ τις καὶ τύπος, ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ γέλωτος αιτία προστέθειται. ο Προσήεσαν γὰρ λέγοντες, φησί· Χαῖρε, ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.» Ἐπυθόμην δέ τινων, μᾶλλον δὲ λίαν ἀρέσκει τισί, στέφανον μὲν τὸν ἐξ ἀκανθῶν τὴν τῶν εἰδωλολα τρούντων ἔτι κατασημαίνειν πληθύν, ἀναληφθησο μένην ὥσπερ εἰς διάδημα τῷ Χριστῷ διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, οἳ καὶ ἀκάνθαις ἀγόνοις τε καὶ ἀχρήστοις τὰ ἔθνη παρεικάζουσι διὰ τὸ καρπὸν εὐσεβείας ἔχειν οὐδένα, πεφυκέναι δὲ μᾶλλον ἐπιτηδείαν εἰς πυρὸς τοῦ παμφάγου τροφήν, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸν ἐν ἀγροῖς συρφετόν, ἤτοι τὴν ἀγρίαν καὶ γεωργίας τινὸς δίχα φυομένην άκανθαν. Τὸ δὲ ἁλουργὲς ἄμφιον, ήτοι τὸ ἱμάτιον τὸ πορφυροῦν, τὴν ἐσομένην κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου βασιλείαν φάσκουσι δηλοῦν. Παραδεκτὸν δὲ ἅπαν ὁ μὴ τοῦ εὐθέος ἐκπίπτει λόγου, μήτε μὴν ὡς ἀνόνητον ἔσται πεπιστευμένον. Οὐκ ἀπόβλητος τοίνυν τῆς θεωρίας ὁ τρόπος, ἀστειοτάτην ἔχων τὴν ἐπιτήρησιν. Καὶ ἐξῆλθε πάλιν ἔξω ὁ Πιλάτος, καὶ λέγει αύτοῖς· "Ιδε ἄγω ὑμῖν αὐτὸν ἔξω, ἵνα γνῶτε ότι οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ. Ομολογεῖ μὲν τὸ πταίσμα, καὶ οὐκ αἰσχύνεται. Μαστιγώσαι γὰρ ἔφη διακονῆς, ἐπιδείξειν δὲ αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται, κατακορέσειν ὥσπερ αὐτῶν τὴν ἀτί θασσον ὀργὴν διὰ τῆς οὕτως ἐλεεινῆς ὑποτοπήσας θέας. Μόνον δὲ οὐχὶ καὶ καταιτιᾶται λοιπόν, ὡς φο νῶντας ἀδίκως, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, καὶ ἀναφανδόν παρανομεῖν ἀναγκάζοντας, τὸν ὑπέρ ἐστι τῶν ἰδίων νόμων οὐκ ἀζήμιος ἡ παράβασις. Πλη ροῦταί γε μὴν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ ἀληθὲς ὑπάρχον ὁρᾶτα: τὸ εἰρημένον, ὅτι ο Έρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν. Αθρει γὰρ ὅπως ἄνω καὶ κάτω πάντα διακυκήσας ὁ Σατανᾶς, οὐδὲν ὅλως ἀνευρίσκει τῶν ἐκβεβλημένων παρὰ Θεοῦ καὶ εἰς δύναμιν ἁμαρτίας κατατεταγμένων, ὅπερ ἂν ἴσως, εἰ ἐπενήνεκτο τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατακρίνεσθαι τε δικαίως εποίει καὶ ταῖς παρ' αὐτοῦ κατηγορίας ἔνοχον. Ονπερ οὖν τρόπον ἐν Ἀδὰμ ὅλην ἐν ἑνὶ τὴν ἀνθρώπου νενίκηκε φύσιν, κατάφορον ἁμαρτίαις ἀποδείξας αὐτὴν, οὕτω κἀνθάδε νενίκηται παρ' αὐτ τῆς. Άνθρωπος γὰρ ἦν εἰ καὶ φύσει Θεὸς ὁ μὴ ἐσχηκὼς ἁμαρτίαν· καὶ ὥσπερ ἡ ἐκ τοῦ παραδῆναι κατάκρισις δι' ἑνὸς εἰς πάντας ἐκτείνεται, καὶ τούτου μάρτυς ὁ Παῦλος λέγων·. Ωσπερ γὰρ δι᾿ ἑνὸς 6 Isa. Lui, 6, 83 Ibid. 5. 86 Isa. L, 6. cis XIX, 4. Et exivit iterum Pilatus foras, et dicit Ecce adduco vobis eum foras, ut cognoscalis. quia nullam invenio in eo causam. Peccatum quidem non pudet fateri. Immerito quippe fagris casum Jesum dixit, eumque se illis exhibiturum pollicetur, hoc tam miserabili spectaculo immanem eorum rabiem expletum iri suspicatus. Quinetiam accusare propemodum videtur eos ut interficiendi Christi injusta cupiditate ardentes, et a quibus palam et aperte leges violare cogatur, magno suo damno atque periculo. lınpletur itaque in Christo, et verum esse compe ritur quod dictum est: Venit princeps hujus mundi, et in me non inveniet quidquam "., Observa enim quo pacto Satanas omnibus sursum ac deorsum pervolutis nihil plane criminis in Christo reperiat quod impactum Christo Servatori reum illum efficiat. Quo modo igitur in Adam totam in uno hominis vicit naturam, eam obnoxiam faciendo peccatis, ita et hic ab ea superatus est. Homo quippe erat, licet natura Deus qui peccatum non habuit” et quemadmodum ex prævaricatione condemnatio per unum ad omnes extenditur, ejusque rei testis est Paulus cum ait: «Quemadmodum enim per unum 1045 delictum in omnes homines in condemna- * Joan. xiv, 30. "I Petr. 11,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. συνιέναι δίκαιον, ὡς ἐξαρκέσαι πάλιν εἰς τὸ ἀπολύ- sus sit pro nobis Dominus. Nam quodammodo ejus livore sanati sumus, ut scriptum est 8. Omnes enim erravimus unusquisque in via șua, ut ait propheta beatus Isaias, et Dominus tradidit eum • peccatis nostris, et pro nobis dolores sustinet. Attritus enim est propter scelera nostra "; et dorsum quidem suum dedit ad flagella, et genas suas ad alapas ** > ut et ipse ait alicubi. Milites ergo rapto Jesu ceu falso cuidam regi militari more illudunt. Idcirco enim spinea corona summa fronti impingitur, terreni 1044 regni insigne præferens. Purpurea autem vestis regiæ purpuræ imago ac typus est, sed et risus causa est adhibita. «Veniebant enim ad eum dicentes, inquit: Ave, rex Judzorum.» Sunt quibus placet per coronam spineam idololatrarum multitudinem significari, a Christo per fidem instar diadematis assumendam; nam et spinis sterilibus et inutilibus gentes ipsi comparant, propterea quod fructum pietatis nullum habeant, sed aptæ potius sint combustioni, sicuti nempe agri palea, et incultæ spinæ. Vestem autem purpuream universi mundi imperium quod eum manebat significare aiunt. Admittendum est vero quidquid a recta ratione alienum non est, nec inutile futurum creditur. Non est ergo rejicienda illa contemplandi ratio quæ elegantissimam in se habet observationem. σαι πάντας καὶ μαστίγων καὶ ἀτιμίας τὸ ταῦτα παι θεῖν ὑπὲρ ἡμῶν τὸν Κύριον. Ἐπεὶ κατά τινα τρόπον τὴν μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πάντες μὲν γὰρ ἐπλανήθημεν, ἕκαστος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ, καθά φησιν ό μακάριος προφήτης Ησαΐας, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ι ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνάται. Με μαλάκισται γὰρ διὰ τὰ παραπτώματα ἡμῶν· καὶ τὰ μὲν ἴδια νῶτα δέδωκεν εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγόνας αὐτοῦ εἰς ῥαπίσματα, κ καθὰ καὶ αὐτός πού φησιν. Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται, καθάπερ τινὰ τῶν ψευδοτυράννων ἐλόντες τὸν Ἰητοῦν ἐμπαίζουσι στρατιωτικῶς. Διὰ γάρ τοι τοῦτο στέφανος μὲν ὁ ἐξ ἀκανθῶν ἐπενήνεκται, τὸ ἐπ' ἄκροις ἡρτημένον μετώποις, τῆς ἐπιγείου βασιλείας σύνθημα δηλῶν. Τὸ δὲ πορφυροῦν ἱμάτιον, τῆς ἁλουρ γίδος εἰκὼν ὥσπερ τις καὶ τύπος, ἀλλὰ καὶ ἡ τοῦ γέλωτος αιτία προστέθειται. ο Προσήεσαν γὰρ λέγοντες, φησί· Χαῖρε, ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.» Ἐπυθόμην δέ τινων, μᾶλλον δὲ λίαν ἀρέσκει τισί, στέφανον μὲν τὸν ἐξ ἀκανθῶν τὴν τῶν εἰδωλολα τρούντων ἔτι κατασημαίνειν πληθύν, ἀναληφθησο μένην ὥσπερ εἰς διάδημα τῷ Χριστῷ διὰ πίστεως τῆς εἰς αὐτὸν, οἳ καὶ ἀκάνθαις ἀγόνοις τε καὶ ἀχρήστοις τὰ ἔθνη παρεικάζουσι διὰ τὸ καρπὸν εὐσεβείας ἔχειν οὐδένα, πεφυκέναι δὲ μᾶλλον ἐπιτηδείαν εἰς πυρὸς τοῦ παμφάγου τροφήν, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸν ἐν ἀγροῖς συρφετόν, ἤτοι τὴν ἀγρίαν καὶ γεωργίας τινὸς δίχα φυομένην άκανθαν. Τὸ δὲ ἁλουργὲς ἄμφιον, ήτοι τὸ ἱμάτιον τὸ πορφυροῦν, τὴν ἐσομένην κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου βασιλείαν φάσκουσι δηλοῦν. Παραδεκτὸν δὲ ἅπαν ὁ μὴ τοῦ εὐθέος ἐκπίπτει λόγου, μήτε μὴν ὡς ἀνόνητον ἔσται πεπιστευμένον. Οὐκ ἀπόβλητος τοίνυν τῆς θεωρίας ὁ τρόπος, ἀστειοτάτην ἔχων τὴν ἐπιτήρησιν. Καὶ ἐξῆλθε πάλιν ἔξω ὁ Πιλάτος, καὶ λέγει αύτοῖς· "Ιδε ἄγω ὑμῖν αὐτὸν ἔξω, ἵνα γνῶτε ότι οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ. Ομολογεῖ μὲν τὸ πταίσμα, καὶ οὐκ αἰσχύνεται. Μαστιγώσαι γὰρ ἔφη διακονῆς, ἐπιδείξειν δὲ αὐτοῖς ἐπαγγέλλεται, κατακορέσειν ὥσπερ αὐτῶν τὴν ἀτί θασσον ὀργὴν διὰ τῆς οὕτως ἐλεεινῆς ὑποτοπήσας θέας. Μόνον δὲ οὐχὶ καὶ καταιτιᾶται λοιπόν, ὡς φο νῶντας ἀδίκως, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, καὶ ἀναφανδόν παρανομεῖν ἀναγκάζοντας, τὸν ὑπέρ ἐστι τῶν ἰδίων νόμων οὐκ ἀζήμιος ἡ παράβασις. Πλη ροῦταί γε μὴν ἐπὶ Χριστῷ, καὶ ἀληθὲς ὑπάρχον ὁρᾶτα: τὸ εἰρημένον, ὅτι ο Έρχεται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐν ἐμοὶ εὑρήσει οὐδέν. Αθρει γὰρ ὅπως ἄνω καὶ κάτω πάντα διακυκήσας ὁ Σατανᾶς, οὐδὲν ὅλως ἀνευρίσκει τῶν ἐκβεβλημένων παρὰ Θεοῦ καὶ εἰς δύναμιν ἁμαρτίας κατατεταγμένων, ὅπερ ἂν ἴσως, εἰ ἐπενήνεκτο τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατακρίνεσθαι τε δικαίως εποίει καὶ ταῖς παρ' αὐτοῦ κατηγορίας ἔνοχον. Ονπερ οὖν τρόπον ἐν Ἀδὰμ ὅλην ἐν ἑνὶ τὴν ἀνθρώπου νενίκηκε φύσιν, κατάφορον ἁμαρτίαις ἀποδείξας αὐτὴν, οὕτω κἀνθάδε νενίκηται παρ' αὐτ τῆς. Άνθρωπος γὰρ ἦν εἰ καὶ φύσει Θεὸς ὁ μὴ ἐσχηκὼς ἁμαρτίαν· καὶ ὥσπερ ἡ ἐκ τοῦ παραδῆναι κατάκρισις δι' ἑνὸς εἰς πάντας ἐκτείνεται, καὶ τούτου μάρτυς ὁ Παῦλος λέγων·. Ωσπερ γὰρ δι᾿ ἑνὸς 6 Isa. Lui, 6, 83 Ibid. 5. 86 Isa. L, 6. cis XIX, 4. Et exivit iterum Pilatus foras, et dicit Ecce adduco vobis eum foras, ut cognoscalis. quia nullam invenio in eo causam. Peccatum quidem non pudet fateri. Immerito quippe fagris casum Jesum dixit, eumque se illis exhibiturum pollicetur, hoc tam miserabili spectaculo immanem eorum rabiem expletum iri suspicatus. Quinetiam accusare propemodum videtur eos ut interficiendi Christi injusta cupiditate ardentes, et a quibus palam et aperte leges violare cogatur, magno suo damno atque periculo. lınpletur itaque in Christo, et verum esse compe ritur quod dictum est: Venit princeps hujus mundi, et in me non inveniet quidquam "., Observa enim quo pacto Satanas omnibus sursum ac deorsum pervolutis nihil plane criminis in Christo reperiat quod impactum Christo Servatori reum illum efficiat. Quo modo igitur in Adam totam in uno hominis vicit naturam, eam obnoxiam faciendo peccatis, ita et hic ab ea superatus est. Homo quippe erat, licet natura Deus qui peccatum non habuit” et quemadmodum ex prævaricatione condemnatio per unum ad omnes extenditur, ejusque rei testis est Paulus cum ait: «Quemadmodum enim per unum 1045 delictum in omnes homines in condemna- * Joan. xiv, 30. "I Petr. 11,

tionem, sic et per unius justitiam in omnes in παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς κατάκρι justiβcationem vitæ.. Igitur laboravimus quidem per primum illum Adamum inobedientiæ morbo, et illius maledictione, locupletati vero sumus per secundum, obedientia, et illius benedictione. Legis enim Dominus, ut Deus, fuit nobiscum legis observator, ut homo. Unde sic ab eo nos compellari inveniemus: c Qui me diligit mandala mea servabit, sicut et ego Patris mei præcepta servavi, et maneo in ejus dilectione ss. › Adverte enim quo pacto nobis quidem præceperit ut legis auctor ac Deus sua observare mandata, et ut nobiscum legis observator, servare se asserat legem sui Patris. XIX, 5, 6. Exivit ergo Jesus foras porlans coronam spineam, et purpureum vestimentum. Εt dicit eis, Ecce homo. Cum ergo vidissent eum pontifices el ministri, clamabant, dicentes: Crucifige, crucifige eum. μα, οὕτω δι' ἑνὸς εἰς δικαίωσιν ζωῆς. Οὐκοῦν να νοσήκαμεν διὰ μὲν Ἀδὰμ τοῦ πρώτου τὴν παρακτήν, καὶ τὴν ἐκείνης ἀράν, πεπλουτήκαμεν δὲ διά γε του δευτέρου τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς εὐλογίαν. Ο γὰρ τοῦ νόμου Κύριος, ὡς Θεός, γέγονε μεθ' ἡμῶν νομοφύλαξ, ὡς ἄνθρωπος. Καὶ γοῦν εὑρήσομεν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς· Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.» Βλέ πε γὰρ ὅπως ἐντέταλται μὲν ἡμῖν, ὡς νομοθέτης και Θεός, τὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἐντολὰς, ὡς δὲ μεθ᾿ ἡμῶν νομοφύλαξ, τηρήσαι διισχυρίζεται καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ ἰδίου Πατρός. Εξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάν θινον στέφανον, καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος. "Οτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν, λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον. Επέδειξε μὲν ἀνοσίως κατῃκισμένον, καὶ τοῖς τῶν στρατιωτῶν ἐμπαίγμασιν ἀφορήτως ἐξυβρισμένον τὸν ἁπάντων Κύριον, κατακορεσθήσεσθαί πως καὶ και ταλήξειν ἤδη πιστεύσας τὸν ἄκρατον τῶν Ἰουδαίων θυμὸν, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς οὕτως ἀκροτάτης τε καὶ ἀτιμοτάτης θέας. Οἱ δὲ ἀφεστᾶσι τοσοῦτον τοῦ εἰπεῖν τε καὶ δρᾶσαι φιλάνθρωπον ἐπ' αὐτῷ καὶ τῶν εἰς χρησ στότητα τελούντων ἅψασθαι λογισμῶν, ὡς καὶ ὠμότητος θηριοπρεποῦς πεσόντας ἐπέκεινα, πρὸς τὸ μεῖ ζον αίρεσθαι τοῦ κακοῦ, καὶ θερμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν καταβοὴν ἀπηνεστάτῳ θανάτῳ καταδικάζοντας, καὶ τὰ πάντων αίσχιστα παθεῖν ἀναγκάζοντας. Ποιον γὰρ οὕτω πικρὸν ἂν γένοιτο κολαστήριον, ὡς ὁ ἐπὶ ξύλου σταυρός; Μόνοις δὲ, ὡς εἰκὸς, τὴν τῆς τοσαύτης δυσ σεβείας ἀρχὴν προσῆψεν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς. Αθρει γὰρ ὅπως μετά δριμείας ὥσπερ τῆς ἐπιτηρήσεως λέγει· ο υπον εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραγιαν λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον.» Τοῦ γὰρ ἀγελο πλήθους κἂν γοῦν μετρίως τοῖς κατὰ Χριστοῦ μα γονόσιν ἐπερυθριῶντος κακοῖς (διεμέμνηντο γαρ ίσως τῶν παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένων), αὐτοὶ καὶ πρῶτοι τῆς καταρρήσεως ἄρχονται, καὶ εἰς ἐκτό πους ἀγριότητας τὸν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν ἀνακαίον σε θυμόν. Αληθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰρημένον παρά Θεοῦ περὶ αὐτῶν ἐν προφήταις, ὅτι • Οι ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν.» Και ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τῶν ἡγουμένων ποδηγίας οὐκ ἔτυχον εἰς τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν οἱ να μῆς ἐν τάξει κείμενοι, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀγελαῖος ὄχλος, διύλωλέ τε καὶ κατώλισθεν εἰς ὀλέθριον ἀβουλίαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αναμετρείτω γάρ τις, εἰ βούλεται, τὴν τῆς δυσσεβείας ἀρχὴν, καὶ ταῖς τῶν ἡγουμένων τύ τὴν ἀναθήσει κεφαλαῖς. Αὐτῶν γὰρ ἡ ἐν ἀρχαῖς ἀν οσιωτάτη γέγονε σκέψις, αὐτοὶ τὸν προδότην τοῖς ἱεροῖς ἐκπριάμενοι χρήμασι καταπωλῆσαί σφισιν ἀνέπεισαν, αὐτοὶ τὴν σπεῖραν τοῖς ὑπηρέταις συν Monstravit impie flagellatum, et militum ludibriis indigne violatum universi Dominum Pilatus, sperans vel hoc solo indignissimo spectaculo saLiatum iri Judzorum intemperiem. Sed hi ab omni erga eum humanitate adeo sunt alieni, ut etiam belluina crudelitate superata usque tollantur in pejus, ac vehementius inclament morti crudelissimæ addicendum, et omnium fœdissimum supplicium pati cogant. Quod enim supplicii genus tam est acerbum ut cum crucis supplicio comparari possit? Solis autem, ut videtur, Judzorum – principibus tantæ impietatis originem sapientissimus evangelista tribuit. Vide enim quo pacto acri veluti quadam cum animadversione dicat: ‹ Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes, Crucifige, crucifige.» Nam cum infima plebecula Christi ærumnis mediocriter moveretur (miraculorum enim ab eo factorum memineral), primi clamorem tollunt ipsi, et subdita multitudinis animum efferata rabie succendunt. Verum igitur est quod de iis apud prophetas scriptum est, Pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt. Propterea non intellexit omnis grex, et dispersi sunt ". › 1046 Quod quidem verum est. Nam, quia ducibus caruerunt quibus Christum agnoscerent pecudes, hoc est populi multitudo, idcirco perierunt, et in exitiosum adversus Christum furorem delapsi sunt. Impietatis enim originem apud te perpendito, et eam Judæorum principibus utique tribues. Hi nefarii consilii auctores proditorem sacris pecuniis conduxerunt, hi cohorte ministris adjuncta Christum non secus ac impurissimum latronem vincire jusserunt: hi ad Pilatum adduxerunt, et nunc eum verberibus affectum omnibusque contumeliis propemodum obrutum cernentes, ira magis ac magis æstuant, et præ immani invidia vociferantur. Propositum quippe iis erat vineæ interficere 87 Rom. v, 18. 84 Joan. xv, 10. • Jerem. *,

tionem, sic et per unius justitiam in omnes in παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς κατάκρι justiβcationem vitæ.. Igitur laboravimus quidem per primum illum Adamum inobedientiæ morbo, et illius maledictione, locupletati vero sumus per secundum, obedientia, et illius benedictione. Legis enim Dominus, ut Deus, fuit nobiscum legis observator, ut homo. Unde sic ab eo nos compellari inveniemus: c Qui me diligit mandala mea servabit, sicut et ego Patris mei præcepta servavi, et maneo in ejus dilectione ss. › Adverte enim quo pacto nobis quidem præceperit ut legis auctor ac Deus sua observare mandata, et ut nobiscum legis observator, servare se asserat legem sui Patris. XIX, 5, 6. Exivit ergo Jesus foras porlans coronam spineam, et purpureum vestimentum. Εt dicit eis, Ecce homo. Cum ergo vidissent eum pontifices el ministri, clamabant, dicentes: Crucifige, crucifige eum. μα, οὕτω δι' ἑνὸς εἰς δικαίωσιν ζωῆς. Οὐκοῦν να νοσήκαμεν διὰ μὲν Ἀδὰμ τοῦ πρώτου τὴν παρακτήν, καὶ τὴν ἐκείνης ἀράν, πεπλουτήκαμεν δὲ διά γε του δευτέρου τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς εὐλογίαν. Ο γὰρ τοῦ νόμου Κύριος, ὡς Θεός, γέγονε μεθ' ἡμῶν νομοφύλαξ, ὡς ἄνθρωπος. Καὶ γοῦν εὑρήσομεν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς· Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.» Βλέ πε γὰρ ὅπως ἐντέταλται μὲν ἡμῖν, ὡς νομοθέτης και Θεός, τὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἐντολὰς, ὡς δὲ μεθ᾿ ἡμῶν νομοφύλαξ, τηρήσαι διισχυρίζεται καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ ἰδίου Πατρός. Εξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάν θινον στέφανον, καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος. "Οτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν, λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον. Επέδειξε μὲν ἀνοσίως κατῃκισμένον, καὶ τοῖς τῶν στρατιωτῶν ἐμπαίγμασιν ἀφορήτως ἐξυβρισμένον τὸν ἁπάντων Κύριον, κατακορεσθήσεσθαί πως καὶ και ταλήξειν ἤδη πιστεύσας τὸν ἄκρατον τῶν Ἰουδαίων θυμὸν, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς οὕτως ἀκροτάτης τε καὶ ἀτιμοτάτης θέας. Οἱ δὲ ἀφεστᾶσι τοσοῦτον τοῦ εἰπεῖν τε καὶ δρᾶσαι φιλάνθρωπον ἐπ' αὐτῷ καὶ τῶν εἰς χρησ στότητα τελούντων ἅψασθαι λογισμῶν, ὡς καὶ ὠμότητος θηριοπρεποῦς πεσόντας ἐπέκεινα, πρὸς τὸ μεῖ ζον αίρεσθαι τοῦ κακοῦ, καὶ θερμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν καταβοὴν ἀπηνεστάτῳ θανάτῳ καταδικάζοντας, καὶ τὰ πάντων αίσχιστα παθεῖν ἀναγκάζοντας. Ποιον γὰρ οὕτω πικρὸν ἂν γένοιτο κολαστήριον, ὡς ὁ ἐπὶ ξύλου σταυρός; Μόνοις δὲ, ὡς εἰκὸς, τὴν τῆς τοσαύτης δυσ σεβείας ἀρχὴν προσῆψεν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς. Αθρει γὰρ ὅπως μετά δριμείας ὥσπερ τῆς ἐπιτηρήσεως λέγει· ο υπον εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραγιαν λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον.» Τοῦ γὰρ ἀγελο πλήθους κἂν γοῦν μετρίως τοῖς κατὰ Χριστοῦ μα γονόσιν ἐπερυθριῶντος κακοῖς (διεμέμνηντο γαρ ίσως τῶν παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένων), αὐτοὶ καὶ πρῶτοι τῆς καταρρήσεως ἄρχονται, καὶ εἰς ἐκτό πους ἀγριότητας τὸν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν ἀνακαίον σε θυμόν. Αληθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰρημένον παρά Θεοῦ περὶ αὐτῶν ἐν προφήταις, ὅτι • Οι ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν.» Και ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τῶν ἡγουμένων ποδηγίας οὐκ ἔτυχον εἰς τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν οἱ να μῆς ἐν τάξει κείμενοι, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀγελαῖος ὄχλος, διύλωλέ τε καὶ κατώλισθεν εἰς ὀλέθριον ἀβουλίαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αναμετρείτω γάρ τις, εἰ βούλεται, τὴν τῆς δυσσεβείας ἀρχὴν, καὶ ταῖς τῶν ἡγουμένων τύ τὴν ἀναθήσει κεφαλαῖς. Αὐτῶν γὰρ ἡ ἐν ἀρχαῖς ἀν οσιωτάτη γέγονε σκέψις, αὐτοὶ τὸν προδότην τοῖς ἱεροῖς ἐκπριάμενοι χρήμασι καταπωλῆσαί σφισιν ἀνέπεισαν, αὐτοὶ τὴν σπεῖραν τοῖς ὑπηρέταις συν Monstravit impie flagellatum, et militum ludibriis indigne violatum universi Dominum Pilatus, sperans vel hoc solo indignissimo spectaculo saLiatum iri Judzorum intemperiem. Sed hi ab omni erga eum humanitate adeo sunt alieni, ut etiam belluina crudelitate superata usque tollantur in pejus, ac vehementius inclament morti crudelissimæ addicendum, et omnium fœdissimum supplicium pati cogant. Quod enim supplicii genus tam est acerbum ut cum crucis supplicio comparari possit? Solis autem, ut videtur, Judzorum – principibus tantæ impietatis originem sapientissimus evangelista tribuit. Vide enim quo pacto acri veluti quadam cum animadversione dicat: ‹ Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes, Crucifige, crucifige.» Nam cum infima plebecula Christi ærumnis mediocriter moveretur (miraculorum enim ab eo factorum memineral), primi clamorem tollunt ipsi, et subdita multitudinis animum efferata rabie succendunt. Verum igitur est quod de iis apud prophetas scriptum est, Pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt. Propterea non intellexit omnis grex, et dispersi sunt ". › 1046 Quod quidem verum est. Nam, quia ducibus caruerunt quibus Christum agnoscerent pecudes, hoc est populi multitudo, idcirco perierunt, et in exitiosum adversus Christum furorem delapsi sunt. Impietatis enim originem apud te perpendito, et eam Judæorum principibus utique tribues. Hi nefarii consilii auctores proditorem sacris pecuniis conduxerunt, hi cohorte ministris adjuncta Christum non secus ac impurissimum latronem vincire jusserunt: hi ad Pilatum adduxerunt, et nunc eum verberibus affectum omnibusque contumeliis propemodum obrutum cernentes, ira magis ac magis æstuant, et præ immani invidia vociferantur. Propositum quippe iis erat vineæ interficere 87 Rom. v, 18. 84 Joan. xv, 10. • Jerem. *,

tionem, sic et per unius justitiam in omnes in παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς κατάκρι justiβcationem vitæ.. Igitur laboravimus quidem per primum illum Adamum inobedientiæ morbo, et illius maledictione, locupletati vero sumus per secundum, obedientia, et illius benedictione. Legis enim Dominus, ut Deus, fuit nobiscum legis observator, ut homo. Unde sic ab eo nos compellari inveniemus: c Qui me diligit mandala mea servabit, sicut et ego Patris mei præcepta servavi, et maneo in ejus dilectione ss. › Adverte enim quo pacto nobis quidem præceperit ut legis auctor ac Deus sua observare mandata, et ut nobiscum legis observator, servare se asserat legem sui Patris. XIX, 5, 6. Exivit ergo Jesus foras porlans coronam spineam, et purpureum vestimentum. Εt dicit eis, Ecce homo. Cum ergo vidissent eum pontifices el ministri, clamabant, dicentes: Crucifige, crucifige eum. μα, οὕτω δι' ἑνὸς εἰς δικαίωσιν ζωῆς. Οὐκοῦν να νοσήκαμεν διὰ μὲν Ἀδὰμ τοῦ πρώτου τὴν παρακτήν, καὶ τὴν ἐκείνης ἀράν, πεπλουτήκαμεν δὲ διά γε του δευτέρου τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς εὐλογίαν. Ο γὰρ τοῦ νόμου Κύριος, ὡς Θεός, γέγονε μεθ' ἡμῶν νομοφύλαξ, ὡς ἄνθρωπος. Καὶ γοῦν εὑρήσομεν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς· Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.» Βλέ πε γὰρ ὅπως ἐντέταλται μὲν ἡμῖν, ὡς νομοθέτης και Θεός, τὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἐντολὰς, ὡς δὲ μεθ᾿ ἡμῶν νομοφύλαξ, τηρήσαι διισχυρίζεται καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ ἰδίου Πατρός. Εξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάν θινον στέφανον, καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος. "Οτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν, λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον. Επέδειξε μὲν ἀνοσίως κατῃκισμένον, καὶ τοῖς τῶν στρατιωτῶν ἐμπαίγμασιν ἀφορήτως ἐξυβρισμένον τὸν ἁπάντων Κύριον, κατακορεσθήσεσθαί πως καὶ και ταλήξειν ἤδη πιστεύσας τὸν ἄκρατον τῶν Ἰουδαίων θυμὸν, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς οὕτως ἀκροτάτης τε καὶ ἀτιμοτάτης θέας. Οἱ δὲ ἀφεστᾶσι τοσοῦτον τοῦ εἰπεῖν τε καὶ δρᾶσαι φιλάνθρωπον ἐπ' αὐτῷ καὶ τῶν εἰς χρησ στότητα τελούντων ἅψασθαι λογισμῶν, ὡς καὶ ὠμότητος θηριοπρεποῦς πεσόντας ἐπέκεινα, πρὸς τὸ μεῖ ζον αίρεσθαι τοῦ κακοῦ, καὶ θερμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν καταβοὴν ἀπηνεστάτῳ θανάτῳ καταδικάζοντας, καὶ τὰ πάντων αίσχιστα παθεῖν ἀναγκάζοντας. Ποιον γὰρ οὕτω πικρὸν ἂν γένοιτο κολαστήριον, ὡς ὁ ἐπὶ ξύλου σταυρός; Μόνοις δὲ, ὡς εἰκὸς, τὴν τῆς τοσαύτης δυσ σεβείας ἀρχὴν προσῆψεν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς. Αθρει γὰρ ὅπως μετά δριμείας ὥσπερ τῆς ἐπιτηρήσεως λέγει· ο υπον εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραγιαν λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον.» Τοῦ γὰρ ἀγελο πλήθους κἂν γοῦν μετρίως τοῖς κατὰ Χριστοῦ μα γονόσιν ἐπερυθριῶντος κακοῖς (διεμέμνηντο γαρ ίσως τῶν παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένων), αὐτοὶ καὶ πρῶτοι τῆς καταρρήσεως ἄρχονται, καὶ εἰς ἐκτό πους ἀγριότητας τὸν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν ἀνακαίον σε θυμόν. Αληθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰρημένον παρά Θεοῦ περὶ αὐτῶν ἐν προφήταις, ὅτι • Οι ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν.» Και ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τῶν ἡγουμένων ποδηγίας οὐκ ἔτυχον εἰς τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν οἱ να μῆς ἐν τάξει κείμενοι, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀγελαῖος ὄχλος, διύλωλέ τε καὶ κατώλισθεν εἰς ὀλέθριον ἀβουλίαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αναμετρείτω γάρ τις, εἰ βούλεται, τὴν τῆς δυσσεβείας ἀρχὴν, καὶ ταῖς τῶν ἡγουμένων τύ τὴν ἀναθήσει κεφαλαῖς. Αὐτῶν γὰρ ἡ ἐν ἀρχαῖς ἀν οσιωτάτη γέγονε σκέψις, αὐτοὶ τὸν προδότην τοῖς ἱεροῖς ἐκπριάμενοι χρήμασι καταπωλῆσαί σφισιν ἀνέπεισαν, αὐτοὶ τὴν σπεῖραν τοῖς ὑπηρέταις συν Monstravit impie flagellatum, et militum ludibriis indigne violatum universi Dominum Pilatus, sperans vel hoc solo indignissimo spectaculo saLiatum iri Judzorum intemperiem. Sed hi ab omni erga eum humanitate adeo sunt alieni, ut etiam belluina crudelitate superata usque tollantur in pejus, ac vehementius inclament morti crudelissimæ addicendum, et omnium fœdissimum supplicium pati cogant. Quod enim supplicii genus tam est acerbum ut cum crucis supplicio comparari possit? Solis autem, ut videtur, Judzorum – principibus tantæ impietatis originem sapientissimus evangelista tribuit. Vide enim quo pacto acri veluti quadam cum animadversione dicat: ‹ Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes, Crucifige, crucifige.» Nam cum infima plebecula Christi ærumnis mediocriter moveretur (miraculorum enim ab eo factorum memineral), primi clamorem tollunt ipsi, et subdita multitudinis animum efferata rabie succendunt. Verum igitur est quod de iis apud prophetas scriptum est, Pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt. Propterea non intellexit omnis grex, et dispersi sunt ". › 1046 Quod quidem verum est. Nam, quia ducibus caruerunt quibus Christum agnoscerent pecudes, hoc est populi multitudo, idcirco perierunt, et in exitiosum adversus Christum furorem delapsi sunt. Impietatis enim originem apud te perpendito, et eam Judæorum principibus utique tribues. Hi nefarii consilii auctores proditorem sacris pecuniis conduxerunt, hi cohorte ministris adjuncta Christum non secus ac impurissimum latronem vincire jusserunt: hi ad Pilatum adduxerunt, et nunc eum verberibus affectum omnibusque contumeliis propemodum obrutum cernentes, ira magis ac magis æstuant, et præ immani invidia vociferantur. Propositum quippe iis erat vineæ interficere 87 Rom. v, 18. 84 Joan. xv, 10. • Jerem. *,

tionem, sic et per unius justitiam in omnes in παραπτώματος εἰς πάντας ἀνθρώπους εἰς κατάκρι justiβcationem vitæ.. Igitur laboravimus quidem per primum illum Adamum inobedientiæ morbo, et illius maledictione, locupletati vero sumus per secundum, obedientia, et illius benedictione. Legis enim Dominus, ut Deus, fuit nobiscum legis observator, ut homo. Unde sic ab eo nos compellari inveniemus: c Qui me diligit mandala mea servabit, sicut et ego Patris mei præcepta servavi, et maneo in ejus dilectione ss. › Adverte enim quo pacto nobis quidem præceperit ut legis auctor ac Deus sua observare mandata, et ut nobiscum legis observator, servare se asserat legem sui Patris. XIX, 5, 6. Exivit ergo Jesus foras porlans coronam spineam, et purpureum vestimentum. Εt dicit eis, Ecce homo. Cum ergo vidissent eum pontifices el ministri, clamabant, dicentes: Crucifige, crucifige eum. μα, οὕτω δι' ἑνὸς εἰς δικαίωσιν ζωῆς. Οὐκοῦν να νοσήκαμεν διὰ μὲν Ἀδὰμ τοῦ πρώτου τὴν παρακτήν, καὶ τὴν ἐκείνης ἀράν, πεπλουτήκαμεν δὲ διά γε του δευτέρου τὴν ὑπακοὴν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς εὐλογίαν. Ο γὰρ τοῦ νόμου Κύριος, ὡς Θεός, γέγονε μεθ' ἡμῶν νομοφύλαξ, ὡς ἄνθρωπος. Καὶ γοῦν εὑρήσομεν λέγοντα πρὸς ἡμᾶς· Ὁ ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.» Βλέ πε γὰρ ὅπως ἐντέταλται μὲν ἡμῖν, ὡς νομοθέτης και Θεός, τὰς αὐτοῦ τηρεῖν ἐντολὰς, ὡς δὲ μεθ᾿ ἡμῶν νομοφύλαξ, τηρήσαι διισχυρίζεται καὶ αὐτὸς τὴν τοῦ ἰδίου Πατρός. Εξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάν θινον στέφανον, καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον. Καὶ λέγει αὐτοῖς· Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος. "Οτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν, λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον. Επέδειξε μὲν ἀνοσίως κατῃκισμένον, καὶ τοῖς τῶν στρατιωτῶν ἐμπαίγμασιν ἀφορήτως ἐξυβρισμένον τὸν ἁπάντων Κύριον, κατακορεσθήσεσθαί πως καὶ και ταλήξειν ἤδη πιστεύσας τὸν ἄκρατον τῶν Ἰουδαίων θυμὸν, καὶ ἀπὸ μόνης τῆς οὕτως ἀκροτάτης τε καὶ ἀτιμοτάτης θέας. Οἱ δὲ ἀφεστᾶσι τοσοῦτον τοῦ εἰπεῖν τε καὶ δρᾶσαι φιλάνθρωπον ἐπ' αὐτῷ καὶ τῶν εἰς χρησ στότητα τελούντων ἅψασθαι λογισμῶν, ὡς καὶ ὠμότητος θηριοπρεποῦς πεσόντας ἐπέκεινα, πρὸς τὸ μεῖ ζον αίρεσθαι τοῦ κακοῦ, καὶ θερμοτέραν ποιεῖσθαι τὴν καταβοὴν ἀπηνεστάτῳ θανάτῳ καταδικάζοντας, καὶ τὰ πάντων αίσχιστα παθεῖν ἀναγκάζοντας. Ποιον γὰρ οὕτω πικρὸν ἂν γένοιτο κολαστήριον, ὡς ὁ ἐπὶ ξύλου σταυρός; Μόνοις δὲ, ὡς εἰκὸς, τὴν τῆς τοσαύτης δυσ σεβείας ἀρχὴν προσῆψεν ὁ σοφώτατος εὐαγγελιστής τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς. Αθρει γὰρ ὅπως μετά δριμείας ὥσπερ τῆς ἐπιτηρήσεως λέγει· ο υπον εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραγιαν λέγοντες· Σταύρωσον, σταύρωσον.» Τοῦ γὰρ ἀγελο πλήθους κἂν γοῦν μετρίως τοῖς κατὰ Χριστοῦ μα γονόσιν ἐπερυθριῶντος κακοῖς (διεμέμνηντο γαρ ίσως τῶν παρ' αὐτοῦ παραδόξως τετελεσμένων), αὐτοὶ καὶ πρῶτοι τῆς καταρρήσεως ἄρχονται, καὶ εἰς ἐκτό πους ἀγριότητας τὸν τῶν ὑπὸ χεῖρα λαῶν ἀνακαίον σε θυμόν. Αληθὲς οὖν ἄρα τὸ εἰρημένον παρά Θεοῦ περὶ αὐτῶν ἐν προφήταις, ὅτι • Οι ποιμένες ἠφρονεύσαντο, καὶ τὸν Κύριον οὐκ ἐξεζήτησαν. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐνόησε πᾶσα ἡ νομὴ, καὶ διεσκορπίσθησαν.» Και ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τῶν ἡγουμένων ποδηγίας οὐκ ἔτυχον εἰς τὸ ἐπιγνῶναι Χριστὸν οἱ να μῆς ἐν τάξει κείμενοι, τοῦτ' ἔστιν, ὁ ἀγελαῖος ὄχλος, διύλωλέ τε καὶ κατώλισθεν εἰς ὀλέθριον ἀβουλίαν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αναμετρείτω γάρ τις, εἰ βούλεται, τὴν τῆς δυσσεβείας ἀρχὴν, καὶ ταῖς τῶν ἡγουμένων τύ τὴν ἀναθήσει κεφαλαῖς. Αὐτῶν γὰρ ἡ ἐν ἀρχαῖς ἀν οσιωτάτη γέγονε σκέψις, αὐτοὶ τὸν προδότην τοῖς ἱεροῖς ἐκπριάμενοι χρήμασι καταπωλῆσαί σφισιν ἀνέπεισαν, αὐτοὶ τὴν σπεῖραν τοῖς ὑπηρέταις συν Monstravit impie flagellatum, et militum ludibriis indigne violatum universi Dominum Pilatus, sperans vel hoc solo indignissimo spectaculo saLiatum iri Judzorum intemperiem. Sed hi ab omni erga eum humanitate adeo sunt alieni, ut etiam belluina crudelitate superata usque tollantur in pejus, ac vehementius inclament morti crudelissimæ addicendum, et omnium fœdissimum supplicium pati cogant. Quod enim supplicii genus tam est acerbum ut cum crucis supplicio comparari possit? Solis autem, ut videtur, Judzorum – principibus tantæ impietatis originem sapientissimus evangelista tribuit. Vide enim quo pacto acri veluti quadam cum animadversione dicat: ‹ Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant, dicentes, Crucifige, crucifige.» Nam cum infima plebecula Christi ærumnis mediocriter moveretur (miraculorum enim ab eo factorum memineral), primi clamorem tollunt ipsi, et subdita multitudinis animum efferata rabie succendunt. Verum igitur est quod de iis apud prophetas scriptum est, Pastores stulte egerunt, et Dominum non quæsierunt. Propterea non intellexit omnis grex, et dispersi sunt ". › 1046 Quod quidem verum est. Nam, quia ducibus caruerunt quibus Christum agnoscerent pecudes, hoc est populi multitudo, idcirco perierunt, et in exitiosum adversus Christum furorem delapsi sunt. Impietatis enim originem apud te perpendito, et eam Judæorum principibus utique tribues. Hi nefarii consilii auctores proditorem sacris pecuniis conduxerunt, hi cohorte ministris adjuncta Christum non secus ac impurissimum latronem vincire jusserunt: hi ad Pilatum adduxerunt, et nunc eum verberibus affectum omnibusque contumeliis propemodum obrutum cernentes, ira magis ac magis æstuant, et præ immani invidia vociferantur. Propositum quippe iis erat vineæ interficere 87 Rom. v, 18. 84 Joan. xv, 10. • Jerem. *,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ζεύξαντες, καθάπερ τινὰ τῶν ἀτιμοτάτων λῃστῶν dominum, cujus hæreditatem impune se habituros καταδεσμεῖν ἐκέλευον, αὐτοὶ Πιλάτῳ προσήγαγον, sperabant ", et, si de medio Christus forsan tolleκαὶ νῦν με μαστιγωμένον ὁρῶντες καὶ ταῖς παρά retur, se tum regnaturos, et supremis honoribus πάντων ἀτιμίαις μονονουχί μεθύοντα, προσεκτείνουσι potilurus. Sed, ut ait Psalmista: c Qui habitat in τὴν ὀργὴν, καὶ τὰ ἐξ ἀμέτρου φθέγγονται φθόνου. coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit Σκοπός γὰρ αὐτοῖς τὸν τοῦ ἀμπελῶνος ἀποκτείναι eos ".» Nihil enim ex animi sententia iis contigit, δεσπότην· φοντο γὰρ ἕξειν ἀκινδύνως την κληρονο sed contra quam optabant res evenerunt. μίαν αὐτοῦ, καὶ εἰ γένοιτο τυχὸν ἐκ μέσου Χριστὸς, αὐτοὶ καθηγήσεσθαι πάλιν, καὶ ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς ἐντρυφᾷν. Αλλ', ὡς ὁ Ψάλλων φησίν, «Ο κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύ ριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς.» Οὐ γὰρ ἐκβέβηκέ τι τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶν τοὐναντίον ἐξ ἀντιστρόφου μεταβολῆς ἡ τῶν πραγμάτων μετακεχώρηκε φύσις. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλάτος Λάβετε ὑμεῖς αὐτὸν καὶ σταυρώσατε· ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. ΧΙΧ, 6. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite: ego enim non invenio in eo causam. Miratur Pilatus utrum Judæorum populus et cruΚαταπλήττεται Πιλάτος, εἰ ἄρα πως καὶ εἰς τοῦτο κατοιχήσεται τόλμης τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, καὶ ἡ η delissima imprimis pontificum turba eo ventura sit audaciæ ut tam borrendam mortem inferre Christo non vereantur, cum nulla ad id causa moveantur. Idcirco enim hoc cum indignatione quadam ait, Mene injustæ cædis hujus arbitrum fecistis? Ego contra leges Romanorum etiam innocentes occidam, vestrisque sollicitatus clamoribus quod mihi usui est abjiciam, ac petitionibus vestris temere et inconsiderate subserviens, nihil grave aut acerbum pertimescam? Nam si nihil impie vos agere putatis, nisi facinus istud grave putalis, vos crucem ipsi figite, qui divinis doctrinis gloria. mini, qui ob legum scientiam supercilium tollitis, ad cædem aggredimini, impium illud per vos ipsos patrate facinus, et in vestrum caput impietatis 1047 hujus crimina vertite. Usurpate ferocitatem Judaicam, et homicidii istius malum in vos ipsos convertite. Si lex est apud vos quæ təm gravibus suppliciis insoutem puniat, id per vos porro fiat. Ego nusquam vobis assentiar. Hæc a Pilato dici quispiam sibi forte persuaserit quippe ejus verba istiusmodi vim præ se ferunt. Sed hic rursus Judæorum impudentiam mirabere, quos ne pudet quidem a viro alienigena justitia superari; quamvis divina lex de lis dicat: • Labia sacerdotis custodient judicium, et legem requirent ex ore ejus". τῶν ἀρχιερέων ἀπανθρωποτάτη πληθὺς, ὥστε καὶ τὸν οὕτω φρικτὸν ἐπιθεῖναι θάνατον μή παραιτεῖσθαι Χριστῷ, καίτοι τῆς εἰς τοῦτο καλούσης αὐτὸν αἰτίας οὐδαμόθεν ἐξηνρημένης. Διὰ γάρ τοι τοῦτό φησι, μου νονουχὶ καὶ ὡς ὑδρισμένος ἀγανακτῶν, Εμὲ ταυτησί τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐποιήσασθε βραβευτήν; Εγώ παρὰ πάντας τοὺς Ῥωμαίων νόμους, καὶ τῶν ἀνεγκλήτων ἔσομαι φονευτής, ταῖς δὲ ἡμετέραις (γρ. ὑμε τέραις] ἀναπεπεισμένος φωναῖς τὸ ἐμαυτοῦ προήσομαι χρήσιμον, καὶ ταῖς παρ' ὑμῶν αἰτήσεσι ριψοκινδύνως ὑπηρετῶν, οὐκ ἐν ἐλπίσιν ἔσομαι τοῦ παθεῖν τὰ δεινά; Εἰ μὴ γὰρ οἴεσθε τῶν ἀνοσίων τι δρᾷν, εἰ μὴ χαλεπὸν εἶνα: τὸ πρᾶγμα λογίζεσθε, ὑμεῖς αὐτοὶ, φησίν, οἱ τοῖς θείοις ἐπαυχοῦντες μαθήμασιν, οἱ ἐπὶ νόμων εἰδήσει τὴν ὀφρὺν ἔχοντες ὑψηλὴν, πήξατε τὸν σταυρόν, τολμήσατε τὸν φόνον, ἀνοσιουργήσατε δι' ἑαυτῶν, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς τὰ ἐκ τῆς τοσαύτης δυσσεβείας εγκλήματα. Ἰουδαϊκὸν ἔστω τὸ θράσος, καὶ τὸ τῆς μιαιφονίας εἰς ὑμᾶς αὐ τοὺς τετράφθω κακόν. Εἰ νόμος ἐστὶ παρ' ὑμῖν, ὁ ποιναῖς ταῖς οὕτω πανδείνοις ὑποτιθεὶς τὸν ἡμαρτηκατα μηδέν, ἡ κολάζων τὸν ἀνυπαίτιον, πραττέσθω καὶ τοῦτο δι' ὑμῶν. Ἐγὼ τῆς ἐπὶ τούτῳ συμπνοίας οὐκ ἀνέξομαι. Καὶ ταυτὶ μὲν ἂν οἴοιτό τις τυχὸν τὸν Πιλάτον εἰπεῖν· ὠδίνει γάρ πως 5 παρ' αὐτοῦ λόγος τῶν τοιούτων τὴν ἔμφασιν. Καταπλαγείη δ' ἄν τις κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀναισχυντίαν, ἐπεὶ μηδὲ ἀνδρὸς ἀλλογενοῦς δικαιοκρισίας αἰσχύνον ται, καίτοι τοῦ θείου νόμου περὶ αὐτῶν εἰρηκότος, ὅτι ο Χείλη ἱερέως φυλάξεται κρίσιν, καὶ νόμον ἐκζητή. σουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ. Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθα νεῖν, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν. Εληλεγμένης ἑώλου τῆς παρ' αὐτῶν ἐν ἀρχαῖς συντεθειμένης συκοφαντίας, καὶ νεωτερισμοῦ μὲν, ἔχουν ἀντάρσεως τῆς κατὰ τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς οὐδεμιᾶς ἀποδεδειγμένης· ἀπεσκευάζετο γὰρ τὰς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ὁ Κύριος λέγων· «Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται οἱ ἐμοὶ ἡγω - νίζοντο ἄν, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰουδαίοις·» Πιο κάτου τε πρὸς ταῦτα καθηκόντως τε καὶ ἀδεκάes Malach. " το Matth. και, 58. » Psal. 11, > XIX, 7. Responderunt ei Judai: Nos legem habe mus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ostensa quam initio struxerant calumniæ, et novarum rerum adversus Cæsarem atque conju. rationis vanitate, has enim criminationes refutarat Dominus dicens: «Regnum meum non est de hoc mundo; si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judais";, cum Pilatus recte et incorrupte ac nondum ad gratiam de his judicaret, palamque et aperte diceret nullam in eo se prorsus invenisse causam, Joan. xvult,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ζεύξαντες, καθάπερ τινὰ τῶν ἀτιμοτάτων λῃστῶν dominum, cujus hæreditatem impune se habituros καταδεσμεῖν ἐκέλευον, αὐτοὶ Πιλάτῳ προσήγαγον, sperabant ", et, si de medio Christus forsan tolleκαὶ νῦν με μαστιγωμένον ὁρῶντες καὶ ταῖς παρά retur, se tum regnaturos, et supremis honoribus πάντων ἀτιμίαις μονονουχί μεθύοντα, προσεκτείνουσι potilurus. Sed, ut ait Psalmista: c Qui habitat in τὴν ὀργὴν, καὶ τὰ ἐξ ἀμέτρου φθέγγονται φθόνου. coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit Σκοπός γὰρ αὐτοῖς τὸν τοῦ ἀμπελῶνος ἀποκτείναι eos ".» Nihil enim ex animi sententia iis contigit, δεσπότην· φοντο γὰρ ἕξειν ἀκινδύνως την κληρονο sed contra quam optabant res evenerunt. μίαν αὐτοῦ, καὶ εἰ γένοιτο τυχὸν ἐκ μέσου Χριστὸς, αὐτοὶ καθηγήσεσθαι πάλιν, καὶ ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς ἐντρυφᾷν. Αλλ', ὡς ὁ Ψάλλων φησίν, «Ο κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύ ριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς.» Οὐ γὰρ ἐκβέβηκέ τι τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶν τοὐναντίον ἐξ ἀντιστρόφου μεταβολῆς ἡ τῶν πραγμάτων μετακεχώρηκε φύσις. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλάτος Λάβετε ὑμεῖς αὐτὸν καὶ σταυρώσατε· ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. ΧΙΧ, 6. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite: ego enim non invenio in eo causam. Miratur Pilatus utrum Judæorum populus et cruΚαταπλήττεται Πιλάτος, εἰ ἄρα πως καὶ εἰς τοῦτο κατοιχήσεται τόλμης τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, καὶ ἡ η delissima imprimis pontificum turba eo ventura sit audaciæ ut tam borrendam mortem inferre Christo non vereantur, cum nulla ad id causa moveantur. Idcirco enim hoc cum indignatione quadam ait, Mene injustæ cædis hujus arbitrum fecistis? Ego contra leges Romanorum etiam innocentes occidam, vestrisque sollicitatus clamoribus quod mihi usui est abjiciam, ac petitionibus vestris temere et inconsiderate subserviens, nihil grave aut acerbum pertimescam? Nam si nihil impie vos agere putatis, nisi facinus istud grave putalis, vos crucem ipsi figite, qui divinis doctrinis gloria. mini, qui ob legum scientiam supercilium tollitis, ad cædem aggredimini, impium illud per vos ipsos patrate facinus, et in vestrum caput impietatis 1047 hujus crimina vertite. Usurpate ferocitatem Judaicam, et homicidii istius malum in vos ipsos convertite. Si lex est apud vos quæ təm gravibus suppliciis insoutem puniat, id per vos porro fiat. Ego nusquam vobis assentiar. Hæc a Pilato dici quispiam sibi forte persuaserit quippe ejus verba istiusmodi vim præ se ferunt. Sed hic rursus Judæorum impudentiam mirabere, quos ne pudet quidem a viro alienigena justitia superari; quamvis divina lex de lis dicat: • Labia sacerdotis custodient judicium, et legem requirent ex ore ejus". τῶν ἀρχιερέων ἀπανθρωποτάτη πληθὺς, ὥστε καὶ τὸν οὕτω φρικτὸν ἐπιθεῖναι θάνατον μή παραιτεῖσθαι Χριστῷ, καίτοι τῆς εἰς τοῦτο καλούσης αὐτὸν αἰτίας οὐδαμόθεν ἐξηνρημένης. Διὰ γάρ τοι τοῦτό φησι, μου νονουχὶ καὶ ὡς ὑδρισμένος ἀγανακτῶν, Εμὲ ταυτησί τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐποιήσασθε βραβευτήν; Εγώ παρὰ πάντας τοὺς Ῥωμαίων νόμους, καὶ τῶν ἀνεγκλήτων ἔσομαι φονευτής, ταῖς δὲ ἡμετέραις (γρ. ὑμε τέραις] ἀναπεπεισμένος φωναῖς τὸ ἐμαυτοῦ προήσομαι χρήσιμον, καὶ ταῖς παρ' ὑμῶν αἰτήσεσι ριψοκινδύνως ὑπηρετῶν, οὐκ ἐν ἐλπίσιν ἔσομαι τοῦ παθεῖν τὰ δεινά; Εἰ μὴ γὰρ οἴεσθε τῶν ἀνοσίων τι δρᾷν, εἰ μὴ χαλεπὸν εἶνα: τὸ πρᾶγμα λογίζεσθε, ὑμεῖς αὐτοὶ, φησίν, οἱ τοῖς θείοις ἐπαυχοῦντες μαθήμασιν, οἱ ἐπὶ νόμων εἰδήσει τὴν ὀφρὺν ἔχοντες ὑψηλὴν, πήξατε τὸν σταυρόν, τολμήσατε τὸν φόνον, ἀνοσιουργήσατε δι' ἑαυτῶν, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς τὰ ἐκ τῆς τοσαύτης δυσσεβείας εγκλήματα. Ἰουδαϊκὸν ἔστω τὸ θράσος, καὶ τὸ τῆς μιαιφονίας εἰς ὑμᾶς αὐ τοὺς τετράφθω κακόν. Εἰ νόμος ἐστὶ παρ' ὑμῖν, ὁ ποιναῖς ταῖς οὕτω πανδείνοις ὑποτιθεὶς τὸν ἡμαρτηκατα μηδέν, ἡ κολάζων τὸν ἀνυπαίτιον, πραττέσθω καὶ τοῦτο δι' ὑμῶν. Ἐγὼ τῆς ἐπὶ τούτῳ συμπνοίας οὐκ ἀνέξομαι. Καὶ ταυτὶ μὲν ἂν οἴοιτό τις τυχὸν τὸν Πιλάτον εἰπεῖν· ὠδίνει γάρ πως 5 παρ' αὐτοῦ λόγος τῶν τοιούτων τὴν ἔμφασιν. Καταπλαγείη δ' ἄν τις κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀναισχυντίαν, ἐπεὶ μηδὲ ἀνδρὸς ἀλλογενοῦς δικαιοκρισίας αἰσχύνον ται, καίτοι τοῦ θείου νόμου περὶ αὐτῶν εἰρηκότος, ὅτι ο Χείλη ἱερέως φυλάξεται κρίσιν, καὶ νόμον ἐκζητή. σουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ. Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθα νεῖν, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν. Εληλεγμένης ἑώλου τῆς παρ' αὐτῶν ἐν ἀρχαῖς συντεθειμένης συκοφαντίας, καὶ νεωτερισμοῦ μὲν, ἔχουν ἀντάρσεως τῆς κατὰ τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς οὐδεμιᾶς ἀποδεδειγμένης· ἀπεσκευάζετο γὰρ τὰς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ὁ Κύριος λέγων· «Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται οἱ ἐμοὶ ἡγω - νίζοντο ἄν, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰουδαίοις·» Πιο κάτου τε πρὸς ταῦτα καθηκόντως τε καὶ ἀδεκάes Malach. " το Matth. και, 58. » Psal. 11, > XIX, 7. Responderunt ei Judai: Nos legem habe mus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ostensa quam initio struxerant calumniæ, et novarum rerum adversus Cæsarem atque conju. rationis vanitate, has enim criminationes refutarat Dominus dicens: «Regnum meum non est de hoc mundo; si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judais";, cum Pilatus recte et incorrupte ac nondum ad gratiam de his judicaret, palamque et aperte diceret nullam in eo se prorsus invenisse causam, Joan. xvult,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ζεύξαντες, καθάπερ τινὰ τῶν ἀτιμοτάτων λῃστῶν dominum, cujus hæreditatem impune se habituros καταδεσμεῖν ἐκέλευον, αὐτοὶ Πιλάτῳ προσήγαγον, sperabant ", et, si de medio Christus forsan tolleκαὶ νῦν με μαστιγωμένον ὁρῶντες καὶ ταῖς παρά retur, se tum regnaturos, et supremis honoribus πάντων ἀτιμίαις μονονουχί μεθύοντα, προσεκτείνουσι potilurus. Sed, ut ait Psalmista: c Qui habitat in τὴν ὀργὴν, καὶ τὰ ἐξ ἀμέτρου φθέγγονται φθόνου. coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit Σκοπός γὰρ αὐτοῖς τὸν τοῦ ἀμπελῶνος ἀποκτείναι eos ".» Nihil enim ex animi sententia iis contigit, δεσπότην· φοντο γὰρ ἕξειν ἀκινδύνως την κληρονο sed contra quam optabant res evenerunt. μίαν αὐτοῦ, καὶ εἰ γένοιτο τυχὸν ἐκ μέσου Χριστὸς, αὐτοὶ καθηγήσεσθαι πάλιν, καὶ ταῖς παρὰ πάντων τιμαῖς ἐντρυφᾷν. Αλλ', ὡς ὁ Ψάλλων φησίν, «Ο κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτοὺς, καὶ ὁ Κύ ριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς.» Οὐ γὰρ ἐκβέβηκέ τι τῶν κατὰ γνώμην αὐτοῖς, ἀλλ᾽ εἰς πᾶν τοὐναντίον ἐξ ἀντιστρόφου μεταβολῆς ἡ τῶν πραγμάτων μετακεχώρηκε φύσις. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλάτος Λάβετε ὑμεῖς αὐτὸν καὶ σταυρώσατε· ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. ΧΙΧ, 6. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite: ego enim non invenio in eo causam. Miratur Pilatus utrum Judæorum populus et cruΚαταπλήττεται Πιλάτος, εἰ ἄρα πως καὶ εἰς τοῦτο κατοιχήσεται τόλμης τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, καὶ ἡ η delissima imprimis pontificum turba eo ventura sit audaciæ ut tam borrendam mortem inferre Christo non vereantur, cum nulla ad id causa moveantur. Idcirco enim hoc cum indignatione quadam ait, Mene injustæ cædis hujus arbitrum fecistis? Ego contra leges Romanorum etiam innocentes occidam, vestrisque sollicitatus clamoribus quod mihi usui est abjiciam, ac petitionibus vestris temere et inconsiderate subserviens, nihil grave aut acerbum pertimescam? Nam si nihil impie vos agere putatis, nisi facinus istud grave putalis, vos crucem ipsi figite, qui divinis doctrinis gloria. mini, qui ob legum scientiam supercilium tollitis, ad cædem aggredimini, impium illud per vos ipsos patrate facinus, et in vestrum caput impietatis 1047 hujus crimina vertite. Usurpate ferocitatem Judaicam, et homicidii istius malum in vos ipsos convertite. Si lex est apud vos quæ təm gravibus suppliciis insoutem puniat, id per vos porro fiat. Ego nusquam vobis assentiar. Hæc a Pilato dici quispiam sibi forte persuaserit quippe ejus verba istiusmodi vim præ se ferunt. Sed hic rursus Judæorum impudentiam mirabere, quos ne pudet quidem a viro alienigena justitia superari; quamvis divina lex de lis dicat: • Labia sacerdotis custodient judicium, et legem requirent ex ore ejus". τῶν ἀρχιερέων ἀπανθρωποτάτη πληθὺς, ὥστε καὶ τὸν οὕτω φρικτὸν ἐπιθεῖναι θάνατον μή παραιτεῖσθαι Χριστῷ, καίτοι τῆς εἰς τοῦτο καλούσης αὐτὸν αἰτίας οὐδαμόθεν ἐξηνρημένης. Διὰ γάρ τοι τοῦτό φησι, μου νονουχὶ καὶ ὡς ὑδρισμένος ἀγανακτῶν, Εμὲ ταυτησί τῆς ἀδίκου μιαιφονίας ἐποιήσασθε βραβευτήν; Εγώ παρὰ πάντας τοὺς Ῥωμαίων νόμους, καὶ τῶν ἀνεγκλήτων ἔσομαι φονευτής, ταῖς δὲ ἡμετέραις (γρ. ὑμε τέραις] ἀναπεπεισμένος φωναῖς τὸ ἐμαυτοῦ προήσομαι χρήσιμον, καὶ ταῖς παρ' ὑμῶν αἰτήσεσι ριψοκινδύνως ὑπηρετῶν, οὐκ ἐν ἐλπίσιν ἔσομαι τοῦ παθεῖν τὰ δεινά; Εἰ μὴ γὰρ οἴεσθε τῶν ἀνοσίων τι δρᾷν, εἰ μὴ χαλεπὸν εἶνα: τὸ πρᾶγμα λογίζεσθε, ὑμεῖς αὐτοὶ, φησίν, οἱ τοῖς θείοις ἐπαυχοῦντες μαθήμασιν, οἱ ἐπὶ νόμων εἰδήσει τὴν ὀφρὺν ἔχοντες ὑψηλὴν, πήξατε τὸν σταυρόν, τολμήσατε τὸν φόνον, ἀνοσιουργήσατε δι' ἑαυτῶν, αὐτοὶ τῆς ἑαυτῶν καταχέοντες κεφαλῆς τὰ ἐκ τῆς τοσαύτης δυσσεβείας εγκλήματα. Ἰουδαϊκὸν ἔστω τὸ θράσος, καὶ τὸ τῆς μιαιφονίας εἰς ὑμᾶς αὐ τοὺς τετράφθω κακόν. Εἰ νόμος ἐστὶ παρ' ὑμῖν, ὁ ποιναῖς ταῖς οὕτω πανδείνοις ὑποτιθεὶς τὸν ἡμαρτηκατα μηδέν, ἡ κολάζων τὸν ἀνυπαίτιον, πραττέσθω καὶ τοῦτο δι' ὑμῶν. Ἐγὼ τῆς ἐπὶ τούτῳ συμπνοίας οὐκ ἀνέξομαι. Καὶ ταυτὶ μὲν ἂν οἴοιτό τις τυχὸν τὸν Πιλάτον εἰπεῖν· ὠδίνει γάρ πως 5 παρ' αὐτοῦ λόγος τῶν τοιούτων τὴν ἔμφασιν. Καταπλαγείη δ' ἄν τις κὰν τούτῳ δὴ πάλιν τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀναισχυντίαν, ἐπεὶ μηδὲ ἀνδρὸς ἀλλογενοῦς δικαιοκρισίας αἰσχύνον ται, καίτοι τοῦ θείου νόμου περὶ αὐτῶν εἰρηκότος, ὅτι ο Χείλη ἱερέως φυλάξεται κρίσιν, καὶ νόμον ἐκζητή. σουσιν ἐκ στόματος αὐτοῦ. Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθα νεῖν, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν. Εληλεγμένης ἑώλου τῆς παρ' αὐτῶν ἐν ἀρχαῖς συντεθειμένης συκοφαντίας, καὶ νεωτερισμοῦ μὲν, ἔχουν ἀντάρσεως τῆς κατὰ τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς οὐδεμιᾶς ἀποδεδειγμένης· ἀπεσκευάζετο γὰρ τὰς ἐπὶ τούτοις αἰτίας ὁ Κύριος λέγων· «Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν βασιλεία ἡ ἐμὴ, οἱ ὑπηρέται οἱ ἐμοὶ ἡγω - νίζοντο ἄν, ἵνα μὴ παραδοθώ τοῖς Ἰουδαίοις·» Πιο κάτου τε πρὸς ταῦτα καθηκόντως τε καὶ ἀδεκάes Malach. " το Matth. και, 58. » Psal. 11, > XIX, 7. Responderunt ei Judai: Nos legem habe mus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ostensa quam initio struxerant calumniæ, et novarum rerum adversus Cæsarem atque conju. rationis vanitate, has enim criminationes refutarat Dominus dicens: «Regnum meum non est de hoc mundo; si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judais";, cum Pilatus recte et incorrupte ac nondum ad gratiam de his judicaret, palamque et aperte diceret nullam in eo se prorsus invenisse causam, Joan. xvult,

ad aliud quiddam se transferunt audacissimi ho- στως, καὶ οὔπω πρὸς χάριν δικάζοντος, λέγοντάς τε mines. Legem enim habere se asserunt, quæ mortis reum Servatorem faciat. At quænam ista lex est quæ blasphemis ponam statuit? Scriptum est enim in Levitico Judæos quosdam rixam in castris. movisse, quorum alter nominans nomen Dei bemedixit, id est, exsecratus est, ac blasphemavit, ideoque mori iussus est, et acerbas impiæ linguæ poenas luere, Deo clare dicente: Homo quicunque maledixerit Deum, peccatum accipiet: nominans autem nomen Domini, moriatur. Lapidibus lapidet eum omnis synagoga Israel, sive indigena sit, sive proselytus, cum ipse nominat nomen Domini, moriatur ".. Sed ad hoc forsan inquiet aliquis: Quid sibi vult ista lex? Reum quippe blasphemiarum in Deum mori æquum est. At cur demum si quis vel falsorum deorum 1048 aliquem nominaverit, peccati expers futurus non est? Si quis enim, inquit, Deo maledixerit, peccatum suscipiet. Quid vero ad hoc respondemus? Singulari nempe cautione usum legislatorem. Maledicere enim iis qui vel non sint natura sua dii, exercitatio et via quædam est per quam ad maledicendum naturali Deo incitamur. Ideoque et aliis verbis idipsum inhibet, dicens: «Deos non maledices”. › Existimabat enim deitatis nomen, licet falso nonnullis διαρρήδην μηδεμίαν εὑρῆσθαι πρόφασιν ἐν αὐτῷ, παντελῶς πρὸς ἕτερόν τι μεταχωροῦσιν οἱ πάν τολμοι. Νόμον γὰρ ἔχειν διισχυρίζονται καταδικάζοντα τοῦ Σωτῆρος τὸν θάνατον. Καὶ τίς ὁ νόμος, ὁ τοῖς βλασφημοῦσιν ἐπαρτήσας, φησί, ζημίαν; Γέγραπται γὰρ ἐν βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ Λευϊτικῷ, ὅτι τινὲς τελοῦντες εἰς Ἰουδαίους ἐμαχέσαντο, κατὰ τὸ γε γραμμένον ἐν τῇ παρεμβολῇ, ὧν ὁ ἕτερος τοῦ θείου, φησὶν, ὀνόματος ἐπιμνησθεὶς, ηὐλόγησεν, ἀντὶ τοῦ κατηράσατο και δεδυσφήμηκεν, εἶτα τεθνάναι προστάττεται, καὶ τῆς ἀνοσίου γλώττης πικρὰς ἀποτ σαι δίκας, Θεοῦ λέγοντος ἐναργῶς· ε"Ανθρωπος ὃς ἂν καταράσηται Θεόν, ἁμαρτίαν λήψεται· ὀνομάζων δὲ τὸ όνομα Κυρίου θανατούσθω. Λίθοις λιθοβολησάτωσαν αὐτὸν πᾶσα συναγωγή Ισραήλ, εάν τε προσήλυτος, ἐάν τε αὐτόχθων, ἐν τῷ ὀνομάσαι αὐτὸν τὸ ὄνομα Κυ ρίου τελευτάτω.» Αλλ' ίσως τις πρὸς τοῦτο τυχόν ἐνδοιάσας ἐρεῖ· Τί ἄρα φησὶν ὁ νόμος, τί δέ μοι βού λεται διὰ τούτου δηλοῦν; Τὸ μὲν γὰρ τεθνάναι, φησί, τὸν ταῖς εἰς Θεὸν δυσφημίαις ἔνοχον, οὐκ ἂν ἔξω φέροιτο τοῦ εἰκότος, πάθοι δ' ἂν αὐτὸ καὶ σφό δρα δικαίως. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε κἂν εἰς ἕνα τις τῶν ψευδωνύμων ἐξυβρίσῃ θεὸν, ἁμαρτίας οὐκ ἀμαρεί; Ἐὰν γάρ τις, φησί, καταράσηται Θεὸν ἁμαρτίαν λήψεται. Καὶ τί πρὸς τοῦτό φαμεν; Ασφαλής δ να μοθέτης. Τὸ γὰρ, οἶμαι, διαλοιδορεῖσθαι φιλεῖν καὶ τοῖς κατὰ φύσιν οὐκ οὖσι θεοῖς, μελέτη τις ὥσπερ ἐστὶ καὶ τρίδος πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ κατὰ φύσιν θεῷ γλωσσ αλγίαν ἡμᾶς παροτρύνουσα. Διὰ τοῦτο καὶ δι' ἑτέρων αὐτὸ πάλιν ἀπείργει λέγων· ο Θεοὺς οὐ κακολογή σεις.» Πετο γὰρ δεῖν τὸ τῆς θεότητος όνομα, καὶ εἰ ψευδὲς ἐνυπάρχει τισὶ, ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις και ταγεραίρεσθαι δόξαις· καὶ οὐχὶ πάντως ἡμᾶς τοῖς πεπλανημένοις θεοῖς ἀπονέμειν τινὰ τιμὴν ὁ νόμος διεκελεύσατο, σεπτὸν δὲ ἡγεῖσθαι διδάσκει τὰ τῆς θεότητος όνομα, καὶ εἰ κλέπτοιτο παρά τινων. Νόμου τοιγαροῦν θανάτῳ τιμᾶσθαι προστάττοντας τὴν πο πίπτοντά πως τοῖς ἐκ δυσφημίας ἐγκλήμασιν, όπου κεῖσθαι τῇ δίκῃ φασὶ τὸν Κύριον. ο Υιόν γὰρ, φησί, Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησε.» Χρὴ δὲ ἡμᾶς διαμεμνήσθαι πάλιν, ποῖ δὴ καὶ πῶς τὸ τοιούτο είρηται παρά Χριστοῦ. Οὐκοῦν ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα ποτὲ τῇ ἐπίκλη Προβατικῇ, τοῦ μακροῦ τε καὶ δυσαχθοῦς ἀρρωστή ματος ἀπέλυσε τὸν παράλυτον, ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου. Οἱ δὲ, θαυμάσαι δέον τὸν οὕτω τερατουργόν, ἐσκανδαλίζοντο πάλιν, τὴν τοῦ νόμου λύσιν ἐπιφημίζοντες διὰ μόνον τὸ Σάββατον. ᾿Αλλὰ καὶ τότε Χριστὸς ἀπὸ ελογεῖτο λέγων· «Ο Πατήρ μου, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι.» Εἶτά φησιν ἐπὶ τούτοις ὁ εὐαγγε λιστής· «Διὰ τοῦτο οὖν ἐδίωκον αὐτὸν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ίδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ.» Ἐσκανδαλίζοντο τοιγαρούν Ἰουδαῖοι, Πατέρε καλοῦντος ἴδιον Χριστοῦ τὸν ἁπάντων Κύριον, ότι πρὸς τοῦτο πραοτάτην ἐποιεῖτο τὴν πρὸς αὐτοὺς διά λεξιν, οὕτω λέγων· «Εστι γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ ps Joan. v. insit, convenienti tamen prosequendum esse gloria, neque vero falsis aliquem honorem deferre lex jussit, sed deitatis nomen venerandum et augustu¤: reputare nos edocet, quamvis illud nonnulli suffurentur. Cum lex itaque blasphemiæ reum morte plecti jubeat, pena subjacere Dominum aiunt. • Filium enim, inquiunt, seipsum Dei fecit. Porro meminisse nos rursus oportet ubi et quomodo istud a Christo dictum sit. In piscina quæ Probetica dicebatur, gravi ac diuturno morbo liberavit paralyticum in die Sabbati”. Illi vero cum tanti miraculi auctorem suspicere deberent, scandalizabantur, violatam esse legem vociferantes propter Sabbatum. At Christus se tunc defendit, dicens: ‹ Pater meus usque modo operatur, et ego operor • Quibus subdit evangelista: e Propterea ergo magis quærebant Judæi interficere Jesum, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo.» Scandalizabantur itaque Judæi Christo universi Dominum Patrem suum vocante, cum mitissimis eos Christus compellavit vocibus dicens: • Scriptum est in lege vestra: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Si vero illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis, quia Blasphemas, quia dixi: Filius Dei sum "., Sed nullius istorum memor Judæorum populus Veritati crimini vertit veritatem, et quia Christus se dixit esse quod natura sua est, ei hanc ob causam moriendum affirmat. Ego "Levit. XXIV, 15, 16. • Exod. xxi, vero 2 seqq. 37 Ibid. 17. se Ibid. 18. „ Joan. 5,

ad aliud quiddam se transferunt audacissimi ho- στως, καὶ οὔπω πρὸς χάριν δικάζοντος, λέγοντάς τε mines. Legem enim habere se asserunt, quæ mortis reum Servatorem faciat. At quænam ista lex est quæ blasphemis ponam statuit? Scriptum est enim in Levitico Judæos quosdam rixam in castris. movisse, quorum alter nominans nomen Dei bemedixit, id est, exsecratus est, ac blasphemavit, ideoque mori iussus est, et acerbas impiæ linguæ poenas luere, Deo clare dicente: Homo quicunque maledixerit Deum, peccatum accipiet: nominans autem nomen Domini, moriatur. Lapidibus lapidet eum omnis synagoga Israel, sive indigena sit, sive proselytus, cum ipse nominat nomen Domini, moriatur ".. Sed ad hoc forsan inquiet aliquis: Quid sibi vult ista lex? Reum quippe blasphemiarum in Deum mori æquum est. At cur demum si quis vel falsorum deorum 1048 aliquem nominaverit, peccati expers futurus non est? Si quis enim, inquit, Deo maledixerit, peccatum suscipiet. Quid vero ad hoc respondemus? Singulari nempe cautione usum legislatorem. Maledicere enim iis qui vel non sint natura sua dii, exercitatio et via quædam est per quam ad maledicendum naturali Deo incitamur. Ideoque et aliis verbis idipsum inhibet, dicens: «Deos non maledices”. › Existimabat enim deitatis nomen, licet falso nonnullis διαρρήδην μηδεμίαν εὑρῆσθαι πρόφασιν ἐν αὐτῷ, παντελῶς πρὸς ἕτερόν τι μεταχωροῦσιν οἱ πάν τολμοι. Νόμον γὰρ ἔχειν διισχυρίζονται καταδικάζοντα τοῦ Σωτῆρος τὸν θάνατον. Καὶ τίς ὁ νόμος, ὁ τοῖς βλασφημοῦσιν ἐπαρτήσας, φησί, ζημίαν; Γέγραπται γὰρ ἐν βιβλίῳ τῷ καλουμένῳ Λευϊτικῷ, ὅτι τινὲς τελοῦντες εἰς Ἰουδαίους ἐμαχέσαντο, κατὰ τὸ γε γραμμένον ἐν τῇ παρεμβολῇ, ὧν ὁ ἕτερος τοῦ θείου, φησὶν, ὀνόματος ἐπιμνησθεὶς, ηὐλόγησεν, ἀντὶ τοῦ κατηράσατο και δεδυσφήμηκεν, εἶτα τεθνάναι προστάττεται, καὶ τῆς ἀνοσίου γλώττης πικρὰς ἀποτ σαι δίκας, Θεοῦ λέγοντος ἐναργῶς· ε"Ανθρωπος ὃς ἂν καταράσηται Θεόν, ἁμαρτίαν λήψεται· ὀνομάζων δὲ τὸ όνομα Κυρίου θανατούσθω. Λίθοις λιθοβολησάτωσαν αὐτὸν πᾶσα συναγωγή Ισραήλ, εάν τε προσήλυτος, ἐάν τε αὐτόχθων, ἐν τῷ ὀνομάσαι αὐτὸν τὸ ὄνομα Κυ ρίου τελευτάτω.» Αλλ' ίσως τις πρὸς τοῦτο τυχόν ἐνδοιάσας ἐρεῖ· Τί ἄρα φησὶν ὁ νόμος, τί δέ μοι βού λεται διὰ τούτου δηλοῦν; Τὸ μὲν γὰρ τεθνάναι, φησί, τὸν ταῖς εἰς Θεὸν δυσφημίαις ἔνοχον, οὐκ ἂν ἔξω φέροιτο τοῦ εἰκότος, πάθοι δ' ἂν αὐτὸ καὶ σφό δρα δικαίως. ᾿Αλλὰ τί δή ποτε κἂν εἰς ἕνα τις τῶν ψευδωνύμων ἐξυβρίσῃ θεὸν, ἁμαρτίας οὐκ ἀμαρεί; Ἐὰν γάρ τις, φησί, καταράσηται Θεὸν ἁμαρτίαν λήψεται. Καὶ τί πρὸς τοῦτό φαμεν; Ασφαλής δ να μοθέτης. Τὸ γὰρ, οἶμαι, διαλοιδορεῖσθαι φιλεῖν καὶ τοῖς κατὰ φύσιν οὐκ οὖσι θεοῖς, μελέτη τις ὥσπερ ἐστὶ καὶ τρίδος πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ κατὰ φύσιν θεῷ γλωσσ αλγίαν ἡμᾶς παροτρύνουσα. Διὰ τοῦτο καὶ δι' ἑτέρων αὐτὸ πάλιν ἀπείργει λέγων· ο Θεοὺς οὐ κακολογή σεις.» Πετο γὰρ δεῖν τὸ τῆς θεότητος όνομα, καὶ εἰ ψευδὲς ἐνυπάρχει τισὶ, ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις και ταγεραίρεσθαι δόξαις· καὶ οὐχὶ πάντως ἡμᾶς τοῖς πεπλανημένοις θεοῖς ἀπονέμειν τινὰ τιμὴν ὁ νόμος διεκελεύσατο, σεπτὸν δὲ ἡγεῖσθαι διδάσκει τὰ τῆς θεότητος όνομα, καὶ εἰ κλέπτοιτο παρά τινων. Νόμου τοιγαροῦν θανάτῳ τιμᾶσθαι προστάττοντας τὴν πο πίπτοντά πως τοῖς ἐκ δυσφημίας ἐγκλήμασιν, όπου κεῖσθαι τῇ δίκῃ φασὶ τὸν Κύριον. ο Υιόν γὰρ, φησί, Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησε.» Χρὴ δὲ ἡμᾶς διαμεμνήσθαι πάλιν, ποῖ δὴ καὶ πῶς τὸ τοιούτο είρηται παρά Χριστοῦ. Οὐκοῦν ἐπὶ τῇ κολυμβήθρα ποτὲ τῇ ἐπίκλη Προβατικῇ, τοῦ μακροῦ τε καὶ δυσαχθοῦς ἀρρωστή ματος ἀπέλυσε τὸν παράλυτον, ἐν ἡμέρᾳ Σαββάτου. Οἱ δὲ, θαυμάσαι δέον τὸν οὕτω τερατουργόν, ἐσκανδαλίζοντο πάλιν, τὴν τοῦ νόμου λύσιν ἐπιφημίζοντες διὰ μόνον τὸ Σάββατον. ᾿Αλλὰ καὶ τότε Χριστὸς ἀπὸ ελογεῖτο λέγων· «Ο Πατήρ μου, ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι.» Εἶτά φησιν ἐπὶ τούτοις ὁ εὐαγγε λιστής· «Διὰ τοῦτο οὖν ἐδίωκον αὐτὸν Ἰουδαῖοι τὸν Ἰησοῦν, ὅτι οὐ μόνον ἔλυε τὸ Σάββατον, ἀλλὰ καὶ Πατέρα ίδιον ἔλεγε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ.» Ἐσκανδαλίζοντο τοιγαρούν Ἰουδαῖοι, Πατέρε καλοῦντος ἴδιον Χριστοῦ τὸν ἁπάντων Κύριον, ότι πρὸς τοῦτο πραοτάτην ἐποιεῖτο τὴν πρὸς αὐτοὺς διά λεξιν, οὕτω λέγων· «Εστι γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ ps Joan. v. insit, convenienti tamen prosequendum esse gloria, neque vero falsis aliquem honorem deferre lex jussit, sed deitatis nomen venerandum et augustu¤: reputare nos edocet, quamvis illud nonnulli suffurentur. Cum lex itaque blasphemiæ reum morte plecti jubeat, pena subjacere Dominum aiunt. • Filium enim, inquiunt, seipsum Dei fecit. Porro meminisse nos rursus oportet ubi et quomodo istud a Christo dictum sit. In piscina quæ Probetica dicebatur, gravi ac diuturno morbo liberavit paralyticum in die Sabbati”. Illi vero cum tanti miraculi auctorem suspicere deberent, scandalizabantur, violatam esse legem vociferantes propter Sabbatum. At Christus se tunc defendit, dicens: ‹ Pater meus usque modo operatur, et ego operor • Quibus subdit evangelista: e Propterea ergo magis quærebant Judæi interficere Jesum, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, æqualem se faciens Deo.» Scandalizabantur itaque Judæi Christo universi Dominum Patrem suum vocante, cum mitissimis eos Christus compellavit vocibus dicens: • Scriptum est in lege vestra: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Si vero illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis, quia Blasphemas, quia dixi: Filius Dei sum "., Sed nullius istorum memor Judæorum populus Veritati crimini vertit veritatem, et quia Christus se dixit esse quod natura sua est, ei hanc ob causam moriendum affirmat. Ego "Levit. XXIV, 15, 16. • Exod. xxi, vero 2 seqq. 37 Ibid. 17. se Ibid. 18. „ Joan. 5,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. citis, quia sapientes sumus nos, et lex Domini nobiscum est ¹? › Numquid enim oportebat accurate prius inquirere 1049 quis et unde Christus esset, et, si convinceretur mendacii, tunc ab eo jure poenas exigere: aut si vere loqui deprehenderetur, adorare? Cur ergo, inquisitione omni relicta ac sacrarum Litterarum spretis testimoniis, solummodo contradicitis, et veritatem crimini datis? Decebat sane, cum ei coram Pilato objiceretis ipsum se Filium Dei fecisse, ei quoque exprobrare deitatis opera, et miraculorum magnitudinem. Oportebat quatriduo jam mortuum sola Servatoris voce ad vitam excitatum narrare *. Oportebat unigenitum viduæ filium et arcbisynagogi puellam proferre. Οportebat divinæ illius vocis mentionem facere, qua viduæ filium compellavit: t Adolescens, tibi dico, surge ³, › et qua puellam`: ‹ Puella, surge*. Præterea docere oportebat cæcis quidem visumn, leprosis autem sanitatem eum reddidisse; quin et sola comminatione furentes maris æstus et fluctuum vehementem impetum sedasse, et si quid præterea egit Christus. Verum ingrato quidem illa silentio obruunt, et perverse omissis iis per quæ divinitas ejus manifestari posset, ad sophisticas rationes convertuntur; viro autem alienigenæ, et divinæ Scripturæ prorsus ignaro, et hominem Jesum cernenti miseri inclamant: ‹ Filium Dei scipsum fecit, › cum Scriptura divina in humana forma Dei Verbum in mundum aliquando venturum prædicet. ‹ Ecce enim, inquit, virgo in utero habebit, et pariel Glium: et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus *., Natus autem ex virgine, quidnam aliud demum esse potest quam homo, sicuti nos, si corporis formam consideres ac naturam? Erat enim homo simul ac Deus vere. ὁμῶν· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου & adversus eos utar prophetæ voce: • Quomodo dis πάντες. Εἰ δὲ ἐκείνους εἶπε, φησί, θεούς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή· ἄν ὁ Πατήρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ότι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον, Θεοῦ Υιός είμε;» Αλλ' οὐδενὸς τῶν τοιούτων διαμεμνημένος τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, ἔγκλημα ποιεῖται τῇ Ἀληθείᾳ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπείπερ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν εἴρηκεν ὁ Χριστὸς, διὰ ταύτην αὐτὸν τὴν αἰτίαν τεθνάναι πρέπειν διισχυρίζεται. ᾿Αλλὰ γὰρ τῇ τοῦ προφήτου κεχρήσομαι διὰ τοῦτο φωνῇ· ι Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί εσμεν ἡμεῖς, καὶ νόμος Κυρίου μεθ' ἡμῶν ἐστιν; ν " γὰρ οὐκ ἔδει δι' ἐρεύνης ἀκριβοῦς ἰέναι πρότερον, τίς καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός· καὶ εἰ μὲν ἤλω ψευσάμενος, εὐθύνειν ὴ τότε καὶ μάλα δικαίως, ήγουν τ' ἀληθῆ λέγοντα προσκυνεῖν; Τί τοίνυν ἀφέντες τὴν ζήτησιν, καὶ τὴν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων πληροφορίαν, ἐπὶ μόνην οίχεσθε την και τάῤῥησιν, καὶ κατηγορίας πρόφασιν ἐποιήσασθε τὴν ἀλήθειαν; Εδει Πιλάτῳ λέγοντας, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυ τὸν ἐποίησεν, ἐγκαλεῖν αὐτῷ καὶ τὰ τῆς θεότητος ἔργα, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς παραδόξοις καταιτιᾶσθαι μεγαλουρ γίαν. Εδει μετ' ἐκεῖνο βοᾷν, ὅτι τεθρήμερος μὲν ἀνεβίω νεκρός, διὰ μιᾶς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς παλινδρομήσας εις ζωήν. Ἔδει παρενεγκεῖν τὸν μονογενή τῆς χήρας υἱὸν, καὶ τοῦ ἀρχισυναγώγου τὸ κόριον. Εδει καὶ τῆς θεοπρεπεστάτης ἐκείνης διαμεμνήσθαι φωνῆς, ἐπὶ μὲν τῷ τῆς χήρας υἱῷ·. Νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι·, ἐπὶ δὲ τῷ κορίῳ· «Ἡ παῖς, ἔγειραι.» Ἐχρῆν ἐπὶ τούτοις διδάσκειν, ὅτι τυφλοῖς μὲν τὸ βλέ πειν, λεπροῖς δὲ τὴν κάθαρσιν έχαρίσατο, και, πρὸς τούτοις, ὅτι μια κατεστήρησεν [γρ. κατεστόρεσεν] ἀπειλῇ, καὶ θαλάττης ἀγρίας κίνησιν, καὶ πνευμάτων ραγδαίων καταφορὰν, καὶ εἴ τι πρὸς τούτοις εἴργαστον Χριστός. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ἀχαρίστοις κατα χωννύουσι σιωπαῖς, καὶ τὰ δι' ὧν ἦν αὐτὸν ὁρᾶσθαι Θεόν παρέντες δυστρόπως, ἐπὶ μόνους βαδίζουσι παρ ραλογισμούς· ἀνδρὶ δὲ ἀλλογενεῖ, καὶ τὴν θείαν ὅλως οὐκ εἰδότι Γραφήν, ἄνθρωπον ὁρῶντι τὸν Ἰησοῦν, ἐπιβοῦσιν οἱ δείλαιοι· Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησε·» καίτοι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἐν ἀνθρωπείῳ σχήματι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐπιφοιτήσειν ποτὲ τῷ κόσμῳ βοώσης. • Ἰδοὺ γὰρ, φησὶν, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός.» Τὸ δὲ ἐκ παρθένου τεχθὲν, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπὸν, ἢ ἄνθρωπος καθ᾿ ἡμᾶς, ὅσον εἰς τὴν τοῦ σώματος ὄψιν τε καὶ φύσιν; "Ην γὰρ μετὰ τοῦ εἶναι ἄνθρωπος καὶ Θεὸς ἀληθῶς. "Οτε οὖν ήκουσεν ὁ Πιλάτος τοῦτον τὸν λόγον, μᾶλλον ἐφοβήθη, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πραιτώριον XIX, 8, 9. Cum ergo audisset Pilatus hunc sermonem, magis timuit, et ingressus est prætorium iteπάλιν, καὶ λέγει τῷ Ἰησοῦ· Πόθεν εἶ σύ; Ὁ δὲ rum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus aulem Ἰησοῦς ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ. Περιτρέπεται τοῖς Ἰουδαίοις τὸ κακούργημα πρὸς τὰ παρ' ἐλπίδα. Οἱ μὲν γὰρ εἰς ὕψος τὴν τοῦ ἐγκλήματος αἴρουσιν ἀφορμὴν, εἰς αὐτὸ διεπταῖσθαι λέ. γοντες τὸ θεῖον τὸ ἐγχείρημα τῷ Χριστῷ. Ὁ δὲ τὴν τοῦ πράγματος ὑπεροχήν, εὐλαβείας ποιεῖται προς θήκην, καὶ φορτικωτέραν δέχεται τὴν ἐκ τοῦ δείμα τος ἀπειλήν, ἀκριβής τε γίνεται περὶ αὐτὸν ἢ πρόσ τερον ἦν, καὶ φιλοπευστεί λεπτότερον, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν, οὐκ ἀπιστήσας, ὡς γέ μοι φαίνεται, ὅτι καὶ ἄνθρωπος ὤν, Υἱὸς εἶναι δύναται Θεοῦ. Δέχεται • Jerem. viii, 8. • Joan. XI, 1 seqq. responsum non dedit ei. Præter spem Judæis cessit maleficium. Hi enim criminandi occasionem in altum efferunt, Christum ausum esse dicentes in ipsum peccare Deum. Ille vero, quanto magis rem augent, tanto majorem cautionem adhibet, graviorique metu percellitur, et diligentius quærit quam prius, et subtilius scriltatur quis aut unde 1050 sit, nequaquam diffisus, ut mihi videtur, quin, homo cum sit, filius quoque Dei esse possit. Cujus rei opinionem ac fideni capit, non ex Scripturis sacris, sed ex errore gen 3 Luc. vit, 14. * Luc. viii, 5. * Isa. vul, 14.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. citis, quia sapientes sumus nos, et lex Domini nobiscum est ¹? › Numquid enim oportebat accurate prius inquirere 1049 quis et unde Christus esset, et, si convinceretur mendacii, tunc ab eo jure poenas exigere: aut si vere loqui deprehenderetur, adorare? Cur ergo, inquisitione omni relicta ac sacrarum Litterarum spretis testimoniis, solummodo contradicitis, et veritatem crimini datis? Decebat sane, cum ei coram Pilato objiceretis ipsum se Filium Dei fecisse, ei quoque exprobrare deitatis opera, et miraculorum magnitudinem. Oportebat quatriduo jam mortuum sola Servatoris voce ad vitam excitatum narrare *. Oportebat unigenitum viduæ filium et arcbisynagogi puellam proferre. Οportebat divinæ illius vocis mentionem facere, qua viduæ filium compellavit: t Adolescens, tibi dico, surge ³, › et qua puellam`: ‹ Puella, surge*. Præterea docere oportebat cæcis quidem visumn, leprosis autem sanitatem eum reddidisse; quin et sola comminatione furentes maris æstus et fluctuum vehementem impetum sedasse, et si quid præterea egit Christus. Verum ingrato quidem illa silentio obruunt, et perverse omissis iis per quæ divinitas ejus manifestari posset, ad sophisticas rationes convertuntur; viro autem alienigenæ, et divinæ Scripturæ prorsus ignaro, et hominem Jesum cernenti miseri inclamant: ‹ Filium Dei scipsum fecit, › cum Scriptura divina in humana forma Dei Verbum in mundum aliquando venturum prædicet. ‹ Ecce enim, inquit, virgo in utero habebit, et pariel Glium: et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus *., Natus autem ex virgine, quidnam aliud demum esse potest quam homo, sicuti nos, si corporis formam consideres ac naturam? Erat enim homo simul ac Deus vere. ὁμῶν· Ἐγὼ εἶπα· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου & adversus eos utar prophetæ voce: • Quomodo dis πάντες. Εἰ δὲ ἐκείνους εἶπε, φησί, θεούς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή· ἄν ὁ Πατήρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ότι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον, Θεοῦ Υιός είμε;» Αλλ' οὐδενὸς τῶν τοιούτων διαμεμνημένος τῶν Ἰουδαίων ὁ δῆμος, ἔγκλημα ποιεῖται τῇ Ἀληθείᾳ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπείπερ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν εἴρηκεν ὁ Χριστὸς, διὰ ταύτην αὐτὸν τὴν αἰτίαν τεθνάναι πρέπειν διισχυρίζεται. ᾿Αλλὰ γὰρ τῇ τοῦ προφήτου κεχρήσομαι διὰ τοῦτο φωνῇ· ι Πῶς ἐρεῖτε ὅτι Σοφοί εσμεν ἡμεῖς, καὶ νόμος Κυρίου μεθ' ἡμῶν ἐστιν; ν " γὰρ οὐκ ἔδει δι' ἐρεύνης ἀκριβοῦς ἰέναι πρότερον, τίς καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός· καὶ εἰ μὲν ἤλω ψευσάμενος, εὐθύνειν ὴ τότε καὶ μάλα δικαίως, ήγουν τ' ἀληθῆ λέγοντα προσκυνεῖν; Τί τοίνυν ἀφέντες τὴν ζήτησιν, καὶ τὴν ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων πληροφορίαν, ἐπὶ μόνην οίχεσθε την και τάῤῥησιν, καὶ κατηγορίας πρόφασιν ἐποιήσασθε τὴν ἀλήθειαν; Εδει Πιλάτῳ λέγοντας, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυ τὸν ἐποίησεν, ἐγκαλεῖν αὐτῷ καὶ τὰ τῆς θεότητος ἔργα, καὶ τὴν ἐπὶ τοῖς παραδόξοις καταιτιᾶσθαι μεγαλουρ γίαν. Εδει μετ' ἐκεῖνο βοᾷν, ὅτι τεθρήμερος μὲν ἀνεβίω νεκρός, διὰ μιᾶς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς παλινδρομήσας εις ζωήν. Ἔδει παρενεγκεῖν τὸν μονογενή τῆς χήρας υἱὸν, καὶ τοῦ ἀρχισυναγώγου τὸ κόριον. Εδει καὶ τῆς θεοπρεπεστάτης ἐκείνης διαμεμνήσθαι φωνῆς, ἐπὶ μὲν τῷ τῆς χήρας υἱῷ·. Νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι·, ἐπὶ δὲ τῷ κορίῳ· «Ἡ παῖς, ἔγειραι.» Ἐχρῆν ἐπὶ τούτοις διδάσκειν, ὅτι τυφλοῖς μὲν τὸ βλέ πειν, λεπροῖς δὲ τὴν κάθαρσιν έχαρίσατο, και, πρὸς τούτοις, ὅτι μια κατεστήρησεν [γρ. κατεστόρεσεν] ἀπειλῇ, καὶ θαλάττης ἀγρίας κίνησιν, καὶ πνευμάτων ραγδαίων καταφορὰν, καὶ εἴ τι πρὸς τούτοις εἴργαστον Χριστός. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ἀχαρίστοις κατα χωννύουσι σιωπαῖς, καὶ τὰ δι' ὧν ἦν αὐτὸν ὁρᾶσθαι Θεόν παρέντες δυστρόπως, ἐπὶ μόνους βαδίζουσι παρ ραλογισμούς· ἀνδρὶ δὲ ἀλλογενεῖ, καὶ τὴν θείαν ὅλως οὐκ εἰδότι Γραφήν, ἄνθρωπον ὁρῶντι τὸν Ἰησοῦν, ἐπιβοῦσιν οἱ δείλαιοι· Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησε·» καίτοι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἐν ἀνθρωπείῳ σχήματι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐπιφοιτήσειν ποτὲ τῷ κόσμῳ βοώσης. • Ἰδοὺ γὰρ, φησὶν, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον, Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός.» Τὸ δὲ ἐκ παρθένου τεχθὲν, τί ἂν ἕτερον εἴη λοιπὸν, ἢ ἄνθρωπος καθ᾿ ἡμᾶς, ὅσον εἰς τὴν τοῦ σώματος ὄψιν τε καὶ φύσιν; "Ην γὰρ μετὰ τοῦ εἶναι ἄνθρωπος καὶ Θεὸς ἀληθῶς. "Οτε οὖν ήκουσεν ὁ Πιλάτος τοῦτον τὸν λόγον, μᾶλλον ἐφοβήθη, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πραιτώριον XIX, 8, 9. Cum ergo audisset Pilatus hunc sermonem, magis timuit, et ingressus est prætorium iteπάλιν, καὶ λέγει τῷ Ἰησοῦ· Πόθεν εἶ σύ; Ὁ δὲ rum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus aulem Ἰησοῦς ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ. Περιτρέπεται τοῖς Ἰουδαίοις τὸ κακούργημα πρὸς τὰ παρ' ἐλπίδα. Οἱ μὲν γὰρ εἰς ὕψος τὴν τοῦ ἐγκλήματος αἴρουσιν ἀφορμὴν, εἰς αὐτὸ διεπταῖσθαι λέ. γοντες τὸ θεῖον τὸ ἐγχείρημα τῷ Χριστῷ. Ὁ δὲ τὴν τοῦ πράγματος ὑπεροχήν, εὐλαβείας ποιεῖται προς θήκην, καὶ φορτικωτέραν δέχεται τὴν ἐκ τοῦ δείμα τος ἀπειλήν, ἀκριβής τε γίνεται περὶ αὐτὸν ἢ πρόσ τερον ἦν, καὶ φιλοπευστεί λεπτότερον, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν, οὐκ ἀπιστήσας, ὡς γέ μοι φαίνεται, ὅτι καὶ ἄνθρωπος ὤν, Υἱὸς εἶναι δύναται Θεοῦ. Δέχεται • Jerem. viii, 8. • Joan. XI, 1 seqq. responsum non dedit ei. Præter spem Judæis cessit maleficium. Hi enim criminandi occasionem in altum efferunt, Christum ausum esse dicentes in ipsum peccare Deum. Ille vero, quanto magis rem augent, tanto majorem cautionem adhibet, graviorique metu percellitur, et diligentius quærit quam prius, et subtilius scriltatur quis aut unde 1050 sit, nequaquam diffisus, ut mihi videtur, quin, homo cum sit, filius quoque Dei esse possit. Cujus rei opinionem ac fideni capit, non ex Scripturis sacris, sed ex errore gen 3 Luc. vit, 14. * Luc. viii, 5. * Isa. vul, 14.

tili. Semideos enim et deorum flios Græcorum γε μὴν τὴν ἐπὶ τούτῳ διάληψίν τε καὶ πίστιν, οὐκ fabulæ multos prædicant. Romani vero superstitiosius isthæc agentes, divinam appellationem celeberrimis imperatoribus tribuebant, arisque erectis ac delubris ædificatis multos consecrarunt. Curiosius itaque indagat Pilatus, atque acrius et accuratius quam prius, quis et unde sit Christus. Hic autem, inquit, responsum non dedit ei, suorum, ut credibile est, verborum memor. Quid enim ad eum dixit? ‹ Omnis qui est ex veritate, audit meam.. Cum autem idolorum cultor esset Pilatus, quomodo Servatoris vocem, qui se Veritatem et Veritatis filium dicebat, intellexisset? Aut quomodo, quæso, Veritatis nomen susciperet ac honoraret, qui respuit illud initio, et dixit: c Quid est veritas?» propterea quod falsos deos colebat, et erroris tenebris obrutus erat. vocem καὶ τετίμηκεν, ὁ καὶ ἐν ἀρχαῖς αὐτὸ διαπτύσας, καὶ ἔτι λατρεύειν θεοῖς καὶ τῷ τῆς ἀπάτης εγκεχῶσθαι ΧΙΧ, 10. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loque ris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ἀλλ᾽ ἐκ πλάνης Ελληνι κῆς. Ημιθέους γὰρ καὶ θεῶν καλοῦσι παῖδας οἱ παρ' Ἕλλησι μῦθοι πολλούς. 'Ρωμαῖοι δὲ μᾶλλον, δεισιδαι μονέστερόν πως τὰ τοιαῦτα ὁρῶντες, ἀεὶ τὴν θείαν ἐπωνυμίαν τοῖς ἐπιφανεστέροις τῶν ἰδίων ἐχαρίζοντο βασιλέων· βωμοὺς δὲ ἱστάντες, καὶ τεμένη δειμάμεν νοι, πολλοὺς ἀνεστήλωσαν. Περιεργάζεται τοιγαρούν ὁ Πιλάτος, πικρότερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἤπερ ἐν ἀρχαῖς, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός. Ο δὲ, φησίν, οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ λόγον, τῶν ἰδίων, κατά γε τὸ εἰκὸς, ἐπιμνησθεὶς ῥημάτων. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτόν; «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Ειδωλολάτρης δὲ ὧν ὁ Πιλάτος, πῶς ἂν ἐπήκουσε τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, ᾿Αλήθειάν τε καὶ τῆς ᾿Αληθείας τέκνον ἑαυτὸν εἶναι φάσκοντος; Η πῶς ἂν ὅλως τὸ τῆς ᾿Αληθείας όνομα παρεδέξατο εἰπών· Τί ἐστιν ἀλήθεια;» διὰ τὸ τοῖς ψευδωνύμας σκότῳ. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσα σε, καὶ ἐξου σίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε; Ψήθη ὁ Πιλάτος ἀπονοίας ἔργον εἶναι τὴν σιωπήν. Διὰ τοῦτο τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καθάπερ τινά ῥάβδον ἐπανατείνεται, καὶ παρατρέψειν δύνασθε καὶ οὐχ ἑκόντα τῷ φόβῳ νομίζει πρὸς ἀνόνητον ἀπο λογίαν. Ρέψειν γὰρ ἀπαραποδίστως ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτό φησιν, είτουν κολάζειν, εἴτε καὶ ἐλεεῖν ἔλοιτο τυχόν· παρωθοῦντος δὲ οὐδενὸς εἰς ἀδούλη τον κρίσιν, ἐπ' αὐτῷ δὴ κεῖσθαι καὶ μόνῳ τὴν ἐπὶ τῷ κατηγο ρουμένῳ ῥοπήν. Καταιτιᾶται τοίνυν, ὡς ὑβρισμένος διὰ σιωπῆς οὐκ εὐκαίρου, καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τοῦτο, παρατεθηγμένος ἤδη πρὸς μανίαν τὴν κατ' αὐτοῦ. Ενενόει γὰρ οὐδαμῶς τῆς σιωπῆς τὸ μυστήριον. Ἐπαθρήσεις γε μὴν κάν τούτῳ καλῶς πληρούμενον τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς προαγγελθέν· ως πρόβατον γὰρ, φησὶν, ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, όπως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἢ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη.» Και ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ μακάριος Ησαΐας ἔφη. Τὸ δὲ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλαβών, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς ἐν πνεύματι· Κθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρ τωλὸν ἐναντίον μου. Ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, ἀντὶ τοῦ κανῶν. Εὐφήμως γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰ Existimavit Pilatus silentium illud ab insania profectum. Ideoque imperii sui potentiam ceu virgam intentat, eumque vel invitum metu adacturum se putat að vanani responsionem. Penes quippe se esse vel eum punire, si velit, seu misericordia uti: neɑ a quoquam vetari posse quominus in reum inclinet, eumque judicio liberet. Increpat igitur eum, quasi intempestivo ejus silentio læsus, et furore adversus eum inflammatus. Nec enim ejus silentii mysterium capiebat. Ilic porro videbis rite impleri quod prophetæ voce prædictum est: Sicut ovis enim, inquit, ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate ejus judicium ejus sublatum est *.» Atque hæc quidem beatus Isaias nobis dixit. In Christi vero persona ait alicubi Psalmista rursus in spiritu: Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et lumiliatus 1051 sum, et silui a bonis ".. Quod autem a bonis dicit, pro eo quod est a malis intelliges. Solet enim Scriptura ejusmodi verbis dictu honestis uti cum de ipsa persona divina dicuntur. καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν.» Νοήσεις δὲ τὸ ἐξ ἀγαθῶν, τοιαῦτα λαλεῖν, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον φέρηται πρόσωπον. ΧΙΧ, 11. Respondit ei Jesus, Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Quis, aut unde, aut quonam editus sit patre, aperte non dicit. Sermonem quippe adeo mysticum in alienigenæ aures profundere ne nos quidem sinit, dicens: «Nolite dare sanctum canibus, ne que mittatis margaritas vestras ante porcos > Sed Pilato imperii sui potestatem jactanti, et ad saum nutum judicium fore stulte promittenti per- Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνω θεν διὰ τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι, μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει. Τίς μὲν, ἢ πόθεν, ἢ τίνος ἐξέφυ πατρός, εναργέ στερον ού φησι. Μυστικὸν γὰρ οὕτως ἐπασωτεύεσθαι λόγον εἰς ἀλλογενούς ἀκοὰς οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἐφίησι, λέγων· «Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βάλετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Προϊσχομένῳ γε μὴν τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν περιτρέπειν δύνασθαι κατὰ τὸ αὐτῷ 32. ** Psal. xxxvIII, 1, 2. • Malach. • Joan. xvIII, 37. * Ibid. 38. Isa. Lili, 7; Act. vIII,

tili. Semideos enim et deorum flios Græcorum γε μὴν τὴν ἐπὶ τούτῳ διάληψίν τε καὶ πίστιν, οὐκ fabulæ multos prædicant. Romani vero superstitiosius isthæc agentes, divinam appellationem celeberrimis imperatoribus tribuebant, arisque erectis ac delubris ædificatis multos consecrarunt. Curiosius itaque indagat Pilatus, atque acrius et accuratius quam prius, quis et unde sit Christus. Hic autem, inquit, responsum non dedit ei, suorum, ut credibile est, verborum memor. Quid enim ad eum dixit? ‹ Omnis qui est ex veritate, audit meam.. Cum autem idolorum cultor esset Pilatus, quomodo Servatoris vocem, qui se Veritatem et Veritatis filium dicebat, intellexisset? Aut quomodo, quæso, Veritatis nomen susciperet ac honoraret, qui respuit illud initio, et dixit: c Quid est veritas?» propterea quod falsos deos colebat, et erroris tenebris obrutus erat. vocem καὶ τετίμηκεν, ὁ καὶ ἐν ἀρχαῖς αὐτὸ διαπτύσας, καὶ ἔτι λατρεύειν θεοῖς καὶ τῷ τῆς ἀπάτης εγκεχῶσθαι ΧΙΧ, 10. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loque ris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ἀλλ᾽ ἐκ πλάνης Ελληνι κῆς. Ημιθέους γὰρ καὶ θεῶν καλοῦσι παῖδας οἱ παρ' Ἕλλησι μῦθοι πολλούς. 'Ρωμαῖοι δὲ μᾶλλον, δεισιδαι μονέστερόν πως τὰ τοιαῦτα ὁρῶντες, ἀεὶ τὴν θείαν ἐπωνυμίαν τοῖς ἐπιφανεστέροις τῶν ἰδίων ἐχαρίζοντο βασιλέων· βωμοὺς δὲ ἱστάντες, καὶ τεμένη δειμάμεν νοι, πολλοὺς ἀνεστήλωσαν. Περιεργάζεται τοιγαρούν ὁ Πιλάτος, πικρότερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἤπερ ἐν ἀρχαῖς, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός. Ο δὲ, φησίν, οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ λόγον, τῶν ἰδίων, κατά γε τὸ εἰκὸς, ἐπιμνησθεὶς ῥημάτων. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτόν; «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Ειδωλολάτρης δὲ ὧν ὁ Πιλάτος, πῶς ἂν ἐπήκουσε τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, ᾿Αλήθειάν τε καὶ τῆς ᾿Αληθείας τέκνον ἑαυτὸν εἶναι φάσκοντος; Η πῶς ἂν ὅλως τὸ τῆς ᾿Αληθείας όνομα παρεδέξατο εἰπών· Τί ἐστιν ἀλήθεια;» διὰ τὸ τοῖς ψευδωνύμας σκότῳ. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσα σε, καὶ ἐξου σίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε; Ψήθη ὁ Πιλάτος ἀπονοίας ἔργον εἶναι τὴν σιωπήν. Διὰ τοῦτο τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καθάπερ τινά ῥάβδον ἐπανατείνεται, καὶ παρατρέψειν δύνασθε καὶ οὐχ ἑκόντα τῷ φόβῳ νομίζει πρὸς ἀνόνητον ἀπο λογίαν. Ρέψειν γὰρ ἀπαραποδίστως ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτό φησιν, είτουν κολάζειν, εἴτε καὶ ἐλεεῖν ἔλοιτο τυχόν· παρωθοῦντος δὲ οὐδενὸς εἰς ἀδούλη τον κρίσιν, ἐπ' αὐτῷ δὴ κεῖσθαι καὶ μόνῳ τὴν ἐπὶ τῷ κατηγο ρουμένῳ ῥοπήν. Καταιτιᾶται τοίνυν, ὡς ὑβρισμένος διὰ σιωπῆς οὐκ εὐκαίρου, καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τοῦτο, παρατεθηγμένος ἤδη πρὸς μανίαν τὴν κατ' αὐτοῦ. Ενενόει γὰρ οὐδαμῶς τῆς σιωπῆς τὸ μυστήριον. Ἐπαθρήσεις γε μὴν κάν τούτῳ καλῶς πληρούμενον τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς προαγγελθέν· ως πρόβατον γὰρ, φησὶν, ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, όπως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἢ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη.» Και ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ μακάριος Ησαΐας ἔφη. Τὸ δὲ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλαβών, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς ἐν πνεύματι· Κθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρ τωλὸν ἐναντίον μου. Ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, ἀντὶ τοῦ κανῶν. Εὐφήμως γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰ Existimavit Pilatus silentium illud ab insania profectum. Ideoque imperii sui potentiam ceu virgam intentat, eumque vel invitum metu adacturum se putat að vanani responsionem. Penes quippe se esse vel eum punire, si velit, seu misericordia uti: neɑ a quoquam vetari posse quominus in reum inclinet, eumque judicio liberet. Increpat igitur eum, quasi intempestivo ejus silentio læsus, et furore adversus eum inflammatus. Nec enim ejus silentii mysterium capiebat. Ilic porro videbis rite impleri quod prophetæ voce prædictum est: Sicut ovis enim, inquit, ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate ejus judicium ejus sublatum est *.» Atque hæc quidem beatus Isaias nobis dixit. In Christi vero persona ait alicubi Psalmista rursus in spiritu: Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et lumiliatus 1051 sum, et silui a bonis ".. Quod autem a bonis dicit, pro eo quod est a malis intelliges. Solet enim Scriptura ejusmodi verbis dictu honestis uti cum de ipsa persona divina dicuntur. καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν.» Νοήσεις δὲ τὸ ἐξ ἀγαθῶν, τοιαῦτα λαλεῖν, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον φέρηται πρόσωπον. ΧΙΧ, 11. Respondit ei Jesus, Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Quis, aut unde, aut quonam editus sit patre, aperte non dicit. Sermonem quippe adeo mysticum in alienigenæ aures profundere ne nos quidem sinit, dicens: «Nolite dare sanctum canibus, ne que mittatis margaritas vestras ante porcos > Sed Pilato imperii sui potestatem jactanti, et ad saum nutum judicium fore stulte promittenti per- Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνω θεν διὰ τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι, μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει. Τίς μὲν, ἢ πόθεν, ἢ τίνος ἐξέφυ πατρός, εναργέ στερον ού φησι. Μυστικὸν γὰρ οὕτως ἐπασωτεύεσθαι λόγον εἰς ἀλλογενούς ἀκοὰς οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἐφίησι, λέγων· «Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βάλετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Προϊσχομένῳ γε μὴν τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν περιτρέπειν δύνασθαι κατὰ τὸ αὐτῷ 32. ** Psal. xxxvIII, 1, 2. • Malach. • Joan. xvIII, 37. * Ibid. 38. Isa. Lili, 7; Act. vIII,

tili. Semideos enim et deorum flios Græcorum γε μὴν τὴν ἐπὶ τούτῳ διάληψίν τε καὶ πίστιν, οὐκ fabulæ multos prædicant. Romani vero superstitiosius isthæc agentes, divinam appellationem celeberrimis imperatoribus tribuebant, arisque erectis ac delubris ædificatis multos consecrarunt. Curiosius itaque indagat Pilatus, atque acrius et accuratius quam prius, quis et unde sit Christus. Hic autem, inquit, responsum non dedit ei, suorum, ut credibile est, verborum memor. Quid enim ad eum dixit? ‹ Omnis qui est ex veritate, audit meam.. Cum autem idolorum cultor esset Pilatus, quomodo Servatoris vocem, qui se Veritatem et Veritatis filium dicebat, intellexisset? Aut quomodo, quæso, Veritatis nomen susciperet ac honoraret, qui respuit illud initio, et dixit: c Quid est veritas?» propterea quod falsos deos colebat, et erroris tenebris obrutus erat. vocem καὶ τετίμηκεν, ὁ καὶ ἐν ἀρχαῖς αὐτὸ διαπτύσας, καὶ ἔτι λατρεύειν θεοῖς καὶ τῷ τῆς ἀπάτης εγκεχῶσθαι ΧΙΧ, 10. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loque ris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ἀλλ᾽ ἐκ πλάνης Ελληνι κῆς. Ημιθέους γὰρ καὶ θεῶν καλοῦσι παῖδας οἱ παρ' Ἕλλησι μῦθοι πολλούς. 'Ρωμαῖοι δὲ μᾶλλον, δεισιδαι μονέστερόν πως τὰ τοιαῦτα ὁρῶντες, ἀεὶ τὴν θείαν ἐπωνυμίαν τοῖς ἐπιφανεστέροις τῶν ἰδίων ἐχαρίζοντο βασιλέων· βωμοὺς δὲ ἱστάντες, καὶ τεμένη δειμάμεν νοι, πολλοὺς ἀνεστήλωσαν. Περιεργάζεται τοιγαρούν ὁ Πιλάτος, πικρότερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἤπερ ἐν ἀρχαῖς, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός. Ο δὲ, φησίν, οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ λόγον, τῶν ἰδίων, κατά γε τὸ εἰκὸς, ἐπιμνησθεὶς ῥημάτων. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτόν; «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Ειδωλολάτρης δὲ ὧν ὁ Πιλάτος, πῶς ἂν ἐπήκουσε τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, ᾿Αλήθειάν τε καὶ τῆς ᾿Αληθείας τέκνον ἑαυτὸν εἶναι φάσκοντος; Η πῶς ἂν ὅλως τὸ τῆς ᾿Αληθείας όνομα παρεδέξατο εἰπών· Τί ἐστιν ἀλήθεια;» διὰ τὸ τοῖς ψευδωνύμας σκότῳ. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσα σε, καὶ ἐξου σίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε; Ψήθη ὁ Πιλάτος ἀπονοίας ἔργον εἶναι τὴν σιωπήν. Διὰ τοῦτο τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καθάπερ τινά ῥάβδον ἐπανατείνεται, καὶ παρατρέψειν δύνασθε καὶ οὐχ ἑκόντα τῷ φόβῳ νομίζει πρὸς ἀνόνητον ἀπο λογίαν. Ρέψειν γὰρ ἀπαραποδίστως ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτό φησιν, είτουν κολάζειν, εἴτε καὶ ἐλεεῖν ἔλοιτο τυχόν· παρωθοῦντος δὲ οὐδενὸς εἰς ἀδούλη τον κρίσιν, ἐπ' αὐτῷ δὴ κεῖσθαι καὶ μόνῳ τὴν ἐπὶ τῷ κατηγο ρουμένῳ ῥοπήν. Καταιτιᾶται τοίνυν, ὡς ὑβρισμένος διὰ σιωπῆς οὐκ εὐκαίρου, καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τοῦτο, παρατεθηγμένος ἤδη πρὸς μανίαν τὴν κατ' αὐτοῦ. Ενενόει γὰρ οὐδαμῶς τῆς σιωπῆς τὸ μυστήριον. Ἐπαθρήσεις γε μὴν κάν τούτῳ καλῶς πληρούμενον τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς προαγγελθέν· ως πρόβατον γὰρ, φησὶν, ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, όπως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἢ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη.» Και ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ μακάριος Ησαΐας ἔφη. Τὸ δὲ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλαβών, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς ἐν πνεύματι· Κθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρ τωλὸν ἐναντίον μου. Ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, ἀντὶ τοῦ κανῶν. Εὐφήμως γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰ Existimavit Pilatus silentium illud ab insania profectum. Ideoque imperii sui potentiam ceu virgam intentat, eumque vel invitum metu adacturum se putat að vanani responsionem. Penes quippe se esse vel eum punire, si velit, seu misericordia uti: neɑ a quoquam vetari posse quominus in reum inclinet, eumque judicio liberet. Increpat igitur eum, quasi intempestivo ejus silentio læsus, et furore adversus eum inflammatus. Nec enim ejus silentii mysterium capiebat. Ilic porro videbis rite impleri quod prophetæ voce prædictum est: Sicut ovis enim, inquit, ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate ejus judicium ejus sublatum est *.» Atque hæc quidem beatus Isaias nobis dixit. In Christi vero persona ait alicubi Psalmista rursus in spiritu: Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et lumiliatus 1051 sum, et silui a bonis ".. Quod autem a bonis dicit, pro eo quod est a malis intelliges. Solet enim Scriptura ejusmodi verbis dictu honestis uti cum de ipsa persona divina dicuntur. καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν.» Νοήσεις δὲ τὸ ἐξ ἀγαθῶν, τοιαῦτα λαλεῖν, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον φέρηται πρόσωπον. ΧΙΧ, 11. Respondit ei Jesus, Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Quis, aut unde, aut quonam editus sit patre, aperte non dicit. Sermonem quippe adeo mysticum in alienigenæ aures profundere ne nos quidem sinit, dicens: «Nolite dare sanctum canibus, ne que mittatis margaritas vestras ante porcos > Sed Pilato imperii sui potestatem jactanti, et ad saum nutum judicium fore stulte promittenti per- Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνω θεν διὰ τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι, μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει. Τίς μὲν, ἢ πόθεν, ἢ τίνος ἐξέφυ πατρός, εναργέ στερον ού φησι. Μυστικὸν γὰρ οὕτως ἐπασωτεύεσθαι λόγον εἰς ἀλλογενούς ἀκοὰς οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἐφίησι, λέγων· «Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βάλετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Προϊσχομένῳ γε μὴν τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν περιτρέπειν δύνασθαι κατὰ τὸ αὐτῷ 32. ** Psal. xxxvIII, 1, 2. • Malach. • Joan. xvIII, 37. * Ibid. 38. Isa. Lili, 7; Act. vIII,

tili. Semideos enim et deorum flios Græcorum γε μὴν τὴν ἐπὶ τούτῳ διάληψίν τε καὶ πίστιν, οὐκ fabulæ multos prædicant. Romani vero superstitiosius isthæc agentes, divinam appellationem celeberrimis imperatoribus tribuebant, arisque erectis ac delubris ædificatis multos consecrarunt. Curiosius itaque indagat Pilatus, atque acrius et accuratius quam prius, quis et unde sit Christus. Hic autem, inquit, responsum non dedit ei, suorum, ut credibile est, verborum memor. Quid enim ad eum dixit? ‹ Omnis qui est ex veritate, audit meam.. Cum autem idolorum cultor esset Pilatus, quomodo Servatoris vocem, qui se Veritatem et Veritatis filium dicebat, intellexisset? Aut quomodo, quæso, Veritatis nomen susciperet ac honoraret, qui respuit illud initio, et dixit: c Quid est veritas?» propterea quod falsos deos colebat, et erroris tenebris obrutus erat. vocem καὶ τετίμηκεν, ὁ καὶ ἐν ἀρχαῖς αὐτὸ διαπτύσας, καὶ ἔτι λατρεύειν θεοῖς καὶ τῷ τῆς ἀπάτης εγκεχῶσθαι ΧΙΧ, 10. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loque ris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? ἐκ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, ἀλλ᾽ ἐκ πλάνης Ελληνι κῆς. Ημιθέους γὰρ καὶ θεῶν καλοῦσι παῖδας οἱ παρ' Ἕλλησι μῦθοι πολλούς. 'Ρωμαῖοι δὲ μᾶλλον, δεισιδαι μονέστερόν πως τὰ τοιαῦτα ὁρῶντες, ἀεὶ τὴν θείαν ἐπωνυμίαν τοῖς ἐπιφανεστέροις τῶν ἰδίων ἐχαρίζοντο βασιλέων· βωμοὺς δὲ ἱστάντες, καὶ τεμένη δειμάμεν νοι, πολλοὺς ἀνεστήλωσαν. Περιεργάζεται τοιγαρούν ὁ Πιλάτος, πικρότερόν τε καὶ ἀκριβέστερον ἤπερ ἐν ἀρχαῖς, τίς δὴ ἄρα καὶ πόθεν ἐστὶν ὁ Χριστός. Ο δὲ, φησίν, οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ λόγον, τῶν ἰδίων, κατά γε τὸ εἰκὸς, ἐπιμνησθεὶς ῥημάτων. Τί γὰρ ἔφη πρὸς αὐτόν; «Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς ἀληθείας, ἀκούει μου τῆς φωνῆς. • Ειδωλολάτρης δὲ ὧν ὁ Πιλάτος, πῶς ἂν ἐπήκουσε τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, ᾿Αλήθειάν τε καὶ τῆς ᾿Αληθείας τέκνον ἑαυτὸν εἶναι φάσκοντος; Η πῶς ἂν ὅλως τὸ τῆς ᾿Αληθείας όνομα παρεδέξατο εἰπών· Τί ἐστιν ἀλήθεια;» διὰ τὸ τοῖς ψευδωνύμας σκότῳ. Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλάτος· Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσα σε, καὶ ἐξου σίαν ἔχω ἀπολῦσαί σε; Ψήθη ὁ Πιλάτος ἀπονοίας ἔργον εἶναι τὴν σιωπήν. Διὰ τοῦτο τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καθάπερ τινά ῥάβδον ἐπανατείνεται, καὶ παρατρέψειν δύνασθε καὶ οὐχ ἑκόντα τῷ φόβῳ νομίζει πρὸς ἀνόνητον ἀπο λογίαν. Ρέψειν γὰρ ἀπαραποδίστως ἐφ' ὅπερ ἂν βούλοιτό φησιν, είτουν κολάζειν, εἴτε καὶ ἐλεεῖν ἔλοιτο τυχόν· παρωθοῦντος δὲ οὐδενὸς εἰς ἀδούλη τον κρίσιν, ἐπ' αὐτῷ δὴ κεῖσθαι καὶ μόνῳ τὴν ἐπὶ τῷ κατηγο ρουμένῳ ῥοπήν. Καταιτιᾶται τοίνυν, ὡς ὑβρισμένος διὰ σιωπῆς οὐκ εὐκαίρου, καὶ, ὅσον ἧκεν εἰς τοῦτο, παρατεθηγμένος ἤδη πρὸς μανίαν τὴν κατ' αὐτοῦ. Ενενόει γὰρ οὐδαμῶς τῆς σιωπῆς τὸ μυστήριον. Ἐπαθρήσεις γε μὴν κάν τούτῳ καλῶς πληρούμενον τὸ διὰ τῆς τοῦ προφήτου φωνῆς προαγγελθέν· ως πρόβατον γὰρ, φησὶν, ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, όπως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἢ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη.» Και ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὁ μακάριος Ησαΐας ἔφη. Τὸ δὲ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλαβών, φησί που πάλιν ὁ Μελῳδὸς ἐν πνεύματι· Κθέμην τῷ στόματί μου φυλακὴν, ἐν τῷ συστῆναι τὸν ἁμαρ τωλὸν ἐναντίον μου. Ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, ἀντὶ τοῦ κανῶν. Εὐφήμως γὰρ ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰ Existimavit Pilatus silentium illud ab insania profectum. Ideoque imperii sui potentiam ceu virgam intentat, eumque vel invitum metu adacturum se putat að vanani responsionem. Penes quippe se esse vel eum punire, si velit, seu misericordia uti: neɑ a quoquam vetari posse quominus in reum inclinet, eumque judicio liberet. Increpat igitur eum, quasi intempestivo ejus silentio læsus, et furore adversus eum inflammatus. Nec enim ejus silentii mysterium capiebat. Ilic porro videbis rite impleri quod prophetæ voce prædictum est: Sicut ovis enim, inquit, ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate ejus judicium ejus sublatum est *.» Atque hæc quidem beatus Isaias nobis dixit. In Christi vero persona ait alicubi Psalmista rursus in spiritu: Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et lumiliatus 1051 sum, et silui a bonis ".. Quod autem a bonis dicit, pro eo quod est a malis intelliges. Solet enim Scriptura ejusmodi verbis dictu honestis uti cum de ipsa persona divina dicuntur. καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν.» Νοήσεις δὲ τὸ ἐξ ἀγαθῶν, τοιαῦτα λαλεῖν, ὅταν εἰς αὐτὸ τὸ θεῖον φέρηται πρόσωπον. ΧΙΧ, 11. Respondit ei Jesus, Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Quis, aut unde, aut quonam editus sit patre, aperte non dicit. Sermonem quippe adeo mysticum in alienigenæ aures profundere ne nos quidem sinit, dicens: «Nolite dare sanctum canibus, ne que mittatis margaritas vestras ante porcos > Sed Pilato imperii sui potestatem jactanti, et ad saum nutum judicium fore stulte promittenti per- Απεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνω θεν διὰ τοῦτο ὁ παραδιδούς με σοι, μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει. Τίς μὲν, ἢ πόθεν, ἢ τίνος ἐξέφυ πατρός, εναργέ στερον ού φησι. Μυστικὸν γὰρ οὕτως ἐπασωτεύεσθαι λόγον εἰς ἀλλογενούς ἀκοὰς οὐδὲ ἡμῖν αὐτοῖς ἐφίησι, λέγων· «Μὴ δῶτε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, μηδὲ βάλετε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων. Προϊσχομένῳ γε μὴν τὴν ἐκ τῆς ἀρχῆς ἐξουσίαν, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν περιτρέπειν δύνασθαι κατὰ τὸ αὐτῷ 32. ** Psal. xxxvIII, 1, 2. • Malach. • Joan. xvIII, 37. * Ibid. 38. Isa. Lili, 7; Act. vIII,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. vel adversus Dei gloriam vano et insano supercilio elatum deprimit. Revera enim non mediocre fidei damnum exstitisset, si qui putarent Christum vel invitum ad supplicium trahi, et Judæorum vi cedere, quamvis natura sua Deus sit, et universi rex a sancta divinaque Scriptura prædicatus sit. Scandali ergo nobis et erroris causam radicitus quodammodo evertit, dicens: • Nisi tibi dalum esset desuper. Desuper vero datam esse Pilato potestatem ait, non quasi Deus ac Pater crucis passionem invito Filio imposuerit, sed quod ipse Unigenitus seipsum suppliciis offerat pro nobis, et Pater mysterium illud impleri sinat. Datum igitur hoc loco esse a Patre, idem est ac si diceretur conκαὶ μόνῳ δοκοῦν τὴν ἐπ' αὐτῷ κρίσιν ἀσυνέτως ὑπ- commode suam vim opponit atque potentiam, et ισχνουμένῳ, χρησιμώτατα λίαν ἀντεξάγει τὴν παρ' ἑαυτοῦ δύναμίν τε καὶ ἐξουσίαν, διακωλύει δὲ ὥσπερ εἰπαίῳ τε καὶ ἀσυνέτῳ φυσήματι, καὶ κατ' αὐτῆς τῆς θείας ἐξογκουμένην δόξης. Καὶ γάρ τοι κατ' ἀλήθειαν οὐ μετρίαν ἂν ἐνεποίησέ τισι τὴν ζημίαν, τὸ πρὸς ἀδουλήτους αἰκίας καθειλκύσθαι νομίζειν, καὶ οὐχ ἑκόντα Χριστόν, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἡττῆσθαι πλεον εξίας, καίτοι κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, καὶ τῶν ὅλων βασιλέα κεκηρυγμένον παρὰ τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύστου Γραφῆς. Έλυσε τοίνυν ἡμῖν τοῦ σκανδάλου τὴν ἀφορμὴν, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πλάνησιν πρόῤῥιζον ὥσπερ καταστρέφει λέγων·. Εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνωθεν.» Ανωθεν δὲ δεδόσθαι τὴν ἐξουσίαν τῷ Πιλάτῳ φησὶν, οὐχ ὡς ἀβούλητον ἐπιφέροντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῷ ἰδίῳ γεννήματι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, sensisse, et concessisse, atque voluisse Filius. Turἀλλ' ὡς αὐτοῦ μὲν τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδόντος ἑαυτὸν bam quippe prævaluisse Christo nemo sibi persuaτῷ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ἀφέντος δὲ τοῦ Πατρὸς τὸ serit: patet tamen ex eo quod sæpe insidiati euin ἐπ' αὐτῷ πληροῦσθαι μυστήριον. Δόσις μὲν οὖν ἄρα essent, nihil profecerunt, sed reprehensi duntaxat σαφῶς ἐν τούτοις ἡ παρὰ Πατρός, συναίνεσίς τε καὶ et tanquam injurii condemnati sunt. Et certe voσυγχώρησις, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ θέλησις τοῦ Υἱοῦ νοεῖται luerunt eum capere, ut ait evangelista, sed ipse τε καὶ λέγεται. Οτι γὰρ οὐκ ἂν ἐβιάσατο τὴν τοῦ transiens per medium eorum ibat, et ita præteriit 10. Σωτῆρος δύναμιν ἡ πληθὺς, ἀμφίβολον μὲν οὐδαμῶς· Ita vero, ait, pro eo quod est, non propere, non πλὴν εἰδέναι ῥᾴδιον, ἐξ ὧν πολλάκις ἐπιβουλεύσαν- meticulose, non fugientium more, sed remisse, τες, ὤνησαν μὲν οὐδὲν, ἐλεγχθέντες δὲ μόνον, ὡς ὑβρι- graduque usitato et libero. Divina quippe et inerσταὶ κατεκρίθησαν. Καὶ γοῦν ἠθέλησαν αὐτὸν πιά- fabili 1052 quadam virtute seipsum occultans, σαι, καθά φησιν ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλ᾽ ἐξελθὼν διὰ eorum a quibus tunc ad cædem quærebatur fugit μέσου αὐτῶν ἐπορεύετο, καὶ παρῆγεν οὕτως. Τὸ δὲ oculos. Nec enim adbuc pati volebat, nec perseοὕτως φησίν, ἀντὶ τοῦ, οὐχ ὑπεσταλμένως, οὐ περι quentibus permisisset ut se capere possent, si nolδεής, οὐ τὸ τῶν διαδιδρασκόντων ἐπιτηδεύσας σχῆμα, let. Nutu itaque suo, Deique ac Patris beneplacito ἀνειμένως δὲ μᾶλλον καὶ βαδίσματι τῷ κατὰ συν- datam esse ait Pilato potestatem faciendi aliquid ήθειαν καὶ θορύβου παντὸς ἐλευθέρῳ. Θείᾳ γάρ τινι eorum quæ jam ausus sit. Nec enim cujusquam καὶ ἀποῤῥήτῳ δυνάμει κατακρύψας ἑαυτὸν, τοὺς τῶν potestati subest divina ac suprema natura, cui φονώντων τότε διέλαθεν ὀφθαλμούς. Οὐ γὰρ ἤθελέ imperium in omnes a natura inest. Majus autem πω παθεῖν, ἀλλ' οὐδὲ ἀφεὶς τὸ δύνασθαι ταῖς τῶν peccatum erga se nimirum ascribit ei a quo ad διωκόντων ὀργαῖς ἀνεθέλητον ὥσπερ ἐλέσθαι τὸν Pilatum adductus est, idque merito valde. Ille enim κίνδυνον. Νεύματι τοιγαροῦν ἰδίῳ καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ origo et janua quodammodo impietatis in eum καὶ Πατρὸς δεδόσθαι φησὶ τῷ Πιλάτῳ τὴν ἐξουσία, exstitit. Judex autem, alienorum scelerum minister τοῦ καὶ ὅλως δεδυνῆσθαί τι δρἂν εἰς αὐτὸν, ὧν ἤδη et particeps impietatis Judaicæ intempestivo metu τετόλμηκεν. Αχείρωτος γὰρ παντελῶς, καὶ οὐκ ἂν factus est. Quisnam est igitur is qui tradidit, aut άλο η παρά του τῶν ὄντων ἡ θεία τε καὶ ἀνωτάτω quis primo peccato premitur? Venalis credo disciφύσις, ᾖ καὶ τὸ πάντων δύνασθαι κρατεῖν ἔν- pulus, imo vero proditor, et animæ suæ perditor, εστι φυσικώς. Μείζονα δὲ καταγράφει τὴν ἁμαρ- deinde populi principes, et ipse Judzorum populus, τίαν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς ἑαυτὸν, τῷ Πιλάτῳ προσ- cui majus peccatum cum attribuat, non omnino κεκομικότι, καὶ σφόδρα δικαίως. Ὁ μὲν γὰρ ἀρχή τις ejus immunem Pilatumn facil. ὥσπερ καὶ θύρα τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας ἐγένετο. Τολμημάτων δὲ ἀλλοτρίων ὁ δικαστὴς ὑπουργὸς, καὶ μεριστὴς τῆς Ἰουδαίων ἀνοσιότητος ἐξ ἀκαίρου δειλίας ἀνεδείκνυτο. Τις οὖν ὁ παραδούς, βλέπει δὲ εἰς τίνα τῶν ἐγκλημάτων ἡ πρωτουργία; Οίμαι μὲν ὅτι τὸν εὐωνότατων μαθητὴν, μᾶλλον δὲ προδότην ἤδη, καὶ τῆς ἰδίας λυμεώνα ψυχῆς, ήγουν ἐπ' ἐκείνῳ τῶν ἡγουμένων τὸν ὄχλον, καὶ αὐτὸν δὲ τῶν Ἰουδαίων τὸν δῆμον, ᾧ καὶ τῆς δυσσεβείας ἀναθεὶς τὸ πλέον, οὐκ ἔξω ταύτης παντελῶς τὴν τοῦ Πιλάτου τέθεικε κεφαλήν. Ἐκ τούτου ὁ Πιλάτος εζήτει αὐτὸν ἀπολῦσαι. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι ἔκραζον, λέγοντες· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καίσαρος. Πᾶς ὁ βασιλέα ἑαυτὸν ποιῶν, ἀντιλέγει τῷ Καίσαρι. Ἐπιτείνεται μὲν τῷ Πιλάτῳ τὸ δεῖμα, καὶ γοργοτέραν ἐνεργάζεται τὴν εὐλάβειαν, ἔκνον τε τὸν εἰς τὸ φονεύειν ἐμποιεῖ τὸ διὰ τῶν Ἰουδαίων ἀναφωνούμε 10 Luc. iv, 29, 30; Joan. vIII, 59. XIX, 12. Exinde quærebat Pilatus dimittere eum. Judæi autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Cæsaris. Omnis qui se regem facit, contradicit Cæsari. Pilato quidem metuin auget clamor Judæorum, efficitque ut majorem cautionem adhibeat, et in Christo morti addicendo tardiorem se præbeat. Vo-

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. vel adversus Dei gloriam vano et insano supercilio elatum deprimit. Revera enim non mediocre fidei damnum exstitisset, si qui putarent Christum vel invitum ad supplicium trahi, et Judæorum vi cedere, quamvis natura sua Deus sit, et universi rex a sancta divinaque Scriptura prædicatus sit. Scandali ergo nobis et erroris causam radicitus quodammodo evertit, dicens: • Nisi tibi dalum esset desuper. Desuper vero datam esse Pilato potestatem ait, non quasi Deus ac Pater crucis passionem invito Filio imposuerit, sed quod ipse Unigenitus seipsum suppliciis offerat pro nobis, et Pater mysterium illud impleri sinat. Datum igitur hoc loco esse a Patre, idem est ac si diceretur conκαὶ μόνῳ δοκοῦν τὴν ἐπ' αὐτῷ κρίσιν ἀσυνέτως ὑπ- commode suam vim opponit atque potentiam, et ισχνουμένῳ, χρησιμώτατα λίαν ἀντεξάγει τὴν παρ' ἑαυτοῦ δύναμίν τε καὶ ἐξουσίαν, διακωλύει δὲ ὥσπερ εἰπαίῳ τε καὶ ἀσυνέτῳ φυσήματι, καὶ κατ' αὐτῆς τῆς θείας ἐξογκουμένην δόξης. Καὶ γάρ τοι κατ' ἀλήθειαν οὐ μετρίαν ἂν ἐνεποίησέ τισι τὴν ζημίαν, τὸ πρὸς ἀδουλήτους αἰκίας καθειλκύσθαι νομίζειν, καὶ οὐχ ἑκόντα Χριστόν, καὶ τῆς Ἰουδαίων ἡττῆσθαι πλεον εξίας, καίτοι κατὰ φύσιν ὄντα Θεόν, καὶ τῶν ὅλων βασιλέα κεκηρυγμένον παρὰ τῆς ἁγίας καὶ θεοπνεύστου Γραφῆς. Έλυσε τοίνυν ἡμῖν τοῦ σκανδάλου τὴν ἀφορμὴν, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πλάνησιν πρόῤῥιζον ὥσπερ καταστρέφει λέγων·. Εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον άνωθεν.» Ανωθεν δὲ δεδόσθαι τὴν ἐξουσίαν τῷ Πιλάτῳ φησὶν, οὐχ ὡς ἀβούλητον ἐπιφέροντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῷ ἰδίῳ γεννήματι τὸ ἐπὶ τῷ σταυρῷ πάθος, sensisse, et concessisse, atque voluisse Filius. Turἀλλ' ὡς αὐτοῦ μὲν τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδόντος ἑαυτὸν bam quippe prævaluisse Christo nemo sibi persuaτῷ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, ἀφέντος δὲ τοῦ Πατρὸς τὸ serit: patet tamen ex eo quod sæpe insidiati euin ἐπ' αὐτῷ πληροῦσθαι μυστήριον. Δόσις μὲν οὖν ἄρα essent, nihil profecerunt, sed reprehensi duntaxat σαφῶς ἐν τούτοις ἡ παρὰ Πατρός, συναίνεσίς τε καὶ et tanquam injurii condemnati sunt. Et certe voσυγχώρησις, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ θέλησις τοῦ Υἱοῦ νοεῖται luerunt eum capere, ut ait evangelista, sed ipse τε καὶ λέγεται. Οτι γὰρ οὐκ ἂν ἐβιάσατο τὴν τοῦ transiens per medium eorum ibat, et ita præteriit 10. Σωτῆρος δύναμιν ἡ πληθὺς, ἀμφίβολον μὲν οὐδαμῶς· Ita vero, ait, pro eo quod est, non propere, non πλὴν εἰδέναι ῥᾴδιον, ἐξ ὧν πολλάκις ἐπιβουλεύσαν- meticulose, non fugientium more, sed remisse, τες, ὤνησαν μὲν οὐδὲν, ἐλεγχθέντες δὲ μόνον, ὡς ὑβρι- graduque usitato et libero. Divina quippe et inerσταὶ κατεκρίθησαν. Καὶ γοῦν ἠθέλησαν αὐτὸν πιά- fabili 1052 quadam virtute seipsum occultans, σαι, καθά φησιν ὁ εὐαγγελιστής, ἀλλ᾽ ἐξελθὼν διὰ eorum a quibus tunc ad cædem quærebatur fugit μέσου αὐτῶν ἐπορεύετο, καὶ παρῆγεν οὕτως. Τὸ δὲ oculos. Nec enim adbuc pati volebat, nec perseοὕτως φησίν, ἀντὶ τοῦ, οὐχ ὑπεσταλμένως, οὐ περι quentibus permisisset ut se capere possent, si nolδεής, οὐ τὸ τῶν διαδιδρασκόντων ἐπιτηδεύσας σχῆμα, let. Nutu itaque suo, Deique ac Patris beneplacito ἀνειμένως δὲ μᾶλλον καὶ βαδίσματι τῷ κατὰ συν- datam esse ait Pilato potestatem faciendi aliquid ήθειαν καὶ θορύβου παντὸς ἐλευθέρῳ. Θείᾳ γάρ τινι eorum quæ jam ausus sit. Nec enim cujusquam καὶ ἀποῤῥήτῳ δυνάμει κατακρύψας ἑαυτὸν, τοὺς τῶν potestati subest divina ac suprema natura, cui φονώντων τότε διέλαθεν ὀφθαλμούς. Οὐ γὰρ ἤθελέ imperium in omnes a natura inest. Majus autem πω παθεῖν, ἀλλ' οὐδὲ ἀφεὶς τὸ δύνασθαι ταῖς τῶν peccatum erga se nimirum ascribit ei a quo ad διωκόντων ὀργαῖς ἀνεθέλητον ὥσπερ ἐλέσθαι τὸν Pilatum adductus est, idque merito valde. Ille enim κίνδυνον. Νεύματι τοιγαροῦν ἰδίῳ καὶ εὐδοκίᾳ Θεοῦ origo et janua quodammodo impietatis in eum καὶ Πατρὸς δεδόσθαι φησὶ τῷ Πιλάτῳ τὴν ἐξουσία, exstitit. Judex autem, alienorum scelerum minister τοῦ καὶ ὅλως δεδυνῆσθαί τι δρἂν εἰς αὐτὸν, ὧν ἤδη et particeps impietatis Judaicæ intempestivo metu τετόλμηκεν. Αχείρωτος γὰρ παντελῶς, καὶ οὐκ ἂν factus est. Quisnam est igitur is qui tradidit, aut άλο η παρά του τῶν ὄντων ἡ θεία τε καὶ ἀνωτάτω quis primo peccato premitur? Venalis credo disciφύσις, ᾖ καὶ τὸ πάντων δύνασθαι κρατεῖν ἔν- pulus, imo vero proditor, et animæ suæ perditor, εστι φυσικώς. Μείζονα δὲ καταγράφει τὴν ἁμαρ- deinde populi principes, et ipse Judzorum populus, τίαν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς ἑαυτὸν, τῷ Πιλάτῳ προσ- cui majus peccatum cum attribuat, non omnino κεκομικότι, καὶ σφόδρα δικαίως. Ὁ μὲν γὰρ ἀρχή τις ejus immunem Pilatumn facil. ὥσπερ καὶ θύρα τῆς εἰς αὐτὸν δυσσεβείας ἐγένετο. Τολμημάτων δὲ ἀλλοτρίων ὁ δικαστὴς ὑπουργὸς, καὶ μεριστὴς τῆς Ἰουδαίων ἀνοσιότητος ἐξ ἀκαίρου δειλίας ἀνεδείκνυτο. Τις οὖν ὁ παραδούς, βλέπει δὲ εἰς τίνα τῶν ἐγκλημάτων ἡ πρωτουργία; Οίμαι μὲν ὅτι τὸν εὐωνότατων μαθητὴν, μᾶλλον δὲ προδότην ἤδη, καὶ τῆς ἰδίας λυμεώνα ψυχῆς, ήγουν ἐπ' ἐκείνῳ τῶν ἡγουμένων τὸν ὄχλον, καὶ αὐτὸν δὲ τῶν Ἰουδαίων τὸν δῆμον, ᾧ καὶ τῆς δυσσεβείας ἀναθεὶς τὸ πλέον, οὐκ ἔξω ταύτης παντελῶς τὴν τοῦ Πιλάτου τέθεικε κεφαλήν. Ἐκ τούτου ὁ Πιλάτος εζήτει αὐτὸν ἀπολῦσαι. Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι ἔκραζον, λέγοντες· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καίσαρος. Πᾶς ὁ βασιλέα ἑαυτὸν ποιῶν, ἀντιλέγει τῷ Καίσαρι. Ἐπιτείνεται μὲν τῷ Πιλάτῳ τὸ δεῖμα, καὶ γοργοτέραν ἐνεργάζεται τὴν εὐλάβειαν, ἔκνον τε τὸν εἰς τὸ φονεύειν ἐμποιεῖ τὸ διὰ τῶν Ἰουδαίων ἀναφωνούμε 10 Luc. iv, 29, 30; Joan. vIII, 59. XIX, 12. Exinde quærebat Pilatus dimittere eum. Judæi autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Cæsaris. Omnis qui se regem facit, contradicit Cæsari. Pilato quidem metuin auget clamor Judæorum, efficitque ut majorem cautionem adhibeat, et in Christo morti addicendo tardiorem se præbeat. Vo-

ciferabantur enim ipsum Dei se fecisse Filium, νον. Επεβόων γὰρ, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν, quem utique ab omni liberum periculo et calumnia maxime voluisset, cum maximam ob id animo formidinem concepisset. Quod utique Israelitæ cum intelligerent, ad primum illud mendacium se recipiunt, populum ad defectionem sollicitasse Jesum aientes, et in ipsum, quoad in se erat, peccasse Caesaris imperium. Regem enim, inquiunt, seipsum fecit. Animadverte vero calumniatorum furorem indomitum. Primum enim adversus Caesaris imperium facinus tentatum esse miseri conclamabant. Sed cum non multum proficerent adversus Christum, qui regnum suum non esse terrenum aiebat, coram Pilato, quamvis legum Romanarum vindice, violatum esse Deum contendebant, 1053 dicentes: • Filium Dei seipsum fecit.» Existimabant enim ἐν δὴ καὶ μάλιστα κινδύνου μὲν ἀνεῖναι παντὸς, συ κοφαντίας δὲ ἁπάσης ἐλευθεροῦν προετεθύμητο, πτοίαν ἔχων εἰς νοῦν τὴν ἐπὶ τούτῳ δεινήν. Ο δὴ συνέντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, πρὸς τὴν ἐν ἀρχαῖς ὑπονοστοῦσι ψευδομυθίαν, δημαγωγῆσαι λέγοντες τὸν Ἰη σοῦν, πλημμελῆσαί τε κατ' αὐτῆς τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς, καὶ τῆς Ῥωμαίων καταστρατεύσασθαι βασι λείας, ὅσον εἰς δύναμιν ἐγχειρήματος. Βασιλέα γὰρ, φησίν, ἑαυτὸν ἐποίησε. Καὶ ἄρα τὸ δυσμήχανόν τε καὶ δυσοργότατον τῶν συκοφαντεῖν ἑλομένων κίνημα. Πρῶτον μὲν γὰρ, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς δεν δρᾶσθαι τὸ τόλμημα διετείνοντο παμψηφεί βοῶντες οἱ δείλαιοι. 'Αλλ' ὡς οὐ σφόδρα κατηγωνίζοντο, την ἑαυτοῦ βασιλείαν οὐκ ἐπίγειον εἶναι φάσκοντος του Χριστοῦ, καίτοι τὰς Ῥωμαίων τιμὰς διεκδικούντι Πιλάτῳ τὴν εἰς αὐτὸ τὸ Θεῖον ἁμαρτίαν εἰσήγαγον λέγοντες· «Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν.» Ποντο γὰρ οἱ τάλανες ἀκονήσειν διὰ τούτου καὶ οὐχ ἑκόντα Πιλάτον εἰς ἀδιάκριτον ὀργὴν, εὐτολμότατον δὲ καταστήσειν εἰς τὸ καθορίσει τοῦ Σωτῆρος τὸν θάνατον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας πρόσχημα, τὴν εἰς τοῦτο κιν νησιν ποιησάμενον. Αλλ' ὡς ἀνήνυτον αὐτοῖς τὸ κατ κουργηθὲν ἀπεδείκνυτο, πάλιν ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἀναθέουσι θράσος, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς τετολ μῆσθαι λέγοντες τὰ ἐγχειρήματα, καὶ τῆς ἐκείνου καθοπλίζεσθαι δόξης τὸν δικαστὴν ἀνέδην ἐπιβοώντες, εἰ μὴ βούλοιτο διεκδικεῖν, καὶ τῇ πρεπούσῃ καθυπο θεῖναι δίκῃ τὸν ἀντειρηκότα Καίσαρι κατ' αὐτούς, διὰ τοῦ καὶ ὅλως ἀνέχεσθαι λαβεῖν τοῦ βασιλέως τὴν κλῆσιν, καίτοι τοῦ Καίσαρος οὐ τὴν ἐπουράνιον διεκδι κοῦντος ἀρχὴν, ἧς δὴ καὶ μάλιστα Χριστὸς ἦν δεσπ της, ἀλλὰ τὴν κάτω καὶ ἐπίγειον, ἢ καὶ τῆς ἐξουσίας ἤρτητο τοῦ Χριστοῦ. Δι' αὐτοῦ γὰρ βασιλεῖς βασιλεύουσι,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τύραννοι δι' αὖτοῦ κρατοῦσι γῆς. 'Αθυρογλωττοῦσι τοιγαροῦν οἱ πάντων ἀνθρώπων ανοσιώτατοι, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος διασύρουσι δόξαν ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀφιλοθεΐας, οἷς καὶ δικαίως ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἐπιπλήττειιέγων· «Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρ μα μοιχῶν καὶ πόρνης, ἐν τίνι ενετρυφήσατε; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τίνι ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν; Οὐχ ὑμεῖς ἐστε τέχν ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον;» Οὐ γὰρ καθ' ἑνὸς τῶν τυχόντων ἐποιοῦντο τὴν καταβοὴν, καὶ τὴν ἀπύλωτον ἁπλώσαντες γλῶσσαν, πᾶν εἶδος ἁπλῶς ἐπετήδευαν συκοφαντίας, ἀλλὰ κατ' αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Δεσπότου καὶ τοῦ πάντων κρατοῦντος μετὰ τοῦ Πα τρός. Τοιγάρτοι δικαίως τέκνα ἀπωλείας, καὶ ἄνομον σπέρμα κεχρηματίκασί τε καὶ γεγόνασιν ἀληθῶς. miseri his verbis se vel nolentem Pilatum in furorem acturos, audaciamque majorem ei ad sententiam capitis in ipsum ferendam injectum iri pietatis in Deum prætextu. Verum cum frustra sibi consilia ista cederent, ad primam revertuntur audaciam, in Casaris imperium peccatum esse dicentes, et ejus majestati infensum esse judicem impudenter clamantes, nisi ulcisci velit, meritisque panis eum subjicere qui contradicit, ut illi volunt, Cæsari, ex eo quod regis nomen dari sibi patiatur, quamvis Cæsar cœleste regnum nequaquam sibi arroget, cujus maxime dominus Christus erat, sed inferum hoc atque terrenum, quod a Christi quoque potestate pendebat. • Per ipsum enim reges regnant, › ut scriptum est ", ‹ et tyranni per eum terræ dominantur. › Stulte itaque deblaterant impiissimi hominum, et odio in Deum Servatoris gloriæ detrahunt, quos jure beatus propheta Isaias increpat dicens: ‹ Vos vero, accedite huc, filii iniqui, semen adulterorum et meretricis: in quo oblectali estis? et super quem laxastis linguam vestram, et os vestrum aperuistis? Nonne vos estis filii perditionis, semen iniquum 139, Non enim nescio quem e vulgo hominem omni genere contumeliæ ac vocibus petulantissimis prosequebantur, sed sui ipsorum rerumque omnium cum Patre Dominum. Ideoque jure filii perditionis et semen iniquum vocantur ac revera sunt. – XIX, 13, 14. Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Pascha, hora quasi sexta. Et dicit Judais: Ecce rex vester. Totam quodammodo culpam cædis Christi evangelista his verbis Judæorum capitibus ascribit. Pilatum quippe etiam nolentem illorum clamoribus Ο οὖν Πιλάτος ἀκούσας τὸν λόγον τοῦτον, ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος, εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, Εβραϊστὶ δὲ Γαβαλά, "Ην δὲ παρασκευὴ τοῦ Πάσχα, αγα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις· "Ιδε ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Ολον ὥσπερ ἐπιγράφει ταῖς Ἰουδαίων μάλιστα κεφαλαῖς τῆς ἐπὶ Χριστῷ μιαιφονίας τὸ ἔγκλημα ταῦτα λέγων ὁ εὐαγγελιστής. Νενικῆσθαι γὰρ μονον "1 Prov. xvii, 15. 1ª Isa. Lyi, 3, 4.

ciferabantur enim ipsum Dei se fecisse Filium, νον. Επεβόων γὰρ, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν, quem utique ab omni liberum periculo et calumnia maxime voluisset, cum maximam ob id animo formidinem concepisset. Quod utique Israelitæ cum intelligerent, ad primum illud mendacium se recipiunt, populum ad defectionem sollicitasse Jesum aientes, et in ipsum, quoad in se erat, peccasse Caesaris imperium. Regem enim, inquiunt, seipsum fecit. Animadverte vero calumniatorum furorem indomitum. Primum enim adversus Caesaris imperium facinus tentatum esse miseri conclamabant. Sed cum non multum proficerent adversus Christum, qui regnum suum non esse terrenum aiebat, coram Pilato, quamvis legum Romanarum vindice, violatum esse Deum contendebant, 1053 dicentes: • Filium Dei seipsum fecit.» Existimabant enim ἐν δὴ καὶ μάλιστα κινδύνου μὲν ἀνεῖναι παντὸς, συ κοφαντίας δὲ ἁπάσης ἐλευθεροῦν προετεθύμητο, πτοίαν ἔχων εἰς νοῦν τὴν ἐπὶ τούτῳ δεινήν. Ο δὴ συνέντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, πρὸς τὴν ἐν ἀρχαῖς ὑπονοστοῦσι ψευδομυθίαν, δημαγωγῆσαι λέγοντες τὸν Ἰη σοῦν, πλημμελῆσαί τε κατ' αὐτῆς τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς, καὶ τῆς Ῥωμαίων καταστρατεύσασθαι βασι λείας, ὅσον εἰς δύναμιν ἐγχειρήματος. Βασιλέα γὰρ, φησίν, ἑαυτὸν ἐποίησε. Καὶ ἄρα τὸ δυσμήχανόν τε καὶ δυσοργότατον τῶν συκοφαντεῖν ἑλομένων κίνημα. Πρῶτον μὲν γὰρ, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς δεν δρᾶσθαι τὸ τόλμημα διετείνοντο παμψηφεί βοῶντες οἱ δείλαιοι. 'Αλλ' ὡς οὐ σφόδρα κατηγωνίζοντο, την ἑαυτοῦ βασιλείαν οὐκ ἐπίγειον εἶναι φάσκοντος του Χριστοῦ, καίτοι τὰς Ῥωμαίων τιμὰς διεκδικούντι Πιλάτῳ τὴν εἰς αὐτὸ τὸ Θεῖον ἁμαρτίαν εἰσήγαγον λέγοντες· «Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν.» Ποντο γὰρ οἱ τάλανες ἀκονήσειν διὰ τούτου καὶ οὐχ ἑκόντα Πιλάτον εἰς ἀδιάκριτον ὀργὴν, εὐτολμότατον δὲ καταστήσειν εἰς τὸ καθορίσει τοῦ Σωτῆρος τὸν θάνατον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας πρόσχημα, τὴν εἰς τοῦτο κιν νησιν ποιησάμενον. Αλλ' ὡς ἀνήνυτον αὐτοῖς τὸ κατ κουργηθὲν ἀπεδείκνυτο, πάλιν ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἀναθέουσι θράσος, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς τετολ μῆσθαι λέγοντες τὰ ἐγχειρήματα, καὶ τῆς ἐκείνου καθοπλίζεσθαι δόξης τὸν δικαστὴν ἀνέδην ἐπιβοώντες, εἰ μὴ βούλοιτο διεκδικεῖν, καὶ τῇ πρεπούσῃ καθυπο θεῖναι δίκῃ τὸν ἀντειρηκότα Καίσαρι κατ' αὐτούς, διὰ τοῦ καὶ ὅλως ἀνέχεσθαι λαβεῖν τοῦ βασιλέως τὴν κλῆσιν, καίτοι τοῦ Καίσαρος οὐ τὴν ἐπουράνιον διεκδι κοῦντος ἀρχὴν, ἧς δὴ καὶ μάλιστα Χριστὸς ἦν δεσπ της, ἀλλὰ τὴν κάτω καὶ ἐπίγειον, ἢ καὶ τῆς ἐξουσίας ἤρτητο τοῦ Χριστοῦ. Δι' αὐτοῦ γὰρ βασιλεῖς βασιλεύουσι,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τύραννοι δι' αὖτοῦ κρατοῦσι γῆς. 'Αθυρογλωττοῦσι τοιγαροῦν οἱ πάντων ἀνθρώπων ανοσιώτατοι, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος διασύρουσι δόξαν ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀφιλοθεΐας, οἷς καὶ δικαίως ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἐπιπλήττειιέγων· «Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρ μα μοιχῶν καὶ πόρνης, ἐν τίνι ενετρυφήσατε; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τίνι ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν; Οὐχ ὑμεῖς ἐστε τέχν ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον;» Οὐ γὰρ καθ' ἑνὸς τῶν τυχόντων ἐποιοῦντο τὴν καταβοὴν, καὶ τὴν ἀπύλωτον ἁπλώσαντες γλῶσσαν, πᾶν εἶδος ἁπλῶς ἐπετήδευαν συκοφαντίας, ἀλλὰ κατ' αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Δεσπότου καὶ τοῦ πάντων κρατοῦντος μετὰ τοῦ Πα τρός. Τοιγάρτοι δικαίως τέκνα ἀπωλείας, καὶ ἄνομον σπέρμα κεχρηματίκασί τε καὶ γεγόνασιν ἀληθῶς. miseri his verbis se vel nolentem Pilatum in furorem acturos, audaciamque majorem ei ad sententiam capitis in ipsum ferendam injectum iri pietatis in Deum prætextu. Verum cum frustra sibi consilia ista cederent, ad primam revertuntur audaciam, in Casaris imperium peccatum esse dicentes, et ejus majestati infensum esse judicem impudenter clamantes, nisi ulcisci velit, meritisque panis eum subjicere qui contradicit, ut illi volunt, Cæsari, ex eo quod regis nomen dari sibi patiatur, quamvis Cæsar cœleste regnum nequaquam sibi arroget, cujus maxime dominus Christus erat, sed inferum hoc atque terrenum, quod a Christi quoque potestate pendebat. • Per ipsum enim reges regnant, › ut scriptum est ", ‹ et tyranni per eum terræ dominantur. › Stulte itaque deblaterant impiissimi hominum, et odio in Deum Servatoris gloriæ detrahunt, quos jure beatus propheta Isaias increpat dicens: ‹ Vos vero, accedite huc, filii iniqui, semen adulterorum et meretricis: in quo oblectali estis? et super quem laxastis linguam vestram, et os vestrum aperuistis? Nonne vos estis filii perditionis, semen iniquum 139, Non enim nescio quem e vulgo hominem omni genere contumeliæ ac vocibus petulantissimis prosequebantur, sed sui ipsorum rerumque omnium cum Patre Dominum. Ideoque jure filii perditionis et semen iniquum vocantur ac revera sunt. – XIX, 13, 14. Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Pascha, hora quasi sexta. Et dicit Judais: Ecce rex vester. Totam quodammodo culpam cædis Christi evangelista his verbis Judæorum capitibus ascribit. Pilatum quippe etiam nolentem illorum clamoribus Ο οὖν Πιλάτος ἀκούσας τὸν λόγον τοῦτον, ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος, εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, Εβραϊστὶ δὲ Γαβαλά, "Ην δὲ παρασκευὴ τοῦ Πάσχα, αγα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις· "Ιδε ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Ολον ὥσπερ ἐπιγράφει ταῖς Ἰουδαίων μάλιστα κεφαλαῖς τῆς ἐπὶ Χριστῷ μιαιφονίας τὸ ἔγκλημα ταῦτα λέγων ὁ εὐαγγελιστής. Νενικῆσθαι γὰρ μονον "1 Prov. xvii, 15. 1ª Isa. Lyi, 3, 4.

ciferabantur enim ipsum Dei se fecisse Filium, νον. Επεβόων γὰρ, ὅτι Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν, quem utique ab omni liberum periculo et calumnia maxime voluisset, cum maximam ob id animo formidinem concepisset. Quod utique Israelitæ cum intelligerent, ad primum illud mendacium se recipiunt, populum ad defectionem sollicitasse Jesum aientes, et in ipsum, quoad in se erat, peccasse Caesaris imperium. Regem enim, inquiunt, seipsum fecit. Animadverte vero calumniatorum furorem indomitum. Primum enim adversus Caesaris imperium facinus tentatum esse miseri conclamabant. Sed cum non multum proficerent adversus Christum, qui regnum suum non esse terrenum aiebat, coram Pilato, quamvis legum Romanarum vindice, violatum esse Deum contendebant, 1053 dicentes: • Filium Dei seipsum fecit.» Existimabant enim ἐν δὴ καὶ μάλιστα κινδύνου μὲν ἀνεῖναι παντὸς, συ κοφαντίας δὲ ἁπάσης ἐλευθεροῦν προετεθύμητο, πτοίαν ἔχων εἰς νοῦν τὴν ἐπὶ τούτῳ δεινήν. Ο δὴ συνέντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, πρὸς τὴν ἐν ἀρχαῖς ὑπονοστοῦσι ψευδομυθίαν, δημαγωγῆσαι λέγοντες τὸν Ἰη σοῦν, πλημμελῆσαί τε κατ' αὐτῆς τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς, καὶ τῆς Ῥωμαίων καταστρατεύσασθαι βασι λείας, ὅσον εἰς δύναμιν ἐγχειρήματος. Βασιλέα γὰρ, φησίν, ἑαυτὸν ἐποίησε. Καὶ ἄρα τὸ δυσμήχανόν τε καὶ δυσοργότατον τῶν συκοφαντεῖν ἑλομένων κίνημα. Πρῶτον μὲν γὰρ, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς δεν δρᾶσθαι τὸ τόλμημα διετείνοντο παμψηφεί βοῶντες οἱ δείλαιοι. 'Αλλ' ὡς οὐ σφόδρα κατηγωνίζοντο, την ἑαυτοῦ βασιλείαν οὐκ ἐπίγειον εἶναι φάσκοντος του Χριστοῦ, καίτοι τὰς Ῥωμαίων τιμὰς διεκδικούντι Πιλάτῳ τὴν εἰς αὐτὸ τὸ Θεῖον ἁμαρτίαν εἰσήγαγον λέγοντες· «Υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν.» Ποντο γὰρ οἱ τάλανες ἀκονήσειν διὰ τούτου καὶ οὐχ ἑκόντα Πιλάτον εἰς ἀδιάκριτον ὀργὴν, εὐτολμότατον δὲ καταστήσειν εἰς τὸ καθορίσει τοῦ Σωτῆρος τὸν θάνατον, τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας πρόσχημα, τὴν εἰς τοῦτο κιν νησιν ποιησάμενον. Αλλ' ὡς ἀνήνυτον αὐτοῖς τὸ κατ κουργηθὲν ἀπεδείκνυτο, πάλιν ἐπὶ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἀναθέουσι θράσος, κατὰ τῆς τοῦ Καίσαρος ἀρχῆς τετολ μῆσθαι λέγοντες τὰ ἐγχειρήματα, καὶ τῆς ἐκείνου καθοπλίζεσθαι δόξης τὸν δικαστὴν ἀνέδην ἐπιβοώντες, εἰ μὴ βούλοιτο διεκδικεῖν, καὶ τῇ πρεπούσῃ καθυπο θεῖναι δίκῃ τὸν ἀντειρηκότα Καίσαρι κατ' αὐτούς, διὰ τοῦ καὶ ὅλως ἀνέχεσθαι λαβεῖν τοῦ βασιλέως τὴν κλῆσιν, καίτοι τοῦ Καίσαρος οὐ τὴν ἐπουράνιον διεκδι κοῦντος ἀρχὴν, ἧς δὴ καὶ μάλιστα Χριστὸς ἦν δεσπ της, ἀλλὰ τὴν κάτω καὶ ἐπίγειον, ἢ καὶ τῆς ἐξουσίας ἤρτητο τοῦ Χριστοῦ. Δι' αὐτοῦ γὰρ βασιλεῖς βασιλεύουσι,» κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ τύραννοι δι' αὖτοῦ κρατοῦσι γῆς. 'Αθυρογλωττοῦσι τοιγαροῦν οἱ πάντων ἀνθρώπων ανοσιώτατοι, καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος διασύρουσι δόξαν ἐκ πολλῆς ἄγαν ἀφιλοθεΐας, οἷς καὶ δικαίως ὁ μακάριος προφήτης Ησαΐας ἐπιπλήττειιέγων· «Ὑμεῖς δὲ προσαγάγετε ὧδε, υἱοὶ ἄνομοι, σπέρ μα μοιχῶν καὶ πόρνης, ἐν τίνι ενετρυφήσατε; καὶ ἐπὶ τίνα ἐχαλάσατε τὴν γλῶσσαν ὑμῶν, καὶ ἐπὶ τίνι ἠνοίξατε τὸ στόμα ὑμῶν; Οὐχ ὑμεῖς ἐστε τέχν ἀπωλείας, σπέρμα ἄνομον;» Οὐ γὰρ καθ' ἑνὸς τῶν τυχόντων ἐποιοῦντο τὴν καταβοὴν, καὶ τὴν ἀπύλωτον ἁπλώσαντες γλῶσσαν, πᾶν εἶδος ἁπλῶς ἐπετήδευαν συκοφαντίας, ἀλλὰ κατ' αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Δεσπότου καὶ τοῦ πάντων κρατοῦντος μετὰ τοῦ Πα τρός. Τοιγάρτοι δικαίως τέκνα ἀπωλείας, καὶ ἄνομον σπέρμα κεχρηματίκασί τε καὶ γεγόνασιν ἀληθῶς. miseri his verbis se vel nolentem Pilatum in furorem acturos, audaciamque majorem ei ad sententiam capitis in ipsum ferendam injectum iri pietatis in Deum prætextu. Verum cum frustra sibi consilia ista cederent, ad primam revertuntur audaciam, in Casaris imperium peccatum esse dicentes, et ejus majestati infensum esse judicem impudenter clamantes, nisi ulcisci velit, meritisque panis eum subjicere qui contradicit, ut illi volunt, Cæsari, ex eo quod regis nomen dari sibi patiatur, quamvis Cæsar cœleste regnum nequaquam sibi arroget, cujus maxime dominus Christus erat, sed inferum hoc atque terrenum, quod a Christi quoque potestate pendebat. • Per ipsum enim reges regnant, › ut scriptum est ", ‹ et tyranni per eum terræ dominantur. › Stulte itaque deblaterant impiissimi hominum, et odio in Deum Servatoris gloriæ detrahunt, quos jure beatus propheta Isaias increpat dicens: ‹ Vos vero, accedite huc, filii iniqui, semen adulterorum et meretricis: in quo oblectali estis? et super quem laxastis linguam vestram, et os vestrum aperuistis? Nonne vos estis filii perditionis, semen iniquum 139, Non enim nescio quem e vulgo hominem omni genere contumeliæ ac vocibus petulantissimis prosequebantur, sed sui ipsorum rerumque omnium cum Patre Dominum. Ideoque jure filii perditionis et semen iniquum vocantur ac revera sunt. – XIX, 13, 14. Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Pascha, hora quasi sexta. Et dicit Judais: Ecce rex vester. Totam quodammodo culpam cædis Christi evangelista his verbis Judæorum capitibus ascribit. Pilatum quippe etiam nolentem illorum clamoribus Ο οὖν Πιλάτος ἀκούσας τὸν λόγον τοῦτον, ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ βήματος, εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, Εβραϊστὶ δὲ Γαβαλά, "Ην δὲ παρασκευὴ τοῦ Πάσχα, αγα ἦν ὡσεὶ ἔκτη. Καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις· "Ιδε ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Ολον ὥσπερ ἐπιγράφει ταῖς Ἰουδαίων μάλιστα κεφαλαῖς τῆς ἐπὶ Χριστῷ μιαιφονίας τὸ ἔγκλημα ταῦτα λέγων ὁ εὐαγγελιστής. Νενικῆσθαι γὰρ μονον "1 Prov. xvii, 15. 1ª Isa. Lyi, 3, 4.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. 64€ tionem haud multum ei curæ fuisse, ideoque bomicidis consensisse, quamvis eos sæpe allocutus nullius plane criminis reum a se 1054 compertum Jesum palam professus esset, quo eum extremis penis subjiceret. Judzorum enim libidini æquitatem postponendo, et nullius criminis conscium eo‐ rum farori permittendo, impietatis ipse suæ testis exstitisse deprehendetur. Ad tribunal ergo suum revertitur, quasi jam mortis sententiam in Christuın laturus. Notat vero diem et horain divinus erangelista utiliter ac necessario, cum propter ipsam resurrectionem tum propter triduanam illam apud inferos moram, ut rursum vere Dominus Judæis dixisse comperiatur: ‹Sicut enim ſuit Jonas in ventre cete tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus¹.› Porro Pilatus ex ipso tribunali in conspectum dans Jesum: ‹Ecce, inquit, rex vester.»At quidnam demum istud rei est? Numquid enim turbis illudit, et innocentem sanguinem injuste sitientibus per jocum largitur? aut forsan crudelitatem Judæis exprobrat, quippe qui tot malis pressum æquis oculis aspicerent eum quem Regem Israelis nominant. οὐχὶ καὶ οὐχ εκόντα Πιλάτον ταῖς παρ' αὐτῶν ἐν- victum esse aperte jam ait, et æquitate rejecta raστάσεσιν ἀναφανδόν ἤδη φησὶ, καὶ τὸν μὲν τοῦ διο καίου παρώσασθαι λόγον, ολίγα δὲ σφόδρα τῆς ἀκολουθίας φροντίσαι· διά τε τοῦτο κατεσπᾶσθαι πρὸς τὸ τοῖς φονῶσι δοκοῦν, καίτοι πολλάκις αὐτοῖς προσο λαλήσαντα, καὶ διαρρήδην προσπεφωνηκότα, μηδενὸς τὸ παράπαν ὑπαίτιον εὑρῆσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὃ δὲ καὶ αὐτὸν ταῖς ἐσχάταις ὑποθήσει δίκαις. Κατόπιν γὰρ τοῦ δοκοῦντός τισι τὴν τοῦ δικαίου πέμψας τι μὴν, καὶ τὸν ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένων [γρ. ἐληλεγμένον] ταῖς Ἰουδαίων μανίαις δωρούμενος, αὐτομάρτυς τῆς ἑαυτοῦ δυσσεβείας ἁλώσεται γεγονώς. Ανεισι τοίνυν ἐπὶ τοῦ συνήθους βήματος, ὡς ἂν ἤδη φονικὴν ἐξοίσων κατὰ Χριστοῦ τὴν ψῆφον. Επισημαίνεται δὲ τήν τε ὥραν καὶ τὴν ἡμέραν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής χρησίμως καὶ ἀναγκαίως, διά τε αὐτὴν τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸ παρὰ τοῖς ὑποχθονίοις τριήμερον, ἵνα φαίνηται πάλιν ἀληθεύων ὁ Κύριος τοῖς Ἰουδαίοις εἰπών· ι Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας.» Ἐπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ βήματος ἐπιδείξας τὸν Ἰησοῦν ὁ Ῥωμαίων στρατηγός, «Ιδε, φησίν, ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Καὶ τί δὴ τοῦτο πάλιν ἐστίν; Ἢ γὰρ τοῖς ὄχλοις προσπαίζει λοιπὸν, καὶ χαρίζεται μετά γέλωτος τὸ ἀθῶον αἷμα τοῖς ἀδίκως αὐτὸ διψήσασιν; ἢ τάχα πως καὶ ὀνειδίζει διασύρων εἰς ὠμότητα τὸν Ἰουδαῖον, ἅτε δὴ καὶ ἀνασχόμενον ὅλως τοσούτοις ἰδεῖν περιπεσόντα κακοῖς, ἂν αὐτοί φασι καὶ ὀνομάζουσιν ὅλως Βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Εκραύγασαν οὖν ἐκεῖνοι· Αρον, σταύρωσον αὐτόν. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλάτος· Τὸν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω; XIX, 15. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dicit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Clamant non minus quam prius, nihil de crudelilate remittentes, nec propter illusiones aut inflicta ei verbera mitiores ullo modo facti, sed truculentiores potius, in crucem eum agi postulant, qui mortuos excitavit, totque ac tanta apud eos miracula edidit; quamobrem non parum angitur Pilatus, quod virum tantæ apud eos dignationis, ut Filius Dei et rex putetur, non mori modo, sed morte crudelissima (quid enim cruce tetrius?) affici tam enixe postulent. Judex igitur eos increpat, quod in crucem agi velint hominem tot niiraculis insignem, quæ terrenam rem omnem longe superant. Quid enim æquari potest, aut quid Filio Dei ac rege minus non est? Ἐπιβοῶσι μὲν οὐδὲν ἧττον τὸ ἐν ἀρχαῖς, οὐκ ἐξιστάμενοι της μιαιφονίας, οὐ πρὸς ἡμερότητα μετα τιθέμενοι διὰ τὰ ἐμπαίγματα, οὗ ταῖς ἐπενηνεγμέ ναις αἰκίαις αὐτῷ πρὸς ἠπιότητά πως μεταχωρήσαν τες, πρὸς ἀπηνεστέραν δὲ μᾶλλον ἀποταυρούμενοι γνώμην, σταυροῦσθαι παρακαλοῦσι τὸν ἐγείραντα παρ' αὐτοῖς τοὺς νεκροὺς, καὶ τοσούτων αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδεδειγμένον ἐργάτην, ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ λίαν λυπεῖται Πιλάτος, εἰ καὶ τὸν οὕτω λαμπρὰν ἐσχηκότα παρ' αὐτοῖς τὴν ὑπόληψιν, ὡς Υιόν τε Θεοῦ καὶ βασιλέα νομίζεσθαι, οὐ τεθνάναι δεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὠμῶς ἀποθνήσκειν ἐντόνως οὕτω φασί· σταυροῦ γὰρ τὸ χεῖρον οὐδέν. Ἔλεγχον τοίνυν ὥσπερ τινὰ καὶ ὀνειδισμὸν ποιεῖται τὴν καταβοὴν ὁ δικάζων, εἰ σταυροῦσθαι βούλονται τὸν ὅλως ἐπὶ τούτοις τεθαυμασμένον, & μεγάλην οὕτως ἔχει τὴν ὑπεροχὴν, ὡς ὑπερκεῖσθαι παντὸς ἐπιγείου πράγματος. Τί γὰρ ἴσον, τί δὲ οὐκ ἔλαττον Υἱοῦ τε Θεοῦ καὶ βασιλέως; Απεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα. ᾿Απελάκτισεν ἐν τούτοις ὁ ἡγαπημένος Ἰσραὴλ, καὶ τῆς πρὸς θεὸν φιλίας ἀναφανδὸν ἐξάλλεται, καὶ, κατὰ τὴν Μωσέως φωνὴν, «ἐγκαταλέλοιπε Θεὸν τὸν γεννήσαντα αὐτὸν, καὶ Κυρίου τοῦ βοηθοῦ αὐτοῦ οὐκ ἐμνήσθη. • "Αθρει γὰρ ὅπως ὄψις πόρνης ἐγένετο αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Απηναισχύντησε πρὸς πάντας, ἀπείρηκε τὸ ἴδιον καύχημα, καὶ τὸν ἑαυτοῦ ** Deut. xxxi, 18. ¹³ Matth. xii, 40. 1055 ΧΙΧ, 15. Responderunt pontifces: Non habemus regem nisi Cæsarem. Recalcitravit hic dilectus Israel, et ab amicitia Dei aperte resilit, atque, juxta Mosis vocem, ‹ reliquit Deum factorem suum, et Domini auxiliatoris sui non est recordatus "., Animadverte enim quo pacto facies meretricis facta sit ipsi, ut scribitur. Imprudentem se gessit in omnes, suam gloriam abjecit, et Dominum suum negavit. Præterea

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. 64€ tionem haud multum ei curæ fuisse, ideoque bomicidis consensisse, quamvis eos sæpe allocutus nullius plane criminis reum a se 1054 compertum Jesum palam professus esset, quo eum extremis penis subjiceret. Judzorum enim libidini æquitatem postponendo, et nullius criminis conscium eo‐ rum farori permittendo, impietatis ipse suæ testis exstitisse deprehendetur. Ad tribunal ergo suum revertitur, quasi jam mortis sententiam in Christuın laturus. Notat vero diem et horain divinus erangelista utiliter ac necessario, cum propter ipsam resurrectionem tum propter triduanam illam apud inferos moram, ut rursum vere Dominus Judæis dixisse comperiatur: ‹Sicut enim ſuit Jonas in ventre cete tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terræ tribus diebus et tribus noctibus¹.› Porro Pilatus ex ipso tribunali in conspectum dans Jesum: ‹Ecce, inquit, rex vester.»At quidnam demum istud rei est? Numquid enim turbis illudit, et innocentem sanguinem injuste sitientibus per jocum largitur? aut forsan crudelitatem Judæis exprobrat, quippe qui tot malis pressum æquis oculis aspicerent eum quem Regem Israelis nominant. οὐχὶ καὶ οὐχ εκόντα Πιλάτον ταῖς παρ' αὐτῶν ἐν- victum esse aperte jam ait, et æquitate rejecta raστάσεσιν ἀναφανδόν ἤδη φησὶ, καὶ τὸν μὲν τοῦ διο καίου παρώσασθαι λόγον, ολίγα δὲ σφόδρα τῆς ἀκολουθίας φροντίσαι· διά τε τοῦτο κατεσπᾶσθαι πρὸς τὸ τοῖς φονῶσι δοκοῦν, καίτοι πολλάκις αὐτοῖς προσο λαλήσαντα, καὶ διαρρήδην προσπεφωνηκότα, μηδενὸς τὸ παράπαν ὑπαίτιον εὑρῆσθαι τὸν Ἰησοῦν, ὃ δὲ καὶ αὐτὸν ταῖς ἐσχάταις ὑποθήσει δίκαις. Κατόπιν γὰρ τοῦ δοκοῦντός τισι τὴν τοῦ δικαίου πέμψας τι μὴν, καὶ τὸν ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ἀτόπων ἐληλεγμένων [γρ. ἐληλεγμένον] ταῖς Ἰουδαίων μανίαις δωρούμενος, αὐτομάρτυς τῆς ἑαυτοῦ δυσσεβείας ἁλώσεται γεγονώς. Ανεισι τοίνυν ἐπὶ τοῦ συνήθους βήματος, ὡς ἂν ἤδη φονικὴν ἐξοίσων κατὰ Χριστοῦ τὴν ψῆφον. Επισημαίνεται δὲ τήν τε ὥραν καὶ τὴν ἡμέραν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής χρησίμως καὶ ἀναγκαίως, διά τε αὐτὴν τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὸ παρὰ τοῖς ὑποχθονίοις τριήμερον, ἵνα φαίνηται πάλιν ἀληθεύων ὁ Κύριος τοῖς Ἰουδαίοις εἰπών· ι Ωσπερ γὰρ ἦν Ἰωνᾶς ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύχτας, οὕτως ἔσται καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας.» Ἐπ' αὐτοῦ δὲ τοῦ βήματος ἐπιδείξας τὸν Ἰησοῦν ὁ Ῥωμαίων στρατηγός, «Ιδε, φησίν, ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Καὶ τί δὴ τοῦτο πάλιν ἐστίν; Ἢ γὰρ τοῖς ὄχλοις προσπαίζει λοιπὸν, καὶ χαρίζεται μετά γέλωτος τὸ ἀθῶον αἷμα τοῖς ἀδίκως αὐτὸ διψήσασιν; ἢ τάχα πως καὶ ὀνειδίζει διασύρων εἰς ὠμότητα τὸν Ἰουδαῖον, ἅτε δὴ καὶ ἀνασχόμενον ὅλως τοσούτοις ἰδεῖν περιπεσόντα κακοῖς, ἂν αὐτοί φασι καὶ ὀνομάζουσιν ὅλως Βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Εκραύγασαν οὖν ἐκεῖνοι· Αρον, σταύρωσον αὐτόν. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλάτος· Τὸν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω; XIX, 15. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dicit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Clamant non minus quam prius, nihil de crudelilate remittentes, nec propter illusiones aut inflicta ei verbera mitiores ullo modo facti, sed truculentiores potius, in crucem eum agi postulant, qui mortuos excitavit, totque ac tanta apud eos miracula edidit; quamobrem non parum angitur Pilatus, quod virum tantæ apud eos dignationis, ut Filius Dei et rex putetur, non mori modo, sed morte crudelissima (quid enim cruce tetrius?) affici tam enixe postulent. Judex igitur eos increpat, quod in crucem agi velint hominem tot niiraculis insignem, quæ terrenam rem omnem longe superant. Quid enim æquari potest, aut quid Filio Dei ac rege minus non est? Ἐπιβοῶσι μὲν οὐδὲν ἧττον τὸ ἐν ἀρχαῖς, οὐκ ἐξιστάμενοι της μιαιφονίας, οὐ πρὸς ἡμερότητα μετα τιθέμενοι διὰ τὰ ἐμπαίγματα, οὗ ταῖς ἐπενηνεγμέ ναις αἰκίαις αὐτῷ πρὸς ἠπιότητά πως μεταχωρήσαν τες, πρὸς ἀπηνεστέραν δὲ μᾶλλον ἀποταυρούμενοι γνώμην, σταυροῦσθαι παρακαλοῦσι τὸν ἐγείραντα παρ' αὐτοῖς τοὺς νεκροὺς, καὶ τοσούτων αὐτοῖς θαυμάτων ἀναδεδειγμένον ἐργάτην, ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ λίαν λυπεῖται Πιλάτος, εἰ καὶ τὸν οὕτω λαμπρὰν ἐσχηκότα παρ' αὐτοῖς τὴν ὑπόληψιν, ὡς Υιόν τε Θεοῦ καὶ βασιλέα νομίζεσθαι, οὐ τεθνάναι δεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὠμῶς ἀποθνήσκειν ἐντόνως οὕτω φασί· σταυροῦ γὰρ τὸ χεῖρον οὐδέν. Ἔλεγχον τοίνυν ὥσπερ τινὰ καὶ ὀνειδισμὸν ποιεῖται τὴν καταβοὴν ὁ δικάζων, εἰ σταυροῦσθαι βούλονται τὸν ὅλως ἐπὶ τούτοις τεθαυμασμένον, & μεγάλην οὕτως ἔχει τὴν ὑπεροχὴν, ὡς ὑπερκεῖσθαι παντὸς ἐπιγείου πράγματος. Τί γὰρ ἴσον, τί δὲ οὐκ ἔλαττον Υἱοῦ τε Θεοῦ καὶ βασιλέως; Απεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα. ᾿Απελάκτισεν ἐν τούτοις ὁ ἡγαπημένος Ἰσραὴλ, καὶ τῆς πρὸς θεὸν φιλίας ἀναφανδὸν ἐξάλλεται, καὶ, κατὰ τὴν Μωσέως φωνὴν, «ἐγκαταλέλοιπε Θεὸν τὸν γεννήσαντα αὐτὸν, καὶ Κυρίου τοῦ βοηθοῦ αὐτοῦ οὐκ ἐμνήσθη. • "Αθρει γὰρ ὅπως ὄψις πόρνης ἐγένετο αὐτῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Απηναισχύντησε πρὸς πάντας, ἀπείρηκε τὸ ἴδιον καύχημα, καὶ τὸν ἑαυτοῦ ** Deut. xxxi, 18. ¹³ Matth. xii, 40. 1055 ΧΙΧ, 15. Responderunt pontifces: Non habemus regem nisi Cæsarem. Recalcitravit hic dilectus Israel, et ab amicitia Dei aperte resilit, atque, juxta Mosis vocem, ‹ reliquit Deum factorem suum, et Domini auxiliatoris sui non est recordatus "., Animadverte enim quo pacto facies meretricis facta sit ipsi, ut scribitur. Imprudentem se gessit in omnes, suam gloriam abjecit, et Dominum suum negavit. Præterea

per vocem Jeremix Deus increpabat eos dicens: Δεσπότην ηρνήσατο. Ἐπὶ τούτοις αὐτοῖς ἡτι το διά ● Venite in insulas Chethim, et mittite in Cedar, et φωνῆς Ἱερεμίου, λέγων καὶ πάλαι Θεός, ότι ο 11ου videte si gentes mutaverint deos suos, et isti non ρεύθητε εἰς νήσους Χεττιεὶμ καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστεί sunt dii. Populus autem meus mulavit gloriam λατε, καὶ γνῶτε εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ suam ".» Εt rursus: • Obstupuit caelum super οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί. Ὁ δὲ λαός μου ηλλάξατο την hoc, et inhorruit vehementer, dicit Dominus; duo δόξαν αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν· Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ enim et mala fecit populus meus: me dereliquerunt, τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος, fontem aquæ vitæ, et foderunt sibi cisternas con- ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατα tritas quæ non poterunt continere aquam …., Nam ἔλιπον, πηγὴν ὕδατος ζωῆς, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς cum cæteræ gentes per universum terrarum orbem λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ sparsæ errori suo mordicus inhæreant, et constan- συνέχειν.» Τῶν γὰρ ἑτέρων ἐθνῶν τῶν ἀνὰ πάσαν ter colant quos sibi persuaserint esse deos, nec ab ὄντων τὴν οἰκουμένην τῆς ἰδίας πλάνης ἀπρὶς ἐξημα iis facile deficiant, nec ad alios cultus se trans- μένων, ἀραρότως τε αγαπώντων οὓς ἐνόμισαν εἶναι ferant: resiliit tamen Israel, Casaris imperio se- θεοὺς, καὶ οὐ λίαν εὐμετάφορον εἰς ἀπόστασιν ἐχόν ipsum mancipans, et Dei regnum exuit. Ideoque των διάνοιαν, ούτε μὴν εὐκόλως εἰς ἑτέρας μεθιστα juste admodum Cæsaris traditus est manibus, et μένων λατρείας, ἀπεπήδησεν ὁ Ἰσραὴλ τῇ τοῦ Καί cum potestatem initio suscepisset, male ipse periit, σαρος ἑαυτὸν προσνέμων ἀρχῇ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ et eversa regione belli mala gravissimasque cala- βασιλείαν ἀπεδύσατο. Τοιγάρτοι καὶ σφόδρα δικαίως mitates sustinuit. Observa autem hic rursus scri- ταῖς τοῦ Καίσαρος ἐδόθη χερσίν, οὗ καὶ ἐν ἀρχαῖς ptoris diligentiam. Nec enim populum dixit tam im- τὴν ἐξουσίαν καταδεξάμενος, αὐτός τε διόλωλε κακών, piam vocem auspicatum, sed ipsos rursum populi ὑπέμεινέ τε τῆς χώρας τὴν ἐξανάστασιν, καὶ τὰ ἐκ principes. Clamabant enim, inquit, sacerdotum τοῦ πολέμου πάθη, καὶ τὰς ἀνηκέστους ἐκείνας σύλ principes, ubique ostendens populum præeuntibus φοράς. Επιτήρει δὲ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ συγγρα illis ducibus in saxa impegisse, et in perditionis έως τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ τὸν δῆμον ἔφη της ούτω baraturum corruisse. Arguuntur itaque pontifces δυσσεβεστάτης κατάρξαι φωνῆς, ἀλλὰ πάλιν αυτής non modo suas, sed et subjectorum populorum ani- τοὺς ἡγεῖσθαι λαχόντας. Εκραύγασαν γάρ, φη mas perdendo, exitiosæ cædis duces ac principes οἱ ἀρχιερεῖς, πανταχοῦ δεικνύς, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις et auctores exstitisse, sicut nimirum propheta eos κατακολουθοῦν τὸ ὑπήκοον ἠνέχθη κατά πετρών, καὶ increpabat dicens: «Laqueus facti estis specula- εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον. Εὐθύνον dioni, et sicut rete expansum super llabyrium, ται τοίνυν οἱ ἀρχιερεῖς, ὡς οὐ μόνον τὰς ἰδίας ἀπολο quod qui capiunt venationem confixerunt '7. Spe- λύντες ψυχάς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαεῖς τῆς culationem enim hic vocat subditorum multitudi- ὀλεθρίου μιαιφονίας αὐτοὶ γεγονότες ἡγεμόνες καὶ nem, quibus jussum est principum vitam contem- στρατηγοὶ καὶ παραίτιοι, καθάπερ αμέλει καὶ ὁ plari, et suam ad illam conformare. 1056 Spe- προφήτης αὐτοὺς κατῃτιᾶτο, βοῶν ὅτι «Παγὶς ἐγε culatores enim idcirco in sanctis Litteris vocati νήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ sunt qui populis præsunt. Laqueus ergo ct rele τὸ Ἰταβύριον, ἢ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπη speculationis facti sunt pontifces ipsi, quippe qui ξαν. Σκοπιὰν γὰρ ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν τῶν ὑπὸ primi Christum negare cœperunt, et aliis omnibus χεῖρα πληθύν, τεταγμένην ὥσπερ τὴν τῶν ἡγουμέ auctores fuerunt ut dicerent: «Non habemus re- νων κατασκέπτεσθαι πολιτείαν, διαπλάσσειν δε ότι gem nisi Casarem.» Istud vero dicere audent mi- τὴν ἑαυτῶν. Σκοποὶ γὰρ διὰ τοῦτο παρὰ τοῖς Αγίας seri, cum Deus ac Pater prophetæ voce adventum κέκληνται Γράμμασιν οἱ λαῶν προτεταγμένοι. Παγίς Servatoris prædicat, atque ita clamet: Gaude οὖν ἄρα, καὶ δίκτυον τῇ σκοπια γεγόνασιν οἱ ἀρχα vehementer, flia Sion: prædica, filia Jerusalem. ρεῖς αὐτοὶ, καὶ τῆς ἀρνήσεως ἀρξάμενοι, καὶ τους Ecce res tuus venit tibi justus et salvans, ipse ἄλλους ἅπαντας συναναπείσαντες λέγειν·. Οὐκ ἔχει mansuetus, et ascendens super subjugalem et μεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα.» Τολμῶσι δὲ τοῦτο λέο pullum novum ". Hi vero tametsi asinæ pullo in- γειν οἱ δείλαιοι, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διά των sidentem Hierosolyma deducentes Jesum publice νῆς τοῦ προφήτου τὴν τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προκατ una cum pueris faustis vocibus prosequerentur, αγγέλλοντος ἄφιξιν, οὕτω τε βοῶντος· «Χαίρε σφόδρα dicentes: 4 Benedictus qui venit in nomine Do- θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Ἰων mini ", › nunc tamen reclamant, Romanorum im- ὁ βασιλεύς του ἔρχεται σοι δίκαιος καὶ σώζων, αὐτὸς perio duntaxat addicti, ac divini regni jugum a πραῖς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον cervicibus suis excutientes. Id enim faciunt cum νέον.» Οἱ δὲ καίτοι τῷ πώλῳ τῆς ἔνου τὸν Ἰησοῦν dicunt: «Non habemus regen nisi Casarem. Sed ἐποχούμενον ἀνενεγκόντες εἰς Ἱεροσόλυμα, πανδη rursus comperiemus populos etiam tunc faustis μεί τε νηπίοις ὁμοῦ ταῖς ὑπὲρ ἄνθρωπον καταστέ ominibus Christum Servatorem esse prosecutos: ψαντες εὐφημίαις (ἔφασκον γάρ ο Ευλογημένος ὁ consilio vero pontificum crevisse hanc vociferandi ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου), ο καταβοῶσι γυνί, audaciam. μόνην ἐπιγραφόμενοι τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, καὶ τῆς ὑπὸ Θεῷ βασιλείας τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀπολύοντες αὐχένα. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐναργῶς τὸ λέγειν - 15 Jerem. 11, 10, 11. 16 ibid. 12, 13. 17 Osce v. 1 2. ss Zach. 15. το Matth. ΧΧΙ, • Ούχ

per vocem Jeremix Deus increpabat eos dicens: Δεσπότην ηρνήσατο. Ἐπὶ τούτοις αὐτοῖς ἡτι το διά ● Venite in insulas Chethim, et mittite in Cedar, et φωνῆς Ἱερεμίου, λέγων καὶ πάλαι Θεός, ότι ο 11ου videte si gentes mutaverint deos suos, et isti non ρεύθητε εἰς νήσους Χεττιεὶμ καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστεί sunt dii. Populus autem meus mulavit gloriam λατε, καὶ γνῶτε εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ suam ".» Εt rursus: • Obstupuit caelum super οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί. Ὁ δὲ λαός μου ηλλάξατο την hoc, et inhorruit vehementer, dicit Dominus; duo δόξαν αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν· Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ enim et mala fecit populus meus: me dereliquerunt, τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος, fontem aquæ vitæ, et foderunt sibi cisternas con- ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατα tritas quæ non poterunt continere aquam …., Nam ἔλιπον, πηγὴν ὕδατος ζωῆς, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς cum cæteræ gentes per universum terrarum orbem λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ sparsæ errori suo mordicus inhæreant, et constan- συνέχειν.» Τῶν γὰρ ἑτέρων ἐθνῶν τῶν ἀνὰ πάσαν ter colant quos sibi persuaserint esse deos, nec ab ὄντων τὴν οἰκουμένην τῆς ἰδίας πλάνης ἀπρὶς ἐξημα iis facile deficiant, nec ad alios cultus se trans- μένων, ἀραρότως τε αγαπώντων οὓς ἐνόμισαν εἶναι ferant: resiliit tamen Israel, Casaris imperio se- θεοὺς, καὶ οὐ λίαν εὐμετάφορον εἰς ἀπόστασιν ἐχόν ipsum mancipans, et Dei regnum exuit. Ideoque των διάνοιαν, ούτε μὴν εὐκόλως εἰς ἑτέρας μεθιστα juste admodum Cæsaris traditus est manibus, et μένων λατρείας, ἀπεπήδησεν ὁ Ἰσραὴλ τῇ τοῦ Καί cum potestatem initio suscepisset, male ipse periit, σαρος ἑαυτὸν προσνέμων ἀρχῇ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ et eversa regione belli mala gravissimasque cala- βασιλείαν ἀπεδύσατο. Τοιγάρτοι καὶ σφόδρα δικαίως mitates sustinuit. Observa autem hic rursus scri- ταῖς τοῦ Καίσαρος ἐδόθη χερσίν, οὗ καὶ ἐν ἀρχαῖς ptoris diligentiam. Nec enim populum dixit tam im- τὴν ἐξουσίαν καταδεξάμενος, αὐτός τε διόλωλε κακών, piam vocem auspicatum, sed ipsos rursum populi ὑπέμεινέ τε τῆς χώρας τὴν ἐξανάστασιν, καὶ τὰ ἐκ principes. Clamabant enim, inquit, sacerdotum τοῦ πολέμου πάθη, καὶ τὰς ἀνηκέστους ἐκείνας σύλ principes, ubique ostendens populum præeuntibus φοράς. Επιτήρει δὲ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ συγγρα illis ducibus in saxa impegisse, et in perditionis έως τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ τὸν δῆμον ἔφη της ούτω baraturum corruisse. Arguuntur itaque pontifces δυσσεβεστάτης κατάρξαι φωνῆς, ἀλλὰ πάλιν αυτής non modo suas, sed et subjectorum populorum ani- τοὺς ἡγεῖσθαι λαχόντας. Εκραύγασαν γάρ, φη mas perdendo, exitiosæ cædis duces ac principes οἱ ἀρχιερεῖς, πανταχοῦ δεικνύς, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις et auctores exstitisse, sicut nimirum propheta eos κατακολουθοῦν τὸ ὑπήκοον ἠνέχθη κατά πετρών, καὶ increpabat dicens: «Laqueus facti estis specula- εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον. Εὐθύνον dioni, et sicut rete expansum super llabyrium, ται τοίνυν οἱ ἀρχιερεῖς, ὡς οὐ μόνον τὰς ἰδίας ἀπολο quod qui capiunt venationem confixerunt '7. Spe- λύντες ψυχάς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαεῖς τῆς culationem enim hic vocat subditorum multitudi- ὀλεθρίου μιαιφονίας αὐτοὶ γεγονότες ἡγεμόνες καὶ nem, quibus jussum est principum vitam contem- στρατηγοὶ καὶ παραίτιοι, καθάπερ αμέλει καὶ ὁ plari, et suam ad illam conformare. 1056 Spe- προφήτης αὐτοὺς κατῃτιᾶτο, βοῶν ὅτι «Παγὶς ἐγε culatores enim idcirco in sanctis Litteris vocati νήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ sunt qui populis præsunt. Laqueus ergo ct rele τὸ Ἰταβύριον, ἢ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπη speculationis facti sunt pontifces ipsi, quippe qui ξαν. Σκοπιὰν γὰρ ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν τῶν ὑπὸ primi Christum negare cœperunt, et aliis omnibus χεῖρα πληθύν, τεταγμένην ὥσπερ τὴν τῶν ἡγουμέ auctores fuerunt ut dicerent: «Non habemus re- νων κατασκέπτεσθαι πολιτείαν, διαπλάσσειν δε ότι gem nisi Casarem.» Istud vero dicere audent mi- τὴν ἑαυτῶν. Σκοποὶ γὰρ διὰ τοῦτο παρὰ τοῖς Αγίας seri, cum Deus ac Pater prophetæ voce adventum κέκληνται Γράμμασιν οἱ λαῶν προτεταγμένοι. Παγίς Servatoris prædicat, atque ita clamet: Gaude οὖν ἄρα, καὶ δίκτυον τῇ σκοπια γεγόνασιν οἱ ἀρχα vehementer, flia Sion: prædica, filia Jerusalem. ρεῖς αὐτοὶ, καὶ τῆς ἀρνήσεως ἀρξάμενοι, καὶ τους Ecce res tuus venit tibi justus et salvans, ipse ἄλλους ἅπαντας συναναπείσαντες λέγειν·. Οὐκ ἔχει mansuetus, et ascendens super subjugalem et μεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα.» Τολμῶσι δὲ τοῦτο λέο pullum novum ". Hi vero tametsi asinæ pullo in- γειν οἱ δείλαιοι, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διά των sidentem Hierosolyma deducentes Jesum publice νῆς τοῦ προφήτου τὴν τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προκατ una cum pueris faustis vocibus prosequerentur, αγγέλλοντος ἄφιξιν, οὕτω τε βοῶντος· «Χαίρε σφόδρα dicentes: 4 Benedictus qui venit in nomine Do- θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Ἰων mini ", › nunc tamen reclamant, Romanorum im- ὁ βασιλεύς του ἔρχεται σοι δίκαιος καὶ σώζων, αὐτὸς perio duntaxat addicti, ac divini regni jugum a πραῖς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον cervicibus suis excutientes. Id enim faciunt cum νέον.» Οἱ δὲ καίτοι τῷ πώλῳ τῆς ἔνου τὸν Ἰησοῦν dicunt: «Non habemus regen nisi Casarem. Sed ἐποχούμενον ἀνενεγκόντες εἰς Ἱεροσόλυμα, πανδη rursus comperiemus populos etiam tunc faustis μεί τε νηπίοις ὁμοῦ ταῖς ὑπὲρ ἄνθρωπον καταστέ ominibus Christum Servatorem esse prosecutos: ψαντες εὐφημίαις (ἔφασκον γάρ ο Ευλογημένος ὁ consilio vero pontificum crevisse hanc vociferandi ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου), ο καταβοῶσι γυνί, audaciam. μόνην ἐπιγραφόμενοι τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, καὶ τῆς ὑπὸ Θεῷ βασιλείας τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀπολύοντες αὐχένα. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐναργῶς τὸ λέγειν - 15 Jerem. 11, 10, 11. 16 ibid. 12, 13. 17 Osce v. 1 2. ss Zach. 15. το Matth. ΧΧΙ, • Ούχ

per vocem Jeremix Deus increpabat eos dicens: Δεσπότην ηρνήσατο. Ἐπὶ τούτοις αὐτοῖς ἡτι το διά ● Venite in insulas Chethim, et mittite in Cedar, et φωνῆς Ἱερεμίου, λέγων καὶ πάλαι Θεός, ότι ο 11ου videte si gentes mutaverint deos suos, et isti non ρεύθητε εἰς νήσους Χεττιεὶμ καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστεί sunt dii. Populus autem meus mulavit gloriam λατε, καὶ γνῶτε εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ suam ".» Εt rursus: • Obstupuit caelum super οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί. Ὁ δὲ λαός μου ηλλάξατο την hoc, et inhorruit vehementer, dicit Dominus; duo δόξαν αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν· Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ enim et mala fecit populus meus: me dereliquerunt, τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος, fontem aquæ vitæ, et foderunt sibi cisternas con- ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατα tritas quæ non poterunt continere aquam …., Nam ἔλιπον, πηγὴν ὕδατος ζωῆς, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς cum cæteræ gentes per universum terrarum orbem λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ sparsæ errori suo mordicus inhæreant, et constan- συνέχειν.» Τῶν γὰρ ἑτέρων ἐθνῶν τῶν ἀνὰ πάσαν ter colant quos sibi persuaserint esse deos, nec ab ὄντων τὴν οἰκουμένην τῆς ἰδίας πλάνης ἀπρὶς ἐξημα iis facile deficiant, nec ad alios cultus se trans- μένων, ἀραρότως τε αγαπώντων οὓς ἐνόμισαν εἶναι ferant: resiliit tamen Israel, Casaris imperio se- θεοὺς, καὶ οὐ λίαν εὐμετάφορον εἰς ἀπόστασιν ἐχόν ipsum mancipans, et Dei regnum exuit. Ideoque των διάνοιαν, ούτε μὴν εὐκόλως εἰς ἑτέρας μεθιστα juste admodum Cæsaris traditus est manibus, et μένων λατρείας, ἀπεπήδησεν ὁ Ἰσραὴλ τῇ τοῦ Καί cum potestatem initio suscepisset, male ipse periit, σαρος ἑαυτὸν προσνέμων ἀρχῇ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ et eversa regione belli mala gravissimasque cala- βασιλείαν ἀπεδύσατο. Τοιγάρτοι καὶ σφόδρα δικαίως mitates sustinuit. Observa autem hic rursus scri- ταῖς τοῦ Καίσαρος ἐδόθη χερσίν, οὗ καὶ ἐν ἀρχαῖς ptoris diligentiam. Nec enim populum dixit tam im- τὴν ἐξουσίαν καταδεξάμενος, αὐτός τε διόλωλε κακών, piam vocem auspicatum, sed ipsos rursum populi ὑπέμεινέ τε τῆς χώρας τὴν ἐξανάστασιν, καὶ τὰ ἐκ principes. Clamabant enim, inquit, sacerdotum τοῦ πολέμου πάθη, καὶ τὰς ἀνηκέστους ἐκείνας σύλ principes, ubique ostendens populum præeuntibus φοράς. Επιτήρει δὲ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ συγγρα illis ducibus in saxa impegisse, et in perditionis έως τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ τὸν δῆμον ἔφη της ούτω baraturum corruisse. Arguuntur itaque pontifces δυσσεβεστάτης κατάρξαι φωνῆς, ἀλλὰ πάλιν αυτής non modo suas, sed et subjectorum populorum ani- τοὺς ἡγεῖσθαι λαχόντας. Εκραύγασαν γάρ, φη mas perdendo, exitiosæ cædis duces ac principes οἱ ἀρχιερεῖς, πανταχοῦ δεικνύς, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις et auctores exstitisse, sicut nimirum propheta eos κατακολουθοῦν τὸ ὑπήκοον ἠνέχθη κατά πετρών, καὶ increpabat dicens: «Laqueus facti estis specula- εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον. Εὐθύνον dioni, et sicut rete expansum super llabyrium, ται τοίνυν οἱ ἀρχιερεῖς, ὡς οὐ μόνον τὰς ἰδίας ἀπολο quod qui capiunt venationem confixerunt '7. Spe- λύντες ψυχάς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαεῖς τῆς culationem enim hic vocat subditorum multitudi- ὀλεθρίου μιαιφονίας αὐτοὶ γεγονότες ἡγεμόνες καὶ nem, quibus jussum est principum vitam contem- στρατηγοὶ καὶ παραίτιοι, καθάπερ αμέλει καὶ ὁ plari, et suam ad illam conformare. 1056 Spe- προφήτης αὐτοὺς κατῃτιᾶτο, βοῶν ὅτι «Παγὶς ἐγε culatores enim idcirco in sanctis Litteris vocati νήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ sunt qui populis præsunt. Laqueus ergo ct rele τὸ Ἰταβύριον, ἢ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπη speculationis facti sunt pontifces ipsi, quippe qui ξαν. Σκοπιὰν γὰρ ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν τῶν ὑπὸ primi Christum negare cœperunt, et aliis omnibus χεῖρα πληθύν, τεταγμένην ὥσπερ τὴν τῶν ἡγουμέ auctores fuerunt ut dicerent: «Non habemus re- νων κατασκέπτεσθαι πολιτείαν, διαπλάσσειν δε ότι gem nisi Casarem.» Istud vero dicere audent mi- τὴν ἑαυτῶν. Σκοποὶ γὰρ διὰ τοῦτο παρὰ τοῖς Αγίας seri, cum Deus ac Pater prophetæ voce adventum κέκληνται Γράμμασιν οἱ λαῶν προτεταγμένοι. Παγίς Servatoris prædicat, atque ita clamet: Gaude οὖν ἄρα, καὶ δίκτυον τῇ σκοπια γεγόνασιν οἱ ἀρχα vehementer, flia Sion: prædica, filia Jerusalem. ρεῖς αὐτοὶ, καὶ τῆς ἀρνήσεως ἀρξάμενοι, καὶ τους Ecce res tuus venit tibi justus et salvans, ipse ἄλλους ἅπαντας συναναπείσαντες λέγειν·. Οὐκ ἔχει mansuetus, et ascendens super subjugalem et μεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα.» Τολμῶσι δὲ τοῦτο λέο pullum novum ". Hi vero tametsi asinæ pullo in- γειν οἱ δείλαιοι, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διά των sidentem Hierosolyma deducentes Jesum publice νῆς τοῦ προφήτου τὴν τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προκατ una cum pueris faustis vocibus prosequerentur, αγγέλλοντος ἄφιξιν, οὕτω τε βοῶντος· «Χαίρε σφόδρα dicentes: 4 Benedictus qui venit in nomine Do- θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Ἰων mini ", › nunc tamen reclamant, Romanorum im- ὁ βασιλεύς του ἔρχεται σοι δίκαιος καὶ σώζων, αὐτὸς perio duntaxat addicti, ac divini regni jugum a πραῖς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον cervicibus suis excutientes. Id enim faciunt cum νέον.» Οἱ δὲ καίτοι τῷ πώλῳ τῆς ἔνου τὸν Ἰησοῦν dicunt: «Non habemus regen nisi Casarem. Sed ἐποχούμενον ἀνενεγκόντες εἰς Ἱεροσόλυμα, πανδη rursus comperiemus populos etiam tunc faustis μεί τε νηπίοις ὁμοῦ ταῖς ὑπὲρ ἄνθρωπον καταστέ ominibus Christum Servatorem esse prosecutos: ψαντες εὐφημίαις (ἔφασκον γάρ ο Ευλογημένος ὁ consilio vero pontificum crevisse hanc vociferandi ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου), ο καταβοῶσι γυνί, audaciam. μόνην ἐπιγραφόμενοι τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, καὶ τῆς ὑπὸ Θεῷ βασιλείας τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀπολύοντες αὐχένα. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐναργῶς τὸ λέγειν - 15 Jerem. 11, 10, 11. 16 ibid. 12, 13. 17 Osce v. 1 2. ss Zach. 15. το Matth. ΧΧΙ, • Ούχ

per vocem Jeremix Deus increpabat eos dicens: Δεσπότην ηρνήσατο. Ἐπὶ τούτοις αὐτοῖς ἡτι το διά ● Venite in insulas Chethim, et mittite in Cedar, et φωνῆς Ἱερεμίου, λέγων καὶ πάλαι Θεός, ότι ο 11ου videte si gentes mutaverint deos suos, et isti non ρεύθητε εἰς νήσους Χεττιεὶμ καὶ εἰς Κηδὰρ ἀποστεί sunt dii. Populus autem meus mulavit gloriam λατε, καὶ γνῶτε εἰ ἀλλάξονται ἔθνη θεοὺς αὐτῶν· καὶ suam ".» Εt rursus: • Obstupuit caelum super οὗτοι οὐκ εἰσὶ θεοί. Ὁ δὲ λαός μου ηλλάξατο την hoc, et inhorruit vehementer, dicit Dominus; duo δόξαν αὐτοῦ.» Καὶ πάλιν· Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ enim et mala fecit populus meus: me dereliquerunt, τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος, fontem aquæ vitæ, et foderunt sibi cisternas con- ὅτι δύο καὶ πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου· ἐμὲ ἐγκατα tritas quæ non poterunt continere aquam …., Nam ἔλιπον, πηγὴν ὕδατος ζωῆς, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς cum cæteræ gentes per universum terrarum orbem λάκκους συντετριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ sparsæ errori suo mordicus inhæreant, et constan- συνέχειν.» Τῶν γὰρ ἑτέρων ἐθνῶν τῶν ἀνὰ πάσαν ter colant quos sibi persuaserint esse deos, nec ab ὄντων τὴν οἰκουμένην τῆς ἰδίας πλάνης ἀπρὶς ἐξημα iis facile deficiant, nec ad alios cultus se trans- μένων, ἀραρότως τε αγαπώντων οὓς ἐνόμισαν εἶναι ferant: resiliit tamen Israel, Casaris imperio se- θεοὺς, καὶ οὐ λίαν εὐμετάφορον εἰς ἀπόστασιν ἐχόν ipsum mancipans, et Dei regnum exuit. Ideoque των διάνοιαν, ούτε μὴν εὐκόλως εἰς ἑτέρας μεθιστα juste admodum Cæsaris traditus est manibus, et μένων λατρείας, ἀπεπήδησεν ὁ Ἰσραὴλ τῇ τοῦ Καί cum potestatem initio suscepisset, male ipse periit, σαρος ἑαυτὸν προσνέμων ἀρχῇ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ et eversa regione belli mala gravissimasque cala- βασιλείαν ἀπεδύσατο. Τοιγάρτοι καὶ σφόδρα δικαίως mitates sustinuit. Observa autem hic rursus scri- ταῖς τοῦ Καίσαρος ἐδόθη χερσίν, οὗ καὶ ἐν ἀρχαῖς ptoris diligentiam. Nec enim populum dixit tam im- τὴν ἐξουσίαν καταδεξάμενος, αὐτός τε διόλωλε κακών, piam vocem auspicatum, sed ipsos rursum populi ὑπέμεινέ τε τῆς χώρας τὴν ἐξανάστασιν, καὶ τὰ ἐκ principes. Clamabant enim, inquit, sacerdotum τοῦ πολέμου πάθη, καὶ τὰς ἀνηκέστους ἐκείνας σύλ principes, ubique ostendens populum præeuntibus φοράς. Επιτήρει δὲ πάλιν ἐν τούτοις τοῦ συγγρα illis ducibus in saxa impegisse, et in perditionis έως τὴν ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ τὸν δῆμον ἔφη της ούτω baraturum corruisse. Arguuntur itaque pontifces δυσσεβεστάτης κατάρξαι φωνῆς, ἀλλὰ πάλιν αυτής non modo suas, sed et subjectorum populorum ani- τοὺς ἡγεῖσθαι λαχόντας. Εκραύγασαν γάρ, φη mas perdendo, exitiosæ cædis duces ac principes οἱ ἀρχιερεῖς, πανταχοῦ δεικνύς, ὅτι τοῖς ἡγουμένοις et auctores exstitisse, sicut nimirum propheta eos κατακολουθοῦν τὸ ὑπήκοον ἠνέχθη κατά πετρών, καὶ increpabat dicens: «Laqueus facti estis specula- εἰς τὸ τῆς ἀπωλείας κατώλισθε βάραθρον. Εὐθύνον dioni, et sicut rete expansum super llabyrium, ται τοίνυν οἱ ἀρχιερεῖς, ὡς οὐ μόνον τὰς ἰδίας ἀπολο quod qui capiunt venationem confixerunt '7. Spe- λύντες ψυχάς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπὸ χεῖρα λαεῖς τῆς culationem enim hic vocat subditorum multitudi- ὀλεθρίου μιαιφονίας αὐτοὶ γεγονότες ἡγεμόνες καὶ nem, quibus jussum est principum vitam contem- στρατηγοὶ καὶ παραίτιοι, καθάπερ αμέλει καὶ ὁ plari, et suam ad illam conformare. 1056 Spe- προφήτης αὐτοὺς κατῃτιᾶτο, βοῶν ὅτι «Παγὶς ἐγε culatores enim idcirco in sanctis Litteris vocati νήθητε τῇ σκοπιᾷ, καὶ ὡς δίκτυον ἐκτεταμένον ἐπὶ sunt qui populis præsunt. Laqueus ergo ct rele τὸ Ἰταβύριον, ἢ οἱ ἀγρεύοντες τὴν θήραν κατέπη speculationis facti sunt pontifces ipsi, quippe qui ξαν. Σκοπιὰν γὰρ ἐν τούτοις ἀποκαλεῖ τὴν τῶν ὑπὸ primi Christum negare cœperunt, et aliis omnibus χεῖρα πληθύν, τεταγμένην ὥσπερ τὴν τῶν ἡγουμέ auctores fuerunt ut dicerent: «Non habemus re- νων κατασκέπτεσθαι πολιτείαν, διαπλάσσειν δε ότι gem nisi Casarem.» Istud vero dicere audent mi- τὴν ἑαυτῶν. Σκοποὶ γὰρ διὰ τοῦτο παρὰ τοῖς Αγίας seri, cum Deus ac Pater prophetæ voce adventum κέκληνται Γράμμασιν οἱ λαῶν προτεταγμένοι. Παγίς Servatoris prædicat, atque ita clamet: Gaude οὖν ἄρα, καὶ δίκτυον τῇ σκοπια γεγόνασιν οἱ ἀρχα vehementer, flia Sion: prædica, filia Jerusalem. ρεῖς αὐτοὶ, καὶ τῆς ἀρνήσεως ἀρξάμενοι, καὶ τους Ecce res tuus venit tibi justus et salvans, ipse ἄλλους ἅπαντας συναναπείσαντες λέγειν·. Οὐκ ἔχει mansuetus, et ascendens super subjugalem et μεν βασιλέα, εἰ μὴ Καίσαρα.» Τολμῶσι δὲ τοῦτο λέο pullum novum ". Hi vero tametsi asinæ pullo in- γειν οἱ δείλαιοι, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διά των sidentem Hierosolyma deducentes Jesum publice νῆς τοῦ προφήτου τὴν τοῦ Σωτῆρος αὐτοῖς προκατ una cum pueris faustis vocibus prosequerentur, αγγέλλοντος ἄφιξιν, οὕτω τε βοῶντος· «Χαίρε σφόδρα dicentes: 4 Benedictus qui venit in nomine Do- θύγατερ Σιών· κήρυττε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ. Ἰων mini ", › nunc tamen reclamant, Romanorum im- ὁ βασιλεύς του ἔρχεται σοι δίκαιος καὶ σώζων, αὐτὸς perio duntaxat addicti, ac divini regni jugum a πραῖς, καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον cervicibus suis excutientes. Id enim faciunt cum νέον.» Οἱ δὲ καίτοι τῷ πώλῳ τῆς ἔνου τὸν Ἰησοῦν dicunt: «Non habemus regen nisi Casarem. Sed ἐποχούμενον ἀνενεγκόντες εἰς Ἱεροσόλυμα, πανδη rursus comperiemus populos etiam tunc faustis μεί τε νηπίοις ὁμοῦ ταῖς ὑπὲρ ἄνθρωπον καταστέ ominibus Christum Servatorem esse prosecutos: ψαντες εὐφημίαις (ἔφασκον γάρ ο Ευλογημένος ὁ consilio vero pontificum crevisse hanc vociferandi ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου), ο καταβοῶσι γυνί, audaciam. μόνην ἐπιγραφόμενοι τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν, καὶ τῆς ὑπὸ Θεῷ βασιλείας τὸν οἰκεῖον ὥσπερ ἀπολύοντες αὐχένα. Τοῦτο γὰρ ἦν ἐναργῶς τὸ λέγειν - 15 Jerem. 11, 10, 11. 16 ibid. 12, 13. 17 Osce v. 1 2. ss Zach. 15. το Matth. ΧΧΙ, • Ούχ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.» Αλλ' εὑρήσομεν πάλιν, καὶ τότε μὲν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ παρὰ τῶν λαῶν γεγενημένην τὴν εὐφημίαν, παρὰ δὲ τῆς τῶν ἀρχιερέων δυσβουλίας καὶ ταύτην ταῖς ἄλλαις προστετολμῆσθαί φαμεν τὴν καταβοήν. Τότε οὖν παρέδωκεν αὐτοῖς αὐτὸν, ἵνα σταυρωθῇ. XIX, 16. Tunc ergo tradidit eum illis ut crucifigeretur. Judæorum furori quidvis audendi habenas laxal etiam nolens Pilatus, et exuta judicis congrua potestate, iræ impotentiæ permittit impune ferri quo velit, dum in crucem agi mandat eum qui nullius sit plane culpæ convictus, sed quod se Filium Dei dixerit, præter rationem damnatus. Judæis ergo jure facinus illud totum ascripseris, et ut illius auctores eos argueris. Impietatis quippe in Christum initium et caput fuerunt, neque tamen idcirco Pilatum ejus impietatis expertem dicimus, sed in eadem culpa cum illis exstitisse. Nam cum posset ex illoram furore eum eruere ac servare, non modo non eruit, sed tradidit, neque simpliciter, sed ut Ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀκράτοις όργαῖς ἀπονέμει λοι τὸν καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν καὶ τῶν ἔξω νόμων ἀποδρομὴν, καὶ τὴν τοῖς δικάζουσι πρέπουσαν ἐξουσίαν ἀφελών, ἀταμιεύτοις ήδη φέρε σθαι τοῖς θυμοῖς ἀνεγκλήτως ἐφίησι, σταυροῦν ἐπιτρέψας τὸν ἐπ' οὐδενὶ μὲν τῶν φαύλων ἁλόντα παν τελῶς, ὅτι δὲ μόνον Υἱὸν ἑαυτὸν ἔφη Θεοῦ παραλόγως κρινόμενον. Ἰουδαίοις μὲν οὖν τὸ πᾶν τοῦ τολμήμα τος ἐπιγράψαι τις ἂν, καὶ τὴν τῆς πρωτουργίας εἰ κότως ἂν, οἶμαι, καὶ καλῶς ἀναθείη γραφήν. Αὐτοὶ γὰρ γεγόνασι τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας ἀρχὴ, τὴν δέ γε Πιλάτου κεφαλὴν τῆς ἐκείνων ἀνοσιότητος οὐκ ἀμοιρῆσαί φαμεν, ἀλλ᾽ εἶναι τοῖς δράσασι συνα υπαίτιον, ἐπείπερ ἐκρύεσθαί τε καὶ διασώζειν ἐξὸν eum crucifigerent, tradidit. τῆς τῶν φονώντων μανίας, οὐχ ὅπως ἐξείλετο μόνον, ἀλλὰ καὶ παρέδωκεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ἵνα σταυ ρώσειαν. Παρέλαβον οὖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ βαστάζων ἑαυτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμε τον Κρανίου τόπον, ὃ λέγεται Εβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ' αὐτοῦ ἄλλους δύο, ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν. Απάγουσι μὲν ὡς τεθνηξόμενον ἤδη τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγὸν, ἐπράττετο δὲ καὶ τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν, δυνάμει τῇ θείᾳ, καὶ τέχνῃ τῇ ὑπὲρ νοῦν, εἰς ἀδόκητόν τινα καὶ ἀντίστροφον θέσιν ἐκτελευτῶντος τοῦ πάθους· παγὶς γὰρ ῶσπερ τῷ τοῦ θανάτου κράτει τὸ Χριστοῦ πάθος ἐσκευάζετο, καὶ ἀνανεώσεως ἀρχὴ τῆς εἰς ἀφθαρσίαν, καὶ καινότητα ζωῆς ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος ἦν. Τὸ δὲ ἐφ᾽ ᾧπερ ἔμελλε σταυροῦσθαι ξύλον ἐπωμάδιον ἔχων, πρόεισι λοιπὸν κατακεκριμένον ήδη καὶ τὴν ἐφ' αἵματι ψῆφον ἐπ' οὐδενὶ παντελῶς ὑπομείνας κακῷ, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς. Τὰς γὰρ τοῖς ἡμαρτηκόσιν ἐπηρτημένας εὐλόγως ἐκ τοῦ νόμου δίκας εἰς ἑαυτὸν ἐκομίζετο. «Γέγονε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. • Επικατάρατος γὰρ, φησί, πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλον. • Επάρατοι δὲ πάντες ἡμεῖς, τὸν θεῖον ἀποπληροῦν οὐκ ἀνεχόμεκαι νόμον. Πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες, εὐολισθού τάτη πρὸς τοῦτο λίαν ἡ ἀνθρώπου φύσις. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν ὁ θεῖος ἔφη που νόμος • Επικατάρατος, XIX, 16-18. Susceperunt autem Jesum, et duxerunt eum. Et bajulans sibi crucem exirit in eum qui dicitur Calvariæ locum, Hebraice Golgotha: ubi crucifixerunt eum, et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum. 1057 Adducunt quidem moriturum jam vitæ auctorem: quod pro nobis fiebat, passione longe alium quam quem sibi Judæi finxerant, virtute divina, et ratione quæ nostram mentem excedit, exitam sortiente: laqueus enim quodammodo passione Christi struebatur mortis potentiæ, et instaurationis in incorruptionem ac novitatem vitæ initium et caput erat mors Domini. Lignum autem in quo crucifigendus erat, humeris gestans tandem progreditur, damnatus jam capitali sententia, quamvis plane insons, idque propter nos. Panas quippe jure peccatoribus a lege irrogatas in se suscepit. «Factus enim est pro nobis maledictum, ut scriplum est ". «Maledictus enim, inquit, omnis qui pendet in ligno ''., Maledicti vero nos omnes, qui divinam legem implere nolunus. Multum quippe omnes delinquinus ", et in peccatum perquam prona est natura hominis. Porro cum divina lex dicat: Maledictus quicunque non manet in jis quæ scripta sunt in libro legis hujus, ut faciat ea 38,» nostra est illa maledictio, non aliorum. Nam qui violatæ legis sunt rei, et præcipites feruntur in peccatum, jure puniri decet. Quocirca maledictus est propter nos qui peccatum non novit ", ut nos a veteri maledicto liberaret. Sufficiebat enim pro omnibus unus patiens qui supra omnes est Deus, et morte suæ carnis omnium salutem redimens. Christus itaque gestat crucem haudquaquam se dignam, sed nobis, si legis condemnationem spectemus, debitam. Nam quemadmodum in mortuis " Deut. ΙΙ, 97; Galat, 1, 10. II Cor. V, 21. δς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς ἐγγεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τούτου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά· ο ἡμῶν ἄρα, καὶ οὐχ ἑτέρων ἡ ἀρά. Οἷς γὰρ ἔγκλημα μὲν ἡ παράβασις, τὸ δὲ τοῦ διορισθέντος ἐξολισθεῖν εἶπε τέστατον, αὐτοῖς ἂν εἴη καὶ τὸ εὐθύνεσθαι πρέπον. Οὐκοῦν ἐπάρατος δι' ἡμᾶς ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ἵνα ἡμᾶς ἀπολύσῃ τῆς ἀρχαίας ἀρᾶς. Εξήρκει γάρ τοῦτο παθὼν ὑπὲρ πάντων, ὁ ὑπὲρ πάντας Θεὸς, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν ἁπάντων λύτρωσιν ἐξωνούμενος. Ἐπικομίζεται τοίνυν, οὐ τὸν αὐτῷ πρέποντα σταυρὸν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ τὸν ἡμῖν ἐπηρτη- ** Galat. 11, 13. * Deut. xxı, 23. 30 Jac, 111, 2. Αί. Παρέλαβον δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἤγαγον εἰς τὸ πραιτώριον· καὶ βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. PATROL. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.» Αλλ' εὑρήσομεν πάλιν, καὶ τότε μὲν ἐπὶ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ παρὰ τῶν λαῶν γεγενημένην τὴν εὐφημίαν, παρὰ δὲ τῆς τῶν ἀρχιερέων δυσβουλίας καὶ ταύτην ταῖς ἄλλαις προστετολμῆσθαί φαμεν τὴν καταβοήν. Τότε οὖν παρέδωκεν αὐτοῖς αὐτὸν, ἵνα σταυρωθῇ. XIX, 16. Tunc ergo tradidit eum illis ut crucifigeretur. Judæorum furori quidvis audendi habenas laxal etiam nolens Pilatus, et exuta judicis congrua potestate, iræ impotentiæ permittit impune ferri quo velit, dum in crucem agi mandat eum qui nullius sit plane culpæ convictus, sed quod se Filium Dei dixerit, præter rationem damnatus. Judæis ergo jure facinus illud totum ascripseris, et ut illius auctores eos argueris. Impietatis quippe in Christum initium et caput fuerunt, neque tamen idcirco Pilatum ejus impietatis expertem dicimus, sed in eadem culpa cum illis exstitisse. Nam cum posset ex illoram furore eum eruere ac servare, non modo non eruit, sed tradidit, neque simpliciter, sed ut Ταῖς τῶν Ἰουδαίων ἀκράτοις όργαῖς ἀπονέμει λοι τὸν καὶ οὐχ ἑκὼν ὁ Πιλάτος τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν καὶ τῶν ἔξω νόμων ἀποδρομὴν, καὶ τὴν τοῖς δικάζουσι πρέπουσαν ἐξουσίαν ἀφελών, ἀταμιεύτοις ήδη φέρε σθαι τοῖς θυμοῖς ἀνεγκλήτως ἐφίησι, σταυροῦν ἐπιτρέψας τὸν ἐπ' οὐδενὶ μὲν τῶν φαύλων ἁλόντα παν τελῶς, ὅτι δὲ μόνον Υἱὸν ἑαυτὸν ἔφη Θεοῦ παραλόγως κρινόμενον. Ἰουδαίοις μὲν οὖν τὸ πᾶν τοῦ τολμήμα τος ἐπιγράψαι τις ἂν, καὶ τὴν τῆς πρωτουργίας εἰ κότως ἂν, οἶμαι, καὶ καλῶς ἀναθείη γραφήν. Αὐτοὶ γὰρ γεγόνασι τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας ἀρχὴ, τὴν δέ γε Πιλάτου κεφαλὴν τῆς ἐκείνων ἀνοσιότητος οὐκ ἀμοιρῆσαί φαμεν, ἀλλ᾽ εἶναι τοῖς δράσασι συνα υπαίτιον, ἐπείπερ ἐκρύεσθαί τε καὶ διασώζειν ἐξὸν eum crucifigerent, tradidit. τῆς τῶν φονώντων μανίας, οὐχ ὅπως ἐξείλετο μόνον, ἀλλὰ καὶ παρέδωκεν οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾿ ἵνα σταυ ρώσειαν. Παρέλαβον οὖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ βαστάζων ἑαυτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμε τον Κρανίου τόπον, ὃ λέγεται Εβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ' αὐτοῦ ἄλλους δύο, ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν. Απάγουσι μὲν ὡς τεθνηξόμενον ἤδη τὸν τῆς ζωῆς ἀρχηγὸν, ἐπράττετο δὲ καὶ τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν, δυνάμει τῇ θείᾳ, καὶ τέχνῃ τῇ ὑπὲρ νοῦν, εἰς ἀδόκητόν τινα καὶ ἀντίστροφον θέσιν ἐκτελευτῶντος τοῦ πάθους· παγὶς γὰρ ῶσπερ τῷ τοῦ θανάτου κράτει τὸ Χριστοῦ πάθος ἐσκευάζετο, καὶ ἀνανεώσεως ἀρχὴ τῆς εἰς ἀφθαρσίαν, καὶ καινότητα ζωῆς ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος ἦν. Τὸ δὲ ἐφ᾽ ᾧπερ ἔμελλε σταυροῦσθαι ξύλον ἐπωμάδιον ἔχων, πρόεισι λοιπὸν κατακεκριμένον ήδη καὶ τὴν ἐφ' αἵματι ψῆφον ἐπ' οὐδενὶ παντελῶς ὑπομείνας κακῷ, καὶ τοῦτο δι' ἡμᾶς. Τὰς γὰρ τοῖς ἡμαρτηκόσιν ἐπηρτημένας εὐλόγως ἐκ τοῦ νόμου δίκας εἰς ἑαυτὸν ἐκομίζετο. «Γέγονε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. • Επικατάρατος γὰρ, φησί, πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλον. • Επάρατοι δὲ πάντες ἡμεῖς, τὸν θεῖον ἀποπληροῦν οὐκ ἀνεχόμεκαι νόμον. Πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες, εὐολισθού τάτη πρὸς τοῦτο λίαν ἡ ἀνθρώπου φύσις. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν ὁ θεῖος ἔφη που νόμος • Επικατάρατος, XIX, 16-18. Susceperunt autem Jesum, et duxerunt eum. Et bajulans sibi crucem exirit in eum qui dicitur Calvariæ locum, Hebraice Golgotha: ubi crucifixerunt eum, et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum. 1057 Adducunt quidem moriturum jam vitæ auctorem: quod pro nobis fiebat, passione longe alium quam quem sibi Judæi finxerant, virtute divina, et ratione quæ nostram mentem excedit, exitam sortiente: laqueus enim quodammodo passione Christi struebatur mortis potentiæ, et instaurationis in incorruptionem ac novitatem vitæ initium et caput erat mors Domini. Lignum autem in quo crucifigendus erat, humeris gestans tandem progreditur, damnatus jam capitali sententia, quamvis plane insons, idque propter nos. Panas quippe jure peccatoribus a lege irrogatas in se suscepit. «Factus enim est pro nobis maledictum, ut scriplum est ". «Maledictus enim, inquit, omnis qui pendet in ligno ''., Maledicti vero nos omnes, qui divinam legem implere nolunus. Multum quippe omnes delinquinus ", et in peccatum perquam prona est natura hominis. Porro cum divina lex dicat: Maledictus quicunque non manet in jis quæ scripta sunt in libro legis hujus, ut faciat ea 38,» nostra est illa maledictio, non aliorum. Nam qui violatæ legis sunt rei, et præcipites feruntur in peccatum, jure puniri decet. Quocirca maledictus est propter nos qui peccatum non novit ", ut nos a veteri maledicto liberaret. Sufficiebat enim pro omnibus unus patiens qui supra omnes est Deus, et morte suæ carnis omnium salutem redimens. Christus itaque gestat crucem haudquaquam se dignam, sed nobis, si legis condemnationem spectemus, debitam. Nam quemadmodum in mortuis " Deut. ΙΙ, 97; Galat, 1, 10. II Cor. V, 21. δς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς ἐγγεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τούτου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά· ο ἡμῶν ἄρα, καὶ οὐχ ἑτέρων ἡ ἀρά. Οἷς γὰρ ἔγκλημα μὲν ἡ παράβασις, τὸ δὲ τοῦ διορισθέντος ἐξολισθεῖν εἶπε τέστατον, αὐτοῖς ἂν εἴη καὶ τὸ εὐθύνεσθαι πρέπον. Οὐκοῦν ἐπάρατος δι' ἡμᾶς ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, ἵνα ἡμᾶς ἀπολύσῃ τῆς ἀρχαίας ἀρᾶς. Εξήρκει γάρ τοῦτο παθὼν ὑπὲρ πάντων, ὁ ὑπὲρ πάντας Θεὸς, καὶ τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν ἁπάντων λύτρωσιν ἐξωνούμενος. Ἐπικομίζεται τοίνυν, οὐ τὸν αὐτῷ πρέποντα σταυρὸν ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ τὸν ἡμῖν ἐπηρτη- ** Galat. 11, 13. * Deut. xxı, 23. 30 Jac, 111, 2. Αί. Παρέλαβον δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἤγαγον εἰς τὸ πραιτώριον· καὶ βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ. PATROL. GR. LXXIV.

fuit non propter seipsum, sed propter nos, ut no- μένον τε καὶ χρεωστούμενον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς bis dus æternæ vitæ exsisteret, per seipsum destructo mortis imperio *, sic etiam crucem nobis convenieutem in seipsum assumit, condemnationem ex lege in seipso condemnans, ut omnis deinceps iniquitas oppilet os suum, sicut in Psalmis cani Wr ", eo qui non habet peccatum pro peccatis omnium condemnato. Porro ex hoc Christi facto non parum utilitatis capiemus ad pietatis studium fortiter amplectendum. Nec enim alio quoquam modo bonorum perfectionem et integram cun Deo unionem assequemur, quam si dilectionem ejus terrenæ vitæ prætulerimus, et pro veritate strenue certare, tempore nos ad istud vocante, velimus. Et sane Dominus 1058 noster Jesus Christus: • Qui non accipit, inquit, crucem suam, et sequitur me, boni est me dignus F., Crucem vero sumere, nihil aliud, opinor, significat, quam mundo propter eum renuntiare, et bonis quæ speramus, si res ita postulat, vitam corporis postponere. Sed Dominus quidem noster Jesus Christus debitam nobis crucem gestare, idque propter dilectionem erga nos pati non erubescit. Nos autem miseri, quamvis ex hac terra sensus experte conditi, et ex nihilo ad esse producti, pro pietate sudores me attingere quidem interdum audemus, sed si forsan propter pietatem in Christum pati quidquam contigerit, gravi statim pudore victi, et adversariorum aut conviciatorum risum ceu pestiferum quid aversati, Deique voluntatem temporariæ huic et inani ambitioni postponentes, superbia quæ omnium, ut uno verbo dicam, mater est malorum, laboramus, et in istud crimen incidimus. Servi enim supra dominum, et supra magistrum discipuli sapinus et agimus. Verum, o gravem infirmitatem quæ unentem nostram obvia recti honestique præda frustratur! Observandum vero est divinum Petrum, cum ferre non posset quæ a Christo Servatore nostro de sua passione prædicebantur: dixerat enim Christus: «Ecce ascendinius Hierosolymam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et erucifigent eum, et interficient ": › Petrus vero cum incarnationis mysterium nondum caperet, pietate motus, maxime cum Dei et magistri amantissimus esset, «Abeit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. › Ad quæ Christus: ‹ Vade post me, Satana, scandalum es mibi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed ea quæ hominum ".› Verum non parum hine utilitatis nobis colligere est. Discemus enim si quando tempus ad strenue pro Deo certandum nos vocet, necessarium esse pro virtute adire certamina; sed et licet qui charissimi nobis sunt aliquid fortiter agere prohibeant infamia apud homines, aut mundana quadam re proposita, cavendum ne assentiare. Nec enim a Satana ullo modo differunt, qui creare scandala, et ab utili indagatione versutis ac blandis quandoque sermo- ׳ Hebr. 11, 14. 10 Psal. CVI, ⋅ τὴν διὰ νόμου κατάκρισιν. Ωσπερ γὰρ γέγονεν ἐν νεκροῖς, οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμῖν ἀφο χηγὸς τῆς εἰς αἰῶνα ζωῆς εὐρεθή, καταλύσας δι' ἑαυτοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὕτω καὶ τὸν ἡμῖν πρέποντα σταυρὸν εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει, τὴν ἐκ τοῦ νόμου κατάκρισιν ἐν ἑαυτῷ κατακρίνων, ἵνα πάσα λοιπὸν ἀνομία ἐμφράξῃ στόμα αὐτῆς, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμενον, τοῦ μὴ ἔχοντος ἁμαρτίαν, ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ἁμαρτίας καταδεδικασμένου. Ονήσει δὲ σφόδρα τὰς ἡμετέρας ψυχὰς τὸ ἐπὶ Χρι στῷ τετελεσμένον, εἰς τύπον ἀνδρείας, φημὶ δὴ τῆς κατ' εὐσέβειαν. Περιέσται γάρ, οἶμαι, καθ' ἕτερον ἡμῖν οὐδένα τρόπον τῆς τελειότητος ἐφικέσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ὁλοτελοῦς ἐνώσεως, εἰ μὴ τῆς ἐπιγείου ζωῆς ἀμείνω τε ποιησαίμεθα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ προκινδυνεύσαι τῆς ἀληθείας ἐθέλοιμεν προθυμότατα, καλοῦντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο καιροῦ. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· • Πας, φησίν, ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Τὸ δὲ λαβεῖν τὸν σταυρὸν, οὐδὲν οἶμαι σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὸ ἀποτάξασθαι μὲν τῷ κόσμῳ διὰ Θεὸν, δευτέραν δὲ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν καὶ αὐτὴν ποιεῖσθαι τὴν μετὰ σώματος εἰ τύχοι ζωήν. Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τὸν ἡμῖν πρέποντα διακο μίζων σταυρὸν οὐκ ἐρυθριᾷ, καὶ τοῦτο παθὼν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ δείλαιοι, καίτοι μητέρα τὴν ὑπὸ πόδας ταυτηνὶ καὶ ἀναίσθητον ἔχον τες γῆν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοι, τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ιδρώτων οὐδ᾽ ὅσον ἀποθήγειν ἀποτολμῶμεν ἔσθ' ὅτε, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γένοιτο παθείν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν, ἀφόρητον εὐθὺς ποιού μεθα τὴν αἰσχύνην, καὶ τὸν τῶν δι' ἐναντίας, ήτοι τῶν ειωθότων φιλοψογεῖν, ὡς ὀλέθριον τι χρήμα παραιτούμενοι γέλωτα, τῆς ὀλίγης ταυτησὶ καὶ προςκαίρου φιλοδοξίας κατόπιν ἐῶντες τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ, τὴν ἁπάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, μητέρα τῶν κτών νοσοῦμεν ὑπεροψίαν, καὶ τοῖς ἐντεῦθεν ἐγκλήματ περιπίπτομεν. Ὑπὲρ γὰρ τὸν κύριον οἱ δοῦλοι, καὶ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον οἱ μαθηταί, φρονοῦμεν τε καὶ πράττομεν. 'Αλλ' ὦ τῆς οὕτω δεινῆς ἀσθενείας, περί πόδας ἡμῖν, οὐκ οἶδ' ὅπως, κειμένης, καὶ τῆς τοῦ πρέσ ποντος θήρας ἀποσφαλλούσης τὸν νοῦν. Ιστέον δε ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος οὐ φορητὴν ἐποιήσατό ποτε τὴν πρόῤῥησιν τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ προαπαγγεί λαντος πάθη τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἔφασκεν· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτω λῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσιν. ο Ο δὲ τῆς οἰκονομίας οὔπω συνεὶς τὸ μυστήριον, ἅτε δὴ φιλόθεός τε καὶ φιλοδιδάσκαλος ῶν, ἐξ εὐλαβείας κεκινημένος, ἔφασκεν· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. ο Καὶ τί πρὸς ταῦτα Χριστός; • Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανά· σκανδαλόν μου εξ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. ο 'Αλλ' ἔστιν ἐντεῦθεν οὐ μετρίαν ἡμῖν συλλέξαι τὴν sr Matth. x, 38. st Luc. xvu, 31, 32. * Matth. xvi, 22, 23.

fuit non propter seipsum, sed propter nos, ut no- μένον τε καὶ χρεωστούμενον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς bis dus æternæ vitæ exsisteret, per seipsum destructo mortis imperio *, sic etiam crucem nobis convenieutem in seipsum assumit, condemnationem ex lege in seipso condemnans, ut omnis deinceps iniquitas oppilet os suum, sicut in Psalmis cani Wr ", eo qui non habet peccatum pro peccatis omnium condemnato. Porro ex hoc Christi facto non parum utilitatis capiemus ad pietatis studium fortiter amplectendum. Nec enim alio quoquam modo bonorum perfectionem et integram cun Deo unionem assequemur, quam si dilectionem ejus terrenæ vitæ prætulerimus, et pro veritate strenue certare, tempore nos ad istud vocante, velimus. Et sane Dominus 1058 noster Jesus Christus: • Qui non accipit, inquit, crucem suam, et sequitur me, boni est me dignus F., Crucem vero sumere, nihil aliud, opinor, significat, quam mundo propter eum renuntiare, et bonis quæ speramus, si res ita postulat, vitam corporis postponere. Sed Dominus quidem noster Jesus Christus debitam nobis crucem gestare, idque propter dilectionem erga nos pati non erubescit. Nos autem miseri, quamvis ex hac terra sensus experte conditi, et ex nihilo ad esse producti, pro pietate sudores me attingere quidem interdum audemus, sed si forsan propter pietatem in Christum pati quidquam contigerit, gravi statim pudore victi, et adversariorum aut conviciatorum risum ceu pestiferum quid aversati, Deique voluntatem temporariæ huic et inani ambitioni postponentes, superbia quæ omnium, ut uno verbo dicam, mater est malorum, laboramus, et in istud crimen incidimus. Servi enim supra dominum, et supra magistrum discipuli sapinus et agimus. Verum, o gravem infirmitatem quæ unentem nostram obvia recti honestique præda frustratur! Observandum vero est divinum Petrum, cum ferre non posset quæ a Christo Servatore nostro de sua passione prædicebantur: dixerat enim Christus: «Ecce ascendinius Hierosolymam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et erucifigent eum, et interficient ": › Petrus vero cum incarnationis mysterium nondum caperet, pietate motus, maxime cum Dei et magistri amantissimus esset, «Abeit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. › Ad quæ Christus: ‹ Vade post me, Satana, scandalum es mibi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed ea quæ hominum ".› Verum non parum hine utilitatis nobis colligere est. Discemus enim si quando tempus ad strenue pro Deo certandum nos vocet, necessarium esse pro virtute adire certamina; sed et licet qui charissimi nobis sunt aliquid fortiter agere prohibeant infamia apud homines, aut mundana quadam re proposita, cavendum ne assentiare. Nec enim a Satana ullo modo differunt, qui creare scandala, et ab utili indagatione versutis ac blandis quandoque sermo- ׳ Hebr. 11, 14. 10 Psal. CVI, ⋅ τὴν διὰ νόμου κατάκρισιν. Ωσπερ γὰρ γέγονεν ἐν νεκροῖς, οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμῖν ἀφο χηγὸς τῆς εἰς αἰῶνα ζωῆς εὐρεθή, καταλύσας δι' ἑαυτοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὕτω καὶ τὸν ἡμῖν πρέποντα σταυρὸν εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει, τὴν ἐκ τοῦ νόμου κατάκρισιν ἐν ἑαυτῷ κατακρίνων, ἵνα πάσα λοιπὸν ἀνομία ἐμφράξῃ στόμα αὐτῆς, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμενον, τοῦ μὴ ἔχοντος ἁμαρτίαν, ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ἁμαρτίας καταδεδικασμένου. Ονήσει δὲ σφόδρα τὰς ἡμετέρας ψυχὰς τὸ ἐπὶ Χρι στῷ τετελεσμένον, εἰς τύπον ἀνδρείας, φημὶ δὴ τῆς κατ' εὐσέβειαν. Περιέσται γάρ, οἶμαι, καθ' ἕτερον ἡμῖν οὐδένα τρόπον τῆς τελειότητος ἐφικέσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ὁλοτελοῦς ἐνώσεως, εἰ μὴ τῆς ἐπιγείου ζωῆς ἀμείνω τε ποιησαίμεθα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ προκινδυνεύσαι τῆς ἀληθείας ἐθέλοιμεν προθυμότατα, καλοῦντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο καιροῦ. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· • Πας, φησίν, ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Τὸ δὲ λαβεῖν τὸν σταυρὸν, οὐδὲν οἶμαι σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὸ ἀποτάξασθαι μὲν τῷ κόσμῳ διὰ Θεὸν, δευτέραν δὲ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν καὶ αὐτὴν ποιεῖσθαι τὴν μετὰ σώματος εἰ τύχοι ζωήν. Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τὸν ἡμῖν πρέποντα διακο μίζων σταυρὸν οὐκ ἐρυθριᾷ, καὶ τοῦτο παθὼν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ δείλαιοι, καίτοι μητέρα τὴν ὑπὸ πόδας ταυτηνὶ καὶ ἀναίσθητον ἔχον τες γῆν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοι, τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ιδρώτων οὐδ᾽ ὅσον ἀποθήγειν ἀποτολμῶμεν ἔσθ' ὅτε, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γένοιτο παθείν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν, ἀφόρητον εὐθὺς ποιού μεθα τὴν αἰσχύνην, καὶ τὸν τῶν δι' ἐναντίας, ήτοι τῶν ειωθότων φιλοψογεῖν, ὡς ὀλέθριον τι χρήμα παραιτούμενοι γέλωτα, τῆς ὀλίγης ταυτησὶ καὶ προςκαίρου φιλοδοξίας κατόπιν ἐῶντες τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ, τὴν ἁπάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, μητέρα τῶν κτών νοσοῦμεν ὑπεροψίαν, καὶ τοῖς ἐντεῦθεν ἐγκλήματ περιπίπτομεν. Ὑπὲρ γὰρ τὸν κύριον οἱ δοῦλοι, καὶ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον οἱ μαθηταί, φρονοῦμεν τε καὶ πράττομεν. 'Αλλ' ὦ τῆς οὕτω δεινῆς ἀσθενείας, περί πόδας ἡμῖν, οὐκ οἶδ' ὅπως, κειμένης, καὶ τῆς τοῦ πρέσ ποντος θήρας ἀποσφαλλούσης τὸν νοῦν. Ιστέον δε ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος οὐ φορητὴν ἐποιήσατό ποτε τὴν πρόῤῥησιν τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ προαπαγγεί λαντος πάθη τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἔφασκεν· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτω λῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσιν. ο Ο δὲ τῆς οἰκονομίας οὔπω συνεὶς τὸ μυστήριον, ἅτε δὴ φιλόθεός τε καὶ φιλοδιδάσκαλος ῶν, ἐξ εὐλαβείας κεκινημένος, ἔφασκεν· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. ο Καὶ τί πρὸς ταῦτα Χριστός; • Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανά· σκανδαλόν μου εξ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. ο 'Αλλ' ἔστιν ἐντεῦθεν οὐ μετρίαν ἡμῖν συλλέξαι τὴν sr Matth. x, 38. st Luc. xvu, 31, 32. * Matth. xvi, 22, 23.

fuit non propter seipsum, sed propter nos, ut no- μένον τε καὶ χρεωστούμενον, ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς bis dus æternæ vitæ exsisteret, per seipsum destructo mortis imperio *, sic etiam crucem nobis convenieutem in seipsum assumit, condemnationem ex lege in seipso condemnans, ut omnis deinceps iniquitas oppilet os suum, sicut in Psalmis cani Wr ", eo qui non habet peccatum pro peccatis omnium condemnato. Porro ex hoc Christi facto non parum utilitatis capiemus ad pietatis studium fortiter amplectendum. Nec enim alio quoquam modo bonorum perfectionem et integram cun Deo unionem assequemur, quam si dilectionem ejus terrenæ vitæ prætulerimus, et pro veritate strenue certare, tempore nos ad istud vocante, velimus. Et sane Dominus 1058 noster Jesus Christus: • Qui non accipit, inquit, crucem suam, et sequitur me, boni est me dignus F., Crucem vero sumere, nihil aliud, opinor, significat, quam mundo propter eum renuntiare, et bonis quæ speramus, si res ita postulat, vitam corporis postponere. Sed Dominus quidem noster Jesus Christus debitam nobis crucem gestare, idque propter dilectionem erga nos pati non erubescit. Nos autem miseri, quamvis ex hac terra sensus experte conditi, et ex nihilo ad esse producti, pro pietate sudores me attingere quidem interdum audemus, sed si forsan propter pietatem in Christum pati quidquam contigerit, gravi statim pudore victi, et adversariorum aut conviciatorum risum ceu pestiferum quid aversati, Deique voluntatem temporariæ huic et inani ambitioni postponentes, superbia quæ omnium, ut uno verbo dicam, mater est malorum, laboramus, et in istud crimen incidimus. Servi enim supra dominum, et supra magistrum discipuli sapinus et agimus. Verum, o gravem infirmitatem quæ unentem nostram obvia recti honestique præda frustratur! Observandum vero est divinum Petrum, cum ferre non posset quæ a Christo Servatore nostro de sua passione prædicebantur: dixerat enim Christus: «Ecce ascendinius Hierosolymam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum, et erucifigent eum, et interficient ": › Petrus vero cum incarnationis mysterium nondum caperet, pietate motus, maxime cum Dei et magistri amantissimus esset, «Abeit a te, Domine, inquit, non erit tibi hoc. › Ad quæ Christus: ‹ Vade post me, Satana, scandalum es mibi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed ea quæ hominum ".› Verum non parum hine utilitatis nobis colligere est. Discemus enim si quando tempus ad strenue pro Deo certandum nos vocet, necessarium esse pro virtute adire certamina; sed et licet qui charissimi nobis sunt aliquid fortiter agere prohibeant infamia apud homines, aut mundana quadam re proposita, cavendum ne assentiare. Nec enim a Satana ullo modo differunt, qui creare scandala, et ab utili indagatione versutis ac blandis quandoque sermo- ׳ Hebr. 11, 14. 10 Psal. CVI, ⋅ τὴν διὰ νόμου κατάκρισιν. Ωσπερ γὰρ γέγονεν ἐν νεκροῖς, οὐ δι' ἑαυτὸν, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμῖν ἀφο χηγὸς τῆς εἰς αἰῶνα ζωῆς εὐρεθή, καταλύσας δι' ἑαυτοῦ τοῦ θανάτου τὸ κράτος, οὕτω καὶ τὸν ἡμῖν πρέποντα σταυρὸν εἰς ἑαυτὸν ἀναλαμβάνει, τὴν ἐκ τοῦ νόμου κατάκρισιν ἐν ἑαυτῷ κατακρίνων, ἵνα πάσα λοιπὸν ἀνομία ἐμφράξῃ στόμα αὐτῆς, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς μελωδούμενον, τοῦ μὴ ἔχοντος ἁμαρτίαν, ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ἁμαρτίας καταδεδικασμένου. Ονήσει δὲ σφόδρα τὰς ἡμετέρας ψυχὰς τὸ ἐπὶ Χρι στῷ τετελεσμένον, εἰς τύπον ἀνδρείας, φημὶ δὴ τῆς κατ' εὐσέβειαν. Περιέσται γάρ, οἶμαι, καθ' ἕτερον ἡμῖν οὐδένα τρόπον τῆς τελειότητος ἐφικέσθαι τῶν ἀγαθῶν, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ὁλοτελοῦς ἐνώσεως, εἰ μὴ τῆς ἐπιγείου ζωῆς ἀμείνω τε ποιησαίμεθα τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, καὶ προκινδυνεύσαι τῆς ἀληθείας ἐθέλοιμεν προθυμότατα, καλοῦντος ἡμᾶς εἰς τοῦτο καιροῦ. Καὶ γοῦν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· • Πας, φησίν, ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος.» Τὸ δὲ λαβεῖν τὸν σταυρὸν, οὐδὲν οἶμαι σημαίνειν ἕτερον, ἢ τὸ ἀποτάξασθαι μὲν τῷ κόσμῳ διὰ Θεὸν, δευτέραν δὲ τῶν ἐν ἐλπίσιν ἀγαθῶν καὶ αὐτὴν ποιεῖσθαι τὴν μετὰ σώματος εἰ τύχοι ζωήν. Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τὸν ἡμῖν πρέποντα διακο μίζων σταυρὸν οὐκ ἐρυθριᾷ, καὶ τοῦτο παθὼν διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν. Ἡμεῖς δὲ οἱ δείλαιοι, καίτοι μητέρα τὴν ὑπὸ πόδας ταυτηνὶ καὶ ἀναίσθητον ἔχον τες γῆν, καὶ ἐκ τοῦ μηδενὸς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοι, τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ιδρώτων οὐδ᾽ ὅσον ἀποθήγειν ἀποτολμῶμεν ἔσθ' ὅτε, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γένοιτο παθείν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν, ἀφόρητον εὐθὺς ποιού μεθα τὴν αἰσχύνην, καὶ τὸν τῶν δι' ἐναντίας, ήτοι τῶν ειωθότων φιλοψογεῖν, ὡς ὀλέθριον τι χρήμα παραιτούμενοι γέλωτα, τῆς ὀλίγης ταυτησὶ καὶ προςκαίρου φιλοδοξίας κατόπιν ἐῶντες τὸ δοκοῦν τῷ θεῷ, τὴν ἁπάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, μητέρα τῶν κτών νοσοῦμεν ὑπεροψίαν, καὶ τοῖς ἐντεῦθεν ἐγκλήματ περιπίπτομεν. Ὑπὲρ γὰρ τὸν κύριον οἱ δοῦλοι, καὶ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον οἱ μαθηταί, φρονοῦμεν τε καὶ πράττομεν. 'Αλλ' ὦ τῆς οὕτω δεινῆς ἀσθενείας, περί πόδας ἡμῖν, οὐκ οἶδ' ὅπως, κειμένης, καὶ τῆς τοῦ πρέσ ποντος θήρας ἀποσφαλλούσης τὸν νοῦν. Ιστέον δε ὅτι καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος οὐ φορητὴν ἐποιήσατό ποτε τὴν πρόῤῥησιν τὰ ἐπὶ τῷ σταυρῷ προαπαγγεί λαντος πάθη τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἔφασκεν· «Ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτω λῶν, καὶ σταυρώσουσιν αὐτὸν, καὶ ἀποκτενοῦσιν. ο Ο δὲ τῆς οἰκονομίας οὔπω συνεὶς τὸ μυστήριον, ἅτε δὴ φιλόθεός τε καὶ φιλοδιδάσκαλος ῶν, ἐξ εὐλαβείας κεκινημένος, ἔφασκεν· ε Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο. ο Καὶ τί πρὸς ταῦτα Χριστός; • Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανά· σκανδαλόν μου εξ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. ο 'Αλλ' ἔστιν ἐντεῦθεν οὐ μετρίαν ἡμῖν συλλέξαι τὴν sr Matth. x, 38. st Luc. xvu, 31, 32. * Matth. xvi, 22, 23.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. Christus tale quid significare mihi videtur, cum ait Si ergo oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te ". › Quod enim offendiculum præstat, non jam nostrum esse debet, licet dilectionis lege in unitatem constringatur, et naturalis conjunctionis jure nobiscum copuletur. Duo vero latrones cum Christo crucifixi sunt, istud quoque machinante Judæorum malitia. Ipsam quippe mortem Servatoris longe ignominiosissi- - mam reddentes, una cum injustis justum condemnant. Appensi vero Christo Servatori illi fures duos populos indicant, Israelitas nimirum, et gentiles, qui mox ei conjungendi veniebant. Cur autem damnati borum populorum figura exstiterunt? Judæos siquidem lex condemnabat: violatæ quippe legis rei erant: Græcos autem error: creaturam enim præ Creatore coluerunt ". Sed et alio modo, qui Christo adhærent prorsus etiam crucifiguntur una cum ipso: mortem quippe veteris suæ conversationis sustinentes, ad novam quamdam et evangelicam vitam reformantur. Unde Paulus aiebat: • Qui autem sunt Jesu Christi, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis ". › Et rursus tanquam in sua persona de omnibus: ‹ Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivamı. Christo confixus sun cruci. Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus”. › Quin et ad quosdam scribit:. Si ergo mortui estis a mundo, quid adhuc tanquam viventes in mundo decerni tis "?» Mors enim mundana conversationis ad initium conversationis et vitæ quæ in Christo est nos adducit. Quod ergo duo latrones una cum Christo crucifiguntur, nobis quodammodo significat, ut ex eventu didicimus, duos populos una cum Christo quodammodo commorituros renuntiando voluptatibus mundanis, nec amplius carnaliter vivendo, sed convicturos potius cum suo Donilo, cum eo conversando, suamque vitam ad eum referendo. Rationi autem figuræ nihil obstat quod mali sunt qui una cum eo appenduntur. Eramus enim natura iræ filii, ante fidem in Christum, et morti omnes obnoxii, quemadmodum initio dixic ὄνησιν. Εἰσόμεθα γὰρ ὅτι καιροῦ καλοῦντος εἰς ἐπί- nibus abstrahere pium 1059 solet. Εt quidem δειξιν ἀνδρείας τῆς κατὰ Θεὸν, καὶ ἀγῶνας τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς εἰσβαίνοντας τληπαθεῖν ἀναγκαῖον, ἀλλὰ κἂν οἱ σφόδρα τιμώντές τε καὶ ἀγαπῶντες ἀποκωλύωσί τι δρῶν τῶν ὅτα τελεῖ πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς, τὴν ἐν ἀνθρώποις τυχὸν ἀδοξίαν προτείνοντες, ήγουν ἐννοήσαντές τι κοσμικόν, προσεκτέον οὐδαμῶς. Διαφέρουσι γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον τοῦ Σατανᾶ, ᾧ τὸ σκάνδαλα τιθέναι φίλον, τετριμμένον τι καὶ σύνηθες, ἀπάταις τισὶ καὶ λόγοις ἔσθ' ὅτε μαλακοῖς, τῆς τοῦ συμφέροντος θήρας ἐξέλκειν τὸν ἐκ φιλοθέου γνώμης εἰς τοῦτο παρωρμημένον. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι βούλεσθαι δηλοῦν, ὅταν λέγῃ Χριστός· Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ὁ δεξιός σκανδαλίζῃ σε, ἔξελε αὐτὸν καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ.» Τὸ γὰρ ἀδικοῦν, οὐκ οἰκεῖον ἔτι, κἂν τῷ τῆς ἀγάπης θεσμῷ πρὸς ἑνότητα σφίγγηται, κἂν ἡ φύσις αὐτῷ τὸ τῆς πρὸς ἡμᾶς οἰκειότητος χαρίζηται δίκαιον. Λῃστῶν δὲ δυὰς συνεσταυρώθη Χρι στῷ, τῆς τῶν Ἰουδαίων κακουργίας επινοούσης καὶ τοῦτο. Ατιμότατον γὰρ ὥσπερ καὶ αὐτὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἐπιδεικνύντες τὸν θάνατον, συγκατακρίνουσι τοῖς ἀνόμοις τὸν δίκαιον. Σημεῖον δ᾽ ἂν εἶεν οἱ τῷ Σωτῆρι παρηρτημένοι κατάκριτοι, τῶν ὅσον οὐδέπω συναφθήσεσθαι μελλόντων αὐτῷ δύω λαῶν, φημὶ δὴ τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν. Κατάκριτοι δὲ διὰ τί τῶν τοιούτων ὁ τύπος; Ιουδαίους μὲν γὰρ ὁ νόμος κατακρίτους ἐδείκνυεν· ἔνοχοι γὰρ ἦσαν ταῖς παραβάσεσιν· Έλληνας δὲ ἡ πλάνη- λελατρεύκασι γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρότον οἱ Χριστῷ κολλώμενοι, καὶ συσταυροῦνται πάν. τως αὐτῷ· θάνατον γὰρ ὥσπερ τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας ἀναστροφῆς ὑπομένοντες, πρὸς νέαν τινὰ καὶ εὐαγ γελικὴν ἀναμορφοῦνται ζωήν. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· «Οἱ δὲ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν, σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. ο Καὶ πάλιν ὡς ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν περὶ πάντων • Εγώ γάρ δια νόμου, νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα Θεῷ ζήσω· Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. • Επιστέλλει δὲ καὶ πρός τινας· • Εἰ οὖν ἀπεθάνετε ἐκ τοῦ κόσμου, τί ὡς ζῶντες ἐν τῷ κόσμῳ χρηματίζετε; ο Θάνατος γὰρ κοσμικῆς ἀναστροφῆς εἰς ἀρχὰς ἀναφέρει τῆς ἐν Χριστῷ πολίτείας καὶ ζωῆς. Οὐκοῦν ἡ συσταύρωσις τῶν δύο λῃστῶν σημαίνει πως ἡμῖν, διὰ τοῦ συμβεβηκότος, τῶν δύο λαῶν τὴν παράστασιν, συντεθνηξομένων ὥσπερ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἀποτάξασθαι κοσμικαῖς ἡδο ναῖς, καὶ μηκέτι ζῆν ἐλέσθαι σαρκικῶς, συζησομένων δὲ μᾶλλον τῷ ἰδίῳ Δεσπότῃ, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ αὐτῷ πολιτεύεσθαι, καὶ αὐτῷ τὴν ἰδίαν αναγράψαι ζωήν. Λυμαίνεται δὲ οὐδὲν τῇ τῆς εἰκόνος δυνάμει, το κακούργους εἶναι τοὺς συγκεκρεμαμένους· ἦμεν γὰρ τέκνα φύσει ὀργῆς πρὸ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ θανάτῳ πάντες ἔνοχοι, καθάπερ εἴπομεν ἐν ἀρχῇ. Εγραψε δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλάτος, καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. "Ην δὲ γεγραμμένον· ΙΗΣΟΥΣ Ο ΝΑΖΩΡΑΙΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ. Τοῦτο δὴ πάντως ἐστὶ τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, 8 καὶ προσηλώσθαί φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τῷ ἰδίῳ σταυρῷ τὸν Κύριον, θριαμβεῦσαί τε ἐν αὐτῷ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ὡς νενικημένος δηλονότι, καὶ τῆς ἰδίας ἀποπεσούσας ἀρχῆς. Εἰ γὰρ καὶ οὐκ αὐτὸς * Matth. v. 29. Η Rom. 1, 25. ss Galat. V, nus. ΧΙΧ, 19. Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: JESUS NAZARENUS REX JUDÆORUM. 1060 Hoc certe ipsum adversus nos chirographum est, quod et suæ cruci affixisse Dominam divinus Paulus ait, in eoque de principalibus, ut devictis nimirum ac de suo imperio dejectis, triumphasse ". Etsi enimn Servator ipse titulum non f. ss Galat. 11, 19, 20. * Coloss. It, 20. ss Coloss.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. Christus tale quid significare mihi videtur, cum ait Si ergo oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te ". › Quod enim offendiculum præstat, non jam nostrum esse debet, licet dilectionis lege in unitatem constringatur, et naturalis conjunctionis jure nobiscum copuletur. Duo vero latrones cum Christo crucifixi sunt, istud quoque machinante Judæorum malitia. Ipsam quippe mortem Servatoris longe ignominiosissi- - mam reddentes, una cum injustis justum condemnant. Appensi vero Christo Servatori illi fures duos populos indicant, Israelitas nimirum, et gentiles, qui mox ei conjungendi veniebant. Cur autem damnati borum populorum figura exstiterunt? Judæos siquidem lex condemnabat: violatæ quippe legis rei erant: Græcos autem error: creaturam enim præ Creatore coluerunt ". Sed et alio modo, qui Christo adhærent prorsus etiam crucifiguntur una cum ipso: mortem quippe veteris suæ conversationis sustinentes, ad novam quamdam et evangelicam vitam reformantur. Unde Paulus aiebat: • Qui autem sunt Jesu Christi, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis ". › Et rursus tanquam in sua persona de omnibus: ‹ Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivamı. Christo confixus sun cruci. Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus”. › Quin et ad quosdam scribit:. Si ergo mortui estis a mundo, quid adhuc tanquam viventes in mundo decerni tis "?» Mors enim mundana conversationis ad initium conversationis et vitæ quæ in Christo est nos adducit. Quod ergo duo latrones una cum Christo crucifiguntur, nobis quodammodo significat, ut ex eventu didicimus, duos populos una cum Christo quodammodo commorituros renuntiando voluptatibus mundanis, nec amplius carnaliter vivendo, sed convicturos potius cum suo Donilo, cum eo conversando, suamque vitam ad eum referendo. Rationi autem figuræ nihil obstat quod mali sunt qui una cum eo appenduntur. Eramus enim natura iræ filii, ante fidem in Christum, et morti omnes obnoxii, quemadmodum initio dixic ὄνησιν. Εἰσόμεθα γὰρ ὅτι καιροῦ καλοῦντος εἰς ἐπί- nibus abstrahere pium 1059 solet. Εt quidem δειξιν ἀνδρείας τῆς κατὰ Θεὸν, καὶ ἀγῶνας τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς εἰσβαίνοντας τληπαθεῖν ἀναγκαῖον, ἀλλὰ κἂν οἱ σφόδρα τιμώντές τε καὶ ἀγαπῶντες ἀποκωλύωσί τι δρῶν τῶν ὅτα τελεῖ πρὸς κατόρθωσιν ἀρετῆς, τὴν ἐν ἀνθρώποις τυχὸν ἀδοξίαν προτείνοντες, ήγουν ἐννοήσαντές τι κοσμικόν, προσεκτέον οὐδαμῶς. Διαφέρουσι γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον τοῦ Σατανᾶ, ᾧ τὸ σκάνδαλα τιθέναι φίλον, τετριμμένον τι καὶ σύνηθες, ἀπάταις τισὶ καὶ λόγοις ἔσθ' ὅτε μαλακοῖς, τῆς τοῦ συμφέροντος θήρας ἐξέλκειν τὸν ἐκ φιλοθέου γνώμης εἰς τοῦτο παρωρμημένον. Καί μοι δοκεῖ τοιοῦτόν τι βούλεσθαι δηλοῦν, ὅταν λέγῃ Χριστός· Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ὁ δεξιός σκανδαλίζῃ σε, ἔξελε αὐτὸν καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ.» Τὸ γὰρ ἀδικοῦν, οὐκ οἰκεῖον ἔτι, κἂν τῷ τῆς ἀγάπης θεσμῷ πρὸς ἑνότητα σφίγγηται, κἂν ἡ φύσις αὐτῷ τὸ τῆς πρὸς ἡμᾶς οἰκειότητος χαρίζηται δίκαιον. Λῃστῶν δὲ δυὰς συνεσταυρώθη Χρι στῷ, τῆς τῶν Ἰουδαίων κακουργίας επινοούσης καὶ τοῦτο. Ατιμότατον γὰρ ὥσπερ καὶ αὐτὸν τοῦ Σωτῆ ρος ἐπιδεικνύντες τὸν θάνατον, συγκατακρίνουσι τοῖς ἀνόμοις τὸν δίκαιον. Σημεῖον δ᾽ ἂν εἶεν οἱ τῷ Σωτῆρι παρηρτημένοι κατάκριτοι, τῶν ὅσον οὐδέπω συναφθήσεσθαι μελλόντων αὐτῷ δύω λαῶν, φημὶ δὴ τοῦ ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν. Κατάκριτοι δὲ διὰ τί τῶν τοιούτων ὁ τύπος; Ιουδαίους μὲν γὰρ ὁ νόμος κατακρίτους ἐδείκνυεν· ἔνοχοι γὰρ ἦσαν ταῖς παραβάσεσιν· Έλληνας δὲ ἡ πλάνη- λελατρεύκασι γὰρ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα. Καὶ καθ᾿ ἕτερον δὲ τρότον οἱ Χριστῷ κολλώμενοι, καὶ συσταυροῦνται πάν. τως αὐτῷ· θάνατον γὰρ ὥσπερ τὸν ἐκ τῆς ἀρχαίας ἀναστροφῆς ὑπομένοντες, πρὸς νέαν τινὰ καὶ εὐαγ γελικὴν ἀναμορφοῦνται ζωήν. Καὶ γοῦν ὁ Παῦλος ἔλεγεν· «Οἱ δὲ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν, σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. ο Καὶ πάλιν ὡς ἐν τοῖς καθ᾿ ἑαυτὸν περὶ πάντων • Εγώ γάρ δια νόμου, νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα Θεῷ ζήσω· Χριστῷ συνεσταύρωμαι. Ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. • Επιστέλλει δὲ καὶ πρός τινας· • Εἰ οὖν ἀπεθάνετε ἐκ τοῦ κόσμου, τί ὡς ζῶντες ἐν τῷ κόσμῳ χρηματίζετε; ο Θάνατος γὰρ κοσμικῆς ἀναστροφῆς εἰς ἀρχὰς ἀναφέρει τῆς ἐν Χριστῷ πολίτείας καὶ ζωῆς. Οὐκοῦν ἡ συσταύρωσις τῶν δύο λῃστῶν σημαίνει πως ἡμῖν, διὰ τοῦ συμβεβηκότος, τῶν δύο λαῶν τὴν παράστασιν, συντεθνηξομένων ὥσπερ τῷ Σωτῆρι Χριστῷ, κατά γε τὸ ἀποτάξασθαι κοσμικαῖς ἡδο ναῖς, καὶ μηκέτι ζῆν ἐλέσθαι σαρκικῶς, συζησομένων δὲ μᾶλλον τῷ ἰδίῳ Δεσπότῃ, ὅσον ἧκεν εἰς τὸ αὐτῷ πολιτεύεσθαι, καὶ αὐτῷ τὴν ἰδίαν αναγράψαι ζωήν. Λυμαίνεται δὲ οὐδὲν τῇ τῆς εἰκόνος δυνάμει, το κακούργους εἶναι τοὺς συγκεκρεμαμένους· ἦμεν γὰρ τέκνα φύσει ὀργῆς πρὸ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ θανάτῳ πάντες ἔνοχοι, καθάπερ εἴπομεν ἐν ἀρχῇ. Εγραψε δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλάτος, καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. "Ην δὲ γεγραμμένον· ΙΗΣΟΥΣ Ο ΝΑΖΩΡΑΙΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ. Τοῦτο δὴ πάντως ἐστὶ τὸ καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, 8 καὶ προσηλώσθαί φησιν ὁ θεσπέσιος Παῦλος τῷ ἰδίῳ σταυρῷ τὸν Κύριον, θριαμβεῦσαί τε ἐν αὐτῷ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ὡς νενικημένος δηλονότι, καὶ τῆς ἰδίας ἀποπεσούσας ἀρχῆς. Εἰ γὰρ καὶ οὐκ αὐτὸς * Matth. v. 29. Η Rom. 1, 25. ss Galat. V, nus. ΧΙΧ, 19. Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: JESUS NAZARENUS REX JUDÆORUM. 1060 Hoc certe ipsum adversus nos chirographum est, quod et suæ cruci affixisse Dominam divinus Paulus ait, in eoque de principalibus, ut devictis nimirum ac de suo imperio dejectis, triumphasse ". Etsi enimn Servator ipse titulum non f. ss Galat. 11, 19, 20. * Coloss. It, 20. ss Coloss.

xcrit, sed ille Judaici furoris adjutor ac minister, τὸν τίτλον ἔπηξεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλ' ὁ τῆς Ἰουδαίων μα tamen hoc factum ad eum refertur, quod fieri permisit. De principalibus vero in eo triumphavit. Propositus enim erat legentibus, significans eum ‹qui pro nobis patiebatur, et suam animam in redemptionem dabat omnium. Omnes enim, quicunque terram incolimus, quia intra peccati retia cecidimus: • Omnes enim, inquit, declinaverunt, simul inutiles facti sunt, ut scriptum est 36: diaboli criminationibus rei facti, tristem et injucundam vitam degebamus. llabebat autem adversus uos chirographum, hoc est transgressoribus debitam maledictionem, et sententiam latam adversus eum qui vetere illo mandato exciderat, ad similitudinem illius in universum genus permanentem, maxime cum ab omnibus Dei placitum violatum esset. Nec enim Deus unius Adæ peccato offensus est, non autem cæterorum qui post eum mandata neglexerunt, sed in uno adversus omnes longe lateque promulgata lex est. Eramus itaque maledicti, ac divino calculo condemnati, cum propter prævaricationem in Adam, tum prævaricationem legis post eum constituta. Verum hoc quod adversus nos erat chirographum Servator delevit, affixo suæ cruci titulo, quo liquido mortem in cruce suam significabat, quam pro damnatorum universorum vita pertulit. Pro nobis quippe exsolvit penas peccatis debitas. Etsi enim patiebatur unus, erat tamen supra creaturam omnem, ut Deus, et universorum vita potior. Idcirco, ut ait Psalmista, ‹ Omnis iniquitas oppilavit os suum "7, > et lingua peccati quodammodo obstructa est, non jam peccatores incusare potis. Justificati quippe sumus, cum Christus debita pro nobis exsolverit. ‹ Ejus enim livore sanali sumus, ut scriptum est s. Quemadmodum autem per lignum casus noster contigit, sic per lignum iterum in pristinum statum revocali sumus, et cœlestia bona iterum recepimus, ipsius veluti ægritudinis initium Christo propter nos in seipsum recolligente. νίας συνεργάτης καὶ ὑπουργός, ἀλλ᾽ οὖν τὸ ἐρεῖναι γενέσθαι καὶ τούτῳ [αί. τοῦτο ὡς αὐτουργὸς ἀνα γέγραπται. Τεθριάμβευσε δὲ τὰς ἀρχὰς ἐν αὐτῷ. Προκειτο γὰρ τοῖς ἐθέλουσιν εἰς ἀνάγνωσιν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθόντα σημαίνον [ρ. σημαίνων], κα τὴν ἰδίαν διδόντα ψυχὴν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλι τρον. Πάντες μὲν γὰρ οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπείπερ ἀρχύων εἴσω τῶν τῆς ἁμαρτίας πεπτώκαμεν ο Πάνο τες γὰρ ἐξέκλιναν, ἅμα ἐχρειώθησαν,» κατὰ τὸ γε γραμμένον, ταῖς τοῦ διαβόλου κατηγορίαις γεγονότες ἔνοχοι, στυγνόν τε καὶ ἀμειδή διεζῶμεν βίον. Είχε δε καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, τὴν ἐκ τοῦ θείου νόμου τοῖς παραβαίνουσιν ἐπηρτημένην ἀρὰν, καὶ τὴν κατὰ τοῦ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης παρολισθήσαντος ἐντολῆς ἐξενεχθεῖσαν ψῆφον, καθ' ομοιότητα τὴν ἐκείνου, κατά παντὸς ἐρχομένην τοῦ γένους, ἅτε δὴ καὶ παρά πάντων παραλυομένου τοῦ δοκοῦντος Θεῷ. Οὐ γὰρ δήπου λελύπηται μὲν ἐν Ἀδὰμ διαπταίσαντι θεός, οὐκέτι δὲ ἦν τοιοῦτος ἐν τοῖς μετ' ἐκεῖνον ἀτιμάζουτι τὸ τῷ κτίσαντι δοκοῦν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς κατὰ πάντων ὁ τοῖς πλημμελοῦσιν ἐπηρτημένος ἐξετείνετο νόμος Ημεν οὖν ἐπάρατοι, καὶ τῇ θείᾳ ψήφω κατακεκρι μένοι, διά τε τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μετ' ἐκεῖνον διορισθέντος νόμου. Ἀλλὰ στόν καθ' ἡμῶν χειρόγραφον ἐξήλειψεν ὁ Σωτήρ, προςηλώσας τὸν τίτλον τῷ ἰδίῳ σταυρῷ, σαφῶς εὖ μάλα σημαίνοντα τὸν ἐπὶ τῷ ξύλῳ θάνατον, ἐν ὑπὲρ τῆς τῶν καταδεδικασμένων ὑπέστη ζωῆς. Ἐξέτισε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰς ὑπὲρ τῶν ἐγκλημάτων δίκας. Εἰ γὰρ καὶ εἰς ἦν ὁ πάσχων, ἀλλ᾽ ἦν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, δ ὡς Θεὸς, καὶ τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀξιώτερος. Διά το τοῦτο, καθὰ καὶ ὁ Ψάλλων φησὶν, ο Ενέφραξε μὲν ἀνομία πᾶσα τὸ στόμα αὐτῆς, ο κατηργήθη δὲ τρό πον τινὰ τῆς ἁμαρτίας ἡ γλῶττα, καταλέγειν ἔτι τῶν ἡμαρτηκότων οὐκ ἔχουσα. Δεδικαιώμεθα γάρ, ἐκε τετικότος ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφλήματα του Χριστού. Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, ο κατά τα γε γραμμένον. Ὥσπερ δὲ διὰ τοῦ ξύλου τὸ ἐκ τῆς ἀπὸ πτώσεως ἡμῖν ἐξεμηχανήθη κακὸν, οὕτω δὴ πάλιν δε ξύλου γέγονεν ἡ εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναδρομή, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ τριπόθητος ἐπανάληψ καὶ αὐτὴν ὥσπερ τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν ἀνακεφαλαιουμένου δι' ἡμᾶς εἰς ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ. 1061 XIX, 20. Hunc ergo titulum multi Judæorum legerunt, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus: et erat scriptum Hebruice, Grace et Latine. Divine quodam et ineffabili consilio factum arbitror, ut titulus triplici lingua positus sit, Hebraice, Latine et Græce. Aperte enim per illas tres linguas, omnium celeberrimas, Servatoris nostri regnum fatebatur, et primitias veluti quasdam crucifixo scriptæ de eo prophetiæ offerebat. Dixit enim alicubi Daniel sapientissimus datum ei esse honorem et regnum, et omnes tribus ac linguas ei subjectum iri ". Quin et Paulus ille sanctissimus scribit clamans, declendum ei omne genu, cœlestium, terrestrium et infernorum, et omnem linPsal. LII, 4. 37 Psal. cv1, 42. 20 Tsa. Lili, 5. Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν ὁ τόπος τῆς πόλεως, ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἦν γεγραμμένον Εβραϊστὶ, 'Ρωμαϊστί, Ἑλληνιστί. Εὐμηχάνως δὴ λίαν, καὶ διὰ θείας τινὸς καὶ ἀῤῥέ του πάλιν οἰκονομίας ἀνατεθεῖσθαι τὸν τίτλον φαίη τις ἂν τριπλῆν ἔχοντα τὴν γραφήν, Εβραϊστί, Ῥω μαϊστί, Ελληνιστί. Προκειτο γὰρ ἐνεργῶς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν βασιλείαν ὁμολογῶν διὰ τριῶν τέως τῶν ἁπασῶν ἐπιφανεστέρων γλωσσῶν, καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τῷ σταυρωθέντι προσάγων τῆς περὶ αὐ τοῦ λαληθείσης προφητείας. Εφη γάρ που Δανιὴλ ὁ σοφώτατος, ὅτι «Αὐτῷ ἐδόθη ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ καὶ γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ ἱερώτατος επιστέλλει βοῶν, ** Dan. VII, 14.

xcrit, sed ille Judaici furoris adjutor ac minister, τὸν τίτλον ἔπηξεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλ' ὁ τῆς Ἰουδαίων μα tamen hoc factum ad eum refertur, quod fieri permisit. De principalibus vero in eo triumphavit. Propositus enim erat legentibus, significans eum ‹qui pro nobis patiebatur, et suam animam in redemptionem dabat omnium. Omnes enim, quicunque terram incolimus, quia intra peccati retia cecidimus: • Omnes enim, inquit, declinaverunt, simul inutiles facti sunt, ut scriptum est 36: diaboli criminationibus rei facti, tristem et injucundam vitam degebamus. llabebat autem adversus uos chirographum, hoc est transgressoribus debitam maledictionem, et sententiam latam adversus eum qui vetere illo mandato exciderat, ad similitudinem illius in universum genus permanentem, maxime cum ab omnibus Dei placitum violatum esset. Nec enim Deus unius Adæ peccato offensus est, non autem cæterorum qui post eum mandata neglexerunt, sed in uno adversus omnes longe lateque promulgata lex est. Eramus itaque maledicti, ac divino calculo condemnati, cum propter prævaricationem in Adam, tum prævaricationem legis post eum constituta. Verum hoc quod adversus nos erat chirographum Servator delevit, affixo suæ cruci titulo, quo liquido mortem in cruce suam significabat, quam pro damnatorum universorum vita pertulit. Pro nobis quippe exsolvit penas peccatis debitas. Etsi enim patiebatur unus, erat tamen supra creaturam omnem, ut Deus, et universorum vita potior. Idcirco, ut ait Psalmista, ‹ Omnis iniquitas oppilavit os suum "7, > et lingua peccati quodammodo obstructa est, non jam peccatores incusare potis. Justificati quippe sumus, cum Christus debita pro nobis exsolverit. ‹ Ejus enim livore sanali sumus, ut scriptum est s. Quemadmodum autem per lignum casus noster contigit, sic per lignum iterum in pristinum statum revocali sumus, et cœlestia bona iterum recepimus, ipsius veluti ægritudinis initium Christo propter nos in seipsum recolligente. νίας συνεργάτης καὶ ὑπουργός, ἀλλ᾽ οὖν τὸ ἐρεῖναι γενέσθαι καὶ τούτῳ [αί. τοῦτο ὡς αὐτουργὸς ἀνα γέγραπται. Τεθριάμβευσε δὲ τὰς ἀρχὰς ἐν αὐτῷ. Προκειτο γὰρ τοῖς ἐθέλουσιν εἰς ἀνάγνωσιν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθόντα σημαίνον [ρ. σημαίνων], κα τὴν ἰδίαν διδόντα ψυχὴν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλι τρον. Πάντες μὲν γὰρ οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπείπερ ἀρχύων εἴσω τῶν τῆς ἁμαρτίας πεπτώκαμεν ο Πάνο τες γὰρ ἐξέκλιναν, ἅμα ἐχρειώθησαν,» κατὰ τὸ γε γραμμένον, ταῖς τοῦ διαβόλου κατηγορίαις γεγονότες ἔνοχοι, στυγνόν τε καὶ ἀμειδή διεζῶμεν βίον. Είχε δε καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, τὴν ἐκ τοῦ θείου νόμου τοῖς παραβαίνουσιν ἐπηρτημένην ἀρὰν, καὶ τὴν κατὰ τοῦ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης παρολισθήσαντος ἐντολῆς ἐξενεχθεῖσαν ψῆφον, καθ' ομοιότητα τὴν ἐκείνου, κατά παντὸς ἐρχομένην τοῦ γένους, ἅτε δὴ καὶ παρά πάντων παραλυομένου τοῦ δοκοῦντος Θεῷ. Οὐ γὰρ δήπου λελύπηται μὲν ἐν Ἀδὰμ διαπταίσαντι θεός, οὐκέτι δὲ ἦν τοιοῦτος ἐν τοῖς μετ' ἐκεῖνον ἀτιμάζουτι τὸ τῷ κτίσαντι δοκοῦν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς κατὰ πάντων ὁ τοῖς πλημμελοῦσιν ἐπηρτημένος ἐξετείνετο νόμος Ημεν οὖν ἐπάρατοι, καὶ τῇ θείᾳ ψήφω κατακεκρι μένοι, διά τε τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μετ' ἐκεῖνον διορισθέντος νόμου. Ἀλλὰ στόν καθ' ἡμῶν χειρόγραφον ἐξήλειψεν ὁ Σωτήρ, προςηλώσας τὸν τίτλον τῷ ἰδίῳ σταυρῷ, σαφῶς εὖ μάλα σημαίνοντα τὸν ἐπὶ τῷ ξύλῳ θάνατον, ἐν ὑπὲρ τῆς τῶν καταδεδικασμένων ὑπέστη ζωῆς. Ἐξέτισε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰς ὑπὲρ τῶν ἐγκλημάτων δίκας. Εἰ γὰρ καὶ εἰς ἦν ὁ πάσχων, ἀλλ᾽ ἦν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, δ ὡς Θεὸς, καὶ τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀξιώτερος. Διά το τοῦτο, καθὰ καὶ ὁ Ψάλλων φησὶν, ο Ενέφραξε μὲν ἀνομία πᾶσα τὸ στόμα αὐτῆς, ο κατηργήθη δὲ τρό πον τινὰ τῆς ἁμαρτίας ἡ γλῶττα, καταλέγειν ἔτι τῶν ἡμαρτηκότων οὐκ ἔχουσα. Δεδικαιώμεθα γάρ, ἐκε τετικότος ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφλήματα του Χριστού. Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, ο κατά τα γε γραμμένον. Ὥσπερ δὲ διὰ τοῦ ξύλου τὸ ἐκ τῆς ἀπὸ πτώσεως ἡμῖν ἐξεμηχανήθη κακὸν, οὕτω δὴ πάλιν δε ξύλου γέγονεν ἡ εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναδρομή, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ τριπόθητος ἐπανάληψ καὶ αὐτὴν ὥσπερ τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν ἀνακεφαλαιουμένου δι' ἡμᾶς εἰς ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ. 1061 XIX, 20. Hunc ergo titulum multi Judæorum legerunt, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus: et erat scriptum Hebruice, Grace et Latine. Divine quodam et ineffabili consilio factum arbitror, ut titulus triplici lingua positus sit, Hebraice, Latine et Græce. Aperte enim per illas tres linguas, omnium celeberrimas, Servatoris nostri regnum fatebatur, et primitias veluti quasdam crucifixo scriptæ de eo prophetiæ offerebat. Dixit enim alicubi Daniel sapientissimus datum ei esse honorem et regnum, et omnes tribus ac linguas ei subjectum iri ". Quin et Paulus ille sanctissimus scribit clamans, declendum ei omne genu, cœlestium, terrestrium et infernorum, et omnem linPsal. LII, 4. 37 Psal. cv1, 42. 20 Tsa. Lili, 5. Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν ὁ τόπος τῆς πόλεως, ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἦν γεγραμμένον Εβραϊστὶ, 'Ρωμαϊστί, Ἑλληνιστί. Εὐμηχάνως δὴ λίαν, καὶ διὰ θείας τινὸς καὶ ἀῤῥέ του πάλιν οἰκονομίας ἀνατεθεῖσθαι τὸν τίτλον φαίη τις ἂν τριπλῆν ἔχοντα τὴν γραφήν, Εβραϊστί, Ῥω μαϊστί, Ελληνιστί. Προκειτο γὰρ ἐνεργῶς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν βασιλείαν ὁμολογῶν διὰ τριῶν τέως τῶν ἁπασῶν ἐπιφανεστέρων γλωσσῶν, καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τῷ σταυρωθέντι προσάγων τῆς περὶ αὐ τοῦ λαληθείσης προφητείας. Εφη γάρ που Δανιὴλ ὁ σοφώτατος, ὅτι «Αὐτῷ ἐδόθη ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ καὶ γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ ἱερώτατος επιστέλλει βοῶν, ** Dan. VII, 14.

xcrit, sed ille Judaici furoris adjutor ac minister, τὸν τίτλον ἔπηξεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλ' ὁ τῆς Ἰουδαίων μα tamen hoc factum ad eum refertur, quod fieri permisit. De principalibus vero in eo triumphavit. Propositus enim erat legentibus, significans eum ‹qui pro nobis patiebatur, et suam animam in redemptionem dabat omnium. Omnes enim, quicunque terram incolimus, quia intra peccati retia cecidimus: • Omnes enim, inquit, declinaverunt, simul inutiles facti sunt, ut scriptum est 36: diaboli criminationibus rei facti, tristem et injucundam vitam degebamus. llabebat autem adversus uos chirographum, hoc est transgressoribus debitam maledictionem, et sententiam latam adversus eum qui vetere illo mandato exciderat, ad similitudinem illius in universum genus permanentem, maxime cum ab omnibus Dei placitum violatum esset. Nec enim Deus unius Adæ peccato offensus est, non autem cæterorum qui post eum mandata neglexerunt, sed in uno adversus omnes longe lateque promulgata lex est. Eramus itaque maledicti, ac divino calculo condemnati, cum propter prævaricationem in Adam, tum prævaricationem legis post eum constituta. Verum hoc quod adversus nos erat chirographum Servator delevit, affixo suæ cruci titulo, quo liquido mortem in cruce suam significabat, quam pro damnatorum universorum vita pertulit. Pro nobis quippe exsolvit penas peccatis debitas. Etsi enim patiebatur unus, erat tamen supra creaturam omnem, ut Deus, et universorum vita potior. Idcirco, ut ait Psalmista, ‹ Omnis iniquitas oppilavit os suum "7, > et lingua peccati quodammodo obstructa est, non jam peccatores incusare potis. Justificati quippe sumus, cum Christus debita pro nobis exsolverit. ‹ Ejus enim livore sanali sumus, ut scriptum est s. Quemadmodum autem per lignum casus noster contigit, sic per lignum iterum in pristinum statum revocali sumus, et cœlestia bona iterum recepimus, ipsius veluti ægritudinis initium Christo propter nos in seipsum recolligente. νίας συνεργάτης καὶ ὑπουργός, ἀλλ᾽ οὖν τὸ ἐρεῖναι γενέσθαι καὶ τούτῳ [αί. τοῦτο ὡς αὐτουργὸς ἀνα γέγραπται. Τεθριάμβευσε δὲ τὰς ἀρχὰς ἐν αὐτῷ. Προκειτο γὰρ τοῖς ἐθέλουσιν εἰς ἀνάγνωσιν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν παθόντα σημαίνον [ρ. σημαίνων], κα τὴν ἰδίαν διδόντα ψυχὴν τῆς ἁπάντων ζωῆς ἀντίλι τρον. Πάντες μὲν γὰρ οἱ ὄντες ἐπὶ τῆς γῆς, ἐπείπερ ἀρχύων εἴσω τῶν τῆς ἁμαρτίας πεπτώκαμεν ο Πάνο τες γὰρ ἐξέκλιναν, ἅμα ἐχρειώθησαν,» κατὰ τὸ γε γραμμένον, ταῖς τοῦ διαβόλου κατηγορίαις γεγονότες ἔνοχοι, στυγνόν τε καὶ ἀμειδή διεζῶμεν βίον. Είχε δε καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφον, τὴν ἐκ τοῦ θείου νόμου τοῖς παραβαίνουσιν ἐπηρτημένην ἀρὰν, καὶ τὴν κατὰ τοῦ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης παρολισθήσαντος ἐντολῆς ἐξενεχθεῖσαν ψῆφον, καθ' ομοιότητα τὴν ἐκείνου, κατά παντὸς ἐρχομένην τοῦ γένους, ἅτε δὴ καὶ παρά πάντων παραλυομένου τοῦ δοκοῦντος Θεῷ. Οὐ γὰρ δήπου λελύπηται μὲν ἐν Ἀδὰμ διαπταίσαντι θεός, οὐκέτι δὲ ἦν τοιοῦτος ἐν τοῖς μετ' ἐκεῖνον ἀτιμάζουτι τὸ τῷ κτίσαντι δοκοῦν, ἀλλ' ὡς ἐφ' ἑνὸς κατὰ πάντων ὁ τοῖς πλημμελοῦσιν ἐπηρτημένος ἐξετείνετο νόμος Ημεν οὖν ἐπάρατοι, καὶ τῇ θείᾳ ψήφω κατακεκρι μένοι, διά τε τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μετ' ἐκεῖνον διορισθέντος νόμου. Ἀλλὰ στόν καθ' ἡμῶν χειρόγραφον ἐξήλειψεν ὁ Σωτήρ, προςηλώσας τὸν τίτλον τῷ ἰδίῳ σταυρῷ, σαφῶς εὖ μάλα σημαίνοντα τὸν ἐπὶ τῷ ξύλῳ θάνατον, ἐν ὑπὲρ τῆς τῶν καταδεδικασμένων ὑπέστη ζωῆς. Ἐξέτισε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰς ὑπὲρ τῶν ἐγκλημάτων δίκας. Εἰ γὰρ καὶ εἰς ἦν ὁ πάσχων, ἀλλ᾽ ἦν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν, δ ὡς Θεὸς, καὶ τῆς ἀπάντων ζωῆς ἀξιώτερος. Διά το τοῦτο, καθὰ καὶ ὁ Ψάλλων φησὶν, ο Ενέφραξε μὲν ἀνομία πᾶσα τὸ στόμα αὐτῆς, ο κατηργήθη δὲ τρό πον τινὰ τῆς ἁμαρτίας ἡ γλῶττα, καταλέγειν ἔτι τῶν ἡμαρτηκότων οὐκ ἔχουσα. Δεδικαιώμεθα γάρ, ἐκε τετικότος ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ὀφλήματα του Χριστού. Τῷ γὰρ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, ο κατά τα γε γραμμένον. Ὥσπερ δὲ διὰ τοῦ ξύλου τὸ ἐκ τῆς ἀπὸ πτώσεως ἡμῖν ἐξεμηχανήθη κακὸν, οὕτω δὴ πάλιν δε ξύλου γέγονεν ἡ εἰς ὅπερ ἦμεν ἐν ἀρχαῖς ἀναδρομή, καὶ τῶν οὐρανίων ἀγαθῶν ἡ τριπόθητος ἐπανάληψ καὶ αὐτὴν ὥσπερ τοῦ νοσήματος τὴν ἀρχὴν ἀνακεφαλαιουμένου δι' ἡμᾶς εἰς ἑαυτὸν τοῦ Χριστοῦ. 1061 XIX, 20. Hunc ergo titulum multi Judæorum legerunt, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus: et erat scriptum Hebruice, Grace et Latine. Divine quodam et ineffabili consilio factum arbitror, ut titulus triplici lingua positus sit, Hebraice, Latine et Græce. Aperte enim per illas tres linguas, omnium celeberrimas, Servatoris nostri regnum fatebatur, et primitias veluti quasdam crucifixo scriptæ de eo prophetiæ offerebat. Dixit enim alicubi Daniel sapientissimus datum ei esse honorem et regnum, et omnes tribus ac linguas ei subjectum iri ". Quin et Paulus ille sanctissimus scribit clamans, declendum ei omne genu, cœlestium, terrestrium et infernorum, et omnem linPsal. LII, 4. 37 Psal. cv1, 42. 20 Tsa. Lili, 5. Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν ὁ τόπος τῆς πόλεως, ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἦν γεγραμμένον Εβραϊστὶ, 'Ρωμαϊστί, Ἑλληνιστί. Εὐμηχάνως δὴ λίαν, καὶ διὰ θείας τινὸς καὶ ἀῤῥέ του πάλιν οἰκονομίας ἀνατεθεῖσθαι τὸν τίτλον φαίη τις ἂν τριπλῆν ἔχοντα τὴν γραφήν, Εβραϊστί, Ῥω μαϊστί, Ελληνιστί. Προκειτο γὰρ ἐνεργῶς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν βασιλείαν ὁμολογῶν διὰ τριῶν τέως τῶν ἁπασῶν ἐπιφανεστέρων γλωσσῶν, καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τῷ σταυρωθέντι προσάγων τῆς περὶ αὐ τοῦ λαληθείσης προφητείας. Εφη γάρ που Δανιὴλ ὁ σοφώτατος, ὅτι «Αὐτῷ ἐδόθη ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία, καὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ καὶ γλῶσσαι αὐτῷ δουλεύσουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ ἱερώτατος επιστέλλει βοῶν, ** Dan. VII, 14.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. Christus in gloria est Dei Patris ". Titulus ergo iste regem Jesum prædicans confessionis linguarum quodammodo vera sunt primitiæ. Sed et Judæos impietatis accusabat, cum ad legendum confluentibus tantum non vociferaretur, eos per extremum stuporem suum regem ac Dominum in crucem egisse, dilectione ejus plane rejecla. ὅτι ο Πάν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων guam confessuram quia Dominus noster Jesus καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός.» Απαρχή τοιγαροῦν ὥσπερ τις ἀληθὴς τῆς τῶν γλωσσῶν ὁμολογίας, ὁ τίτλος ἦν, βασιλέα κηρύσσων τὸν Ἰησοῦν. Ην δὲ καὶ ἑτέρως τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθεΐας κατήγορος, μονονουχί διαρρήδην ανακεκραγὼς τοῖς συνθέουσι πρὸς ἀνάγνωσιν, ὅτι τὸν οἰκεῖον ἐσταύρω σαν βασιλέα καὶ Κύριον, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀλογήσαντες παντελῶς, καὶ πρὸς τὴν ἁπασῶν ἐσχάτην ἀναισθησίαν πεσόντες οἱ δείλαιοι. Ελεγον οὖν τῷ Πιλάτῳ οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Ιουδαίων· Μὴ γράφε· Ο βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος εἶπε· Βασιλεὺς εἰμι τῶν Ιουδαίων. 'Απεκρίθη ο Πιλάτος· “Ο γέγραφα, γέγραφα. Αφορήτως ἔχουσι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ τίτλῳ γραφὴν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, καὶ δριμὺς αὐτοὺς εἰσε έδραμε φθόνος. Αρνούνται δὲ πάλιν τὴν Χριστοῦ βασιλείαν, καὶ ἀληθῶς μὲν αὐτὸν οὐ κατάρξαι φασίν, οὔτε μὴν εἰς βασιλέα παραδεδέχθαι πώποτε, λόγῳ γε μὴν κεχρῆσθαι τοιούτῳ φασὶν, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς εὐηθείας ηγνοηκότες καὶ τοῦτο, ὡς οὐκ ἂν ψευδομυθήσαι ποτὲ τῆς ἀληθείας ἡ φύσις, ἀλήθεια δὲ ὁ Χριστός. Βασιλεὺς οὖν ἄρα τῶν Ἰουδαίων, εἴπερ οὕτως ἑαυτὸν ἐλέγχεται κεκληκώς, καθὰ καὶ αὐτοὶ δι' οἰκείας τοῦτο κρατύνουσι φωνῆς· ἀπο σείεται δὲ Πιλάτος μεταποιεῖσθαι τὴν γραφὴν ἐξαιτεῖν ἐθέλοντας, οὐ μέχρι παντὸς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀδικῆσαι δόξαν συγχωρούμενος, θείῳ δῆλον ότι καὶ ἀῤῥήτῳ νεύματι. Πεπηγμένη γὰρ καὶ ἀσυκοφάν τητος ἡ Χριστοῦ βασιλεία, κἂν Ἰουδαῖοι μὴ βούλων ται, παραχαράττειν ἐπιχειροῦντες τῆς εἰς αὐτὸν δόξης τὴν ὁμολογίαν. Οι οὖν στρατιώται, ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησ σοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ (καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτη μέρος) καὶ τὸν χιτῶνα. *Ην δὲ ὁ χιτών ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι' ὅλου. Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Οἱ μὲν οὖν στρατιώται ταῦτα ἐποίησαν. Διενείμαντο μὲν οἱ στρατιῶται τὰ τοῦ Σωτῆρος Ιμάτια, θηριοπρεποῦς ἀγριότητος, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀπανθρωπίας καὶ τοῦτο δεικνύντες σημεῖον. Εν ἔθει γάρ πώς ἐστι τοῖς κολασταῖς ἥκιστα μὲν ἐπαλγεῖν ταῖς τῶν κατακρίτων ταλαιπωρίαις, ἀπηνέστερον δὲ ἡ προσῆκεν ἔσθ' ὅτε τοῖς προτεταγμένοις ὑπηρετεῖν, καὶ ταῖς τῶν πασχόντων ἐπανδρίζεσθαι συμφοραῖς, καὶ ὥσπερ τινὰ κλῆρον καθικόμενον εἰς αὐτοὺς, ἐξ ἀναγκαίου τε καὶ νομίμου λόγου, τὸν τῶν ἱματίων ποιεῖσθαι σφετερισμόν. Εἰς τέσσαρα τοίνυν διελόντες μέρη τα διηρπασμένα, σῶόν τε καὶ ἀδιάτμητον τηροῦσι τὸν ἕνα. Διαῤῥηγνύναι γὰρ οὐ δοκεῖ τὸ μὴ παντελῶς ἀχροῦν· ἀρέσαν αὐτοῖς· κληρωτὸν του * Philipp. 11, ο XIX, 21, 22. Dicebant ergo Pilato pontifices Judæorum: Noli scribere: Rex Judæorum, sed quia ipse dixerit: Rex sum Judæorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. Judæorum principes inscriptionem tituli ferre nequeunt, et acri punguntur invidia. Iterum autem Christi regnum abnegant, et vere quidem aiunt eum nusquam regnasse, nec in regem assumptum esse, sed ejuscemodi verbis usum esse, præ insigni vecordia nescientes mentiri non posse veritatis maturam, Christum autem esse veritatem. Rex itaque Judzorum est, quandoquidem seipsum ita nuncupasse arguitur, et sua voce istud Judæi confirmant. Pilatus vero titulum mutari petentibus non annuit, non usquequaque Servatoris nostri 1062 gloriam ab iis violari permittens, divino videlicet atque ineffabili nutu. Stabile quippe et calumnia expers vel nolentibus Judais Christi regnum est, qui confessionem majestatis ejus adulterare conantur. XIX, 23, 24. Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus (et fecerunt quatuor partes, unicuique milili partem et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem: Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Ut Scriptura impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Et milites quidem hac fecerunt. Diviserunt milites Servatoris vestimenta, belluinæ suæ feritatis et immanitatis hoc insuper signum edentes. Solent enim tortores damnatorum cruciatibus nequaquam indolere, sed ferocius interdum quam ministros deceat, miserorum calamitatibus insultare, corumque vestes quasi haereditario jure ad se pertinentes sibi vindicare. In quatuor igitur partes Servatoris vestimenta partiti, salvam et indivisam conservant tunicam unam. Nec enim discerpere volunt, ne prorsus inutilem eam redderent; quamobrem sortitione tradi eam statuerunt. Mentiri quippe Christus non poterat, qut per Psalmistæ vocem dixit: «Diviserunt sibt

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. Christus in gloria est Dei Patris ". Titulus ergo iste regem Jesum prædicans confessionis linguarum quodammodo vera sunt primitiæ. Sed et Judæos impietatis accusabat, cum ad legendum confluentibus tantum non vociferaretur, eos per extremum stuporem suum regem ac Dominum in crucem egisse, dilectione ejus plane rejecla. ὅτι ο Πάν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων guam confessuram quia Dominus noster Jesus καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός.» Απαρχή τοιγαροῦν ὥσπερ τις ἀληθὴς τῆς τῶν γλωσσῶν ὁμολογίας, ὁ τίτλος ἦν, βασιλέα κηρύσσων τὸν Ἰησοῦν. Ην δὲ καὶ ἑτέρως τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθεΐας κατήγορος, μονονουχί διαρρήδην ανακεκραγὼς τοῖς συνθέουσι πρὸς ἀνάγνωσιν, ὅτι τὸν οἰκεῖον ἐσταύρω σαν βασιλέα καὶ Κύριον, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀλογήσαντες παντελῶς, καὶ πρὸς τὴν ἁπασῶν ἐσχάτην ἀναισθησίαν πεσόντες οἱ δείλαιοι. Ελεγον οὖν τῷ Πιλάτῳ οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Ιουδαίων· Μὴ γράφε· Ο βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος εἶπε· Βασιλεὺς εἰμι τῶν Ιουδαίων. 'Απεκρίθη ο Πιλάτος· “Ο γέγραφα, γέγραφα. Αφορήτως ἔχουσι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ τίτλῳ γραφὴν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, καὶ δριμὺς αὐτοὺς εἰσε έδραμε φθόνος. Αρνούνται δὲ πάλιν τὴν Χριστοῦ βασιλείαν, καὶ ἀληθῶς μὲν αὐτὸν οὐ κατάρξαι φασίν, οὔτε μὴν εἰς βασιλέα παραδεδέχθαι πώποτε, λόγῳ γε μὴν κεχρῆσθαι τοιούτῳ φασὶν, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς εὐηθείας ηγνοηκότες καὶ τοῦτο, ὡς οὐκ ἂν ψευδομυθήσαι ποτὲ τῆς ἀληθείας ἡ φύσις, ἀλήθεια δὲ ὁ Χριστός. Βασιλεὺς οὖν ἄρα τῶν Ἰουδαίων, εἴπερ οὕτως ἑαυτὸν ἐλέγχεται κεκληκώς, καθὰ καὶ αὐτοὶ δι' οἰκείας τοῦτο κρατύνουσι φωνῆς· ἀπο σείεται δὲ Πιλάτος μεταποιεῖσθαι τὴν γραφὴν ἐξαιτεῖν ἐθέλοντας, οὐ μέχρι παντὸς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀδικῆσαι δόξαν συγχωρούμενος, θείῳ δῆλον ότι καὶ ἀῤῥήτῳ νεύματι. Πεπηγμένη γὰρ καὶ ἀσυκοφάν τητος ἡ Χριστοῦ βασιλεία, κἂν Ἰουδαῖοι μὴ βούλων ται, παραχαράττειν ἐπιχειροῦντες τῆς εἰς αὐτὸν δόξης τὴν ὁμολογίαν. Οι οὖν στρατιώται, ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησ σοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ (καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτη μέρος) καὶ τὸν χιτῶνα. *Ην δὲ ὁ χιτών ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι' ὅλου. Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Οἱ μὲν οὖν στρατιώται ταῦτα ἐποίησαν. Διενείμαντο μὲν οἱ στρατιῶται τὰ τοῦ Σωτῆρος Ιμάτια, θηριοπρεποῦς ἀγριότητος, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀπανθρωπίας καὶ τοῦτο δεικνύντες σημεῖον. Εν ἔθει γάρ πώς ἐστι τοῖς κολασταῖς ἥκιστα μὲν ἐπαλγεῖν ταῖς τῶν κατακρίτων ταλαιπωρίαις, ἀπηνέστερον δὲ ἡ προσῆκεν ἔσθ' ὅτε τοῖς προτεταγμένοις ὑπηρετεῖν, καὶ ταῖς τῶν πασχόντων ἐπανδρίζεσθαι συμφοραῖς, καὶ ὥσπερ τινὰ κλῆρον καθικόμενον εἰς αὐτοὺς, ἐξ ἀναγκαίου τε καὶ νομίμου λόγου, τὸν τῶν ἱματίων ποιεῖσθαι σφετερισμόν. Εἰς τέσσαρα τοίνυν διελόντες μέρη τα διηρπασμένα, σῶόν τε καὶ ἀδιάτμητον τηροῦσι τὸν ἕνα. Διαῤῥηγνύναι γὰρ οὐ δοκεῖ τὸ μὴ παντελῶς ἀχροῦν· ἀρέσαν αὐτοῖς· κληρωτὸν του * Philipp. 11, ο XIX, 21, 22. Dicebant ergo Pilato pontifices Judæorum: Noli scribere: Rex Judæorum, sed quia ipse dixerit: Rex sum Judæorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. Judæorum principes inscriptionem tituli ferre nequeunt, et acri punguntur invidia. Iterum autem Christi regnum abnegant, et vere quidem aiunt eum nusquam regnasse, nec in regem assumptum esse, sed ejuscemodi verbis usum esse, præ insigni vecordia nescientes mentiri non posse veritatis maturam, Christum autem esse veritatem. Rex itaque Judzorum est, quandoquidem seipsum ita nuncupasse arguitur, et sua voce istud Judæi confirmant. Pilatus vero titulum mutari petentibus non annuit, non usquequaque Servatoris nostri 1062 gloriam ab iis violari permittens, divino videlicet atque ineffabili nutu. Stabile quippe et calumnia expers vel nolentibus Judais Christi regnum est, qui confessionem majestatis ejus adulterare conantur. XIX, 23, 24. Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus (et fecerunt quatuor partes, unicuique milili partem et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem: Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Ut Scriptura impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Et milites quidem hac fecerunt. Diviserunt milites Servatoris vestimenta, belluinæ suæ feritatis et immanitatis hoc insuper signum edentes. Solent enim tortores damnatorum cruciatibus nequaquam indolere, sed ferocius interdum quam ministros deceat, miserorum calamitatibus insultare, corumque vestes quasi haereditario jure ad se pertinentes sibi vindicare. In quatuor igitur partes Servatoris vestimenta partiti, salvam et indivisam conservant tunicam unam. Nec enim discerpere volunt, ne prorsus inutilem eam redderent; quamobrem sortitione tradi eam statuerunt. Mentiri quippe Christus non poterat, qut per Psalmistæ vocem dixit: «Diviserunt sibt

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. Christus in gloria est Dei Patris ". Titulus ergo iste regem Jesum prædicans confessionis linguarum quodammodo vera sunt primitiæ. Sed et Judæos impietatis accusabat, cum ad legendum confluentibus tantum non vociferaretur, eos per extremum stuporem suum regem ac Dominum in crucem egisse, dilectione ejus plane rejecla. ὅτι ο Πάν γόνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων guam confessuram quia Dominus noster Jesus καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός.» Απαρχή τοιγαροῦν ὥσπερ τις ἀληθὴς τῆς τῶν γλωσσῶν ὁμολογίας, ὁ τίτλος ἦν, βασιλέα κηρύσσων τὸν Ἰησοῦν. Ην δὲ καὶ ἑτέρως τῆς Ἰουδαίων ἀφιλοθεΐας κατήγορος, μονονουχί διαρρήδην ανακεκραγὼς τοῖς συνθέουσι πρὸς ἀνάγνωσιν, ὅτι τὸν οἰκεῖον ἐσταύρω σαν βασιλέα καὶ Κύριον, τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης ἀλογήσαντες παντελῶς, καὶ πρὸς τὴν ἁπασῶν ἐσχάτην ἀναισθησίαν πεσόντες οἱ δείλαιοι. Ελεγον οὖν τῷ Πιλάτῳ οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Ιουδαίων· Μὴ γράφε· Ο βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος εἶπε· Βασιλεὺς εἰμι τῶν Ιουδαίων. 'Απεκρίθη ο Πιλάτος· “Ο γέγραφα, γέγραφα. Αφορήτως ἔχουσι πρὸς τὴν ἐπὶ τῷ τίτλῳ γραφὴν οἱ τῶν Ἰουδαίων καθηγηταί, καὶ δριμὺς αὐτοὺς εἰσε έδραμε φθόνος. Αρνούνται δὲ πάλιν τὴν Χριστοῦ βασιλείαν, καὶ ἀληθῶς μὲν αὐτὸν οὐ κατάρξαι φασίν, οὔτε μὴν εἰς βασιλέα παραδεδέχθαι πώποτε, λόγῳ γε μὴν κεχρῆσθαι τοιούτῳ φασὶν, ἐκ πολλῆς ἄγαν τῆς ἐνούσης αὐτοῖς εὐηθείας ηγνοηκότες καὶ τοῦτο, ὡς οὐκ ἂν ψευδομυθήσαι ποτὲ τῆς ἀληθείας ἡ φύσις, ἀλήθεια δὲ ὁ Χριστός. Βασιλεὺς οὖν ἄρα τῶν Ἰουδαίων, εἴπερ οὕτως ἑαυτὸν ἐλέγχεται κεκληκώς, καθὰ καὶ αὐτοὶ δι' οἰκείας τοῦτο κρατύνουσι φωνῆς· ἀπο σείεται δὲ Πιλάτος μεταποιεῖσθαι τὴν γραφὴν ἐξαιτεῖν ἐθέλοντας, οὐ μέχρι παντὸς τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀδικῆσαι δόξαν συγχωρούμενος, θείῳ δῆλον ότι καὶ ἀῤῥήτῳ νεύματι. Πεπηγμένη γὰρ καὶ ἀσυκοφάν τητος ἡ Χριστοῦ βασιλεία, κἂν Ἰουδαῖοι μὴ βούλων ται, παραχαράττειν ἐπιχειροῦντες τῆς εἰς αὐτὸν δόξης τὴν ὁμολογίαν. Οι οὖν στρατιώται, ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησ σοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ (καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτη μέρος) καὶ τὸν χιτῶνα. *Ην δὲ ὁ χιτών ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι' ὅλου. Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται. Ινα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Οἱ μὲν οὖν στρατιώται ταῦτα ἐποίησαν. Διενείμαντο μὲν οἱ στρατιῶται τὰ τοῦ Σωτῆρος Ιμάτια, θηριοπρεποῦς ἀγριότητος, καὶ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἀπανθρωπίας καὶ τοῦτο δεικνύντες σημεῖον. Εν ἔθει γάρ πώς ἐστι τοῖς κολασταῖς ἥκιστα μὲν ἐπαλγεῖν ταῖς τῶν κατακρίτων ταλαιπωρίαις, ἀπηνέστερον δὲ ἡ προσῆκεν ἔσθ' ὅτε τοῖς προτεταγμένοις ὑπηρετεῖν, καὶ ταῖς τῶν πασχόντων ἐπανδρίζεσθαι συμφοραῖς, καὶ ὥσπερ τινὰ κλῆρον καθικόμενον εἰς αὐτοὺς, ἐξ ἀναγκαίου τε καὶ νομίμου λόγου, τὸν τῶν ἱματίων ποιεῖσθαι σφετερισμόν. Εἰς τέσσαρα τοίνυν διελόντες μέρη τα διηρπασμένα, σῶόν τε καὶ ἀδιάτμητον τηροῦσι τὸν ἕνα. Διαῤῥηγνύναι γὰρ οὐ δοκεῖ τὸ μὴ παντελῶς ἀχροῦν· ἀρέσαν αὐτοῖς· κληρωτὸν του * Philipp. 11, ο XIX, 21, 22. Dicebant ergo Pilato pontifices Judæorum: Noli scribere: Rex Judæorum, sed quia ipse dixerit: Rex sum Judæorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. Judæorum principes inscriptionem tituli ferre nequeunt, et acri punguntur invidia. Iterum autem Christi regnum abnegant, et vere quidem aiunt eum nusquam regnasse, nec in regem assumptum esse, sed ejuscemodi verbis usum esse, præ insigni vecordia nescientes mentiri non posse veritatis maturam, Christum autem esse veritatem. Rex itaque Judzorum est, quandoquidem seipsum ita nuncupasse arguitur, et sua voce istud Judæi confirmant. Pilatus vero titulum mutari petentibus non annuit, non usquequaque Servatoris nostri 1062 gloriam ab iis violari permittens, divino videlicet atque ineffabili nutu. Stabile quippe et calumnia expers vel nolentibus Judais Christi regnum est, qui confessionem majestatis ejus adulterare conantur. XIX, 23, 24. Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus (et fecerunt quatuor partes, unicuique milili partem et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem: Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Ut Scriptura impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Et milites quidem hac fecerunt. Diviserunt milites Servatoris vestimenta, belluinæ suæ feritatis et immanitatis hoc insuper signum edentes. Solent enim tortores damnatorum cruciatibus nequaquam indolere, sed ferocius interdum quam ministros deceat, miserorum calamitatibus insultare, corumque vestes quasi haereditario jure ad se pertinentes sibi vindicare. In quatuor igitur partes Servatoris vestimenta partiti, salvam et indivisam conservant tunicam unam. Nec enim discerpere volunt, ne prorsus inutilem eam redderent; quamobrem sortitione tradi eam statuerunt. Mentiri quippe Christus non poterat, qut per Psalmistæ vocem dixit: «Diviserunt sibt

στο vestimenta mea, et super vestem mean miserunt γαροῦν ἐποιήσαντο δῶρον. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει ψεύσα· sorten “. › Hæc igitur omnia utiliter prædicta sunt, ut cum rerum eventu verba conferentes agnosceremus eum ipsum esse qui prædictus est, quem venturum pro nobis in forma nostra, et pro vita omnium moriturum sperabamus. Nec enim quisquam sanæ mentis putaverit ipsum quoque Servatorem instar Judzorum excolare culicem, hoc est, minuta quæque et exigua passionis suæ prædicere, adeo ut partita esse vestimenta sua memninerit, et camelum quodammodo deglutire, hoc est, magnos et immanes impietatis ausus pro nihilo habere, sed hac cum illis prædixisse: primun quidem, ut agnoscamus quod cum Deus sit natura sua, futurum nihil ignoravit; deinde ut credamus 1063 ipsum illum esse vere qui prædictus est, innumeris miraculis ad veritatis agnitionem deducti. Jam vero si quid aliud audire juvat de vestinentorum partitione, quod nihil damni quidem auditoribus, sed commodi nonnihil allaturum sit, hoc porro dicam. In quatuor partes cum Servatoris vestimenta dividant, tunicam tamen relinquunt unam illam indivisam, ineffabili sapientia Unigeniti sic disponente, ut id mysticæ quasi quoddam signum esset dispensationis qua quatuor orbis partes ad salutem essent adducendæ. Nam partes orbis quatuor sortitæ sunt quodammodo et impartibiliter habent sacrosanctum Verbi indumenLum, hoc est corpus ejus. In minutas enim partes sigillatim distributus, et uniuscujusque animam !!!! corpore sanctificans per suam carnem Unigenitus, integre et indivise est in omnibus unus exsistens ubique. Nequaquam enim divisus est, ut Paulus docet. Talem nobis ejus mysterii vim ac rationem legis umbra quoque designat. Agnunι quippe congruo tempore sumi jubebat, non ab unoquoque viritim agnum unum, sed per familias ac domos. ‹ Assumet enim, inquit, secum unusquisque vicinum et propinquum suum “; › et sic in multos agnum dividi jussit. Sed ne rursus de domno in domum comportatis ejus carnibus dividi proinde putaretur, insuper mandat dicens: • In domo una manducabitur, et non efferetis de carnibus ejus foras “., Observa enim quo pacto, sicut modo dixi, in figuris et umbra Scriptura καὶ πλησίον αὐτοῦ,» καὶ μερίζεσθαι μὲν οὕτω κεκέHotel eum in multos quidem dividi, quotquot in u̟na domo forsan erant, sed consultissime rursus nou dividi putetur, verum perfecte et integre unus in omnibus divisim simul et indivisim reperiatur. Tale quid etiam de vestimentis ejus intelliges. Hæc enim in quatuor partes divisa fuerunt, mansit tamen indivisa tunica. Non abs re vero addi potest quod si quis velit tunicam illam inconsutilem, a summo contextam per totum, intellectualiter ad significandum sanctum Christi corpus traducese, propterea quod absque congressu et commistione ulla viri et mulieris factum sit, sed Spiritus effìσθαι λέγοντα τὸν Χριστὸν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φω νῆς· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα προανεφωνείτο χρησίμως, ἵν᾽ εἰδείημεν ἡμεῖς ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τοὺς λόγους συμβάλ λοντες, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ προηγγελμένος ήξειν τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς εἰκόνι, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τεθνάναι προσδοκώμενος. Οὐ γὰρ δή τις οιήσεται νοῦν ἔχων, ὡς ἠνέσχετο ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀσυνεσίαν, διυλίζειν τὸν κώνωπα, τοῦτ' ἔστι, τὰ λεπτά τε καὶ ἰσχνότατα των παθημάτων προαναφωνεῖν, ὡς καὶ τῆς τῶν ἱματίων μεμνῆσθαι διανομής, καταπίνειν δὲ ὥσπερ τὴν κα μηλον, τοῦτ' ἔστι τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερ τῶν του μημάτων εἰς ἀσέβειαν οὐ πολλοῦ τινος ἀξιῶσαι λόγου, προκεχρησμώδηκε δὲ μετ' ἐκείνων καὶ ταῦτα· πρώτ τον μὲν ἵνα γινώσκωμεν, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τῶν ἔσεσθαι μελλόντων ηγνόησεν οὐδέν· εἶτε πρὸς τούτοις, ἵνα πιστεύωμεν αὐτὸν ἀληθῶς εἶναι τὸν προκεκηρυγμένον, διὰ πολλῶν ὅσων τῶν ἐπ' αὐτῷ τετελεσμένων ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν πολ ηγούμενοι. Εἰ δὲ δεῖ τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ἱματίων διανομῇ περισκεψαμένους εἰπεῖν, δ καὶ βλάδες μὲν οἴσει παντελῶς οὐδὲν, ὀνήσει δὲ τάχα τοὺς ἐντευξ μένους, ἐρῶ δὴ καὶ τοῦτο. Εἰς τέσσαρα μέρη τὰ τοῦ Σωτῆρος διελόντες ἱμάτια. αμέριστον τηροῦσι τὸν ἕνα, τῆς ἀφράστου σοφίας τοῦ Μονογενούς διείκονομουμένης ὥσπερ τι καὶ διὰ τούτου σημείον μυστικής c οικονομίας, δι' ἧς ἔμελλε τὰ τέσσαρα τῆς οἰκουμένης ανασώζεσθαι μέρη. Εμερίσαντο γὰρ οἱονεί πως, καὶ ἀμερίστως ἔχει τὰ τῆς οἰκουμένης τέσσαρα μέρη το ἅγιον ὄντως τοῦ Λόγου περίβλημα, τοῦτ᾽ ἔστι, τη σῶμα αὐτοῦ. Κατακερματιζόμενος γὰρ ἐν τοῖς καθ' ἕνα, καὶ τὴν ἑκάστου ψυχὴν ἁγιάζων μετά το σώμα τος διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ Μονογενής, ολοκλήρως και ἀμερίστως ἐν ὅλοις ἐστὶν εἰς ὑπάρχων παντής. Με μέρισται γὰρ οὐδαμῶς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τοιαύτην ἡμῖν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου την δύναμιν καὶ ἡ τοῦ νόμου καταγράφει σκιά. Διετύπου γάρ λαμβάνεσθαι τὸν ἀμνὸν κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα καιρόν· λαμβάνεσθαι δέ πως, οὐχ ἑκάστῳ κατά κεφα λὴν ἀμνὸν ἕνα, κατ᾽ οἶκον δὲ μᾶλλον καὶ κατὰ πλη θύν. • Συλλήψεται γάρ, φησίν, ἕκαστος τῶν γείτονα, οι Psal. xxi, 19; Matth. sxvi, 55. 48 1 Cor. 1, 15. λευκεν εἰς πολλοὺς τὸν ἀμνόν. Αλλ' ἵνα μὴ πάλιν ἐξ οἴκου πρὸς οἶκον ἀποκομισθέντων αὐτοῦ τῶν χρεῶν καταμερίζεσθαι πως διὰ τοῦτο δοκῇ, προσεπιτάττει λέγων· Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται· οὐκ ἐξοίσετε ἀπὸ τῶν χρεῶν αὐτοῦ ἔξω.» Αθρει γὰρ ὅπως, καθάπερ ἔφην αρτίως, καὶ ἐν τύποις αὐτῷ καὶ σκιαῖς τετήρηκεν ἡ Γραφὴ τὸ μερίζεσθαι μὲν εἰς πολλούς, οἴπερ ἂν εἶεν ἐν ἑκάστῃ τυχὸν οἰκίᾳ, προμηθέστατε δὲ πάλιν, καὶ τὸ μὴ μερίζεσθαι δοκεῖν, ἀλλὰ τελείως τε καὶ ὁλοκλήρως, ὡς ἕνα ἐν πᾶσι μεριστῶς τε ἄμε καὶ ἀμερίστως εὑρίσκεσθαι. Τοιοῦτον δή τι νοήσεις καὶ ἐπὶ τοῖς ἱματίοις αὐτοῦ. Τὰ μὲν γὰρ εἰς τέσσερα 6 Εκοι!. 111, 6 Ibid. 46.

στο vestimenta mea, et super vestem mean miserunt γαροῦν ἐποιήσαντο δῶρον. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει ψεύσα· sorten “. › Hæc igitur omnia utiliter prædicta sunt, ut cum rerum eventu verba conferentes agnosceremus eum ipsum esse qui prædictus est, quem venturum pro nobis in forma nostra, et pro vita omnium moriturum sperabamus. Nec enim quisquam sanæ mentis putaverit ipsum quoque Servatorem instar Judzorum excolare culicem, hoc est, minuta quæque et exigua passionis suæ prædicere, adeo ut partita esse vestimenta sua memninerit, et camelum quodammodo deglutire, hoc est, magnos et immanes impietatis ausus pro nihilo habere, sed hac cum illis prædixisse: primun quidem, ut agnoscamus quod cum Deus sit natura sua, futurum nihil ignoravit; deinde ut credamus 1063 ipsum illum esse vere qui prædictus est, innumeris miraculis ad veritatis agnitionem deducti. Jam vero si quid aliud audire juvat de vestinentorum partitione, quod nihil damni quidem auditoribus, sed commodi nonnihil allaturum sit, hoc porro dicam. In quatuor partes cum Servatoris vestimenta dividant, tunicam tamen relinquunt unam illam indivisam, ineffabili sapientia Unigeniti sic disponente, ut id mysticæ quasi quoddam signum esset dispensationis qua quatuor orbis partes ad salutem essent adducendæ. Nam partes orbis quatuor sortitæ sunt quodammodo et impartibiliter habent sacrosanctum Verbi indumenLum, hoc est corpus ejus. In minutas enim partes sigillatim distributus, et uniuscujusque animam !!!! corpore sanctificans per suam carnem Unigenitus, integre et indivise est in omnibus unus exsistens ubique. Nequaquam enim divisus est, ut Paulus docet. Talem nobis ejus mysterii vim ac rationem legis umbra quoque designat. Agnunι quippe congruo tempore sumi jubebat, non ab unoquoque viritim agnum unum, sed per familias ac domos. ‹ Assumet enim, inquit, secum unusquisque vicinum et propinquum suum “; › et sic in multos agnum dividi jussit. Sed ne rursus de domno in domum comportatis ejus carnibus dividi proinde putaretur, insuper mandat dicens: • In domo una manducabitur, et non efferetis de carnibus ejus foras “., Observa enim quo pacto, sicut modo dixi, in figuris et umbra Scriptura καὶ πλησίον αὐτοῦ,» καὶ μερίζεσθαι μὲν οὕτω κεκέHotel eum in multos quidem dividi, quotquot in u̟na domo forsan erant, sed consultissime rursus nou dividi putetur, verum perfecte et integre unus in omnibus divisim simul et indivisim reperiatur. Tale quid etiam de vestimentis ejus intelliges. Hæc enim in quatuor partes divisa fuerunt, mansit tamen indivisa tunica. Non abs re vero addi potest quod si quis velit tunicam illam inconsutilem, a summo contextam per totum, intellectualiter ad significandum sanctum Christi corpus traducese, propterea quod absque congressu et commistione ulla viri et mulieris factum sit, sed Spiritus effìσθαι λέγοντα τὸν Χριστὸν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φω νῆς· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα προανεφωνείτο χρησίμως, ἵν᾽ εἰδείημεν ἡμεῖς ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τοὺς λόγους συμβάλ λοντες, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ προηγγελμένος ήξειν τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς εἰκόνι, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τεθνάναι προσδοκώμενος. Οὐ γὰρ δή τις οιήσεται νοῦν ἔχων, ὡς ἠνέσχετο ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀσυνεσίαν, διυλίζειν τὸν κώνωπα, τοῦτ' ἔστι, τὰ λεπτά τε καὶ ἰσχνότατα των παθημάτων προαναφωνεῖν, ὡς καὶ τῆς τῶν ἱματίων μεμνῆσθαι διανομής, καταπίνειν δὲ ὥσπερ τὴν κα μηλον, τοῦτ' ἔστι τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερ τῶν του μημάτων εἰς ἀσέβειαν οὐ πολλοῦ τινος ἀξιῶσαι λόγου, προκεχρησμώδηκε δὲ μετ' ἐκείνων καὶ ταῦτα· πρώτ τον μὲν ἵνα γινώσκωμεν, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τῶν ἔσεσθαι μελλόντων ηγνόησεν οὐδέν· εἶτε πρὸς τούτοις, ἵνα πιστεύωμεν αὐτὸν ἀληθῶς εἶναι τὸν προκεκηρυγμένον, διὰ πολλῶν ὅσων τῶν ἐπ' αὐτῷ τετελεσμένων ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν πολ ηγούμενοι. Εἰ δὲ δεῖ τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ἱματίων διανομῇ περισκεψαμένους εἰπεῖν, δ καὶ βλάδες μὲν οἴσει παντελῶς οὐδὲν, ὀνήσει δὲ τάχα τοὺς ἐντευξ μένους, ἐρῶ δὴ καὶ τοῦτο. Εἰς τέσσαρα μέρη τὰ τοῦ Σωτῆρος διελόντες ἱμάτια. αμέριστον τηροῦσι τὸν ἕνα, τῆς ἀφράστου σοφίας τοῦ Μονογενούς διείκονομουμένης ὥσπερ τι καὶ διὰ τούτου σημείον μυστικής c οικονομίας, δι' ἧς ἔμελλε τὰ τέσσαρα τῆς οἰκουμένης ανασώζεσθαι μέρη. Εμερίσαντο γὰρ οἱονεί πως, καὶ ἀμερίστως ἔχει τὰ τῆς οἰκουμένης τέσσαρα μέρη το ἅγιον ὄντως τοῦ Λόγου περίβλημα, τοῦτ᾽ ἔστι, τη σῶμα αὐτοῦ. Κατακερματιζόμενος γὰρ ἐν τοῖς καθ' ἕνα, καὶ τὴν ἑκάστου ψυχὴν ἁγιάζων μετά το σώμα τος διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ Μονογενής, ολοκλήρως και ἀμερίστως ἐν ὅλοις ἐστὶν εἰς ὑπάρχων παντής. Με μέρισται γὰρ οὐδαμῶς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τοιαύτην ἡμῖν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου την δύναμιν καὶ ἡ τοῦ νόμου καταγράφει σκιά. Διετύπου γάρ λαμβάνεσθαι τὸν ἀμνὸν κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα καιρόν· λαμβάνεσθαι δέ πως, οὐχ ἑκάστῳ κατά κεφα λὴν ἀμνὸν ἕνα, κατ᾽ οἶκον δὲ μᾶλλον καὶ κατὰ πλη θύν. • Συλλήψεται γάρ, φησίν, ἕκαστος τῶν γείτονα, οι Psal. xxi, 19; Matth. sxvi, 55. 48 1 Cor. 1, 15. λευκεν εἰς πολλοὺς τὸν ἀμνόν. Αλλ' ἵνα μὴ πάλιν ἐξ οἴκου πρὸς οἶκον ἀποκομισθέντων αὐτοῦ τῶν χρεῶν καταμερίζεσθαι πως διὰ τοῦτο δοκῇ, προσεπιτάττει λέγων· Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται· οὐκ ἐξοίσετε ἀπὸ τῶν χρεῶν αὐτοῦ ἔξω.» Αθρει γὰρ ὅπως, καθάπερ ἔφην αρτίως, καὶ ἐν τύποις αὐτῷ καὶ σκιαῖς τετήρηκεν ἡ Γραφὴ τὸ μερίζεσθαι μὲν εἰς πολλούς, οἴπερ ἂν εἶεν ἐν ἑκάστῃ τυχὸν οἰκίᾳ, προμηθέστατε δὲ πάλιν, καὶ τὸ μὴ μερίζεσθαι δοκεῖν, ἀλλὰ τελείως τε καὶ ὁλοκλήρως, ὡς ἕνα ἐν πᾶσι μεριστῶς τε ἄμε καὶ ἀμερίστως εὑρίσκεσθαι. Τοιοῦτον δή τι νοήσεις καὶ ἐπὶ τοῖς ἱματίοις αὐτοῦ. Τὰ μὲν γὰρ εἰς τέσσερα 6 Εκοι!. 111, 6 Ibid. 46.

στο vestimenta mea, et super vestem mean miserunt γαροῦν ἐποιήσαντο δῶρον. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει ψεύσα· sorten “. › Hæc igitur omnia utiliter prædicta sunt, ut cum rerum eventu verba conferentes agnosceremus eum ipsum esse qui prædictus est, quem venturum pro nobis in forma nostra, et pro vita omnium moriturum sperabamus. Nec enim quisquam sanæ mentis putaverit ipsum quoque Servatorem instar Judzorum excolare culicem, hoc est, minuta quæque et exigua passionis suæ prædicere, adeo ut partita esse vestimenta sua memninerit, et camelum quodammodo deglutire, hoc est, magnos et immanes impietatis ausus pro nihilo habere, sed hac cum illis prædixisse: primun quidem, ut agnoscamus quod cum Deus sit natura sua, futurum nihil ignoravit; deinde ut credamus 1063 ipsum illum esse vere qui prædictus est, innumeris miraculis ad veritatis agnitionem deducti. Jam vero si quid aliud audire juvat de vestinentorum partitione, quod nihil damni quidem auditoribus, sed commodi nonnihil allaturum sit, hoc porro dicam. In quatuor partes cum Servatoris vestimenta dividant, tunicam tamen relinquunt unam illam indivisam, ineffabili sapientia Unigeniti sic disponente, ut id mysticæ quasi quoddam signum esset dispensationis qua quatuor orbis partes ad salutem essent adducendæ. Nam partes orbis quatuor sortitæ sunt quodammodo et impartibiliter habent sacrosanctum Verbi indumenLum, hoc est corpus ejus. In minutas enim partes sigillatim distributus, et uniuscujusque animam !!!! corpore sanctificans per suam carnem Unigenitus, integre et indivise est in omnibus unus exsistens ubique. Nequaquam enim divisus est, ut Paulus docet. Talem nobis ejus mysterii vim ac rationem legis umbra quoque designat. Agnunι quippe congruo tempore sumi jubebat, non ab unoquoque viritim agnum unum, sed per familias ac domos. ‹ Assumet enim, inquit, secum unusquisque vicinum et propinquum suum “; › et sic in multos agnum dividi jussit. Sed ne rursus de domno in domum comportatis ejus carnibus dividi proinde putaretur, insuper mandat dicens: • In domo una manducabitur, et non efferetis de carnibus ejus foras “., Observa enim quo pacto, sicut modo dixi, in figuris et umbra Scriptura καὶ πλησίον αὐτοῦ,» καὶ μερίζεσθαι μὲν οὕτω κεκέHotel eum in multos quidem dividi, quotquot in u̟na domo forsan erant, sed consultissime rursus nou dividi putetur, verum perfecte et integre unus in omnibus divisim simul et indivisim reperiatur. Tale quid etiam de vestimentis ejus intelliges. Hæc enim in quatuor partes divisa fuerunt, mansit tamen indivisa tunica. Non abs re vero addi potest quod si quis velit tunicam illam inconsutilem, a summo contextam per totum, intellectualiter ad significandum sanctum Christi corpus traducese, propterea quod absque congressu et commistione ulla viri et mulieris factum sit, sed Spiritus effìσθαι λέγοντα τὸν Χριστὸν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φω νῆς· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα προανεφωνείτο χρησίμως, ἵν᾽ εἰδείημεν ἡμεῖς ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τοὺς λόγους συμβάλ λοντες, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ προηγγελμένος ήξειν τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς εἰκόνι, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τεθνάναι προσδοκώμενος. Οὐ γὰρ δή τις οιήσεται νοῦν ἔχων, ὡς ἠνέσχετο ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀσυνεσίαν, διυλίζειν τὸν κώνωπα, τοῦτ' ἔστι, τὰ λεπτά τε καὶ ἰσχνότατα των παθημάτων προαναφωνεῖν, ὡς καὶ τῆς τῶν ἱματίων μεμνῆσθαι διανομής, καταπίνειν δὲ ὥσπερ τὴν κα μηλον, τοῦτ' ἔστι τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερ τῶν του μημάτων εἰς ἀσέβειαν οὐ πολλοῦ τινος ἀξιῶσαι λόγου, προκεχρησμώδηκε δὲ μετ' ἐκείνων καὶ ταῦτα· πρώτ τον μὲν ἵνα γινώσκωμεν, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τῶν ἔσεσθαι μελλόντων ηγνόησεν οὐδέν· εἶτε πρὸς τούτοις, ἵνα πιστεύωμεν αὐτὸν ἀληθῶς εἶναι τὸν προκεκηρυγμένον, διὰ πολλῶν ὅσων τῶν ἐπ' αὐτῷ τετελεσμένων ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν πολ ηγούμενοι. Εἰ δὲ δεῖ τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ἱματίων διανομῇ περισκεψαμένους εἰπεῖν, δ καὶ βλάδες μὲν οἴσει παντελῶς οὐδὲν, ὀνήσει δὲ τάχα τοὺς ἐντευξ μένους, ἐρῶ δὴ καὶ τοῦτο. Εἰς τέσσαρα μέρη τὰ τοῦ Σωτῆρος διελόντες ἱμάτια. αμέριστον τηροῦσι τὸν ἕνα, τῆς ἀφράστου σοφίας τοῦ Μονογενούς διείκονομουμένης ὥσπερ τι καὶ διὰ τούτου σημείον μυστικής c οικονομίας, δι' ἧς ἔμελλε τὰ τέσσαρα τῆς οἰκουμένης ανασώζεσθαι μέρη. Εμερίσαντο γὰρ οἱονεί πως, καὶ ἀμερίστως ἔχει τὰ τῆς οἰκουμένης τέσσαρα μέρη το ἅγιον ὄντως τοῦ Λόγου περίβλημα, τοῦτ᾽ ἔστι, τη σῶμα αὐτοῦ. Κατακερματιζόμενος γὰρ ἐν τοῖς καθ' ἕνα, καὶ τὴν ἑκάστου ψυχὴν ἁγιάζων μετά το σώμα τος διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ Μονογενής, ολοκλήρως και ἀμερίστως ἐν ὅλοις ἐστὶν εἰς ὑπάρχων παντής. Με μέρισται γὰρ οὐδαμῶς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τοιαύτην ἡμῖν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου την δύναμιν καὶ ἡ τοῦ νόμου καταγράφει σκιά. Διετύπου γάρ λαμβάνεσθαι τὸν ἀμνὸν κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα καιρόν· λαμβάνεσθαι δέ πως, οὐχ ἑκάστῳ κατά κεφα λὴν ἀμνὸν ἕνα, κατ᾽ οἶκον δὲ μᾶλλον καὶ κατὰ πλη θύν. • Συλλήψεται γάρ, φησίν, ἕκαστος τῶν γείτονα, οι Psal. xxi, 19; Matth. sxvi, 55. 48 1 Cor. 1, 15. λευκεν εἰς πολλοὺς τὸν ἀμνόν. Αλλ' ἵνα μὴ πάλιν ἐξ οἴκου πρὸς οἶκον ἀποκομισθέντων αὐτοῦ τῶν χρεῶν καταμερίζεσθαι πως διὰ τοῦτο δοκῇ, προσεπιτάττει λέγων· Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται· οὐκ ἐξοίσετε ἀπὸ τῶν χρεῶν αὐτοῦ ἔξω.» Αθρει γὰρ ὅπως, καθάπερ ἔφην αρτίως, καὶ ἐν τύποις αὐτῷ καὶ σκιαῖς τετήρηκεν ἡ Γραφὴ τὸ μερίζεσθαι μὲν εἰς πολλούς, οἴπερ ἂν εἶεν ἐν ἑκάστῃ τυχὸν οἰκίᾳ, προμηθέστατε δὲ πάλιν, καὶ τὸ μὴ μερίζεσθαι δοκεῖν, ἀλλὰ τελείως τε καὶ ὁλοκλήρως, ὡς ἕνα ἐν πᾶσι μεριστῶς τε ἄμε καὶ ἀμερίστως εὑρίσκεσθαι. Τοιοῦτον δή τι νοήσεις καὶ ἐπὶ τοῖς ἱματίοις αὐτοῦ. Τὰ μὲν γὰρ εἰς τέσσερα 6 Εκοι!. 111, 6 Ibid. 46.

στο vestimenta mea, et super vestem mean miserunt γαροῦν ἐποιήσαντο δῶρον. Οὐ γὰρ ἐνεχώρει ψεύσα· sorten “. › Hæc igitur omnia utiliter prædicta sunt, ut cum rerum eventu verba conferentes agnosceremus eum ipsum esse qui prædictus est, quem venturum pro nobis in forma nostra, et pro vita omnium moriturum sperabamus. Nec enim quisquam sanæ mentis putaverit ipsum quoque Servatorem instar Judzorum excolare culicem, hoc est, minuta quæque et exigua passionis suæ prædicere, adeo ut partita esse vestimenta sua memninerit, et camelum quodammodo deglutire, hoc est, magnos et immanes impietatis ausus pro nihilo habere, sed hac cum illis prædixisse: primun quidem, ut agnoscamus quod cum Deus sit natura sua, futurum nihil ignoravit; deinde ut credamus 1063 ipsum illum esse vere qui prædictus est, innumeris miraculis ad veritatis agnitionem deducti. Jam vero si quid aliud audire juvat de vestinentorum partitione, quod nihil damni quidem auditoribus, sed commodi nonnihil allaturum sit, hoc porro dicam. In quatuor partes cum Servatoris vestimenta dividant, tunicam tamen relinquunt unam illam indivisam, ineffabili sapientia Unigeniti sic disponente, ut id mysticæ quasi quoddam signum esset dispensationis qua quatuor orbis partes ad salutem essent adducendæ. Nam partes orbis quatuor sortitæ sunt quodammodo et impartibiliter habent sacrosanctum Verbi indumenLum, hoc est corpus ejus. In minutas enim partes sigillatim distributus, et uniuscujusque animam !!!! corpore sanctificans per suam carnem Unigenitus, integre et indivise est in omnibus unus exsistens ubique. Nequaquam enim divisus est, ut Paulus docet. Talem nobis ejus mysterii vim ac rationem legis umbra quoque designat. Agnunι quippe congruo tempore sumi jubebat, non ab unoquoque viritim agnum unum, sed per familias ac domos. ‹ Assumet enim, inquit, secum unusquisque vicinum et propinquum suum “; › et sic in multos agnum dividi jussit. Sed ne rursus de domno in domum comportatis ejus carnibus dividi proinde putaretur, insuper mandat dicens: • In domo una manducabitur, et non efferetis de carnibus ejus foras “., Observa enim quo pacto, sicut modo dixi, in figuris et umbra Scriptura καὶ πλησίον αὐτοῦ,» καὶ μερίζεσθαι μὲν οὕτω κεκέHotel eum in multos quidem dividi, quotquot in u̟na domo forsan erant, sed consultissime rursus nou dividi putetur, verum perfecte et integre unus in omnibus divisim simul et indivisim reperiatur. Tale quid etiam de vestimentis ejus intelliges. Hæc enim in quatuor partes divisa fuerunt, mansit tamen indivisa tunica. Non abs re vero addi potest quod si quis velit tunicam illam inconsutilem, a summo contextam per totum, intellectualiter ad significandum sanctum Christi corpus traducese, propterea quod absque congressu et commistione ulla viri et mulieris factum sit, sed Spiritus effìσθαι λέγοντα τὸν Χριστὸν διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φω νῆς· Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Ταυτὶ μὲν οὖν ἅπαντα προανεφωνείτο χρησίμως, ἵν᾽ εἰδείημεν ἡμεῖς ταῖς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεσι τοὺς λόγους συμβάλ λοντες, ότιπερ αὐτός ἐστιν ὁ προηγγελμένος ήξειν τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς εἰκόνι, καὶ ὑπὲρ τῆς ἁπάντων ζωῆς τεθνάναι προσδοκώμενος. Οὐ γὰρ δή τις οιήσεται νοῦν ἔχων, ὡς ἠνέσχετο ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Σωτήρ, κατὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀσυνεσίαν, διυλίζειν τὸν κώνωπα, τοῦτ' ἔστι, τὰ λεπτά τε καὶ ἰσχνότατα των παθημάτων προαναφωνεῖν, ὡς καὶ τῆς τῶν ἱματίων μεμνῆσθαι διανομής, καταπίνειν δὲ ὥσπερ τὴν κα μηλον, τοῦτ' ἔστι τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφερ τῶν του μημάτων εἰς ἀσέβειαν οὐ πολλοῦ τινος ἀξιῶσαι λόγου, προκεχρησμώδηκε δὲ μετ' ἐκείνων καὶ ταῦτα· πρώτ τον μὲν ἵνα γινώσκωμεν, ὅτι θεὸς κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τῶν ἔσεσθαι μελλόντων ηγνόησεν οὐδέν· εἶτε πρὸς τούτοις, ἵνα πιστεύωμεν αὐτὸν ἀληθῶς εἶναι τὸν προκεκηρυγμένον, διὰ πολλῶν ὅσων τῶν ἐπ' αὐτῷ τετελεσμένων ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν πολ ηγούμενοι. Εἰ δὲ δεῖ τι πάλιν καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ἱματίων διανομῇ περισκεψαμένους εἰπεῖν, δ καὶ βλάδες μὲν οἴσει παντελῶς οὐδὲν, ὀνήσει δὲ τάχα τοὺς ἐντευξ μένους, ἐρῶ δὴ καὶ τοῦτο. Εἰς τέσσαρα μέρη τὰ τοῦ Σωτῆρος διελόντες ἱμάτια. αμέριστον τηροῦσι τὸν ἕνα, τῆς ἀφράστου σοφίας τοῦ Μονογενούς διείκονομουμένης ὥσπερ τι καὶ διὰ τούτου σημείον μυστικής c οικονομίας, δι' ἧς ἔμελλε τὰ τέσσαρα τῆς οἰκουμένης ανασώζεσθαι μέρη. Εμερίσαντο γὰρ οἱονεί πως, καὶ ἀμερίστως ἔχει τὰ τῆς οἰκουμένης τέσσαρα μέρη το ἅγιον ὄντως τοῦ Λόγου περίβλημα, τοῦτ᾽ ἔστι, τη σῶμα αὐτοῦ. Κατακερματιζόμενος γὰρ ἐν τοῖς καθ' ἕνα, καὶ τὴν ἑκάστου ψυχὴν ἁγιάζων μετά το σώμα τος διὰ τῆς ἰδίας σαρκὸς ὁ Μονογενής, ολοκλήρως και ἀμερίστως ἐν ὅλοις ἐστὶν εἰς ὑπάρχων παντής. Με μέρισται γὰρ οὐδαμῶς, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. Τοιαύτην ἡμῖν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου την δύναμιν καὶ ἡ τοῦ νόμου καταγράφει σκιά. Διετύπου γάρ λαμβάνεσθαι τὸν ἀμνὸν κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα καιρόν· λαμβάνεσθαι δέ πως, οὐχ ἑκάστῳ κατά κεφα λὴν ἀμνὸν ἕνα, κατ᾽ οἶκον δὲ μᾶλλον καὶ κατὰ πλη θύν. • Συλλήψεται γάρ, φησίν, ἕκαστος τῶν γείτονα, οι Psal. xxi, 19; Matth. sxvi, 55. 48 1 Cor. 1, 15. λευκεν εἰς πολλοὺς τὸν ἀμνόν. Αλλ' ἵνα μὴ πάλιν ἐξ οἴκου πρὸς οἶκον ἀποκομισθέντων αὐτοῦ τῶν χρεῶν καταμερίζεσθαι πως διὰ τοῦτο δοκῇ, προσεπιτάττει λέγων· Ἐν οἰκίᾳ μια βρωθήσεται· οὐκ ἐξοίσετε ἀπὸ τῶν χρεῶν αὐτοῦ ἔξω.» Αθρει γὰρ ὅπως, καθάπερ ἔφην αρτίως, καὶ ἐν τύποις αὐτῷ καὶ σκιαῖς τετήρηκεν ἡ Γραφὴ τὸ μερίζεσθαι μὲν εἰς πολλούς, οἴπερ ἂν εἶεν ἐν ἑκάστῃ τυχὸν οἰκίᾳ, προμηθέστατε δὲ πάλιν, καὶ τὸ μὴ μερίζεσθαι δοκεῖν, ἀλλὰ τελείως τε καὶ ὁλοκλήρως, ὡς ἕνα ἐν πᾶσι μεριστῶς τε ἄμε καὶ ἀμερίστως εὑρίσκεσθαι. Τοιοῦτον δή τι νοήσεις καὶ ἐπὶ τοῖς ἱματίοις αὐτοῦ. Τὰ μὲν γὰρ εἰς τέσσερα 6 Εκοι!. 111, 6 Ibid. 46.

} IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. διενεμήθη μέρη, μεμένηκέ γε μὴν ἀδιανέμητος όχι- cacia et virtute superna in convenientem Agurat conformatum, istud quoque suscipiatur. Observationes enim quæ rebus necessariis damni nihil inferunt, sed 1064 ea pariunt ex quibus utilitatem capere licet, non modo non rejiciendæ, sed laudande potius, quippe quæ præclari ingenii sint inτών. Λυπεῖ δὲ οὐδὲν προσθεῖναι κἀκεῖνο, ὡς εἴπερ τις ἔλοιτο τὸν χιτῶνα τὸν ἄνωθεν ὑφαντόν τε καὶ ἄῤῥαφον, ὅσον ἧκεν εἰς θεωρίας δύναμιν, εἰς δήλωσιν περιτρέπειν τοῦ ἁγίου σώματος τοῦ Χριστοῦ, διὰ τὸ συνόδου καὶ οἱονεὶ συμβολῆς τινος δίχα τῆς ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς γενέσθαι τοῦτο, τῇ δὲ τοῦ Πνεύματος ἐνεργεία καὶ τῇ δυνάμει τῇ ἄνωθεν εἰς τὸ αὐτῷ πρέπον ἐξυφάνθαι σχῆμα, δεδέχθω καὶ τοῦτο. Τὰ γὰρ δὴ τῶν θεωρημάτων, οὐδὲν κατὰ τῶν ἀναγκαίων εἰσκομίζοντα βλάβος, ὠδίνοντα δὲ μᾶλλον, τὸν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν vents. τις ὠφελοῖτο τυχόν, πῶς οὐκ ἀμαθὲς οὐκ ἀποσείεσθαι, μᾶλλον δὲ πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἐπαινεῖν, τῆς ἀρίστης ὄντα διανοίας ευρήματα; Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτ τοῦ Μαρία ἡ τοῦ Κλοπᾶ, και Μαρία ἡ Μαγδα Πηγή. Διαμέμνηται καὶ τούτου χρησίμως ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, οὐδένα τῶν ἱερῶν ἀποπίπτοντα λόγων καὶ κατὰ τοῦτο δεικνύς. Τί δὲ δὴ πάλιν εἰς τοῦτό φαμεν; Εκθήσομαι γάρ. Παρισταμένας εἰσφέρει τῷ σταυρῷ τήν τε μητέρα αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῇ τὰς ἑτέρας, δῆλον δὲ ὅτι κλμούσας. Φιλόδακρυ γάρ πως ἀεὶ τὸ θηλειῶν ἐστι γένος, καὶ πολὺ δὴ λίαν εἰς θρήνους εὐπετὲς, ὅταν δὴ μάλιστα καὶ πλουσίας ἔχει τοῦ δακρυῤῥοεῖν τὰς ἀφορμάς. Τί δὴ οὖν ἄρα τὸ λεπτομυ θεῖν ἀναπεῖσαν τὸν μακάριον εὐαγγελιστήν, ὡς καὶ τῆς τῶν γυναίων διαμεμνήσθαι παραμονῆς; Σκοπός γὰρ αὐτῷ γέγονε διδάξαι κἀκεῖνο, ὅτι καὶ αὐτὴν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὴν τοῦ Κυρίου μητέρα τὸ ἀδοκήτως συμ βεβηκὸς ἐσκανδάλισε πάθος, καὶ μικροῦ τοῦ πρέποντος εξέστησε λογισμοῦ πικρὸς ὢν λίαν ὁ ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατος· καὶ πρός γε τούτῳ, τὰ τῶν Ἰουδαίων εμπαίγματα, καὶ αὐτοὶ δὲ τάχα προσεδρεύοντες τῷ σταυρῷ, καὶ διαγελώντες οἱ στρατιῶται τὸν ἐξηρτημένον, καὶ αὐτῆς ἐν ὄψει τῆς μητρός, τὸν τῶν ἱμα τίων τολμήσαντες μερισμόν. Μὴ γὰρ ἐνδοιάσῃς, ὅτι τοιούτους τινὰς εἰσεδέξατο λογισμούς· Γεγέννηκα μὲν ἐγὼ τὸν ἐπὶ ξύλου γελώμενον· ἀλλ᾽ Υἱὸν ἑαυτὸν ἀλη θινὸν εἶναι λέγων τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ, τάχα που καὶ διεσφάλλετο·. Εγώ είμι, λέγων, ή ζωή, ο πῶς ἐσταυρώθη; Κατὰ τίνα δὲ τρόπον τοῖς τῶν φο νώντων ἐνεπνίγη βρόχοις; Πῶς οὐ κεκράτηκε τῆς τῶν διωκόντων ἐπιβουλῆς; Πῶς δὲ οὐ κάτεισιν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καίτοι τῷ Λαζάρῳ παλινδρομεῖν ἐπιτάξας εἰς ζωὴν, καὶ ὅλην τοῖς θαύμασι καταπλήξας τὴν Ἰουδαίαν; Καὶ εἰκός γε δὴ σφόδρα τὸ μυστήριον οὐκ εἰδὸς ἐν τοιούτοις τισὶ τὸ γύναιον ὀλισθῆσαι διαλογισμοῖς. Χρὴ γὰρ ἐννοεῖν ποιοῦντας ὀρθῶς, ὅτι τῶν συμβεβηκότων ή φύσις δεινὴ πρὸς τὸ καταστρέψαι καὶ τὸν νήφοντα λογισμόν. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν εἰ παρώλισθέ πως εἰς τοῦτο γυνή. Εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ τῶν ἁγίων μαθητῶν πρόκριτος Πέτρος ἐσκανδαλίσθη ποτέ, λέγοντος τοῦ Χριστοῦ καὶ διδάσκοντος ἐναργώς, ὅτι μέλλει παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρὸν ὑπομένειν, καὶ θάνατον, ὡς ἀναφωνῆσαι προαλέστερον· «Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· ο τί τὸ παράδοξον, εἰ πρὸς ἐννοίας ἀσθενεστέ ρας ὁ τρυφερός τοῦ γυναίου συνηρπάζετο νοῦς; Καὶ ↳ Juan. XIV, 6. se Matth. xvi, 22. XIX, 25. Stabat autem juxta crucem Jesu maler ejus, et soror matris ejus, Maria Cleophæ, et Maria Magdalene. Hujus quoque rei divinus evangelista utiliter meminit, nullum Dei verbum excidere vel ex hoc ostendens. Quomodo ergo locum istum explicabimus? Astantes cruci matrem suam et alias cum ea, flentes nimirum inducit. Pronum quipp❤ in lacrymas est mulierum genus, et in lamenta facile, quoties nempe largæ flendi causæ suppetunt. Quid ergo beatum evangelistam impulit ut minuta quæque narraret, et mulieres juxta crucem perstitisse referret? Propositum enim ei fuit docere ipsi quoque Dei matri passionem illam inexspectatam, ut probabile est, scandalo fuisse, et mortis illius acerbitatem, adeoque Judæoruin illusiones, et ipsos forte milites cruci astantes, qui pendentem ridebant et in ipsius matris conspectu dividere vestem ausi erant, ejus animum a recta ratione propemodum excussisse. Noli enim dubi - tare tale quid apud se cogitasse: Genui ego cum qui in ligno ridetur; sed cum seipsum verum esse cunctipotentis Dei Filium diceret, forsan fallebatur; cum dixerit, ‹ Ego sum vitaɩ “,» quomodo crucifixus est? Quomodo interfectorum laqueis est implicitus? Quomodo persecutorum non vicit insidias? Aut quomodo non descendit de cruce, qui Lazarum ad vitam redire jussit, totamque miraculis Judæam attonitam reddidit? Valde quippe probabile est mulierem mysterii ignaram in ejuscemodi quasdam cogitationes incidisse. Recte enişı existimare possumus tam gravem natura sua fuisse passionem, ut sobrium et constantem animum de sede sua deturbare posset. Neque vero mirum est si mulier eo deciderit. Nam si Petrus, ille sanclorum apostolorum princeps, scandalizatus est aliquando cum Christus diceret, palamque doceret datum iri se in manus peccatorum, crucemque ao mortem passuruin, adeo ut subito exclamaverit: • Absit a te, Domine! non erit tibi hoc ";» quid mirum est, quæso, si tenera 1065 mens mulie - ris ad infirmiores cogitationes abrepta sit? Alque hæc quidem dicimus, non vana, ut quidam sibi persuaserit, conjectura ducti, sed ex iis quæ scri. pta sunt, hæc de Domini matre suspicantes. Me-

} IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. διενεμήθη μέρη, μεμένηκέ γε μὴν ἀδιανέμητος όχι- cacia et virtute superna in convenientem Agurat conformatum, istud quoque suscipiatur. Observationes enim quæ rebus necessariis damni nihil inferunt, sed 1064 ea pariunt ex quibus utilitatem capere licet, non modo non rejiciendæ, sed laudande potius, quippe quæ præclari ingenii sint inτών. Λυπεῖ δὲ οὐδὲν προσθεῖναι κἀκεῖνο, ὡς εἴπερ τις ἔλοιτο τὸν χιτῶνα τὸν ἄνωθεν ὑφαντόν τε καὶ ἄῤῥαφον, ὅσον ἧκεν εἰς θεωρίας δύναμιν, εἰς δήλωσιν περιτρέπειν τοῦ ἁγίου σώματος τοῦ Χριστοῦ, διὰ τὸ συνόδου καὶ οἱονεὶ συμβολῆς τινος δίχα τῆς ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς γενέσθαι τοῦτο, τῇ δὲ τοῦ Πνεύματος ἐνεργεία καὶ τῇ δυνάμει τῇ ἄνωθεν εἰς τὸ αὐτῷ πρέπον ἐξυφάνθαι σχῆμα, δεδέχθω καὶ τοῦτο. Τὰ γὰρ δὴ τῶν θεωρημάτων, οὐδὲν κατὰ τῶν ἀναγκαίων εἰσκομίζοντα βλάβος, ὠδίνοντα δὲ μᾶλλον, τὸν ἐφ᾽ ᾧπερ ἂν vents. τις ὠφελοῖτο τυχόν, πῶς οὐκ ἀμαθὲς οὐκ ἀποσείεσθαι, μᾶλλον δὲ πῶς οὐκ ἀκόλουθον ἐπαινεῖν, τῆς ἀρίστης ὄντα διανοίας ευρήματα; Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτ τοῦ Μαρία ἡ τοῦ Κλοπᾶ, και Μαρία ἡ Μαγδα Πηγή. Διαμέμνηται καὶ τούτου χρησίμως ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής, οὐδένα τῶν ἱερῶν ἀποπίπτοντα λόγων καὶ κατὰ τοῦτο δεικνύς. Τί δὲ δὴ πάλιν εἰς τοῦτό φαμεν; Εκθήσομαι γάρ. Παρισταμένας εἰσφέρει τῷ σταυρῷ τήν τε μητέρα αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῇ τὰς ἑτέρας, δῆλον δὲ ὅτι κλμούσας. Φιλόδακρυ γάρ πως ἀεὶ τὸ θηλειῶν ἐστι γένος, καὶ πολὺ δὴ λίαν εἰς θρήνους εὐπετὲς, ὅταν δὴ μάλιστα καὶ πλουσίας ἔχει τοῦ δακρυῤῥοεῖν τὰς ἀφορμάς. Τί δὴ οὖν ἄρα τὸ λεπτομυ θεῖν ἀναπεῖσαν τὸν μακάριον εὐαγγελιστήν, ὡς καὶ τῆς τῶν γυναίων διαμεμνήσθαι παραμονῆς; Σκοπός γὰρ αὐτῷ γέγονε διδάξαι κἀκεῖνο, ὅτι καὶ αὐτὴν, κατὰ τὸ εἰκὸς, τὴν τοῦ Κυρίου μητέρα τὸ ἀδοκήτως συμ βεβηκὸς ἐσκανδάλισε πάθος, καὶ μικροῦ τοῦ πρέποντος εξέστησε λογισμοῦ πικρὸς ὢν λίαν ὁ ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατος· καὶ πρός γε τούτῳ, τὰ τῶν Ἰουδαίων εμπαίγματα, καὶ αὐτοὶ δὲ τάχα προσεδρεύοντες τῷ σταυρῷ, καὶ διαγελώντες οἱ στρατιῶται τὸν ἐξηρτημένον, καὶ αὐτῆς ἐν ὄψει τῆς μητρός, τὸν τῶν ἱμα τίων τολμήσαντες μερισμόν. Μὴ γὰρ ἐνδοιάσῃς, ὅτι τοιούτους τινὰς εἰσεδέξατο λογισμούς· Γεγέννηκα μὲν ἐγὼ τὸν ἐπὶ ξύλου γελώμενον· ἀλλ᾽ Υἱὸν ἑαυτὸν ἀλη θινὸν εἶναι λέγων τοῦ πάντων κρατοῦντος Θεοῦ, τάχα που καὶ διεσφάλλετο·. Εγώ είμι, λέγων, ή ζωή, ο πῶς ἐσταυρώθη; Κατὰ τίνα δὲ τρόπον τοῖς τῶν φο νώντων ἐνεπνίγη βρόχοις; Πῶς οὐ κεκράτηκε τῆς τῶν διωκόντων ἐπιβουλῆς; Πῶς δὲ οὐ κάτεισιν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καίτοι τῷ Λαζάρῳ παλινδρομεῖν ἐπιτάξας εἰς ζωὴν, καὶ ὅλην τοῖς θαύμασι καταπλήξας τὴν Ἰουδαίαν; Καὶ εἰκός γε δὴ σφόδρα τὸ μυστήριον οὐκ εἰδὸς ἐν τοιούτοις τισὶ τὸ γύναιον ὀλισθῆσαι διαλογισμοῖς. Χρὴ γὰρ ἐννοεῖν ποιοῦντας ὀρθῶς, ὅτι τῶν συμβεβηκότων ή φύσις δεινὴ πρὸς τὸ καταστρέψαι καὶ τὸν νήφοντα λογισμόν. Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν εἰ παρώλισθέ πως εἰς τοῦτο γυνή. Εἰ γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ τῶν ἁγίων μαθητῶν πρόκριτος Πέτρος ἐσκανδαλίσθη ποτέ, λέγοντος τοῦ Χριστοῦ καὶ διδάσκοντος ἐναργώς, ὅτι μέλλει παραδοθῆναι εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν, καὶ σταυρὸν ὑπομένειν, καὶ θάνατον, ὡς ἀναφωνῆσαι προαλέστερον· «Ιλεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο· ο τί τὸ παράδοξον, εἰ πρὸς ἐννοίας ἀσθενεστέ ρας ὁ τρυφερός τοῦ γυναίου συνηρπάζετο νοῦς; Καὶ ↳ Juan. XIV, 6. se Matth. xvi, 22. XIX, 25. Stabat autem juxta crucem Jesu maler ejus, et soror matris ejus, Maria Cleophæ, et Maria Magdalene. Hujus quoque rei divinus evangelista utiliter meminit, nullum Dei verbum excidere vel ex hoc ostendens. Quomodo ergo locum istum explicabimus? Astantes cruci matrem suam et alias cum ea, flentes nimirum inducit. Pronum quipp❤ in lacrymas est mulierum genus, et in lamenta facile, quoties nempe largæ flendi causæ suppetunt. Quid ergo beatum evangelistam impulit ut minuta quæque narraret, et mulieres juxta crucem perstitisse referret? Propositum enim ei fuit docere ipsi quoque Dei matri passionem illam inexspectatam, ut probabile est, scandalo fuisse, et mortis illius acerbitatem, adeoque Judæoruin illusiones, et ipsos forte milites cruci astantes, qui pendentem ridebant et in ipsius matris conspectu dividere vestem ausi erant, ejus animum a recta ratione propemodum excussisse. Noli enim dubi - tare tale quid apud se cogitasse: Genui ego cum qui in ligno ridetur; sed cum seipsum verum esse cunctipotentis Dei Filium diceret, forsan fallebatur; cum dixerit, ‹ Ego sum vitaɩ “,» quomodo crucifixus est? Quomodo interfectorum laqueis est implicitus? Quomodo persecutorum non vicit insidias? Aut quomodo non descendit de cruce, qui Lazarum ad vitam redire jussit, totamque miraculis Judæam attonitam reddidit? Valde quippe probabile est mulierem mysterii ignaram in ejuscemodi quasdam cogitationes incidisse. Recte enişı existimare possumus tam gravem natura sua fuisse passionem, ut sobrium et constantem animum de sede sua deturbare posset. Neque vero mirum est si mulier eo deciderit. Nam si Petrus, ille sanclorum apostolorum princeps, scandalizatus est aliquando cum Christus diceret, palamque doceret datum iri se in manus peccatorum, crucemque ao mortem passuruin, adeo ut subito exclamaverit: • Absit a te, Domine! non erit tibi hoc ";» quid mirum est, quæso, si tenera 1065 mens mulie - ris ad infirmiores cogitationes abrepta sit? Alque hæc quidem dicimus, non vana, ut quidam sibi persuaserit, conjectura ducti, sed ex iis quæ scri. pta sunt, hæc de Domini matre suspicantes. Me-

CG3 minimus enim Simeonem justum, suscepto in ulnas ταῦτά φαμεν οὐ καταστοχαζόμενοι μάτην, ὡς ἄν τω Domino adhoc infante, gratias egisse ac dixisse: Nunc dimiuis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum “, › et ad ipsam sanctam Virginem dixisse: Ecce positus est hic in ruinam et in re surrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur, et tuam ipsius animam pertransitit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes **. › Gladium enim aiebat acutissimam vim passionis quæ mulieris animum in absurdas cogitationes avocaret. Tentationes enim animos probant eorum qui patiuntur, et insitas eis cogitationes patefaciunt. δοκοίη, ἀλλ' ἐκ τῶν γεγραμμένων περὶ τῆς τοῦ Κυ ρίου μητρὸς ἰόντες εἰς ὑποψίαν. Μεμνήμεθα γὰρ ὅτι Σιμεὼν ὁ δίκαιος, ὅτι βρέφος όντα τὸν Κύριον εἰς τὰς ἀγκάλας ἐδέξατο, κατὰ τὸ γεγραμμένον, προευχαρι στήσας, καὶ εἰπών· ι Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐν εἰρήνῃ, ὅτι εἶδον οἱ όφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου· καὶ πρὸς αὐτὴν Έφη τὴν ἁγίαν Παρθένον· «Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον, καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυ χὴν διελεύσεται ρομφαία, ὅπως ἂν ἀποκαλυφθῶσιν ἐκ πολλῶν καρδιῶν διαλογισμοί. ο Ρομφαίαν γὰρ ἔλεγε τὴν ὀξείαν τοῦ πάθους προσβολὴν πρὸς λογι σμοὺς ἐκτόπους κατατέμνουσαν τοῦ γυναίου τὸν νοῦν. Δοκιμάζουσι γὰρ οἱ πειρασμοὶ τὰς τῶν πασχόντων καρδίας, καὶ τοὺς ἑνόντας αὐταῖς ἀπογυμνοῦσι λογισμούς. XIX, 26, 27. Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum astantem, quem diligebat, dicit matri suæ: Mulier, ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce meler tua. Εt ex illa hora accepit eam disci. pulus in sua. Ἰησοῦς οὖν ἰδὼν τὴν μητέρα, καὶ τὸν μαθη τὴν παρεστώτα, δν ηγάπα, λέγει τῇ μητρὶ· Γύ ναι, ἴδε ὁ υἱός σου. Εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ· 'Ιδε ή μήτηρ σου. Καὶ ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας έλαβεν ὁ μαθητὴς αὐτὴν εἰς τὰ ἴδια. Providit matri in ipso passionis æstu, eo quodammodo contempto: nam etsi patiebatur, erat tamen impassibilis. Tradit autem eam charo suo discipulo, Joanni videlicet, hujus libri scriptori, et domum deducere jubet, eamque matris loco habere, matrique vicissim mandat ut charum discipulum filii loco habeat, charitate nimirum et dilectione naturalis filii officium implendo. Sed nunquid hac, quæso, carnis studio Christus ait, ut stulti quidam opinati sunt? Absit tanta dementia! Solis enim mentis emotæ hominibus convenit co venire vecordiæ. Quid ergo utile Christus hic praestitit? Primum quidem dicimus eum documentum in lege quoque positum firmare voluisse. Quid enim lex Mosaica dicebat? «Honora patrem tuomi et matrem tuam, ut bene tibi sit ".» Neque vero id solummodo Geri jussit, sed ultimum insuper nobis supplicium est interminatus, nisi fecerimus, codemque propemodum loco posuit in Deum peccare, et iu parentes. Lex enim blasphemum capitali 1066 poena plecti jussit. Quicunque enim Dominaverit nomen Domini, inquit, morte moriatur”. › Qui vero maledicam et impotentem in parentes linguam armaverit, iisdem pœnis teneri voJuit. Nam qui patri aut matri maledixerit, inquit, peribit morte”¸» At cum legislator tantum honoris tribuendum esse parentibus nostris jusserit, nunquid operæ pretium erat tam celebre mandatum Salvatoris quoque calculo comprobari, cumque omnis boni omnisque virtutis species per eum primum manaverit, quidni etiam ipsa cum aliis concurrit? Genus enim virtutis pretiosissimum est bonor in parentes. Studium autem erga eos non negligere, tametsi nos graves ærumnæ circumfluant, undenam, quæso, discere licet, nisi primum in Christo et per Christum? Optimus enim ille est qui of Luc. 1, ‹ Προενόησε τῆς μητρός, ἀλογήσες ὥσπερ τῆς τοῦ πάθους ἀκμῆς· ἦν γὰρ καὶ πάσχων ἀπαθής. Παραδίδωσι δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μαθητῇ (Ιωάννης δὲ οὗτος ἦν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς), ἀπάγειν δὲ οἴκαδε κελεύει, καὶ ἐν τάξει ποιεῖσθαι μητρός, αὐτῇ τε αὖ πάλιν παρεγγυᾷ τὸν γνήσιον οἴεσθαι μαθητὴν οὐδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἢ υἱὸν ἀληθῶς, διὰ φειδούς δῆλον ὅτι καὶ φιλοστοργίας τὴν τοῦ κατὰ φύσιν υἱοῦ πλη ροῦντά τε καὶ ἀπομιμούμενον χρείαν. 'Αλλ' ὥσπερ ᾠήθησαν τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἄρα μὴ φιλοσαρτήσας ταυτί δήπου φησὶν ὁ Χριστός; Απαγε τῆς δυσίουλίας. Αρμόσει γὰρ μόνοις τοῖς ἀπόπληκτον ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τὸ πρὸς τοῦτο μωρίας κατολισθεῖν. Τί οὖν ἄρα τῶν χρησίμων εἰργάζετο διὰ τούτου Χριστός; Πρῶτον μὲν ἐκεῖνο φαμεν, ὅτι μάθημα κρατύνειν ἤθελε τὸ καὶ νόμῳ τετιμημένον. Τί γὰρ ὁ διὰ Μωσέως Έφη θεσμός; «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται.» Καὶ οὐ μέχρι τοῦ προτρέ πεσθαι δεῖν τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἡμῖν ἐποιήσατο, ἀλλ' ήδη καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμῖν προστπείλησε δίκην τοῖς μὴ τοῦτο δρᾷν ἑλομένοις· ἐν ἴσῳ δὲ ὥσπερ τέθεικε λόγῳ τὸ εἰς Θεὸν ἁμαρτεῖν καὶ τοὺς κατά σάρκα φύ σαντας. Τὸν μὲν γὰρ δύσφημον ὁ νόμος τὴν ἐπὶ θανάτο ψῆφον ὑπομένειν κεκέλευσεν. «Ονομάζων γάρ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω.» Τον δὲ τοῖς γονεῦσιν ἀκρατῆ καὶ ἀχάλινον ἐξοπλίζοντα γλῶσσαν ταῖς ἰσοστάθμοις ὑπετίθει ποιναΐς. «Ο και κολογῶν γὰρ, φησί, πατέρα ή μητέρα, θανάτῳ τε λευτάτω.» Εἶτα τοσαύτην τοῦ νομοθέτου τιμὴν ἀπο νέμεσθαι δεῖν διατεταχότος παρ' ἡμῶν τοῖς φύσασι, πῶς οὐκ ἔδει τὴν οὕτω διαβόητον ἐντολὴν καὶ ταῖς τοῦ Σωτῆρος κρατύνεσθαι ψήφοις, καὶ ἐπείπερ ἡ παν τὸς ἀγαθοῦ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέα διὰ πρώτου κεχώρηκεν αὐτοῦ, τί μὴ ταῖς ἄλλαις συνέθει καὶ αὐτή; Τρόπος γὰρ ὄντως ἀρετῆς ὁ τιμαλφέστατος ἡ εἰς γενέας τιμή. Τὸ δὲ μὴ πάρεργον ποιεῖσθαι τὴν εἰς αὐτ ** Exod. xx, * Exod. xx1, 17. 29, 30. ** Ibid. 34, 35. "Exod. 11. 20.

CG3 minimus enim Simeonem justum, suscepto in ulnas ταῦτά φαμεν οὐ καταστοχαζόμενοι μάτην, ὡς ἄν τω Domino adhoc infante, gratias egisse ac dixisse: Nunc dimiuis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum “, › et ad ipsam sanctam Virginem dixisse: Ecce positus est hic in ruinam et in re surrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur, et tuam ipsius animam pertransitit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes **. › Gladium enim aiebat acutissimam vim passionis quæ mulieris animum in absurdas cogitationes avocaret. Tentationes enim animos probant eorum qui patiuntur, et insitas eis cogitationes patefaciunt. δοκοίη, ἀλλ' ἐκ τῶν γεγραμμένων περὶ τῆς τοῦ Κυ ρίου μητρὸς ἰόντες εἰς ὑποψίαν. Μεμνήμεθα γὰρ ὅτι Σιμεὼν ὁ δίκαιος, ὅτι βρέφος όντα τὸν Κύριον εἰς τὰς ἀγκάλας ἐδέξατο, κατὰ τὸ γεγραμμένον, προευχαρι στήσας, καὶ εἰπών· ι Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐν εἰρήνῃ, ὅτι εἶδον οἱ όφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου· καὶ πρὸς αὐτὴν Έφη τὴν ἁγίαν Παρθένον· «Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον, καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυ χὴν διελεύσεται ρομφαία, ὅπως ἂν ἀποκαλυφθῶσιν ἐκ πολλῶν καρδιῶν διαλογισμοί. ο Ρομφαίαν γὰρ ἔλεγε τὴν ὀξείαν τοῦ πάθους προσβολὴν πρὸς λογι σμοὺς ἐκτόπους κατατέμνουσαν τοῦ γυναίου τὸν νοῦν. Δοκιμάζουσι γὰρ οἱ πειρασμοὶ τὰς τῶν πασχόντων καρδίας, καὶ τοὺς ἑνόντας αὐταῖς ἀπογυμνοῦσι λογισμούς. XIX, 26, 27. Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum astantem, quem diligebat, dicit matri suæ: Mulier, ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce meler tua. Εt ex illa hora accepit eam disci. pulus in sua. Ἰησοῦς οὖν ἰδὼν τὴν μητέρα, καὶ τὸν μαθη τὴν παρεστώτα, δν ηγάπα, λέγει τῇ μητρὶ· Γύ ναι, ἴδε ὁ υἱός σου. Εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ· 'Ιδε ή μήτηρ σου. Καὶ ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας έλαβεν ὁ μαθητὴς αὐτὴν εἰς τὰ ἴδια. Providit matri in ipso passionis æstu, eo quodammodo contempto: nam etsi patiebatur, erat tamen impassibilis. Tradit autem eam charo suo discipulo, Joanni videlicet, hujus libri scriptori, et domum deducere jubet, eamque matris loco habere, matrique vicissim mandat ut charum discipulum filii loco habeat, charitate nimirum et dilectione naturalis filii officium implendo. Sed nunquid hac, quæso, carnis studio Christus ait, ut stulti quidam opinati sunt? Absit tanta dementia! Solis enim mentis emotæ hominibus convenit co venire vecordiæ. Quid ergo utile Christus hic praestitit? Primum quidem dicimus eum documentum in lege quoque positum firmare voluisse. Quid enim lex Mosaica dicebat? «Honora patrem tuomi et matrem tuam, ut bene tibi sit ".» Neque vero id solummodo Geri jussit, sed ultimum insuper nobis supplicium est interminatus, nisi fecerimus, codemque propemodum loco posuit in Deum peccare, et iu parentes. Lex enim blasphemum capitali 1066 poena plecti jussit. Quicunque enim Dominaverit nomen Domini, inquit, morte moriatur”. › Qui vero maledicam et impotentem in parentes linguam armaverit, iisdem pœnis teneri voJuit. Nam qui patri aut matri maledixerit, inquit, peribit morte”¸» At cum legislator tantum honoris tribuendum esse parentibus nostris jusserit, nunquid operæ pretium erat tam celebre mandatum Salvatoris quoque calculo comprobari, cumque omnis boni omnisque virtutis species per eum primum manaverit, quidni etiam ipsa cum aliis concurrit? Genus enim virtutis pretiosissimum est bonor in parentes. Studium autem erga eos non negligere, tametsi nos graves ærumnæ circumfluant, undenam, quæso, discere licet, nisi primum in Christo et per Christum? Optimus enim ille est qui of Luc. 1, ‹ Προενόησε τῆς μητρός, ἀλογήσες ὥσπερ τῆς τοῦ πάθους ἀκμῆς· ἦν γὰρ καὶ πάσχων ἀπαθής. Παραδίδωσι δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μαθητῇ (Ιωάννης δὲ οὗτος ἦν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς), ἀπάγειν δὲ οἴκαδε κελεύει, καὶ ἐν τάξει ποιεῖσθαι μητρός, αὐτῇ τε αὖ πάλιν παρεγγυᾷ τὸν γνήσιον οἴεσθαι μαθητὴν οὐδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἢ υἱὸν ἀληθῶς, διὰ φειδούς δῆλον ὅτι καὶ φιλοστοργίας τὴν τοῦ κατὰ φύσιν υἱοῦ πλη ροῦντά τε καὶ ἀπομιμούμενον χρείαν. 'Αλλ' ὥσπερ ᾠήθησαν τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἄρα μὴ φιλοσαρτήσας ταυτί δήπου φησὶν ὁ Χριστός; Απαγε τῆς δυσίουλίας. Αρμόσει γὰρ μόνοις τοῖς ἀπόπληκτον ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τὸ πρὸς τοῦτο μωρίας κατολισθεῖν. Τί οὖν ἄρα τῶν χρησίμων εἰργάζετο διὰ τούτου Χριστός; Πρῶτον μὲν ἐκεῖνο φαμεν, ὅτι μάθημα κρατύνειν ἤθελε τὸ καὶ νόμῳ τετιμημένον. Τί γὰρ ὁ διὰ Μωσέως Έφη θεσμός; «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται.» Καὶ οὐ μέχρι τοῦ προτρέ πεσθαι δεῖν τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἡμῖν ἐποιήσατο, ἀλλ' ήδη καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμῖν προστπείλησε δίκην τοῖς μὴ τοῦτο δρᾷν ἑλομένοις· ἐν ἴσῳ δὲ ὥσπερ τέθεικε λόγῳ τὸ εἰς Θεὸν ἁμαρτεῖν καὶ τοὺς κατά σάρκα φύ σαντας. Τὸν μὲν γὰρ δύσφημον ὁ νόμος τὴν ἐπὶ θανάτο ψῆφον ὑπομένειν κεκέλευσεν. «Ονομάζων γάρ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω.» Τον δὲ τοῖς γονεῦσιν ἀκρατῆ καὶ ἀχάλινον ἐξοπλίζοντα γλῶσσαν ταῖς ἰσοστάθμοις ὑπετίθει ποιναΐς. «Ο και κολογῶν γὰρ, φησί, πατέρα ή μητέρα, θανάτῳ τε λευτάτω.» Εἶτα τοσαύτην τοῦ νομοθέτου τιμὴν ἀπο νέμεσθαι δεῖν διατεταχότος παρ' ἡμῶν τοῖς φύσασι, πῶς οὐκ ἔδει τὴν οὕτω διαβόητον ἐντολὴν καὶ ταῖς τοῦ Σωτῆρος κρατύνεσθαι ψήφοις, καὶ ἐπείπερ ἡ παν τὸς ἀγαθοῦ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέα διὰ πρώτου κεχώρηκεν αὐτοῦ, τί μὴ ταῖς ἄλλαις συνέθει καὶ αὐτή; Τρόπος γὰρ ὄντως ἀρετῆς ὁ τιμαλφέστατος ἡ εἰς γενέας τιμή. Τὸ δὲ μὴ πάρεργον ποιεῖσθαι τὴν εἰς αὐτ ** Exod. xx, * Exod. xx1, 17. 29, 30. ** Ibid. 34, 35. "Exod. 11. 20.

CG3 minimus enim Simeonem justum, suscepto in ulnas ταῦτά φαμεν οὐ καταστοχαζόμενοι μάτην, ὡς ἄν τω Domino adhoc infante, gratias egisse ac dixisse: Nunc dimiuis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum “, › et ad ipsam sanctam Virginem dixisse: Ecce positus est hic in ruinam et in re surrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur, et tuam ipsius animam pertransitit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes **. › Gladium enim aiebat acutissimam vim passionis quæ mulieris animum in absurdas cogitationes avocaret. Tentationes enim animos probant eorum qui patiuntur, et insitas eis cogitationes patefaciunt. δοκοίη, ἀλλ' ἐκ τῶν γεγραμμένων περὶ τῆς τοῦ Κυ ρίου μητρὸς ἰόντες εἰς ὑποψίαν. Μεμνήμεθα γὰρ ὅτι Σιμεὼν ὁ δίκαιος, ὅτι βρέφος όντα τὸν Κύριον εἰς τὰς ἀγκάλας ἐδέξατο, κατὰ τὸ γεγραμμένον, προευχαρι στήσας, καὶ εἰπών· ι Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλον σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐν εἰρήνῃ, ὅτι εἶδον οἱ όφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου· καὶ πρὸς αὐτὴν Έφη τὴν ἁγίαν Παρθένον· «Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον, καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυ χὴν διελεύσεται ρομφαία, ὅπως ἂν ἀποκαλυφθῶσιν ἐκ πολλῶν καρδιῶν διαλογισμοί. ο Ρομφαίαν γὰρ ἔλεγε τὴν ὀξείαν τοῦ πάθους προσβολὴν πρὸς λογι σμοὺς ἐκτόπους κατατέμνουσαν τοῦ γυναίου τὸν νοῦν. Δοκιμάζουσι γὰρ οἱ πειρασμοὶ τὰς τῶν πασχόντων καρδίας, καὶ τοὺς ἑνόντας αὐταῖς ἀπογυμνοῦσι λογισμούς. XIX, 26, 27. Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum astantem, quem diligebat, dicit matri suæ: Mulier, ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo: Ecce meler tua. Εt ex illa hora accepit eam disci. pulus in sua. Ἰησοῦς οὖν ἰδὼν τὴν μητέρα, καὶ τὸν μαθη τὴν παρεστώτα, δν ηγάπα, λέγει τῇ μητρὶ· Γύ ναι, ἴδε ὁ υἱός σου. Εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ· 'Ιδε ή μήτηρ σου. Καὶ ἀπ' ἐκείνης τῆς ὥρας έλαβεν ὁ μαθητὴς αὐτὴν εἰς τὰ ἴδια. Providit matri in ipso passionis æstu, eo quodammodo contempto: nam etsi patiebatur, erat tamen impassibilis. Tradit autem eam charo suo discipulo, Joanni videlicet, hujus libri scriptori, et domum deducere jubet, eamque matris loco habere, matrique vicissim mandat ut charum discipulum filii loco habeat, charitate nimirum et dilectione naturalis filii officium implendo. Sed nunquid hac, quæso, carnis studio Christus ait, ut stulti quidam opinati sunt? Absit tanta dementia! Solis enim mentis emotæ hominibus convenit co venire vecordiæ. Quid ergo utile Christus hic praestitit? Primum quidem dicimus eum documentum in lege quoque positum firmare voluisse. Quid enim lex Mosaica dicebat? «Honora patrem tuomi et matrem tuam, ut bene tibi sit ".» Neque vero id solummodo Geri jussit, sed ultimum insuper nobis supplicium est interminatus, nisi fecerimus, codemque propemodum loco posuit in Deum peccare, et iu parentes. Lex enim blasphemum capitali 1066 poena plecti jussit. Quicunque enim Dominaverit nomen Domini, inquit, morte moriatur”. › Qui vero maledicam et impotentem in parentes linguam armaverit, iisdem pœnis teneri voJuit. Nam qui patri aut matri maledixerit, inquit, peribit morte”¸» At cum legislator tantum honoris tribuendum esse parentibus nostris jusserit, nunquid operæ pretium erat tam celebre mandatum Salvatoris quoque calculo comprobari, cumque omnis boni omnisque virtutis species per eum primum manaverit, quidni etiam ipsa cum aliis concurrit? Genus enim virtutis pretiosissimum est bonor in parentes. Studium autem erga eos non negligere, tametsi nos graves ærumnæ circumfluant, undenam, quæso, discere licet, nisi primum in Christo et per Christum? Optimus enim ille est qui of Luc. 1, ‹ Προενόησε τῆς μητρός, ἀλογήσες ὥσπερ τῆς τοῦ πάθους ἀκμῆς· ἦν γὰρ καὶ πάσχων ἀπαθής. Παραδίδωσι δὲ τῷ ἡγαπημένῳ μαθητῇ (Ιωάννης δὲ οὗτος ἦν ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς), ἀπάγειν δὲ οἴκαδε κελεύει, καὶ ἐν τάξει ποιεῖσθαι μητρός, αὐτῇ τε αὖ πάλιν παρεγγυᾷ τὸν γνήσιον οἴεσθαι μαθητὴν οὐδὲν ἕτερον ὑπάρχειν ἢ υἱὸν ἀληθῶς, διὰ φειδούς δῆλον ὅτι καὶ φιλοστοργίας τὴν τοῦ κατὰ φύσιν υἱοῦ πλη ροῦντά τε καὶ ἀπομιμούμενον χρείαν. 'Αλλ' ὥσπερ ᾠήθησαν τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἄρα μὴ φιλοσαρτήσας ταυτί δήπου φησὶν ὁ Χριστός; Απαγε τῆς δυσίουλίας. Αρμόσει γὰρ μόνοις τοῖς ἀπόπληκτον ἔχουσι τὴν διάνοιαν, τὸ πρὸς τοῦτο μωρίας κατολισθεῖν. Τί οὖν ἄρα τῶν χρησίμων εἰργάζετο διὰ τούτου Χριστός; Πρῶτον μὲν ἐκεῖνο φαμεν, ὅτι μάθημα κρατύνειν ἤθελε τὸ καὶ νόμῳ τετιμημένον. Τί γὰρ ὁ διὰ Μωσέως Έφη θεσμός; «Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου, ἵνα εὖ σοι γένηται.» Καὶ οὐ μέχρι τοῦ προτρέ πεσθαι δεῖν τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἡμῖν ἐποιήσατο, ἀλλ' ήδη καὶ τὴν ἐσχάτην ἡμῖν προστπείλησε δίκην τοῖς μὴ τοῦτο δρᾷν ἑλομένοις· ἐν ἴσῳ δὲ ὥσπερ τέθεικε λόγῳ τὸ εἰς Θεὸν ἁμαρτεῖν καὶ τοὺς κατά σάρκα φύ σαντας. Τὸν μὲν γὰρ δύσφημον ὁ νόμος τὴν ἐπὶ θανάτο ψῆφον ὑπομένειν κεκέλευσεν. «Ονομάζων γάρ, φησί, τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω.» Τον δὲ τοῖς γονεῦσιν ἀκρατῆ καὶ ἀχάλινον ἐξοπλίζοντα γλῶσσαν ταῖς ἰσοστάθμοις ὑπετίθει ποιναΐς. «Ο και κολογῶν γὰρ, φησί, πατέρα ή μητέρα, θανάτῳ τε λευτάτω.» Εἶτα τοσαύτην τοῦ νομοθέτου τιμὴν ἀπο νέμεσθαι δεῖν διατεταχότος παρ' ἡμῶν τοῖς φύσασι, πῶς οὐκ ἔδει τὴν οὕτω διαβόητον ἐντολὴν καὶ ταῖς τοῦ Σωτῆρος κρατύνεσθαι ψήφοις, καὶ ἐπείπερ ἡ παν τὸς ἀγαθοῦ καὶ ἁπάσης ἀρετῆς ἰδέα διὰ πρώτου κεχώρηκεν αὐτοῦ, τί μὴ ταῖς ἄλλαις συνέθει καὶ αὐτή; Τρόπος γὰρ ὄντως ἀρετῆς ὁ τιμαλφέστατος ἡ εἰς γενέας τιμή. Τὸ δὲ μὴ πάρεργον ποιεῖσθαι τὴν εἰς αὐτ ** Exod. xx, * Exod. xx1, 17. 29, 30. ** Ibid. 34, 35. "Exod. 11. 20.

€85 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. tranquillitate rerum, sed difficili tempore ab officio non discedit. Addo his, Dominum matri quæ in scandalum ceciderat, et perperam de passione judicabat, providere debuisse. Nam cum verus Deus sit, et cordis intima scrutetur *, atque profunda cognoscat, quomodo ignorasset cogitationes quibus tunc ob venerandam crucem turbabatur? Cum ergo intimas ejus cogitationes agnosceret, eam optimo præceptori tradidit, nempe discipulo, qui mysterii altitudinem exponere recte et idonee poterat. Sapiens enim erat profecto et theologus, quique eam excipit, ac deducit hilaris, quidquid de ea Servator jusserat impleturus. τοὺς ἀγάπησιν, κἂν ἀφόρητοί τινες ἡμᾶς περικλύζωσι sanctorum præceptorum meninit, quiqne non in συμφοραί, πόθεν ἦν, εἰπέ μοι, μαθεῖν, εἰ μὴ ἐν πρώτῳ καὶ διὰ πρώτου Χριστοῦ; Αριστος γὰρ ἀληθῶς ὁ τῶν ἁγίων διαμεμνημένος ἐντολῶν, καὶ τῆς τοῦ πρέ ποντος θήρας οὐκ ἐξωθούμενος, οὐχ ὁ ἐν γαλήνῃ πραγμάτων, ἀλλ' ὁ ἐν χειμῶνι καὶ κλύδωνι τοῦτο μὴ παθών. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις κἀκεῖνο φημι, ὅτι τῆς οἰκείας μητρὸς σκανδάλων περιπεσούσης, καὶ λου γισμῶν ἀταξίαις ἐμπεφυρμένης, πῶς οὐκ ἔδει προς νοεῖν τὸν Κύριον; Θεὸς γὰρ ὢν ἀληθινὸς, καὶ εἰς τὰ τῆς καρδίας βλέπων κινήματα, καὶ τὰ ἐν τῷ βάθει γινώσκων, πῶς ἂν ἡγνόησε τὰς κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ συνταραττούσας αὐτὴν ἐννοίας ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ; Εἰδὼς οὖν ἄρα τοὺς ἐν αὐτῇ διαλογια σμούς, ἀρίστῳ μυσταγωγῷ παρεδίδου τῷ μαθητῇ, τὸ τοῦ μυστηρίου βάθος ἐκδιηγεῖσθαι καλῶς τε καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχοντι. Σοφὸς γὰρ ἦν ὄντως καὶ θεολόγος, ὃς καὶ δέχεται τε καὶ ἀποκομίζει χαίρων, πᾶσαν ἐπ' αὐτῇ πληρώσων τοῦ Σωτῆρος τὴν βούλησιν. Μετὰ τοῦτο Ἰησοῦς ἰδὼν ήδη ότι πάντα τετέ λεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψώ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο όξους μεστόν. Σπόγγον οὖν μεστὸν ὄξους ὑσσώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι. Πεπληρωμένης απάσης ἀσεβείας ἐπὶ Χριστῷ παρ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος, καὶ λοιπὸν ἐλλείπον τος οὐδενὸς εἰς τὸ τελείως ἔχουσαν φαίνεσθαι τὴν ὑπὲρ λόγον ὠμότητα, πάσχει τι πάλιν ἐν τελευ ταίοις ἡ σὰρξ ίδιόν τε καὶ φυσικόν· εἰσδέχεται γὰρ τὸ διψὴν ταῖς πολυτρόποις αικίαις ξηρανομένη. Δεινοί γὰρ οἱ πόνοι πρὸς τὸ ἀναγκάσαι διψῇν, ἐμφύτῳ τινὶ καὶ ἀφράστῳ θερμότητι τὴν ἐν τῷ βάθει δαπανώντες Ικμάδα, καὶ διαπύροις τισὶ προσβολαῖς τὸ τοῦ πάν σχοντος διακαίοντες σπλάγχνον. Ἦν μὲν γὰρ οὐ χαλεπὸν τῷ πάντα ἰσχύοντι Θεῷ λόγῳ ἀποστῆσαι καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας σαρκός· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφῆκε παθεῖν τὰ ἕτερα, πάσχει καὶ τοῦτο καθ᾿ ἑκούσιον βούλησιν. Οὐκοῦν ἐζήτει πιεῖν· οἱ δὲ ἦσαν οὕτως ἀφιλοικτίρμόνες, καὶ ἀγάπης της φιλοθέου μακρὰν, ὡς ἀντὶ ποτοῦ πεφυκότος ὠφελεῖν, τὸ ἀδικοῦν ἐπιδοῦναι, καὶ προσθήκην ἀσεβείας καὶ αὐτὸ τῆς ἀγάπης τὸ χρῆμα ποιήσασθαι. Τὸ γὰρ ὅλως αἰτοῦντι προσενεγκεῖν, πῶς οὐχὶ τὸ τῆς ἀγάπης ἐπλάττετο σχήμα; 'Αλλ' οὐκ ἦν ἐφικτὸν διαψεύσασθαί ποτε τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου λέγουσαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ περὶ αὐτῶν· «Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος.» Ἀλλ᾿ ὁ μὲν μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης τὸν σπόγγον τοῦ ὄξους ὑσσώπῳ περιθέντας προσκομίσαι φησί. Λουκάς γε μὴν οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐπιμνησθεὶς τοιούτου, μόνον ὅτι προσήγαγον όξος διἴσχυρίσατο. Ματθαῖος δὲ καὶ Μάρκος καλάμῳ τὸν σπόγ γον περιτεθεῖσθαί φασι· καὶ διαφωνῆσαι μὲν ἴσως οιήσονταί τινες τοὺς ἁγίους εὐαγγελιστάς· πάθοι δ' ἂν, οἶμαι, τῶν εὖ φρονούντων οὐδεὶς ἔν γε τοῖς τοι ούτοις αὐτό. Τὸ γὰρ εἶδος τῆς ἀσεβείας, οὐχὶ δὴ πάντως τε καὶ ἀναγκαίως, καὶ τίνα τρόπον ἐπράττετο ζητητέον. Τοιγάρτοι· καὶ ὁ θεσπέσιος Λουκᾶς οὐδενὸς ἀξιώσας λόγου της προσαγωγῆς τὸν τρόπον, ΧΙΧ, 28, 29. Postea sciens Jesus quia jam omnia consummala sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Silio. Vas ergo erat positum aceto plenum. Illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Cum ab immanibus Judæis omnis in Christum expleta esset impietas, nec quidquam jam ad sunmam crudelitatem reliquum esset, ad extremum caro proprium quiddam ac naturale rursus patitur: multis enim ac variis doloribus exsiccata, siti torquetur. Graves quidem dolores magnam ad sitim commovendum vim habent, naturali quodam et inexplicabili calore humidum consumentes, 1067 et igneis ardoribus præcordia urentes. Etenim difficile non erat omnipotenti Verbo Dei id a sua carne removere: verum sicut catera, ita hoc quoque sponte perpessus est. Potum itaque petit: verum illi tam longe ab omni humanitate et dilectlone Dei aberant, ut pro salubri polu peruiciosum obtulerint, ipsumque charitatis opus impietatis accessionem fecerint. Quod enim petenti potum offerunt, nunquid speciem præ se fert cha ritatis? At fieri non poterat ut divina Scriptura falleretur, quæ tanquam ex persona Christi nostri Servatoris de iis inβt:. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ³³. Caterum beatus quidem evangelista Joannes spongiam aceto plenam et hyssopo circumpositam obtulisse ait. Lucas vero nulla hujus rei facta mentione, obtulisse acetum duntaxat asseruit Matthaus autem " et Marcus " arundini spongiam circuinpositam aiunt. Qua in re discrepasse forsan existimabunt aliqui sanctos evangelistas: sed nemo sanæ mentis tale quid sibi finxerit. Genus enim impietatis, non modus quo commissa sil, considerari debet. Ideoque divinus ille Lucas nihil moratus modum exponere quo Judæi obtulerant, acetum ei duntaxat oblatum ait. Dubium autem non est evangelistas in rebus adeo minutis et non magni momenti non discrepare, quamvis in 6. Psal vil. 10 63 Psal. Lxviis, 22. * Luc. xxull, 36. ** Matth. xxvi, 34. ** Marc. xv, 23.

€85 IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. tranquillitate rerum, sed difficili tempore ab officio non discedit. Addo his, Dominum matri quæ in scandalum ceciderat, et perperam de passione judicabat, providere debuisse. Nam cum verus Deus sit, et cordis intima scrutetur *, atque profunda cognoscat, quomodo ignorasset cogitationes quibus tunc ob venerandam crucem turbabatur? Cum ergo intimas ejus cogitationes agnosceret, eam optimo præceptori tradidit, nempe discipulo, qui mysterii altitudinem exponere recte et idonee poterat. Sapiens enim erat profecto et theologus, quique eam excipit, ac deducit hilaris, quidquid de ea Servator jusserat impleturus. τοὺς ἀγάπησιν, κἂν ἀφόρητοί τινες ἡμᾶς περικλύζωσι sanctorum præceptorum meninit, quiqne non in συμφοραί, πόθεν ἦν, εἰπέ μοι, μαθεῖν, εἰ μὴ ἐν πρώτῳ καὶ διὰ πρώτου Χριστοῦ; Αριστος γὰρ ἀληθῶς ὁ τῶν ἁγίων διαμεμνημένος ἐντολῶν, καὶ τῆς τοῦ πρέ ποντος θήρας οὐκ ἐξωθούμενος, οὐχ ὁ ἐν γαλήνῃ πραγμάτων, ἀλλ' ὁ ἐν χειμῶνι καὶ κλύδωνι τοῦτο μὴ παθών. Πρὸς δέ γε τοῖς εἰρημένοις κἀκεῖνο φημι, ὅτι τῆς οἰκείας μητρὸς σκανδάλων περιπεσούσης, καὶ λου γισμῶν ἀταξίαις ἐμπεφυρμένης, πῶς οὐκ ἔδει προς νοεῖν τὸν Κύριον; Θεὸς γὰρ ὢν ἀληθινὸς, καὶ εἰς τὰ τῆς καρδίας βλέπων κινήματα, καὶ τὰ ἐν τῷ βάθει γινώσκων, πῶς ἂν ἡγνόησε τὰς κατ' ἐκεῖνο δὴ μάλιστα καιροῦ συνταραττούσας αὐτὴν ἐννοίας ἐπὶ τῷ τιμίῳ σταυρῷ; Εἰδὼς οὖν ἄρα τοὺς ἐν αὐτῇ διαλογια σμούς, ἀρίστῳ μυσταγωγῷ παρεδίδου τῷ μαθητῇ, τὸ τοῦ μυστηρίου βάθος ἐκδιηγεῖσθαι καλῶς τε καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχοντι. Σοφὸς γὰρ ἦν ὄντως καὶ θεολόγος, ὃς καὶ δέχεται τε καὶ ἀποκομίζει χαίρων, πᾶσαν ἐπ' αὐτῇ πληρώσων τοῦ Σωτῆρος τὴν βούλησιν. Μετὰ τοῦτο Ἰησοῦς ἰδὼν ήδη ότι πάντα τετέ λεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει· Διψώ. Σκεῦος οὖν ἔκειτο όξους μεστόν. Σπόγγον οὖν μεστὸν ὄξους ὑσσώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι. Πεπληρωμένης απάσης ἀσεβείας ἐπὶ Χριστῷ παρ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος, καὶ λοιπὸν ἐλλείπον τος οὐδενὸς εἰς τὸ τελείως ἔχουσαν φαίνεσθαι τὴν ὑπὲρ λόγον ὠμότητα, πάσχει τι πάλιν ἐν τελευ ταίοις ἡ σὰρξ ίδιόν τε καὶ φυσικόν· εἰσδέχεται γὰρ τὸ διψὴν ταῖς πολυτρόποις αικίαις ξηρανομένη. Δεινοί γὰρ οἱ πόνοι πρὸς τὸ ἀναγκάσαι διψῇν, ἐμφύτῳ τινὶ καὶ ἀφράστῳ θερμότητι τὴν ἐν τῷ βάθει δαπανώντες Ικμάδα, καὶ διαπύροις τισὶ προσβολαῖς τὸ τοῦ πάν σχοντος διακαίοντες σπλάγχνον. Ἦν μὲν γὰρ οὐ χαλεπὸν τῷ πάντα ἰσχύοντι Θεῷ λόγῳ ἀποστῆσαι καὶ τοῦτο τῆς ἰδίας σαρκός· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφῆκε παθεῖν τὰ ἕτερα, πάσχει καὶ τοῦτο καθ᾿ ἑκούσιον βούλησιν. Οὐκοῦν ἐζήτει πιεῖν· οἱ δὲ ἦσαν οὕτως ἀφιλοικτίρμόνες, καὶ ἀγάπης της φιλοθέου μακρὰν, ὡς ἀντὶ ποτοῦ πεφυκότος ὠφελεῖν, τὸ ἀδικοῦν ἐπιδοῦναι, καὶ προσθήκην ἀσεβείας καὶ αὐτὸ τῆς ἀγάπης τὸ χρῆμα ποιήσασθαι. Τὸ γὰρ ὅλως αἰτοῦντι προσενεγκεῖν, πῶς οὐχὶ τὸ τῆς ἀγάπης ἐπλάττετο σχήμα; 'Αλλ' οὐκ ἦν ἐφικτὸν διαψεύσασθαί ποτε τὴν θεόπνευστον Γραφήν, ὡς ἐκ προσώπου λέγουσαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ περὶ αὐτῶν· «Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με ὄξος.» Ἀλλ᾿ ὁ μὲν μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης τὸν σπόγγον τοῦ ὄξους ὑσσώπῳ περιθέντας προσκομίσαι φησί. Λουκάς γε μὴν οὐδενὸς τὸ παράπαν ἐπιμνησθεὶς τοιούτου, μόνον ὅτι προσήγαγον όξος διἴσχυρίσατο. Ματθαῖος δὲ καὶ Μάρκος καλάμῳ τὸν σπόγ γον περιτεθεῖσθαί φασι· καὶ διαφωνῆσαι μὲν ἴσως οιήσονταί τινες τοὺς ἁγίους εὐαγγελιστάς· πάθοι δ' ἂν, οἶμαι, τῶν εὖ φρονούντων οὐδεὶς ἔν γε τοῖς τοι ούτοις αὐτό. Τὸ γὰρ εἶδος τῆς ἀσεβείας, οὐχὶ δὴ πάντως τε καὶ ἀναγκαίως, καὶ τίνα τρόπον ἐπράττετο ζητητέον. Τοιγάρτοι· καὶ ὁ θεσπέσιος Λουκᾶς οὐδενὸς ἀξιώσας λόγου της προσαγωγῆς τὸν τρόπον, ΧΙΧ, 28, 29. Postea sciens Jesus quia jam omnia consummala sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Silio. Vas ergo erat positum aceto plenum. Illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Cum ab immanibus Judæis omnis in Christum expleta esset impietas, nec quidquam jam ad sunmam crudelitatem reliquum esset, ad extremum caro proprium quiddam ac naturale rursus patitur: multis enim ac variis doloribus exsiccata, siti torquetur. Graves quidem dolores magnam ad sitim commovendum vim habent, naturali quodam et inexplicabili calore humidum consumentes, 1067 et igneis ardoribus præcordia urentes. Etenim difficile non erat omnipotenti Verbo Dei id a sua carne removere: verum sicut catera, ita hoc quoque sponte perpessus est. Potum itaque petit: verum illi tam longe ab omni humanitate et dilectlone Dei aberant, ut pro salubri polu peruiciosum obtulerint, ipsumque charitatis opus impietatis accessionem fecerint. Quod enim petenti potum offerunt, nunquid speciem præ se fert cha ritatis? At fieri non poterat ut divina Scriptura falleretur, quæ tanquam ex persona Christi nostri Servatoris de iis inβt:. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ³³. Caterum beatus quidem evangelista Joannes spongiam aceto plenam et hyssopo circumpositam obtulisse ait. Lucas vero nulla hujus rei facta mentione, obtulisse acetum duntaxat asseruit Matthaus autem " et Marcus " arundini spongiam circuinpositam aiunt. Qua in re discrepasse forsan existimabunt aliqui sanctos evangelistas: sed nemo sanæ mentis tale quid sibi finxerit. Genus enim impietatis, non modus quo commissa sil, considerari debet. Ideoque divinus ille Lucas nihil moratus modum exponere quo Judæi obtulerant, acetum ei duntaxat oblatum ait. Dubium autem non est evangelistas in rebus adeo minutis et non magni momenti non discrepare, quamvis in 6. Psal vil. 10 63 Psal. Lxviis, 22. * Luc. xxull, 36. ** Matth. xxvi, 34. ** Marc. xv, 23.

necessariis maxime consentiant. Cur ergo alii & άπεριεργότερον ὄξος αὐτῷ διψῶντι προσκεκομίσθαι aliter id referunt? Nempe quia patet multos exsti- φησίν. Εστι δὲ οὐκ ἀμφίβολον, ὡς οὐκ ἂν ἀλλήλοις tisse impietatis ministros, milites nimirum qui ἐν τοῖς οὕτω μικροῖς, καὶ τοῦ μηδενὸς ἀξίοις ἀντιφών eum in crucem egerant: sed multos insuper Juνησαν οἱ εὐαγγελισταί, καίτοι συνενεχθέντες καὶ ἐν dæos crudelitatis modum inter se partitos esse. τοῖς ἀναγκαίοις, ὅτι μάλιστα συμβαίνοντές τε καὶ Alii siquidem spongia arundini circumposita, alii συμφθεγγόμενοι. Τίς οὖν ἡ διαφορά; θεραπείας δὲ Lyssopi ligno (herbae genus est) potum Jesu tra- τίνα δέξεται τρόπον [ἰσ. ἢ τίνα δυσσεβείας δέξεται debant. Quod in suum quidem caput miseri con- τρόπον]; Οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι πολλοί τινες flabant. Seipsos enim omni misericordia indignos ἦσαν τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας οι υπηρέται, faciunt, dum omnem humanitatis speciem exuunt. φημὶ δὴ στρατιώτας, οἵπερ αὐτὸν ἀπεκόμισαν ἐπὶ 1068 Idcirco per vocem Ezechielis prophetæ ad τὸν σταυρόν· πλεῖστοι δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸν τῆς Judzorum matrem Jerusalem dicebat Deus: Sicut ὠμότητος ἐμερίζοντο τρόπον, καὶ οἱ μὲν καλάμω fecisti, sic erit tibi. Retributio tua reddetur tibi in περιθέντες τὸν σπόγγον, οἱ δὲ τῷ ξύλῳ τῆς καλουμέ caput tuum ". › Per Isaiam vero ad iniquissimum νης ὑσσώπου (βοτάνης δὲ εἶδος ἡ ύσσωπος), ἐπότιζον Israelem: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera τὸν Ἰησοῦν. Επραττον δὲ καὶ τοῦτο κατὰ τῆς οἰκείας manuum ejus accident ei ".» Supra omnia itaque οἱ δείλαιοι κεφαλῆς. Τὸ γὰρ μηδαμόθεν ἐλεεῖσθαι δεῖν quæcunque impie ac nefarie hactenus perpetrata ἑαυτοὺς οὐκ εἰδότες κατεσκεύαζον, ἅπαν μὲν ἡμερό sunt, adversus Christum factum istud est. Erit τητος καὶ φιλανθρωπίας εἶδος ἀποδυσάμενοι, τοῖς δε tamen nobis exemplum non inutile. Hinc enim οὕτω παραλόγοις τολμήμασι μόναις ταῖς ἑαυτῶν rursus discemus perpetuum quoddam Dei cul- δυσσεβείαις ἁμιλλώμενοι. Τοιγάρτοι διὰ φωνῆς εξε tores et eos qui charitate in Christum nituntur χιὴλ τοῦ προφήτου πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, manere bellum ab adversariis, qui et ad extremum φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, έφασκεν ὁ Θεός·. Καθώς usque spiritum furorem in eos non exuent, stru- ἐποιήσας, οὕτως ἔσται σοι. Τὸ ἀνταπόδομά σου άντ ctis undique acerbis tentationibus, ac periculis αποδοθήσεται εἰς κεφαλήν σου.» Διὰ δὲ φωνῆς Ἡσαΐου excogitatis. Sed quemadmodum non cessavit la- πρὸς τὸν ἀνομώτατον Ἰσραήλ·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ, του bor, ita perpetua erit felicitas: et quemadmodum νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτ afflictiones non cessarunt ac tentationum tribula- τῷ. Εφ' ἅπασι μὲν οὖν τοῖς ἤδη τετελεσμένοις ανοσίοις tio, ita nec cessabunt sanctorum bona, sed gratia τε καὶ ἐκτοπωτάτοις τολμήμασιν ἐπράχθη καὶ τοῦτο splendoris et gloriæ æterna futura est atque per- κατὰ Χριστοῦ. Εσται δὴ οὖν ὅμως εἰς ὄνησιν ἡμετέραν petua. ὁ ὑπογραμμός. Εἰσόμεθα γὰρ καὶ διὰ τούτου πάλιν, ὅτι τοῖς φιλόθεον ἔχουσι τὴν ἕξιν, καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Χριστὸν ἐρηρεισμένοις, ἀκατάληκτος ὥσπερ τις έψε ται πόλεμος παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐναντία, οἱ καὶ μέχρις εσχάτης ἀναπνοῆς τὴν κατ' αὐτῶν μανίαν οὐκ ἀποδύσονται, δριμεῖς πανταχόθεν, εξαρτύοντες πειρασμούς, καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοεῖν σπουδάζοντας τοῦ πεφυκότος ἀδικεῖν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐ κατέληξεν ὁ πόνος, ἀκατάληκτον ἔσται καὶ τῆς εὐθυμίας το μῆκος· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐλώφησε τὰ δεινὰ, καὶ ἡ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι θλίψις, οὕτως οὐ πεπαύσεται τῶν Ἁγίων τὰ ἀγαθὰ, διαμενεῖ δὲ πάντως, καὶ ἔσται διηνεκής ἡ ἐκ τῆς εὐδοκιμήσεως χάρις. ΧΙΧ, 50. Cum ergo accepisset Jesus acetum, G dixit: Consummatum est: et inclinato capite, tradidit spiritum. Hoc quoque cæteris addito, consummatum esse ait impietatis Judaicæ modum, et impotentem sæviendi animum. Quid enim Judæi intentatum reliquerunt, aut quid non extremæ crudelitatis adhibuerunt? Quod supplicii aut contumeliæ genus prætermiserunt: Quamobrem jure consummatum esse ait, sed hora jam eum ad prædicandum spiritibus qui apud inferos erant invitante. Advenit enim, ut mortuorum ac vivorum dominaretur ", ipsamque pro nobis mortem suscepit ", et communem hanc naturæ nostræ passionem sustinet, in carne videlicet, quamvis natura sua vita sit qua Deus, ut, spoliatis inſeris, naturæ humanæ reditum ad vitam strueret, primitis mortuorum ", et primogenitus ex mortuis declaratus ", secundum Scripturas. Caput igitur inclinavit quod cum inortuis contingere solent, 1068 propterea quod carnis luxantur nervi, abeunte spiritu sive anima το Rom. xiv, » Ezech. 13, 10. so Isa. 111, 11. "Οτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Τε τέλεσται· καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Προστεθειμένου τοῖς ἄλλοις καὶ τούτου, τετελέσθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ τῆς Ἰουδαίων ἀσεβείας δηλονότι τὸ μέτρον, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας τὴν ὑπερβολήν. Τι γὰρ ἦν ἔτι τοῖς Ἰουδαίοις τὸ ἀνεπιτήδευτον, το δὲ τῶν εἰς ἄκρον ηκόντων ἀπανθρωπίας οὐ μεμε λέτητο; Ποῖος γὰρ αἰκίας παρελείφθη τρόπος, ὕβρεως δὲ τῆς ἐσχάτης τί παρέντες εφαίνοντο; Τοιγάρτοι δικαίως τὸ τετελέσθαι φησὶν, ἀλλ᾿ ὥρας ἤδη καλούν σης τῆς εἰς τὸ καὶ αὐτοῖς ἐθέλειν τοῖς ἐν ᾅδῃ διακηρύξαι πνεύμασιν. Ἐπεδήμησε γὰρ, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ, καὶ αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν εἰσ ἐδη τὸν θάνατον, καὶ τὸ κοινὸν δὴ τοῦτο τῆς ἡμετέ ρας φύσεως ὑπομένει πάθος, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν σάρκα, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός, ἵνα σκυλεύσας τὸν ᾄδην κατορθώσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς ζωὴν ἀναδρομήν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοι μημένων, καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, κατὰ τὰς Γραφάς. Εκλινε τοίνυν τὴν κεφαλήν· ὡς το Hebr. 11, 9. «1 Cor. xv, 20. 6. Culoss.

necessariis maxime consentiant. Cur ergo alii & άπεριεργότερον ὄξος αὐτῷ διψῶντι προσκεκομίσθαι aliter id referunt? Nempe quia patet multos exsti- φησίν. Εστι δὲ οὐκ ἀμφίβολον, ὡς οὐκ ἂν ἀλλήλοις tisse impietatis ministros, milites nimirum qui ἐν τοῖς οὕτω μικροῖς, καὶ τοῦ μηδενὸς ἀξίοις ἀντιφών eum in crucem egerant: sed multos insuper Juνησαν οἱ εὐαγγελισταί, καίτοι συνενεχθέντες καὶ ἐν dæos crudelitatis modum inter se partitos esse. τοῖς ἀναγκαίοις, ὅτι μάλιστα συμβαίνοντές τε καὶ Alii siquidem spongia arundini circumposita, alii συμφθεγγόμενοι. Τίς οὖν ἡ διαφορά; θεραπείας δὲ Lyssopi ligno (herbae genus est) potum Jesu tra- τίνα δέξεται τρόπον [ἰσ. ἢ τίνα δυσσεβείας δέξεται debant. Quod in suum quidem caput miseri con- τρόπον]; Οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι πολλοί τινες flabant. Seipsos enim omni misericordia indignos ἦσαν τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας οι υπηρέται, faciunt, dum omnem humanitatis speciem exuunt. φημὶ δὴ στρατιώτας, οἵπερ αὐτὸν ἀπεκόμισαν ἐπὶ 1068 Idcirco per vocem Ezechielis prophetæ ad τὸν σταυρόν· πλεῖστοι δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸν τῆς Judzorum matrem Jerusalem dicebat Deus: Sicut ὠμότητος ἐμερίζοντο τρόπον, καὶ οἱ μὲν καλάμω fecisti, sic erit tibi. Retributio tua reddetur tibi in περιθέντες τὸν σπόγγον, οἱ δὲ τῷ ξύλῳ τῆς καλουμέ caput tuum ". › Per Isaiam vero ad iniquissimum νης ὑσσώπου (βοτάνης δὲ εἶδος ἡ ύσσωπος), ἐπότιζον Israelem: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera τὸν Ἰησοῦν. Επραττον δὲ καὶ τοῦτο κατὰ τῆς οἰκείας manuum ejus accident ei ".» Supra omnia itaque οἱ δείλαιοι κεφαλῆς. Τὸ γὰρ μηδαμόθεν ἐλεεῖσθαι δεῖν quæcunque impie ac nefarie hactenus perpetrata ἑαυτοὺς οὐκ εἰδότες κατεσκεύαζον, ἅπαν μὲν ἡμερό sunt, adversus Christum factum istud est. Erit τητος καὶ φιλανθρωπίας εἶδος ἀποδυσάμενοι, τοῖς δε tamen nobis exemplum non inutile. Hinc enim οὕτω παραλόγοις τολμήμασι μόναις ταῖς ἑαυτῶν rursus discemus perpetuum quoddam Dei cul- δυσσεβείαις ἁμιλλώμενοι. Τοιγάρτοι διὰ φωνῆς εξε tores et eos qui charitate in Christum nituntur χιὴλ τοῦ προφήτου πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, manere bellum ab adversariis, qui et ad extremum φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, έφασκεν ὁ Θεός·. Καθώς usque spiritum furorem in eos non exuent, stru- ἐποιήσας, οὕτως ἔσται σοι. Τὸ ἀνταπόδομά σου άντ ctis undique acerbis tentationibus, ac periculis αποδοθήσεται εἰς κεφαλήν σου.» Διὰ δὲ φωνῆς Ἡσαΐου excogitatis. Sed quemadmodum non cessavit la- πρὸς τὸν ἀνομώτατον Ἰσραήλ·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ, του bor, ita perpetua erit felicitas: et quemadmodum νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτ afflictiones non cessarunt ac tentationum tribula- τῷ. Εφ' ἅπασι μὲν οὖν τοῖς ἤδη τετελεσμένοις ανοσίοις tio, ita nec cessabunt sanctorum bona, sed gratia τε καὶ ἐκτοπωτάτοις τολμήμασιν ἐπράχθη καὶ τοῦτο splendoris et gloriæ æterna futura est atque per- κατὰ Χριστοῦ. Εσται δὴ οὖν ὅμως εἰς ὄνησιν ἡμετέραν petua. ὁ ὑπογραμμός. Εἰσόμεθα γὰρ καὶ διὰ τούτου πάλιν, ὅτι τοῖς φιλόθεον ἔχουσι τὴν ἕξιν, καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Χριστὸν ἐρηρεισμένοις, ἀκατάληκτος ὥσπερ τις έψε ται πόλεμος παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐναντία, οἱ καὶ μέχρις εσχάτης ἀναπνοῆς τὴν κατ' αὐτῶν μανίαν οὐκ ἀποδύσονται, δριμεῖς πανταχόθεν, εξαρτύοντες πειρασμούς, καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοεῖν σπουδάζοντας τοῦ πεφυκότος ἀδικεῖν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐ κατέληξεν ὁ πόνος, ἀκατάληκτον ἔσται καὶ τῆς εὐθυμίας το μῆκος· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐλώφησε τὰ δεινὰ, καὶ ἡ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι θλίψις, οὕτως οὐ πεπαύσεται τῶν Ἁγίων τὰ ἀγαθὰ, διαμενεῖ δὲ πάντως, καὶ ἔσται διηνεκής ἡ ἐκ τῆς εὐδοκιμήσεως χάρις. ΧΙΧ, 50. Cum ergo accepisset Jesus acetum, G dixit: Consummatum est: et inclinato capite, tradidit spiritum. Hoc quoque cæteris addito, consummatum esse ait impietatis Judaicæ modum, et impotentem sæviendi animum. Quid enim Judæi intentatum reliquerunt, aut quid non extremæ crudelitatis adhibuerunt? Quod supplicii aut contumeliæ genus prætermiserunt: Quamobrem jure consummatum esse ait, sed hora jam eum ad prædicandum spiritibus qui apud inferos erant invitante. Advenit enim, ut mortuorum ac vivorum dominaretur ", ipsamque pro nobis mortem suscepit ", et communem hanc naturæ nostræ passionem sustinet, in carne videlicet, quamvis natura sua vita sit qua Deus, ut, spoliatis inſeris, naturæ humanæ reditum ad vitam strueret, primitis mortuorum ", et primogenitus ex mortuis declaratus ", secundum Scripturas. Caput igitur inclinavit quod cum inortuis contingere solent, 1068 propterea quod carnis luxantur nervi, abeunte spiritu sive anima το Rom. xiv, » Ezech. 13, 10. so Isa. 111, 11. "Οτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Τε τέλεσται· καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Προστεθειμένου τοῖς ἄλλοις καὶ τούτου, τετελέσθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ τῆς Ἰουδαίων ἀσεβείας δηλονότι τὸ μέτρον, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας τὴν ὑπερβολήν. Τι γὰρ ἦν ἔτι τοῖς Ἰουδαίοις τὸ ἀνεπιτήδευτον, το δὲ τῶν εἰς ἄκρον ηκόντων ἀπανθρωπίας οὐ μεμε λέτητο; Ποῖος γὰρ αἰκίας παρελείφθη τρόπος, ὕβρεως δὲ τῆς ἐσχάτης τί παρέντες εφαίνοντο; Τοιγάρτοι δικαίως τὸ τετελέσθαι φησὶν, ἀλλ᾿ ὥρας ἤδη καλούν σης τῆς εἰς τὸ καὶ αὐτοῖς ἐθέλειν τοῖς ἐν ᾅδῃ διακηρύξαι πνεύμασιν. Ἐπεδήμησε γὰρ, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ, καὶ αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν εἰσ ἐδη τὸν θάνατον, καὶ τὸ κοινὸν δὴ τοῦτο τῆς ἡμετέ ρας φύσεως ὑπομένει πάθος, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν σάρκα, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός, ἵνα σκυλεύσας τὸν ᾄδην κατορθώσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς ζωὴν ἀναδρομήν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοι μημένων, καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, κατὰ τὰς Γραφάς. Εκλινε τοίνυν τὴν κεφαλήν· ὡς το Hebr. 11, 9. «1 Cor. xv, 20. 6. Culoss.

necessariis maxime consentiant. Cur ergo alii & άπεριεργότερον ὄξος αὐτῷ διψῶντι προσκεκομίσθαι aliter id referunt? Nempe quia patet multos exsti- φησίν. Εστι δὲ οὐκ ἀμφίβολον, ὡς οὐκ ἂν ἀλλήλοις tisse impietatis ministros, milites nimirum qui ἐν τοῖς οὕτω μικροῖς, καὶ τοῦ μηδενὸς ἀξίοις ἀντιφών eum in crucem egerant: sed multos insuper Juνησαν οἱ εὐαγγελισταί, καίτοι συνενεχθέντες καὶ ἐν dæos crudelitatis modum inter se partitos esse. τοῖς ἀναγκαίοις, ὅτι μάλιστα συμβαίνοντές τε καὶ Alii siquidem spongia arundini circumposita, alii συμφθεγγόμενοι. Τίς οὖν ἡ διαφορά; θεραπείας δὲ Lyssopi ligno (herbae genus est) potum Jesu tra- τίνα δέξεται τρόπον [ἰσ. ἢ τίνα δυσσεβείας δέξεται debant. Quod in suum quidem caput miseri con- τρόπον]; Οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι πολλοί τινες flabant. Seipsos enim omni misericordia indignos ἦσαν τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας οι υπηρέται, faciunt, dum omnem humanitatis speciem exuunt. φημὶ δὴ στρατιώτας, οἵπερ αὐτὸν ἀπεκόμισαν ἐπὶ 1068 Idcirco per vocem Ezechielis prophetæ ad τὸν σταυρόν· πλεῖστοι δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸν τῆς Judzorum matrem Jerusalem dicebat Deus: Sicut ὠμότητος ἐμερίζοντο τρόπον, καὶ οἱ μὲν καλάμω fecisti, sic erit tibi. Retributio tua reddetur tibi in περιθέντες τὸν σπόγγον, οἱ δὲ τῷ ξύλῳ τῆς καλουμέ caput tuum ". › Per Isaiam vero ad iniquissimum νης ὑσσώπου (βοτάνης δὲ εἶδος ἡ ύσσωπος), ἐπότιζον Israelem: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera τὸν Ἰησοῦν. Επραττον δὲ καὶ τοῦτο κατὰ τῆς οἰκείας manuum ejus accident ei ".» Supra omnia itaque οἱ δείλαιοι κεφαλῆς. Τὸ γὰρ μηδαμόθεν ἐλεεῖσθαι δεῖν quæcunque impie ac nefarie hactenus perpetrata ἑαυτοὺς οὐκ εἰδότες κατεσκεύαζον, ἅπαν μὲν ἡμερό sunt, adversus Christum factum istud est. Erit τητος καὶ φιλανθρωπίας εἶδος ἀποδυσάμενοι, τοῖς δε tamen nobis exemplum non inutile. Hinc enim οὕτω παραλόγοις τολμήμασι μόναις ταῖς ἑαυτῶν rursus discemus perpetuum quoddam Dei cul- δυσσεβείαις ἁμιλλώμενοι. Τοιγάρτοι διὰ φωνῆς εξε tores et eos qui charitate in Christum nituntur χιὴλ τοῦ προφήτου πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, manere bellum ab adversariis, qui et ad extremum φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, έφασκεν ὁ Θεός·. Καθώς usque spiritum furorem in eos non exuent, stru- ἐποιήσας, οὕτως ἔσται σοι. Τὸ ἀνταπόδομά σου άντ ctis undique acerbis tentationibus, ac periculis αποδοθήσεται εἰς κεφαλήν σου.» Διὰ δὲ φωνῆς Ἡσαΐου excogitatis. Sed quemadmodum non cessavit la- πρὸς τὸν ἀνομώτατον Ἰσραήλ·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ, του bor, ita perpetua erit felicitas: et quemadmodum νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτ afflictiones non cessarunt ac tentationum tribula- τῷ. Εφ' ἅπασι μὲν οὖν τοῖς ἤδη τετελεσμένοις ανοσίοις tio, ita nec cessabunt sanctorum bona, sed gratia τε καὶ ἐκτοπωτάτοις τολμήμασιν ἐπράχθη καὶ τοῦτο splendoris et gloriæ æterna futura est atque per- κατὰ Χριστοῦ. Εσται δὴ οὖν ὅμως εἰς ὄνησιν ἡμετέραν petua. ὁ ὑπογραμμός. Εἰσόμεθα γὰρ καὶ διὰ τούτου πάλιν, ὅτι τοῖς φιλόθεον ἔχουσι τὴν ἕξιν, καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Χριστὸν ἐρηρεισμένοις, ἀκατάληκτος ὥσπερ τις έψε ται πόλεμος παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐναντία, οἱ καὶ μέχρις εσχάτης ἀναπνοῆς τὴν κατ' αὐτῶν μανίαν οὐκ ἀποδύσονται, δριμεῖς πανταχόθεν, εξαρτύοντες πειρασμούς, καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοεῖν σπουδάζοντας τοῦ πεφυκότος ἀδικεῖν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐ κατέληξεν ὁ πόνος, ἀκατάληκτον ἔσται καὶ τῆς εὐθυμίας το μῆκος· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐλώφησε τὰ δεινὰ, καὶ ἡ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι θλίψις, οὕτως οὐ πεπαύσεται τῶν Ἁγίων τὰ ἀγαθὰ, διαμενεῖ δὲ πάντως, καὶ ἔσται διηνεκής ἡ ἐκ τῆς εὐδοκιμήσεως χάρις. ΧΙΧ, 50. Cum ergo accepisset Jesus acetum, G dixit: Consummatum est: et inclinato capite, tradidit spiritum. Hoc quoque cæteris addito, consummatum esse ait impietatis Judaicæ modum, et impotentem sæviendi animum. Quid enim Judæi intentatum reliquerunt, aut quid non extremæ crudelitatis adhibuerunt? Quod supplicii aut contumeliæ genus prætermiserunt: Quamobrem jure consummatum esse ait, sed hora jam eum ad prædicandum spiritibus qui apud inferos erant invitante. Advenit enim, ut mortuorum ac vivorum dominaretur ", ipsamque pro nobis mortem suscepit ", et communem hanc naturæ nostræ passionem sustinet, in carne videlicet, quamvis natura sua vita sit qua Deus, ut, spoliatis inſeris, naturæ humanæ reditum ad vitam strueret, primitis mortuorum ", et primogenitus ex mortuis declaratus ", secundum Scripturas. Caput igitur inclinavit quod cum inortuis contingere solent, 1068 propterea quod carnis luxantur nervi, abeunte spiritu sive anima το Rom. xiv, » Ezech. 13, 10. so Isa. 111, 11. "Οτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Τε τέλεσται· καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Προστεθειμένου τοῖς ἄλλοις καὶ τούτου, τετελέσθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ τῆς Ἰουδαίων ἀσεβείας δηλονότι τὸ μέτρον, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας τὴν ὑπερβολήν. Τι γὰρ ἦν ἔτι τοῖς Ἰουδαίοις τὸ ἀνεπιτήδευτον, το δὲ τῶν εἰς ἄκρον ηκόντων ἀπανθρωπίας οὐ μεμε λέτητο; Ποῖος γὰρ αἰκίας παρελείφθη τρόπος, ὕβρεως δὲ τῆς ἐσχάτης τί παρέντες εφαίνοντο; Τοιγάρτοι δικαίως τὸ τετελέσθαι φησὶν, ἀλλ᾿ ὥρας ἤδη καλούν σης τῆς εἰς τὸ καὶ αὐτοῖς ἐθέλειν τοῖς ἐν ᾅδῃ διακηρύξαι πνεύμασιν. Ἐπεδήμησε γὰρ, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ, καὶ αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν εἰσ ἐδη τὸν θάνατον, καὶ τὸ κοινὸν δὴ τοῦτο τῆς ἡμετέ ρας φύσεως ὑπομένει πάθος, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν σάρκα, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός, ἵνα σκυλεύσας τὸν ᾄδην κατορθώσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς ζωὴν ἀναδρομήν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοι μημένων, καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, κατὰ τὰς Γραφάς. Εκλινε τοίνυν τὴν κεφαλήν· ὡς το Hebr. 11, 9. «1 Cor. xv, 20. 6. Culoss.

necessariis maxime consentiant. Cur ergo alii & άπεριεργότερον ὄξος αὐτῷ διψῶντι προσκεκομίσθαι aliter id referunt? Nempe quia patet multos exsti- φησίν. Εστι δὲ οὐκ ἀμφίβολον, ὡς οὐκ ἂν ἀλλήλοις tisse impietatis ministros, milites nimirum qui ἐν τοῖς οὕτω μικροῖς, καὶ τοῦ μηδενὸς ἀξίοις ἀντιφών eum in crucem egerant: sed multos insuper Juνησαν οἱ εὐαγγελισταί, καίτοι συνενεχθέντες καὶ ἐν dæos crudelitatis modum inter se partitos esse. τοῖς ἀναγκαίοις, ὅτι μάλιστα συμβαίνοντές τε καὶ Alii siquidem spongia arundini circumposita, alii συμφθεγγόμενοι. Τίς οὖν ἡ διαφορά; θεραπείας δὲ Lyssopi ligno (herbae genus est) potum Jesu tra- τίνα δέξεται τρόπον [ἰσ. ἢ τίνα δυσσεβείας δέξεται debant. Quod in suum quidem caput miseri con- τρόπον]; Οὐδαμόθεν ἀμφίβολον, ὅτι πολλοί τινες flabant. Seipsos enim omni misericordia indignos ἦσαν τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας οι υπηρέται, faciunt, dum omnem humanitatis speciem exuunt. φημὶ δὴ στρατιώτας, οἵπερ αὐτὸν ἀπεκόμισαν ἐπὶ 1068 Idcirco per vocem Ezechielis prophetæ ad τὸν σταυρόν· πλεῖστοι δὲ καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸν τῆς Judzorum matrem Jerusalem dicebat Deus: Sicut ὠμότητος ἐμερίζοντο τρόπον, καὶ οἱ μὲν καλάμω fecisti, sic erit tibi. Retributio tua reddetur tibi in περιθέντες τὸν σπόγγον, οἱ δὲ τῷ ξύλῳ τῆς καλουμέ caput tuum ". › Per Isaiam vero ad iniquissimum νης ὑσσώπου (βοτάνης δὲ εἶδος ἡ ύσσωπος), ἐπότιζον Israelem: ‹ Væ iniquo: mala secundum opera τὸν Ἰησοῦν. Επραττον δὲ καὶ τοῦτο κατὰ τῆς οἰκείας manuum ejus accident ei ".» Supra omnia itaque οἱ δείλαιοι κεφαλῆς. Τὸ γὰρ μηδαμόθεν ἐλεεῖσθαι δεῖν quæcunque impie ac nefarie hactenus perpetrata ἑαυτοὺς οὐκ εἰδότες κατεσκεύαζον, ἅπαν μὲν ἡμερό sunt, adversus Christum factum istud est. Erit τητος καὶ φιλανθρωπίας εἶδος ἀποδυσάμενοι, τοῖς δε tamen nobis exemplum non inutile. Hinc enim οὕτω παραλόγοις τολμήμασι μόναις ταῖς ἑαυτῶν rursus discemus perpetuum quoddam Dei cul- δυσσεβείαις ἁμιλλώμενοι. Τοιγάρτοι διὰ φωνῆς εξε tores et eos qui charitate in Christum nituntur χιὴλ τοῦ προφήτου πρὸς τὴν τῶν Ἰουδαίων μητέρα, manere bellum ab adversariis, qui et ad extremum φημὶ δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, έφασκεν ὁ Θεός·. Καθώς usque spiritum furorem in eos non exuent, stru- ἐποιήσας, οὕτως ἔσται σοι. Τὸ ἀνταπόδομά σου άντ ctis undique acerbis tentationibus, ac periculis αποδοθήσεται εἰς κεφαλήν σου.» Διὰ δὲ φωνῆς Ἡσαΐου excogitatis. Sed quemadmodum non cessavit la- πρὸς τὸν ἀνομώτατον Ἰσραήλ·. Οὐαὶ τῷ ἀνόμῳ, του bor, ita perpetua erit felicitas: et quemadmodum νηρὰ κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ συμβήσεται αὐτ afflictiones non cessarunt ac tentationum tribula- τῷ. Εφ' ἅπασι μὲν οὖν τοῖς ἤδη τετελεσμένοις ανοσίοις tio, ita nec cessabunt sanctorum bona, sed gratia τε καὶ ἐκτοπωτάτοις τολμήμασιν ἐπράχθη καὶ τοῦτο splendoris et gloriæ æterna futura est atque per- κατὰ Χριστοῦ. Εσται δὴ οὖν ὅμως εἰς ὄνησιν ἡμετέραν petua. ὁ ὑπογραμμός. Εἰσόμεθα γὰρ καὶ διὰ τούτου πάλιν, ὅτι τοῖς φιλόθεον ἔχουσι τὴν ἕξιν, καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς Χριστὸν ἐρηρεισμένοις, ἀκατάληκτος ὥσπερ τις έψε ται πόλεμος παρὰ τῶν φρονούντων τὰ ἐναντία, οἱ καὶ μέχρις εσχάτης ἀναπνοῆς τὴν κατ' αὐτῶν μανίαν οὐκ ἀποδύσονται, δριμεῖς πανταχόθεν, εξαρτύοντες πειρασμούς, καὶ πᾶν εἶδος ἐπινοεῖν σπουδάζοντας τοῦ πεφυκότος ἀδικεῖν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οὐ κατέληξεν ὁ πόνος, ἀκατάληκτον ἔσται καὶ τῆς εὐθυμίας το μῆκος· καὶ ὥσπερ οὐκ ἐλώφησε τὰ δεινὰ, καὶ ἡ ἐκ τοῦ πειράζεσθαι θλίψις, οὕτως οὐ πεπαύσεται τῶν Ἁγίων τὰ ἀγαθὰ, διαμενεῖ δὲ πάντως, καὶ ἔσται διηνεκής ἡ ἐκ τῆς εὐδοκιμήσεως χάρις. ΧΙΧ, 50. Cum ergo accepisset Jesus acetum, G dixit: Consummatum est: et inclinato capite, tradidit spiritum. Hoc quoque cæteris addito, consummatum esse ait impietatis Judaicæ modum, et impotentem sæviendi animum. Quid enim Judæi intentatum reliquerunt, aut quid non extremæ crudelitatis adhibuerunt? Quod supplicii aut contumeliæ genus prætermiserunt: Quamobrem jure consummatum esse ait, sed hora jam eum ad prædicandum spiritibus qui apud inferos erant invitante. Advenit enim, ut mortuorum ac vivorum dominaretur ", ipsamque pro nobis mortem suscepit ", et communem hanc naturæ nostræ passionem sustinet, in carne videlicet, quamvis natura sua vita sit qua Deus, ut, spoliatis inſeris, naturæ humanæ reditum ad vitam strueret, primitis mortuorum ", et primogenitus ex mortuis declaratus ", secundum Scripturas. Caput igitur inclinavit quod cum inortuis contingere solent, 1068 propterea quod carnis luxantur nervi, abeunte spiritu sive anima το Rom. xiv, » Ezech. 13, 10. so Isa. 111, 11. "Οτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς, εἶπε· Τε τέλεσται· καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν, παρέδωκε τὸ πνεῦμα. Προστεθειμένου τοῖς ἄλλοις καὶ τούτου, τετελέσθαι φησὶν ὁ Σωτὴρ τῆς Ἰουδαίων ἀσεβείας δηλονότι τὸ μέτρον, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας τὴν ὑπερβολήν. Τι γὰρ ἦν ἔτι τοῖς Ἰουδαίοις τὸ ἀνεπιτήδευτον, το δὲ τῶν εἰς ἄκρον ηκόντων ἀπανθρωπίας οὐ μεμε λέτητο; Ποῖος γὰρ αἰκίας παρελείφθη τρόπος, ὕβρεως δὲ τῆς ἐσχάτης τί παρέντες εφαίνοντο; Τοιγάρτοι δικαίως τὸ τετελέσθαι φησὶν, ἀλλ᾿ ὥρας ἤδη καλούν σης τῆς εἰς τὸ καὶ αὐτοῖς ἐθέλειν τοῖς ἐν ᾅδῃ διακηρύξαι πνεύμασιν. Ἐπεδήμησε γὰρ, ἵνα καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων κυριεύσῃ, καὶ αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν εἰσ ἐδη τὸν θάνατον, καὶ τὸ κοινὸν δὴ τοῦτο τῆς ἡμετέ ρας φύσεως ὑπομένει πάθος, δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὴν σάρκα, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς Θεός, ἵνα σκυλεύσας τὸν ᾄδην κατορθώσῃ τῇ ἀνθρωπεία φύσει τὴν εἰς ζωὴν ἀναδρομήν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοι μημένων, καὶ πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν ἀναδεδειγμένος, κατὰ τὰς Γραφάς. Εκλινε τοίνυν τὴν κεφαλήν· ὡς το Hebr. 11, 9. «1 Cor. xv, 20. 6. Culoss.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. γὰρ ἐξ ἔθους καὶ τούτου τοῖς τεθνεῶσι συμβαίνοντος, quæ corpus retinet, abusive evangelista hac dixit. διὰ τὸ πειρᾶσθαι [ἰσ. πηροῦσθαι] λοιπὸν τοὺς τῆς σαρκὸς τόνους, ἀποφοιτήσαντος ἤδη τοῦ συνέχοντας αὐτὴν καὶ συντείνοντος πνεύματος, ἤτοι τῆς ψυχῆς, κατεχρήσατο ταῖς λέξεσιν ὁ εὐαγγελιστής. Καὶ μὴν καὶ τὸ φάναι δὴ πάλιν, ότι ο παρέδωκε τὸ πνεῦμα, ο τῆς καθ' ἡμᾶς συνηθείας οὐκ ἀποκείσεται. Οὕτω γὰρ οἱ πολλοὶ τὸ ἀπέστη καὶ τέθνηκε λέγουσιν. Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν οἰκονομικῶς τε καὶ ἀναγκαίως, οὐχ ἁπλῶς ὅτι τέθνηκεν εἰπεῖν τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ἀλλ' ὅτι παρέδωκε τὸ πνεῦμα, εἰς χεῖρας δῆλον ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κατὰ τὸ εἰρημένον ὡς παρ' αὐτοῦ· • Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου, καὶ ἡμῖν δὲ αὐτοῖς ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀρχὴν καὶ θεμέ λιον ἡ τοῦ λόγου κατεβάλλετο δύναμις. Δεῖν γὰρ οἶμαι διακεῖσθαι, καὶ μάλα εἰκότως, ὅτι τῶν ἀπὸ γῆς σωμάτων αἱ τῶν ἁγίων ἀποδημοῦσαι ψυχαί, κα θάπερ εἰς χεῖρας φιλοστοργοτάτου Πατρός, τῇ τοῦ Θεοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπίᾳ μονονουχί παρα· τίθενται, καὶ οὐ καθάπερ τινὲς τῶν ἀπίστων ὑπειλή. φασι, τὰς ἐπιτυμβίους περιμένουσαι χοὰς ἐμφιλοχωροῦσι τοῖς μνήμασιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ καθάπερ αἱ τῶν φιλαμαρτημόνων εἰς τὸν τῆς ἀμέτρου κολάσεως κατα κομίζονται τόπον, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ᾅδου· τρέχουσι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας τοῦ πάντων Πατρὸς, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐγκαινίσαντος τὴν ὁδὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Παρέδωκε γὰρ εἰς χεῖρας τοῦ ἰδίου γεννήτορος τὴν ψυχὴν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀρχὴν λαβόντες, ὡς ἐν ἐκείνῃ Quin etiam quod addis, e et tradidit spiritum,» a nostro loquendi more non est alienum. Sic enim vulgus loquitur cum exstinctum et mortuum esse significat. Videtur vero necessario et singulari quodam consilio sanctissimus evangelista dicere non quidem simpliciter mortuum esse, sed spiritum tradidisse, in mauus videlicet Dei ac Patris, juxta id quod tanquam ab ipso dictum est, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: › sed nobis ipsis bonæ spei initium ac fundamentum vis et ratio horum verborum statuebat. Existimandum enim est sanctorum animas, postquam e terrenis corporibus excesserint, velut in manus charissimi Patris, Dei bonitati et misericordiæ tantum non commendari, nec, ut infideles quidam opinati sunt, circa monumenta versari, sepulcrales exspectantes inferias, neque ut peccatorum auimas in immensi supplicii locum, hoc est inferos detrudi, sed potius in manus Patris omnium properare, οι Servatoris nostri Christi, qui nobis hane viam instauravit. Tradidit enim in Fatris manus animam suam, ut et nos initio in illa et per illam sumpto claras spes habeamus, Grmiter sentientes atque credentes nos carnis mortem perpessos in manibus fore Dei, et longe potiori in statu quam eramus cum carne. Quocirca sapiens nobis Paulus scribit melius esse dissolvi, et esse cum Christo". καὶ δι᾽ ἐκείνης, λαμπρὰς ἔχωμεν τὰς ἐλπίδας, ἀραρότως διακείμενοι καὶ πεπιστευκότες, ὅτι τὸν τῆς σαρκὸς ὑπομείναντες θάνατον ἐν χερσὶν ἐσόμεθα Θεοῦ, καὶ πολὺ δὴ λίαν ἐν ἀμείνοσιν, ήπερ ἦμεν μετὰ σαρκός. Διὸ καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐπιστέλλει Παῦλος, ὅτι κρεῖττον τὸ ἀναλῦσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. [ὡς δὲ ἐξέπνευσεν, ἐσχίσθη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ μέσον, ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω (1).] · Τὸ ἐν τῷ ναῷ καταπέτασμα οθόνη τις ἦν καθιε μένη διαμπαξ εἰς αὐτὸ τοῦ οἴκου τὸ μεσαίτατον, καὶ συσκιάζουσά πως τὰ ἐσωτέρω, καὶ βάσιμον μόνῳ τι θεῖσα τῷ ἀρχιερεῖ τὴν ἐνδοτέρω σκηνήν. Οὐ γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἀνίπτοις ἐφεῖτο ποσὶν ἐπὶ τὸ ἔσω διάττοντας τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων ἀφυλάκτως ὁρᾷν. ᾿Αναγκαιοτάτην δὲ σφόδρα τὴν ἐκ τῶν καταπετασμάτων διατομὴν καὶ ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπιδεικνὺς ἐν τῷ πρὸς Εβραίους ἔφη γράμματι· «Σκηνὴ γὰρ κατ εσκευάζετο ή πρώτη, ἥτις λέγεται Αγία. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, σκηνή ή λεγομένη, "Αγια ἁγίων, χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον, καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν ᾗ στάμνος ἡ χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα, καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης καὶ ἡ ῥάβδος Ααρών, ή βλαστήσασα. Αλλ' εἰς μὲν τὴν πρώτην, φησί, σκηνὴν εἰσίασιν οἱ ἱερεῖς τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, οὐ χωρὶς αἵματος, δ προσφέρει υπέρ τε ἑαυτοῦ, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων, τοῦτο δηλοῦντος τοῦ Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου, μήπω πεφανερῶσθα: τὴν τῶν ἁγίων ὁδὸν, ἔτι τῆς πρώτης σκηνῆς ἐχούσης στάσιν. ο 'Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς πρώταις τοῦ ναοῦ ↔ Philipp. 1, 23. σε Hebr. 15, [Postquam autem exspiravit, velum templi medium scissum est a summo usque deorsum.] Velum templi linteum quoddam erat quod ex utraque parte in ipsum templi medium dependebat, et interiora quodammodo adumbrabat, ac interius tabernaculum soli summo poutifici pervium reddebat. Nec enim illotis pedibus Sancta sanctorum temere aspicere fas erat. Necessariam perro fuisse velorum discissionem Paulus quoque nobis ostendens in Epistola ad Hebræos ait: 1070 ‹ Tabernaculum enim factum est primum, quod dicitur Sanctum. Post velamentum autem, secundum tabernaculum quod dicitur Sancta sanctorum, aureum habens thuribulum, et arcam testamenti, circumteetam ex omni parte auro, in qua urna aurea habens manna, et iabulae testanienti, et virga Aaron quæ fronduerat. Sed in priori quidem tabernaculo introibant sacerdoles, sacrifciorum oficis consummantes. In se cundo autem, semel in anno, solus pontifex, non sine sanguine, quem offert pro sua et populi ignorantia: hoc significante Spiritu sancto, nondum propalatam esse sanctorum viam, adhuc priore taber- © naculo habente statum“.› Dubium quippe non est primis templi foribus expansum fuisse velum, idenque primum tabernaculum censebatur, vocabatur Uncis inclusa in Vulgata desiderantur; nonnulli ex aliis evangelistis buc irrepsisse autumant.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. γὰρ ἐξ ἔθους καὶ τούτου τοῖς τεθνεῶσι συμβαίνοντος, quæ corpus retinet, abusive evangelista hac dixit. διὰ τὸ πειρᾶσθαι [ἰσ. πηροῦσθαι] λοιπὸν τοὺς τῆς σαρκὸς τόνους, ἀποφοιτήσαντος ἤδη τοῦ συνέχοντας αὐτὴν καὶ συντείνοντος πνεύματος, ἤτοι τῆς ψυχῆς, κατεχρήσατο ταῖς λέξεσιν ὁ εὐαγγελιστής. Καὶ μὴν καὶ τὸ φάναι δὴ πάλιν, ότι ο παρέδωκε τὸ πνεῦμα, ο τῆς καθ' ἡμᾶς συνηθείας οὐκ ἀποκείσεται. Οὕτω γὰρ οἱ πολλοὶ τὸ ἀπέστη καὶ τέθνηκε λέγουσιν. Εἰκὸς δὲ δὴ πάλιν οἰκονομικῶς τε καὶ ἀναγκαίως, οὐχ ἁπλῶς ὅτι τέθνηκεν εἰπεῖν τὸν ἅγιον εὐαγγελιστήν, ἀλλ' ὅτι παρέδωκε τὸ πνεῦμα, εἰς χεῖρας δῆλον ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κατὰ τὸ εἰρημένον ὡς παρ' αὐτοῦ· • Πάτερ, εἰς χεῖρας σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου, καὶ ἡμῖν δὲ αὐτοῖς ἀγαθῆς ἐλπίδος ἀρχὴν καὶ θεμέ λιον ἡ τοῦ λόγου κατεβάλλετο δύναμις. Δεῖν γὰρ οἶμαι διακεῖσθαι, καὶ μάλα εἰκότως, ὅτι τῶν ἀπὸ γῆς σωμάτων αἱ τῶν ἁγίων ἀποδημοῦσαι ψυχαί, κα θάπερ εἰς χεῖρας φιλοστοργοτάτου Πατρός, τῇ τοῦ Θεοῦ χρηστότητι καὶ φιλανθρωπίᾳ μονονουχί παρα· τίθενται, καὶ οὐ καθάπερ τινὲς τῶν ἀπίστων ὑπειλή. φασι, τὰς ἐπιτυμβίους περιμένουσαι χοὰς ἐμφιλοχωροῦσι τοῖς μνήμασιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ καθάπερ αἱ τῶν φιλαμαρτημόνων εἰς τὸν τῆς ἀμέτρου κολάσεως κατα κομίζονται τόπον, τοῦτ' ἔστιν, εἰς ᾅδου· τρέχουσι δὲ μᾶλλον εἰς χεῖρας τοῦ πάντων Πατρὸς, καὶ ταύτην ἡμῖν ἐγκαινίσαντος τὴν ὁδὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ. Παρέδωκε γὰρ εἰς χεῖρας τοῦ ἰδίου γεννήτορος τὴν ψυχὴν, ἵνα καὶ ἡμεῖς ἀρχὴν λαβόντες, ὡς ἐν ἐκείνῃ Quin etiam quod addis, e et tradidit spiritum,» a nostro loquendi more non est alienum. Sic enim vulgus loquitur cum exstinctum et mortuum esse significat. Videtur vero necessario et singulari quodam consilio sanctissimus evangelista dicere non quidem simpliciter mortuum esse, sed spiritum tradidisse, in mauus videlicet Dei ac Patris, juxta id quod tanquam ab ipso dictum est, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: › sed nobis ipsis bonæ spei initium ac fundamentum vis et ratio horum verborum statuebat. Existimandum enim est sanctorum animas, postquam e terrenis corporibus excesserint, velut in manus charissimi Patris, Dei bonitati et misericordiæ tantum non commendari, nec, ut infideles quidam opinati sunt, circa monumenta versari, sepulcrales exspectantes inferias, neque ut peccatorum auimas in immensi supplicii locum, hoc est inferos detrudi, sed potius in manus Patris omnium properare, οι Servatoris nostri Christi, qui nobis hane viam instauravit. Tradidit enim in Fatris manus animam suam, ut et nos initio in illa et per illam sumpto claras spes habeamus, Grmiter sentientes atque credentes nos carnis mortem perpessos in manibus fore Dei, et longe potiori in statu quam eramus cum carne. Quocirca sapiens nobis Paulus scribit melius esse dissolvi, et esse cum Christo". καὶ δι᾽ ἐκείνης, λαμπρὰς ἔχωμεν τὰς ἐλπίδας, ἀραρότως διακείμενοι καὶ πεπιστευκότες, ὅτι τὸν τῆς σαρκὸς ὑπομείναντες θάνατον ἐν χερσὶν ἐσόμεθα Θεοῦ, καὶ πολὺ δὴ λίαν ἐν ἀμείνοσιν, ήπερ ἦμεν μετὰ σαρκός. Διὸ καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐπιστέλλει Παῦλος, ὅτι κρεῖττον τὸ ἀναλῦσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. [ὡς δὲ ἐξέπνευσεν, ἐσχίσθη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ μέσον, ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω (1).] · Τὸ ἐν τῷ ναῷ καταπέτασμα οθόνη τις ἦν καθιε μένη διαμπαξ εἰς αὐτὸ τοῦ οἴκου τὸ μεσαίτατον, καὶ συσκιάζουσά πως τὰ ἐσωτέρω, καὶ βάσιμον μόνῳ τι θεῖσα τῷ ἀρχιερεῖ τὴν ἐνδοτέρω σκηνήν. Οὐ γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἀνίπτοις ἐφεῖτο ποσὶν ἐπὶ τὸ ἔσω διάττοντας τὰ ᾿Αγια τῶν ἁγίων ἀφυλάκτως ὁρᾷν. ᾿Αναγκαιοτάτην δὲ σφόδρα τὴν ἐκ τῶν καταπετασμάτων διατομὴν καὶ ὁ Παῦλος ἡμῖν ἐπιδεικνὺς ἐν τῷ πρὸς Εβραίους ἔφη γράμματι· «Σκηνὴ γὰρ κατ εσκευάζετο ή πρώτη, ἥτις λέγεται Αγία. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον καταπέτασμα, σκηνή ή λεγομένη, "Αγια ἁγίων, χρυσοῦν ἔχουσα θυμιατήριον, καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης περικεκαλυμμένην πάντοθεν χρυσίῳ, ἐν ᾗ στάμνος ἡ χρυσῆ ἔχουσα τὸ μάννα, καὶ αἱ πλάκες τῆς διαθήκης καὶ ἡ ῥάβδος Ααρών, ή βλαστήσασα. Αλλ' εἰς μὲν τὴν πρώτην, φησί, σκηνὴν εἰσίασιν οἱ ἱερεῖς τὰς λατρείας ἐπιτελοῦντες, εἰς δὲ τὴν δευτέραν μόνος ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, οὐ χωρὶς αἵματος, δ προσφέρει υπέρ τε ἑαυτοῦ, καὶ τῶν τοῦ λαοῦ ἀγνοημάτων, τοῦτο δηλοῦντος τοῦ Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου, μήπω πεφανερῶσθα: τὴν τῶν ἁγίων ὁδὸν, ἔτι τῆς πρώτης σκηνῆς ἐχούσης στάσιν. ο 'Ην μὲν γὰρ οὐκ ἀμφίβολον, ὅτι ταῖς πρώταις τοῦ ναοῦ ↔ Philipp. 1, 23. σε Hebr. 15, [Postquam autem exspiravit, velum templi medium scissum est a summo usque deorsum.] Velum templi linteum quoddam erat quod ex utraque parte in ipsum templi medium dependebat, et interiora quodammodo adumbrabat, ac interius tabernaculum soli summo poutifici pervium reddebat. Nec enim illotis pedibus Sancta sanctorum temere aspicere fas erat. Necessariam perro fuisse velorum discissionem Paulus quoque nobis ostendens in Epistola ad Hebræos ait: 1070 ‹ Tabernaculum enim factum est primum, quod dicitur Sanctum. Post velamentum autem, secundum tabernaculum quod dicitur Sancta sanctorum, aureum habens thuribulum, et arcam testamenti, circumteetam ex omni parte auro, in qua urna aurea habens manna, et iabulae testanienti, et virga Aaron quæ fronduerat. Sed in priori quidem tabernaculo introibant sacerdoles, sacrifciorum oficis consummantes. In se cundo autem, semel in anno, solus pontifex, non sine sanguine, quem offert pro sua et populi ignorantia: hoc significante Spiritu sancto, nondum propalatam esse sanctorum viam, adhuc priore taber- © naculo habente statum“.› Dubium quippe non est primis templi foribus expansum fuisse velum, idenque primum tabernaculum censebatur, vocabatur Uncis inclusa in Vulgata desiderantur; nonnulli ex aliis evangelistis buc irrepsisse autumant.

vero Sanctum. Nec enim quisquam dixerit aliquem θύραις περιτετάνυστο καταπέτασμα· διὸ καὶ εἰς τὴν templi locum sanctum non fuisse: mentietur enim, quandoquidem totum sanctum erat. Post primum vero tabernaculum velum interpositum alterum quodammodo faciebat tabernaculum, interias nempe illud, Sancta sanctorum. Verum, ut beatus Paulus aiebat ", per typicas figuras Spiritus nobis osten debat nondum sanctis propalatam esse viam, prohibitis adhuc populis, et stante priori tabernaculo. Nondum enim revera manifestatus est modus vitæ per Christum traditæ iis qui ad sanctificaLionem vocati sunt per spiritum, nondum ejus mysterium palam factum erat, adhuc in littera urgente mandato. Quocirca et in primo tabernaculo lex Judæos sistere jubebat. Introitus enim veluti quidam, atque, ut ita dicam, vestibulum evangelicæ disciplinæ atque conversationis est disciplina legalis. Hæc enim figuris constat, illa veritatem respicit. Et sanctum quidem est prius tabernaculum: sancta enim lex est, justumque mandatum ac bonum; sed Sanctum sanctorum est illud interius: sancti enim, cum essent Justitiae legalis participes, facti sunt sanctiores, suscepta nimirum in Christum fide, et divino sanctoque peruncti Spiritu. Major itaque est justitia legali justitia quæ per fidem est, et longe locupletior sanctificatio. Ideoque sapientissimus Paulus libenti animo justitiæ legalis jaeturam passum se ait, ut Christum lucrifaceret, et inveniretur in illo non habens justitiam suam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Jesu Chri· st¡”. Et quidem retro nonnulli cadebant, et cum recte currerent, fasciuabantur, Galata nimirum ", post justitiam 1071 fidei ad legis mandatum reversi, et ad vitam revocati quæ typis constabat ac littera. Quos ita jure merito compellabat Christus: ‹ Quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Evacuati estis a Christo, qui in lege Justificamini, a gratia exeidistis "., Verum, ut loci propositi rationem utiliter replicemus, Inditur templi velum a summo usque ad imum, Deo Sancta sanctorum jam quodammodo retegente, et interius tabernaculum, quod frustra demum erat in Chrislum credentibus. Proposita quippe nobis est divinorum mysteriorum cognitio, non jam crassitie litteræ legalis ceu velo quodam operta, nec historicum velamen continens, seu typorum obscuritatem nostre mentis oculis objiciens, sed in simplicitate fidei, et in paucis omnino verbis: «Prope enim, inquit, est verbum in ore tuo, et in corde tuo: hoc est verbum fidei, quod prædicamus; quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus suscitavit illum a mortuis, salvus eris: Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fi ad salutem ".» Τοtum enim in his cernitur pietatis mysterium. Sed quandiu Christus pro nostra vita mortem non os febr. 13, πρώτην ελογίζετο σκηνὴν, ἐκαλεῖτο δὲ 'Αγία. Οὐ γὰρ δή τις ὅλως ἀνίερον εἶναί τινα τοῦ ναοῦ τόπον ἐρεῖ· διαψεύσεται γὰρ, ἐπείπερ ὅλος ἅγιος ἦν. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην σκηνὴν τὸ μεταξὺ καταπέτασμα δευτέραν ὥσπερ εἰργάζετο, τὴν ἐσωτέρω φημί, τὰ "Αγια τῶν ἁγίων. Αλλ' ὥσπερ ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος, διὰ τῶν ἐν τύποις ἡμῖν σχημάτων ἐδήλου τὸ Πνεῦμα τὴν τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστέραν οὔπω πεφανερώσθαι τρίβον. εἰργομένων ἔτι τῶν λαῶν, καὶ στάσιν ἐχούσης τῆς πρώτης αὐλῆς. Ούπω γὰρ ὄντως ὁ τῆς πολιτείας δι εφαίνετο τρόπος τῆς δοθείσης διὰ Χριστοῦ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος κεκλημένοις πρὸς ἁγιασμόν, οὔπω τὸ περὶ αὐτοῦ πεφανέρωτο μυστήριον, ἔτι τῆς ἐν γράμμασιν Ισχυούσης ἐντολῆς. Διὸ καὶ εἰς τὴν πρώτην αὐλὴν ὁ νόμος ἴστη τοὺς Ἰουδαίους. Προεισβολὴ γὰρ ὥσπερ τις, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, προαύλιόν ἐστι τῆς εὐαγ γελικῆς παιδεύσεώς τε καὶ πολιτείας ή νομική. Η μὲν γάρ ἐστιν ἐν τύποις, ἡ δὲ βλέπει πρὸς ἀλήθειαν. Καὶ ἁγία μὲν ἡ πρώτη σκηνή, ἅγιος γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἡ ἐντολὴ δικαία καὶ ἀγαθή· "Αγια δὲ ἁγίων ἡ ἔσωτέρα· ἅγιοι γὰρ ὄντες οἱ τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης μετειληφότες, γεγόνασιν ἁγιώτεροι τὴν πίστιν παραδεξάμενοι, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ τῷ θείῳ τε καὶ ἁγίῳ διακεχρισμένοι Πνεύματι. Μείζων οὖν ἄρα τῆς νομικῆς δικαιοσύνης ἡ διὰ πίστεως, καὶ πολὺ δὲ λίαν πλουσιώτερος ὁ ἁγιασμός. Τοιγάρτος καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος ἥδιστά τε καὶ λίαν ἑτοίμως τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα Χριστὸν κερδάνῃ, καὶ εὑρεθῇ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἰδίαν δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ὀπίσω δέ τινες ἔπιπτον, καὶ καλῶς τρέχοντες ἐβασκαίνοντο, Γαλάται δὲ οὗτοι, μετὰ τὴν ἐν πίστει δικαιοσύνην, εἰς τὴν τοῦ νόμου παλινδρο μήσαντες ἐντολὴν, καὶ εἰς πολιτείαν ὑπονοστήσαντες τὴν ἐν τύποις καὶ γράμμασιν. Οἷς δὴ καὶ σφόδρα δικαίως ὁ Παῦλος διεμαρτύρατο λέγων·. Ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Αλλ᾽ ἵνα τὸν τοῦ προκει· μένου χρησίμως καὶ ἀναγκαίως αναμηρυσώμεθα λόγον, σχίζεται τοῦ ναοῦ τὸ καταπέτασμα ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἀνακαλύπτοντος ὥστ περ ἤδη τοῦ Θεοῦ, καὶ μάτην τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν τὴν ἔσω λοιπὸν σκηνήν. Πρόκειται γὰρ ἤδη τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἡ γνῶσις, οὐκέτι τῇ πα χύτητι τοῦ νομικοῦ γράμματος καθάπερ τινὶ κατα πετάσματι κατημφιεσμένη, οὐδὲ τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας έχουσα κατακάλυμμα, ήγουν τὸ ἐν τύποις ἀφανὲς τοῖς τῆς διανοίας ἡμῶν ὄμμασιν ἀνατειχίζουσα, ἀλλ' ἐν ἁπλότητι πίστεως, τὸ ἐν ὀλίγοις κομιδῇ τοῖς βήμασιν· «Εγγύς γάρ σου, φησί, τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στόματι, Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στό «Philipp. 111, 8, 9. or Galat.!!!, * Galat. v, 2, 4. * Rom. x, 8-10.

vero Sanctum. Nec enim quisquam dixerit aliquem θύραις περιτετάνυστο καταπέτασμα· διὸ καὶ εἰς τὴν templi locum sanctum non fuisse: mentietur enim, quandoquidem totum sanctum erat. Post primum vero tabernaculum velum interpositum alterum quodammodo faciebat tabernaculum, interias nempe illud, Sancta sanctorum. Verum, ut beatus Paulus aiebat ", per typicas figuras Spiritus nobis osten debat nondum sanctis propalatam esse viam, prohibitis adhuc populis, et stante priori tabernaculo. Nondum enim revera manifestatus est modus vitæ per Christum traditæ iis qui ad sanctificaLionem vocati sunt per spiritum, nondum ejus mysterium palam factum erat, adhuc in littera urgente mandato. Quocirca et in primo tabernaculo lex Judæos sistere jubebat. Introitus enim veluti quidam, atque, ut ita dicam, vestibulum evangelicæ disciplinæ atque conversationis est disciplina legalis. Hæc enim figuris constat, illa veritatem respicit. Et sanctum quidem est prius tabernaculum: sancta enim lex est, justumque mandatum ac bonum; sed Sanctum sanctorum est illud interius: sancti enim, cum essent Justitiae legalis participes, facti sunt sanctiores, suscepta nimirum in Christum fide, et divino sanctoque peruncti Spiritu. Major itaque est justitia legali justitia quæ per fidem est, et longe locupletior sanctificatio. Ideoque sapientissimus Paulus libenti animo justitiæ legalis jaeturam passum se ait, ut Christum lucrifaceret, et inveniretur in illo non habens justitiam suam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Jesu Chri· st¡”. Et quidem retro nonnulli cadebant, et cum recte currerent, fasciuabantur, Galata nimirum ", post justitiam 1071 fidei ad legis mandatum reversi, et ad vitam revocati quæ typis constabat ac littera. Quos ita jure merito compellabat Christus: ‹ Quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Evacuati estis a Christo, qui in lege Justificamini, a gratia exeidistis "., Verum, ut loci propositi rationem utiliter replicemus, Inditur templi velum a summo usque ad imum, Deo Sancta sanctorum jam quodammodo retegente, et interius tabernaculum, quod frustra demum erat in Chrislum credentibus. Proposita quippe nobis est divinorum mysteriorum cognitio, non jam crassitie litteræ legalis ceu velo quodam operta, nec historicum velamen continens, seu typorum obscuritatem nostre mentis oculis objiciens, sed in simplicitate fidei, et in paucis omnino verbis: «Prope enim, inquit, est verbum in ore tuo, et in corde tuo: hoc est verbum fidei, quod prædicamus; quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus suscitavit illum a mortuis, salvus eris: Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fi ad salutem ".» Τοtum enim in his cernitur pietatis mysterium. Sed quandiu Christus pro nostra vita mortem non os febr. 13, πρώτην ελογίζετο σκηνὴν, ἐκαλεῖτο δὲ 'Αγία. Οὐ γὰρ δή τις ὅλως ἀνίερον εἶναί τινα τοῦ ναοῦ τόπον ἐρεῖ· διαψεύσεται γὰρ, ἐπείπερ ὅλος ἅγιος ἦν. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην σκηνὴν τὸ μεταξὺ καταπέτασμα δευτέραν ὥσπερ εἰργάζετο, τὴν ἐσωτέρω φημί, τὰ "Αγια τῶν ἁγίων. Αλλ' ὥσπερ ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος, διὰ τῶν ἐν τύποις ἡμῖν σχημάτων ἐδήλου τὸ Πνεῦμα τὴν τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστέραν οὔπω πεφανερώσθαι τρίβον. εἰργομένων ἔτι τῶν λαῶν, καὶ στάσιν ἐχούσης τῆς πρώτης αὐλῆς. Ούπω γὰρ ὄντως ὁ τῆς πολιτείας δι εφαίνετο τρόπος τῆς δοθείσης διὰ Χριστοῦ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος κεκλημένοις πρὸς ἁγιασμόν, οὔπω τὸ περὶ αὐτοῦ πεφανέρωτο μυστήριον, ἔτι τῆς ἐν γράμμασιν Ισχυούσης ἐντολῆς. Διὸ καὶ εἰς τὴν πρώτην αὐλὴν ὁ νόμος ἴστη τοὺς Ἰουδαίους. Προεισβολὴ γὰρ ὥσπερ τις, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, προαύλιόν ἐστι τῆς εὐαγ γελικῆς παιδεύσεώς τε καὶ πολιτείας ή νομική. Η μὲν γάρ ἐστιν ἐν τύποις, ἡ δὲ βλέπει πρὸς ἀλήθειαν. Καὶ ἁγία μὲν ἡ πρώτη σκηνή, ἅγιος γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἡ ἐντολὴ δικαία καὶ ἀγαθή· "Αγια δὲ ἁγίων ἡ ἔσωτέρα· ἅγιοι γὰρ ὄντες οἱ τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης μετειληφότες, γεγόνασιν ἁγιώτεροι τὴν πίστιν παραδεξάμενοι, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ τῷ θείῳ τε καὶ ἁγίῳ διακεχρισμένοι Πνεύματι. Μείζων οὖν ἄρα τῆς νομικῆς δικαιοσύνης ἡ διὰ πίστεως, καὶ πολὺ δὲ λίαν πλουσιώτερος ὁ ἁγιασμός. Τοιγάρτος καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος ἥδιστά τε καὶ λίαν ἑτοίμως τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα Χριστὸν κερδάνῃ, καὶ εὑρεθῇ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἰδίαν δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ὀπίσω δέ τινες ἔπιπτον, καὶ καλῶς τρέχοντες ἐβασκαίνοντο, Γαλάται δὲ οὗτοι, μετὰ τὴν ἐν πίστει δικαιοσύνην, εἰς τὴν τοῦ νόμου παλινδρο μήσαντες ἐντολὴν, καὶ εἰς πολιτείαν ὑπονοστήσαντες τὴν ἐν τύποις καὶ γράμμασιν. Οἷς δὴ καὶ σφόδρα δικαίως ὁ Παῦλος διεμαρτύρατο λέγων·. Ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Αλλ᾽ ἵνα τὸν τοῦ προκει· μένου χρησίμως καὶ ἀναγκαίως αναμηρυσώμεθα λόγον, σχίζεται τοῦ ναοῦ τὸ καταπέτασμα ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἀνακαλύπτοντος ὥστ περ ἤδη τοῦ Θεοῦ, καὶ μάτην τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν τὴν ἔσω λοιπὸν σκηνήν. Πρόκειται γὰρ ἤδη τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἡ γνῶσις, οὐκέτι τῇ πα χύτητι τοῦ νομικοῦ γράμματος καθάπερ τινὶ κατα πετάσματι κατημφιεσμένη, οὐδὲ τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας έχουσα κατακάλυμμα, ήγουν τὸ ἐν τύποις ἀφανὲς τοῖς τῆς διανοίας ἡμῶν ὄμμασιν ἀνατειχίζουσα, ἀλλ' ἐν ἁπλότητι πίστεως, τὸ ἐν ὀλίγοις κομιδῇ τοῖς βήμασιν· «Εγγύς γάρ σου, φησί, τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στόματι, Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στό «Philipp. 111, 8, 9. or Galat.!!!, * Galat. v, 2, 4. * Rom. x, 8-10.

vero Sanctum. Nec enim quisquam dixerit aliquem θύραις περιτετάνυστο καταπέτασμα· διὸ καὶ εἰς τὴν templi locum sanctum non fuisse: mentietur enim, quandoquidem totum sanctum erat. Post primum vero tabernaculum velum interpositum alterum quodammodo faciebat tabernaculum, interias nempe illud, Sancta sanctorum. Verum, ut beatus Paulus aiebat ", per typicas figuras Spiritus nobis osten debat nondum sanctis propalatam esse viam, prohibitis adhuc populis, et stante priori tabernaculo. Nondum enim revera manifestatus est modus vitæ per Christum traditæ iis qui ad sanctificaLionem vocati sunt per spiritum, nondum ejus mysterium palam factum erat, adhuc in littera urgente mandato. Quocirca et in primo tabernaculo lex Judæos sistere jubebat. Introitus enim veluti quidam, atque, ut ita dicam, vestibulum evangelicæ disciplinæ atque conversationis est disciplina legalis. Hæc enim figuris constat, illa veritatem respicit. Et sanctum quidem est prius tabernaculum: sancta enim lex est, justumque mandatum ac bonum; sed Sanctum sanctorum est illud interius: sancti enim, cum essent Justitiae legalis participes, facti sunt sanctiores, suscepta nimirum in Christum fide, et divino sanctoque peruncti Spiritu. Major itaque est justitia legali justitia quæ per fidem est, et longe locupletior sanctificatio. Ideoque sapientissimus Paulus libenti animo justitiæ legalis jaeturam passum se ait, ut Christum lucrifaceret, et inveniretur in illo non habens justitiam suam quæ ex lege est, sed illam quæ ex fide est Jesu Chri· st¡”. Et quidem retro nonnulli cadebant, et cum recte currerent, fasciuabantur, Galata nimirum ", post justitiam 1071 fidei ad legis mandatum reversi, et ad vitam revocati quæ typis constabat ac littera. Quos ita jure merito compellabat Christus: ‹ Quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. Evacuati estis a Christo, qui in lege Justificamini, a gratia exeidistis "., Verum, ut loci propositi rationem utiliter replicemus, Inditur templi velum a summo usque ad imum, Deo Sancta sanctorum jam quodammodo retegente, et interius tabernaculum, quod frustra demum erat in Chrislum credentibus. Proposita quippe nobis est divinorum mysteriorum cognitio, non jam crassitie litteræ legalis ceu velo quodam operta, nec historicum velamen continens, seu typorum obscuritatem nostre mentis oculis objiciens, sed in simplicitate fidei, et in paucis omnino verbis: «Prope enim, inquit, est verbum in ore tuo, et in corde tuo: hoc est verbum fidei, quod prædicamus; quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus suscitavit illum a mortuis, salvus eris: Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fi ad salutem ".» Τοtum enim in his cernitur pietatis mysterium. Sed quandiu Christus pro nostra vita mortem non os febr. 13, πρώτην ελογίζετο σκηνὴν, ἐκαλεῖτο δὲ 'Αγία. Οὐ γὰρ δή τις ὅλως ἀνίερον εἶναί τινα τοῦ ναοῦ τόπον ἐρεῖ· διαψεύσεται γὰρ, ἐπείπερ ὅλος ἅγιος ἦν. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην σκηνὴν τὸ μεταξὺ καταπέτασμα δευτέραν ὥσπερ εἰργάζετο, τὴν ἐσωτέρω φημί, τὰ "Αγια τῶν ἁγίων. Αλλ' ὥσπερ ὁ μακάριος ἔφη Παῦλος, διὰ τῶν ἐν τύποις ἡμῖν σχημάτων ἐδήλου τὸ Πνεῦμα τὴν τοῖς ἁγίοις πρεπωδεστέραν οὔπω πεφανερώσθαι τρίβον. εἰργομένων ἔτι τῶν λαῶν, καὶ στάσιν ἐχούσης τῆς πρώτης αὐλῆς. Ούπω γὰρ ὄντως ὁ τῆς πολιτείας δι εφαίνετο τρόπος τῆς δοθείσης διὰ Χριστοῦ τοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος κεκλημένοις πρὸς ἁγιασμόν, οὔπω τὸ περὶ αὐτοῦ πεφανέρωτο μυστήριον, ἔτι τῆς ἐν γράμμασιν Ισχυούσης ἐντολῆς. Διὸ καὶ εἰς τὴν πρώτην αὐλὴν ὁ νόμος ἴστη τοὺς Ἰουδαίους. Προεισβολὴ γὰρ ὥσπερ τις, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, προαύλιόν ἐστι τῆς εὐαγ γελικῆς παιδεύσεώς τε καὶ πολιτείας ή νομική. Η μὲν γάρ ἐστιν ἐν τύποις, ἡ δὲ βλέπει πρὸς ἀλήθειαν. Καὶ ἁγία μὲν ἡ πρώτη σκηνή, ἅγιος γὰρ ὁ νόμος, καὶ ἡ ἐντολὴ δικαία καὶ ἀγαθή· "Αγια δὲ ἁγίων ἡ ἔσωτέρα· ἅγιοι γὰρ ὄντες οἱ τῆς κατὰ νόμον δικαιοσύνης μετειληφότες, γεγόνασιν ἁγιώτεροι τὴν πίστιν παραδεξάμενοι, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ τῷ θείῳ τε καὶ ἁγίῳ διακεχρισμένοι Πνεύματι. Μείζων οὖν ἄρα τῆς νομικῆς δικαιοσύνης ἡ διὰ πίστεως, καὶ πολὺ δὲ λίαν πλουσιώτερος ὁ ἁγιασμός. Τοιγάρτος καὶ ὁ σοφώτατος Παῦλος ἥδιστά τε καὶ λίαν ἑτοίμως τὴν ἐν νόμῳ δικαιοσύνην ἐζημιῶσθαί φησιν, ἵνα Χριστὸν κερδάνῃ, καὶ εὑρεθῇ ἐν αὐτῷ μὴ ἔχων ἰδίαν δικαιοσύνην τὴν ἐν νόμῳ, ἀλλὰ τὴν διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ὀπίσω δέ τινες ἔπιπτον, καὶ καλῶς τρέχοντες ἐβασκαίνοντο, Γαλάται δὲ οὗτοι, μετὰ τὴν ἐν πίστει δικαιοσύνην, εἰς τὴν τοῦ νόμου παλινδρο μήσαντες ἐντολὴν, καὶ εἰς πολιτείαν ὑπονοστήσαντες τὴν ἐν τύποις καὶ γράμμασιν. Οἷς δὴ καὶ σφόδρα δικαίως ὁ Παῦλος διεμαρτύρατο λέγων·. Ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει· κατηργήθητε ἀπὸ Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατε.» Αλλ᾽ ἵνα τὸν τοῦ προκει· μένου χρησίμως καὶ ἀναγκαίως αναμηρυσώμεθα λόγον, σχίζεται τοῦ ναοῦ τὸ καταπέτασμα ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἀνακαλύπτοντος ὥστ περ ἤδη τοῦ Θεοῦ, καὶ μάτην τοῖς πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν τὴν ἔσω λοιπὸν σκηνήν. Πρόκειται γὰρ ἤδη τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἡ γνῶσις, οὐκέτι τῇ πα χύτητι τοῦ νομικοῦ γράμματος καθάπερ τινὶ κατα πετάσματι κατημφιεσμένη, οὐδὲ τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας έχουσα κατακάλυμμα, ήγουν τὸ ἐν τύποις ἀφανὲς τοῖς τῆς διανοίας ἡμῶν ὄμμασιν ἀνατειχίζουσα, ἀλλ' ἐν ἁπλότητι πίστεως, τὸ ἐν ὀλίγοις κομιδῇ τοῖς βήμασιν· «Εγγύς γάρ σου, φησί, τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι, τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, δ κηρύσσομεν, ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στόματι, Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στό «Philipp. 111, 8, 9. or Galat.!!!, * Galat. v, 2, 4. * Rom. x, 8-10.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Ολον γὰρ ἡμῖν pertulit, tandiu expansum fuit quodammodo veἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. 'Αλλ' ἕως μὲν οὔπω τῆς ἡμετέρας ὑπεραθλήσας ζωῆς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον ὑπέμεινεν ὁ Χριστὸς, ἤπλωτό πως ἔτι τὸ καταπέτασμα· ἐκράτει γὰρ ἔτι τῆς κατὰ νόμον ἐντολῆς ἡ δύναμις. Ἐπειδὴ δὲ πάντα τετέλεστο τὰ ἐπὶ Χριστῷ τολμήματα παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος, καὶ λοιπὸν ἐξέπνευσε δι' ἡμᾶς, καὶ τοῦτο παθὼν ὁ Ἐμμανουήλ, καιρὸς ἦν ήδη περιῤῥήγνυσθαι λοιπὸν τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ πλατύ καταπέτασμα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος ἀσάφειαν, καὶ ἀπογυμνοῦσθαι τοῖς διὰ τῆς πίστεως ἡγιασμένοις ἐν Χριστῷ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Σχίζεται δὲ διόλου τὸ καταπέτασμα· τὸ γὰρ < ἄνωθεν ἕως κάτω,» τί ἂν ἕτερον ἡμῖν, ἢ τοῦτο σημαίνει; Καὶ διὰ ποίαν lum: mandati quippe legalis vis adhuc pollebat. Ρostquam autem peracta fuerunt omnia quæ dudæi in Christum ausi sunt, ac propter nos demum exspiravit, propter nos id passus Emmanuel, tempus erat demum discerpi vetus illud ac latum velum, hoc est litteræ legalis obscuritatem, et in Christo per fidem sanctificatis veritatis pulchritudinem denudari. Velum autem per totum finditur: nec enim aliud nobis significant hæc verba, ‹ a summo usque ad imum. › Cur ita vero? Nec enim partem solummodo nobis revelat salutaris prædicatio, sed perfectissimam divinorum nobis mysteriorum illuminationem immittit. Quare Psaltes ad Deum alicubi tanquam ex persona populi novi aieαἰτίαν; Οὐ γὰρ μερικὴν ἔχει τὴν ἀποκάλυψιν τὸ bat: • Incerta et occulta sapientiæ luæ manifestasti mihi ".» Quin etiam divinus Paulus credentibus in Christum scribit: • Gratias ago, inquit, Deo meo semper pro vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu, quod in omnibus divites ſacţi estis 1072 in illo, in omni verbo, et in omni scientia". › Velum ergo non aliqua tantum sui parte, sed a summo ad imum scissum, significabat Servatoris discipulos in omni sapientia, et in omni cognitione, et in omni verbo locupletatum iri, clara et omnis obscuritatis experte ejus mysterii cognitione præditos.Tempus vero divinorum mysteriorum revelationi convenientissimum illud esse dicimus, quo pro nobis animam Servator posuit, quippe cum Israel gratiam repudiarit, et Dei claritatem scelerum suorum immanitate atque furore abjecerit. Nec enim illos impietatis genus ullum intactum reliquisse vel hinc disci potest, quod ad mortem usque vitæ largitorem detruserunt. Atque hæc satis abunde dicta esse, nec a recto deflectere illam divinarum observationum rationem existimo. Verum cum singulari quadam cautione divinus evangelista dixisse comperiatur: σωτήριον κήρυγμα, τελεώτατον δὲ ἡμῖν τῶν θείων μυστηρίων ἐνίησι φωτισμόν. Διὸ καὶ ὁ Ψάλλων ἔφη που πρὸς τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ νέου λαοῦ· • Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλω σάς μοι.» Καὶ μὴν καὶ ὁ θεσπέσιος ἐπιστέλλει Παύ λος τοῖς πιστεύσασιν εἰς Χριστόν· «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε περὶ ὑμῶν ἐπὶ τῇ χάριτι τῇ δοθείση ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ, ἐν παντὶ λόγῳ, καὶ πάσῃ σοφίᾳ, καὶ πάσῃ γνώσει. ο Ότι τοίνυν ἐν πάσῃ σοφίᾳ, καὶ ἐν πάσῃ γνώσει, καὶ ἐν παντὶ λόγῳ καταπλουτήσειν ἔμελλον οἱ τοῦ Σωτῆρος προσκυνηταί, αθόλωτον δηλαδή, καὶ παντὸς ἐλευθέραν συσκιάσματος τὴν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου δεχόμενοι γνῶσιν, ἐδήλου τὸ καταπέτασμα διεσχισμένον οὐ μερικῶς, ἀλλ' ὅλον δι' ἔλου. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἄνωθεν ἕως κάτω. Οἰκειότατον δὲ καὶ πολὺ μᾶλλον πρεπωδέστατον τῇ τῶν θείων μυστη ρίων ἀποκαλύψει φαμὲν τὸν καιρόν, καθ᾽ ἂν τὴν ψυ χὴν ὑπὲρ ἡμῶν τέθεικεν ὁ Σωτὴρ, ὡς ἀπολακτίσαν τος ἤδη τοῦ Ἰσραὴλ τὴν χάριν, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ολοκλήρως ἀποπηδήσαντος, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας, καὶ ἀπηχεστάτων τολμημάτων. Έλλελοιπὸς γὰρ οὐδὲν τοῖς ἐκείνων ἀνοσιουργήμασι κατίδοι τις ἂν καὶ μέχρι θανάτου κατακομισθέντα μαθὼν τὸν τῆς ζωῆς χορηγόν. Οἶμαι μὲν οὖν ἀποχρώντως ἡμῖν εἰρῆσθαι καὶ ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέπον τος τὸν τῶν θείων θεωρημάτων ἐξοίχεσθαι λογισμόν. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως εὑρίσκεται λέγων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής·. Ως δὲ si quo facinore aut blasphemia legis auctorem vioἐξέπνευσεν, ἐῤῥάγη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ· μόνον γὰρ οὐχὶ τὸν τοῦ πράγματος καιρὸν διὰ τούτων ἡμῖν ἀναγκαίως ἐπισημαίνεται· φέρε δή τι πρὸς οἷς ἔφαμεν ἀρτίως ἐπινοήσωμεν ἕτερον, οὐ μετρίαν ἔχον, ὥς γέ μοι δοκεῖ, τὴν ἐν τῷ νοεῖσθαι κομψείαν· ἁλώσεται γὰρ οὐδαμῶς τῆς τῶν ἀναγκαίων διαπίπτον χρείας τε καὶ χάριτος. Ἔθος τοιγαροῦν παρὰ τοῖς Ἰου δαίων δήμοις τε καὶ ἡγουμένοις ἐκράτει· ἐπαθροῦντες γάρ τι πραττόμενον, δ λυπεῖν ὅτι μάλιστα τὸν νομοθέτην ἐδόκει, ήγουν ἐπαῖοντές τι τῶν ἀπηχεστάτων, βημάτων δὲ δῆλον ὅτι φημὶ τῶν τελούντων εἰς βλασφημίαν, τὴν ἐσθῆτα περιεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ τοῖς το Psal. L, 8. 71 I Cor. 1, 4, 5. Postquam autem exspiravit, scissum est velum templi, ipsum quippe rei tempus his verbis necessario significat: agedum aliud quiddam præter ea quæ mox diximus excogitemus, quod non pa. rum, ut mihi videtur, habet ad intelligendum elegautiæ cum utilitate et gratia conjuncia. Mos igitur apud Judæorum populos et principes invaluerat, lari cernerent, vestem dirumpere, et lugubri sumpta babitu apud Deum excusare se quodammodo, et ex eo quod moleste hæc ferre videbantur, in delinquentes insaniæ pœnam rejicere, atque ab omni culpa quodammodo semetipsos exsolvere. Et quidem Servatoris discipuli, Barnabas nimirum et Paulus, cum eos infideles quidam deos esse crederent (Barnabam enim Jovem, Paulum vero Mercuriumi appellabant), una cum sacerdotibus victimas et coronas eis afferentes jam sacrificiis venerari cœperant, in ædes ingressi. Illi vero, non ferentes divinam majestatem violari si victimæ hominibus

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Ολον γὰρ ἡμῖν pertulit, tandiu expansum fuit quodammodo veἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. 'Αλλ' ἕως μὲν οὔπω τῆς ἡμετέρας ὑπεραθλήσας ζωῆς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον ὑπέμεινεν ὁ Χριστὸς, ἤπλωτό πως ἔτι τὸ καταπέτασμα· ἐκράτει γὰρ ἔτι τῆς κατὰ νόμον ἐντολῆς ἡ δύναμις. Ἐπειδὴ δὲ πάντα τετέλεστο τὰ ἐπὶ Χριστῷ τολμήματα παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος, καὶ λοιπὸν ἐξέπνευσε δι' ἡμᾶς, καὶ τοῦτο παθὼν ὁ Ἐμμανουήλ, καιρὸς ἦν ήδη περιῤῥήγνυσθαι λοιπὸν τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ πλατύ καταπέτασμα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος ἀσάφειαν, καὶ ἀπογυμνοῦσθαι τοῖς διὰ τῆς πίστεως ἡγιασμένοις ἐν Χριστῷ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Σχίζεται δὲ διόλου τὸ καταπέτασμα· τὸ γὰρ < ἄνωθεν ἕως κάτω,» τί ἂν ἕτερον ἡμῖν, ἢ τοῦτο σημαίνει; Καὶ διὰ ποίαν lum: mandati quippe legalis vis adhuc pollebat. Ρostquam autem peracta fuerunt omnia quæ dudæi in Christum ausi sunt, ac propter nos demum exspiravit, propter nos id passus Emmanuel, tempus erat demum discerpi vetus illud ac latum velum, hoc est litteræ legalis obscuritatem, et in Christo per fidem sanctificatis veritatis pulchritudinem denudari. Velum autem per totum finditur: nec enim aliud nobis significant hæc verba, ‹ a summo usque ad imum. › Cur ita vero? Nec enim partem solummodo nobis revelat salutaris prædicatio, sed perfectissimam divinorum nobis mysteriorum illuminationem immittit. Quare Psaltes ad Deum alicubi tanquam ex persona populi novi aieαἰτίαν; Οὐ γὰρ μερικὴν ἔχει τὴν ἀποκάλυψιν τὸ bat: • Incerta et occulta sapientiæ luæ manifestasti mihi ".» Quin etiam divinus Paulus credentibus in Christum scribit: • Gratias ago, inquit, Deo meo semper pro vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu, quod in omnibus divites ſacţi estis 1072 in illo, in omni verbo, et in omni scientia". › Velum ergo non aliqua tantum sui parte, sed a summo ad imum scissum, significabat Servatoris discipulos in omni sapientia, et in omni cognitione, et in omni verbo locupletatum iri, clara et omnis obscuritatis experte ejus mysterii cognitione præditos.Tempus vero divinorum mysteriorum revelationi convenientissimum illud esse dicimus, quo pro nobis animam Servator posuit, quippe cum Israel gratiam repudiarit, et Dei claritatem scelerum suorum immanitate atque furore abjecerit. Nec enim illos impietatis genus ullum intactum reliquisse vel hinc disci potest, quod ad mortem usque vitæ largitorem detruserunt. Atque hæc satis abunde dicta esse, nec a recto deflectere illam divinarum observationum rationem existimo. Verum cum singulari quadam cautione divinus evangelista dixisse comperiatur: σωτήριον κήρυγμα, τελεώτατον δὲ ἡμῖν τῶν θείων μυστηρίων ἐνίησι φωτισμόν. Διὸ καὶ ὁ Ψάλλων ἔφη που πρὸς τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ νέου λαοῦ· • Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλω σάς μοι.» Καὶ μὴν καὶ ὁ θεσπέσιος ἐπιστέλλει Παύ λος τοῖς πιστεύσασιν εἰς Χριστόν· «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε περὶ ὑμῶν ἐπὶ τῇ χάριτι τῇ δοθείση ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ, ἐν παντὶ λόγῳ, καὶ πάσῃ σοφίᾳ, καὶ πάσῃ γνώσει. ο Ότι τοίνυν ἐν πάσῃ σοφίᾳ, καὶ ἐν πάσῃ γνώσει, καὶ ἐν παντὶ λόγῳ καταπλουτήσειν ἔμελλον οἱ τοῦ Σωτῆρος προσκυνηταί, αθόλωτον δηλαδή, καὶ παντὸς ἐλευθέραν συσκιάσματος τὴν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου δεχόμενοι γνῶσιν, ἐδήλου τὸ καταπέτασμα διεσχισμένον οὐ μερικῶς, ἀλλ' ὅλον δι' ἔλου. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἄνωθεν ἕως κάτω. Οἰκειότατον δὲ καὶ πολὺ μᾶλλον πρεπωδέστατον τῇ τῶν θείων μυστη ρίων ἀποκαλύψει φαμὲν τὸν καιρόν, καθ᾽ ἂν τὴν ψυ χὴν ὑπὲρ ἡμῶν τέθεικεν ὁ Σωτὴρ, ὡς ἀπολακτίσαν τος ἤδη τοῦ Ἰσραὴλ τὴν χάριν, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ολοκλήρως ἀποπηδήσαντος, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας, καὶ ἀπηχεστάτων τολμημάτων. Έλλελοιπὸς γὰρ οὐδὲν τοῖς ἐκείνων ἀνοσιουργήμασι κατίδοι τις ἂν καὶ μέχρι θανάτου κατακομισθέντα μαθὼν τὸν τῆς ζωῆς χορηγόν. Οἶμαι μὲν οὖν ἀποχρώντως ἡμῖν εἰρῆσθαι καὶ ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέπον τος τὸν τῶν θείων θεωρημάτων ἐξοίχεσθαι λογισμόν. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως εὑρίσκεται λέγων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής·. Ως δὲ si quo facinore aut blasphemia legis auctorem vioἐξέπνευσεν, ἐῤῥάγη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ· μόνον γὰρ οὐχὶ τὸν τοῦ πράγματος καιρὸν διὰ τούτων ἡμῖν ἀναγκαίως ἐπισημαίνεται· φέρε δή τι πρὸς οἷς ἔφαμεν ἀρτίως ἐπινοήσωμεν ἕτερον, οὐ μετρίαν ἔχον, ὥς γέ μοι δοκεῖ, τὴν ἐν τῷ νοεῖσθαι κομψείαν· ἁλώσεται γὰρ οὐδαμῶς τῆς τῶν ἀναγκαίων διαπίπτον χρείας τε καὶ χάριτος. Ἔθος τοιγαροῦν παρὰ τοῖς Ἰου δαίων δήμοις τε καὶ ἡγουμένοις ἐκράτει· ἐπαθροῦντες γάρ τι πραττόμενον, δ λυπεῖν ὅτι μάλιστα τὸν νομοθέτην ἐδόκει, ήγουν ἐπαῖοντές τι τῶν ἀπηχεστάτων, βημάτων δὲ δῆλον ὅτι φημὶ τῶν τελούντων εἰς βλασφημίαν, τὴν ἐσθῆτα περιεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ τοῖς το Psal. L, 8. 71 I Cor. 1, 4, 5. Postquam autem exspiravit, scissum est velum templi, ipsum quippe rei tempus his verbis necessario significat: agedum aliud quiddam præter ea quæ mox diximus excogitemus, quod non pa. rum, ut mihi videtur, habet ad intelligendum elegautiæ cum utilitate et gratia conjuncia. Mos igitur apud Judæorum populos et principes invaluerat, lari cernerent, vestem dirumpere, et lugubri sumpta babitu apud Deum excusare se quodammodo, et ex eo quod moleste hæc ferre videbantur, in delinquentes insaniæ pœnam rejicere, atque ab omni culpa quodammodo semetipsos exsolvere. Et quidem Servatoris discipuli, Barnabas nimirum et Paulus, cum eos infideles quidam deos esse crederent (Barnabam enim Jovem, Paulum vero Mercuriumi appellabant), una cum sacerdotibus victimas et coronas eis afferentes jam sacrificiis venerari cœperant, in ædes ingressi. Illi vero, non ferentes divinam majestatem violari si victimæ hominibus

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν.» Ολον γὰρ ἡμῖν pertulit, tandiu expansum fuit quodammodo veἐν τούτοις ὁρᾶται τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον. 'Αλλ' ἕως μὲν οὔπω τῆς ἡμετέρας ὑπεραθλήσας ζωῆς τὸν τῆς σαρκὸς θάνατον ὑπέμεινεν ὁ Χριστὸς, ἤπλωτό πως ἔτι τὸ καταπέτασμα· ἐκράτει γὰρ ἔτι τῆς κατὰ νόμον ἐντολῆς ἡ δύναμις. Ἐπειδὴ δὲ πάντα τετέλεστο τὰ ἐπὶ Χριστῷ τολμήματα παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἀνοσιότητος, καὶ λοιπὸν ἐξέπνευσε δι' ἡμᾶς, καὶ τοῦτο παθὼν ὁ Ἐμμανουήλ, καιρὸς ἦν ήδη περιῤῥήγνυσθαι λοιπὸν τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ πλατύ καταπέτασμα, τοῦτ' ἔστι, τὴν τοῦ νομικοῦ γράμματος ἀσάφειαν, καὶ ἀπογυμνοῦσθαι τοῖς διὰ τῆς πίστεως ἡγιασμένοις ἐν Χριστῷ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος. Σχίζεται δὲ διόλου τὸ καταπέτασμα· τὸ γὰρ < ἄνωθεν ἕως κάτω,» τί ἂν ἕτερον ἡμῖν, ἢ τοῦτο σημαίνει; Καὶ διὰ ποίαν lum: mandati quippe legalis vis adhuc pollebat. Ρostquam autem peracta fuerunt omnia quæ dudæi in Christum ausi sunt, ac propter nos demum exspiravit, propter nos id passus Emmanuel, tempus erat demum discerpi vetus illud ac latum velum, hoc est litteræ legalis obscuritatem, et in Christo per fidem sanctificatis veritatis pulchritudinem denudari. Velum autem per totum finditur: nec enim aliud nobis significant hæc verba, ‹ a summo usque ad imum. › Cur ita vero? Nec enim partem solummodo nobis revelat salutaris prædicatio, sed perfectissimam divinorum nobis mysteriorum illuminationem immittit. Quare Psaltes ad Deum alicubi tanquam ex persona populi novi aieαἰτίαν; Οὐ γὰρ μερικὴν ἔχει τὴν ἀποκάλυψιν τὸ bat: • Incerta et occulta sapientiæ luæ manifestasti mihi ".» Quin etiam divinus Paulus credentibus in Christum scribit: • Gratias ago, inquit, Deo meo semper pro vobis in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu, quod in omnibus divites ſacţi estis 1072 in illo, in omni verbo, et in omni scientia". › Velum ergo non aliqua tantum sui parte, sed a summo ad imum scissum, significabat Servatoris discipulos in omni sapientia, et in omni cognitione, et in omni verbo locupletatum iri, clara et omnis obscuritatis experte ejus mysterii cognitione præditos.Tempus vero divinorum mysteriorum revelationi convenientissimum illud esse dicimus, quo pro nobis animam Servator posuit, quippe cum Israel gratiam repudiarit, et Dei claritatem scelerum suorum immanitate atque furore abjecerit. Nec enim illos impietatis genus ullum intactum reliquisse vel hinc disci potest, quod ad mortem usque vitæ largitorem detruserunt. Atque hæc satis abunde dicta esse, nec a recto deflectere illam divinarum observationum rationem existimo. Verum cum singulari quadam cautione divinus evangelista dixisse comperiatur: σωτήριον κήρυγμα, τελεώτατον δὲ ἡμῖν τῶν θείων μυστηρίων ἐνίησι φωτισμόν. Διὸ καὶ ὁ Ψάλλων ἔφη που πρὸς τὸν Θεὸν, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ νέου λαοῦ· • Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλω σάς μοι.» Καὶ μὴν καὶ ὁ θεσπέσιος ἐπιστέλλει Παύ λος τοῖς πιστεύσασιν εἰς Χριστόν· «Εὐχαριστῶ τῷ Θεῷ μου πάντοτε περὶ ὑμῶν ἐπὶ τῇ χάριτι τῇ δοθείση ὑμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὅτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ, ἐν παντὶ λόγῳ, καὶ πάσῃ σοφίᾳ, καὶ πάσῃ γνώσει. ο Ότι τοίνυν ἐν πάσῃ σοφίᾳ, καὶ ἐν πάσῃ γνώσει, καὶ ἐν παντὶ λόγῳ καταπλουτήσειν ἔμελλον οἱ τοῦ Σωτῆρος προσκυνηταί, αθόλωτον δηλαδή, καὶ παντὸς ἐλευθέραν συσκιάσματος τὴν τοῦ κατ' αὐτὸν μυστηρίου δεχόμενοι γνῶσιν, ἐδήλου τὸ καταπέτασμα διεσχισμένον οὐ μερικῶς, ἀλλ' ὅλον δι' ἔλου. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἄνωθεν ἕως κάτω. Οἰκειότατον δὲ καὶ πολὺ μᾶλλον πρεπωδέστατον τῇ τῶν θείων μυστη ρίων ἀποκαλύψει φαμὲν τὸν καιρόν, καθ᾽ ἂν τὴν ψυ χὴν ὑπὲρ ἡμῶν τέθεικεν ὁ Σωτὴρ, ὡς ἀπολακτίσαν τος ἤδη τοῦ Ἰσραὴλ τὴν χάριν, καὶ τῆς εἰς Θεὸν ἀγάπης ολοκλήρως ἀποπηδήσαντος, διὰ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας, καὶ ἀπηχεστάτων τολμημάτων. Έλλελοιπὸς γὰρ οὐδὲν τοῖς ἐκείνων ἀνοσιουργήμασι κατίδοι τις ἂν καὶ μέχρι θανάτου κατακομισθέντα μαθὼν τὸν τῆς ζωῆς χορηγόν. Οἶμαι μὲν οὖν ἀποχρώντως ἡμῖν εἰρῆσθαι καὶ ταῦτα, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέπον τος τὸν τῶν θείων θεωρημάτων ἐξοίχεσθαι λογισμόν. Ἐπειδὴ δὲ μετὰ δριμείας τινὸς τῆς ἐπιτηρήσεως εὑρίσκεται λέγων ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής·. Ως δὲ si quo facinore aut blasphemia legis auctorem vioἐξέπνευσεν, ἐῤῥάγη τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ· μόνον γὰρ οὐχὶ τὸν τοῦ πράγματος καιρὸν διὰ τούτων ἡμῖν ἀναγκαίως ἐπισημαίνεται· φέρε δή τι πρὸς οἷς ἔφαμεν ἀρτίως ἐπινοήσωμεν ἕτερον, οὐ μετρίαν ἔχον, ὥς γέ μοι δοκεῖ, τὴν ἐν τῷ νοεῖσθαι κομψείαν· ἁλώσεται γὰρ οὐδαμῶς τῆς τῶν ἀναγκαίων διαπίπτον χρείας τε καὶ χάριτος. Ἔθος τοιγαροῦν παρὰ τοῖς Ἰου δαίων δήμοις τε καὶ ἡγουμένοις ἐκράτει· ἐπαθροῦντες γάρ τι πραττόμενον, δ λυπεῖν ὅτι μάλιστα τὸν νομοθέτην ἐδόκει, ήγουν ἐπαῖοντές τι τῶν ἀπηχεστάτων, βημάτων δὲ δῆλον ὅτι φημὶ τῶν τελούντων εἰς βλασφημίαν, τὴν ἐσθῆτα περιεῤῥήγνυντο, καὶ τὸ τοῖς το Psal. L, 8. 71 I Cor. 1, 4, 5. Postquam autem exspiravit, scissum est velum templi, ipsum quippe rei tempus his verbis necessario significat: agedum aliud quiddam præter ea quæ mox diximus excogitemus, quod non pa. rum, ut mihi videtur, habet ad intelligendum elegautiæ cum utilitate et gratia conjuncia. Mos igitur apud Judæorum populos et principes invaluerat, lari cernerent, vestem dirumpere, et lugubri sumpta babitu apud Deum excusare se quodammodo, et ex eo quod moleste hæc ferre videbantur, in delinquentes insaniæ pœnam rejicere, atque ab omni culpa quodammodo semetipsos exsolvere. Et quidem Servatoris discipuli, Barnabas nimirum et Paulus, cum eos infideles quidam deos esse crederent (Barnabam enim Jovem, Paulum vero Mercuriumi appellabant), una cum sacerdotibus victimas et coronas eis afferentes jam sacrificiis venerari cœperant, in ædes ingressi. Illi vero, non ferentes divinam majestatem violari si victimæ hominibus

offerrentur, consciderunt vestimenta sua, sicuti πενθοῦσι πρέπον ἐπλάττοντο σχῆμα, ἀπολογούμενος scriptum est, et insanum idololatrarum conatum con- τρόπον τινὰ διὰ τούτου Θεῷ, καὶ δι' ὧν ἔχειν ἐδό gruis verbis retuderunt”. Cum autem Salvator κουν οὐ φορητῶς, τῆς τῶν πεπλημμεληκότων μανίας 1073 noster Christus apud Judæorum principes καθορίζοντες δίκην, ἔξω τε πάσης τῆς ἐπὶ τούτοις judicaretur, et quis et undenam esset rogaretur, αἰτίας τὴν οἰκείαν ὥσπερ ποιούμενοι κεφαλήν. Και atque aperte diceret: • Amen dico vobis, amodo γοῦν τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, Βαρνάβας δὲ οὗτοι videbitis Filium hominis sedentem a dextris vir- καὶ Παῦλος, ὅτε τινὲς αὐτοὺς τῶν οὔπω πεπιστευκό tutis Dei, et venientem in nubibus coeli.",, de των οιηθέντες εἶναι θεοὺς (ἐκάλουν γὰρ τὸν μὲν Βαρ sacro tribunali Caiphas desiliens, scidit vestimenta νάβαν Δία, τὸν δὲ Παῦλον Ἑρμῆν), τοῖς ἱερεῦσιν sua dicens: Blasphemavit ". Hac Judæorum ὁμοῦ θυσίας καὶ στέμματα παρενεγκόντες, ἐπεχείρουν consuetudine ipsum divinum templum quodammodo ἤδη καὶ θυσίαις τιμῶν, τοῦ δωματίου καταπηδήσανusum est, scisso instar vestis suo velo, statim ac τες, ἅτε δὴ καὶ τῆς θείας δόξης ἀδικουμένης, εἰ προ Servator noster exspiravit. Judzorum enim impie- κομισθεῖεν ὅλως ἀνθρώποις θυσίαι, διέρρηξαν τὰ ἱμά tatem damnabat. Quod utique divina virtute fa- τια ἑαυτῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ τὸ ἀμαθὲς τῶν ctum est, ut lugentem Israelem, et ipsum nobis εἰδωλολατρούντων ἐγχείρημα τοῖς καθήκουσιν ἀπὸ sanctum templum ostenderet. εκρούοντο λόγοις. Κρινομένου δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παρὰ τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς, καὶ τίς εἴη καὶ πόθεν διδάσκειν ἀπαιτουμένου, λέγοντάς τε σαφῶς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἄρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, τῶν ἱερῶν ἀναπηδήσας δίφρων ὁ Καϊάφας, διέρρηξε τὰ ἱμάτια ἑαυτοῦ λέγων·· Ἐδυσφήμησεν.» Εθει τοιγαροῦν τῷ παρ' αὐτοῖς κρατήσαντι καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ὥσπερ ἐχρήσατο ναός, διαρρήξας ὡς ἱμάτιον τὸ ἴδιον καταπέτασμα, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐθὺς ἀποπνεύ σαντος. Τῆς γὰρ Ἰουδαίων ἀφιλοθείας κατεψηφίζετο τὴν εἰς αὐτὸν δυσσέβειαν. θείᾳ δὲ δὴ πάντως ἐνεργεία καὶ τοῦτο ἐπληροῦτο, ἵνα πενθοῦντα τὸν Ἰσραήλ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν τὸν ἅγιον ἐπιδείξῃ ναόν. XIX, 31. Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato (eral enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum at frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non hæc ait beatus evangelista, quasi pietatem ullam efferatis et crudelibus Judæis tribuat, sed ut ostendat stulte eos et imperite excolare culicem, et camelum deglutire, sicut a Christo dictum est ". Gravissima enim et immania scelera pro nibilo ducere comperiuntur: minima vero et exilia caute admodum ac sollicite observant, suam utrobique pandentes inscitiam. Quod in promptu est ostendere. Ecce enim Christo interfecto Sabbati bonorem magni faciunt, et incredibili audacia violato tegis auctore, pietatem erga legem præ se ferunt. Magnum autem illius præcipue Sabbati diem colere simulant qui maguæ diei Dominum interemerunt, et gratiam se solis dignam flagitant, ut eorum nempe crura frangantur, intolerabili dolore acerbiorem morte ipsa perniciem prope jam mortuls molientes. ριον ἀνελόντες, αἰτοῦσί τε χάριν τὴν αὐτοῖς καὶ σκέλη παρακεκλήκασι, θερμοτέραν τοῦ θανάτου τὴν μοῦσι κατασκευάζοντες. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἵνα μὴ μένῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰ σώματα ἐν τῷ Σαββάτῳ (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα εκείνη του Σαββά του), ηρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγώσιν αυτ τῶν τὰ σκέλη, καὶ ὀρθῶσιν. Οὐκ εὐλάβειαν ἐπιμαρτυρῶν τοῖς ἀγρίοις τε καὶ ἀνημέροις μιαιφονεῖν εἰωθόσι, καὶ ἐπὶ τοῖς οὕτως ἀνα οσίοις κατεγνωσμένοις, τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακά Ο ριος εὐαγγελιστής, ἐκεῖνο δὲ πάλιν ἐπιδεικνὺς ἀσυνέτως τε καὶ ἀμαθῶς ὑπομένοντες [γρ. ὑπομένοντας], ὅπερ ἔφη Χριστός· διυλίζουσι γὰρ τὸν κώνωπα, την κάμηλον καταπίνοντες. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ἀσεβημάτων ὑπερφερῆ τε καὶ πάνδεινα λόγου παντελῶς οὐδενὸς ἀξιοῦντες ἁλίσκονται· τὰ δέ γε λεπτότατά τε καὶ σμικρότατα, μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας περιερ γάζονται, καθ' ἑκάτερον ἀμαθαίνοντες. Καὶ γείτων ὁ ἔλεγχος. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν ἀποκτείναντες, την ἐν Σαββάτῳ αἰδὼ ποιοῦνται περὶ πολλοῦ, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήμασι τὸν νομοθέτην υβρίσαντες, τὴν εἰς τὸν νόμον εὐλάβειαν σχηματίζονται. Μεγάλην δὲ οὖσαν ἐκείνου δὴ μάλιστα τοῦ Σαββάτου τὴν ἡμέραν προσποιούνται τιμήν, οἱ τὸν τῆς μεγάλης ημέρας Κύ μόνοις πρεπωδεστάτην συνθραύεσθαι γὰρ αὐτῶν τὰ ἔφοδον, διὰ τῆς ἀφορήτου λοιπὸν αἰκίας τοῖς ἤδη και ΧΙΧ, 32-37. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus 1074 crura: sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et qui vidit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Facia suni cnim hac ut Scriplura impleretur: Os non commis 93 Ael. κιν, 93 Matth. Ἦλθον οὖν οἱ στρατιῶται, καὶ τοῦ μὲν πρώτου κατέαξαν τὰ σκέλη, καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ. Επὶ δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐλθόντες, ὡς εἶδον αὐτὸν ἤδη τεθνηκότα, οὐ κατέαξαν αὐτοῦ τὰ σκέλη, ἀλλ' εἰς τῶν στρατιωτών λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ αἷμα εὐθὺς ἐξῆλθε, καὶ ὕδωρ. Καὶ ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκε, καὶ ἀλη θινὴ ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· καὶ ἐκεῖνος οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει, ἵνα καὶ ὑμεῖς πιστεύσητε. Εγέ XXVI, 64. * Ibid. 65. * Matth, sxm, 24.

offerrentur, consciderunt vestimenta sua, sicuti πενθοῦσι πρέπον ἐπλάττοντο σχῆμα, ἀπολογούμενος scriptum est, et insanum idololatrarum conatum con- τρόπον τινὰ διὰ τούτου Θεῷ, καὶ δι' ὧν ἔχειν ἐδό gruis verbis retuderunt”. Cum autem Salvator κουν οὐ φορητῶς, τῆς τῶν πεπλημμεληκότων μανίας 1073 noster Christus apud Judæorum principes καθορίζοντες δίκην, ἔξω τε πάσης τῆς ἐπὶ τούτοις judicaretur, et quis et undenam esset rogaretur, αἰτίας τὴν οἰκείαν ὥσπερ ποιούμενοι κεφαλήν. Και atque aperte diceret: • Amen dico vobis, amodo γοῦν τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, Βαρνάβας δὲ οὗτοι videbitis Filium hominis sedentem a dextris vir- καὶ Παῦλος, ὅτε τινὲς αὐτοὺς τῶν οὔπω πεπιστευκό tutis Dei, et venientem in nubibus coeli.",, de των οιηθέντες εἶναι θεοὺς (ἐκάλουν γὰρ τὸν μὲν Βαρ sacro tribunali Caiphas desiliens, scidit vestimenta νάβαν Δία, τὸν δὲ Παῦλον Ἑρμῆν), τοῖς ἱερεῦσιν sua dicens: Blasphemavit ". Hac Judæorum ὁμοῦ θυσίας καὶ στέμματα παρενεγκόντες, ἐπεχείρουν consuetudine ipsum divinum templum quodammodo ἤδη καὶ θυσίαις τιμῶν, τοῦ δωματίου καταπηδήσανusum est, scisso instar vestis suo velo, statim ac τες, ἅτε δὴ καὶ τῆς θείας δόξης ἀδικουμένης, εἰ προ Servator noster exspiravit. Judzorum enim impie- κομισθεῖεν ὅλως ἀνθρώποις θυσίαι, διέρρηξαν τὰ ἱμά tatem damnabat. Quod utique divina virtute fa- τια ἑαυτῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ τὸ ἀμαθὲς τῶν ctum est, ut lugentem Israelem, et ipsum nobis εἰδωλολατρούντων ἐγχείρημα τοῖς καθήκουσιν ἀπὸ sanctum templum ostenderet. εκρούοντο λόγοις. Κρινομένου δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παρὰ τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς, καὶ τίς εἴη καὶ πόθεν διδάσκειν ἀπαιτουμένου, λέγοντάς τε σαφῶς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἄρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, τῶν ἱερῶν ἀναπηδήσας δίφρων ὁ Καϊάφας, διέρρηξε τὰ ἱμάτια ἑαυτοῦ λέγων·· Ἐδυσφήμησεν.» Εθει τοιγαροῦν τῷ παρ' αὐτοῖς κρατήσαντι καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ὥσπερ ἐχρήσατο ναός, διαρρήξας ὡς ἱμάτιον τὸ ἴδιον καταπέτασμα, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐθὺς ἀποπνεύ σαντος. Τῆς γὰρ Ἰουδαίων ἀφιλοθείας κατεψηφίζετο τὴν εἰς αὐτὸν δυσσέβειαν. θείᾳ δὲ δὴ πάντως ἐνεργεία καὶ τοῦτο ἐπληροῦτο, ἵνα πενθοῦντα τὸν Ἰσραήλ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν τὸν ἅγιον ἐπιδείξῃ ναόν. XIX, 31. Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato (eral enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum at frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non hæc ait beatus evangelista, quasi pietatem ullam efferatis et crudelibus Judæis tribuat, sed ut ostendat stulte eos et imperite excolare culicem, et camelum deglutire, sicut a Christo dictum est ". Gravissima enim et immania scelera pro nibilo ducere comperiuntur: minima vero et exilia caute admodum ac sollicite observant, suam utrobique pandentes inscitiam. Quod in promptu est ostendere. Ecce enim Christo interfecto Sabbati bonorem magni faciunt, et incredibili audacia violato tegis auctore, pietatem erga legem præ se ferunt. Magnum autem illius præcipue Sabbati diem colere simulant qui maguæ diei Dominum interemerunt, et gratiam se solis dignam flagitant, ut eorum nempe crura frangantur, intolerabili dolore acerbiorem morte ipsa perniciem prope jam mortuls molientes. ριον ἀνελόντες, αἰτοῦσί τε χάριν τὴν αὐτοῖς καὶ σκέλη παρακεκλήκασι, θερμοτέραν τοῦ θανάτου τὴν μοῦσι κατασκευάζοντες. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἵνα μὴ μένῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰ σώματα ἐν τῷ Σαββάτῳ (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα εκείνη του Σαββά του), ηρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγώσιν αυτ τῶν τὰ σκέλη, καὶ ὀρθῶσιν. Οὐκ εὐλάβειαν ἐπιμαρτυρῶν τοῖς ἀγρίοις τε καὶ ἀνημέροις μιαιφονεῖν εἰωθόσι, καὶ ἐπὶ τοῖς οὕτως ἀνα οσίοις κατεγνωσμένοις, τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακά Ο ριος εὐαγγελιστής, ἐκεῖνο δὲ πάλιν ἐπιδεικνὺς ἀσυνέτως τε καὶ ἀμαθῶς ὑπομένοντες [γρ. ὑπομένοντας], ὅπερ ἔφη Χριστός· διυλίζουσι γὰρ τὸν κώνωπα, την κάμηλον καταπίνοντες. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ἀσεβημάτων ὑπερφερῆ τε καὶ πάνδεινα λόγου παντελῶς οὐδενὸς ἀξιοῦντες ἁλίσκονται· τὰ δέ γε λεπτότατά τε καὶ σμικρότατα, μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας περιερ γάζονται, καθ' ἑκάτερον ἀμαθαίνοντες. Καὶ γείτων ὁ ἔλεγχος. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν ἀποκτείναντες, την ἐν Σαββάτῳ αἰδὼ ποιοῦνται περὶ πολλοῦ, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήμασι τὸν νομοθέτην υβρίσαντες, τὴν εἰς τὸν νόμον εὐλάβειαν σχηματίζονται. Μεγάλην δὲ οὖσαν ἐκείνου δὴ μάλιστα τοῦ Σαββάτου τὴν ἡμέραν προσποιούνται τιμήν, οἱ τὸν τῆς μεγάλης ημέρας Κύ μόνοις πρεπωδεστάτην συνθραύεσθαι γὰρ αὐτῶν τὰ ἔφοδον, διὰ τῆς ἀφορήτου λοιπὸν αἰκίας τοῖς ἤδη και ΧΙΧ, 32-37. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus 1074 crura: sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et qui vidit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Facia suni cnim hac ut Scriplura impleretur: Os non commis 93 Ael. κιν, 93 Matth. Ἦλθον οὖν οἱ στρατιῶται, καὶ τοῦ μὲν πρώτου κατέαξαν τὰ σκέλη, καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ. Επὶ δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐλθόντες, ὡς εἶδον αὐτὸν ἤδη τεθνηκότα, οὐ κατέαξαν αὐτοῦ τὰ σκέλη, ἀλλ' εἰς τῶν στρατιωτών λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ αἷμα εὐθὺς ἐξῆλθε, καὶ ὕδωρ. Καὶ ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκε, καὶ ἀλη θινὴ ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· καὶ ἐκεῖνος οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει, ἵνα καὶ ὑμεῖς πιστεύσητε. Εγέ XXVI, 64. * Ibid. 65. * Matth, sxm, 24.

offerrentur, consciderunt vestimenta sua, sicuti πενθοῦσι πρέπον ἐπλάττοντο σχῆμα, ἀπολογούμενος scriptum est, et insanum idololatrarum conatum con- τρόπον τινὰ διὰ τούτου Θεῷ, καὶ δι' ὧν ἔχειν ἐδό gruis verbis retuderunt”. Cum autem Salvator κουν οὐ φορητῶς, τῆς τῶν πεπλημμεληκότων μανίας 1073 noster Christus apud Judæorum principes καθορίζοντες δίκην, ἔξω τε πάσης τῆς ἐπὶ τούτοις judicaretur, et quis et undenam esset rogaretur, αἰτίας τὴν οἰκείαν ὥσπερ ποιούμενοι κεφαλήν. Και atque aperte diceret: • Amen dico vobis, amodo γοῦν τοῦ Σωτῆρος οἱ μαθηταὶ, Βαρνάβας δὲ οὗτοι videbitis Filium hominis sedentem a dextris vir- καὶ Παῦλος, ὅτε τινὲς αὐτοὺς τῶν οὔπω πεπιστευκό tutis Dei, et venientem in nubibus coeli.",, de των οιηθέντες εἶναι θεοὺς (ἐκάλουν γὰρ τὸν μὲν Βαρ sacro tribunali Caiphas desiliens, scidit vestimenta νάβαν Δία, τὸν δὲ Παῦλον Ἑρμῆν), τοῖς ἱερεῦσιν sua dicens: Blasphemavit ". Hac Judæorum ὁμοῦ θυσίας καὶ στέμματα παρενεγκόντες, ἐπεχείρουν consuetudine ipsum divinum templum quodammodo ἤδη καὶ θυσίαις τιμῶν, τοῦ δωματίου καταπηδήσανusum est, scisso instar vestis suo velo, statim ac τες, ἅτε δὴ καὶ τῆς θείας δόξης ἀδικουμένης, εἰ προ Servator noster exspiravit. Judzorum enim impie- κομισθεῖεν ὅλως ἀνθρώποις θυσίαι, διέρρηξαν τὰ ἱμά tatem damnabat. Quod utique divina virtute fa- τια ἑαυτῶν, καθὰ γέγραπται, καὶ τὸ ἀμαθὲς τῶν ctum est, ut lugentem Israelem, et ipsum nobis εἰδωλολατρούντων ἐγχείρημα τοῖς καθήκουσιν ἀπὸ sanctum templum ostenderet. εκρούοντο λόγοις. Κρινομένου δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ παρὰ τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς, καὶ τίς εἴη καὶ πόθεν διδάσκειν ἀπαιτουμένου, λέγοντάς τε σαφῶς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἄρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, τῶν ἱερῶν ἀναπηδήσας δίφρων ὁ Καϊάφας, διέρρηξε τὰ ἱμάτια ἑαυτοῦ λέγων·· Ἐδυσφήμησεν.» Εθει τοιγαροῦν τῷ παρ' αὐτοῖς κρατήσαντι καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος ὥσπερ ἐχρήσατο ναός, διαρρήξας ὡς ἱμάτιον τὸ ἴδιον καταπέτασμα, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εὐθὺς ἀποπνεύ σαντος. Τῆς γὰρ Ἰουδαίων ἀφιλοθείας κατεψηφίζετο τὴν εἰς αὐτὸν δυσσέβειαν. θείᾳ δὲ δὴ πάντως ἐνεργεία καὶ τοῦτο ἐπληροῦτο, ἵνα πενθοῦντα τὸν Ἰσραήλ, καὶ αὐτὸν ἡμῖν τὸν ἅγιον ἐπιδείξῃ ναόν. XIX, 31. Judæi ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato (eral enim magnus dies ille Sabbati), rogaverunt Pilatum at frangerentur eorum crura, et tollerentur. Non hæc ait beatus evangelista, quasi pietatem ullam efferatis et crudelibus Judæis tribuat, sed ut ostendat stulte eos et imperite excolare culicem, et camelum deglutire, sicut a Christo dictum est ". Gravissima enim et immania scelera pro nibilo ducere comperiuntur: minima vero et exilia caute admodum ac sollicite observant, suam utrobique pandentes inscitiam. Quod in promptu est ostendere. Ecce enim Christo interfecto Sabbati bonorem magni faciunt, et incredibili audacia violato tegis auctore, pietatem erga legem præ se ferunt. Magnum autem illius præcipue Sabbati diem colere simulant qui maguæ diei Dominum interemerunt, et gratiam se solis dignam flagitant, ut eorum nempe crura frangantur, intolerabili dolore acerbiorem morte ipsa perniciem prope jam mortuls molientes. ριον ἀνελόντες, αἰτοῦσί τε χάριν τὴν αὐτοῖς καὶ σκέλη παρακεκλήκασι, θερμοτέραν τοῦ θανάτου τὴν μοῦσι κατασκευάζοντες. Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν, ἵνα μὴ μένῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰ σώματα ἐν τῷ Σαββάτῳ (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα εκείνη του Σαββά του), ηρώτησαν τὸν Πιλάτον, ἵνα κατεαγώσιν αυτ τῶν τὰ σκέλη, καὶ ὀρθῶσιν. Οὐκ εὐλάβειαν ἐπιμαρτυρῶν τοῖς ἀγρίοις τε καὶ ἀνημέροις μιαιφονεῖν εἰωθόσι, καὶ ἐπὶ τοῖς οὕτως ἀνα οσίοις κατεγνωσμένοις, τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ μακά Ο ριος εὐαγγελιστής, ἐκεῖνο δὲ πάλιν ἐπιδεικνὺς ἀσυνέτως τε καὶ ἀμαθῶς ὑπομένοντες [γρ. ὑπομένοντας], ὅπερ ἔφη Χριστός· διυλίζουσι γὰρ τὸν κώνωπα, την κάμηλον καταπίνοντες. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ἀσεβημάτων ὑπερφερῆ τε καὶ πάνδεινα λόγου παντελῶς οὐδενὸς ἀξιοῦντες ἁλίσκονται· τὰ δέ γε λεπτότατά τε καὶ σμικρότατα, μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἀκριβείας περιερ γάζονται, καθ' ἑκάτερον ἀμαθαίνοντες. Καὶ γείτων ὁ ἔλεγχος. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ Χριστὸν ἀποκτείναντες, την ἐν Σαββάτῳ αἰδὼ ποιοῦνται περὶ πολλοῦ, καὶ τοῖς ὑπὲρ λόγον τολμήμασι τὸν νομοθέτην υβρίσαντες, τὴν εἰς τὸν νόμον εὐλάβειαν σχηματίζονται. Μεγάλην δὲ οὖσαν ἐκείνου δὴ μάλιστα τοῦ Σαββάτου τὴν ἡμέραν προσποιούνται τιμήν, οἱ τὸν τῆς μεγάλης ημέρας Κύ μόνοις πρεπωδεστάτην συνθραύεσθαι γὰρ αὐτῶν τὰ ἔφοδον, διὰ τῆς ἀφορήτου λοιπὸν αἰκίας τοῖς ἤδη και ΧΙΧ, 32-37. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus 1074 crura: sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et qui vidit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Facia suni cnim hac ut Scriplura impleretur: Os non commis 93 Ael. κιν, 93 Matth. Ἦλθον οὖν οἱ στρατιῶται, καὶ τοῦ μὲν πρώτου κατέαξαν τὰ σκέλη, καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ. Επὶ δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐλθόντες, ὡς εἶδον αὐτὸν ἤδη τεθνηκότα, οὐ κατέαξαν αὐτοῦ τὰ σκέλη, ἀλλ' εἰς τῶν στρατιωτών λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξε, καὶ αἷμα εὐθὺς ἐξῆλθε, καὶ ὕδωρ. Καὶ ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκε, καὶ ἀλη θινὴ ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ· καὶ ἐκεῖνος οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει, ἵνα καὶ ὑμεῖς πιστεύσητε. Εγέ XXVI, 64. * Ibid. 65. * Matth, sxm, 24.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. bunt in quem transfixerunt. νετο γὰρ ταῦτα, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή· Οστοῦν muetis ex eo. Et iterum alia Scriplura dicit: Fideοὐ συντριβήσεται παρ' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ετέρα Γραφή λέγει· Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀποπληροῦντες αἴτησιν οι γεί Judæorum petitioni milites obsecuti, qui simili τονα τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὠμότητος νοσούντες μανίαν, crudelitatis furore laborabant, duorum quidem laτοὺς Πιλάτου δὲ δῆλον στρατιώτας φαμέν, τῶν μὲν tronum, quippe qui vivi adhuc reperti essent, crura δύο λῃστῶν, ἅτε δὴ καὶ ἐν ζῶσιν ἔτι κατειλημμένων, confringunt, graviori casu ac necessitate in morτὰ σκέλη συνθραύουσιν, ὀξυτέραν αὐτοῖς τῆς ἀνη- tem eos detrudentes. Sed cum Jesum inclinasse κέστου συμφοράς τιθέντες τὴν ἀπειλὴν, καὶ ὥσπερ caput comperissent, et jam exspirasse putarent, fruἐξ ἀνάγκης ήδη δυσαχθεστέρας συνωθοῦντες εἰς stra ejus crura confringi existimant: sed cum adhuc θάνατον. Αποκλίναντα δὲ τὴν κεφαλὴν ευρόντες τὸν mortuum esse nonnihil diffiderent, lancea latus Ἰησοῦν, ἀποπνεύσαντά τε ήδη κατειληφότες, εἰκαῖον ejus perfodiunt, unde cruor aqua mistus scaturiit, ὅτι νομίζουσι τὸ συνθραῦσαι τὰ σκέλη βραχὺ δέ τι quod eulogiæ mysticæ et sancti baptismatis imago καὶ ἀπιστήσαντες, ὡς ήδη τεθνήκοι, λόγχῃ διανύτ quædam erat atque primitiæ. Christi enim est vere τουσι τὴν πλευράν· ἡ δὲ μεμιγμένον ὕδατι τὸ αἷμα et a Christo sanctum baptisma, et mysticæ euloδιέβλυσε, τῆς μυστικῆς εὐλογίας καὶ τοῦ ἁγίου giæ vis ex sancta nobis carne prodiit. Ex iis autem βαπτίσματος, εἰκόνα καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τι quæ contigerunt sapientissimus evangelista conθέντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ τὸ γεγενημένον. Χριστοῦ firmat auditoribus eum esse Christum, qui per γὰρ ὄντως ἐστὶ, καὶ παρὰ Χριστοῦ τὸ ἅγιον βάπτι sanctas olim prædictus est Scripturas. Res quippe σμα, καὶ τῆς μυστικῆς εὐλογίας ἡ δύναμις ἐκ τῆς consentaneæ iis quæ de eo scripta sunt, evenerunt. ἁγίας ἡμῖν ἀνέφυ σαρκός. Πιστοῦται γε μὴν ὁ σου Nec enim os ejus confractum est, et militum lancea φώτατος εὐαγγελιστὴς ἀπὸ τῶν συμβεβηκότων τοὺς transfixus est, secundum Scripturas". Spectaἀκροωμένου;, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ πάλαι torem vero ejus rei ait exstitisse discipulum ipsum διὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς προαναφωνούμενος. Συνωδά qui testimonium perhibet de his, et scire se vera γὰρ τοῖς περὶ αὐτοῦ γεγραμμένοις ἐξέβη τὰ πρά- testari, seipsun his verbis, non alium denolans. γματα. Οὔτε γὰρ ὁστοῦν αὐτοῦ συνετρίβη, καὶ τῇ τῶν Noluit enim aperte se nominare, vanæ gloriæ στρατιωτῶν ἐξεκεντήθη λόγχῃ, κατὰ τὰς Γραφάς. existimationem, ceu rem quamdam minus sanctam Επόπτην δὲ ὥσπερ καὶ θεωρὸν τοῦ πράγματος αὐτὸν et sunimum morbum, a se depellens. γενέσθαι φησὶν, τὸν περὶ τῶν τοιούτων μαρτυρήσαντα μαθητήν, εἰδέναι τε κατ' ἀλήθειαν, ότι μεμαρτύρη - κεν ἀληθῆ, ἑαυτὸν καν τούτῳ, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα σημαίνων. Παρητήσατο γάρ γυμνότερον εἰπεῖν, τὴν τῆς φιλοδοξίας ὑπόληψιν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα καὶ νόσον ἀποκρουόμενος τὴν ἐσχάτην. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ δὲ ταῦτα ηρώτησε τὸν Πιλάτον ὁ Ἰωσὴφ ὁ ἀπὸ Ἀριμαθαίας, ὧν μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, κεκρυμμένος δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἵνα ἄρῃ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· καὶ ἐπέτρεψεν ὁ Πιλάτος. *Ηλθεν οὖν, καὶ ἦρε τὸ σῶμα αὐτοῦ. De petitione Dominicl corporis. XIX, 38. Post hæc autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathæa (eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum Judæorum) ut tolleret corpus Jesui et permisit Pilatus. Venit ergo, et tulit corpus Jesu. in1075 Accusatur his verbis, nec parum reprehenditur Judæorum impietas, per quos non sine periculo cuiquam licebat Christi disciplinam sequi. Nam juvenem istum optimum, Joseph, quam, inducit cumprimis latitantem, quamvis doctrina Cbristi persuasus, verum Dei cultum et legali mandato praestantiorem esset amplexus, simulque confrmat quod ad fdem nobis est ne cessarium. Credere quippe decebat Christum aniΚατηγορεῖ μὲν ὁ λόγος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ανοσιό τητος οὐ μετρίως καταβου, σφαλερόν είναι δειχνύς καὶ οὐ παντελῶς ἀζήμιον τὸ μαθητεύεσθαι τῷ Χριστῷ. Λανθάνειν γὰρ ὅτι μάλιστα διεσπουδακότα τὸν ἐπιεικέστατον τουτονὶ νεανίαν, φημὶ δὴ τὸν Ἰωσήφ, εἰσκεκόμικεν ἐναργώς, καίτοι ταῖς διὰ Χριστοῦ διδα σκαλίαις ἀναπεπεισμένον λατρείαν ελέσθαι τὴν ὄντως ἀληθῆ, καὶ τῆς νομικῆς ἐντολῆς ἀμείνω τε καὶ ἡδίονα τῷ φιλαρέτῳ θεῷ, ὁμοῦ δὲ καὶ βεβαιοί τὸ εἰς πίστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον. Έδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι mam posuisse pro nobis. Ubi enim est sepultura, τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν ὁ Χριστός. Όπου γὰρ ἐνταφιασμός, πῶς οὐκ ἀναγκαίως έψεται τὸ δια κεῖσθαι καὶ ἀραρότως, ὅτι καὶ θάνατος ἦν; καταψηφίσαιτο δ' ἄν τις, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, τὴν ἐσχά την αγριότητα τῆς Ἰουδαίων ἀλαζονείας, καὶ γνώμης ἀσυμπαθούς, καὶ ἀφιλοστόργου φρονήματος, οι μηδὲ τὴν τοῖς τεθνεῶσι χρεωστουμένην ἀπονέμουσιν αἰδῶ τῷ Χριστῷ, μηδὲ ὁσίᾳ τιμῶσιν, ἄπνουν καὶ νεκρὸν ὁρῶντες κείμενον, καίτοι γινώσκοντες ότι ” Exod. xit, 46; Zach. xu, 10. quomodo non necessario credendum sequetur mortem quoque exstitisse? Sed non abs re quisquam summæ crudelitatis Judæorum fastum et immisericordem animum damnaverit, qui ne mortuis quidem honorem debitum Christo largiuntur, nec justa persolvunt, exanimem et mortuum conspicati, cum tamen ipsum esse Christum non ignorent, et sæpe miracula edentem attoniti saspexerint, quamvis præ acerbitate invidiæ nihil

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. bunt in quem transfixerunt. νετο γὰρ ταῦτα, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή· Οστοῦν muetis ex eo. Et iterum alia Scriplura dicit: Fideοὐ συντριβήσεται παρ' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ετέρα Γραφή λέγει· Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀποπληροῦντες αἴτησιν οι γεί Judæorum petitioni milites obsecuti, qui simili τονα τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὠμότητος νοσούντες μανίαν, crudelitatis furore laborabant, duorum quidem laτοὺς Πιλάτου δὲ δῆλον στρατιώτας φαμέν, τῶν μὲν tronum, quippe qui vivi adhuc reperti essent, crura δύο λῃστῶν, ἅτε δὴ καὶ ἐν ζῶσιν ἔτι κατειλημμένων, confringunt, graviori casu ac necessitate in morτὰ σκέλη συνθραύουσιν, ὀξυτέραν αὐτοῖς τῆς ἀνη- tem eos detrudentes. Sed cum Jesum inclinasse κέστου συμφοράς τιθέντες τὴν ἀπειλὴν, καὶ ὥσπερ caput comperissent, et jam exspirasse putarent, fruἐξ ἀνάγκης ήδη δυσαχθεστέρας συνωθοῦντες εἰς stra ejus crura confringi existimant: sed cum adhuc θάνατον. Αποκλίναντα δὲ τὴν κεφαλὴν ευρόντες τὸν mortuum esse nonnihil diffiderent, lancea latus Ἰησοῦν, ἀποπνεύσαντά τε ήδη κατειληφότες, εἰκαῖον ejus perfodiunt, unde cruor aqua mistus scaturiit, ὅτι νομίζουσι τὸ συνθραῦσαι τὰ σκέλη βραχὺ δέ τι quod eulogiæ mysticæ et sancti baptismatis imago καὶ ἀπιστήσαντες, ὡς ήδη τεθνήκοι, λόγχῃ διανύτ quædam erat atque primitiæ. Christi enim est vere τουσι τὴν πλευράν· ἡ δὲ μεμιγμένον ὕδατι τὸ αἷμα et a Christo sanctum baptisma, et mysticæ euloδιέβλυσε, τῆς μυστικῆς εὐλογίας καὶ τοῦ ἁγίου giæ vis ex sancta nobis carne prodiit. Ex iis autem βαπτίσματος, εἰκόνα καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τι quæ contigerunt sapientissimus evangelista conθέντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ τὸ γεγενημένον. Χριστοῦ firmat auditoribus eum esse Christum, qui per γὰρ ὄντως ἐστὶ, καὶ παρὰ Χριστοῦ τὸ ἅγιον βάπτι sanctas olim prædictus est Scripturas. Res quippe σμα, καὶ τῆς μυστικῆς εὐλογίας ἡ δύναμις ἐκ τῆς consentaneæ iis quæ de eo scripta sunt, evenerunt. ἁγίας ἡμῖν ἀνέφυ σαρκός. Πιστοῦται γε μὴν ὁ σου Nec enim os ejus confractum est, et militum lancea φώτατος εὐαγγελιστὴς ἀπὸ τῶν συμβεβηκότων τοὺς transfixus est, secundum Scripturas". Spectaἀκροωμένου;, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ πάλαι torem vero ejus rei ait exstitisse discipulum ipsum διὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς προαναφωνούμενος. Συνωδά qui testimonium perhibet de his, et scire se vera γὰρ τοῖς περὶ αὐτοῦ γεγραμμένοις ἐξέβη τὰ πρά- testari, seipsun his verbis, non alium denolans. γματα. Οὔτε γὰρ ὁστοῦν αὐτοῦ συνετρίβη, καὶ τῇ τῶν Noluit enim aperte se nominare, vanæ gloriæ στρατιωτῶν ἐξεκεντήθη λόγχῃ, κατὰ τὰς Γραφάς. existimationem, ceu rem quamdam minus sanctam Επόπτην δὲ ὥσπερ καὶ θεωρὸν τοῦ πράγματος αὐτὸν et sunimum morbum, a se depellens. γενέσθαι φησὶν, τὸν περὶ τῶν τοιούτων μαρτυρήσαντα μαθητήν, εἰδέναι τε κατ' ἀλήθειαν, ότι μεμαρτύρη - κεν ἀληθῆ, ἑαυτὸν καν τούτῳ, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα σημαίνων. Παρητήσατο γάρ γυμνότερον εἰπεῖν, τὴν τῆς φιλοδοξίας ὑπόληψιν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα καὶ νόσον ἀποκρουόμενος τὴν ἐσχάτην. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ δὲ ταῦτα ηρώτησε τὸν Πιλάτον ὁ Ἰωσὴφ ὁ ἀπὸ Ἀριμαθαίας, ὧν μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, κεκρυμμένος δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἵνα ἄρῃ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· καὶ ἐπέτρεψεν ὁ Πιλάτος. *Ηλθεν οὖν, καὶ ἦρε τὸ σῶμα αὐτοῦ. De petitione Dominicl corporis. XIX, 38. Post hæc autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathæa (eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum Judæorum) ut tolleret corpus Jesui et permisit Pilatus. Venit ergo, et tulit corpus Jesu. in1075 Accusatur his verbis, nec parum reprehenditur Judæorum impietas, per quos non sine periculo cuiquam licebat Christi disciplinam sequi. Nam juvenem istum optimum, Joseph, quam, inducit cumprimis latitantem, quamvis doctrina Cbristi persuasus, verum Dei cultum et legali mandato praestantiorem esset amplexus, simulque confrmat quod ad fdem nobis est ne cessarium. Credere quippe decebat Christum aniΚατηγορεῖ μὲν ὁ λόγος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ανοσιό τητος οὐ μετρίως καταβου, σφαλερόν είναι δειχνύς καὶ οὐ παντελῶς ἀζήμιον τὸ μαθητεύεσθαι τῷ Χριστῷ. Λανθάνειν γὰρ ὅτι μάλιστα διεσπουδακότα τὸν ἐπιεικέστατον τουτονὶ νεανίαν, φημὶ δὴ τὸν Ἰωσήφ, εἰσκεκόμικεν ἐναργώς, καίτοι ταῖς διὰ Χριστοῦ διδα σκαλίαις ἀναπεπεισμένον λατρείαν ελέσθαι τὴν ὄντως ἀληθῆ, καὶ τῆς νομικῆς ἐντολῆς ἀμείνω τε καὶ ἡδίονα τῷ φιλαρέτῳ θεῷ, ὁμοῦ δὲ καὶ βεβαιοί τὸ εἰς πίστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον. Έδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι mam posuisse pro nobis. Ubi enim est sepultura, τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν ὁ Χριστός. Όπου γὰρ ἐνταφιασμός, πῶς οὐκ ἀναγκαίως έψεται τὸ δια κεῖσθαι καὶ ἀραρότως, ὅτι καὶ θάνατος ἦν; καταψηφίσαιτο δ' ἄν τις, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, τὴν ἐσχά την αγριότητα τῆς Ἰουδαίων ἀλαζονείας, καὶ γνώμης ἀσυμπαθούς, καὶ ἀφιλοστόργου φρονήματος, οι μηδὲ τὴν τοῖς τεθνεῶσι χρεωστουμένην ἀπονέμουσιν αἰδῶ τῷ Χριστῷ, μηδὲ ὁσίᾳ τιμῶσιν, ἄπνουν καὶ νεκρὸν ὁρῶντες κείμενον, καίτοι γινώσκοντες ότι ” Exod. xit, 46; Zach. xu, 10. quomodo non necessario credendum sequetur mortem quoque exstitisse? Sed non abs re quisquam summæ crudelitatis Judæorum fastum et immisericordem animum damnaverit, qui ne mortuis quidem honorem debitum Christo largiuntur, nec justa persolvunt, exanimem et mortuum conspicati, cum tamen ipsum esse Christum non ignorent, et sæpe miracula edentem attoniti saspexerint, quamvis præ acerbitate invidiæ nihil

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. bunt in quem transfixerunt. νετο γὰρ ταῦτα, ἵνα πληρωθῇ ἡ Γραφή· Οστοῦν muetis ex eo. Et iterum alia Scriplura dicit: Fideοὐ συντριβήσεται παρ' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ετέρα Γραφή λέγει· Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Τὴν τῶν Ἰουδαίων ἀποπληροῦντες αἴτησιν οι γεί Judæorum petitioni milites obsecuti, qui simili τονα τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ὠμότητος νοσούντες μανίαν, crudelitatis furore laborabant, duorum quidem laτοὺς Πιλάτου δὲ δῆλον στρατιώτας φαμέν, τῶν μὲν tronum, quippe qui vivi adhuc reperti essent, crura δύο λῃστῶν, ἅτε δὴ καὶ ἐν ζῶσιν ἔτι κατειλημμένων, confringunt, graviori casu ac necessitate in morτὰ σκέλη συνθραύουσιν, ὀξυτέραν αὐτοῖς τῆς ἀνη- tem eos detrudentes. Sed cum Jesum inclinasse κέστου συμφοράς τιθέντες τὴν ἀπειλὴν, καὶ ὥσπερ caput comperissent, et jam exspirasse putarent, fruἐξ ἀνάγκης ήδη δυσαχθεστέρας συνωθοῦντες εἰς stra ejus crura confringi existimant: sed cum adhuc θάνατον. Αποκλίναντα δὲ τὴν κεφαλὴν ευρόντες τὸν mortuum esse nonnihil diffiderent, lancea latus Ἰησοῦν, ἀποπνεύσαντά τε ήδη κατειληφότες, εἰκαῖον ejus perfodiunt, unde cruor aqua mistus scaturiit, ὅτι νομίζουσι τὸ συνθραῦσαι τὰ σκέλη βραχὺ δέ τι quod eulogiæ mysticæ et sancti baptismatis imago καὶ ἀπιστήσαντες, ὡς ήδη τεθνήκοι, λόγχῃ διανύτ quædam erat atque primitiæ. Christi enim est vere τουσι τὴν πλευράν· ἡ δὲ μεμιγμένον ὕδατι τὸ αἷμα et a Christo sanctum baptisma, et mysticæ euloδιέβλυσε, τῆς μυστικῆς εὐλογίας καὶ τοῦ ἁγίου giæ vis ex sancta nobis carne prodiit. Ex iis autem βαπτίσματος, εἰκόνα καὶ ἀπαρχὴν ὥσπερ τινὰ τι quæ contigerunt sapientissimus evangelista conθέντος ἡμῖν τοῦ Θεοῦ τὸ γεγενημένον. Χριστοῦ firmat auditoribus eum esse Christum, qui per γὰρ ὄντως ἐστὶ, καὶ παρὰ Χριστοῦ τὸ ἅγιον βάπτι sanctas olim prædictus est Scripturas. Res quippe σμα, καὶ τῆς μυστικῆς εὐλογίας ἡ δύναμις ἐκ τῆς consentaneæ iis quæ de eo scripta sunt, evenerunt. ἁγίας ἡμῖν ἀνέφυ σαρκός. Πιστοῦται γε μὴν ὁ σου Nec enim os ejus confractum est, et militum lancea φώτατος εὐαγγελιστὴς ἀπὸ τῶν συμβεβηκότων τοὺς transfixus est, secundum Scripturas". Spectaἀκροωμένου;, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη ὁ Χριστὸς, ὁ πάλαι torem vero ejus rei ait exstitisse discipulum ipsum διὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς προαναφωνούμενος. Συνωδά qui testimonium perhibet de his, et scire se vera γὰρ τοῖς περὶ αὐτοῦ γεγραμμένοις ἐξέβη τὰ πρά- testari, seipsun his verbis, non alium denolans. γματα. Οὔτε γὰρ ὁστοῦν αὐτοῦ συνετρίβη, καὶ τῇ τῶν Noluit enim aperte se nominare, vanæ gloriæ στρατιωτῶν ἐξεκεντήθη λόγχῃ, κατὰ τὰς Γραφάς. existimationem, ceu rem quamdam minus sanctam Επόπτην δὲ ὥσπερ καὶ θεωρὸν τοῦ πράγματος αὐτὸν et sunimum morbum, a se depellens. γενέσθαι φησὶν, τὸν περὶ τῶν τοιούτων μαρτυρήσαντα μαθητήν, εἰδέναι τε κατ' ἀλήθειαν, ότι μεμαρτύρη - κεν ἀληθῆ, ἑαυτὸν καν τούτῳ, καὶ οὐχ ἕτερόν τινα σημαίνων. Παρητήσατο γάρ γυμνότερον εἰπεῖν, τὴν τῆς φιλοδοξίας ὑπόληψιν ὡς ἀνόσιόν τι χρῆμα καὶ νόσον ἀποκρουόμενος τὴν ἐσχάτην. Περὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Κυριακοῦ σώματος. Μετὰ δὲ ταῦτα ηρώτησε τὸν Πιλάτον ὁ Ἰωσὴφ ὁ ἀπὸ Ἀριμαθαίας, ὧν μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, κεκρυμμένος δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἵνα ἄρῃ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· καὶ ἐπέτρεψεν ὁ Πιλάτος. *Ηλθεν οὖν, καὶ ἦρε τὸ σῶμα αὐτοῦ. De petitione Dominicl corporis. XIX, 38. Post hæc autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathæa (eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum Judæorum) ut tolleret corpus Jesui et permisit Pilatus. Venit ergo, et tulit corpus Jesu. in1075 Accusatur his verbis, nec parum reprehenditur Judæorum impietas, per quos non sine periculo cuiquam licebat Christi disciplinam sequi. Nam juvenem istum optimum, Joseph, quam, inducit cumprimis latitantem, quamvis doctrina Cbristi persuasus, verum Dei cultum et legali mandato praestantiorem esset amplexus, simulque confrmat quod ad fdem nobis est ne cessarium. Credere quippe decebat Christum aniΚατηγορεῖ μὲν ὁ λόγος, καὶ τῆς Ἰουδαίων ανοσιό τητος οὐ μετρίως καταβου, σφαλερόν είναι δειχνύς καὶ οὐ παντελῶς ἀζήμιον τὸ μαθητεύεσθαι τῷ Χριστῷ. Λανθάνειν γὰρ ὅτι μάλιστα διεσπουδακότα τὸν ἐπιεικέστατον τουτονὶ νεανίαν, φημὶ δὴ τὸν Ἰωσήφ, εἰσκεκόμικεν ἐναργώς, καίτοι ταῖς διὰ Χριστοῦ διδα σκαλίαις ἀναπεπεισμένον λατρείαν ελέσθαι τὴν ὄντως ἀληθῆ, καὶ τῆς νομικῆς ἐντολῆς ἀμείνω τε καὶ ἡδίονα τῷ φιλαρέτῳ θεῷ, ὁμοῦ δὲ καὶ βεβαιοί τὸ εἰς πίστιν ἡμῖν ἀναγκαῖον. Έδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι mam posuisse pro nobis. Ubi enim est sepultura, τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν ὁ Χριστός. Όπου γὰρ ἐνταφιασμός, πῶς οὐκ ἀναγκαίως έψεται τὸ δια κεῖσθαι καὶ ἀραρότως, ὅτι καὶ θάνατος ἦν; καταψηφίσαιτο δ' ἄν τις, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοπού, τὴν ἐσχά την αγριότητα τῆς Ἰουδαίων ἀλαζονείας, καὶ γνώμης ἀσυμπαθούς, καὶ ἀφιλοστόργου φρονήματος, οι μηδὲ τὴν τοῖς τεθνεῶσι χρεωστουμένην ἀπονέμουσιν αἰδῶ τῷ Χριστῷ, μηδὲ ὁσίᾳ τιμῶσιν, ἄπνουν καὶ νεκρὸν ὁρῶντες κείμενον, καίτοι γινώσκοντες ότι ” Exod. xit, 46; Zach. xu, 10. quomodo non necessario credendum sequetur mortem quoque exstitisse? Sed non abs re quisquam summæ crudelitatis Judæorum fastum et immisericordem animum damnaverit, qui ne mortuis quidem honorem debitum Christo largiuntur, nec justa persolvunt, exanimem et mortuum conspicati, cum tamen ipsum esse Christum non ignorent, et sæpe miracula edentem attoniti saspexerint, quamvis præ acerbitate invidiæ nihil

utilitatis inde fuerint consecuti. Ad condemna- αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, πολλάκις δὲ καὶ θαυματουρ tionem itaque Judaicæ crudelitatis et reprehensionem Ilierosolymitarum discipulus ille ab Arimathæa venit, eumque debito cultu veneratur, quem nondum aperta quidem, sed occulta fide colebat propter metum Judæoruin, sicuti beatus evangelista refert. γοῦντα καταπεπληγμένοι, εἰ καὶ δριμὺς ὧν ὁ φθό νος γνησίως αὐτοῖς ἐνιζάνειν τὴν ἐκ τῆς θαυματουρ γίας όνησιν συγκεχώρηκεν οὐδαμῶς. Εἰς κρῖμα τοίνυν τῆς Ἰουδαίων ἀπανθρωπίας, καὶ εἰς ἔλεγχον τῶν Ἱεροσολυμιτῶν ὁ ἐκ τῆς ᾿Αριμαθαίας έρχεται μαθητ τῆς καὶ ταῖς καθηκούσαις θεραπείαις τιμᾷ, ἐν γυμνή μὲν οὔπω, λαθραίᾳ δ' οὖν ὅμως τῇ πίστει τετίμηκε διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, καθά φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής. AIX, 39. Venit autem et Nicodemus (qui venerat ad Jesum nocte primum) ferens misturam myrrha et aloes quasi libras centum. Non unum duntaxat discipulum magno studio prudentique consilio ad sepeliendum sanctum corpus venisse ait; sed primo adjungit alterum, Nicodemum videlicet, testimonium a lege probatum huic rei quodammodo adhibens. • In ore enim, inquit, duorum aut trium testium stabit omne verbum ".. Duo itaque sepeliendo corpori vacant, Joseph et Nicodemus, qui cum animo fidem colerent, insano tamen adhuc metu premebantur, et divinum cultum terreno honori et gloriæ nondum præferebant. Certe enim si, Judæorum metu neglecto minisque pro nibilo habitis, securam et intrepidam præ se fidem tulissent, sanctos et probos Servatoris mandatorum observatores se praebuissent. 1076 ΧΙΧ, 40, 41. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judais sepelire. Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus fuerat. Inter mortuos reputatus quidem est qui propter nos in mortuis est secundum carnem, sed vita propter seipsum et genitorem intelligitur et est revera. Sed ut omnem impleret justitiam, humana videlicet formæ convenientem, non morti duntaxat spontaneæ templum suum subjecit, sed et aliis quæ post mortem contigerunt, sepulturæ nimirum et in monumentum depositioni. In horto vero morumentum, idque novum esse ait evangelista, quo veluti typo significatur Christi morte reditum nobis ad paradisum parari et conciliari. Præcursor enim ipse nobis est ingressus. Quid enim aliud, quæso, significat cum ait Jesum in horto esse depositum? Quod autem monumentum novum dicitur, novus et inauditus e morte ad vitam reditus, et adversus corruptionem excogitata instauratio per Christum designatur. Nova etenim nostra mors in Christi morte in somni modum quemdam et rationem transmutata est. Vivimus enim Deo victuri, juxta Scripturas ". Quo fit ut beatus Paulus ubique dormientes appellet eos qui mortui sunt in Christo. Olim quippe adversus naturam nostram vis mortis invaluit. Regnavit enim ab 18 Rom. vi, 10. 37 Deut. xix, 15. Ἦλθε δὲ καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς αὐτὸν νυκτὸς τὸ πρῶτον, φέρων μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης ὡσεὶ λίτρας εκατόν. Οὐχ ἵνα φησὶ μαθητήν βεβουλεύσθαι σωφρόνως, προθυμότατά τε καὶ λίαν ἐλθεῖν εἰς περιστολὴν τοῦ ἁγίου σώματος· ἐπισυνάπτει δὲ τῷ πρώτῳ καὶ δεύτε ρον, Νικόδημος οὗτος ἦν, μαρτυρίαν ὥσπερ τὴν κατὰ νόμον τετιμημένην συλλέγων τῷ πράγματι. • Ἐπὶ στόματος γάρ, φησί, δύο ἢ καὶ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. • Δύο τοιγαροῦν οἱ ἐνταφιά σαντες, Ἰωσήφ τε καὶ Νικόδημος, ἔχοντες μὲν εἴσω τὴν πίστιν εἰς νοῦν, ἀσυνέτῳ γε μὴν ἔτι καταπτοού μενοι δείματι, καὶ τῆς ἐπιγείου τιμῆς τε καὶ δόξης οὔπω προτιμήσαντες τὴν παρὰ θεῷ. Η γὰρ ἂν τὸν ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἀποπεμψάμενοι φόβον, καὶ ὀλίγα παντελῶς τῆς εἰς ἐντεῦθεν φροντίσαντες ἀπειλῆς, ἐλευθέραν τῇ πίστει παρέσχον τὴν ἄδειαν, ὅσιοί τε καὶ ἀγαθοὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντολῆς ἐδείχθησαν φύλακες. Ἔλαβον οὖν τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἔδη σαν αὐτὸ ὀθονίοις μετὰ τῶν ἀρωμάτων, καθὼς ἔθος ἐστὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἐνταφιάζειν. Εν δὲ ἐν τῷ τόπῳ, ὅπου ἐσταυρώθη, κῆπος, καὶ ἐν τῷ κήπῳ μνημεῖον καινὸν, ἐν ᾧ οὐδέπω οὐδεὶς ἦν τεθειμένος. Ἐλογίσθη μὲν ἐν νεκροῖς ὁ δι' ἡμᾶς μὲν ἐν νεο κροῖς κατὰ σάρκα, ζωὴ δὲ δι' ἑαυτὸν, καὶ τὸν φύσαντα νοούμενός τε καὶ ὑπάρχων κατ' ἀλήθειαν. Ἵνα δὲ πᾶσαν πληρώσῃ δικαιοσύνην, τὴν τῷ ἀνθρωπίνῳ δὲ δῆλον ὅτι πρέπουσαν σχήματι οὐχὶ τῷ τεθνάναι μόνον καθ' ἑκούσιον βούλησιν τὸν οἰκεῖον ὑπετίθει ναόν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοῖς μετὰ τοῦτο, φημὶ δὴ πάλιν, τῷ τε ἐνταφιασμῷ καὶ καταθέσει τῇ εἰς τὸ μνημεῖον. Ἐν κήπῳ δὲ τοῦτο καὶ καινὸν εἶναί φησιν ὁ συγγραφεύς, κατασημαίνον τος ὥσπερ ἡμῖν ἐν τύπῳ καὶ ὑπογραμμῷ τοῦ πράγματος, ὅτι τῆς εἰς τὸν παράδεισον εἰσδρομῆς καὶ πρόξενος ἡμῖν καὶ ἀρχὴ γέγονεν ὁ Χριστοῦ θάνατος. Πρόδρομος γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν αὐτός. Τί γὰρ ἕτερον, ἢ αὐτὸ δὲ τοῦτο κατασημήνειεν ἂν τὸ νεκρόν ἐν κήπῳ διακεκομίσθαι τὸν Ἰησοῦν; Διὰ δὲ τῆς τοῦ μνημείου καινότητος, τὸ ἀτριβὲς ὥσπερ καὶ ξένον τῆς ἐκ θανάτου πρὸς ζωὴν ἀναδρομῆς, καὶ ἡ κατά τῆς φθορᾶς ἐπινοηθεῖσα καινοτομία, διὰ Χριστοῦ σημαίνεται. Καινὸς γὰρ ἡμῶν ὁ θάνατος ἐν θανάτῳ Χριστοῦ εἰς ὕπνου τρόπον τινὰ μετατεθειμένος δύναμίν τε καὶ χρείαν. Ζῶμεν γὰρ τῷ Θεῷ ζήσειν μέλλοντες, κατὰ τὰς Γραφάς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ μακά ριος Παῦλος άνω τε καὶ κάτω κεκοιμημένους καλεί

utilitatis inde fuerint consecuti. Ad condemna- αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς, πολλάκις δὲ καὶ θαυματουρ tionem itaque Judaicæ crudelitatis et reprehensionem Ilierosolymitarum discipulus ille ab Arimathæa venit, eumque debito cultu veneratur, quem nondum aperta quidem, sed occulta fide colebat propter metum Judæoruin, sicuti beatus evangelista refert. γοῦντα καταπεπληγμένοι, εἰ καὶ δριμὺς ὧν ὁ φθό νος γνησίως αὐτοῖς ἐνιζάνειν τὴν ἐκ τῆς θαυματουρ γίας όνησιν συγκεχώρηκεν οὐδαμῶς. Εἰς κρῖμα τοίνυν τῆς Ἰουδαίων ἀπανθρωπίας, καὶ εἰς ἔλεγχον τῶν Ἱεροσολυμιτῶν ὁ ἐκ τῆς ᾿Αριμαθαίας έρχεται μαθητ τῆς καὶ ταῖς καθηκούσαις θεραπείαις τιμᾷ, ἐν γυμνή μὲν οὔπω, λαθραίᾳ δ' οὖν ὅμως τῇ πίστει τετίμηκε διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, καθά φησιν ὁ μακάριος εὐαγγελιστής. AIX, 39. Venit autem et Nicodemus (qui venerat ad Jesum nocte primum) ferens misturam myrrha et aloes quasi libras centum. Non unum duntaxat discipulum magno studio prudentique consilio ad sepeliendum sanctum corpus venisse ait; sed primo adjungit alterum, Nicodemum videlicet, testimonium a lege probatum huic rei quodammodo adhibens. • In ore enim, inquit, duorum aut trium testium stabit omne verbum ".. Duo itaque sepeliendo corpori vacant, Joseph et Nicodemus, qui cum animo fidem colerent, insano tamen adhuc metu premebantur, et divinum cultum terreno honori et gloriæ nondum præferebant. Certe enim si, Judæorum metu neglecto minisque pro nibilo habitis, securam et intrepidam præ se fidem tulissent, sanctos et probos Servatoris mandatorum observatores se praebuissent. 1076 ΧΙΧ, 40, 41. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judais sepelire. Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus fuerat. Inter mortuos reputatus quidem est qui propter nos in mortuis est secundum carnem, sed vita propter seipsum et genitorem intelligitur et est revera. Sed ut omnem impleret justitiam, humana videlicet formæ convenientem, non morti duntaxat spontaneæ templum suum subjecit, sed et aliis quæ post mortem contigerunt, sepulturæ nimirum et in monumentum depositioni. In horto vero morumentum, idque novum esse ait evangelista, quo veluti typo significatur Christi morte reditum nobis ad paradisum parari et conciliari. Præcursor enim ipse nobis est ingressus. Quid enim aliud, quæso, significat cum ait Jesum in horto esse depositum? Quod autem monumentum novum dicitur, novus et inauditus e morte ad vitam reditus, et adversus corruptionem excogitata instauratio per Christum designatur. Nova etenim nostra mors in Christi morte in somni modum quemdam et rationem transmutata est. Vivimus enim Deo victuri, juxta Scripturas ". Quo fit ut beatus Paulus ubique dormientes appellet eos qui mortui sunt in Christo. Olim quippe adversus naturam nostram vis mortis invaluit. Regnavit enim ab 18 Rom. vi, 10. 37 Deut. xix, 15. Ἦλθε δὲ καὶ Νικόδημος ὁ ἐλθὼν πρὸς αὐτὸν νυκτὸς τὸ πρῶτον, φέρων μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης ὡσεὶ λίτρας εκατόν. Οὐχ ἵνα φησὶ μαθητήν βεβουλεύσθαι σωφρόνως, προθυμότατά τε καὶ λίαν ἐλθεῖν εἰς περιστολὴν τοῦ ἁγίου σώματος· ἐπισυνάπτει δὲ τῷ πρώτῳ καὶ δεύτε ρον, Νικόδημος οὗτος ἦν, μαρτυρίαν ὥσπερ τὴν κατὰ νόμον τετιμημένην συλλέγων τῷ πράγματι. • Ἐπὶ στόματος γάρ, φησί, δύο ἢ καὶ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. • Δύο τοιγαροῦν οἱ ἐνταφιά σαντες, Ἰωσήφ τε καὶ Νικόδημος, ἔχοντες μὲν εἴσω τὴν πίστιν εἰς νοῦν, ἀσυνέτῳ γε μὴν ἔτι καταπτοού μενοι δείματι, καὶ τῆς ἐπιγείου τιμῆς τε καὶ δόξης οὔπω προτιμήσαντες τὴν παρὰ θεῷ. Η γὰρ ἂν τὸν ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἀποπεμψάμενοι φόβον, καὶ ὀλίγα παντελῶς τῆς εἰς ἐντεῦθεν φροντίσαντες ἀπειλῆς, ἐλευθέραν τῇ πίστει παρέσχον τὴν ἄδειαν, ὅσιοί τε καὶ ἀγαθοὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντολῆς ἐδείχθησαν φύλακες. Ἔλαβον οὖν τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἔδη σαν αὐτὸ ὀθονίοις μετὰ τῶν ἀρωμάτων, καθὼς ἔθος ἐστὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἐνταφιάζειν. Εν δὲ ἐν τῷ τόπῳ, ὅπου ἐσταυρώθη, κῆπος, καὶ ἐν τῷ κήπῳ μνημεῖον καινὸν, ἐν ᾧ οὐδέπω οὐδεὶς ἦν τεθειμένος. Ἐλογίσθη μὲν ἐν νεκροῖς ὁ δι' ἡμᾶς μὲν ἐν νεο κροῖς κατὰ σάρκα, ζωὴ δὲ δι' ἑαυτὸν, καὶ τὸν φύσαντα νοούμενός τε καὶ ὑπάρχων κατ' ἀλήθειαν. Ἵνα δὲ πᾶσαν πληρώσῃ δικαιοσύνην, τὴν τῷ ἀνθρωπίνῳ δὲ δῆλον ὅτι πρέπουσαν σχήματι οὐχὶ τῷ τεθνάναι μόνον καθ' ἑκούσιον βούλησιν τὸν οἰκεῖον ὑπετίθει ναόν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ τοῖς μετὰ τοῦτο, φημὶ δὴ πάλιν, τῷ τε ἐνταφιασμῷ καὶ καταθέσει τῇ εἰς τὸ μνημεῖον. Ἐν κήπῳ δὲ τοῦτο καὶ καινὸν εἶναί φησιν ὁ συγγραφεύς, κατασημαίνον τος ὥσπερ ἡμῖν ἐν τύπῳ καὶ ὑπογραμμῷ τοῦ πράγματος, ὅτι τῆς εἰς τὸν παράδεισον εἰσδρομῆς καὶ πρόξενος ἡμῖν καὶ ἀρχὴ γέγονεν ὁ Χριστοῦ θάνατος. Πρόδρομος γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν αὐτός. Τί γὰρ ἕτερον, ἢ αὐτὸ δὲ τοῦτο κατασημήνειεν ἂν τὸ νεκρόν ἐν κήπῳ διακεκομίσθαι τὸν Ἰησοῦν; Διὰ δὲ τῆς τοῦ μνημείου καινότητος, τὸ ἀτριβὲς ὥσπερ καὶ ξένον τῆς ἐκ θανάτου πρὸς ζωὴν ἀναδρομῆς, καὶ ἡ κατά τῆς φθορᾶς ἐπινοηθεῖσα καινοτομία, διὰ Χριστοῦ σημαίνεται. Καινὸς γὰρ ἡμῶν ὁ θάνατος ἐν θανάτῳ Χριστοῦ εἰς ὕπνου τρόπον τινὰ μετατεθειμένος δύναμίν τε καὶ χρείαν. Ζῶμεν γὰρ τῷ Θεῷ ζήσειν μέλλοντες, κατὰ τὰς Γραφάς. Τοιγάρτοι καὶ ὁ μακά ριος Παῦλος άνω τε καὶ κάτω κεκοιμημένους καλεί

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. peccaverunt, in similitudinem prævaricationis Adæ ", et portavimus imaginem terreni, ad similitudinem illius ", incubautem nobis divino maledicto mortem sustinentes st. Sed postquam secundus nobis Adam effulsit, divinus ille nimirum ac cœlestis, et pro vita certans omnium, morte suæ carnis omnium vitam redemit, et destructo mortis imperio revixit ", ad ejus imaginem reformati sumus, novam quodammodo mortem sustinentes, quæ nos non quidem in corruptionem sempiternam dissolvat, sed quæ somnum bona spe plenum injiciat, ad ejus nimirum similitudinem qui hanc nobis viam innovavit, id est Christi. Quod si quis insuper affirmare velit ideo monumentum novum τοὺς ἐν Χριστῷ τελευτήσαντας. Πάλαι μὲν γὰρ κατὰ Adam et usque ad Mosem etiam in eos qui nou τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸ δεινὸν τοῦ θανάτου κατέθρα· σύνετο. Βεβασίλευκε γὰρ ἀπὸ 'Αδάμ, καὶ μέχρι Μω· σέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώμάτι τῆς παραβάσεως 'Αδάμ, καὶ πεφοςέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τὸν ἐκ τῆς θείας ἀρᾶς ὑπομένοντες θάνατον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ δεύτερος ἡμῖν ἐπέλαμψεν ᾿Αδάμ, ὁ θεῖός τε καὶ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῆς ἁπάντων ὑπεραθλήσας ζωῆς, τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν ἁπάντων ζωὴν ἐξεπρίατο,καὶ τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσας κράτος ἀνεβίω πάλιν, μετεπλάσθημεν εἰς εἰκόνα τὴν πρὸς αὐτὸν, καινὸν ὥσπερ τινὰ θάνατον ὑπομένοντες, οὐκ εἰς ἀτελεύτητον ἡμᾶς καταλύοντα φθοράν, ἀλλ᾽ ὕπνον ἐμβάλ λοντα τὸν ἐλπίδος γέμοντα καλῆς, καθ' ὁμοιότητα δὲ δῆλον ὅτι τοῦ καὶ ταύτην ἡμῖν ἐγκαινίσαντος τὴν ὁδὸν, dici, quia 1077 nemo prorsus in eo positus τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Εἰ δέ τις ἐθέλοι προσκατασκευάσαι διὰ τοῦ καινὸν εἶναι τὸ μνημεῖον εἰπεῖν, μηδίνα τε ὅλως ἐν αὐτῷ τεθεῖσθαι πρότερον, και λῶς ἂν ἔχοι καὶ τοῦτο. Ἵνα γὰρ, φησί, μὴ ἕτερός τις παρὰ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι πιστεύηται, καινὸν εἶναί φησι τὸ μνημεῖον, οὐδενὸς ἐν αὐτῷ τεθέντος πώποτε. Ἐκεῖ οὖν, διὰ τὴν Παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν τὸ μνημεῖον, ἔθηκαν τὸν Ἰησοῦν. Οὐχὶ μόνον ἁπλῶς ὅτι κεκήδευταί φησιν, ήγουν ὅτι κῆπος ἦν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ, καὶ καινὸν ἐν αὐτῷ μνημεῖον, ἀλλ' ὅτι καὶ κατετέθη δηλοί, οὐδὲ τὸ βραχύ τῶν γεγονότων καταλιπών ἀνεξήγητον. Αναγκαιο τάτη γὰρ ὄντως εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου συναίνεσίν τε καὶ σύστασιν, ἡ περὶ τοῦ τεθνάναι Χριστὸν όμο λογία καὶ γνῶσις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Παῦ λος τὸν τῆς πίστεως ἡμῖν κανόνα διοριζόμενος οὕτω φησίν· ο Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, ὅ κηρύσσομεν. Ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στό ματί σου· Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρ δίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδία γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στο ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. ὁ ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέ ρωθί που πάλιν· «Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, δ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι ἐγήγερ ται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ κατὰ τὰς Γραφάς.» Οὐκοῦν ἀναγκαιοτάτην καὶ τὴν περὶ τούτων ἡμῖν ἐξήγησιν ὁ τοῦ βιβλίου ποιείται συγγραφεύς. Ἔδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι καὶ ἀπέθανε, καὶ ἐτάφη. Λοιπὸν γὰρ εἰσβήσεται μετὰ τοῦτο τὸ πιστεύειν ἀληθῶς, ὅτι καὶ τὰ τοῦ θανάτου διαρρήξας δεσμά, πρὸς τὴν ἰδίαν ὡς Θεὸς ἀνεφοίτησε ζωήν. Οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν κρατ τεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, πῶς ἂν ὑπέμεινε τὴν φθοράν; Ὁ δὲ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμεν, πῶς ἂν τοῖς τῆς ἡμετέρας φύσεως υπηνέχθη νόμοις, καὶ οὐχὶ μᾶλλον, ὡς Θεός, ἐζωογόνησεν εὐκόλως τὸ ζωῆς ἐπιδεές; Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων, Μαρία ἡ Μαγδαληνή έρχεται πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνη μεῖον, καὶ βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ μνη antea ſuerat, recte id quoque dicetur. Ne alius enim, inquit, ab Jesu crederetur excitatus a mortuis, novum esse monumentum ait, in quo nempe nemo usquam positus fuerit. XIX, 42. Ibi ergo, propter Parasceven Judæorum, quia juxta eral monumentum, posuerunt Jesum. Non solum sepultum fuisse ait, vel hortum prope crucem exstitisse, novumque in eo monumentum, sed etiam depositum ostendit, ue minima quæque eorum quæ facta sunt silentio prætermittens. Valde quippe necessarium est, ad probandumn et amplectendum illud mysterium, fateri et agnoscere niortuum esse Christum. Quocirca sapientissimus Paulus fidei regulam nobis statuens sic infit: Prope est verðum in ore tuo et in corde tuo, hoc est verbum fidei quod prædicamus. Quia si conflearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem "., Sed et alicubi rursus: • Tradidi enim vobis imprimis, quod et accepi, quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas: et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die, secundum Scripturas ".) Necessario itaque libri hujus auctor hæc nobis enarrat. Credere quippe oportebat mortuum illum esse ac sepultum. Hinc enim secuturum erat ut vere crederemus eum perruptis mortis vinculis ad suam vitam, qua Deus est, rediisse. Nec enim fieri poterat ut a morte vinceretur. Nam cum vita sit secundum naturam, quomodo corruptionem pateretur? Is vero in quo vivimus, et movemur, et sumus *, quomodo nostræ naturæ legibus subjectus fuerit, ac non potius, qua Deus, id quod vita caret facile vivificarit? XX, 1-9. Una autem Sabbati, Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebra essent, ad monumentum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Cu80 1 Cor. xv, 49. ^ Galat. 311, 13. 3 Hebr. 1,. 14. 83 Rom. x, 8-10. «1 Cor. 3. Rom. v xv, 3, 4. “Act. xvii, 28. PATROI. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. peccaverunt, in similitudinem prævaricationis Adæ ", et portavimus imaginem terreni, ad similitudinem illius ", incubautem nobis divino maledicto mortem sustinentes st. Sed postquam secundus nobis Adam effulsit, divinus ille nimirum ac cœlestis, et pro vita certans omnium, morte suæ carnis omnium vitam redemit, et destructo mortis imperio revixit ", ad ejus imaginem reformati sumus, novam quodammodo mortem sustinentes, quæ nos non quidem in corruptionem sempiternam dissolvat, sed quæ somnum bona spe plenum injiciat, ad ejus nimirum similitudinem qui hanc nobis viam innovavit, id est Christi. Quod si quis insuper affirmare velit ideo monumentum novum τοὺς ἐν Χριστῷ τελευτήσαντας. Πάλαι μὲν γὰρ κατὰ Adam et usque ad Mosem etiam in eos qui nou τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸ δεινὸν τοῦ θανάτου κατέθρα· σύνετο. Βεβασίλευκε γὰρ ἀπὸ 'Αδάμ, καὶ μέχρι Μω· σέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώμάτι τῆς παραβάσεως 'Αδάμ, καὶ πεφοςέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τὸν ἐκ τῆς θείας ἀρᾶς ὑπομένοντες θάνατον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ δεύτερος ἡμῖν ἐπέλαμψεν ᾿Αδάμ, ὁ θεῖός τε καὶ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῆς ἁπάντων ὑπεραθλήσας ζωῆς, τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν ἁπάντων ζωὴν ἐξεπρίατο,καὶ τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσας κράτος ἀνεβίω πάλιν, μετεπλάσθημεν εἰς εἰκόνα τὴν πρὸς αὐτὸν, καινὸν ὥσπερ τινὰ θάνατον ὑπομένοντες, οὐκ εἰς ἀτελεύτητον ἡμᾶς καταλύοντα φθοράν, ἀλλ᾽ ὕπνον ἐμβάλ λοντα τὸν ἐλπίδος γέμοντα καλῆς, καθ' ὁμοιότητα δὲ δῆλον ὅτι τοῦ καὶ ταύτην ἡμῖν ἐγκαινίσαντος τὴν ὁδὸν, dici, quia 1077 nemo prorsus in eo positus τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Εἰ δέ τις ἐθέλοι προσκατασκευάσαι διὰ τοῦ καινὸν εἶναι τὸ μνημεῖον εἰπεῖν, μηδίνα τε ὅλως ἐν αὐτῷ τεθεῖσθαι πρότερον, και λῶς ἂν ἔχοι καὶ τοῦτο. Ἵνα γὰρ, φησί, μὴ ἕτερός τις παρὰ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι πιστεύηται, καινὸν εἶναί φησι τὸ μνημεῖον, οὐδενὸς ἐν αὐτῷ τεθέντος πώποτε. Ἐκεῖ οὖν, διὰ τὴν Παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν τὸ μνημεῖον, ἔθηκαν τὸν Ἰησοῦν. Οὐχὶ μόνον ἁπλῶς ὅτι κεκήδευταί φησιν, ήγουν ὅτι κῆπος ἦν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ, καὶ καινὸν ἐν αὐτῷ μνημεῖον, ἀλλ' ὅτι καὶ κατετέθη δηλοί, οὐδὲ τὸ βραχύ τῶν γεγονότων καταλιπών ἀνεξήγητον. Αναγκαιο τάτη γὰρ ὄντως εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου συναίνεσίν τε καὶ σύστασιν, ἡ περὶ τοῦ τεθνάναι Χριστὸν όμο λογία καὶ γνῶσις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Παῦ λος τὸν τῆς πίστεως ἡμῖν κανόνα διοριζόμενος οὕτω φησίν· ο Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, ὅ κηρύσσομεν. Ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στό ματί σου· Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρ δίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδία γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στο ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. ὁ ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέ ρωθί που πάλιν· «Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, δ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι ἐγήγερ ται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ κατὰ τὰς Γραφάς.» Οὐκοῦν ἀναγκαιοτάτην καὶ τὴν περὶ τούτων ἡμῖν ἐξήγησιν ὁ τοῦ βιβλίου ποιείται συγγραφεύς. Ἔδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι καὶ ἀπέθανε, καὶ ἐτάφη. Λοιπὸν γὰρ εἰσβήσεται μετὰ τοῦτο τὸ πιστεύειν ἀληθῶς, ὅτι καὶ τὰ τοῦ θανάτου διαρρήξας δεσμά, πρὸς τὴν ἰδίαν ὡς Θεὸς ἀνεφοίτησε ζωήν. Οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν κρατ τεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, πῶς ἂν ὑπέμεινε τὴν φθοράν; Ὁ δὲ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμεν, πῶς ἂν τοῖς τῆς ἡμετέρας φύσεως υπηνέχθη νόμοις, καὶ οὐχὶ μᾶλλον, ὡς Θεός, ἐζωογόνησεν εὐκόλως τὸ ζωῆς ἐπιδεές; Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων, Μαρία ἡ Μαγδαληνή έρχεται πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνη μεῖον, καὶ βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ μνη antea ſuerat, recte id quoque dicetur. Ne alius enim, inquit, ab Jesu crederetur excitatus a mortuis, novum esse monumentum ait, in quo nempe nemo usquam positus fuerit. XIX, 42. Ibi ergo, propter Parasceven Judæorum, quia juxta eral monumentum, posuerunt Jesum. Non solum sepultum fuisse ait, vel hortum prope crucem exstitisse, novumque in eo monumentum, sed etiam depositum ostendit, ue minima quæque eorum quæ facta sunt silentio prætermittens. Valde quippe necessarium est, ad probandumn et amplectendum illud mysterium, fateri et agnoscere niortuum esse Christum. Quocirca sapientissimus Paulus fidei regulam nobis statuens sic infit: Prope est verðum in ore tuo et in corde tuo, hoc est verbum fidei quod prædicamus. Quia si conflearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem "., Sed et alicubi rursus: • Tradidi enim vobis imprimis, quod et accepi, quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas: et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die, secundum Scripturas ".) Necessario itaque libri hujus auctor hæc nobis enarrat. Credere quippe oportebat mortuum illum esse ac sepultum. Hinc enim secuturum erat ut vere crederemus eum perruptis mortis vinculis ad suam vitam, qua Deus est, rediisse. Nec enim fieri poterat ut a morte vinceretur. Nam cum vita sit secundum naturam, quomodo corruptionem pateretur? Is vero in quo vivimus, et movemur, et sumus *, quomodo nostræ naturæ legibus subjectus fuerit, ac non potius, qua Deus, id quod vita caret facile vivificarit? XX, 1-9. Una autem Sabbati, Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebra essent, ad monumentum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Cu80 1 Cor. xv, 49. ^ Galat. 311, 13. 3 Hebr. 1,. 14. 83 Rom. x, 8-10. «1 Cor. 3. Rom. v xv, 3, 4. “Act. xvii, 28. PATROI. GR. LXXIV.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. peccaverunt, in similitudinem prævaricationis Adæ ", et portavimus imaginem terreni, ad similitudinem illius ", incubautem nobis divino maledicto mortem sustinentes st. Sed postquam secundus nobis Adam effulsit, divinus ille nimirum ac cœlestis, et pro vita certans omnium, morte suæ carnis omnium vitam redemit, et destructo mortis imperio revixit ", ad ejus imaginem reformati sumus, novam quodammodo mortem sustinentes, quæ nos non quidem in corruptionem sempiternam dissolvat, sed quæ somnum bona spe plenum injiciat, ad ejus nimirum similitudinem qui hanc nobis viam innovavit, id est Christi. Quod si quis insuper affirmare velit ideo monumentum novum τοὺς ἐν Χριστῷ τελευτήσαντας. Πάλαι μὲν γὰρ κατὰ Adam et usque ad Mosem etiam in eos qui nou τῆς ἡμετέρας φύσεως τὸ δεινὸν τοῦ θανάτου κατέθρα· σύνετο. Βεβασίλευκε γὰρ ἀπὸ 'Αδάμ, καὶ μέχρι Μω· σέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώμάτι τῆς παραβάσεως 'Αδάμ, καὶ πεφοςέκαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, καθ᾽ ὁμοιότητα τὴν ἐκείνου, τὸν ἐκ τῆς θείας ἀρᾶς ὑπομένοντες θάνατον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ δεύτερος ἡμῖν ἐπέλαμψεν ᾿Αδάμ, ὁ θεῖός τε καὶ ἐξ οὐρανοῦ, καὶ τῆς ἁπάντων ὑπεραθλήσας ζωῆς, τῷ θανάτῳ τῆς ἰδίας σαρκὸς τὴν ἁπάντων ζωὴν ἐξεπρίατο,καὶ τὸ τῆς φθορᾶς καταλύσας κράτος ἀνεβίω πάλιν, μετεπλάσθημεν εἰς εἰκόνα τὴν πρὸς αὐτὸν, καινὸν ὥσπερ τινὰ θάνατον ὑπομένοντες, οὐκ εἰς ἀτελεύτητον ἡμᾶς καταλύοντα φθοράν, ἀλλ᾽ ὕπνον ἐμβάλ λοντα τὸν ἐλπίδος γέμοντα καλῆς, καθ' ὁμοιότητα δὲ δῆλον ὅτι τοῦ καὶ ταύτην ἡμῖν ἐγκαινίσαντος τὴν ὁδὸν, dici, quia 1077 nemo prorsus in eo positus τοῦτ' ἔστι Χριστοῦ. Εἰ δέ τις ἐθέλοι προσκατασκευάσαι διὰ τοῦ καινὸν εἶναι τὸ μνημεῖον εἰπεῖν, μηδίνα τε ὅλως ἐν αὐτῷ τεθεῖσθαι πρότερον, και λῶς ἂν ἔχοι καὶ τοῦτο. Ἵνα γὰρ, φησί, μὴ ἕτερός τις παρὰ τὸν Ἰησοῦν ἐγηγέρθαι πιστεύηται, καινὸν εἶναί φησι τὸ μνημεῖον, οὐδενὸς ἐν αὐτῷ τεθέντος πώποτε. Ἐκεῖ οὖν, διὰ τὴν Παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν τὸ μνημεῖον, ἔθηκαν τὸν Ἰησοῦν. Οὐχὶ μόνον ἁπλῶς ὅτι κεκήδευταί φησιν, ήγουν ὅτι κῆπος ἦν ἐγγὺς τοῦ σταυροῦ, καὶ καινὸν ἐν αὐτῷ μνημεῖον, ἀλλ' ὅτι καὶ κατετέθη δηλοί, οὐδὲ τὸ βραχύ τῶν γεγονότων καταλιπών ἀνεξήγητον. Αναγκαιο τάτη γὰρ ὄντως εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου συναίνεσίν τε καὶ σύστασιν, ἡ περὶ τοῦ τεθνάναι Χριστὸν όμο λογία καὶ γνῶσις. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ σοφώτατος Παῦ λος τὸν τῆς πίστεως ἡμῖν κανόνα διοριζόμενος οὕτω φησίν· ο Εγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν ἐν τῷ στόματί σου, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τοῦτ' ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως, ὅ κηρύσσομεν. Ὅτι ἐὰν εἴπῃς ἐν τῷ στό ματί σου· Κύριος Ἰησοῦς, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρ δίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σω θήσῃ. Καρδία γὰρ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στο ματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. ὁ ᾿Αλλὰ καὶ ἑτέ ρωθί που πάλιν· «Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις, δ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ ὅτι ἐγήγερ ται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ κατὰ τὰς Γραφάς.» Οὐκοῦν ἀναγκαιοτάτην καὶ τὴν περὶ τούτων ἡμῖν ἐξήγησιν ὁ τοῦ βιβλίου ποιείται συγγραφεύς. Ἔδει γάρ, ἔδει πιστεύειν ὅτι καὶ ἀπέθανε, καὶ ἐτάφη. Λοιπὸν γὰρ εἰσβήσεται μετὰ τοῦτο τὸ πιστεύειν ἀληθῶς, ὅτι καὶ τὰ τοῦ θανάτου διαρρήξας δεσμά, πρὸς τὴν ἰδίαν ὡς Θεὸς ἀνεφοίτησε ζωήν. Οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν κρατ τεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θανάτου. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, πῶς ἂν ὑπέμεινε τὴν φθοράν; Ὁ δὲ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμεν, πῶς ἂν τοῖς τῆς ἡμετέρας φύσεως υπηνέχθη νόμοις, καὶ οὐχὶ μᾶλλον, ὡς Θεός, ἐζωογόνησεν εὐκόλως τὸ ζωῆς ἐπιδεές; Τῇ δὲ μιᾷ τῶν Σαββάτων, Μαρία ἡ Μαγδαληνή έρχεται πρωί, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνη μεῖον, καὶ βλέπει τὸν λίθον ἡρμένον ἐκ τοῦ μνη antea ſuerat, recte id quoque dicetur. Ne alius enim, inquit, ab Jesu crederetur excitatus a mortuis, novum esse monumentum ait, in quo nempe nemo usquam positus fuerit. XIX, 42. Ibi ergo, propter Parasceven Judæorum, quia juxta eral monumentum, posuerunt Jesum. Non solum sepultum fuisse ait, vel hortum prope crucem exstitisse, novumque in eo monumentum, sed etiam depositum ostendit, ue minima quæque eorum quæ facta sunt silentio prætermittens. Valde quippe necessarium est, ad probandumn et amplectendum illud mysterium, fateri et agnoscere niortuum esse Christum. Quocirca sapientissimus Paulus fidei regulam nobis statuens sic infit: Prope est verðum in ore tuo et in corde tuo, hoc est verbum fidei quod prædicamus. Quia si conflearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem "., Sed et alicubi rursus: • Tradidi enim vobis imprimis, quod et accepi, quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas: et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die, secundum Scripturas ".) Necessario itaque libri hujus auctor hæc nobis enarrat. Credere quippe oportebat mortuum illum esse ac sepultum. Hinc enim secuturum erat ut vere crederemus eum perruptis mortis vinculis ad suam vitam, qua Deus est, rediisse. Nec enim fieri poterat ut a morte vinceretur. Nam cum vita sit secundum naturam, quomodo corruptionem pateretur? Is vero in quo vivimus, et movemur, et sumus *, quomodo nostræ naturæ legibus subjectus fuerit, ac non potius, qua Deus, id quod vita caret facile vivificarit? XX, 1-9. Una autem Sabbati, Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebra essent, ad monumentum, et vidit lapidem sublatum a monumento. Cu80 1 Cor. xv, 49. ^ Galat. 311, 13. 3 Hebr. 1,. 14. 83 Rom. x, 8-10. «1 Cor. 3. Rom. v xv, 3, 4. “Act. xvii, 28. PATROI. GR. LXXIV.

S. CYRILLI ALEXANDINI ARCHIEP. currit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium μείου. Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέ discipulum quem amabat Jesus, et dicit illis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul: 1078 et ille alius discipulus præcucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Et cum se inclinasset, vidit posita lineamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, et vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Tunc ergo introivit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum, et vidit, et credidit. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Non utique domi remansisset studiosissima et attentissima hæc mulier, neque monumentum reliquisset, nisi legem Sabbati, et ejus violatoribus pœnam intentatam verita, desiderii ardorem cohibuisset, ac veteribus adhuc obsecuta legibus mentem suam etiam invitam a rerum maxime cupitarum desiderio revocandam esse putasset. Verum exacto Sabbato, et altera die oriente, cursu locum petit: tum lapidem ex ostio monumenti revolutum conspicata, perpetuam Judæorum invidiam omnino reputans, non sine causa translatum fuisse Jesum suspicatur, illorum furoribus hanc quoque una cum aliis impietatem ascribens. Cum autem muliercula in ea suspicione hæreret, ad eos qui diligebant Dominum revertitur, cupiens ejus indaginis adjutores sibi quodammodo facere illos duos discipulos. Cumque firmam et constantem fidem haberet, Christum ob crucis ignominiam haudquaquam contempsit, sed eum de more Dominum appellat, tametsi mortuum: tanta ejus erat erga Deum dilectio. Illi vero cum mulierculam ista nuntiantem audissent (Petrus autem erant et Joannes scriptor bujus Evangelii: seipsum enim ait esse illum alterum discipulum), quantum possunt velocissimo cursu contendunt, et ad monumentum ipsum statim perveniunt, et miraculi spectatores ac idonei testes rei exstiterunt, quippe duo cum essent, juxta legem. Et excitato quidem a mortuis Christo nondum occurrunt, sed ex involutis linteaminibus resurrectionem colligunt, creduntque perrupta esse ab eo mortis vincula, quod sancta Scriptura olim praedixit. Quapropter veris 1079 prædictionibus re rum eventus percipientes, firmissimam demum fidem suscipiunt. Observandum vero beatum evangelistam Joannem resurrectionis tempus nobis designare his verbis: «Una autem sabbati, mane cum adhuc tenebræ essent, venit ad monumentum Maria Magdalene.» Matthæus vero, ut idem nobis significet, alto vespere factam esse resurrectionem ait. Verum nemo, ut reor, inter se discrepare dicet Spiritu amatos evangelistas, neque diversa tempora resurrectioτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητὴν δι' εφίλει δ Ἰησοῦς, καὶ λέγει αὐτοῖς· "Ηραν τὸν Κύριο ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ οὐκ οἴδαμεν ποῦ ἔθηκαν αὐτόν. Εξῆλθεν οὖν ὁ Πέτρος, καὶ ὁ ἄλλος μπο θητὴς, καὶ ἤρχοντο εἰς τὸ μνημεῖον. Ετρεχον δὲ οι δύο ὁμοῦ, καὶ ὁ ἄλλος μαθητής προέδραμε τάχιον τοῦ Πέτρου, καὶ ἦλθε πρώτος εἰς μνη μεῖον. Καὶ παρακύψας βλέπει κείμενα τὰ ὀθόνια, οὐ μέντοι εἰσῆλθεν. Έρχεται οὖν Σίμων Πέτρος ἀκολουθῶν αὐτῷ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ μνημεῖον. καὶ θεωρεῖ τὰ ὀθόνια κείμενα, καὶ τὸ σουδάριον, δ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, οὐ μετὰ τῶν ὀθο νιων κείμενον, ἀλλὰ χωρὶς ἐντετυλιγμένον εἰς Ένα τόπον. Τότε οὖν εἰσῆλθε καὶ ὁ ἄλλος μαθη τῆς ὁ ἐλθὼν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ εἶδε, καὶ ἐπίστευσεν. Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφὴν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Οὐκ ἂν ἐκαρτέρησεν οἴκοι μένειν ἡ σπουδαιοτάτη καὶ φιλόσοφος αὕτη γυνή, οὐδ᾽ ἀπελείφθη τοῦ μνή ματος, εἰ μὴ τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταδείσασα νόμον, καὶ τὴν τοῖς παραβαίνουσιν ἐπαρτηθεῖσαν δίκην, τὸ τῆς εἰς τοῦτο προθυμίας παρέκοψε θερμόν, καὶ τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσιν ἀπονέμουσα τὸ ἔτι κρατεῖν τῶν ὅτι μάλιστα ποθουμένων, καὶ οὐχ ἐκοῦσαν ἐξείργειν ᾤετο δεῖν τὴν ἑαυτῆς διάνοιαν. Οἰχομένου δὲ ἤδη τοῦ Σαββάτου, καὶ ἄρτι τῆς γείτονος ἀνατελλούσης ἡμέ ρας, δρόμῳ μέτεισι τὸν τόπον· εἶτα τῶν τοῦ μνη μείου στομάτων εκκεκυλισμένον ἰδοῦσα τὸν λίθον. εἰς εὐλόγους ὑποψίας συναρπάζεται, καὶ τὸν ἀτελεύ τητον τῶν Ἰουδαίων ἐννοήσασα φθόνον, μετακεκομ!- σθαι νομίζει τὸν Ἰησοῦν, ταῖς ἐκείνων ἀπονοίαις καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐπιγράφουσα τὸ δυσσέβημα. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τούτοις τὸ γύναιον ἦν, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ εἰκότος εβάλλετο λογισμοῖς, πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας τὸν Κύριον ὑπονοστεί, συλλήπτορας ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτῷ ζητήσεως τοὺς τῶν μαθητῶν γνησιωτάτους ποιεῖσθαι σπουδάζουσα. Ιδρυμένην δὲ ὥσπερ καὶ ἀπόρθητον ἔχουσα τὴν πίστιν, οὐ παρεκομίσθη προς ὀλιγωρίαν διὰ τῶν ἐπὶ τῷ σταυρῷ παθῶν, Κύριον δε συνήθως ἀποκαλεῖ καὶ τεθνεῶτα Χριστόν. Τοιαύτη γὰρ ὄντως ἡ φιλόθεος ἕξις· οἱ δὲ ἐπείπερ ἐπύθοντο ταυτὶ τοῦ γυναίου διηγγελκότος (Πέτρος δὲ ἦταν καὶ Ἰωάννης ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς· ἑαυτὸν γὰρ εἶναί φησι τὸν ἕτερον μαθητήν), ὅσον ἦν εἰκὸς δύνασθαι συντείνονται δρόμῳ, καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ μνημεῖον ἀφίκοντο γοργῶς, καὶ τοῦ παραδόξου γίνονται θεωρο!, ἀποχρώντως ἔχοντες εἰς μαρτυρίαν τοῦ πράγματος· δύο γὰρ ἦταν κατὰ τὸν νόμον. Καὶ ἐγηγερμένῳ μὲν ἐκ νεκρῶν οὔπω περιτυγχάνουσι τῷ Χριστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν ὀθονίων συλλογῆς ἐννοοῦσι τὴν ἀνάστασιν, πιστεύουσί τε λοιπὸν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ θανάτου διέρρηξε δεσμά, τοῦτο καὶ πάλαι βοώσης τῆς ἁγίας Γραφῆς. Οὐκοῦν τοῖς ἀληθέσι προμηνύμασι τὰ ἐκ τῶν πραγμάτων συμβαίνοντα τέλη καταλαμβάνον τες, εδραιοτάτην 48η δέχονται τὴν πίστιν. Σημείω τέον δὲ ὅτι ὁ μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης την τῆς ἀναστάσεως ἡμῖν καταμηνύων καιρόν, ο Τη μια, φησί, τῶν Σαββάτων, πρωί σκοτίας ἔτι ούσης ἔρχε

S. CYRILLI ALEXANDINI ARCHIEP. currit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium μείου. Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέ discipulum quem amabat Jesus, et dicit illis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul: 1078 et ille alius discipulus præcucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Et cum se inclinasset, vidit posita lineamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, et vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Tunc ergo introivit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum, et vidit, et credidit. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Non utique domi remansisset studiosissima et attentissima hæc mulier, neque monumentum reliquisset, nisi legem Sabbati, et ejus violatoribus pœnam intentatam verita, desiderii ardorem cohibuisset, ac veteribus adhuc obsecuta legibus mentem suam etiam invitam a rerum maxime cupitarum desiderio revocandam esse putasset. Verum exacto Sabbato, et altera die oriente, cursu locum petit: tum lapidem ex ostio monumenti revolutum conspicata, perpetuam Judæorum invidiam omnino reputans, non sine causa translatum fuisse Jesum suspicatur, illorum furoribus hanc quoque una cum aliis impietatem ascribens. Cum autem muliercula in ea suspicione hæreret, ad eos qui diligebant Dominum revertitur, cupiens ejus indaginis adjutores sibi quodammodo facere illos duos discipulos. Cumque firmam et constantem fidem haberet, Christum ob crucis ignominiam haudquaquam contempsit, sed eum de more Dominum appellat, tametsi mortuum: tanta ejus erat erga Deum dilectio. Illi vero cum mulierculam ista nuntiantem audissent (Petrus autem erant et Joannes scriptor bujus Evangelii: seipsum enim ait esse illum alterum discipulum), quantum possunt velocissimo cursu contendunt, et ad monumentum ipsum statim perveniunt, et miraculi spectatores ac idonei testes rei exstiterunt, quippe duo cum essent, juxta legem. Et excitato quidem a mortuis Christo nondum occurrunt, sed ex involutis linteaminibus resurrectionem colligunt, creduntque perrupta esse ab eo mortis vincula, quod sancta Scriptura olim praedixit. Quapropter veris 1079 prædictionibus re rum eventus percipientes, firmissimam demum fidem suscipiunt. Observandum vero beatum evangelistam Joannem resurrectionis tempus nobis designare his verbis: «Una autem sabbati, mane cum adhuc tenebræ essent, venit ad monumentum Maria Magdalene.» Matthæus vero, ut idem nobis significet, alto vespere factam esse resurrectionem ait. Verum nemo, ut reor, inter se discrepare dicet Spiritu amatos evangelistas, neque diversa tempora resurrectioτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητὴν δι' εφίλει δ Ἰησοῦς, καὶ λέγει αὐτοῖς· "Ηραν τὸν Κύριο ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ οὐκ οἴδαμεν ποῦ ἔθηκαν αὐτόν. Εξῆλθεν οὖν ὁ Πέτρος, καὶ ὁ ἄλλος μπο θητὴς, καὶ ἤρχοντο εἰς τὸ μνημεῖον. Ετρεχον δὲ οι δύο ὁμοῦ, καὶ ὁ ἄλλος μαθητής προέδραμε τάχιον τοῦ Πέτρου, καὶ ἦλθε πρώτος εἰς μνη μεῖον. Καὶ παρακύψας βλέπει κείμενα τὰ ὀθόνια, οὐ μέντοι εἰσῆλθεν. Έρχεται οὖν Σίμων Πέτρος ἀκολουθῶν αὐτῷ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ μνημεῖον. καὶ θεωρεῖ τὰ ὀθόνια κείμενα, καὶ τὸ σουδάριον, δ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, οὐ μετὰ τῶν ὀθο νιων κείμενον, ἀλλὰ χωρὶς ἐντετυλιγμένον εἰς Ένα τόπον. Τότε οὖν εἰσῆλθε καὶ ὁ ἄλλος μαθη τῆς ὁ ἐλθὼν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ εἶδε, καὶ ἐπίστευσεν. Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφὴν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Οὐκ ἂν ἐκαρτέρησεν οἴκοι μένειν ἡ σπουδαιοτάτη καὶ φιλόσοφος αὕτη γυνή, οὐδ᾽ ἀπελείφθη τοῦ μνή ματος, εἰ μὴ τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταδείσασα νόμον, καὶ τὴν τοῖς παραβαίνουσιν ἐπαρτηθεῖσαν δίκην, τὸ τῆς εἰς τοῦτο προθυμίας παρέκοψε θερμόν, καὶ τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσιν ἀπονέμουσα τὸ ἔτι κρατεῖν τῶν ὅτι μάλιστα ποθουμένων, καὶ οὐχ ἐκοῦσαν ἐξείργειν ᾤετο δεῖν τὴν ἑαυτῆς διάνοιαν. Οἰχομένου δὲ ἤδη τοῦ Σαββάτου, καὶ ἄρτι τῆς γείτονος ἀνατελλούσης ἡμέ ρας, δρόμῳ μέτεισι τὸν τόπον· εἶτα τῶν τοῦ μνη μείου στομάτων εκκεκυλισμένον ἰδοῦσα τὸν λίθον. εἰς εὐλόγους ὑποψίας συναρπάζεται, καὶ τὸν ἀτελεύ τητον τῶν Ἰουδαίων ἐννοήσασα φθόνον, μετακεκομ!- σθαι νομίζει τὸν Ἰησοῦν, ταῖς ἐκείνων ἀπονοίαις καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐπιγράφουσα τὸ δυσσέβημα. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τούτοις τὸ γύναιον ἦν, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ εἰκότος εβάλλετο λογισμοῖς, πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας τὸν Κύριον ὑπονοστεί, συλλήπτορας ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτῷ ζητήσεως τοὺς τῶν μαθητῶν γνησιωτάτους ποιεῖσθαι σπουδάζουσα. Ιδρυμένην δὲ ὥσπερ καὶ ἀπόρθητον ἔχουσα τὴν πίστιν, οὐ παρεκομίσθη προς ὀλιγωρίαν διὰ τῶν ἐπὶ τῷ σταυρῷ παθῶν, Κύριον δε συνήθως ἀποκαλεῖ καὶ τεθνεῶτα Χριστόν. Τοιαύτη γὰρ ὄντως ἡ φιλόθεος ἕξις· οἱ δὲ ἐπείπερ ἐπύθοντο ταυτὶ τοῦ γυναίου διηγγελκότος (Πέτρος δὲ ἦταν καὶ Ἰωάννης ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς· ἑαυτὸν γὰρ εἶναί φησι τὸν ἕτερον μαθητήν), ὅσον ἦν εἰκὸς δύνασθαι συντείνονται δρόμῳ, καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ μνημεῖον ἀφίκοντο γοργῶς, καὶ τοῦ παραδόξου γίνονται θεωρο!, ἀποχρώντως ἔχοντες εἰς μαρτυρίαν τοῦ πράγματος· δύο γὰρ ἦταν κατὰ τὸν νόμον. Καὶ ἐγηγερμένῳ μὲν ἐκ νεκρῶν οὔπω περιτυγχάνουσι τῷ Χριστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν ὀθονίων συλλογῆς ἐννοοῦσι τὴν ἀνάστασιν, πιστεύουσί τε λοιπὸν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ θανάτου διέρρηξε δεσμά, τοῦτο καὶ πάλαι βοώσης τῆς ἁγίας Γραφῆς. Οὐκοῦν τοῖς ἀληθέσι προμηνύμασι τὰ ἐκ τῶν πραγμάτων συμβαίνοντα τέλη καταλαμβάνον τες, εδραιοτάτην 48η δέχονται τὴν πίστιν. Σημείω τέον δὲ ὅτι ὁ μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης την τῆς ἀναστάσεως ἡμῖν καταμηνύων καιρόν, ο Τη μια, φησί, τῶν Σαββάτων, πρωί σκοτίας ἔτι ούσης ἔρχε

S. CYRILLI ALEXANDINI ARCHIEP. currit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium μείου. Τρέχει οὖν, καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέ discipulum quem amabat Jesus, et dicit illis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul: 1078 et ille alius discipulus præcucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Et cum se inclinasset, vidit posita lineamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum, et vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Tunc ergo introivit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum, et vidit, et credidit. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Non utique domi remansisset studiosissima et attentissima hæc mulier, neque monumentum reliquisset, nisi legem Sabbati, et ejus violatoribus pœnam intentatam verita, desiderii ardorem cohibuisset, ac veteribus adhuc obsecuta legibus mentem suam etiam invitam a rerum maxime cupitarum desiderio revocandam esse putasset. Verum exacto Sabbato, et altera die oriente, cursu locum petit: tum lapidem ex ostio monumenti revolutum conspicata, perpetuam Judæorum invidiam omnino reputans, non sine causa translatum fuisse Jesum suspicatur, illorum furoribus hanc quoque una cum aliis impietatem ascribens. Cum autem muliercula in ea suspicione hæreret, ad eos qui diligebant Dominum revertitur, cupiens ejus indaginis adjutores sibi quodammodo facere illos duos discipulos. Cumque firmam et constantem fidem haberet, Christum ob crucis ignominiam haudquaquam contempsit, sed eum de more Dominum appellat, tametsi mortuum: tanta ejus erat erga Deum dilectio. Illi vero cum mulierculam ista nuntiantem audissent (Petrus autem erant et Joannes scriptor bujus Evangelii: seipsum enim ait esse illum alterum discipulum), quantum possunt velocissimo cursu contendunt, et ad monumentum ipsum statim perveniunt, et miraculi spectatores ac idonei testes rei exstiterunt, quippe duo cum essent, juxta legem. Et excitato quidem a mortuis Christo nondum occurrunt, sed ex involutis linteaminibus resurrectionem colligunt, creduntque perrupta esse ab eo mortis vincula, quod sancta Scriptura olim praedixit. Quapropter veris 1079 prædictionibus re rum eventus percipientes, firmissimam demum fidem suscipiunt. Observandum vero beatum evangelistam Joannem resurrectionis tempus nobis designare his verbis: «Una autem sabbati, mane cum adhuc tenebræ essent, venit ad monumentum Maria Magdalene.» Matthæus vero, ut idem nobis significet, alto vespere factam esse resurrectionem ait. Verum nemo, ut reor, inter se discrepare dicet Spiritu amatos evangelistas, neque diversa tempora resurrectioτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητὴν δι' εφίλει δ Ἰησοῦς, καὶ λέγει αὐτοῖς· "Ηραν τὸν Κύριο ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ οὐκ οἴδαμεν ποῦ ἔθηκαν αὐτόν. Εξῆλθεν οὖν ὁ Πέτρος, καὶ ὁ ἄλλος μπο θητὴς, καὶ ἤρχοντο εἰς τὸ μνημεῖον. Ετρεχον δὲ οι δύο ὁμοῦ, καὶ ὁ ἄλλος μαθητής προέδραμε τάχιον τοῦ Πέτρου, καὶ ἦλθε πρώτος εἰς μνη μεῖον. Καὶ παρακύψας βλέπει κείμενα τὰ ὀθόνια, οὐ μέντοι εἰσῆλθεν. Έρχεται οὖν Σίμων Πέτρος ἀκολουθῶν αὐτῷ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ μνημεῖον. καὶ θεωρεῖ τὰ ὀθόνια κείμενα, καὶ τὸ σουδάριον, δ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, οὐ μετὰ τῶν ὀθο νιων κείμενον, ἀλλὰ χωρὶς ἐντετυλιγμένον εἰς Ένα τόπον. Τότε οὖν εἰσῆλθε καὶ ὁ ἄλλος μαθη τῆς ὁ ἐλθὼν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ εἶδε, καὶ ἐπίστευσεν. Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφὴν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι. Οὐκ ἂν ἐκαρτέρησεν οἴκοι μένειν ἡ σπουδαιοτάτη καὶ φιλόσοφος αὕτη γυνή, οὐδ᾽ ἀπελείφθη τοῦ μνή ματος, εἰ μὴ τὸν ἐπὶ τῷ Σαββάτῳ καταδείσασα νόμον, καὶ τὴν τοῖς παραβαίνουσιν ἐπαρτηθεῖσαν δίκην, τὸ τῆς εἰς τοῦτο προθυμίας παρέκοψε θερμόν, καὶ τοῖς ἀρχαίοις ἔθεσιν ἀπονέμουσα τὸ ἔτι κρατεῖν τῶν ὅτι μάλιστα ποθουμένων, καὶ οὐχ ἐκοῦσαν ἐξείργειν ᾤετο δεῖν τὴν ἑαυτῆς διάνοιαν. Οἰχομένου δὲ ἤδη τοῦ Σαββάτου, καὶ ἄρτι τῆς γείτονος ἀνατελλούσης ἡμέ ρας, δρόμῳ μέτεισι τὸν τόπον· εἶτα τῶν τοῦ μνη μείου στομάτων εκκεκυλισμένον ἰδοῦσα τὸν λίθον. εἰς εὐλόγους ὑποψίας συναρπάζεται, καὶ τὸν ἀτελεύ τητον τῶν Ἰουδαίων ἐννοήσασα φθόνον, μετακεκομ!- σθαι νομίζει τὸν Ἰησοῦν, ταῖς ἐκείνων ἀπονοίαις καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ἐπιγράφουσα τὸ δυσσέβημα. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τούτοις τὸ γύναιον ἦν, καὶ τοῖς ἐκ τοῦ εἰκότος εβάλλετο λογισμοῖς, πρὸς τοὺς ἀγαπῶντας τὸν Κύριον ὑπονοστεί, συλλήπτορας ὥσπερ τῆς ἐπ' αὐτῷ ζητήσεως τοὺς τῶν μαθητῶν γνησιωτάτους ποιεῖσθαι σπουδάζουσα. Ιδρυμένην δὲ ὥσπερ καὶ ἀπόρθητον ἔχουσα τὴν πίστιν, οὐ παρεκομίσθη προς ὀλιγωρίαν διὰ τῶν ἐπὶ τῷ σταυρῷ παθῶν, Κύριον δε συνήθως ἀποκαλεῖ καὶ τεθνεῶτα Χριστόν. Τοιαύτη γὰρ ὄντως ἡ φιλόθεος ἕξις· οἱ δὲ ἐπείπερ ἐπύθοντο ταυτὶ τοῦ γυναίου διηγγελκότος (Πέτρος δὲ ἦταν καὶ Ἰωάννης ὁ τοῦ βιβλίου συγγραφεύς· ἑαυτὸν γὰρ εἶναί φησι τὸν ἕτερον μαθητήν), ὅσον ἦν εἰκὸς δύνασθαι συντείνονται δρόμῳ, καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ μνημεῖον ἀφίκοντο γοργῶς, καὶ τοῦ παραδόξου γίνονται θεωρο!, ἀποχρώντως ἔχοντες εἰς μαρτυρίαν τοῦ πράγματος· δύο γὰρ ἦταν κατὰ τὸν νόμον. Καὶ ἐγηγερμένῳ μὲν ἐκ νεκρῶν οὔπω περιτυγχάνουσι τῷ Χριστῷ, ἀπὸ δὲ τῆς τῶν ὀθονίων συλλογῆς ἐννοοῦσι τὴν ἀνάστασιν, πιστεύουσί τε λοιπὸν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ τοῦ θανάτου διέρρηξε δεσμά, τοῦτο καὶ πάλαι βοώσης τῆς ἁγίας Γραφῆς. Οὐκοῦν τοῖς ἀληθέσι προμηνύμασι τὰ ἐκ τῶν πραγμάτων συμβαίνοντα τέλη καταλαμβάνον τες, εδραιοτάτην 48η δέχονται τὴν πίστιν. Σημείω τέον δὲ ὅτι ὁ μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης την τῆς ἀναστάσεως ἡμῖν καταμηνύων καιρόν, ο Τη μια, φησί, τῶν Σαββάτων, πρωί σκοτίας ἔτι ούσης ἔρχε

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ται εἰς τὸ μνημεῖον Μαριάμ ἡ Μαγδαληνή. ο Ματ- nis enarrare. Si quis enim ad illorum verborum vim animum advertere velit, sanctorum evangelistarum voces inter se consentientes inveniet. Mane quippe altum, ut arbitror, ut vesper allus ad unum quiddam rem significatam defert, et in ipsum, ut ita dìcam, nocturni spatii medium tendit. Nulla itaque est discrepantia. Illud enim a noctis fine, hic vero ab initio inchoans, in profundum horarum vergit, et in ipsam, uti mox dixi, medietatem noctis devenit. θαῖός γε μὴν τὴν αὐτὴν ἡμῖν ποιούμενος δήλωσιν, ἑσπέρας ἔφη βαθείας οὔσης γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν. Αλλ' οἶμαι μηδένα διαφωνεῖν οἴεσθαι τοὺς Πνευματοφόρους, μήτε μὴν διαφόρους τῆς ἀναστάσεως ἐξ. ηγεῖσθαι καιρούς. Εἰ γάρ τις βούλοιτο τῶν σημαινο μένων ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν, εἰς ταυτὸν συμβαινού σας εὑρήσει τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. Όρθρος γὰρ, ὡς ἐγᾦμαι, βαθὺς καὶ ἑσπέρα βαθεῖα, πρὸς ἔν τι καταφέρει τὸ σημαινόμενον, καὶ εἰς τὸν μεσαίτατον, ἵν' οὕτως εἴπω, τοῦ τῆς νυκτὸς διαστήματος έρχεται τόπον. Οὐδεμία τοιγαροῦν ἡ διαφωνία. Ὁ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς νυκτὸς, ὁ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς λαβὼν πρὸς τὸ βάθος ἔρπει τῶν ὡρῶν, καὶ εἰς αὐτὸ κάτεισι, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τὸ μεσαίτατον. Απῆλθον οὖν πάλιν πρὸς ἑαυτοὺς οἱ μαθη ταί. Μαρία δὲ εἰστήκει πρὸς τὸ μνημεῖον ἔξω, κλαίουσα. ΧΧ, 10, 11. Αbierunt ergo ilerum discipuli ad semetipsos. Maria autem stabat ad monumentum foris, plorans. Idonea jam resurrectionis demonstratione sapientissimi discipuli, Girmam demum et inconcussam parturientes fidem, cum ex eventu rerum, tum ex prædictione Scripturarum, domum rursus revertebantur, et ad suos, ut credibile est, comministros properabant, miraculum renuntiaturi, et quid posthac faciendum esset deliberaturi. Non erit autem abs re quiddam aliud ab ipsis factum putare. Nam cum Judæorum furor adhuc vigeret, eorumque principes sanctorum maxime discipulorum et aliorum quotquot Servatoris sermonem venerabantur, et ineffabilem ejus ac divinam virtutem et gloriam laudabant, cædem quærerent, veriti ne in eorum manus inciderent, antequam Αποχρῶσαν ἤδη τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσει τὴν πληροφορίαν συλλέξαντες οἱ σοφώτατοι μαθηταὶ, ἱδρυμένην τε λοιπὸν καὶ ἀσάλευτον ὠδίνοντες πίστιν, ἀπό τε τῆς τῶν δρωμένων ἐκβάσεως, καὶ τῆς τῶν ἁγίων Γραφών προῤῥήσεως, οἴκαδε πάλιν ἀνεκομίζοντο, καὶ πρὸς τοὺς σφετέρους κατά γε τὸ εἰκὸς συλλειτουργοὺς ἐπείγοντο, διαγγελοῦντές τε τὸ θαῦμα, καὶ διασκεψόμενοι μετὰ τοῦτο τὴν τῶν πρακτέων οδόν. Ιοι δ᾽ ἂν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸ καὶ ἕτερόν τι πεπράχθαι νομίζειν παρ' αὐτῶν. Ἐν ἀκμαῖς γὰρ ὄντος ἔτι τοῦ τῶν Ἰουδαίων θυμοῦ, καὶ φονώντων ἐκθύμως τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων κατὰ παντὸς μὲν ἀνθρώπου τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θαυμάζοντος λόγον, καὶ τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ θεοπρεπεστάτην ἀποδεχομένου δύναμίν τε καὶ δόξαν, μάλιστα δὲ κατ' plane dies illuxisset, discedunt e monumento, αὐτῶν τῶν ἁγίων μαθητῶν, τὸ ἐμπεσεῖν εἰκότως παραιτούμενοι, πρὸ αὐγῆς τῆς τελείας ἀποφοιτῶσι τοῦ μνήματος, ὡς οὐκ ἐξὸν ἀκινδύνως τοῦτο δρᾷν, εἰ ὁρῶντο μεθ' ἡμέραν, τῆς τοῦ ἡλίου λαμπάδος τοῖς ἁπάντων αὐτοὺς ἀνακαλυπτούσης ὄμμασι. Καὶ οὐ δήπου δειλίαν ἐροῦμεν τὴν ἄνανδρον αἰτίαν ὥσπερ αὐτοῖς τῆς οὕτως ἐμμελεστάτης καταστῆναι φυγῆς, οἰησόμεθα δὲ μᾶλλον τοῦ χρησίμου τὴν γνῶσιν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἐντεθεῖσθαι παρὰ Χριστοῦ, ἀωρί κινδυνεύειν οὐκ ἐπιτρέποντος τοὺς οἵπερ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης φωστήρες καὶ διδάσκαλοι. Εδει γὰρ ἀληθῆ τὸν παρ' αὐτοῦ φαίνεσθαι λόγον, ὃν ἔφη περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα. • Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτούς, φησίν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἔν. Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνό ματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, καὶ ἐφύλαξα αὐτοὺς, καὶ οὐ δεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας.» Υποφεύγουσι τοίνυν οἱ μαθηταὶ, περιμεῖναι δεῖν ολόμενος τὸν τῆς παῤῥησίας καιρόν. Εδρων δὲ τοῦτο τοῖς τοῦ Σωτῆρος καταπειθόμενοι λόγοις. • Παρήγο γειλε γὰρ αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρίζεσθαι, καθὰ γέγραπται, περιμένειν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός, ο ἣν ἤκουσαν αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, αὐτοὶ δὲ βαπτισθήσονται ἐν Πνεύ ** Joan. xvii, 11,12. 87 Act. 1, 4, as Act. 11, Biblia Græca, οὓς δέδωκάς μοι. quasi tuto id agere non liceret, si clara die omnium oculis patuissent. Neque vero dicemus eis imbellem metum tam diligentis fugæ causam exstitisse; sed existimabimus potius rei utilis cognitionem 1080 sanctorum animabus a Christo inditam, qui tempestive periclitari non sinit totius orbis luminaria atque magistros. Verum quippe videri decebat quod de iis dixit ad Patrem qui in cœlis est: «Pater sancte, serva eos, inquit, in nomine quod dedisti mihi, ut sint unum, sicuti et nos. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi, et custodivi eos, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis". › Fuga itaque dilabuntur discipuli, existimantes exspectandum esse tempus libere ac palam prædicandi. Istud vero faciebant Servatoris sermonibus persuasi. Præcepit enim eis ab Hierosolymis ne discederent, ut scriptum est, sed exspectarent promissionem Patris, quam ab ipso videlicet audierant, ‹ quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto, non post multos hos dies". › Quod ad exitum perductum inveniemus circa dies sanctæ Pentecostes, cum apparuerunt eis dispertitæ lingua velut ignis, et sedit supra singulos eorum ". Tunc enim animo

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. ται εἰς τὸ μνημεῖον Μαριάμ ἡ Μαγδαληνή. ο Ματ- nis enarrare. Si quis enim ad illorum verborum vim animum advertere velit, sanctorum evangelistarum voces inter se consentientes inveniet. Mane quippe altum, ut arbitror, ut vesper allus ad unum quiddam rem significatam defert, et in ipsum, ut ita dìcam, nocturni spatii medium tendit. Nulla itaque est discrepantia. Illud enim a noctis fine, hic vero ab initio inchoans, in profundum horarum vergit, et in ipsam, uti mox dixi, medietatem noctis devenit. θαῖός γε μὴν τὴν αὐτὴν ἡμῖν ποιούμενος δήλωσιν, ἑσπέρας ἔφη βαθείας οὔσης γενέσθαι τὴν ἀνάστασιν. Αλλ' οἶμαι μηδένα διαφωνεῖν οἴεσθαι τοὺς Πνευματοφόρους, μήτε μὴν διαφόρους τῆς ἀναστάσεως ἐξ. ηγεῖσθαι καιρούς. Εἰ γάρ τις βούλοιτο τῶν σημαινο μένων ἐννοῆσαι τὴν δύναμιν, εἰς ταυτὸν συμβαινού σας εὑρήσει τὰς τῶν ἁγίων φωνάς. Όρθρος γὰρ, ὡς ἐγᾦμαι, βαθὺς καὶ ἑσπέρα βαθεῖα, πρὸς ἔν τι καταφέρει τὸ σημαινόμενον, καὶ εἰς τὸν μεσαίτατον, ἵν' οὕτως εἴπω, τοῦ τῆς νυκτὸς διαστήματος έρχεται τόπον. Οὐδεμία τοιγαροῦν ἡ διαφωνία. Ὁ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς νυκτὸς, ὁ δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς λαβὼν πρὸς τὸ βάθος ἔρπει τῶν ὡρῶν, καὶ εἰς αὐτὸ κάτεισι, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, τὸ μεσαίτατον. Απῆλθον οὖν πάλιν πρὸς ἑαυτοὺς οἱ μαθη ταί. Μαρία δὲ εἰστήκει πρὸς τὸ μνημεῖον ἔξω, κλαίουσα. ΧΧ, 10, 11. Αbierunt ergo ilerum discipuli ad semetipsos. Maria autem stabat ad monumentum foris, plorans. Idonea jam resurrectionis demonstratione sapientissimi discipuli, Girmam demum et inconcussam parturientes fidem, cum ex eventu rerum, tum ex prædictione Scripturarum, domum rursus revertebantur, et ad suos, ut credibile est, comministros properabant, miraculum renuntiaturi, et quid posthac faciendum esset deliberaturi. Non erit autem abs re quiddam aliud ab ipsis factum putare. Nam cum Judæorum furor adhuc vigeret, eorumque principes sanctorum maxime discipulorum et aliorum quotquot Servatoris sermonem venerabantur, et ineffabilem ejus ac divinam virtutem et gloriam laudabant, cædem quærerent, veriti ne in eorum manus inciderent, antequam Αποχρῶσαν ἤδη τῇ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσει τὴν πληροφορίαν συλλέξαντες οἱ σοφώτατοι μαθηταὶ, ἱδρυμένην τε λοιπὸν καὶ ἀσάλευτον ὠδίνοντες πίστιν, ἀπό τε τῆς τῶν δρωμένων ἐκβάσεως, καὶ τῆς τῶν ἁγίων Γραφών προῤῥήσεως, οἴκαδε πάλιν ἀνεκομίζοντο, καὶ πρὸς τοὺς σφετέρους κατά γε τὸ εἰκὸς συλλειτουργοὺς ἐπείγοντο, διαγγελοῦντές τε τὸ θαῦμα, καὶ διασκεψόμενοι μετὰ τοῦτο τὴν τῶν πρακτέων οδόν. Ιοι δ᾽ ἂν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τὸ καὶ ἕτερόν τι πεπράχθαι νομίζειν παρ' αὐτῶν. Ἐν ἀκμαῖς γὰρ ὄντος ἔτι τοῦ τῶν Ἰουδαίων θυμοῦ, καὶ φονώντων ἐκθύμως τῶν καθηγεῖσθαι λαχόντων κατὰ παντὸς μὲν ἀνθρώπου τὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θαυμάζοντος λόγον, καὶ τὴν ἄῤῥητον αὐτοῦ καὶ θεοπρεπεστάτην ἀποδεχομένου δύναμίν τε καὶ δόξαν, μάλιστα δὲ κατ' plane dies illuxisset, discedunt e monumento, αὐτῶν τῶν ἁγίων μαθητῶν, τὸ ἐμπεσεῖν εἰκότως παραιτούμενοι, πρὸ αὐγῆς τῆς τελείας ἀποφοιτῶσι τοῦ μνήματος, ὡς οὐκ ἐξὸν ἀκινδύνως τοῦτο δρᾷν, εἰ ὁρῶντο μεθ' ἡμέραν, τῆς τοῦ ἡλίου λαμπάδος τοῖς ἁπάντων αὐτοὺς ἀνακαλυπτούσης ὄμμασι. Καὶ οὐ δήπου δειλίαν ἐροῦμεν τὴν ἄνανδρον αἰτίαν ὥσπερ αὐτοῖς τῆς οὕτως ἐμμελεστάτης καταστῆναι φυγῆς, οἰησόμεθα δὲ μᾶλλον τοῦ χρησίμου τὴν γνῶσιν ταῖς τῶν ἁγίων ψυχαῖς ἐντεθεῖσθαι παρὰ Χριστοῦ, ἀωρί κινδυνεύειν οὐκ ἐπιτρέποντος τοὺς οἵπερ ἔμελλον ἔσεσθαι τῆς οἰκουμένης φωστήρες καὶ διδάσκαλοι. Εδει γὰρ ἀληθῆ τὸν παρ' αὐτοῦ φαίνεσθαι λόγον, ὃν ἔφη περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα. • Πάτερ ἅγιε, τήρησον αὐτούς, φησίν, ἐν τῷ ὀνόματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἔν. Οτε ήμην μετ' αὐτῶν, ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνό ματί σου, ᾧ δέδωκάς μοι, καὶ ἐφύλαξα αὐτοὺς, καὶ οὐ δεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο, εἰ μὴ ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας.» Υποφεύγουσι τοίνυν οἱ μαθηταὶ, περιμεῖναι δεῖν ολόμενος τὸν τῆς παῤῥησίας καιρόν. Εδρων δὲ τοῦτο τοῖς τοῦ Σωτῆρος καταπειθόμενοι λόγοις. • Παρήγο γειλε γὰρ αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μή χωρίζεσθαι, καθὰ γέγραπται, περιμένειν δὲ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρός, ο ἣν ἤκουσαν αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, αὐτοὶ δὲ βαπτισθήσονται ἐν Πνεύ ** Joan. xvii, 11,12. 87 Act. 1, 4, as Act. 11, Biblia Græca, οὓς δέδωκάς μοι. quasi tuto id agere non liceret, si clara die omnium oculis patuissent. Neque vero dicemus eis imbellem metum tam diligentis fugæ causam exstitisse; sed existimabimus potius rei utilis cognitionem 1080 sanctorum animabus a Christo inditam, qui tempestive periclitari non sinit totius orbis luminaria atque magistros. Verum quippe videri decebat quod de iis dixit ad Patrem qui in cœlis est: «Pater sancte, serva eos, inquit, in nomine quod dedisti mihi, ut sint unum, sicuti et nos. Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quod dedisti mihi, et custodivi eos, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis". › Fuga itaque dilabuntur discipuli, existimantes exspectandum esse tempus libere ac palam prædicandi. Istud vero faciebant Servatoris sermonibus persuasi. Præcepit enim eis ab Hierosolymis ne discederent, ut scriptum est, sed exspectarent promissionem Patris, quam ab ipso videlicet audierant, ‹ quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto, non post multos hos dies". › Quod ad exitum perductum inveniemus circa dies sanctæ Pentecostes, cum apparuerunt eis dispertitæ lingua velut ignis, et sedit supra singulos eorum ". Tunc enim animo

audaci et intrepido Judzorum furoribus resiste- ματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Ο δὴ bant, nihilique faciendas illorum insidias putabant. καὶ εἰς πέρας ἐκβεβηκός εὑρήσομεν κατὰ τὰς ἡμέ Sapientissimi ergo discipuli occultabant se utili- ρας τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ὅτε ὤφθησαν αὐτοῖς ter, sicuti modo dixi. Maria vero Christi amans, διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, καὶ ἐκάθισεν omnis metus expers, nec de Judæorum furore ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Τότε γὰρ λίαν εἰς εὔτονών cogitans, audacius monumento assidet, atque, ut τε καὶ εὐτολμοτάτην μετασκευασθέντες διάνοιαν, feminæ assolent, largos ex oculis fletus emittit: καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ὡς ποῤῥωτάτω κείneque vero idcirco tantum plorat mortuum Domi- μενοι ταῖς τῶν Ἰουδαίων μανίαις ἀνθωπλίζοντο, καὶ num, sed quod existimaret eum a monumento λόγον οὐδένα τῆς παρ' ἐκείνων ἐπιβουλῆς ποιεῖσθαι translatum. δεῖν ἐδοκίμαζον. Οἱ μὲν οὖν σοφώτατος μαθηταί κατεκρύπτοντο χρησίμως, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Η δέ γε φιλόχριστος Μαριάμ, ἅτε δὴ καὶ παντὸς ἐλευθέρα δείματος, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὀργὴν οὐκ ἔχουσα λίαν ἐν ὑποψίαις, προσεδρεύει μὲν ἔταμώτερον, τὸ δὲ ταῖς θηλείαις ἀεί πως προσπεφυκὸς ὑπομένει πάθος· ἀνοιμώζει γὰρ ἀπληστότερον, καὶ ἀκορέστως τῶν ἰδίων ὀμμάτων ἀποθλίβει τὸ δάκρυον, οὐχ ὅτι τετελεύτηκε καταθρηνούσα μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ μετατεθεῖσθαι τοῦ μνήματος ᾠήθη τὸν Κύριον. XX, 11-13. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, abi positum fuerat corpus Jesu. Et dicunt illi: Mulier, quid ploras? › Vide rursus ut non gratis fundantur pro Christo lacrymæ, nec dilectionis erga eum procal sit fructus, sed vicina sit quodammodo et labores proxime sequatur gratia ac locuples retributio. Ecce enim assidenti Mariæ, 1081 et pio erga Deum affectu contabescenti, sincerumque Domino animum tuenti, Servator sanctorum angelorum voce mysterii sui cognitionem largitur. Vidit enim angelos in claris vestibus, quarum candore angelicae puritatis clarissima pulchritudo designatur, qui fetu ejus inhibito aiunt: «Mulier, quid plo- G ras? Nec enim lacrymarum causam sciscitantur, quippe quam vel tacente muliere noverant, et res ¡psa satis indicabat, sed a fletu cessare potius hortantur, ut quæ minus congruo tempore, et ob ea quæ minime oporteat, fletus edat. Nam cum mors soluta sit, ac destructus tandem interitus, atque idcirco Servator noster excitatus mortuis ad incorruptionem reditum instaurarit, Cur intempestive ploras, inquiunt, cum te rerum exitus in contrarium potius vocet? Gaudendum enim revera potius Libi est. Quid des igitur, et celebritatis splendorem quodammodo violas? Apparent autem sedentes cum ad caput, tum ad pedes, ubi positum eral corpus Jesu, mulieri quæ Dominum translatum esse putabat, tantumnon significantes non potuisse violari sanctum corpus, sanctis angelis assidentibus, sanctisque virtutibus divinum templum circumstantibus: eum quippe Dominum suum noverant. Sed quæret forsan aliquis, nec immerito, quam ob causam sanctos discipulos beati angeli allocuti non fuerint, nec eis prorsus apparuerint, mulieri vero appareant, et cum ea loquantur. Dicemus igitur propositum fuisse Christo Servatori mysterii sui certam fidem charorum suorum mentibus inserere, sed variis persuasionis modis usum esse, eorum animo quibus fides facienda erat accommodatis. Sanctis itaque discipulis ipse rerum exitus divinarum Scripturaὺς οὖν ἔκλαιε, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομέ τους, ένα πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἕνα πρὸς της ποιὶν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι· Γύναι, τί κλαίεις; Αθρει δὴ πάλιν, ὡς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἐπὶ Χριστῷ καταχεῖται δάκρυον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης μακρὰν ὁ καρπὸς, γείτων δὲ ὥσπερ καὶ παρεζευγμένη τοῖς πόνοις έψεται χάρις, καὶ πλουσία πάνω τως ἀντίδοσις. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ προσεδρευούσῃ τῇ Μαριάμ, καὶ πόθῳ μὲν φιλοθέῳ τηκούσῃ τὸ σπλάγ χνον, γνήσιον δὲ τῷ Δεσπότῃ τηρούσῃ τὸ φρόνημα, διὰ φωνῆς ἁγίων ἀγγέλων τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν ὁ Σωτὴρ ἐχαρίζετο. Εθεᾶτο γὰρ ἀγο γέλους ἐν ἐσθήμασι λαμπροῖς, τῆς ἀγγελικῆς καθα ρότητος τὸ εἰλικρινέστατον κάλλος τῆς τῶν ἱματίων σημαινούσης περιστολῆς, οἱ καὶ τοῦ θρηνεῖν ἀπο παύοντες λέγουσι· ε Γύναι, τί κλαίεις; ο Οὐ γὰρ δὴ που τὴν αἰτίαν τῆς τῶν δακρύων καταβολῆς ἀξιοῦσι μαθεῖν, ᾔδεσαν γάρ, καὶ εἰ μὴ λέγοι τυχὸν ἡ γυνή, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ πράγματος σκοπός ου μετρίαν ἐξ ἑαυτοῦ εἶχε τὴν δήλωσιν· παραινοῦσι δὲ μᾶλλον π ριστεῖλαι τὸ δάκρυον, ὡς οὐκ ἐν καιρῷ τῷ πρέ ποντι, καὶ ἐφ' οἷς ἥκιστα χρῆν ἐλομένη τὸν θρήνον. Λελυμένου γὰρ τοῦ θανάτου, καὶ ἀτονησάσης ἤδη τῆς φθορᾶς, ἐγηγερμένου δὲ διὰ τοῦτο τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ καινοτομήσαντος τοῖς νεκροῖς τὴν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν ἀναδρομὴν, Τοῦ δὴ χάριν καιροῦ μὲν, ὦ γύναι, τοῦ πρέποντος ἀπο σφάλλῃ, φασὶν, ἀλύεις δὲ δὴ, καὶ σφόδρα πικρώς, τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως καλούσης εἰς τὸ ἐν αντίον; Χαίρειν γὰρ ὄντως, καὶ διευθυμεῖσθαι μάλ λον ἐχρῆν. Τί τοιγαροῦν κλαίεις, ἀδικοῦσα τρόπον τινὰ τὸ τῇ πανηγύρει χρεωστούμενον σχήμα; Φαί νονται δὲ καθεζόμενοι πρός τε τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, μόνον οὐχὶ καὶ διὰ τούτου τῇ γυναικὶ σημαίνοντες οιομένη μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον, ὡς οὐκ ἂν ἡδίκησε τις τὸ ἅγιον σῶμα, προσεδρευόντων ἀγγέλων, καὶ δυνάμεων ἁγίων κύκλῳ τὸν θεῖον ναὸν περιεχουσῶν· ᾔδεσαν γὰρ τὸν ἴδιον Δεσπότην. Ζητήσαι δ' ἄν τις, καὶ μάλα εἰκότως, διὰ ποίαν αἰτίαν τοῖς μὲν ἁγίοις μαθηταῖς οὐδὲν προσελάλησαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, οὐδὲ μὴν ὤφθησαν ὅλως, φαίνονται δὲ καὶ προ

audaci et intrepido Judzorum furoribus resiste- ματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Ο δὴ bant, nihilique faciendas illorum insidias putabant. καὶ εἰς πέρας ἐκβεβηκός εὑρήσομεν κατὰ τὰς ἡμέ Sapientissimi ergo discipuli occultabant se utili- ρας τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ὅτε ὤφθησαν αὐτοῖς ter, sicuti modo dixi. Maria vero Christi amans, διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, καὶ ἐκάθισεν omnis metus expers, nec de Judæorum furore ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Τότε γὰρ λίαν εἰς εὔτονών cogitans, audacius monumento assidet, atque, ut τε καὶ εὐτολμοτάτην μετασκευασθέντες διάνοιαν, feminæ assolent, largos ex oculis fletus emittit: καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ὡς ποῤῥωτάτω κείneque vero idcirco tantum plorat mortuum Domi- μενοι ταῖς τῶν Ἰουδαίων μανίαις ἀνθωπλίζοντο, καὶ num, sed quod existimaret eum a monumento λόγον οὐδένα τῆς παρ' ἐκείνων ἐπιβουλῆς ποιεῖσθαι translatum. δεῖν ἐδοκίμαζον. Οἱ μὲν οὖν σοφώτατος μαθηταί κατεκρύπτοντο χρησίμως, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Η δέ γε φιλόχριστος Μαριάμ, ἅτε δὴ καὶ παντὸς ἐλευθέρα δείματος, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὀργὴν οὐκ ἔχουσα λίαν ἐν ὑποψίαις, προσεδρεύει μὲν ἔταμώτερον, τὸ δὲ ταῖς θηλείαις ἀεί πως προσπεφυκὸς ὑπομένει πάθος· ἀνοιμώζει γὰρ ἀπληστότερον, καὶ ἀκορέστως τῶν ἰδίων ὀμμάτων ἀποθλίβει τὸ δάκρυον, οὐχ ὅτι τετελεύτηκε καταθρηνούσα μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ μετατεθεῖσθαι τοῦ μνήματος ᾠήθη τὸν Κύριον. XX, 11-13. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, abi positum fuerat corpus Jesu. Et dicunt illi: Mulier, quid ploras? › Vide rursus ut non gratis fundantur pro Christo lacrymæ, nec dilectionis erga eum procal sit fructus, sed vicina sit quodammodo et labores proxime sequatur gratia ac locuples retributio. Ecce enim assidenti Mariæ, 1081 et pio erga Deum affectu contabescenti, sincerumque Domino animum tuenti, Servator sanctorum angelorum voce mysterii sui cognitionem largitur. Vidit enim angelos in claris vestibus, quarum candore angelicae puritatis clarissima pulchritudo designatur, qui fetu ejus inhibito aiunt: «Mulier, quid plo- G ras? Nec enim lacrymarum causam sciscitantur, quippe quam vel tacente muliere noverant, et res ¡psa satis indicabat, sed a fletu cessare potius hortantur, ut quæ minus congruo tempore, et ob ea quæ minime oporteat, fletus edat. Nam cum mors soluta sit, ac destructus tandem interitus, atque idcirco Servator noster excitatus mortuis ad incorruptionem reditum instaurarit, Cur intempestive ploras, inquiunt, cum te rerum exitus in contrarium potius vocet? Gaudendum enim revera potius Libi est. Quid des igitur, et celebritatis splendorem quodammodo violas? Apparent autem sedentes cum ad caput, tum ad pedes, ubi positum eral corpus Jesu, mulieri quæ Dominum translatum esse putabat, tantumnon significantes non potuisse violari sanctum corpus, sanctis angelis assidentibus, sanctisque virtutibus divinum templum circumstantibus: eum quippe Dominum suum noverant. Sed quæret forsan aliquis, nec immerito, quam ob causam sanctos discipulos beati angeli allocuti non fuerint, nec eis prorsus apparuerint, mulieri vero appareant, et cum ea loquantur. Dicemus igitur propositum fuisse Christo Servatori mysterii sui certam fidem charorum suorum mentibus inserere, sed variis persuasionis modis usum esse, eorum animo quibus fides facienda erat accommodatis. Sanctis itaque discipulis ipse rerum exitus divinarum Scripturaὺς οὖν ἔκλαιε, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομέ τους, ένα πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἕνα πρὸς της ποιὶν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι· Γύναι, τί κλαίεις; Αθρει δὴ πάλιν, ὡς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἐπὶ Χριστῷ καταχεῖται δάκρυον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης μακρὰν ὁ καρπὸς, γείτων δὲ ὥσπερ καὶ παρεζευγμένη τοῖς πόνοις έψεται χάρις, καὶ πλουσία πάνω τως ἀντίδοσις. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ προσεδρευούσῃ τῇ Μαριάμ, καὶ πόθῳ μὲν φιλοθέῳ τηκούσῃ τὸ σπλάγ χνον, γνήσιον δὲ τῷ Δεσπότῃ τηρούσῃ τὸ φρόνημα, διὰ φωνῆς ἁγίων ἀγγέλων τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν ὁ Σωτὴρ ἐχαρίζετο. Εθεᾶτο γὰρ ἀγο γέλους ἐν ἐσθήμασι λαμπροῖς, τῆς ἀγγελικῆς καθα ρότητος τὸ εἰλικρινέστατον κάλλος τῆς τῶν ἱματίων σημαινούσης περιστολῆς, οἱ καὶ τοῦ θρηνεῖν ἀπο παύοντες λέγουσι· ε Γύναι, τί κλαίεις; ο Οὐ γὰρ δὴ που τὴν αἰτίαν τῆς τῶν δακρύων καταβολῆς ἀξιοῦσι μαθεῖν, ᾔδεσαν γάρ, καὶ εἰ μὴ λέγοι τυχὸν ἡ γυνή, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ πράγματος σκοπός ου μετρίαν ἐξ ἑαυτοῦ εἶχε τὴν δήλωσιν· παραινοῦσι δὲ μᾶλλον π ριστεῖλαι τὸ δάκρυον, ὡς οὐκ ἐν καιρῷ τῷ πρέ ποντι, καὶ ἐφ' οἷς ἥκιστα χρῆν ἐλομένη τὸν θρήνον. Λελυμένου γὰρ τοῦ θανάτου, καὶ ἀτονησάσης ἤδη τῆς φθορᾶς, ἐγηγερμένου δὲ διὰ τοῦτο τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ καινοτομήσαντος τοῖς νεκροῖς τὴν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν ἀναδρομὴν, Τοῦ δὴ χάριν καιροῦ μὲν, ὦ γύναι, τοῦ πρέποντος ἀπο σφάλλῃ, φασὶν, ἀλύεις δὲ δὴ, καὶ σφόδρα πικρώς, τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως καλούσης εἰς τὸ ἐν αντίον; Χαίρειν γὰρ ὄντως, καὶ διευθυμεῖσθαι μάλ λον ἐχρῆν. Τί τοιγαροῦν κλαίεις, ἀδικοῦσα τρόπον τινὰ τὸ τῇ πανηγύρει χρεωστούμενον σχήμα; Φαί νονται δὲ καθεζόμενοι πρός τε τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, μόνον οὐχὶ καὶ διὰ τούτου τῇ γυναικὶ σημαίνοντες οιομένη μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον, ὡς οὐκ ἂν ἡδίκησε τις τὸ ἅγιον σῶμα, προσεδρευόντων ἀγγέλων, καὶ δυνάμεων ἁγίων κύκλῳ τὸν θεῖον ναὸν περιεχουσῶν· ᾔδεσαν γὰρ τὸν ἴδιον Δεσπότην. Ζητήσαι δ' ἄν τις, καὶ μάλα εἰκότως, διὰ ποίαν αἰτίαν τοῖς μὲν ἁγίοις μαθηταῖς οὐδὲν προσελάλησαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, οὐδὲ μὴν ὤφθησαν ὅλως, φαίνονται δὲ καὶ προ

audaci et intrepido Judzorum furoribus resiste- ματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Ο δὴ bant, nihilique faciendas illorum insidias putabant. καὶ εἰς πέρας ἐκβεβηκός εὑρήσομεν κατὰ τὰς ἡμέ Sapientissimi ergo discipuli occultabant se utili- ρας τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ὅτε ὤφθησαν αὐτοῖς ter, sicuti modo dixi. Maria vero Christi amans, διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, καὶ ἐκάθισεν omnis metus expers, nec de Judæorum furore ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Τότε γὰρ λίαν εἰς εὔτονών cogitans, audacius monumento assidet, atque, ut τε καὶ εὐτολμοτάτην μετασκευασθέντες διάνοιαν, feminæ assolent, largos ex oculis fletus emittit: καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ὡς ποῤῥωτάτω κείneque vero idcirco tantum plorat mortuum Domi- μενοι ταῖς τῶν Ἰουδαίων μανίαις ἀνθωπλίζοντο, καὶ num, sed quod existimaret eum a monumento λόγον οὐδένα τῆς παρ' ἐκείνων ἐπιβουλῆς ποιεῖσθαι translatum. δεῖν ἐδοκίμαζον. Οἱ μὲν οὖν σοφώτατος μαθηταί κατεκρύπτοντο χρησίμως, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Η δέ γε φιλόχριστος Μαριάμ, ἅτε δὴ καὶ παντὸς ἐλευθέρα δείματος, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὀργὴν οὐκ ἔχουσα λίαν ἐν ὑποψίαις, προσεδρεύει μὲν ἔταμώτερον, τὸ δὲ ταῖς θηλείαις ἀεί πως προσπεφυκὸς ὑπομένει πάθος· ἀνοιμώζει γὰρ ἀπληστότερον, καὶ ἀκορέστως τῶν ἰδίων ὀμμάτων ἀποθλίβει τὸ δάκρυον, οὐχ ὅτι τετελεύτηκε καταθρηνούσα μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ μετατεθεῖσθαι τοῦ μνήματος ᾠήθη τὸν Κύριον. XX, 11-13. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, abi positum fuerat corpus Jesu. Et dicunt illi: Mulier, quid ploras? › Vide rursus ut non gratis fundantur pro Christo lacrymæ, nec dilectionis erga eum procal sit fructus, sed vicina sit quodammodo et labores proxime sequatur gratia ac locuples retributio. Ecce enim assidenti Mariæ, 1081 et pio erga Deum affectu contabescenti, sincerumque Domino animum tuenti, Servator sanctorum angelorum voce mysterii sui cognitionem largitur. Vidit enim angelos in claris vestibus, quarum candore angelicae puritatis clarissima pulchritudo designatur, qui fetu ejus inhibito aiunt: «Mulier, quid plo- G ras? Nec enim lacrymarum causam sciscitantur, quippe quam vel tacente muliere noverant, et res ¡psa satis indicabat, sed a fletu cessare potius hortantur, ut quæ minus congruo tempore, et ob ea quæ minime oporteat, fletus edat. Nam cum mors soluta sit, ac destructus tandem interitus, atque idcirco Servator noster excitatus mortuis ad incorruptionem reditum instaurarit, Cur intempestive ploras, inquiunt, cum te rerum exitus in contrarium potius vocet? Gaudendum enim revera potius Libi est. Quid des igitur, et celebritatis splendorem quodammodo violas? Apparent autem sedentes cum ad caput, tum ad pedes, ubi positum eral corpus Jesu, mulieri quæ Dominum translatum esse putabat, tantumnon significantes non potuisse violari sanctum corpus, sanctis angelis assidentibus, sanctisque virtutibus divinum templum circumstantibus: eum quippe Dominum suum noverant. Sed quæret forsan aliquis, nec immerito, quam ob causam sanctos discipulos beati angeli allocuti non fuerint, nec eis prorsus apparuerint, mulieri vero appareant, et cum ea loquantur. Dicemus igitur propositum fuisse Christo Servatori mysterii sui certam fidem charorum suorum mentibus inserere, sed variis persuasionis modis usum esse, eorum animo quibus fides facienda erat accommodatis. Sanctis itaque discipulis ipse rerum exitus divinarum Scripturaὺς οὖν ἔκλαιε, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομέ τους, ένα πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἕνα πρὸς της ποιὶν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι· Γύναι, τί κλαίεις; Αθρει δὴ πάλιν, ὡς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἐπὶ Χριστῷ καταχεῖται δάκρυον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης μακρὰν ὁ καρπὸς, γείτων δὲ ὥσπερ καὶ παρεζευγμένη τοῖς πόνοις έψεται χάρις, καὶ πλουσία πάνω τως ἀντίδοσις. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ προσεδρευούσῃ τῇ Μαριάμ, καὶ πόθῳ μὲν φιλοθέῳ τηκούσῃ τὸ σπλάγ χνον, γνήσιον δὲ τῷ Δεσπότῃ τηρούσῃ τὸ φρόνημα, διὰ φωνῆς ἁγίων ἀγγέλων τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν ὁ Σωτὴρ ἐχαρίζετο. Εθεᾶτο γὰρ ἀγο γέλους ἐν ἐσθήμασι λαμπροῖς, τῆς ἀγγελικῆς καθα ρότητος τὸ εἰλικρινέστατον κάλλος τῆς τῶν ἱματίων σημαινούσης περιστολῆς, οἱ καὶ τοῦ θρηνεῖν ἀπο παύοντες λέγουσι· ε Γύναι, τί κλαίεις; ο Οὐ γὰρ δὴ που τὴν αἰτίαν τῆς τῶν δακρύων καταβολῆς ἀξιοῦσι μαθεῖν, ᾔδεσαν γάρ, καὶ εἰ μὴ λέγοι τυχὸν ἡ γυνή, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ πράγματος σκοπός ου μετρίαν ἐξ ἑαυτοῦ εἶχε τὴν δήλωσιν· παραινοῦσι δὲ μᾶλλον π ριστεῖλαι τὸ δάκρυον, ὡς οὐκ ἐν καιρῷ τῷ πρέ ποντι, καὶ ἐφ' οἷς ἥκιστα χρῆν ἐλομένη τὸν θρήνον. Λελυμένου γὰρ τοῦ θανάτου, καὶ ἀτονησάσης ἤδη τῆς φθορᾶς, ἐγηγερμένου δὲ διὰ τοῦτο τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ καινοτομήσαντος τοῖς νεκροῖς τὴν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν ἀναδρομὴν, Τοῦ δὴ χάριν καιροῦ μὲν, ὦ γύναι, τοῦ πρέποντος ἀπο σφάλλῃ, φασὶν, ἀλύεις δὲ δὴ, καὶ σφόδρα πικρώς, τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως καλούσης εἰς τὸ ἐν αντίον; Χαίρειν γὰρ ὄντως, καὶ διευθυμεῖσθαι μάλ λον ἐχρῆν. Τί τοιγαροῦν κλαίεις, ἀδικοῦσα τρόπον τινὰ τὸ τῇ πανηγύρει χρεωστούμενον σχήμα; Φαί νονται δὲ καθεζόμενοι πρός τε τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, μόνον οὐχὶ καὶ διὰ τούτου τῇ γυναικὶ σημαίνοντες οιομένη μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον, ὡς οὐκ ἂν ἡδίκησε τις τὸ ἅγιον σῶμα, προσεδρευόντων ἀγγέλων, καὶ δυνάμεων ἁγίων κύκλῳ τὸν θεῖον ναὸν περιεχουσῶν· ᾔδεσαν γὰρ τὸν ἴδιον Δεσπότην. Ζητήσαι δ' ἄν τις, καὶ μάλα εἰκότως, διὰ ποίαν αἰτίαν τοῖς μὲν ἁγίοις μαθηταῖς οὐδὲν προσελάλησαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, οὐδὲ μὴν ὤφθησαν ὅλως, φαίνονται δὲ καὶ προ

audaci et intrepido Judzorum furoribus resiste- ματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.» Ο δὴ bant, nihilique faciendas illorum insidias putabant. καὶ εἰς πέρας ἐκβεβηκός εὑρήσομεν κατὰ τὰς ἡμέ Sapientissimi ergo discipuli occultabant se utili- ρας τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς, ὅτε ὤφθησαν αὐτοῖς ter, sicuti modo dixi. Maria vero Christi amans, διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρὸς, καὶ ἐκάθισεν omnis metus expers, nec de Judæorum furore ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Τότε γὰρ λίαν εἰς εὔτονών cogitans, audacius monumento assidet, atque, ut τε καὶ εὐτολμοτάτην μετασκευασθέντες διάνοιαν, feminæ assolent, largos ex oculis fletus emittit: καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ὡς ποῤῥωτάτω κείneque vero idcirco tantum plorat mortuum Domi- μενοι ταῖς τῶν Ἰουδαίων μανίαις ἀνθωπλίζοντο, καὶ num, sed quod existimaret eum a monumento λόγον οὐδένα τῆς παρ' ἐκείνων ἐπιβουλῆς ποιεῖσθαι translatum. δεῖν ἐδοκίμαζον. Οἱ μὲν οὖν σοφώτατος μαθηταί κατεκρύπτοντο χρησίμως, καθάπερ ἔφην ἀρτίως. Η δέ γε φιλόχριστος Μαριάμ, ἅτε δὴ καὶ παντὸς ἐλευθέρα δείματος, καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὀργὴν οὐκ ἔχουσα λίαν ἐν ὑποψίαις, προσεδρεύει μὲν ἔταμώτερον, τὸ δὲ ταῖς θηλείαις ἀεί πως προσπεφυκὸς ὑπομένει πάθος· ἀνοιμώζει γὰρ ἀπληστότερον, καὶ ἀκορέστως τῶν ἰδίων ὀμμάτων ἀποθλίβει τὸ δάκρυον, οὐχ ὅτι τετελεύτηκε καταθρηνούσα μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ μετατεθεῖσθαι τοῦ μνήματος ᾠήθη τὸν Κύριον. XX, 11-13. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, abi positum fuerat corpus Jesu. Et dicunt illi: Mulier, quid ploras? › Vide rursus ut non gratis fundantur pro Christo lacrymæ, nec dilectionis erga eum procal sit fructus, sed vicina sit quodammodo et labores proxime sequatur gratia ac locuples retributio. Ecce enim assidenti Mariæ, 1081 et pio erga Deum affectu contabescenti, sincerumque Domino animum tuenti, Servator sanctorum angelorum voce mysterii sui cognitionem largitur. Vidit enim angelos in claris vestibus, quarum candore angelicae puritatis clarissima pulchritudo designatur, qui fetu ejus inhibito aiunt: «Mulier, quid plo- G ras? Nec enim lacrymarum causam sciscitantur, quippe quam vel tacente muliere noverant, et res ¡psa satis indicabat, sed a fletu cessare potius hortantur, ut quæ minus congruo tempore, et ob ea quæ minime oporteat, fletus edat. Nam cum mors soluta sit, ac destructus tandem interitus, atque idcirco Servator noster excitatus mortuis ad incorruptionem reditum instaurarit, Cur intempestive ploras, inquiunt, cum te rerum exitus in contrarium potius vocet? Gaudendum enim revera potius Libi est. Quid des igitur, et celebritatis splendorem quodammodo violas? Apparent autem sedentes cum ad caput, tum ad pedes, ubi positum eral corpus Jesu, mulieri quæ Dominum translatum esse putabat, tantumnon significantes non potuisse violari sanctum corpus, sanctis angelis assidentibus, sanctisque virtutibus divinum templum circumstantibus: eum quippe Dominum suum noverant. Sed quæret forsan aliquis, nec immerito, quam ob causam sanctos discipulos beati angeli allocuti non fuerint, nec eis prorsus apparuerint, mulieri vero appareant, et cum ea loquantur. Dicemus igitur propositum fuisse Christo Servatori mysterii sui certam fidem charorum suorum mentibus inserere, sed variis persuasionis modis usum esse, eorum animo quibus fides facienda erat accommodatis. Sanctis itaque discipulis ipse rerum exitus divinarum Scripturaὺς οὖν ἔκλαιε, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομέ τους, ένα πρὸς τῇ κεφαλῇ, καὶ ἕνα πρὸς της ποιὶν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι· Γύναι, τί κλαίεις; Αθρει δὴ πάλιν, ὡς οὐκ ἀμισθὶ τὸ ἐπὶ Χριστῷ καταχεῖται δάκρυον, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῆς εἰς αὐτὸν ἀγάπης μακρὰν ὁ καρπὸς, γείτων δὲ ὥσπερ καὶ παρεζευγμένη τοῖς πόνοις έψεται χάρις, καὶ πλουσία πάνω τως ἀντίδοσις. Ἰδοὺ γὰρ, ἰδοὺ προσεδρευούσῃ τῇ Μαριάμ, καὶ πόθῳ μὲν φιλοθέῳ τηκούσῃ τὸ σπλάγ χνον, γνήσιον δὲ τῷ Δεσπότῃ τηρούσῃ τὸ φρόνημα, διὰ φωνῆς ἁγίων ἀγγέλων τοῦ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίου τὴν γνῶσιν ὁ Σωτὴρ ἐχαρίζετο. Εθεᾶτο γὰρ ἀγο γέλους ἐν ἐσθήμασι λαμπροῖς, τῆς ἀγγελικῆς καθα ρότητος τὸ εἰλικρινέστατον κάλλος τῆς τῶν ἱματίων σημαινούσης περιστολῆς, οἱ καὶ τοῦ θρηνεῖν ἀπο παύοντες λέγουσι· ε Γύναι, τί κλαίεις; ο Οὐ γὰρ δὴ που τὴν αἰτίαν τῆς τῶν δακρύων καταβολῆς ἀξιοῦσι μαθεῖν, ᾔδεσαν γάρ, καὶ εἰ μὴ λέγοι τυχὸν ἡ γυνή, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ πράγματος σκοπός ου μετρίαν ἐξ ἑαυτοῦ εἶχε τὴν δήλωσιν· παραινοῦσι δὲ μᾶλλον π ριστεῖλαι τὸ δάκρυον, ὡς οὐκ ἐν καιρῷ τῷ πρέ ποντι, καὶ ἐφ' οἷς ἥκιστα χρῆν ἐλομένη τὸν θρήνον. Λελυμένου γὰρ τοῦ θανάτου, καὶ ἀτονησάσης ἤδη τῆς φθορᾶς, ἐγηγερμένου δὲ διὰ τοῦτο τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ καινοτομήσαντος τοῖς νεκροῖς τὴν εἰς ἀφθαρσίαν καὶ ζωὴν ἀναδρομὴν, Τοῦ δὴ χάριν καιροῦ μὲν, ὦ γύναι, τοῦ πρέποντος ἀπο σφάλλῃ, φασὶν, ἀλύεις δὲ δὴ, καὶ σφόδρα πικρώς, τῆς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεως καλούσης εἰς τὸ ἐν αντίον; Χαίρειν γὰρ ὄντως, καὶ διευθυμεῖσθαι μάλ λον ἐχρῆν. Τί τοιγαροῦν κλαίεις, ἀδικοῦσα τρόπον τινὰ τὸ τῇ πανηγύρει χρεωστούμενον σχήμα; Φαί νονται δὲ καθεζόμενοι πρός τε τῇ κεφαλῇ καὶ τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ, μόνον οὐχὶ καὶ διὰ τούτου τῇ γυναικὶ σημαίνοντες οιομένη μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον, ὡς οὐκ ἂν ἡδίκησε τις τὸ ἅγιον σῶμα, προσεδρευόντων ἀγγέλων, καὶ δυνάμεων ἁγίων κύκλῳ τὸν θεῖον ναὸν περιεχουσῶν· ᾔδεσαν γὰρ τὸν ἴδιον Δεσπότην. Ζητήσαι δ' ἄν τις, καὶ μάλα εἰκότως, διὰ ποίαν αἰτίαν τοῖς μὲν ἁγίοις μαθηταῖς οὐδὲν προσελάλησαν οἱ μακάριοι ἄγγελοι, οὐδὲ μὴν ὤφθησαν ὅλως, φαίνονται δὲ καὶ προ

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. λαλοῦσι τῇ γυναικί. Βροῦμεν οὖν, ὅτι σκοπὸς ἦν rum spei congruens ad certam persuasionem suf Gciebat, fdemque nullatenus dubiam inserebat. Sanctis enim Litteris persuasi credebant, et supervacaneum quodammodo fuisset tam firma fide præditos sanctorum insuper angelorum voce doceri: sed pernecessarium istud erat mulieri, quæ divinam Scripturam nesciebat, nec alias altum resurrectionis mysterium noverat. τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου την πληροφορίαν ταῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ἐγκατασπεί ρειν ψυχαῖς· ἐτελεῖτο δὲ διάφορος τῆς πληροφορίας ὁ τρόπος, τῇ τῶν πληροφορουμένων έξει προσεοικώς τε καὶ πρέπων. Τοῖς μὲν οὖν ἁγίοις μαθηταῖς αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ ἔκβασις τῇ παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐλπίδι συμβαίνουσα πρὸς πληροφορίαν ἐξε ήρκεσε, καὶ πίστιν ἐνετίθει τὴν οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Πεπιστευκότες γὰρ ἀνεχώρουν ταῖς ἁγίαις Γρα φαῖς, καὶ ἦν πως ἔτι περιττὸν τοῖς οὕτω βεβαίαν ἔχουσι τὴν πίστιν καὶ τὸ διὰ τῆς τῶν ἁγίων ἀγγέ λων ἐκδιδάσκεσθαι φωνῆς· ἀναγκαιότατον δὲ τὸ χρῆμα τῇ γυναικὶ, τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν οὐκ ἐπισταμένη Γραφὴν, οὔτε μὴν καθ' ἑτερόν τινα τρόπον τὸ βαθὺ τῆς ἀναστάσεως εἰδυίᾳ μυστήριον. Λέγει αὐτοῖς, "Οτι ἦραν τὸν Κύριόν μου, καὶ οὐκ οἶδα τοῦ ἔθηκαν αὐτόν. Ταῦτα εἰποῦσα ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν. Βραδεία μέν πως εἰς σύνεσιν ἡ γυνή, μᾶλλον δὲ σύμπαν τὸ θηλειών γένος. Μανθάνει γὰρ οὔπω τὸ ἐκ τῆς ὀπτασίας ὑποδηλούμενον, ἀπαγγέλλει δ' οὖν ὅμως τοῦ θρήνου τὴν πρόφασιν. Ἐπειδὴ δὲ Κύριον ὀνομάζουσα τὸν Χριστὸν οὐ κατέληξεν, ἐδείκνυε δὲ καὶ διὰ τούτου τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, εὐλόγως ἤδη καὶ αὐτῆς τῆς τῶν ποθουμένων ἀπολαύει θέας. Ορα γὰρ τὸν Ἰησοῦν, εἰ καὶ οὔπω παρόντα νοεῖ, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; "Η γὰρ ἔτι δυνάμει θεοπρεπεί κατακρύπτοντος ἑαυτὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ οὐ λίαν ἕτοιμον εἰς ἐπίγνωσιν τοῖς τῶν θεωμένων παρέχοντος ὀφθαλμοῖς, ὑπομένει τὴν ἄγνοιαν· ἢ ἐπείπερ όρθρος ἦν ἔτι βαθύς, τὴν τοῦ φαινομένου διάκρισιν οὐκ εἶχεν εὐκόλως ἐλεῖν, οὐκ ἐφιείσης τρόπον τινὰ τοῦτο δρᾷν τῆς νυκτός, παραδεικνυούσης δὲ μόλις τοῦ πλησίον ἰόντος τὸ σχῆμα. Τοιγάρ τοι καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐν τῷ Ασματι τῶν ᾀσμάτων διαμέμνηταί πως τῶν ἐν τῇδε τῇ νυκτὶ περιπάτων, καὶ ἰκμάδων τῶν ἐκ δρόσου τῆς ἑωθινῆς, οὕτω λέγων, «Οτι ἡ κεφαλή μου νυκτός. ο Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Γύναι, τί κλαίεις; τίνα ζητεῖς; Εκείνη δοκοῦσα ότι ο κηπουρός ἐστι, λέγει αὐτῷ· Κύριε, εἰ σὺ ἐβάστασης απ τὸν, εἰπέ μοι ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ. Σκοτίας μὲν οὔσης ἔτι, καὶ λελυμένης οὔπω παντελῶς τῆς νυκτός, θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἐγγὺς γεγονότα μόλις καὶ τίς μὲν ἔστιν ἀγνοεῖ, τὴν τοῦ σώματος εἰκόνα, καὶ τοῦ προσώπου τον χαρακτῆρα διακρίνειν οὐκ ἔχουσα. Κατακροᾶται δὲ λέγοντος τὸ, • Γύναι, τί κλαίεις;» καὶ πρᾶος μὲν ἀληθῶς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ἐντεκεῖν δ᾽ οὖν όμως εἰς ὑποψίαν ἱκανὸς, ὅτι πρέποι μάλιστά τινι τῶν τοῦ κήπου προεστηκό των· διακείσθαι δὲ πάλιν ἀκόλουθον, οὐχὶ πάντως ἐρωτῶντα τοῦ κλαίειν τὰς ἀφορμάς, τὰ τοιαῦτα φά καὶ τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐδὲ μαθεῖν ἐθέλοντα τὸν παρ' αὐτοῦ ζητούμενον, ἀφιστάντα δὲ μᾶλλον τοῦ κατοι μώζειν αὐτὴν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡ τῶν μακαρίων ἀγγέλων δυὰς, αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ ἐν ἐκείνοις λαλῶν. Τί τοίνυν κλαίεις, ὦ γύναι, φησί, τίνα ζητεῖς, τοῦτ' * Cant. v, 2. 1082 ΧΧ, 13, 14. Dicit eis, Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Hæc cum dixisset, conversa est retrorsum, et vidit Jesum stantem, el non sciebat quia Jesus est. Tarda quodammodo ad intelligendum est illa mulier, imo universum feminarum genus. Nondum enim percipit quid ex illa visione significetur, luctus tamen causam explicat. Sed quoniam Christum nominare Dominum non cessavit, suamque erga eum dilectionem ostendit, jure demum optatissima quoque visione fruitur. Cernit enim Jesum, licet nondum adesse intelligat. Cur ita? Nempe quia Christo Servatore nostro virtute Deo convenienti seipsum occultante, nec spectatorum oculis conspiciendum se præbente, in ignoratione versatur: ant cum mane adhuc altum esset, discernere nondum facile poterat vultum propius adventantis, nocte id facere non permittente. Ideoque ipse Dominus noster Jesus Christus in Cantico canticorum nocturnarum ambulationum et humorum ex matutino rore collectorum meminit, his verbis: ‹ Caput meum impletum est rore, et cincinni mei guttis noctis m ' ἐπλήσθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων XX, 15. Dicit ei Jesus: Mulier, quid ploras! quem quæris? Illa existimans quia hortulanus esset, dicit ei: Domine, si tu sustulisti cum, dicito mihi ubi posuisti eum, et ego eum tollam. Cum tenebræ adhuc essent, necdum plane soluta nox esset, cernit Jesum proxime fere astantem, et quinam esset ignorat, corporis imaginem ac vultus formam nondum potis discernere. Audit vero ab eo, • Mulier, quid ploras?» Et mitis quidem est sermo Salvatoris, verumtamen quem suspicari Maria possit hortulani cujusdam esse. Rursus vero credendum est Dominum haudquaquam ista dicere, quasi fletus causas inquirat, quas ipse nesciat, sed potius ut eam a luctu revocet, sicuti nempe et par illud beatorum angelorum: ipse enim erat qui loquebatur in illis. Quid ergo ploras, o mulier, inquit? quem quæris? hoc est, Inhibe tuas lacrymas, cum habeas quem quæris. Ego tibi, inquit, causa sum luctus, quod mortuus sim

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. λαλοῦσι τῇ γυναικί. Βροῦμεν οὖν, ὅτι σκοπὸς ἦν rum spei congruens ad certam persuasionem suf Gciebat, fdemque nullatenus dubiam inserebat. Sanctis enim Litteris persuasi credebant, et supervacaneum quodammodo fuisset tam firma fide præditos sanctorum insuper angelorum voce doceri: sed pernecessarium istud erat mulieri, quæ divinam Scripturam nesciebat, nec alias altum resurrectionis mysterium noverat. τῷ Σωτῆρι Χριστῷ τοῦ καθ᾿ ἑαυτὸν μυστηρίου την πληροφορίαν ταῖς τῶν ἀγαπώντων αὐτὸν ἐγκατασπεί ρειν ψυχαῖς· ἐτελεῖτο δὲ διάφορος τῆς πληροφορίας ὁ τρόπος, τῇ τῶν πληροφορουμένων έξει προσεοικώς τε καὶ πρέπων. Τοῖς μὲν οὖν ἁγίοις μαθηταῖς αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ ἔκβασις τῇ παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς ἐλπίδι συμβαίνουσα πρὸς πληροφορίαν ἐξε ήρκεσε, καὶ πίστιν ἐνετίθει τὴν οὐδαμόθεν ἀμφίβολον. Πεπιστευκότες γὰρ ἀνεχώρουν ταῖς ἁγίαις Γρα φαῖς, καὶ ἦν πως ἔτι περιττὸν τοῖς οὕτω βεβαίαν ἔχουσι τὴν πίστιν καὶ τὸ διὰ τῆς τῶν ἁγίων ἀγγέ λων ἐκδιδάσκεσθαι φωνῆς· ἀναγκαιότατον δὲ τὸ χρῆμα τῇ γυναικὶ, τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν οὐκ ἐπισταμένη Γραφὴν, οὔτε μὴν καθ' ἑτερόν τινα τρόπον τὸ βαθὺ τῆς ἀναστάσεως εἰδυίᾳ μυστήριον. Λέγει αὐτοῖς, "Οτι ἦραν τὸν Κύριόν μου, καὶ οὐκ οἶδα τοῦ ἔθηκαν αὐτόν. Ταῦτα εἰποῦσα ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν. Βραδεία μέν πως εἰς σύνεσιν ἡ γυνή, μᾶλλον δὲ σύμπαν τὸ θηλειών γένος. Μανθάνει γὰρ οὔπω τὸ ἐκ τῆς ὀπτασίας ὑποδηλούμενον, ἀπαγγέλλει δ' οὖν ὅμως τοῦ θρήνου τὴν πρόφασιν. Ἐπειδὴ δὲ Κύριον ὀνομάζουσα τὸν Χριστὸν οὐ κατέληξεν, ἐδείκνυε δὲ καὶ διὰ τούτου τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπησιν, εὐλόγως ἤδη καὶ αὐτῆς τῆς τῶν ποθουμένων ἀπολαύει θέας. Ορα γὰρ τὸν Ἰησοῦν, εἰ καὶ οὔπω παρόντα νοεῖ, καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν; "Η γὰρ ἔτι δυνάμει θεοπρεπεί κατακρύπτοντος ἑαυτὸν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ οὐ λίαν ἕτοιμον εἰς ἐπίγνωσιν τοῖς τῶν θεωμένων παρέχοντος ὀφθαλμοῖς, ὑπομένει τὴν ἄγνοιαν· ἢ ἐπείπερ όρθρος ἦν ἔτι βαθύς, τὴν τοῦ φαινομένου διάκρισιν οὐκ εἶχεν εὐκόλως ἐλεῖν, οὐκ ἐφιείσης τρόπον τινὰ τοῦτο δρᾷν τῆς νυκτός, παραδεικνυούσης δὲ μόλις τοῦ πλησίον ἰόντος τὸ σχῆμα. Τοιγάρ τοι καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐν τῷ Ασματι τῶν ᾀσμάτων διαμέμνηταί πως τῶν ἐν τῇδε τῇ νυκτὶ περιπάτων, καὶ ἰκμάδων τῶν ἐκ δρόσου τῆς ἑωθινῆς, οὕτω λέγων, «Οτι ἡ κεφαλή μου νυκτός. ο Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Γύναι, τί κλαίεις; τίνα ζητεῖς; Εκείνη δοκοῦσα ότι ο κηπουρός ἐστι, λέγει αὐτῷ· Κύριε, εἰ σὺ ἐβάστασης απ τὸν, εἰπέ μοι ποῦ ἔθηκας αὐτὸν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ. Σκοτίας μὲν οὔσης ἔτι, καὶ λελυμένης οὔπω παντελῶς τῆς νυκτός, θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἐγγὺς γεγονότα μόλις καὶ τίς μὲν ἔστιν ἀγνοεῖ, τὴν τοῦ σώματος εἰκόνα, καὶ τοῦ προσώπου τον χαρακτῆρα διακρίνειν οὐκ ἔχουσα. Κατακροᾶται δὲ λέγοντος τὸ, • Γύναι, τί κλαίεις;» καὶ πρᾶος μὲν ἀληθῶς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ἐντεκεῖν δ᾽ οὖν όμως εἰς ὑποψίαν ἱκανὸς, ὅτι πρέποι μάλιστά τινι τῶν τοῦ κήπου προεστηκό των· διακείσθαι δὲ πάλιν ἀκόλουθον, οὐχὶ πάντως ἐρωτῶντα τοῦ κλαίειν τὰς ἀφορμάς, τὰ τοιαῦτα φά καὶ τὸν Κύριον, ἀλλ᾽ οὐδὲ μαθεῖν ἐθέλοντα τὸν παρ' αὐτοῦ ζητούμενον, ἀφιστάντα δὲ μᾶλλον τοῦ κατοι μώζειν αὐτὴν, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡ τῶν μακαρίων ἀγγέλων δυὰς, αὐτὸς γὰρ ἦν καὶ ἐν ἐκείνοις λαλῶν. Τί τοίνυν κλαίεις, ὦ γύναι, φησί, τίνα ζητεῖς, τοῦτ' * Cant. v, 2. 1082 ΧΧ, 13, 14. Dicit eis, Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Hæc cum dixisset, conversa est retrorsum, et vidit Jesum stantem, el non sciebat quia Jesus est. Tarda quodammodo ad intelligendum est illa mulier, imo universum feminarum genus. Nondum enim percipit quid ex illa visione significetur, luctus tamen causam explicat. Sed quoniam Christum nominare Dominum non cessavit, suamque erga eum dilectionem ostendit, jure demum optatissima quoque visione fruitur. Cernit enim Jesum, licet nondum adesse intelligat. Cur ita? Nempe quia Christo Servatore nostro virtute Deo convenienti seipsum occultante, nec spectatorum oculis conspiciendum se præbente, in ignoratione versatur: ant cum mane adhuc altum esset, discernere nondum facile poterat vultum propius adventantis, nocte id facere non permittente. Ideoque ipse Dominus noster Jesus Christus in Cantico canticorum nocturnarum ambulationum et humorum ex matutino rore collectorum meminit, his verbis: ‹ Caput meum impletum est rore, et cincinni mei guttis noctis m ' ἐπλήσθη δρόσου, καὶ οἱ βόστρυχοι μου ψεκάδων XX, 15. Dicit ei Jesus: Mulier, quid ploras! quem quæris? Illa existimans quia hortulanus esset, dicit ei: Domine, si tu sustulisti cum, dicito mihi ubi posuisti eum, et ego eum tollam. Cum tenebræ adhuc essent, necdum plane soluta nox esset, cernit Jesum proxime fere astantem, et quinam esset ignorat, corporis imaginem ac vultus formam nondum potis discernere. Audit vero ab eo, • Mulier, quid ploras?» Et mitis quidem est sermo Salvatoris, verumtamen quem suspicari Maria possit hortulani cujusdam esse. Rursus vero credendum est Dominum haudquaquam ista dicere, quasi fletus causas inquirat, quas ipse nesciat, sed potius ut eam a luctu revocet, sicuti nempe et par illud beatorum angelorum: ipse enim erat qui loquebatur in illis. Quid ergo ploras, o mulier, inquit? quem quæris? hoc est, Inhibe tuas lacrymas, cum habeas quem quæris. Ego tibi, inquit, causa sum luctus, quod mortuus sim

μενον. Εγώ σοι, φησίν, ἡ τοῦ θρήνου πρόφασις, ὡς τεθνεώς δῆλον ὅτι, καὶ ἀνήκεστα παθών, καὶ πρὸς τούτοις ὅτι τῶν μνημείων εκκεκομισμένος. Ἐπειδὴ δὲ ζῶ, καὶ πάρειμι, παρεῖσα τοὺς γιους μεταχώρει πρὸς εὐθυμίαν. Οὐκοῦν τὸ θρηνεῖν περιστέλλοντος ἢ Ερώτησις. Ἔδει γὰρ, ἔδει, καὶ τούτου τοῦ μέρους επ ανορθωτήν γενέσθαι τὸν Κύριον. Διὰ μὲν γὰρ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν πρὸς ὅλην εἴρητο τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τῷ πρώτῳ, τὸ, «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ·» πρὸς δέ γε την γυ ναῖκα, καὶ ἰδικῶς, τὸ, ο Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα. Ούκ οὖν τὸ πλουτεῖν ἐν λύπαις, ὡς ἐν τάξει ποινῆς ἐπι εκρεμάτο της γυναικί. Ην οὖν ἀναγκαῖον διὰ τῆς τοῦ καταδικάσαντος φωνῆς, τὸ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης αρᾶς ' 1083 nimirum, et gravis passus, atque insuper ἔστι, Περίστειλόν σου τὸ δάκρυον, ἔχουσα τὸν ζητού ex monumento sublatus. Sed quando nunc adsum ac vivo, omisso luctu ad animi laetitiam te transfer. Itaque luctum inhibentis est illa interrogatio. Oportebat enim, oportebat hanc quoque partem a Domino restaurari. Propter prævaricationem etenim in Adam dictum erat ad universam hominis naturam, in primo illo tanquam in primitiis generis: ‹ Terra es, et in terram reverteris ".› Ad mulierem autem, idque peculiariter: «in doloribus paries filios".» Atqui doloribus abundare pœnæ loco statutum est mulieri. Necesse ergo erat voce supremi Judicis veteris illius maledictionis resolvi gravitatem, Servatore nostro Christo a femina jam lacrymas abstergente, imo ab omni fe-, minarum sexu, in Maria, ceu earum primitiis. αναλύεσθαι βάρος, ἀφαιροῦντος ἤδη τοῦ Σωτῆρος Prima enim ista mulierum mærore ex luctu ob Christi passionem suscepto digna facta est quæ vocem luctus revocatricem audiret, cujus quidem vis vocis ad universum quoque feminarum genus pertineat, si ob nefaria in Christum facinora doleant ejus amplexæ fidem, et illud Psalmistæ canant: • Nonne qui oderant te, Domine, odio habui, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio nderam illos: inimici facti sunt mihi ".» Verum Dominus noster Jesus Christus hæc ait ut a luctu eam eximeret: illa vero hortulanum esse putans eum qui loquebatur, translatum iri facile Domini corpus in alia loca sibi pollicebatur, si duntaxat ubinam illud potuisset ostenderet. Nam cum nondum magnum illud resurrectionis mysterium intelligeret, eas animo suspiciones capiebat. Rudiores enim sunt ut plurimum feminarum mentes, nec ardua facile possunt assequi, multo minus quæ mentem excedunt miracula. ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τῆς θηλείας τὸ δάκρυον, μᾶλλον δὲ παντὸς τοῦ θηλειών γένους, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῇ Μαρίαμ. Πρώτη γὰρ αὕτη γυναικῶν, τῷ τοῦ Σωτή ρος ἐπιστυγνάσασα πάθει, καὶ λύπην λαβοῦσα τὴν ἐπ' αὐτῷ, τῆς τοῦ κλαίειν ἀνακοπτούσης ἠξιώθη φω νῆς, διϊκνουμένης δῆλον ὅτι τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως καὶ ἅπαν τὸ θηλειών γένος, είπερ ἐπαλγύνοιτο τοῖς κατὰ Χριστοῦ τολμήμασι τὴν εἰς αὐτὸν τιμήσασα [σ. τιμήσασαι] πίστιν, καὶ μονονουχὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο λέγουσα [ἰσ. λέγουσαι], ο Οὐχὶ τοὺς μισούν τάς σε, Κύριε, ἐμίσησα, καὶ ἐπὶ τοῖς ἐχθροῖς σου ἐξετηκόμην; Τέλειον μίσος ἐμίσουν αὐτούς, εἰς ἐχθρούς ἐγένοντό μοι. ο 'Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ θρηνεῖν ἀπαλλάττων αὐτὴν, τὰ τοιαῦτά φησιν· ἡ δὲ τῶν γηπόνων ἕνα νομίζουσα τὸν λαλοῦντα ὑπάρχειν, μετακομίσειν εὖ μάλα προθύμως τοῦ Σω τῆρος τὸ λείψανον ἐφ' ἑτέρους ὑπισχνείτο τόπους, εἰ παραδειχθείη μόνον, ὅπουπερ αὐτὸν μετατέθεικεν. Οὕτω γὰρ συνεῖσα τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστή ριον, ταῖς εἰς τοῦτο καλούσαις ὑποψίαις ἐβάλλετο. Δυσμαθέστεραι γάρ πως αἱ γυναικῶν εἰσι φρένες, καὶ ἀμελετήτως ἔχουσι πρὸς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως καὶ τοῖς οὐ σφόδρα δυσκόλοις προσβαλεῖν, καὶ πολλῷ γε πλεῖον τοῖς ὑπὲρ λόγον θαύμασιν. XX, 16. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa, dicit ei, Rabboni: quod dicitur magister. Et uccurrit ut tangeret eum. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μαρία. Στραφεῖσα ἐκείνη λέγει αὐτῷ, Ραββουνί, ὁ λέγεται, διδάσκαλε, και προσέδραμεν ἅψασθαι αὐτοῦ. Καλεῖ πρὸς ἐπίγνωσιν τὴν ἐμφανεστέραν ἤδη τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, ἑαυτὸν δὲ παραθεὶς ἀδιακωλύτως εἰς θέαν, ἅτε δὴ καὶ ἀγαπώσῃ γοργότερον, μονονουχι καὶ καταιτιᾶται λοιπὸν οὐ μετρίως μελλήσασαν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη Χριστός. Υπερφαίνει γάρ τι τοιοῦτον καλέσας ὀνομαστὶ, ἡ δὲ συνίησί τε παραχρῆμα, καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς ὑποψιῶν δι' αὐτῆς ἤδη τῆς θέας αποπηδήσασα, τὴν αὐτῷ συνήθη προσάγει τιμήν, Ραββουνί, λέγουσα, τοῦτ' ἔστι, Διδάσκαλε, θυμηδίας δὲ τῆς ἀνωτάτω τὸν οἰκεῖον ἐμAd clariorem agnitionem animum vocat mulieris, et seipsum aperte, utpote vehementius amanti spectandum exhibens, ejus tarditatem in intelligendo tantumnon accusat. Tale quid enim subinnuit, dum eam nominatim appellat. 1084 Hæc autem statim intelligit, et eo viso priorem suspicionern exuens, solitum ei defert honorem, eumque Rabboni compellat, hoc est magister, summaque lætitia perfusa ocius accurrit, tactura sanctum corpus, et benedictionem ab illo consecutura. πλήσασα νοῦν, προσέθει θερμῶς ἀψομένη τε τοῦ ἁγίου σώματος, καὶ τὴν εὐλογίαν κερδανοῦσα τὴν παρ αὐτοῦ. XX, 17. Dicit ei Jesus: Nolime tangere: nondum enim ascendi ad Patrem meum. Non facilis est vulgo horum verborum vis et ratio. Latet enim in bis mysterium, quod propter Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μή μου ἄπτου· ούπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου. Οὐκ εὐκάτοπτος τοῖς πολλοῖς ἡ τοῦ λόγου δύναμις, κέκρυπται γὰρ ἐν αὐτῷ μυστήριον· βασανιστέον δ' 18 Gen. 111, 19. * Ibid. 16.” Psal. cxxxvm, 21, 22.

μενον. Εγώ σοι, φησίν, ἡ τοῦ θρήνου πρόφασις, ὡς τεθνεώς δῆλον ὅτι, καὶ ἀνήκεστα παθών, καὶ πρὸς τούτοις ὅτι τῶν μνημείων εκκεκομισμένος. Ἐπειδὴ δὲ ζῶ, καὶ πάρειμι, παρεῖσα τοὺς γιους μεταχώρει πρὸς εὐθυμίαν. Οὐκοῦν τὸ θρηνεῖν περιστέλλοντος ἢ Ερώτησις. Ἔδει γὰρ, ἔδει, καὶ τούτου τοῦ μέρους επ ανορθωτήν γενέσθαι τὸν Κύριον. Διὰ μὲν γὰρ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν πρὸς ὅλην εἴρητο τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τῷ πρώτῳ, τὸ, «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ·» πρὸς δέ γε την γυ ναῖκα, καὶ ἰδικῶς, τὸ, ο Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα. Ούκ οὖν τὸ πλουτεῖν ἐν λύπαις, ὡς ἐν τάξει ποινῆς ἐπι εκρεμάτο της γυναικί. Ην οὖν ἀναγκαῖον διὰ τῆς τοῦ καταδικάσαντος φωνῆς, τὸ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης αρᾶς ' 1083 nimirum, et gravis passus, atque insuper ἔστι, Περίστειλόν σου τὸ δάκρυον, ἔχουσα τὸν ζητού ex monumento sublatus. Sed quando nunc adsum ac vivo, omisso luctu ad animi laetitiam te transfer. Itaque luctum inhibentis est illa interrogatio. Oportebat enim, oportebat hanc quoque partem a Domino restaurari. Propter prævaricationem etenim in Adam dictum erat ad universam hominis naturam, in primo illo tanquam in primitiis generis: ‹ Terra es, et in terram reverteris ".› Ad mulierem autem, idque peculiariter: «in doloribus paries filios".» Atqui doloribus abundare pœnæ loco statutum est mulieri. Necesse ergo erat voce supremi Judicis veteris illius maledictionis resolvi gravitatem, Servatore nostro Christo a femina jam lacrymas abstergente, imo ab omni fe-, minarum sexu, in Maria, ceu earum primitiis. αναλύεσθαι βάρος, ἀφαιροῦντος ἤδη τοῦ Σωτῆρος Prima enim ista mulierum mærore ex luctu ob Christi passionem suscepto digna facta est quæ vocem luctus revocatricem audiret, cujus quidem vis vocis ad universum quoque feminarum genus pertineat, si ob nefaria in Christum facinora doleant ejus amplexæ fidem, et illud Psalmistæ canant: • Nonne qui oderant te, Domine, odio habui, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio nderam illos: inimici facti sunt mihi ".» Verum Dominus noster Jesus Christus hæc ait ut a luctu eam eximeret: illa vero hortulanum esse putans eum qui loquebatur, translatum iri facile Domini corpus in alia loca sibi pollicebatur, si duntaxat ubinam illud potuisset ostenderet. Nam cum nondum magnum illud resurrectionis mysterium intelligeret, eas animo suspiciones capiebat. Rudiores enim sunt ut plurimum feminarum mentes, nec ardua facile possunt assequi, multo minus quæ mentem excedunt miracula. ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τῆς θηλείας τὸ δάκρυον, μᾶλλον δὲ παντὸς τοῦ θηλειών γένους, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῇ Μαρίαμ. Πρώτη γὰρ αὕτη γυναικῶν, τῷ τοῦ Σωτή ρος ἐπιστυγνάσασα πάθει, καὶ λύπην λαβοῦσα τὴν ἐπ' αὐτῷ, τῆς τοῦ κλαίειν ἀνακοπτούσης ἠξιώθη φω νῆς, διϊκνουμένης δῆλον ὅτι τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως καὶ ἅπαν τὸ θηλειών γένος, είπερ ἐπαλγύνοιτο τοῖς κατὰ Χριστοῦ τολμήμασι τὴν εἰς αὐτὸν τιμήσασα [σ. τιμήσασαι] πίστιν, καὶ μονονουχὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο λέγουσα [ἰσ. λέγουσαι], ο Οὐχὶ τοὺς μισούν τάς σε, Κύριε, ἐμίσησα, καὶ ἐπὶ τοῖς ἐχθροῖς σου ἐξετηκόμην; Τέλειον μίσος ἐμίσουν αὐτούς, εἰς ἐχθρούς ἐγένοντό μοι. ο 'Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ θρηνεῖν ἀπαλλάττων αὐτὴν, τὰ τοιαῦτά φησιν· ἡ δὲ τῶν γηπόνων ἕνα νομίζουσα τὸν λαλοῦντα ὑπάρχειν, μετακομίσειν εὖ μάλα προθύμως τοῦ Σω τῆρος τὸ λείψανον ἐφ' ἑτέρους ὑπισχνείτο τόπους, εἰ παραδειχθείη μόνον, ὅπουπερ αὐτὸν μετατέθεικεν. Οὕτω γὰρ συνεῖσα τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστή ριον, ταῖς εἰς τοῦτο καλούσαις ὑποψίαις ἐβάλλετο. Δυσμαθέστεραι γάρ πως αἱ γυναικῶν εἰσι φρένες, καὶ ἀμελετήτως ἔχουσι πρὸς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως καὶ τοῖς οὐ σφόδρα δυσκόλοις προσβαλεῖν, καὶ πολλῷ γε πλεῖον τοῖς ὑπὲρ λόγον θαύμασιν. XX, 16. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa, dicit ei, Rabboni: quod dicitur magister. Et uccurrit ut tangeret eum. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μαρία. Στραφεῖσα ἐκείνη λέγει αὐτῷ, Ραββουνί, ὁ λέγεται, διδάσκαλε, και προσέδραμεν ἅψασθαι αὐτοῦ. Καλεῖ πρὸς ἐπίγνωσιν τὴν ἐμφανεστέραν ἤδη τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, ἑαυτὸν δὲ παραθεὶς ἀδιακωλύτως εἰς θέαν, ἅτε δὴ καὶ ἀγαπώσῃ γοργότερον, μονονουχι καὶ καταιτιᾶται λοιπὸν οὐ μετρίως μελλήσασαν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη Χριστός. Υπερφαίνει γάρ τι τοιοῦτον καλέσας ὀνομαστὶ, ἡ δὲ συνίησί τε παραχρῆμα, καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς ὑποψιῶν δι' αὐτῆς ἤδη τῆς θέας αποπηδήσασα, τὴν αὐτῷ συνήθη προσάγει τιμήν, Ραββουνί, λέγουσα, τοῦτ' ἔστι, Διδάσκαλε, θυμηδίας δὲ τῆς ἀνωτάτω τὸν οἰκεῖον ἐμAd clariorem agnitionem animum vocat mulieris, et seipsum aperte, utpote vehementius amanti spectandum exhibens, ejus tarditatem in intelligendo tantumnon accusat. Tale quid enim subinnuit, dum eam nominatim appellat. 1084 Hæc autem statim intelligit, et eo viso priorem suspicionern exuens, solitum ei defert honorem, eumque Rabboni compellat, hoc est magister, summaque lætitia perfusa ocius accurrit, tactura sanctum corpus, et benedictionem ab illo consecutura. πλήσασα νοῦν, προσέθει θερμῶς ἀψομένη τε τοῦ ἁγίου σώματος, καὶ τὴν εὐλογίαν κερδανοῦσα τὴν παρ αὐτοῦ. XX, 17. Dicit ei Jesus: Nolime tangere: nondum enim ascendi ad Patrem meum. Non facilis est vulgo horum verborum vis et ratio. Latet enim in bis mysterium, quod propter Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μή μου ἄπτου· ούπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου. Οὐκ εὐκάτοπτος τοῖς πολλοῖς ἡ τοῦ λόγου δύναμις, κέκρυπται γὰρ ἐν αὐτῷ μυστήριον· βασανιστέον δ' 18 Gen. 111, 19. * Ibid. 16.” Psal. cxxxvm, 21, 22.

μενον. Εγώ σοι, φησίν, ἡ τοῦ θρήνου πρόφασις, ὡς τεθνεώς δῆλον ὅτι, καὶ ἀνήκεστα παθών, καὶ πρὸς τούτοις ὅτι τῶν μνημείων εκκεκομισμένος. Ἐπειδὴ δὲ ζῶ, καὶ πάρειμι, παρεῖσα τοὺς γιους μεταχώρει πρὸς εὐθυμίαν. Οὐκοῦν τὸ θρηνεῖν περιστέλλοντος ἢ Ερώτησις. Ἔδει γὰρ, ἔδει, καὶ τούτου τοῦ μέρους επ ανορθωτήν γενέσθαι τὸν Κύριον. Διὰ μὲν γὰρ τὴν ἐν Ἀδὰμ παράβασιν πρὸς ὅλην εἴρητο τοῦ ἀνθρώπου τὴν φύσιν, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τῷ πρώτῳ, τὸ, «Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ·» πρὸς δέ γε την γυ ναῖκα, καὶ ἰδικῶς, τὸ, ο Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα. Ούκ οὖν τὸ πλουτεῖν ἐν λύπαις, ὡς ἐν τάξει ποινῆς ἐπι εκρεμάτο της γυναικί. Ην οὖν ἀναγκαῖον διὰ τῆς τοῦ καταδικάσαντος φωνῆς, τὸ τῆς ἀρχαίας ἐκείνης αρᾶς ' 1083 nimirum, et gravis passus, atque insuper ἔστι, Περίστειλόν σου τὸ δάκρυον, ἔχουσα τὸν ζητού ex monumento sublatus. Sed quando nunc adsum ac vivo, omisso luctu ad animi laetitiam te transfer. Itaque luctum inhibentis est illa interrogatio. Oportebat enim, oportebat hanc quoque partem a Domino restaurari. Propter prævaricationem etenim in Adam dictum erat ad universam hominis naturam, in primo illo tanquam in primitiis generis: ‹ Terra es, et in terram reverteris ".› Ad mulierem autem, idque peculiariter: «in doloribus paries filios".» Atqui doloribus abundare pœnæ loco statutum est mulieri. Necesse ergo erat voce supremi Judicis veteris illius maledictionis resolvi gravitatem, Servatore nostro Christo a femina jam lacrymas abstergente, imo ab omni fe-, minarum sexu, in Maria, ceu earum primitiis. αναλύεσθαι βάρος, ἀφαιροῦντος ἤδη τοῦ Σωτῆρος Prima enim ista mulierum mærore ex luctu ob Christi passionem suscepto digna facta est quæ vocem luctus revocatricem audiret, cujus quidem vis vocis ad universum quoque feminarum genus pertineat, si ob nefaria in Christum facinora doleant ejus amplexæ fidem, et illud Psalmistæ canant: • Nonne qui oderant te, Domine, odio habui, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio nderam illos: inimici facti sunt mihi ".» Verum Dominus noster Jesus Christus hæc ait ut a luctu eam eximeret: illa vero hortulanum esse putans eum qui loquebatur, translatum iri facile Domini corpus in alia loca sibi pollicebatur, si duntaxat ubinam illud potuisset ostenderet. Nam cum nondum magnum illud resurrectionis mysterium intelligeret, eas animo suspiciones capiebat. Rudiores enim sunt ut plurimum feminarum mentes, nec ardua facile possunt assequi, multo minus quæ mentem excedunt miracula. ἡμῶν Χριστοῦ καὶ τῆς θηλείας τὸ δάκρυον, μᾶλλον δὲ παντὸς τοῦ θηλειών γένους, ὡς ἐν ἀπαρχῇ τῇ Μαρίαμ. Πρώτη γὰρ αὕτη γυναικῶν, τῷ τοῦ Σωτή ρος ἐπιστυγνάσασα πάθει, καὶ λύπην λαβοῦσα τὴν ἐπ' αὐτῷ, τῆς τοῦ κλαίειν ἀνακοπτούσης ἠξιώθη φω νῆς, διϊκνουμένης δῆλον ὅτι τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως καὶ ἅπαν τὸ θηλειών γένος, είπερ ἐπαλγύνοιτο τοῖς κατὰ Χριστοῦ τολμήμασι τὴν εἰς αὐτὸν τιμήσασα [σ. τιμήσασαι] πίστιν, καὶ μονονουχὶ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἐκεῖνο λέγουσα [ἰσ. λέγουσαι], ο Οὐχὶ τοὺς μισούν τάς σε, Κύριε, ἐμίσησα, καὶ ἐπὶ τοῖς ἐχθροῖς σου ἐξετηκόμην; Τέλειον μίσος ἐμίσουν αὐτούς, εἰς ἐχθρούς ἐγένοντό μοι. ο 'Αλλ' ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς τοῦ θρηνεῖν ἀπαλλάττων αὐτὴν, τὰ τοιαῦτά φησιν· ἡ δὲ τῶν γηπόνων ἕνα νομίζουσα τὸν λαλοῦντα ὑπάρχειν, μετακομίσειν εὖ μάλα προθύμως τοῦ Σω τῆρος τὸ λείψανον ἐφ' ἑτέρους ὑπισχνείτο τόπους, εἰ παραδειχθείη μόνον, ὅπουπερ αὐτὸν μετατέθεικεν. Οὕτω γὰρ συνεῖσα τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστή ριον, ταῖς εἰς τοῦτο καλούσαις ὑποψίαις ἐβάλλετο. Δυσμαθέστεραι γάρ πως αἱ γυναικῶν εἰσι φρένες, καὶ ἀμελετήτως ἔχουσι πρὸς τὸ δύνασθαι ῥᾳδίως καὶ τοῖς οὐ σφόδρα δυσκόλοις προσβαλεῖν, καὶ πολλῷ γε πλεῖον τοῖς ὑπὲρ λόγον θαύμασιν. XX, 16. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa, dicit ei, Rabboni: quod dicitur magister. Et uccurrit ut tangeret eum. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μαρία. Στραφεῖσα ἐκείνη λέγει αὐτῷ, Ραββουνί, ὁ λέγεται, διδάσκαλε, και προσέδραμεν ἅψασθαι αὐτοῦ. Καλεῖ πρὸς ἐπίγνωσιν τὴν ἐμφανεστέραν ἤδη τοῦ γυναίου τὸν νοῦν, ἑαυτὸν δὲ παραθεὶς ἀδιακωλύτως εἰς θέαν, ἅτε δὴ καὶ ἀγαπώσῃ γοργότερον, μονονουχι καὶ καταιτιᾶται λοιπὸν οὐ μετρίως μελλήσασαν εἰς τὸ δύνασθαι νοεῖν, ὅτιπερ αὐτὸς εἴη Χριστός. Υπερφαίνει γάρ τι τοιοῦτον καλέσας ὀνομαστὶ, ἡ δὲ συνίησί τε παραχρῆμα, καὶ τῶν ἐν ἀρχαῖς ὑποψιῶν δι' αὐτῆς ἤδη τῆς θέας αποπηδήσασα, τὴν αὐτῷ συνήθη προσάγει τιμήν, Ραββουνί, λέγουσα, τοῦτ' ἔστι, Διδάσκαλε, θυμηδίας δὲ τῆς ἀνωτάτω τὸν οἰκεῖον ἐμAd clariorem agnitionem animum vocat mulieris, et seipsum aperte, utpote vehementius amanti spectandum exhibens, ejus tarditatem in intelligendo tantumnon accusat. Tale quid enim subinnuit, dum eam nominatim appellat. 1084 Hæc autem statim intelligit, et eo viso priorem suspicionern exuens, solitum ei defert honorem, eumque Rabboni compellat, hoc est magister, summaque lætitia perfusa ocius accurrit, tactura sanctum corpus, et benedictionem ab illo consecutura. πλήσασα νοῦν, προσέθει θερμῶς ἀψομένη τε τοῦ ἁγίου σώματος, καὶ τὴν εὐλογίαν κερδανοῦσα τὴν παρ αὐτοῦ. XX, 17. Dicit ei Jesus: Nolime tangere: nondum enim ascendi ad Patrem meum. Non facilis est vulgo horum verborum vis et ratio. Latet enim in bis mysterium, quod propter Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, Μή μου ἄπτου· ούπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου. Οὐκ εὐκάτοπτος τοῖς πολλοῖς ἡ τοῦ λόγου δύναμις, κέκρυπται γὰρ ἐν αὐτῷ μυστήριον· βασανιστέον δ' 18 Gen. 111, 19. * Ibid. 16.” Psal. cxxxvm, 21, 22.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. οὖν ὅμως, διὰ τὸ χρήσιμον· χαριεῖται γὰρ ἡμῖν τῶν utilitatem indagandum est. Dabit quippe Dominus suorum nobis verborum notitiam. Mulierem itaque accurrentem ad se prohibet, et pedes amplecti volentem non sinit. Cujus rei causam nobis aperiens, • Nondum enim ascendi ad Patrem meum,, inquit. Verum quid ista sibi velint quærendum nobis est. Quid enim si nondum ad Patrem ascenderit, num idonea causa esse potest cur sanctam ejus carnem ne charis quidem ipsis tangere liceat? An citra culpam suspicari quisquam potest Dominum hæc ad illam dicere, quod tactu inquinari nollet, ut et purus ad cœlestem Patrem rediret? At quis mentis compos ista sibi finxerit? Divina quippe natura inquinari haudquaquam potest. Quemadmodum enim solis radii ex luto aliisque sordibus damni nihil accipiunt; manent enim iidem, immunes nimirum a sordibus, et fetoris prorsus expertes ita divina illa et sacrosancta natura sordes aut inquinamentum ullum non admittit. Quænamı igitur ratio fuerit cur accedere et sanctam ejus carnem tangere Maria vetaretur: et quid sibi velit Dominus, cum ait: Nondum enim ascendi ad Patrem meum,› quantum in nobis est dispiciamus. Dicimus itaque causas adventus Servatoris nostri multas esse ac varias, sed unam hanc eamque maxime necessariam, quam ex ejus ore suscepimus, • Non enim veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam ".» Ante salutarem crucem igitur, et resurrectionem a mortuis, nostra dispensatione nonἑαυτοῦ ῥημάτων τὴν γνῶσιν ὁ Κύριος. Απείργει μὲν γὰρ ἐπιτρέχον αὐτῷ τὸ γύναιον, καὶ τοῖς ποσὶ περιπλέκεσθαι προθυμούμενον οὐκ ἐᾷ. Τὴν δέ γε τοῦ πράγματος αἰτίαν φανερὰν ἡμῖν καθιστάς, ο Οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο φησίν. ᾿Αλλὰ τί δὴ τοῦτο δηλοῦν οἱησόμεθα, ζητητέον. Τί γὰρ εἰ μήπω πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναβέβηκε Πατέρα; πρόσ φασις δὲ αὕτη πῶς ἂν γένοιτο διαρκὴς τοῦ μὴ χρήσ και θιγεῖν τῆς ἁγίας σαρκὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν; Δρα γάρ τις ανεγκλήτως οιήσεται τὸν ἐκ τῆς ἐπο αφῆς μολυσμόν παραιτούμενον, ἢ καὶ ἵνα καθαρὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνιοι Πατέρα ταυτὶ πρὸς ἐκείνην εἰπεῖν τὸν Κύριον; Εἶτα πῶς οὐκ ἀσύνετος τε ὢν κομιδῇ, καὶ παράφρων ἁλώσεται; οὐ γὰρ ἂν ἡ θεία φύσις μολυνθείη ποτέ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, καὶ βορβόροις ἔσθ' ὅτε, καὶ ταῖς κατὰ γῆν ἑτέραις ἀκαθαρσίαις τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος προσβάλλον τὸ φῶς οὐδὲν ὑπομένει τὸ βλάβος, μένει γὰρ τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν, ἀκηλίδωτον δῆλον ὅτι, καὶ τῆς τῶν παραπι πιόντων δυσωδίας ἀμοιρῆσαν παντελῶς· οὕτως ἡ θεία τε καὶ πανάγιος φύσις τὸν ἐκ τοῦ μολύνεσθαι ῥύπην οὐκ ἂν ἐπιδέξαιτό ποτε. Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ τοῦ κεκωλύσθαι λόγος προσιούσαν αὐτῷ τὴν Μαριάμ, καὶ τῆς ἁγίας σαρκός γλιχομένην ἀποθιγεῖν· τί δ' ἂν βούλοιτο κατασημῆναι, λέγων ὁ Κύριος, «Ούπω δ γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο διασκεπτέον ήδη κατά γε τὸ ἡμῖν ἐφικτόν. Φαμὲν τοίνυν, ὅτι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας ἡ πρόφασις πολλή μέν τις ἐστι, καὶ διάφορος, μία δὲ αὕτη καὶ ἀναγκαιοτάτη, c dum sibi convenientem exitum nacta, 1085 cum καὶ διὰ τῆς αὐτοῦ παραδειχθεῖσα φωνῆς, «Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετά νοιαν.» Πρὸ τοίνυν τοῦ σωτηρίου σταυροῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, οὔπω τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονο μίας τὸ αὐτῇ πρέπον λαβούσης τέλος, δικαίοις τε καὶ ἀδίκοις ἐπεμίσγετο, καὶ συνήσθιε μὲν τελώναις, καὶ ἁμαρτωλοῖς, ἐλευθέραν δὲ καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἅπτεσθαι τῆς ἁγίας σαρκὸς ἐδίδου την πρόσοδον, ἵνα πάντας ἁγιάσῃ, καὶ καλέσῃ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἁληθείας, καὶ ἀνακομίσῃ πρὸς ἕξιν τὴν ὑγιὰ τοὺς ἡβρω στηκότας, καὶ τοῖς ἐξ ἁμαρτιῶν συντετριμμένους νοσήμασι. Τοιγάρτοι καὶ ἔφη πάλιν αὐτοῖς, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες.» Οὐκοῦν πρὸ μὲν τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν ἀδιαφόρως ἐπεμίσγετο δικαίοις τε καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἀπεσόβει δὲ παντελῶς οὐδένα τῶν προσιόντων αὐτῷ. Καὶ γοῦν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου κατακεκλιμένῳ ποτέ γυνή παρειστήκει κλαίουσα, ἥτις ἦν ἐν τῇ πόλει ἁμαρτωλός, καθὰ γέγραπται, καὶ τὴν ἀειφιλό κοσμον ἀπολύσασα τρίχα, καὶ μόλις ἀνεῖσα τῶν ἀρχαίων κακῶν, περιέματτε τους πόδας, καὶ διακωλύσας οὐ φαίνεται· Ἀλλὰ καὶ ὅτε τοῦ ἀρχισυναγώγου τὸ κόριον ἐγερῶν ἀπῄει, πάλιν προσελθοῦσα γυνὴ ἐν βύσει αίματος οὖσα ἥψατο τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ, καὶ χαλεπαίνοντα μὲν οὐδαμῶς εὑρήσομεν, λόγου δὲ μᾶλ λον αὐτὴν ἀξιώσαντα χρηστοῦ·. Θύγατερ γάρ, ἔφη, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰρήνην. ᾿Αλλὰ * Matth. ix, 15. 9 Luc. v, justis simul et injustis miscebatur, et cum publicanis et peccatoribus epulabatur, et quicunque sanctam ejns carnem tangere volebant, liberum eis accessum dabat, ut omnes sanctificaret et vocaret ad agnitionem veritatis, et ad sanitatem ægros peccatorumque morbis conflictatos reduceret. Ideoque ad illos rursus dixit:. Non egent qui sani sunt, medico, sed qui male habent.. Quare ante resurrectionem quidem a mortuis, cum justis et peccatoribus nullo discrimine versabatur, nec ullum abigebat eorum qui ad se venirent. Et sane cum in domo Pharisei recumberet, mulier dens astitit, quæ quidem erat in civitate peccatrix, ut scriptum est”, et solutis capillis, veteribusque malis tandem repudiatis, pedes abstergebat, nec tamen prohibere cernitur. Sed et cum Synagogæ principis puellam excitaturus venisset, rursus accedens mulier sanguinis fluxu laborans tetigit Ambriam vestimenti ejus, neque tamen indignatum comperiemus, sed blande potius eam allocutum: • Filia enim, inquit, fides tua te salvam fecit: vade in pace". Sed tunc quidem singulari dispensatione impuris et animo ac corpore inquinatis licebat cum Servatoris nostri Christi sanctam carnem tangere, tum omni quæ ab eo est benedictione perfrui. Postquam autem impleta illa nostra dispensatione crucem ipsam et in cruce mortem pertulit, et a 31. * Luc. vu, 37, 38. on Matth. IX, 20, 22.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. οὖν ὅμως, διὰ τὸ χρήσιμον· χαριεῖται γὰρ ἡμῖν τῶν utilitatem indagandum est. Dabit quippe Dominus suorum nobis verborum notitiam. Mulierem itaque accurrentem ad se prohibet, et pedes amplecti volentem non sinit. Cujus rei causam nobis aperiens, • Nondum enim ascendi ad Patrem meum,, inquit. Verum quid ista sibi velint quærendum nobis est. Quid enim si nondum ad Patrem ascenderit, num idonea causa esse potest cur sanctam ejus carnem ne charis quidem ipsis tangere liceat? An citra culpam suspicari quisquam potest Dominum hæc ad illam dicere, quod tactu inquinari nollet, ut et purus ad cœlestem Patrem rediret? At quis mentis compos ista sibi finxerit? Divina quippe natura inquinari haudquaquam potest. Quemadmodum enim solis radii ex luto aliisque sordibus damni nihil accipiunt; manent enim iidem, immunes nimirum a sordibus, et fetoris prorsus expertes ita divina illa et sacrosancta natura sordes aut inquinamentum ullum non admittit. Quænamı igitur ratio fuerit cur accedere et sanctam ejus carnem tangere Maria vetaretur: et quid sibi velit Dominus, cum ait: Nondum enim ascendi ad Patrem meum,› quantum in nobis est dispiciamus. Dicimus itaque causas adventus Servatoris nostri multas esse ac varias, sed unam hanc eamque maxime necessariam, quam ex ejus ore suscepimus, • Non enim veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam ".» Ante salutarem crucem igitur, et resurrectionem a mortuis, nostra dispensatione nonἑαυτοῦ ῥημάτων τὴν γνῶσιν ὁ Κύριος. Απείργει μὲν γὰρ ἐπιτρέχον αὐτῷ τὸ γύναιον, καὶ τοῖς ποσὶ περιπλέκεσθαι προθυμούμενον οὐκ ἐᾷ. Τὴν δέ γε τοῦ πράγματος αἰτίαν φανερὰν ἡμῖν καθιστάς, ο Οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο φησίν. ᾿Αλλὰ τί δὴ τοῦτο δηλοῦν οἱησόμεθα, ζητητέον. Τί γὰρ εἰ μήπω πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναβέβηκε Πατέρα; πρόσ φασις δὲ αὕτη πῶς ἂν γένοιτο διαρκὴς τοῦ μὴ χρήσ και θιγεῖν τῆς ἁγίας σαρκὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν; Δρα γάρ τις ανεγκλήτως οιήσεται τὸν ἐκ τῆς ἐπο αφῆς μολυσμόν παραιτούμενον, ἢ καὶ ἵνα καθαρὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνιοι Πατέρα ταυτὶ πρὸς ἐκείνην εἰπεῖν τὸν Κύριον; Εἶτα πῶς οὐκ ἀσύνετος τε ὢν κομιδῇ, καὶ παράφρων ἁλώσεται; οὐ γὰρ ἂν ἡ θεία φύσις μολυνθείη ποτέ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, καὶ βορβόροις ἔσθ' ὅτε, καὶ ταῖς κατὰ γῆν ἑτέραις ἀκαθαρσίαις τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος προσβάλλον τὸ φῶς οὐδὲν ὑπομένει τὸ βλάβος, μένει γὰρ τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν, ἀκηλίδωτον δῆλον ὅτι, καὶ τῆς τῶν παραπι πιόντων δυσωδίας ἀμοιρῆσαν παντελῶς· οὕτως ἡ θεία τε καὶ πανάγιος φύσις τὸν ἐκ τοῦ μολύνεσθαι ῥύπην οὐκ ἂν ἐπιδέξαιτό ποτε. Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ τοῦ κεκωλύσθαι λόγος προσιούσαν αὐτῷ τὴν Μαριάμ, καὶ τῆς ἁγίας σαρκός γλιχομένην ἀποθιγεῖν· τί δ' ἂν βούλοιτο κατασημῆναι, λέγων ὁ Κύριος, «Ούπω δ γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο διασκεπτέον ήδη κατά γε τὸ ἡμῖν ἐφικτόν. Φαμὲν τοίνυν, ὅτι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας ἡ πρόφασις πολλή μέν τις ἐστι, καὶ διάφορος, μία δὲ αὕτη καὶ ἀναγκαιοτάτη, c dum sibi convenientem exitum nacta, 1085 cum καὶ διὰ τῆς αὐτοῦ παραδειχθεῖσα φωνῆς, «Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετά νοιαν.» Πρὸ τοίνυν τοῦ σωτηρίου σταυροῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, οὔπω τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονο μίας τὸ αὐτῇ πρέπον λαβούσης τέλος, δικαίοις τε καὶ ἀδίκοις ἐπεμίσγετο, καὶ συνήσθιε μὲν τελώναις, καὶ ἁμαρτωλοῖς, ἐλευθέραν δὲ καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἅπτεσθαι τῆς ἁγίας σαρκὸς ἐδίδου την πρόσοδον, ἵνα πάντας ἁγιάσῃ, καὶ καλέσῃ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἁληθείας, καὶ ἀνακομίσῃ πρὸς ἕξιν τὴν ὑγιὰ τοὺς ἡβρω στηκότας, καὶ τοῖς ἐξ ἁμαρτιῶν συντετριμμένους νοσήμασι. Τοιγάρτοι καὶ ἔφη πάλιν αὐτοῖς, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες.» Οὐκοῦν πρὸ μὲν τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν ἀδιαφόρως ἐπεμίσγετο δικαίοις τε καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἀπεσόβει δὲ παντελῶς οὐδένα τῶν προσιόντων αὐτῷ. Καὶ γοῦν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου κατακεκλιμένῳ ποτέ γυνή παρειστήκει κλαίουσα, ἥτις ἦν ἐν τῇ πόλει ἁμαρτωλός, καθὰ γέγραπται, καὶ τὴν ἀειφιλό κοσμον ἀπολύσασα τρίχα, καὶ μόλις ἀνεῖσα τῶν ἀρχαίων κακῶν, περιέματτε τους πόδας, καὶ διακωλύσας οὐ φαίνεται· Ἀλλὰ καὶ ὅτε τοῦ ἀρχισυναγώγου τὸ κόριον ἐγερῶν ἀπῄει, πάλιν προσελθοῦσα γυνὴ ἐν βύσει αίματος οὖσα ἥψατο τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ, καὶ χαλεπαίνοντα μὲν οὐδαμῶς εὑρήσομεν, λόγου δὲ μᾶλ λον αὐτὴν ἀξιώσαντα χρηστοῦ·. Θύγατερ γάρ, ἔφη, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰρήνην. ᾿Αλλὰ * Matth. ix, 15. 9 Luc. v, justis simul et injustis miscebatur, et cum publicanis et peccatoribus epulabatur, et quicunque sanctam ejns carnem tangere volebant, liberum eis accessum dabat, ut omnes sanctificaret et vocaret ad agnitionem veritatis, et ad sanitatem ægros peccatorumque morbis conflictatos reduceret. Ideoque ad illos rursus dixit:. Non egent qui sani sunt, medico, sed qui male habent.. Quare ante resurrectionem quidem a mortuis, cum justis et peccatoribus nullo discrimine versabatur, nec ullum abigebat eorum qui ad se venirent. Et sane cum in domo Pharisei recumberet, mulier dens astitit, quæ quidem erat in civitate peccatrix, ut scriptum est”, et solutis capillis, veteribusque malis tandem repudiatis, pedes abstergebat, nec tamen prohibere cernitur. Sed et cum Synagogæ principis puellam excitaturus venisset, rursus accedens mulier sanguinis fluxu laborans tetigit Ambriam vestimenti ejus, neque tamen indignatum comperiemus, sed blande potius eam allocutum: • Filia enim, inquit, fides tua te salvam fecit: vade in pace". Sed tunc quidem singulari dispensatione impuris et animo ac corpore inquinatis licebat cum Servatoris nostri Christi sanctam carnem tangere, tum omni quæ ab eo est benedictione perfrui. Postquam autem impleta illa nostra dispensatione crucem ipsam et in cruce mortem pertulit, et a 31. * Luc. vu, 37, 38. on Matth. IX, 20, 22.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. οὖν ὅμως, διὰ τὸ χρήσιμον· χαριεῖται γὰρ ἡμῖν τῶν utilitatem indagandum est. Dabit quippe Dominus suorum nobis verborum notitiam. Mulierem itaque accurrentem ad se prohibet, et pedes amplecti volentem non sinit. Cujus rei causam nobis aperiens, • Nondum enim ascendi ad Patrem meum,, inquit. Verum quid ista sibi velint quærendum nobis est. Quid enim si nondum ad Patrem ascenderit, num idonea causa esse potest cur sanctam ejus carnem ne charis quidem ipsis tangere liceat? An citra culpam suspicari quisquam potest Dominum hæc ad illam dicere, quod tactu inquinari nollet, ut et purus ad cœlestem Patrem rediret? At quis mentis compos ista sibi finxerit? Divina quippe natura inquinari haudquaquam potest. Quemadmodum enim solis radii ex luto aliisque sordibus damni nihil accipiunt; manent enim iidem, immunes nimirum a sordibus, et fetoris prorsus expertes ita divina illa et sacrosancta natura sordes aut inquinamentum ullum non admittit. Quænamı igitur ratio fuerit cur accedere et sanctam ejus carnem tangere Maria vetaretur: et quid sibi velit Dominus, cum ait: Nondum enim ascendi ad Patrem meum,› quantum in nobis est dispiciamus. Dicimus itaque causas adventus Servatoris nostri multas esse ac varias, sed unam hanc eamque maxime necessariam, quam ex ejus ore suscepimus, • Non enim veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam ".» Ante salutarem crucem igitur, et resurrectionem a mortuis, nostra dispensatione nonἑαυτοῦ ῥημάτων τὴν γνῶσιν ὁ Κύριος. Απείργει μὲν γὰρ ἐπιτρέχον αὐτῷ τὸ γύναιον, καὶ τοῖς ποσὶ περιπλέκεσθαι προθυμούμενον οὐκ ἐᾷ. Τὴν δέ γε τοῦ πράγματος αἰτίαν φανερὰν ἡμῖν καθιστάς, ο Οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο φησίν. ᾿Αλλὰ τί δὴ τοῦτο δηλοῦν οἱησόμεθα, ζητητέον. Τί γὰρ εἰ μήπω πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀναβέβηκε Πατέρα; πρόσ φασις δὲ αὕτη πῶς ἂν γένοιτο διαρκὴς τοῦ μὴ χρήσ και θιγεῖν τῆς ἁγίας σαρκὸς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν; Δρα γάρ τις ανεγκλήτως οιήσεται τὸν ἐκ τῆς ἐπο αφῆς μολυσμόν παραιτούμενον, ἢ καὶ ἵνα καθαρὸς πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀνιοι Πατέρα ταυτὶ πρὸς ἐκείνην εἰπεῖν τὸν Κύριον; Εἶτα πῶς οὐκ ἀσύνετος τε ὢν κομιδῇ, καὶ παράφρων ἁλώσεται; οὐ γὰρ ἂν ἡ θεία φύσις μολυνθείη ποτέ. "Ονπερ γὰρ τρόπον, καὶ βορβόροις ἔσθ' ὅτε, καὶ ταῖς κατὰ γῆν ἑτέραις ἀκαθαρσίαις τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος προσβάλλον τὸ φῶς οὐδὲν ὑπομένει τὸ βλάβος, μένει γὰρ τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν, ἀκηλίδωτον δῆλον ὅτι, καὶ τῆς τῶν παραπι πιόντων δυσωδίας ἀμοιρῆσαν παντελῶς· οὕτως ἡ θεία τε καὶ πανάγιος φύσις τὸν ἐκ τοῦ μολύνεσθαι ῥύπην οὐκ ἂν ἐπιδέξαιτό ποτε. Τίς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ τοῦ κεκωλύσθαι λόγος προσιούσαν αὐτῷ τὴν Μαριάμ, καὶ τῆς ἁγίας σαρκός γλιχομένην ἀποθιγεῖν· τί δ' ἂν βούλοιτο κατασημῆναι, λέγων ὁ Κύριος, «Ούπω δ γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο διασκεπτέον ήδη κατά γε τὸ ἡμῖν ἐφικτόν. Φαμὲν τοίνυν, ὅτι τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας ἡ πρόφασις πολλή μέν τις ἐστι, καὶ διάφορος, μία δὲ αὕτη καὶ ἀναγκαιοτάτη, c dum sibi convenientem exitum nacta, 1085 cum καὶ διὰ τῆς αὐτοῦ παραδειχθεῖσα φωνῆς, «Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετά νοιαν.» Πρὸ τοίνυν τοῦ σωτηρίου σταυροῦ, καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, οὔπω τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκονο μίας τὸ αὐτῇ πρέπον λαβούσης τέλος, δικαίοις τε καὶ ἀδίκοις ἐπεμίσγετο, καὶ συνήσθιε μὲν τελώναις, καὶ ἁμαρτωλοῖς, ἐλευθέραν δὲ καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἅπτεσθαι τῆς ἁγίας σαρκὸς ἐδίδου την πρόσοδον, ἵνα πάντας ἁγιάσῃ, καὶ καλέσῃ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς ἁληθείας, καὶ ἀνακομίσῃ πρὸς ἕξιν τὴν ὑγιὰ τοὺς ἡβρω στηκότας, καὶ τοῖς ἐξ ἁμαρτιῶν συντετριμμένους νοσήμασι. Τοιγάρτοι καὶ ἔφη πάλιν αὐτοῖς, Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ, ἀλλ' οἱ κακῶς ἔχοντες.» Οὐκοῦν πρὸ μὲν τῆς ἀναστάσεως τῆς ἐκ νεκρῶν ἀδιαφόρως ἐπεμίσγετο δικαίοις τε καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἀπεσόβει δὲ παντελῶς οὐδένα τῶν προσιόντων αὐτῷ. Καὶ γοῦν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Φαρισαίου κατακεκλιμένῳ ποτέ γυνή παρειστήκει κλαίουσα, ἥτις ἦν ἐν τῇ πόλει ἁμαρτωλός, καθὰ γέγραπται, καὶ τὴν ἀειφιλό κοσμον ἀπολύσασα τρίχα, καὶ μόλις ἀνεῖσα τῶν ἀρχαίων κακῶν, περιέματτε τους πόδας, καὶ διακωλύσας οὐ φαίνεται· Ἀλλὰ καὶ ὅτε τοῦ ἀρχισυναγώγου τὸ κόριον ἐγερῶν ἀπῄει, πάλιν προσελθοῦσα γυνὴ ἐν βύσει αίματος οὖσα ἥψατο τοῦ κρασπέδου αὐτοῦ, καὶ χαλεπαίνοντα μὲν οὐδαμῶς εὑρήσομεν, λόγου δὲ μᾶλ λον αὐτὴν ἀξιώσαντα χρηστοῦ·. Θύγατερ γάρ, ἔφη, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰρήνην. ᾿Αλλὰ * Matth. ix, 15. 9 Luc. v, justis simul et injustis miscebatur, et cum publicanis et peccatoribus epulabatur, et quicunque sanctam ejns carnem tangere volebant, liberum eis accessum dabat, ut omnes sanctificaret et vocaret ad agnitionem veritatis, et ad sanitatem ægros peccatorumque morbis conflictatos reduceret. Ideoque ad illos rursus dixit:. Non egent qui sani sunt, medico, sed qui male habent.. Quare ante resurrectionem quidem a mortuis, cum justis et peccatoribus nullo discrimine versabatur, nec ullum abigebat eorum qui ad se venirent. Et sane cum in domo Pharisei recumberet, mulier dens astitit, quæ quidem erat in civitate peccatrix, ut scriptum est”, et solutis capillis, veteribusque malis tandem repudiatis, pedes abstergebat, nec tamen prohibere cernitur. Sed et cum Synagogæ principis puellam excitaturus venisset, rursus accedens mulier sanguinis fluxu laborans tetigit Ambriam vestimenti ejus, neque tamen indignatum comperiemus, sed blande potius eam allocutum: • Filia enim, inquit, fides tua te salvam fecit: vade in pace". Sed tunc quidem singulari dispensatione impuris et animo ac corpore inquinatis licebat cum Servatoris nostri Christi sanctam carnem tangere, tum omni quæ ab eo est benedictione perfrui. Postquam autem impleta illa nostra dispensatione crucem ipsam et in cruce mortem pertulit, et a 31. * Luc. vu, 37, 38. on Matth. IX, 20, 22.

mortuis revisit, suamque naturam morte superio- τότε μὲν οἰκονομικῶς, καὶ τοῖς ἀκαθάρτοις ἔτι, καὶ rem ostendit, arcet demum, nec amplius quibusvis ad se accedentibus sanctam ipsam carnem tangere facile permittit, istud sanctis Ecclesiis suoque mysterio in typum statuens, quem lex quoque Mosaica significabat cum et agnum immolari in Christi figuram præciperet.. Omnis enim, inquit, incircumcisus non comedet de co",» incircumcisum vocans impurum. Impura autem natura sua jure censetur humanitas. Quid enim est natura hominis, si cum insita Deo puritate comparetur? Non oportet ergo ut qui sunt incircumcisi, id est impuri, sacrum Domini corpus tangant, sed qui spiritali circumcisione puri sunt redditi. Circumcisio enim cordis fit in Spiritu, juxta Pauli vocem:sed baudquaquam fiet in nobis circumcisio illa spiritalis, nisi sanctus Spiritus in nobis habitet 1086 per fidem et sanctum baptisma. Nunquid ergo Mariam oportebat a tangendo sacro corpore arceri, cum spiritum nondum accepisset? Tametsi enim Christus excitatus erat a mortuis, nondum tamen Spiritus datus erat humanitati a Patre per ipsum. Reversus enim ad Deum ac Patrem demisit nobis eum. Ideoque nobis dicebat: ‹ Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos ".» Cum itaque nondum missus esset nobis sanctus Spiritus (nondum enim ad Patrum ascenderat), idcirco Mariam abigit ut quæ nondum Spiritum accepisset, dicens:. Noli me tangere: nondum enim ascendi aul Patrem meum,, id est, nondum sanctum Spiritum demisi ad vos. Inde sanctæ Ecclesiæ exemplum sumpserunt. Quippe a sacra mensa etiam arcemus eos qui deitatem quidem ejus agnoscunt, et fidem jam professi sunt, id est catechumenos, sed nondum tamen sancto Spiritu ditati sunt; nec enim in iis qui nondum baptizati sunt inhabitat: postquam autem sancti Spiritus facti fuerint participes, tunc Servatorem quoque nostrum Christum tangere nihil prohibet. Quapropter iis qui Eulogiæ mysticæ fieri volunt participes divinorum mysteriorum ministri inclamant: Sancta sanctis, docentes sanctorum participationem decere eos qui sanctifcati sunt in Spiμεμολυσμένον ἔχουσι καὶ σῶμα καὶ νοῦν, ἀδιακωλείο τως ἐξῆν καὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας ἅπτεσθαι σαρκὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἀπάσης εὐλογίας ἀπολαύειν τῆς παρ' αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ τὴν καθ' ἡμᾶς πληρώσας οἰκονομίαν, καὶ αὐτὸν ὑπέμεινε τὸν σταυ ρὸν καὶ τὸν ἐπὶ σταυρῷ θάνατον, ἀνεβίω τε πάλιν, καὶ θανάτου κρείττονα τὴν οἰκείαν φύσιν ἀποδεικνύς, ἀποκωλύει λοιπόν, καὶ οὐχ ἑτοίμως ὅτι χαρίζεται τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ τὸ καὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας ἅπτε σθαι σαρκός, τύπον ταῖς ἁγίαις Ἐκκλησίαις καὶ τῷ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίῳ τὸ πρᾶγμα τιθεὶς, δν καὶ ὁ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐδήλου νόμος, ὅτε καὶ εἰς εἰκόνα Χριστοῦ διετύπου σφάζεσθαι τὸν ἀμνόν. «Πᾶς γὰρ, φησίν, ἀπερίτμητος, οὐκ ἔδεται ἀπ' αὐτοῦ, ο ἀπερίτμητον λέγων τὸν ἀκάθαρτον. Ακάθαρτος δε κατά γε τὴν οἰκείαν φύσιν ἡ ἀνθρωπότης νοοἶτο ἂν εἰκότως. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις, ὡς πρὸς τὴν ἐνοῦσαν τῷ Θεῷ καθαρότητα; Δεῖ τοιγαροῦν οὐκ ἀπεριτμήτους ἔτι, τοῦτ' ἔστιν, ἀκαθάρτους τυγχά νοντας τοῦ ἁγίου σώματος ἅπτεσθαι, καθαρούς δὲ μᾶλλον ἀποδεδειγμένους διὰ τῆς ἐν Πνεύματι νοου μένης περιτομῆς. Περιτομὴ γὰρ καρδίας ἐν Πνεύ ματι, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 'Αλλ' οὐκ ἂν ἐν ἡμῖν ἡ ἐν Πνεύματι γένοιτο περιτομή, μὴ ἐνοικισθέντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διά τε τῆς πίστεως, καὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Πῶς οὖν οὐκ ἔδει τὴν Μα ριὰμ ἐξείργεσθαι τέως τῆς τοῦ σώματος ἐπαφῆς, τοῦ ἁγίου δὲ δῆλον ὅτι λαβοῦσαν οὔπω τὸ Πνεῦμα; Εἰ γὰρ καὶ ἐγήγερτο Χριστὸς ἐκ νεκρῶν, ἀλλ᾽ οὔπω τὸ Πνεῦμα δέδοτο τῇ ἀνθρωπότητι παρὰ Πατρὸς δι' αὐτοῦ. Ἀνελθὼν γὰρ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, κατέπεμψεν ἡμῖν αὐτό· διὸ καὶ ἔλεγε, «Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παρά κλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Οὔπω τοιγαρούν κατα πεμφθέντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὕτω γὰρ άναβεβήκει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς οὔπω τὸ Πνεῦμα λαβοῦσαν ἀπείργει την Μαριάμ, λέγων, Μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο τοῦτ' ἔστιν, οὔπω τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατέπεμψα πρὸς ὑμᾶς. Ἐντεῦθεν ταῖς Ἐκκλησίαις ὁ τύπος. Τοιγάρο τοι καὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης εξείργομεν καὶ τοὺς έγνωκότας μὲν αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ ὁμολογήσαν τας ἤδη τὴν πίστιν, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἔτι κατηχουμέν νους, μὴ μὴν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα πλουτήσαντας· τοῖς γὰρ οὔπω βεβαπτισμένοις οὐκ ἐνοικεῖ. Ἐπὶν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀποδειχθεῖεν μέτοχοι, τότε καὶ ἅπτεσθαι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὸ κωλύον αὐδέν. Τοιγάρτοι καὶ τοῖς μετασχεῖν ἐθέλουσιν εὐλογίας της μυστικῆς οἱ τῶν θείων μυστηρίων προσφωνοῦσι λειτουργοί, Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις, πρεπωδεστάτην εἶναι διδάσκοντες τῶν ἁγίων τὴν μέθεξιν τοῖς ἡγιασμένοις ἐν Πνεύματι. ritu. CAP. I. Quod natura sua Deus sit Filius, licet propter nos Deum nominet Patrem suum. XX, 17. Vade autem ad fratres meos, et dic εἰς: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. Ο * Joan. **I, Ὅτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν ὁ Υἱὸς, κἂν εὑρίσκη ται δι' ἡμᾶς Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλῶν. Πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου, καὶ εἰπ αὐτοῖς· Ἀναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. Δι᾿ αἰτίας μὲν ἂς ἤδη προείπαμεν, οὐκ ἐφίησι Propter causas quas modo attulimus non sinit * Exod. xi, 48. Virgula post verbum ἁγίου transferenda, et particula 75 resecanda. EDIT. • Rom. 1,

mortuis revisit, suamque naturam morte superio- τότε μὲν οἰκονομικῶς, καὶ τοῖς ἀκαθάρτοις ἔτι, καὶ rem ostendit, arcet demum, nec amplius quibusvis ad se accedentibus sanctam ipsam carnem tangere facile permittit, istud sanctis Ecclesiis suoque mysterio in typum statuens, quem lex quoque Mosaica significabat cum et agnum immolari in Christi figuram præciperet.. Omnis enim, inquit, incircumcisus non comedet de co",» incircumcisum vocans impurum. Impura autem natura sua jure censetur humanitas. Quid enim est natura hominis, si cum insita Deo puritate comparetur? Non oportet ergo ut qui sunt incircumcisi, id est impuri, sacrum Domini corpus tangant, sed qui spiritali circumcisione puri sunt redditi. Circumcisio enim cordis fit in Spiritu, juxta Pauli vocem:sed baudquaquam fiet in nobis circumcisio illa spiritalis, nisi sanctus Spiritus in nobis habitet 1086 per fidem et sanctum baptisma. Nunquid ergo Mariam oportebat a tangendo sacro corpore arceri, cum spiritum nondum accepisset? Tametsi enim Christus excitatus erat a mortuis, nondum tamen Spiritus datus erat humanitati a Patre per ipsum. Reversus enim ad Deum ac Patrem demisit nobis eum. Ideoque nobis dicebat: ‹ Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos ".» Cum itaque nondum missus esset nobis sanctus Spiritus (nondum enim ad Patrum ascenderat), idcirco Mariam abigit ut quæ nondum Spiritum accepisset, dicens:. Noli me tangere: nondum enim ascendi aul Patrem meum,, id est, nondum sanctum Spiritum demisi ad vos. Inde sanctæ Ecclesiæ exemplum sumpserunt. Quippe a sacra mensa etiam arcemus eos qui deitatem quidem ejus agnoscunt, et fidem jam professi sunt, id est catechumenos, sed nondum tamen sancto Spiritu ditati sunt; nec enim in iis qui nondum baptizati sunt inhabitat: postquam autem sancti Spiritus facti fuerint participes, tunc Servatorem quoque nostrum Christum tangere nihil prohibet. Quapropter iis qui Eulogiæ mysticæ fieri volunt participes divinorum mysteriorum ministri inclamant: Sancta sanctis, docentes sanctorum participationem decere eos qui sanctifcati sunt in Spiμεμολυσμένον ἔχουσι καὶ σῶμα καὶ νοῦν, ἀδιακωλείο τως ἐξῆν καὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας ἅπτεσθαι σαρκὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ἀπάσης εὐλογίας ἀπολαύειν τῆς παρ' αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ τὴν καθ' ἡμᾶς πληρώσας οἰκονομίαν, καὶ αὐτὸν ὑπέμεινε τὸν σταυ ρὸν καὶ τὸν ἐπὶ σταυρῷ θάνατον, ἀνεβίω τε πάλιν, καὶ θανάτου κρείττονα τὴν οἰκείαν φύσιν ἀποδεικνύς, ἀποκωλύει λοιπόν, καὶ οὐχ ἑτοίμως ὅτι χαρίζεται τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ τὸ καὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας ἅπτε σθαι σαρκός, τύπον ταῖς ἁγίαις Ἐκκλησίαις καὶ τῷ καθ' ἑαυτὸν μυστηρίῳ τὸ πρᾶγμα τιθεὶς, δν καὶ ὁ διὰ τοῦ πανσόφου Μωσέως ἐδήλου νόμος, ὅτε καὶ εἰς εἰκόνα Χριστοῦ διετύπου σφάζεσθαι τὸν ἀμνόν. «Πᾶς γὰρ, φησίν, ἀπερίτμητος, οὐκ ἔδεται ἀπ' αὐτοῦ, ο ἀπερίτμητον λέγων τὸν ἀκάθαρτον. Ακάθαρτος δε κατά γε τὴν οἰκείαν φύσιν ἡ ἀνθρωπότης νοοἶτο ἂν εἰκότως. Τί γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις, ὡς πρὸς τὴν ἐνοῦσαν τῷ Θεῷ καθαρότητα; Δεῖ τοιγαροῦν οὐκ ἀπεριτμήτους ἔτι, τοῦτ' ἔστιν, ἀκαθάρτους τυγχά νοντας τοῦ ἁγίου σώματος ἅπτεσθαι, καθαρούς δὲ μᾶλλον ἀποδεδειγμένους διὰ τῆς ἐν Πνεύματι νοου μένης περιτομῆς. Περιτομὴ γὰρ καρδίας ἐν Πνεύ ματι, κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 'Αλλ' οὐκ ἂν ἐν ἡμῖν ἡ ἐν Πνεύματι γένοιτο περιτομή, μὴ ἐνοικισθέντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διά τε τῆς πίστεως, καὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Πῶς οὖν οὐκ ἔδει τὴν Μα ριὰμ ἐξείργεσθαι τέως τῆς τοῦ σώματος ἐπαφῆς, τοῦ ἁγίου δὲ δῆλον ὅτι λαβοῦσαν οὔπω τὸ Πνεῦμα; Εἰ γὰρ καὶ ἐγήγερτο Χριστὸς ἐκ νεκρῶν, ἀλλ᾽ οὔπω τὸ Πνεῦμα δέδοτο τῇ ἀνθρωπότητι παρὰ Πατρὸς δι' αὐτοῦ. Ἀνελθὼν γὰρ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, κατέπεμψεν ἡμῖν αὐτό· διὸ καὶ ἔλεγε, «Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παρά κλητος οὐ μὴ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ ἀπέλθω, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.» Οὔπω τοιγαρούν κατα πεμφθέντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὕτω γὰρ άναβεβήκει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς οὔπω τὸ Πνεῦμα λαβοῦσαν ἀπείργει την Μαριάμ, λέγων, Μή μου ἅπτου, οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα, ο τοῦτ' ἔστιν, οὔπω τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατέπεμψα πρὸς ὑμᾶς. Ἐντεῦθεν ταῖς Ἐκκλησίαις ὁ τύπος. Τοιγάρο τοι καὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης εξείργομεν καὶ τοὺς έγνωκότας μὲν αὐτοῦ τὴν θεότητα, καὶ ὁμολογήσαν τας ἤδη τὴν πίστιν, τοῦτ' ἔστι, τοὺς ἔτι κατηχουμέν νους, μὴ μὴν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα πλουτήσαντας· τοῖς γὰρ οὔπω βεβαπτισμένοις οὐκ ἐνοικεῖ. Ἐπὶν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀποδειχθεῖεν μέτοχοι, τότε καὶ ἅπτεσθαι τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὸ κωλύον αὐδέν. Τοιγάρτοι καὶ τοῖς μετασχεῖν ἐθέλουσιν εὐλογίας της μυστικῆς οἱ τῶν θείων μυστηρίων προσφωνοῦσι λειτουργοί, Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις, πρεπωδεστάτην εἶναι διδάσκοντες τῶν ἁγίων τὴν μέθεξιν τοῖς ἡγιασμένοις ἐν Πνεύματι. ritu. CAP. I. Quod natura sua Deus sit Filius, licet propter nos Deum nominet Patrem suum. XX, 17. Vade autem ad fratres meos, et dic εἰς: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. Ο * Joan. **I, Ὅτι κατὰ φύσιν Θεός ἐστιν ὁ Υἱὸς, κἂν εὑρίσκη ται δι' ἡμᾶς Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλῶν. Πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου, καὶ εἰπ αὐτοῖς· Ἀναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. Δι᾿ αἰτίας μὲν ἂς ἤδη προείπαμεν, οὐκ ἐφίησι Propter causas quas modo attulimus non sinit * Exod. xi, 48. Virgula post verbum ἁγίου transferenda, et particula 75 resecanda. EDIT. • Rom. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. θιγεῖν τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς καίτοι σφόδρα διψήσα- Mariam tangere suam carnem, quamvis ob singu σαν τούτου τυχεῖν ἐκ φιλοθείας τὴν Μαριάμ· ἀμεί βεται δὲ τῆς προσεδρείας αὐτὴν, καὶ τῆς οὕτως ένα τόνου πίστεως καὶ ἀγάπης διπλοῦν ἀπένειμε τὸν μισθὸν, οὐκ ἄκαρπον τοῖς ἐπιτηδεύουσιν ἀποδεικνὺς τὴν εἰς ἑαυτὸν εὐσέβειαν. Καὶ τό γε τούτων ἔτι λαμπρότερον, ἐν αὐτῇ γὰρ, καὶ πρώτῃ, φημὶ δὴ τῇ Μaριάμ, σύμπαν, ὡς εἰπεῖν, τὸ θηλειών γένος διττῇ στεφανοῦται τιμῇ, καὶ τῶν ἀρχαίων ἀρρωστημάτων ἐκομίζετο τὴν διάλυσιν. Πρώτη γὰρ οὕτω θρηνή σασα, καὶ τῶν δακρύων τὴν πρόφασιν λαβοῦσα Χριστόν, μεθίστη τὸ πένθος εἰς θυμηδίαν, μὴ χρήσ και κλαίειν ἀκούσασα, παρὰ τοῦ καὶ πάλαι κατα δικάσαντος, καὶ ταῖς τῆς λύπης ἐφόδοις εὐκαταγώνιστον ἀποφήναντος. Είρητο γάρ που πρὸς τὴν γυναῖκα παρά Θεοῦ·. Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα.» Αλλ' ὥσπερ αὐτὴν ὑπετίθει ταῖς λύπαις κατὰ τὸν παράδεισόν ποτε, ταῖς τοῦ ὀφεως διακονησαμένην φωναῖς, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ὑπηρετή σασαν, οὕτω δὴ πάλιν ἐν κήπῳ κελεύει μηκέτι κλαίειν αὐτήν. Απολύων δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀρᾶς ἐφ' ᾗ λυπεῖσθαι προστέτακτο, τῶν μεγάλων ἀγαθῶν κελεύει γενέσθαι πρωτάγγελον, καὶ τὴν πρὸς τὸ ἄνω βάδισιν εὐαγγελίζεσθαι τοῖς μαθηταῖς· ν' ὥσπερ ἡ πρώτη καὶ πασῶν ἀρχαιοτάτη γυνὴ ταῖς τοῦ δια βόλου φωναῖς ὑπουργήσασα κατεκρίθη, καὶ δι' ἐκείνης σύμπαν τὸ θηλειῶν γένος, οὕτω καὶ αὐτὴ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπηρετήσασα λόγοις, καὶ τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἀπαγγείλασα, σύμπαν τῆς αἰτίας τὸ θηλειῶν ἀπαλλάξῃ γένος. Χαρίζεται ο τοίνυν τῇ Μαριάμ πρὸς τὸ μηκέτι κλαίειν, μηδὲ εἰς λύπας εὔκολον τὴν καρδίαν ἔχειν ὁ Κύριος, καὶ τὸ ὡραίους κεκτῆσθαι τοὺς πόδας. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, «ὺς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγ γελιζομένων τὰ ἀγαθὰ!» Καίτοι τῆς πρώτης εκείνης οὐχ ὡραίους ἐχούσης τους πόδας, οὐ γάρ τι τῶν ἀγαθῶν εὐηγγελίζετο τὰ πρὸς παράβασιν τῆς θείας ἐντολῆς τῷ προπάτορι συμβουλεύσασα. Ὅτι δὲ ἀξιάγαστος ἡ Μαριάμ, κἀντεῦθεν συνήσεις μνήμης γὰρ ἠξιώθη προφητικῆς. Τί γὰρ ἔφη περὶ αὐτῆς, καὶ τῶν σὺν αὐτῇ γυναικῶν, αἱ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν τοῖς ἁγίοις εὐηγγελίζοντο μαθηταῖς; • Γυναίκες ερχόμεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε. Οὐ γὰρ λαός ἐστιν ἔχων σύνεσιν.» Τὰς μὲν γὰρ φιλοχρίστους ἀληθῶς ταυτασὶ γυναῖκας, μονονουχί καὶ ὀξυτέρῳ φέρεσθαι δρόμῳ τὸ θεῖον ἐν τούτοις διακελεύεται λόγιον, ἵν᾽ ὧν γεγόνασι θεωροί, ταῦτα καὶ ἀπαγγεί λειαν. Καταδικάζει δὲ τῆς Ἰουδαίων ἀσυνεσίας, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸν τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διαγελώντων λόγον. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρων οὐτῶν γυναικῶν (δοκεῖ γὰρ καὶ τοῦτο τοῖς ἑτέροις εὐαγγελισταῖς), ὁ σοφὸς Ἰωάννης μόνης ἐποιήσατο μνήμην τῆς Μαριάμ, οὐκ ἀλλήλοις ἐναντίους εὑρήσομεν τῶν ἁγίων τους λόγους. Εἰκὸς γὰρ ὅτι μόνης ἐπεμνήσθη τῆς Μαριάμ τῆς Μαγδαληνής Ιωάννης, ᾶτε δὴ καὶ θερμότερον ἐχούσης τὸ κίνημα πρὸς ἀγάπην, τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ προπηδώσης τῶν ἄλλων, • Gen. 111, ↑ Isa. £n, 7. ª Isa. xxvii, larem Dei amorem id illa percuperet: sed perseverantiæ mercedem ei reddit, ac tam firmæ fideí ac dilectionis duplex præmium rependit, pietatem erga se non infructuosam ejus cultoribus esse ostendens. Et quod his adhuc illustrius est, in ea prima universum, ut semel dicam, feminarum genus duplici honore coronatur, ac veteribus morbis 1087 exsolvitur. Prima quippe ob Christum in luctus effusa mœrorem vertit in gaudium, quæ cessandum a lacrymis audiit ab eo qui condemnavit olim feminam, et doloris insultibus obnoxiam fore pronuntiavit. Dictum enim est ad mulierem a Deo: ‹ In doloribus paries filios ³. › Sed quemadmodum ean doloribus subjecit olim in paradiso, cum serpentis vocibus obtemperasset, et diaboli malitiæ obsecuta esset, sic etiam in horto rursus eam non ultra dolere jubet. Dum autem eam ipso maledicto liberat quo flere mulier jussa erat, magnorum vult bonorum esse prænuntiam, et reditum in cœlos discipulis evangelizare præcipit, ut quemadmodum prima omnium mulier diaboli vocibus obsecuta condemnata est, et per illam mulierum genus universum, sic etiam hæc Servatoris nostri sermonibus obtemperans, et quæ ad vitam æternam conducunt renuntians, universum feminarum genus crimine liberaret. Dat itaque Mařiæ Dominus ut non ultra fleat, nec animum dolori subjiciat, atque ut speciosos nanciscatur pedes. Nam juxta propheta vocem: Quam speciosi pedes evangelizantium bona *!, Εtenim prima illa speciosis pedibus carebat, quippe quæ nihil boni nuntiabat, dum primo parenti violare divinum mandatum consuluit. Admirabilem porro exstitisse Mariam vel hinc intelliges: digna quippe habita est cujus mentionem propheta fecerit. Quid enim de ea scripsit et mulieribus ejus comitibus, quæ sanctis discipulis resurrectionem nuntiarunt? ‹ Accedite, mulieres, quæ a spectaculo venitis. Non est enim populus intelligentiam habens Has enim Christi vere amantes mulieres divinum oraculum his verbis propemodum hortatur ocius accurrere, ut quorum spectatrices fuerint, hæc renuntient. Stultitiam vero Judæorum condemnat, qui sermonem quoque ipsum de Servatoris nostri Christi resurrectione derident. Jam vero tametsi sapiens Joannes, cum aliæ quoque adessent mulieres (nam aliis evangelistis idipsum placet), solius Mariæ mentionem fecerit, non tamen inter se dissentire sanctorum scripta comperiemus. Videtur enim Joannes Mariæ Magdalenes mentionem duntaxat egisse, utpote quæ ardentiori studio Christum diligeret, ac prior ad monumentum venisset, 1088 omniaque loca circumlustrasset, ut corpus indagaret. Existimabat enim revera translatum esse Dominum. Solent autem fere ducibus attribui rerum et consiliorum eventus, licet eorum adjutores et consortes habeant. >

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. θιγεῖν τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς καίτοι σφόδρα διψήσα- Mariam tangere suam carnem, quamvis ob singu σαν τούτου τυχεῖν ἐκ φιλοθείας τὴν Μαριάμ· ἀμεί βεται δὲ τῆς προσεδρείας αὐτὴν, καὶ τῆς οὕτως ένα τόνου πίστεως καὶ ἀγάπης διπλοῦν ἀπένειμε τὸν μισθὸν, οὐκ ἄκαρπον τοῖς ἐπιτηδεύουσιν ἀποδεικνὺς τὴν εἰς ἑαυτὸν εὐσέβειαν. Καὶ τό γε τούτων ἔτι λαμπρότερον, ἐν αὐτῇ γὰρ, καὶ πρώτῃ, φημὶ δὴ τῇ Μaριάμ, σύμπαν, ὡς εἰπεῖν, τὸ θηλειών γένος διττῇ στεφανοῦται τιμῇ, καὶ τῶν ἀρχαίων ἀρρωστημάτων ἐκομίζετο τὴν διάλυσιν. Πρώτη γὰρ οὕτω θρηνή σασα, καὶ τῶν δακρύων τὴν πρόφασιν λαβοῦσα Χριστόν, μεθίστη τὸ πένθος εἰς θυμηδίαν, μὴ χρήσ και κλαίειν ἀκούσασα, παρὰ τοῦ καὶ πάλαι κατα δικάσαντος, καὶ ταῖς τῆς λύπης ἐφόδοις εὐκαταγώνιστον ἀποφήναντος. Είρητο γάρ που πρὸς τὴν γυναῖκα παρά Θεοῦ·. Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα.» Αλλ' ὥσπερ αὐτὴν ὑπετίθει ταῖς λύπαις κατὰ τὸν παράδεισόν ποτε, ταῖς τοῦ ὀφεως διακονησαμένην φωναῖς, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ὑπηρετή σασαν, οὕτω δὴ πάλιν ἐν κήπῳ κελεύει μηκέτι κλαίειν αὐτήν. Απολύων δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀρᾶς ἐφ' ᾗ λυπεῖσθαι προστέτακτο, τῶν μεγάλων ἀγαθῶν κελεύει γενέσθαι πρωτάγγελον, καὶ τὴν πρὸς τὸ ἄνω βάδισιν εὐαγγελίζεσθαι τοῖς μαθηταῖς· ν' ὥσπερ ἡ πρώτη καὶ πασῶν ἀρχαιοτάτη γυνὴ ταῖς τοῦ δια βόλου φωναῖς ὑπουργήσασα κατεκρίθη, καὶ δι' ἐκείνης σύμπαν τὸ θηλειῶν γένος, οὕτω καὶ αὐτὴ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπηρετήσασα λόγοις, καὶ τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἀπαγγείλασα, σύμπαν τῆς αἰτίας τὸ θηλειῶν ἀπαλλάξῃ γένος. Χαρίζεται ο τοίνυν τῇ Μαριάμ πρὸς τὸ μηκέτι κλαίειν, μηδὲ εἰς λύπας εὔκολον τὴν καρδίαν ἔχειν ὁ Κύριος, καὶ τὸ ὡραίους κεκτῆσθαι τοὺς πόδας. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, «ὺς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγ γελιζομένων τὰ ἀγαθὰ!» Καίτοι τῆς πρώτης εκείνης οὐχ ὡραίους ἐχούσης τους πόδας, οὐ γάρ τι τῶν ἀγαθῶν εὐηγγελίζετο τὰ πρὸς παράβασιν τῆς θείας ἐντολῆς τῷ προπάτορι συμβουλεύσασα. Ὅτι δὲ ἀξιάγαστος ἡ Μαριάμ, κἀντεῦθεν συνήσεις μνήμης γὰρ ἠξιώθη προφητικῆς. Τί γὰρ ἔφη περὶ αὐτῆς, καὶ τῶν σὺν αὐτῇ γυναικῶν, αἱ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν τοῖς ἁγίοις εὐηγγελίζοντο μαθηταῖς; • Γυναίκες ερχόμεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε. Οὐ γὰρ λαός ἐστιν ἔχων σύνεσιν.» Τὰς μὲν γὰρ φιλοχρίστους ἀληθῶς ταυτασὶ γυναῖκας, μονονουχί καὶ ὀξυτέρῳ φέρεσθαι δρόμῳ τὸ θεῖον ἐν τούτοις διακελεύεται λόγιον, ἵν᾽ ὧν γεγόνασι θεωροί, ταῦτα καὶ ἀπαγγεί λειαν. Καταδικάζει δὲ τῆς Ἰουδαίων ἀσυνεσίας, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸν τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διαγελώντων λόγον. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρων οὐτῶν γυναικῶν (δοκεῖ γὰρ καὶ τοῦτο τοῖς ἑτέροις εὐαγγελισταῖς), ὁ σοφὸς Ἰωάννης μόνης ἐποιήσατο μνήμην τῆς Μαριάμ, οὐκ ἀλλήλοις ἐναντίους εὑρήσομεν τῶν ἁγίων τους λόγους. Εἰκὸς γὰρ ὅτι μόνης ἐπεμνήσθη τῆς Μαριάμ τῆς Μαγδαληνής Ιωάννης, ᾶτε δὴ καὶ θερμότερον ἐχούσης τὸ κίνημα πρὸς ἀγάπην, τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ προπηδώσης τῶν ἄλλων, • Gen. 111, ↑ Isa. £n, 7. ª Isa. xxvii, larem Dei amorem id illa percuperet: sed perseverantiæ mercedem ei reddit, ac tam firmæ fideí ac dilectionis duplex præmium rependit, pietatem erga se non infructuosam ejus cultoribus esse ostendens. Et quod his adhuc illustrius est, in ea prima universum, ut semel dicam, feminarum genus duplici honore coronatur, ac veteribus morbis 1087 exsolvitur. Prima quippe ob Christum in luctus effusa mœrorem vertit in gaudium, quæ cessandum a lacrymis audiit ab eo qui condemnavit olim feminam, et doloris insultibus obnoxiam fore pronuntiavit. Dictum enim est ad mulierem a Deo: ‹ In doloribus paries filios ³. › Sed quemadmodum ean doloribus subjecit olim in paradiso, cum serpentis vocibus obtemperasset, et diaboli malitiæ obsecuta esset, sic etiam in horto rursus eam non ultra dolere jubet. Dum autem eam ipso maledicto liberat quo flere mulier jussa erat, magnorum vult bonorum esse prænuntiam, et reditum in cœlos discipulis evangelizare præcipit, ut quemadmodum prima omnium mulier diaboli vocibus obsecuta condemnata est, et per illam mulierum genus universum, sic etiam hæc Servatoris nostri sermonibus obtemperans, et quæ ad vitam æternam conducunt renuntians, universum feminarum genus crimine liberaret. Dat itaque Mařiæ Dominus ut non ultra fleat, nec animum dolori subjiciat, atque ut speciosos nanciscatur pedes. Nam juxta propheta vocem: Quam speciosi pedes evangelizantium bona *!, Εtenim prima illa speciosis pedibus carebat, quippe quæ nihil boni nuntiabat, dum primo parenti violare divinum mandatum consuluit. Admirabilem porro exstitisse Mariam vel hinc intelliges: digna quippe habita est cujus mentionem propheta fecerit. Quid enim de ea scripsit et mulieribus ejus comitibus, quæ sanctis discipulis resurrectionem nuntiarunt? ‹ Accedite, mulieres, quæ a spectaculo venitis. Non est enim populus intelligentiam habens Has enim Christi vere amantes mulieres divinum oraculum his verbis propemodum hortatur ocius accurrere, ut quorum spectatrices fuerint, hæc renuntient. Stultitiam vero Judæorum condemnat, qui sermonem quoque ipsum de Servatoris nostri Christi resurrectione derident. Jam vero tametsi sapiens Joannes, cum aliæ quoque adessent mulieres (nam aliis evangelistis idipsum placet), solius Mariæ mentionem fecerit, non tamen inter se dissentire sanctorum scripta comperiemus. Videtur enim Joannes Mariæ Magdalenes mentionem duntaxat egisse, utpote quæ ardentiori studio Christum diligeret, ac prior ad monumentum venisset, 1088 omniaque loca circumlustrasset, ut corpus indagaret. Existimabat enim revera translatum esse Dominum. Solent autem fere ducibus attribui rerum et consiliorum eventus, licet eorum adjutores et consortes habeant. >

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. θιγεῖν τῆς ἑαυτοῦ σαρκὸς καίτοι σφόδρα διψήσα- Mariam tangere suam carnem, quamvis ob singu σαν τούτου τυχεῖν ἐκ φιλοθείας τὴν Μαριάμ· ἀμεί βεται δὲ τῆς προσεδρείας αὐτὴν, καὶ τῆς οὕτως ένα τόνου πίστεως καὶ ἀγάπης διπλοῦν ἀπένειμε τὸν μισθὸν, οὐκ ἄκαρπον τοῖς ἐπιτηδεύουσιν ἀποδεικνὺς τὴν εἰς ἑαυτὸν εὐσέβειαν. Καὶ τό γε τούτων ἔτι λαμπρότερον, ἐν αὐτῇ γὰρ, καὶ πρώτῃ, φημὶ δὴ τῇ Μaριάμ, σύμπαν, ὡς εἰπεῖν, τὸ θηλειών γένος διττῇ στεφανοῦται τιμῇ, καὶ τῶν ἀρχαίων ἀρρωστημάτων ἐκομίζετο τὴν διάλυσιν. Πρώτη γὰρ οὕτω θρηνή σασα, καὶ τῶν δακρύων τὴν πρόφασιν λαβοῦσα Χριστόν, μεθίστη τὸ πένθος εἰς θυμηδίαν, μὴ χρήσ και κλαίειν ἀκούσασα, παρὰ τοῦ καὶ πάλαι κατα δικάσαντος, καὶ ταῖς τῆς λύπης ἐφόδοις εὐκαταγώνιστον ἀποφήναντος. Είρητο γάρ που πρὸς τὴν γυναῖκα παρά Θεοῦ·. Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα.» Αλλ' ὥσπερ αὐτὴν ὑπετίθει ταῖς λύπαις κατὰ τὸν παράδεισόν ποτε, ταῖς τοῦ ὀφεως διακονησαμένην φωναῖς, καὶ ταῖς τοῦ διαβόλου κακουργίαις ὑπηρετή σασαν, οὕτω δὴ πάλιν ἐν κήπῳ κελεύει μηκέτι κλαίειν αὐτήν. Απολύων δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ἀρᾶς ἐφ' ᾗ λυπεῖσθαι προστέτακτο, τῶν μεγάλων ἀγαθῶν κελεύει γενέσθαι πρωτάγγελον, καὶ τὴν πρὸς τὸ ἄνω βάδισιν εὐαγγελίζεσθαι τοῖς μαθηταῖς· ν' ὥσπερ ἡ πρώτη καὶ πασῶν ἀρχαιοτάτη γυνὴ ταῖς τοῦ δια βόλου φωναῖς ὑπουργήσασα κατεκρίθη, καὶ δι' ἐκείνης σύμπαν τὸ θηλειῶν γένος, οὕτω καὶ αὐτὴ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπηρετήσασα λόγοις, καὶ τὰ εἰς ζωὴν ἀναφέροντα τὴν αἰώνιον ἀπαγγείλασα, σύμπαν τῆς αἰτίας τὸ θηλειῶν ἀπαλλάξῃ γένος. Χαρίζεται ο τοίνυν τῇ Μαριάμ πρὸς τὸ μηκέτι κλαίειν, μηδὲ εἰς λύπας εὔκολον τὴν καρδίαν ἔχειν ὁ Κύριος, καὶ τὸ ὡραίους κεκτῆσθαι τοὺς πόδας. Κατὰ γὰρ τὴν τοῦ προφήτου φωνὴν, «ὺς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγ γελιζομένων τὰ ἀγαθὰ!» Καίτοι τῆς πρώτης εκείνης οὐχ ὡραίους ἐχούσης τους πόδας, οὐ γάρ τι τῶν ἀγαθῶν εὐηγγελίζετο τὰ πρὸς παράβασιν τῆς θείας ἐντολῆς τῷ προπάτορι συμβουλεύσασα. Ὅτι δὲ ἀξιάγαστος ἡ Μαριάμ, κἀντεῦθεν συνήσεις μνήμης γὰρ ἠξιώθη προφητικῆς. Τί γὰρ ἔφη περὶ αὐτῆς, καὶ τῶν σὺν αὐτῇ γυναικῶν, αἱ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν τοῖς ἁγίοις εὐηγγελίζοντο μαθηταῖς; • Γυναίκες ερχόμεναι ἀπὸ θέας, δεῦτε. Οὐ γὰρ λαός ἐστιν ἔχων σύνεσιν.» Τὰς μὲν γὰρ φιλοχρίστους ἀληθῶς ταυτασὶ γυναῖκας, μονονουχί καὶ ὀξυτέρῳ φέρεσθαι δρόμῳ τὸ θεῖον ἐν τούτοις διακελεύεται λόγιον, ἵν᾽ ὧν γεγόνασι θεωροί, ταῦτα καὶ ἀπαγγεί λειαν. Καταδικάζει δὲ τῆς Ἰουδαίων ἀσυνεσίας, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸν τὸν περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ διαγελώντων λόγον. Εἰ δὲ καὶ ἑτέρων οὐτῶν γυναικῶν (δοκεῖ γὰρ καὶ τοῦτο τοῖς ἑτέροις εὐαγγελισταῖς), ὁ σοφὸς Ἰωάννης μόνης ἐποιήσατο μνήμην τῆς Μαριάμ, οὐκ ἀλλήλοις ἐναντίους εὑρήσομεν τῶν ἁγίων τους λόγους. Εἰκὸς γὰρ ὅτι μόνης ἐπεμνήσθη τῆς Μαριάμ τῆς Μαγδαληνής Ιωάννης, ᾶτε δὴ καὶ θερμότερον ἐχούσης τὸ κίνημα πρὸς ἀγάπην, τὴν εἰς Χριστὸν, καὶ προπηδώσης τῶν ἄλλων, • Gen. 111, ↑ Isa. £n, 7. ª Isa. xxvii, larem Dei amorem id illa percuperet: sed perseverantiæ mercedem ei reddit, ac tam firmæ fideí ac dilectionis duplex præmium rependit, pietatem erga se non infructuosam ejus cultoribus esse ostendens. Et quod his adhuc illustrius est, in ea prima universum, ut semel dicam, feminarum genus duplici honore coronatur, ac veteribus morbis 1087 exsolvitur. Prima quippe ob Christum in luctus effusa mœrorem vertit in gaudium, quæ cessandum a lacrymis audiit ab eo qui condemnavit olim feminam, et doloris insultibus obnoxiam fore pronuntiavit. Dictum enim est ad mulierem a Deo: ‹ In doloribus paries filios ³. › Sed quemadmodum ean doloribus subjecit olim in paradiso, cum serpentis vocibus obtemperasset, et diaboli malitiæ obsecuta esset, sic etiam in horto rursus eam non ultra dolere jubet. Dum autem eam ipso maledicto liberat quo flere mulier jussa erat, magnorum vult bonorum esse prænuntiam, et reditum in cœlos discipulis evangelizare præcipit, ut quemadmodum prima omnium mulier diaboli vocibus obsecuta condemnata est, et per illam mulierum genus universum, sic etiam hæc Servatoris nostri sermonibus obtemperans, et quæ ad vitam æternam conducunt renuntians, universum feminarum genus crimine liberaret. Dat itaque Mařiæ Dominus ut non ultra fleat, nec animum dolori subjiciat, atque ut speciosos nanciscatur pedes. Nam juxta propheta vocem: Quam speciosi pedes evangelizantium bona *!, Εtenim prima illa speciosis pedibus carebat, quippe quæ nihil boni nuntiabat, dum primo parenti violare divinum mandatum consuluit. Admirabilem porro exstitisse Mariam vel hinc intelliges: digna quippe habita est cujus mentionem propheta fecerit. Quid enim de ea scripsit et mulieribus ejus comitibus, quæ sanctis discipulis resurrectionem nuntiarunt? ‹ Accedite, mulieres, quæ a spectaculo venitis. Non est enim populus intelligentiam habens Has enim Christi vere amantes mulieres divinum oraculum his verbis propemodum hortatur ocius accurrere, ut quorum spectatrices fuerint, hæc renuntient. Stultitiam vero Judæorum condemnat, qui sermonem quoque ipsum de Servatoris nostri Christi resurrectione derident. Jam vero tametsi sapiens Joannes, cum aliæ quoque adessent mulieres (nam aliis evangelistis idipsum placet), solius Mariæ mentionem fecerit, non tamen inter se dissentire sanctorum scripta comperiemus. Videtur enim Joannes Mariæ Magdalenes mentionem duntaxat egisse, utpote quæ ardentiori studio Christum diligeret, ac prior ad monumentum venisset, 1088 omniaque loca circumlustrasset, ut corpus indagaret. Existimabat enim revera translatum esse Dominum. Solent autem fere ducibus attribui rerum et consiliorum eventus, licet eorum adjutores et consortes habeant. >

Quare Servator in honorem et gloriam perpetuam & εἴς γε τὸ ἰδεῖν τὸ μνημεῖον, καὶ τὸ ἐν τῷ κήπῳ Mariæ dedit ut fratribus hæc nuntiaret: ‹ Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum., Tu vero cape mihi rursus altum hoc et magnum mysterium, nec a recta divinorum dogmatum regula mentem tuam excidere paliaris. Audis ut nostri simile factum sit unigenitum Dei Verbum, ut et nos ei similes essemus, quoad assequi natura potest, et quantum ad gratiæ, ut ita dicam, instaurationem pertinet. Humiliavit enim semetipsum, ut ad suam celsiwdinení quod humile est natura sua revocaret, ac servi formam gestavit *, quamvis secundum naturam suam Dominus sit ac Filius, ut servos natura in adoptionis gloriam juxta similitudinem suam transferret '. Ut ergo nostri similis factus, id est homo, ut et nos ei similes, hoc est dii et filii simus ', in se quidem nostra peculiariter suscipit, suaque nobis retribuit. Quonam autem modo, jure utique percontaberis. Dicam igitur ut potero. Primum quidem, cum natura et ordine servi simus (Creatori enim creaturæ serviunt '), suos tamen fratres appellat, et communem Patrem cum sibi tum nobis Deum nominat: nostra vero propter similitudinem quam habet nobiscum sibi assumens, nostrum Deum suum Deum vocavit, quamvis secundum naturam sit Filius, ut quemadmodum nos ad supernaturalem dignitatem per. similitudinem cum eo evehimur: nec enim filii Dei γενέσθαι, καὶ πάντα τόπον περινοστεῖν τῷ μνημείω γείτονα πρὸς τὴν τοῦ σώματος ζήτησιν. Μετο γὰρ ἀληθῶς μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον. Επιγράφεται δέ πως ἀεὶ τοῖς ἡγουμένοις μάλιστα καὶ βουλῆς καὶ πράγματος τὰ τῶν ἐκβάσεων τέλη, κἂν ἕτεροί τινες εἶεν οἱ συσκεπτόμενοι καὶ συμπράττοντες. Οὐκοῦν εἰς τιμὴν καὶ δόξαν, καὶ εἰς καύχημα διηνεκές έχει ρίζετο τῇ Μαριὰμ ὁ Σωτὴρ τὸ εὐαγγελίσασθαι τοῖς ἀδελφοῖς, ὅτι ο 'Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. ο Σύ δέ μοι πάλιν τὸ βαθὺ δὴ τοῦτο καὶ μέγα δέχου μυ στήριον, τῆς τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητος τὸν κανόνα διαπηδάν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν οὐκ ἐφιείς. Ακούεις όπως γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ᾿ αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐφικτὸν τῇ φύσει, καὶ ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν διὰ τῆς χάριτος ἀνακαινισμόν; Τεταπείνωκε γὰρ ἐπυ τὸν, ἵνα πρὸς τὸ ἴδιον ὕψος ἀναγάγῃ τὸ ταπεινὸν κατὰ φύσιν, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν πεφόρεσε, καίτοι κατὰ φύσιν Κύριός τε ὑπάρχων καὶ Υἱός, ἵνα τὸ τῇ φύσει δοῦλον εἰς τὴν τῆς υἱοθεσίας μετα κομίσῃ δόξαν, καθ' ὁμοιότητα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ὡς πρὸς αὐτόν. Ὡς οὖν καθ' ἡμᾶς γεγονώς, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρω πος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ' αὐτὸν [γενώμεθα], φημὶ θὰ θεοὶ καὶ υἱοὶ, δέχεται μὲν εἰς ἑαυτὸν τὰ ἡμῶν ἰδικῶς, ἀντιδίδωσι δὲ ἡμῖν τὰ ἑαυτοῦ, πῶς, ἡ τίνα τρόπον, ἐρέσθαι δὴ πάντως θελήσεις εὐλόγως. Οὐκοῦν ἐρῶ κατὰ δύναμιν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐν οἰκετῶν ὄνεις sumus per naturam, quamvis filii Dei vocati fueri- τάξει τε καὶ φύσει (δοῦλα γὰρ τοῦ ποιητοῦ τὰ ποιή mus: clamat enim in nobis per suum Spiritum: ματα) καλεῖ μὲν ἰδίους ἀδελφούς, Πατέρα δ • Abba, Pater ':, sic etiam ipse, quia nostram κοινὸν ἑαυτοῦ τε καὶ ἡμῶν ὀνομάζει τὸν Θεόν· οίχει formnam assumpsit (factus enim homo est, secun- ούμενος δὲ διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν τὰ ἀνθρώ dum Scripturas *): Deum habeat Deum, quamvis πινα, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν ἡμῶν ἐκάλεσε Θεὸν, καίπερ Deus exsistat de Deo secundum naturam, ac verus. ὧν Υἱὸς κατὰ φύσιν, ἵν' ὥσπερ ἡμεῖς εἰς τὸ ὑπὲρ Noli ergo scandalizari, quamvis audias suum Deum φύσιν ἀξίωμα διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως ἀναvocare Deum, sed studiose potius considera, et ob- βαίνομεν· οὐ γὰρ ὄντες υἱοὶ κατὰ φύσιν, υἱοὶ κεκλήserva prudenter dicti hujus rationem: suum enim μεθα Θεοῦ· κράζει γὰρ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύ Patrem ait esse Deum, et Deum nostrum, rem utro- ματος· ο 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ· › οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπείπερ bique veram dicens. Natura enim et veritate Chri- τὴν ἡμετέραν ἐδέξατο μόρφωσιν (γέγονε γὰρ ἄνθρω sti Pater est universi Deus, non continuo tamen πος, κατὰ τὰς Γραφάς), Θεὸν ἔχῃ τὸν Θεὸν, καίτοι noster secundum naturam Pater, sed Deus potius, Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινός. ut creator, ac Dominus: 1089 sed seipsum nolis Μὴ τοίνυν σκανδαλισθῇς, κἂν ἀκούσῃς ὅτι θεὸν ἑαυ quodammodo accensens Filius dignitatem sibi ipsi τοῦ τὸν Θεὸν ἀποκαλεῖ, περιάθρει δὲ μᾶλλον ὡς proprie ac peculiariter insitam nostræ natura lar- φιλομαθής, καὶ περισκέπτου φρονίμως τοῦ λόγου gitur, Patrem communem suum genitorem nomi- τὴν ἀκρίβειαν· ἑαυτοῦ μὲν γὰρ Πατέρα φησὶν εἶναι nans. Quod autem nostræ naturæ inest in se rursus τὸν Θεὸν, καὶ ἡμῶν δὲ Θεὸν, πράγμα λέγων καθ' suscipit propter similitudinem quam habet nobis- ἑκάτερον ἀληθές. Φύσει μὲν γὰρ καὶ ἀληθείᾳ Πατέρ cun. Deum suum etenim suum Patrem nominat, ἐστι τοῦ Χριστοῦ ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἡμῶν δὲ οὐκέτι nolens dehonestare illam quam nobiscum habet κατὰ φύσιν Πατὴρ, Θεὸς δὲ μᾶλλον, ὡς ποιητής, similitudinem, propter suam erga homines clemen- καὶ Κύριος· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἡμῖν οἱονεί πως ἀνακρίνας tiam atque bonitatem. Si ergo præ inscitia hanc ὁ Υἱός, τὸ μὲν ἑαυτῷ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ὑπάρ vocem carpere velis, et intolerandum tibi esse vi- χων [ γρ. ὑπάρχον] ἀξίωμα τῇ ἡμετέρα χαρίζεται deatur quod Dominus Deum suum Patrem ac Deum φύσει, Πατέρα κοινὸν ὀνομάζων τὸν ἑαυτοῦ γεννή esse dicat, dispensationem propter te factam stulte τορα· τὸ δὲ τῇ ἡμετέρα φύσει προσπεφυκός δέχεται reprehendes, cumque gratias agere debeas, bene- πάλιν εἰς ἑαυτὸν, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Θεόν factorem tuum injuria aſſficies, et dilectionis qua γὰρ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον ονομάζει Πατέρα, οὐ θελήσας * Philipp. 11, 6, 7. * Galat. iv, 4. 5. Psal, Cavill, 91. * Rom. • Joan. 1, ΣΗ, 15. ་ * Joan. x, 31; I Joan. 1, 1.

Quare Servator in honorem et gloriam perpetuam & εἴς γε τὸ ἰδεῖν τὸ μνημεῖον, καὶ τὸ ἐν τῷ κήπῳ Mariæ dedit ut fratribus hæc nuntiaret: ‹ Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum., Tu vero cape mihi rursus altum hoc et magnum mysterium, nec a recta divinorum dogmatum regula mentem tuam excidere paliaris. Audis ut nostri simile factum sit unigenitum Dei Verbum, ut et nos ei similes essemus, quoad assequi natura potest, et quantum ad gratiæ, ut ita dicam, instaurationem pertinet. Humiliavit enim semetipsum, ut ad suam celsiwdinení quod humile est natura sua revocaret, ac servi formam gestavit *, quamvis secundum naturam suam Dominus sit ac Filius, ut servos natura in adoptionis gloriam juxta similitudinem suam transferret '. Ut ergo nostri similis factus, id est homo, ut et nos ei similes, hoc est dii et filii simus ', in se quidem nostra peculiariter suscipit, suaque nobis retribuit. Quonam autem modo, jure utique percontaberis. Dicam igitur ut potero. Primum quidem, cum natura et ordine servi simus (Creatori enim creaturæ serviunt '), suos tamen fratres appellat, et communem Patrem cum sibi tum nobis Deum nominat: nostra vero propter similitudinem quam habet nobiscum sibi assumens, nostrum Deum suum Deum vocavit, quamvis secundum naturam sit Filius, ut quemadmodum nos ad supernaturalem dignitatem per. similitudinem cum eo evehimur: nec enim filii Dei γενέσθαι, καὶ πάντα τόπον περινοστεῖν τῷ μνημείω γείτονα πρὸς τὴν τοῦ σώματος ζήτησιν. Μετο γὰρ ἀληθῶς μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον. Επιγράφεται δέ πως ἀεὶ τοῖς ἡγουμένοις μάλιστα καὶ βουλῆς καὶ πράγματος τὰ τῶν ἐκβάσεων τέλη, κἂν ἕτεροί τινες εἶεν οἱ συσκεπτόμενοι καὶ συμπράττοντες. Οὐκοῦν εἰς τιμὴν καὶ δόξαν, καὶ εἰς καύχημα διηνεκές έχει ρίζετο τῇ Μαριὰμ ὁ Σωτὴρ τὸ εὐαγγελίσασθαι τοῖς ἀδελφοῖς, ὅτι ο 'Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. ο Σύ δέ μοι πάλιν τὸ βαθὺ δὴ τοῦτο καὶ μέγα δέχου μυ στήριον, τῆς τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητος τὸν κανόνα διαπηδάν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν οὐκ ἐφιείς. Ακούεις όπως γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ᾿ αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐφικτὸν τῇ φύσει, καὶ ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν διὰ τῆς χάριτος ἀνακαινισμόν; Τεταπείνωκε γὰρ ἐπυ τὸν, ἵνα πρὸς τὸ ἴδιον ὕψος ἀναγάγῃ τὸ ταπεινὸν κατὰ φύσιν, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν πεφόρεσε, καίτοι κατὰ φύσιν Κύριός τε ὑπάρχων καὶ Υἱός, ἵνα τὸ τῇ φύσει δοῦλον εἰς τὴν τῆς υἱοθεσίας μετα κομίσῃ δόξαν, καθ' ὁμοιότητα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ὡς πρὸς αὐτόν. Ὡς οὖν καθ' ἡμᾶς γεγονώς, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρω πος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ' αὐτὸν [γενώμεθα], φημὶ θὰ θεοὶ καὶ υἱοὶ, δέχεται μὲν εἰς ἑαυτὸν τὰ ἡμῶν ἰδικῶς, ἀντιδίδωσι δὲ ἡμῖν τὰ ἑαυτοῦ, πῶς, ἡ τίνα τρόπον, ἐρέσθαι δὴ πάντως θελήσεις εὐλόγως. Οὐκοῦν ἐρῶ κατὰ δύναμιν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐν οἰκετῶν ὄνεις sumus per naturam, quamvis filii Dei vocati fueri- τάξει τε καὶ φύσει (δοῦλα γὰρ τοῦ ποιητοῦ τὰ ποιή mus: clamat enim in nobis per suum Spiritum: ματα) καλεῖ μὲν ἰδίους ἀδελφούς, Πατέρα δ • Abba, Pater ':, sic etiam ipse, quia nostram κοινὸν ἑαυτοῦ τε καὶ ἡμῶν ὀνομάζει τὸν Θεόν· οίχει formnam assumpsit (factus enim homo est, secun- ούμενος δὲ διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν τὰ ἀνθρώ dum Scripturas *): Deum habeat Deum, quamvis πινα, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν ἡμῶν ἐκάλεσε Θεὸν, καίπερ Deus exsistat de Deo secundum naturam, ac verus. ὧν Υἱὸς κατὰ φύσιν, ἵν' ὥσπερ ἡμεῖς εἰς τὸ ὑπὲρ Noli ergo scandalizari, quamvis audias suum Deum φύσιν ἀξίωμα διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως ἀναvocare Deum, sed studiose potius considera, et ob- βαίνομεν· οὐ γὰρ ὄντες υἱοὶ κατὰ φύσιν, υἱοὶ κεκλήserva prudenter dicti hujus rationem: suum enim μεθα Θεοῦ· κράζει γὰρ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύ Patrem ait esse Deum, et Deum nostrum, rem utro- ματος· ο 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ· › οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπείπερ bique veram dicens. Natura enim et veritate Chri- τὴν ἡμετέραν ἐδέξατο μόρφωσιν (γέγονε γὰρ ἄνθρω sti Pater est universi Deus, non continuo tamen πος, κατὰ τὰς Γραφάς), Θεὸν ἔχῃ τὸν Θεὸν, καίτοι noster secundum naturam Pater, sed Deus potius, Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινός. ut creator, ac Dominus: 1089 sed seipsum nolis Μὴ τοίνυν σκανδαλισθῇς, κἂν ἀκούσῃς ὅτι θεὸν ἑαυ quodammodo accensens Filius dignitatem sibi ipsi τοῦ τὸν Θεὸν ἀποκαλεῖ, περιάθρει δὲ μᾶλλον ὡς proprie ac peculiariter insitam nostræ natura lar- φιλομαθής, καὶ περισκέπτου φρονίμως τοῦ λόγου gitur, Patrem communem suum genitorem nomi- τὴν ἀκρίβειαν· ἑαυτοῦ μὲν γὰρ Πατέρα φησὶν εἶναι nans. Quod autem nostræ naturæ inest in se rursus τὸν Θεὸν, καὶ ἡμῶν δὲ Θεὸν, πράγμα λέγων καθ' suscipit propter similitudinem quam habet nobis- ἑκάτερον ἀληθές. Φύσει μὲν γὰρ καὶ ἀληθείᾳ Πατέρ cun. Deum suum etenim suum Patrem nominat, ἐστι τοῦ Χριστοῦ ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἡμῶν δὲ οὐκέτι nolens dehonestare illam quam nobiscum habet κατὰ φύσιν Πατὴρ, Θεὸς δὲ μᾶλλον, ὡς ποιητής, similitudinem, propter suam erga homines clemen- καὶ Κύριος· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἡμῖν οἱονεί πως ἀνακρίνας tiam atque bonitatem. Si ergo præ inscitia hanc ὁ Υἱός, τὸ μὲν ἑαυτῷ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ὑπάρ vocem carpere velis, et intolerandum tibi esse vi- χων [ γρ. ὑπάρχον] ἀξίωμα τῇ ἡμετέρα χαρίζεται deatur quod Dominus Deum suum Patrem ac Deum φύσει, Πατέρα κοινὸν ὀνομάζων τὸν ἑαυτοῦ γεννή esse dicat, dispensationem propter te factam stulte τορα· τὸ δὲ τῇ ἡμετέρα φύσει προσπεφυκός δέχεται reprehendes, cumque gratias agere debeas, bene- πάλιν εἰς ἑαυτὸν, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Θεόν factorem tuum injuria aſſficies, et dilectionis qua γὰρ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον ονομάζει Πατέρα, οὐ θελήσας * Philipp. 11, 6, 7. * Galat. iv, 4. 5. Psal, Cavill, 91. * Rom. • Joan. 1, ΣΗ, 15. ་ * Joan. x, 31; I Joan. 1, 1.

Quare Servator in honorem et gloriam perpetuam & εἴς γε τὸ ἰδεῖν τὸ μνημεῖον, καὶ τὸ ἐν τῷ κήπῳ Mariæ dedit ut fratribus hæc nuntiaret: ‹ Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum., Tu vero cape mihi rursus altum hoc et magnum mysterium, nec a recta divinorum dogmatum regula mentem tuam excidere paliaris. Audis ut nostri simile factum sit unigenitum Dei Verbum, ut et nos ei similes essemus, quoad assequi natura potest, et quantum ad gratiæ, ut ita dicam, instaurationem pertinet. Humiliavit enim semetipsum, ut ad suam celsiwdinení quod humile est natura sua revocaret, ac servi formam gestavit *, quamvis secundum naturam suam Dominus sit ac Filius, ut servos natura in adoptionis gloriam juxta similitudinem suam transferret '. Ut ergo nostri similis factus, id est homo, ut et nos ei similes, hoc est dii et filii simus ', in se quidem nostra peculiariter suscipit, suaque nobis retribuit. Quonam autem modo, jure utique percontaberis. Dicam igitur ut potero. Primum quidem, cum natura et ordine servi simus (Creatori enim creaturæ serviunt '), suos tamen fratres appellat, et communem Patrem cum sibi tum nobis Deum nominat: nostra vero propter similitudinem quam habet nobiscum sibi assumens, nostrum Deum suum Deum vocavit, quamvis secundum naturam sit Filius, ut quemadmodum nos ad supernaturalem dignitatem per. similitudinem cum eo evehimur: nec enim filii Dei γενέσθαι, καὶ πάντα τόπον περινοστεῖν τῷ μνημείω γείτονα πρὸς τὴν τοῦ σώματος ζήτησιν. Μετο γὰρ ἀληθῶς μετατεθεῖσθαι τὸν Κύριον. Επιγράφεται δέ πως ἀεὶ τοῖς ἡγουμένοις μάλιστα καὶ βουλῆς καὶ πράγματος τὰ τῶν ἐκβάσεων τέλη, κἂν ἕτεροί τινες εἶεν οἱ συσκεπτόμενοι καὶ συμπράττοντες. Οὐκοῦν εἰς τιμὴν καὶ δόξαν, καὶ εἰς καύχημα διηνεκές έχει ρίζετο τῇ Μαριὰμ ὁ Σωτὴρ τὸ εὐαγγελίσασθαι τοῖς ἀδελφοῖς, ὅτι ο 'Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. ο Σύ δέ μοι πάλιν τὸ βαθὺ δὴ τοῦτο καὶ μέγα δέχου μυ στήριον, τῆς τῶν θείων δογμάτων ὀρθότητος τὸν κανόνα διαπηδάν τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν οὐκ ἐφιείς. Ακούεις όπως γέγονε καθ' ἡμᾶς ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ᾿ αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐφικτὸν τῇ φύσει, καὶ ὅσον ἧκεν εἰπεῖν εἰς τὸν διὰ τῆς χάριτος ἀνακαινισμόν; Τεταπείνωκε γὰρ ἐπυ τὸν, ἵνα πρὸς τὸ ἴδιον ὕψος ἀναγάγῃ τὸ ταπεινὸν κατὰ φύσιν, καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφήν πεφόρεσε, καίτοι κατὰ φύσιν Κύριός τε ὑπάρχων καὶ Υἱός, ἵνα τὸ τῇ φύσει δοῦλον εἰς τὴν τῆς υἱοθεσίας μετα κομίσῃ δόξαν, καθ' ὁμοιότητα τὴν ἑαυτοῦ, καὶ ὡς πρὸς αὐτόν. Ὡς οὖν καθ' ἡμᾶς γεγονώς, τοῦτ' ἔστιν ἄνθρω πος, ἵνα καὶ ἡμεῖς κατ' αὐτὸν [γενώμεθα], φημὶ θὰ θεοὶ καὶ υἱοὶ, δέχεται μὲν εἰς ἑαυτὸν τὰ ἡμῶν ἰδικῶς, ἀντιδίδωσι δὲ ἡμῖν τὰ ἑαυτοῦ, πῶς, ἡ τίνα τρόπον, ἐρέσθαι δὴ πάντως θελήσεις εὐλόγως. Οὐκοῦν ἐρῶ κατὰ δύναμιν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐν οἰκετῶν ὄνεις sumus per naturam, quamvis filii Dei vocati fueri- τάξει τε καὶ φύσει (δοῦλα γὰρ τοῦ ποιητοῦ τὰ ποιή mus: clamat enim in nobis per suum Spiritum: ματα) καλεῖ μὲν ἰδίους ἀδελφούς, Πατέρα δ • Abba, Pater ':, sic etiam ipse, quia nostram κοινὸν ἑαυτοῦ τε καὶ ἡμῶν ὀνομάζει τὸν Θεόν· οίχει formnam assumpsit (factus enim homo est, secun- ούμενος δὲ διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν τὰ ἀνθρώ dum Scripturas *): Deum habeat Deum, quamvis πινα, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν ἡμῶν ἐκάλεσε Θεὸν, καίπερ Deus exsistat de Deo secundum naturam, ac verus. ὧν Υἱὸς κατὰ φύσιν, ἵν' ὥσπερ ἡμεῖς εἰς τὸ ὑπὲρ Noli ergo scandalizari, quamvis audias suum Deum φύσιν ἀξίωμα διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως ἀναvocare Deum, sed studiose potius considera, et ob- βαίνομεν· οὐ γὰρ ὄντες υἱοὶ κατὰ φύσιν, υἱοὶ κεκλήserva prudenter dicti hujus rationem: suum enim μεθα Θεοῦ· κράζει γὰρ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύ Patrem ait esse Deum, et Deum nostrum, rem utro- ματος· ο 'Α66ᾶ, ὁ Πατήρ· › οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπείπερ bique veram dicens. Natura enim et veritate Chri- τὴν ἡμετέραν ἐδέξατο μόρφωσιν (γέγονε γὰρ ἄνθρω sti Pater est universi Deus, non continuo tamen πος, κατὰ τὰς Γραφάς), Θεὸν ἔχῃ τὸν Θεὸν, καίτοι noster secundum naturam Pater, sed Deus potius, Θεὸς ὑπάρχων ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινός. ut creator, ac Dominus: 1089 sed seipsum nolis Μὴ τοίνυν σκανδαλισθῇς, κἂν ἀκούσῃς ὅτι θεὸν ἑαυ quodammodo accensens Filius dignitatem sibi ipsi τοῦ τὸν Θεὸν ἀποκαλεῖ, περιάθρει δὲ μᾶλλον ὡς proprie ac peculiariter insitam nostræ natura lar- φιλομαθής, καὶ περισκέπτου φρονίμως τοῦ λόγου gitur, Patrem communem suum genitorem nomi- τὴν ἀκρίβειαν· ἑαυτοῦ μὲν γὰρ Πατέρα φησὶν εἶναι nans. Quod autem nostræ naturæ inest in se rursus τὸν Θεὸν, καὶ ἡμῶν δὲ Θεὸν, πράγμα λέγων καθ' suscipit propter similitudinem quam habet nobis- ἑκάτερον ἀληθές. Φύσει μὲν γὰρ καὶ ἀληθείᾳ Πατέρ cun. Deum suum etenim suum Patrem nominat, ἐστι τοῦ Χριστοῦ ὁ τῶν ὅλων Θεός, ἡμῶν δὲ οὐκέτι nolens dehonestare illam quam nobiscum habet κατὰ φύσιν Πατὴρ, Θεὸς δὲ μᾶλλον, ὡς ποιητής, similitudinem, propter suam erga homines clemen- καὶ Κύριος· ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἡμῖν οἱονεί πως ἀνακρίνας tiam atque bonitatem. Si ergo præ inscitia hanc ὁ Υἱός, τὸ μὲν ἑαυτῷ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς ὑπάρ vocem carpere velis, et intolerandum tibi esse vi- χων [ γρ. ὑπάρχον] ἀξίωμα τῇ ἡμετέρα χαρίζεται deatur quod Dominus Deum suum Patrem ac Deum φύσει, Πατέρα κοινὸν ὀνομάζων τὸν ἑαυτοῦ γεννή esse dicat, dispensationem propter te factam stulte τορα· τὸ δὲ τῇ ἡμετέρα φύσει προσπεφυκός δέχεται reprehendes, cumque gratias agere debeas, bene- πάλιν εἰς ἑαυτὸν, διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Θεόν factorem tuum injuria aſſficies, et dilectionis qua γὰρ ἑαυτοῦ τὸν ἴδιον ονομάζει Πατέρα, οὐ θελήσας * Philipp. 11, 6, 7. * Galat. iv, 4. 5. Psal, Cavill, 91. * Rom. • Joan. 1, ΣΗ, 15. ་ * Joan. x, 31; I Joan. 1, 1.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. euim humiliavit semetipsum ignominia contempla ", et propter te factus homo, tuæ humilitatis, o quisquis es, crimen istud est: ei vero qui propter te istud pati voluerit, magna et stupenda prorsus admiratio debetur. Vehementer autem miror quod, cum inanitionem audis (exinanivit enim semetipsam propter nos 11), plenitudinis tibi cogitatio non subeat, et cum bumiliationem vides, altitudinem mente non reputes. Quomodo enim humiliatus est, nisi perfectum esse cogites, utpote Deum? Aut quomodo humiliatus est, nisi ineſſabilis ejus naturæ sublimitatem concipias? Quapropter plenissimus cum esset ac perfectissimus, ut Deus, exinanitus est propter te, ad tuam se demittens similitudinem, et cum excelsus sit, ut Filius, et ex ipsa Patris substantia, bumiliavit seipsum, quia factus est homo, qui a divinæ gloriæ sublimitate tantum abest quantum natura novit. Cum ergo Deus idem sit ac homo, altus quidem propter genitorem Deus enim est de Deo, et ex Patre vere Filius), humilis autem propter nos (homo enim sicuti nos factus est propter nos), cave ne turberis animo cum dicentem audies: ‹ Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum. Ei quippe ut Deo quidem ac Filio secundum naturam convenit Patrem vocare genitorem, sed ut homini nostri simili Deum suum Deum nominare. ἀτιμάσαι τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν διὰ τὴν ἐνοῦσαν nos prosequitur modum stulte criminaberis. Si αὐτῷ φιλανθρωπίαν τε καὶ ἡμερότητα. Αν τοίνυν ἐξ ἀμαθείας ἐγκαλεῖν ἐθελήσῃς τῇ τοιαύτῇ φωνῇ, καὶ ἀφόρητόν πως εἶναί σοι δοκῇ τὸ φάναι τὸν Κύ ριον Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, αἰτιάσῃ παραφρόνως τὴν διὰ σὲ γενομένην οἰκονομίαν, καὶ δέον εὐχαριστεῖν, ἀτιμάσεις τὸν εὐεργέτην, καὶ τῆς ἀγαπήσεως τῆς εἰς ἡμᾶς γενομένης τὸν τρόπον, ἀσυνέτως διαβαλεῖς. Εἰ γὰρ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν αἰσχύνης καταφρονήσας, καὶ διὰ σὲ γενόμενος ἄνο θρωπος, τῆς σῆς, ὦ οὗτος, ἐστὶ τὸ ἔγκλημα ταπεινότητος· τῷ δὲ καὶ τοῦτο παθεῖν ἑλομένῳ διὰ σὲ μέγα τε καὶ ἐξαίσιον ὀφείλεται θαῦμα. Καταπλήττομας δὲ, ὅτι κένωσιν ὅλως ἀκούων (κεκένωκε γάρ ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς), οὐ λογίζῃ τὴν πλήρωσιν, καὶ τα πείνωσιν βλέπων, τὸ ὕψος οὐκ ἐννοεῖς. Κεκένωται γὰρ πῶς, εἰ μὴ τέλειον ἐννοεῖς ὑπάρχειν, ὡς Θεόν; Τεταπείνωται δὲ κατὰ τίνα τρόπον, εἰ μὴ τῆς ἀρ ῥήτου φύσεως αὐτοῦ λογίζῃ τὰ ὑψώματα; Οὐκοῦν πλήρης ὑπάρχων καὶ παντέλειος, ὡς Θεός, κεκένωται διὰ σὲ, πρὸς τὴν σὴν ἑαυτὸν κατακομίσας ὁμοίως σιν, καὶ ὑψηλὸς ὑπάρχων, ὡς Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐπείπερ γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ τῶν ὑψωμάτων τῆς θείας δόξης τοσοῦτον ἡττώμενος, ὅσον οἶδεν ἡ φύσις. "Οτε τοίνυν ἐν ταυτῷ τέ ἐστι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ὑψηλὸς μὲν διὰ τὸν φύσαντα (Θεὸς γάρ ἐστιν ἐκ Θεοῦ, καὶ Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς), ταπεινὸς δὲ δι᾿ ἡμᾶς (ἄνθρωπος γὰρ καθ' ἡμᾶς γέγονε δι᾿ ἡμᾶς), ἀτάραχον ἔχει τὸν νοῦν, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος· ο ᾿Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Πρέποι γὰρ ἂν καὶ μάλα εἰκότως, ὡς θεῷ μὲν καὶ Υἱῷ κατὰ φύσιν Πατέρα καλεῖν τὸν γεννήτορα, ὡς δὲ ἀνθρώπῳ καθ' ἡμᾶς, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζειν. ' Έρχεται Μαρία ἡ Μαγδαληνή, ἀπαγγέλλουσα τοῖς μαθηταῖς ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτῇ. Θεραπεύεται τὸ νενοσηκὸς μάλιστα γένος, φημὶ δὴ τὸ θηλειῶν, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φιλανθρωπίας, ἀνακεφαλαιουμένου τρόπον τινὰ τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρρωστημάτων ἀρχὴν, καὶ μετατιθέντος τοῖς δευτέροις ἐπὶ τὸ ἄμεινον. ᾿Απαγγέλλει γὰρ ἡ Μα ριάμ, ὅτι καὶ θεάσαιτο τὰ τοῦ θανάτου δεσμὰ διαφυγόντα τὸν Κύριον, καὶ τίνα λέγοντος ήκουσε, δι εκόμισέ τε τοῖς μαθηταῖς τοὺς τῆς ζωῆς λόγους, καὶ τῶν θείων Εὐαγγελίων τὰς ἀπαρχάς. Ούσης οὖν ὀψίας, τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας, καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Κατ' αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν καθ᾽ ἣν ὤφθη τε καὶ διείλεκται τῇ Μαριάμ, καὶ αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις επέλαμψε μαθηταῖς, τὰς τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων ἀφορήτους καταδρομάς καταπεφρικόσι, καὶ εἰς οἰκόν τινα διὰ τοῦτο συγκεκομισμένοις. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς ἀμοιρῆσαί ποτε τοῦ πρέποντος λογισμοῦ τοὺς οὕτω το Philipp. ", 8. 11 Ibid. 7. " ΧΧ, 18. Venit Maria Magdalene annuntians discipulis, quia Vidi Dominum, et hæc dixit mihi. Curatur ægrotum maxime mulierum genus Servaloris nostri misericordia qui 1090 morborum nostrorum quodammodo instaurat initium, actransfert in melius. Renuntiat enim Maria sibi visum esse Dominum mortis vinculis exsolutum, et quænam eum loquentem audierit, ac discipulis verba vitæ divinorumque Evangeliorum primitias pertulit. XX, 19, 20. Cum ergo sero esset die illo, una Sabbalorum, et fores essent clausæ ubi erant discipuli congregati propter metum Judæorum, venit Jesus, et stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus el latus. Ipsa illa die qua visus est Mariæ, eamque allocutus est, sanctis etiam ipsis discipulis apparuit, impiorum Judæorum metu in unam domum congregatis. Nec enim probabile est eos recta ratione caruisse, ita præsertim edoctos, et eorum furorem a quibus ad cædem quærebantur fugere sæpe jussos.

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. euim humiliavit semetipsum ignominia contempla ", et propter te factus homo, tuæ humilitatis, o quisquis es, crimen istud est: ei vero qui propter te istud pati voluerit, magna et stupenda prorsus admiratio debetur. Vehementer autem miror quod, cum inanitionem audis (exinanivit enim semetipsam propter nos 11), plenitudinis tibi cogitatio non subeat, et cum bumiliationem vides, altitudinem mente non reputes. Quomodo enim humiliatus est, nisi perfectum esse cogites, utpote Deum? Aut quomodo humiliatus est, nisi ineſſabilis ejus naturæ sublimitatem concipias? Quapropter plenissimus cum esset ac perfectissimus, ut Deus, exinanitus est propter te, ad tuam se demittens similitudinem, et cum excelsus sit, ut Filius, et ex ipsa Patris substantia, bumiliavit seipsum, quia factus est homo, qui a divinæ gloriæ sublimitate tantum abest quantum natura novit. Cum ergo Deus idem sit ac homo, altus quidem propter genitorem Deus enim est de Deo, et ex Patre vere Filius), humilis autem propter nos (homo enim sicuti nos factus est propter nos), cave ne turberis animo cum dicentem audies: ‹ Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum. Ei quippe ut Deo quidem ac Filio secundum naturam convenit Patrem vocare genitorem, sed ut homini nostri simili Deum suum Deum nominare. ἀτιμάσαι τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν διὰ τὴν ἐνοῦσαν nos prosequitur modum stulte criminaberis. Si αὐτῷ φιλανθρωπίαν τε καὶ ἡμερότητα. Αν τοίνυν ἐξ ἀμαθείας ἐγκαλεῖν ἐθελήσῃς τῇ τοιαύτῇ φωνῇ, καὶ ἀφόρητόν πως εἶναί σοι δοκῇ τὸ φάναι τὸν Κύ ριον Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, αἰτιάσῃ παραφρόνως τὴν διὰ σὲ γενομένην οἰκονομίαν, καὶ δέον εὐχαριστεῖν, ἀτιμάσεις τὸν εὐεργέτην, καὶ τῆς ἀγαπήσεως τῆς εἰς ἡμᾶς γενομένης τὸν τρόπον, ἀσυνέτως διαβαλεῖς. Εἰ γὰρ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν αἰσχύνης καταφρονήσας, καὶ διὰ σὲ γενόμενος ἄνο θρωπος, τῆς σῆς, ὦ οὗτος, ἐστὶ τὸ ἔγκλημα ταπεινότητος· τῷ δὲ καὶ τοῦτο παθεῖν ἑλομένῳ διὰ σὲ μέγα τε καὶ ἐξαίσιον ὀφείλεται θαῦμα. Καταπλήττομας δὲ, ὅτι κένωσιν ὅλως ἀκούων (κεκένωκε γάρ ἑαυτὸν δι' ἡμᾶς), οὐ λογίζῃ τὴν πλήρωσιν, καὶ τα πείνωσιν βλέπων, τὸ ὕψος οὐκ ἐννοεῖς. Κεκένωται γὰρ πῶς, εἰ μὴ τέλειον ἐννοεῖς ὑπάρχειν, ὡς Θεόν; Τεταπείνωται δὲ κατὰ τίνα τρόπον, εἰ μὴ τῆς ἀρ ῥήτου φύσεως αὐτοῦ λογίζῃ τὰ ὑψώματα; Οὐκοῦν πλήρης ὑπάρχων καὶ παντέλειος, ὡς Θεός, κεκένωται διὰ σὲ, πρὸς τὴν σὴν ἑαυτὸν κατακομίσας ὁμοίως σιν, καὶ ὑψηλὸς ὑπάρχων, ὡς Υἱὸς, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐπείπερ γέγονεν ἄνθρωπος, ὁ τῶν ὑψωμάτων τῆς θείας δόξης τοσοῦτον ἡττώμενος, ὅσον οἶδεν ἡ φύσις. "Οτε τοίνυν ἐν ταυτῷ τέ ἐστι Θεὸς καὶ ἄνθρωπος, ὑψηλὸς μὲν διὰ τὸν φύσαντα (Θεὸς γάρ ἐστιν ἐκ Θεοῦ, καὶ Υἱὸς ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς), ταπεινὸς δὲ δι᾿ ἡμᾶς (ἄνθρωπος γὰρ καθ' ἡμᾶς γέγονε δι᾿ ἡμᾶς), ἀτάραχον ἔχει τὸν νοῦν, ὅταν ἀκούσῃς λέγοντος· ο ᾿Αναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν. Πρέποι γὰρ ἂν καὶ μάλα εἰκότως, ὡς θεῷ μὲν καὶ Υἱῷ κατὰ φύσιν Πατέρα καλεῖν τὸν γεννήτορα, ὡς δὲ ἀνθρώπῳ καθ' ἡμᾶς, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Θεὸν ὀνομάζειν. ' Έρχεται Μαρία ἡ Μαγδαληνή, ἀπαγγέλλουσα τοῖς μαθηταῖς ὅτι ἑώρακε τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτῇ. Θεραπεύεται τὸ νενοσηκὸς μάλιστα γένος, φημὶ δὴ τὸ θηλειῶν, διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν φιλανθρωπίας, ἀνακεφαλαιουμένου τρόπον τινὰ τὴν τῶν καθ' ἡμᾶς ἀρρωστημάτων ἀρχὴν, καὶ μετατιθέντος τοῖς δευτέροις ἐπὶ τὸ ἄμεινον. ᾿Απαγγέλλει γὰρ ἡ Μα ριάμ, ὅτι καὶ θεάσαιτο τὰ τοῦ θανάτου δεσμὰ διαφυγόντα τὸν Κύριον, καὶ τίνα λέγοντος ήκουσε, δι εκόμισέ τε τοῖς μαθηταῖς τοὺς τῆς ζωῆς λόγους, καὶ τῶν θείων Εὐαγγελίων τὰς ἀπαρχάς. Ούσης οὖν ὀψίας, τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας, καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. Κατ' αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν καθ᾽ ἣν ὤφθη τε καὶ διείλεκται τῇ Μαριάμ, καὶ αὐτοῖς τοῖς ἁγίοις επέλαμψε μαθηταῖς, τὰς τῶν ἀνοσίων Ἰουδαίων ἀφορήτους καταδρομάς καταπεφρικόσι, καὶ εἰς οἰκόν τινα διὰ τοῦτο συγκεκομισμένοις. Οὐ γὰρ ἦν εἰκὸς ἀμοιρῆσαί ποτε τοῦ πρέποντος λογισμοῦ τοὺς οὕτω το Philipp. ", 8. 11 Ibid. 7. " ΧΧ, 18. Venit Maria Magdalene annuntians discipulis, quia Vidi Dominum, et hæc dixit mihi. Curatur ægrotum maxime mulierum genus Servaloris nostri misericordia qui 1090 morborum nostrorum quodammodo instaurat initium, actransfert in melius. Renuntiat enim Maria sibi visum esse Dominum mortis vinculis exsolutum, et quænam eum loquentem audierit, ac discipulis verba vitæ divinorumque Evangeliorum primitias pertulit. XX, 19, 20. Cum ergo sero esset die illo, una Sabbalorum, et fores essent clausæ ubi erant discipuli congregati propter metum Judæorum, venit Jesus, et stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus el latus. Ipsa illa die qua visus est Mariæ, eamque allocutus est, sanctis etiam ipsis discipulis apparuit, impiorum Judæorum metu in unam domum congregatis. Nec enim probabile est eos recta ratione caruisse, ita præsertim edoctos, et eorum furorem a quibus ad cædem quærebantur fugere sæpe jussos.

Eis autem inopinato apparet. Obseratis enim, ut πεπαιδευμένους, καὶ τὰς τῶν φονώντων ὀργὰς δια ait, foribus, in medio stelit Christus ineffabili διδράσκειν ἐπείγεσθαι κεκελευσμένους πολλάκις. quadam virtute, Deoque couvenienti supra rerum ordinem omnemque rationem humanam. Nemo enim dicat: Quomodo, quæso, in crasso corpore cum esset Dominus, nullo tamen negotio, tametsi januæ clausæ essent, penetravit? Sed apud se cogilet potius divinum evangelistam haudquaquam hæc de aliquo nostri simili dicere, sed de eo potius qui Deo ac Patri assidet atque omnia quæcunque vult facit. Oportebat enim, cum Deus secundum naturam suam sit ac verus, nequaquam subjacere rerum ordini, sicuti res ab ipso creatæ, sed necessitati ipsi, et omnium quæ aguntur rationi dominari. Alioqui enim quo pacto mare pedibus suis subjiceret luctusque sicco pede tranaret? neque enim nostris corporibus aquæ substernuntur. Aut quomodo alia miracula virtute Deo convcnienti ederet? Næ, inquies, illa rationem excedunt. Illis ergo istud quoque annumera, nec tamen, ut aliquibus præ levitate animi placuit, 1091 existimes idcirco non esse cum hoc corpore Dominum excitatum, sed carne nudum, et templo quod assumpserat penitus destitutum. Nam si vim naturæ ineffabilis animo capere non potes, quidni potius adversus humanam infirmitatem vociferaris? Istud enim sapientius esse arbitror. Atqui silentio tegis tibi præstitutam a Creatore conditionem; repudiata vero quodammodo omni sapientia, magnum incarnationis mysterium violas, in quo spem omnem habemus. Revocentur enim in memoriam ista Pauli: ‹ Si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Si vero Christus non resurrexit, vana est fides vestra, et estis adhuc in peccatis vestris 1. Præterea: • Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testimonium diximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt.. Quid enim, quæso, suscitatum dicitur, nisi quod cecidit? aut quid resurrexit, nisi quod in mortem lapsum est? Quomodo vero nos resurrectionem exspectabimus, si templum suum non suscitavit Christus, mortuorum primitias "et primogenitum dormientium s seipsum pro nobis constituens? Aut quomodo corruptibile hoc incorruptionen induet, si, quemadmodum nonnulli putant, prorsus interibit? Quomodo enim id ei non eveniet, cum resurgendi spem nullam habeat? Cave ergo ne a recta fide excidas ex eo quod res opinione tua major est, sed aliis hoc quoque prudenter adjungito. Vide enim quo pacto januis clausis mirabiliter penetrando rursus ostenderit Deum se esse secundum naturam, nec alium ab illo qui una cum eis antea versabatur: denudando vero latus ipsum corporis, et clavorum notas ostendendo, manifeste demonstraverit templum quod in ipsa cruce pependerat, et quod gestaverat corpus a se excitatum, destructa "1 Cor. xv, 16, 17. 13 Ibid. 15. 1 Ibid. 20. Επιφαίνεται δὲ παραδόξως αὐτοῖς. Κεκλεισμένων γάρ, ὥς φησι, τῶν θυρῶν, ἀδοκήτως εἰς μέσον ἔστη Χριστός, ἀφάτῳ τινὶ δυνάμει, καὶ θεοπρεπεῖ καὶ τὰς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας υπεριπτάμενος, καὶ τοῦ τοῖς δρωμένοις πρέποντος λογισμοῦ τε καὶ σχήματος αμείνων ἀναδεικνύμενος. Μὴ γὰρ δή τις λεγέτω· Πῶς ἐν σώματι τῷ παχεί τυγχάνων ὁ Κύριος, άδια κωλύτως εἰσήλασε, καίτοι τῶν θυρῶν κεκλεισμένων; Εννοείτω δὲ μᾶλλον, ὡς οὐ περί τινος τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής· περὶ αὐτοῦ δὲ μᾶλλον τοῦ συνεδρεύοντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ πάντα ὁρῶντος εὐκόλως ὅσαπερ ἂν βούλοιτο. Έδει γὰρ, ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸν, μὴ ταῖς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίαις υπο κεῖσθαι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ γεγο νότα, κατεξουσιάζειν δὲ μᾶλλον καὶ ἀνάγκης αὐτῆς καὶ λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ πρεπωδεστάτου τῶν τελουμένων ἑκάστῳ. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον θάλασσαν μὲν τοῖς ἰδίοις ὑπετίθει ποτέ, διέθει καθάπερ ἐπὶ ξηρᾶς τοῦ κύματος, καίτοι τῶν ἡμετέ ρων σωμάτων τὴν ἐφ᾽ ὕδασιν ὁδὸν οὐκ ἐχόν των υπεστρωμένην· ἢ πῶς τὰς ἑτέρας ἐπλήρου θαυματουργίας ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Αλλ' ἐκείνα δὴ, πάντως ἐρεῖς, ὑπὲρ λόγον. Οὐκοῦν τίθει μετ' ἐκείνων καὶ τοῦτο, καὶ μὴ, καθάπερ ἔδοξέ τισιν ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐλαφρίας συνήρπα σμένοις ἐπὶ τὸ βούλεσθαι φρονεῖν ἅπερ ήκιστα χρῆν, οἰηθῇς διὰ τοῦτο μὴ μετὰ τοῦδε τοῦ σώματος ἐγηγέρθαι τὸν Κύριον, γυμνὸν δὲ σαρκὸς, καὶ ἀσύμ πλοκον παντελῶς τοῦ ληφθέντος ναοῦ. Εἰ γὰρ μὴ δύνασθαι [ γρ. δύνασαι ] νοεῖν τῆς ἀῤῥήτου φύσεως τὴν ἐνέργειαν, τί μὴ μᾶλλον τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθε νείας καταβοᾷς; Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι καὶ σοφώτερον. Εἶτα στέργεις [γρ. στέγεις] σιωπῇ τὸ διορισθέν σοι μέτρον παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ, ἀποσειόμενος δὲ ὥσπερ τὸν σώφρονα λογισμόν, ἀδικεῖς τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔχομεν τὴν ἐλ πίδα. Διαμεμνήσθω γάρ τις βοῶντος του Παύλου - • Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. Εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν, καὶ ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα πάλιν· ο Εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες του Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται.» Τί γὰρ ὅλως τὸ ἐγερθὲν, εἰ μὴ τὸ περ σὸν, ἢ τί τὸ ἀναστὰν, εἰ μὴ τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον; Πῶς δὲ ἡμεῖς προσδοκήσομεν τὴν ἀνάστασιν, εἰ μὴ τὸν οἰκεῖον ἤγειρε ναὸν ὁ Χριστὸς, ἀπαρχὴν τῶν κεκοιμημένων καὶ πρωτότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν καυ ἐαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν καθιστάς; Η πῶς ἐνδύσεται τὸ φθαρτὸν τοῦτο τὴν ἀφθαρσίαν, εἰ καθάπερ οίονται τινες εἰς ἀπώλειαν παντελή κατοιχήσεται; Πῶς γὰρ οὐ τοῦτο πείσεται, μηδεμίαν ἔχον εἰς ἀναβίωσιν τὴν ἐλα πίδα; Μὴ τοίνυν τὴν ἐν τῷ πιστεύειν ὀρθότητα ζημιωθῇς διὰ τὸ παραδόξως τετελεσμένον, προστίθει τ ** Coloss. 1,

Eis autem inopinato apparet. Obseratis enim, ut πεπαιδευμένους, καὶ τὰς τῶν φονώντων ὀργὰς δια ait, foribus, in medio stelit Christus ineffabili διδράσκειν ἐπείγεσθαι κεκελευσμένους πολλάκις. quadam virtute, Deoque couvenienti supra rerum ordinem omnemque rationem humanam. Nemo enim dicat: Quomodo, quæso, in crasso corpore cum esset Dominus, nullo tamen negotio, tametsi januæ clausæ essent, penetravit? Sed apud se cogilet potius divinum evangelistam haudquaquam hæc de aliquo nostri simili dicere, sed de eo potius qui Deo ac Patri assidet atque omnia quæcunque vult facit. Oportebat enim, cum Deus secundum naturam suam sit ac verus, nequaquam subjacere rerum ordini, sicuti res ab ipso creatæ, sed necessitati ipsi, et omnium quæ aguntur rationi dominari. Alioqui enim quo pacto mare pedibus suis subjiceret luctusque sicco pede tranaret? neque enim nostris corporibus aquæ substernuntur. Aut quomodo alia miracula virtute Deo convcnienti ederet? Næ, inquies, illa rationem excedunt. Illis ergo istud quoque annumera, nec tamen, ut aliquibus præ levitate animi placuit, 1091 existimes idcirco non esse cum hoc corpore Dominum excitatum, sed carne nudum, et templo quod assumpserat penitus destitutum. Nam si vim naturæ ineffabilis animo capere non potes, quidni potius adversus humanam infirmitatem vociferaris? Istud enim sapientius esse arbitror. Atqui silentio tegis tibi præstitutam a Creatore conditionem; repudiata vero quodammodo omni sapientia, magnum incarnationis mysterium violas, in quo spem omnem habemus. Revocentur enim in memoriam ista Pauli: ‹ Si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Si vero Christus non resurrexit, vana est fides vestra, et estis adhuc in peccatis vestris 1. Præterea: • Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testimonium diximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt.. Quid enim, quæso, suscitatum dicitur, nisi quod cecidit? aut quid resurrexit, nisi quod in mortem lapsum est? Quomodo vero nos resurrectionem exspectabimus, si templum suum non suscitavit Christus, mortuorum primitias "et primogenitum dormientium s seipsum pro nobis constituens? Aut quomodo corruptibile hoc incorruptionen induet, si, quemadmodum nonnulli putant, prorsus interibit? Quomodo enim id ei non eveniet, cum resurgendi spem nullam habeat? Cave ergo ne a recta fide excidas ex eo quod res opinione tua major est, sed aliis hoc quoque prudenter adjungito. Vide enim quo pacto januis clausis mirabiliter penetrando rursus ostenderit Deum se esse secundum naturam, nec alium ab illo qui una cum eis antea versabatur: denudando vero latus ipsum corporis, et clavorum notas ostendendo, manifeste demonstraverit templum quod in ipsa cruce pependerat, et quod gestaverat corpus a se excitatum, destructa "1 Cor. xv, 16, 17. 13 Ibid. 15. 1 Ibid. 20. Επιφαίνεται δὲ παραδόξως αὐτοῖς. Κεκλεισμένων γάρ, ὥς φησι, τῶν θυρῶν, ἀδοκήτως εἰς μέσον ἔστη Χριστός, ἀφάτῳ τινὶ δυνάμει, καὶ θεοπρεπεῖ καὶ τὰς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας υπεριπτάμενος, καὶ τοῦ τοῖς δρωμένοις πρέποντος λογισμοῦ τε καὶ σχήματος αμείνων ἀναδεικνύμενος. Μὴ γὰρ δή τις λεγέτω· Πῶς ἐν σώματι τῷ παχεί τυγχάνων ὁ Κύριος, άδια κωλύτως εἰσήλασε, καίτοι τῶν θυρῶν κεκλεισμένων; Εννοείτω δὲ μᾶλλον, ὡς οὐ περί τινος τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής· περὶ αὐτοῦ δὲ μᾶλλον τοῦ συνεδρεύοντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ πάντα ὁρῶντος εὐκόλως ὅσαπερ ἂν βούλοιτο. Έδει γὰρ, ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸν, μὴ ταῖς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίαις υπο κεῖσθαι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ γεγο νότα, κατεξουσιάζειν δὲ μᾶλλον καὶ ἀνάγκης αὐτῆς καὶ λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ πρεπωδεστάτου τῶν τελουμένων ἑκάστῳ. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον θάλασσαν μὲν τοῖς ἰδίοις ὑπετίθει ποτέ, διέθει καθάπερ ἐπὶ ξηρᾶς τοῦ κύματος, καίτοι τῶν ἡμετέ ρων σωμάτων τὴν ἐφ᾽ ὕδασιν ὁδὸν οὐκ ἐχόν των υπεστρωμένην· ἢ πῶς τὰς ἑτέρας ἐπλήρου θαυματουργίας ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Αλλ' ἐκείνα δὴ, πάντως ἐρεῖς, ὑπὲρ λόγον. Οὐκοῦν τίθει μετ' ἐκείνων καὶ τοῦτο, καὶ μὴ, καθάπερ ἔδοξέ τισιν ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐλαφρίας συνήρπα σμένοις ἐπὶ τὸ βούλεσθαι φρονεῖν ἅπερ ήκιστα χρῆν, οἰηθῇς διὰ τοῦτο μὴ μετὰ τοῦδε τοῦ σώματος ἐγηγέρθαι τὸν Κύριον, γυμνὸν δὲ σαρκὸς, καὶ ἀσύμ πλοκον παντελῶς τοῦ ληφθέντος ναοῦ. Εἰ γὰρ μὴ δύνασθαι [ γρ. δύνασαι ] νοεῖν τῆς ἀῤῥήτου φύσεως τὴν ἐνέργειαν, τί μὴ μᾶλλον τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθε νείας καταβοᾷς; Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι καὶ σοφώτερον. Εἶτα στέργεις [γρ. στέγεις] σιωπῇ τὸ διορισθέν σοι μέτρον παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ, ἀποσειόμενος δὲ ὥσπερ τὸν σώφρονα λογισμόν, ἀδικεῖς τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔχομεν τὴν ἐλ πίδα. Διαμεμνήσθω γάρ τις βοῶντος του Παύλου - • Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. Εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν, καὶ ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα πάλιν· ο Εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες του Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται.» Τί γὰρ ὅλως τὸ ἐγερθὲν, εἰ μὴ τὸ περ σὸν, ἢ τί τὸ ἀναστὰν, εἰ μὴ τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον; Πῶς δὲ ἡμεῖς προσδοκήσομεν τὴν ἀνάστασιν, εἰ μὴ τὸν οἰκεῖον ἤγειρε ναὸν ὁ Χριστὸς, ἀπαρχὴν τῶν κεκοιμημένων καὶ πρωτότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν καυ ἐαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν καθιστάς; Η πῶς ἐνδύσεται τὸ φθαρτὸν τοῦτο τὴν ἀφθαρσίαν, εἰ καθάπερ οίονται τινες εἰς ἀπώλειαν παντελή κατοιχήσεται; Πῶς γὰρ οὐ τοῦτο πείσεται, μηδεμίαν ἔχον εἰς ἀναβίωσιν τὴν ἐλα πίδα; Μὴ τοίνυν τὴν ἐν τῷ πιστεύειν ὀρθότητα ζημιωθῇς διὰ τὸ παραδόξως τετελεσμένον, προστίθει τ ** Coloss. 1,

Eis autem inopinato apparet. Obseratis enim, ut πεπαιδευμένους, καὶ τὰς τῶν φονώντων ὀργὰς δια ait, foribus, in medio stelit Christus ineffabili διδράσκειν ἐπείγεσθαι κεκελευσμένους πολλάκις. quadam virtute, Deoque couvenienti supra rerum ordinem omnemque rationem humanam. Nemo enim dicat: Quomodo, quæso, in crasso corpore cum esset Dominus, nullo tamen negotio, tametsi januæ clausæ essent, penetravit? Sed apud se cogilet potius divinum evangelistam haudquaquam hæc de aliquo nostri simili dicere, sed de eo potius qui Deo ac Patri assidet atque omnia quæcunque vult facit. Oportebat enim, cum Deus secundum naturam suam sit ac verus, nequaquam subjacere rerum ordini, sicuti res ab ipso creatæ, sed necessitati ipsi, et omnium quæ aguntur rationi dominari. Alioqui enim quo pacto mare pedibus suis subjiceret luctusque sicco pede tranaret? neque enim nostris corporibus aquæ substernuntur. Aut quomodo alia miracula virtute Deo convcnienti ederet? Næ, inquies, illa rationem excedunt. Illis ergo istud quoque annumera, nec tamen, ut aliquibus præ levitate animi placuit, 1091 existimes idcirco non esse cum hoc corpore Dominum excitatum, sed carne nudum, et templo quod assumpserat penitus destitutum. Nam si vim naturæ ineffabilis animo capere non potes, quidni potius adversus humanam infirmitatem vociferaris? Istud enim sapientius esse arbitror. Atqui silentio tegis tibi præstitutam a Creatore conditionem; repudiata vero quodammodo omni sapientia, magnum incarnationis mysterium violas, in quo spem omnem habemus. Revocentur enim in memoriam ista Pauli: ‹ Si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Si vero Christus non resurrexit, vana est fides vestra, et estis adhuc in peccatis vestris 1. Præterea: • Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testimonium diximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt.. Quid enim, quæso, suscitatum dicitur, nisi quod cecidit? aut quid resurrexit, nisi quod in mortem lapsum est? Quomodo vero nos resurrectionem exspectabimus, si templum suum non suscitavit Christus, mortuorum primitias "et primogenitum dormientium s seipsum pro nobis constituens? Aut quomodo corruptibile hoc incorruptionen induet, si, quemadmodum nonnulli putant, prorsus interibit? Quomodo enim id ei non eveniet, cum resurgendi spem nullam habeat? Cave ergo ne a recta fide excidas ex eo quod res opinione tua major est, sed aliis hoc quoque prudenter adjungito. Vide enim quo pacto januis clausis mirabiliter penetrando rursus ostenderit Deum se esse secundum naturam, nec alium ab illo qui una cum eis antea versabatur: denudando vero latus ipsum corporis, et clavorum notas ostendendo, manifeste demonstraverit templum quod in ipsa cruce pependerat, et quod gestaverat corpus a se excitatum, destructa "1 Cor. xv, 16, 17. 13 Ibid. 15. 1 Ibid. 20. Επιφαίνεται δὲ παραδόξως αὐτοῖς. Κεκλεισμένων γάρ, ὥς φησι, τῶν θυρῶν, ἀδοκήτως εἰς μέσον ἔστη Χριστός, ἀφάτῳ τινὶ δυνάμει, καὶ θεοπρεπεῖ καὶ τὰς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίας υπεριπτάμενος, καὶ τοῦ τοῖς δρωμένοις πρέποντος λογισμοῦ τε καὶ σχήματος αμείνων ἀναδεικνύμενος. Μὴ γὰρ δή τις λεγέτω· Πῶς ἐν σώματι τῷ παχεί τυγχάνων ὁ Κύριος, άδια κωλύτως εἰσήλασε, καίτοι τῶν θυρῶν κεκλεισμένων; Εννοείτω δὲ μᾶλλον, ὡς οὐ περί τινος τῶν καθ' ἡμᾶς τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ θεσπέσιος εὐαγγελιστής· περὶ αὐτοῦ δὲ μᾶλλον τοῦ συνεδρεύοντος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ πάντα ὁρῶντος εὐκόλως ὅσαπερ ἂν βούλοιτο. Έδει γὰρ, ἔδει Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθινὸν, μὴ ταῖς τῶν πραγμάτων ἀκολουθίαις υπο κεῖσθαι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ γεγο νότα, κατεξουσιάζειν δὲ μᾶλλον καὶ ἀνάγκης αὐτῆς καὶ λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ πρεπωδεστάτου τῶν τελουμένων ἑκάστῳ. Ἐπεὶ κατὰ τίνα τρόπον θάλασσαν μὲν τοῖς ἰδίοις ὑπετίθει ποτέ, διέθει καθάπερ ἐπὶ ξηρᾶς τοῦ κύματος, καίτοι τῶν ἡμετέ ρων σωμάτων τὴν ἐφ᾽ ὕδασιν ὁδὸν οὐκ ἐχόν των υπεστρωμένην· ἢ πῶς τὰς ἑτέρας ἐπλήρου θαυματουργίας ἐν ἐξουσίᾳ θεοπρεπεί; Αλλ' ἐκείνα δὴ, πάντως ἐρεῖς, ὑπὲρ λόγον. Οὐκοῦν τίθει μετ' ἐκείνων καὶ τοῦτο, καὶ μὴ, καθάπερ ἔδοξέ τισιν ἐκ τῆς ἐνούσης αὐτοῖς ἐλαφρίας συνήρπα σμένοις ἐπὶ τὸ βούλεσθαι φρονεῖν ἅπερ ήκιστα χρῆν, οἰηθῇς διὰ τοῦτο μὴ μετὰ τοῦδε τοῦ σώματος ἐγηγέρθαι τὸν Κύριον, γυμνὸν δὲ σαρκὸς, καὶ ἀσύμ πλοκον παντελῶς τοῦ ληφθέντος ναοῦ. Εἰ γὰρ μὴ δύνασθαι [ γρ. δύνασαι ] νοεῖν τῆς ἀῤῥήτου φύσεως τὴν ἐνέργειαν, τί μὴ μᾶλλον τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθε νείας καταβοᾷς; Τοῦτο γὰρ εἶναί φημι καὶ σοφώτερον. Εἶτα στέργεις [γρ. στέγεις] σιωπῇ τὸ διορισθέν σοι μέτρον παρὰ τοῦ Δημιουργοῦ, ἀποσειόμενος δὲ ὥσπερ τὸν σώφρονα λογισμόν, ἀδικεῖς τὸ μέγα τῆς ἀναστάσεως μυστήριον, ἐφ᾽ ᾧ πᾶσαν ἔχομεν τὴν ἐλ πίδα. Διαμεμνήσθω γάρ τις βοῶντος του Παύλου - • Εἰ νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερται. Εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν, καὶ ἔτι ἐστὲ ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν. Εἶτα πάλιν· ο Εὑρισκόμεθα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες του Θεοῦ, ὅτι ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἤγειρε τὸν Χριστὸν, ὃν οὐκ ἤγειρεν, εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται.» Τί γὰρ ὅλως τὸ ἐγερθὲν, εἰ μὴ τὸ περ σὸν, ἢ τί τὸ ἀναστὰν, εἰ μὴ τὸ κεκλιμένον εἰς θάνατον; Πῶς δὲ ἡμεῖς προσδοκήσομεν τὴν ἀνάστασιν, εἰ μὴ τὸν οἰκεῖον ἤγειρε ναὸν ὁ Χριστὸς, ἀπαρχὴν τῶν κεκοιμημένων καὶ πρωτότοκον ἐκ τῶν νεκρῶν καυ ἐαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν καθιστάς; Η πῶς ἐνδύσεται τὸ φθαρτὸν τοῦτο τὴν ἀφθαρσίαν, εἰ καθάπερ οίονται τινες εἰς ἀπώλειαν παντελή κατοιχήσεται; Πῶς γὰρ οὐ τοῦτο πείσεται, μηδεμίαν ἔχον εἰς ἀναβίωσιν τὴν ἐλα πίδα; Μὴ τοίνυν τὴν ἐν τῷ πιστεύειν ὀρθότητα ζημιωθῇς διὰ τὸ παραδόξως τετελεσμένον, προστίθει τ ** Coloss. 1,

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. τοῖς ἑτέροις θαύμασι καὶ τοῦτο σωφρόνως. Αθρες nimirum morte carnis, quandoquidem vita est sccundum naturam, ac Deus. Nam quid opus erat alioquin manus ac latus ostendere, sicut stulte nonnulli sentiunt, cum sua carne non resurrexit? Si enim de se aliquid aliud sentire discipulos voluisset, quidni potius eis in alia forma apparebat, et carnis contempta specie, ad alias cogitationes eos vocabat? Nunc vero tantæ ei curæ fuisse videtur futuræ resurrectionis carnis fidem facere, ut cum jam tempus esset corporis sui in gloriam quamdamn ineffabilem ac supernaturalem 1092 transferendi, divina tamen dispensatione quale prius erat apparere voluerit, ne aliud ab illo corpus habere putaretur, in quo et mortem in cruce pertulit. Quod enim oculi nostri sancti corporis gloriam ferre noll possent, si vel priusquam ad Patrem ascenderet Christus eam explicare voluisset, facile intelliges, si trans@gurationem quæ in monte olim sanctis discipulis exhibita est in animum revocaveris. Scribit enim beatus Matthæus evangelista Christum, Petro, Jacobo et Joanne secum assumptis, in montem ascendisse, et transfiguratum esse coram eis, et resplenduisse faciem ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus facta fuisse alba instar nivis: eos autem visionem cum ferre non possent, in faciem cecidisse 16. Singulari itaque consilio Dominus noster Jesus Christus, nondum ad gloriam sibi debitam atque convenientem suo templo transfigurato in priori adhuc forma apparebat, resurrectionis fidem nolens in aliam formam et corpus transferri quam illud quod sumpsit ex sancta Virgine, in quo etiam mortuus est crucifixus, secundum Scripturas, cum mors in solam carnem potestatem haberet, ex qua etiam depulsa est. Nam si mortuum ejus corpus non surrexit, quænam victa mors est? Aut quomodo cessasset corruptionis imperium, nisi per rationalium creaturarum unam quæ mortua sit? Non enim per animain, non per angelum, neque adeo per ipsum Deľ Verbum. Cum ergo mors tantum in illud potestatem obtineat quod natura sua corrumpi potest, erga illud ipsumn utique resurrectionis quoque vis versari jure merito censebitur ut tyrannica ejus potestas evertatur. Quod autem januis clausis Dominus ingressus est, inter alia ejus miracula quicunque sanus est numerabit. Salutat vero discipulos his verbis: ‹ Pax vobis, › scipsum pacem esse dicens. Quibus enim Christus adest, omnino sequitur ut tranquillo ac sedato sint spiritu. Quod certe Paulus fidelibus optabat dicens: ‹ Pax Christi quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra, et intelligentias vestras pacem Christi omnem sensum exsuperantem aliamı mon esse dicens ab ejus Spiritu, cujus si quis sit particeps omni bono replebitur. γὰρ ὅπως διὰ μὲν τοῦ παραδόξως εἰσελάσαι κεκλει σμένων τῶν θυρῶν, δέδειχε πάλιν ὅτι Θεός ἐστι κατὰ φύσιν, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' ἐκεῖνον τὸν αὐτοῖς καὶ πάλαι συνδιαιτώμενον. Διὰ δὲ τοῦ καὶ αὐτὴν ἀπογυμνῶσαι τοῦ σώματος τὴν πλευρὰν, καὶ τοὺς τύπους ἐπιδεῖξαι τῶν ἤλων, πεπληροφόρηκεν ἐμφανῶς ὅτι τὸν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ σταυροῦ κεκρεμασμένον ήγειρε ναὸν, καὶ ὅπερ πεφόρεσε σῶμα, τοῦτο πάλιν ἀνέστησε, καταργήσας δηλονότι τὸν τῇ σαρκὶ πρέποντα θάνατον, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ζωὴ καὶ Θεός. Ἐπεὶ τίς ἡ χρεία τῆς τῶν χειρῶν καὶ τῆς πλευρᾶς ἐπιδείξεως, εἴπερ ὅλως κατὰ τήν τινων ἀβελτηρίαν, οὐ μετὰ τῆς ἰδίας ἐγήγερται σαρκός; Εἰ γὰρ ἕτερον τι περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἠθέλησε τοὺς μαθητάς, τί μὴ μᾶλλον αὐτοῖς ἐν ἑτέρῳ διεφαίνετο σχήματι, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἀτιμάσας εἶδος, πρὸς ἑτεροίας αὐτοὺς ἐννοίας ἐκάλει; Νυνὶ δὲ τοσούτων [γρ. τοσοῦτον] ὁρᾶται πεφροντικώς τοῦ χρῆναι πιστεύειν ἔσεσθαι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν, ὥστε καὶ καιροῦ καλοῦν τος ήδη μετασκευάζειν εἰς δόξαν ἄῤῥητόν τινα καὶ ὑπερφυᾶ τὸ ἴδιον σῶμα, φαίνεσθαι πάλιν ὅπερ ἦν συγκεχώρηκεν οἰκονομικῶς, ἵνα μὴ ἕτερον ἔχων παρ' ἐκεῖνο νομίζηται ἐν ᾧ καὶ πέπονθε τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατον. "Οτι γὰρ οὐκ ἂν ἐγένετο φορητὴ τοῖς ἡμετέροις ὄμμασιν ἡ τοῦ ἁγίου σώματος δόξα, εἶπερ αὐτὴν ἐξαπλοῦν ἠβουλήθη Χριστὸς, καὶ πρὶν ἀναβηκαι πρὸς τὸν Πατέρα, συνήσεις εὐκόλως, τὸν ἐν τῷ ὄρει ποτέ παραδειχθέντα τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς με τασχηματισμὸν ἐνθυμούμενος. Γράφει γὰρ ὁ μακά- c ριος Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι παραλαβών ποτε Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, ἀνέβη εἰς τὸ δρος, καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡσεὶ χιών, οἱ δὲ τὴν θέαν οὐκ ἐνεγ κόντες πεπτώκασιν. Οικονομικώτατα τοίνυν ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔπω πρὸς δόξαν τὴν αὐτῷ χρεωστουμένην καὶ πρέπουσαν τὸν οἰκεῖον μετ τα στοιχειώσας ναὸν, ἐν τοῖς πρώτοις ἔτι διεφαίνετο σχήμασι, τὴν τῆς ἀναστάσεως πίστιν οὐκ ἐφ᾽ ἕτερόν τι σχῆμα καὶ σῶμα μετακομίζεσθαι θέλων, ἢ εἰς ὅπερ ἔλαβεν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἐν ᾧ καὶ σταυρωθεὶς ἀπέθανε, κατὰ τὰς Γραφάς, τῆς τοῦ θανά του δυνάμεως κατά μόνης τρεχούσης τῆς σαρκός, ἐξ ἧς καὶ ἀπελήλαται. Εἰ γὰρ μὴ ἀνέστη τὸ τεθνηκός αὐτοῦ σῶμα, ποῖος νενίκηται θάνατος; Ποῦ δὲ ἡτός νησε τὸ τῆς φθορᾶς κράτος, οὐ δι' ἑνὸς ἀποθανόντος τῶν λογικῶν κτισμάτων; οὐ ψυχῆς, οὐκ ἀγγέλου, μήτι γε καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου; Οτε τοίνυν περὶ μόνον τὸ φθείρεσθαι πεφυκὸς τὸ τοῦ θανάτου γίνε και κράτος, περὶ αὐτὸ δὴ πάντως καὶ ἡ τῆς ἀναστά σεως δύναμις νοοῖτ' ἂν εἰκότως, ἵνα καὶ ἡ τοῦ τυ ραννήσαντος παραλύηται δύναμις. Τὸ δὲ εἰσελθεῖν τῶν θυρῶν κεκλεισμένων τὸν Κύριον, τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ σημείοις συντετάξεται παρά γε τοῖς σώφροσι. Κατασπάζεται δὲ τοὺς ἁγίου, μαθητάς • Ειρήνη γὰρ ὑμῖν, ο φησίν, ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν εἰρήνην. Οἷς γὰρ ἂν παρείη Χριστός, τούτοις έψεται δὴ πάνω τως καὶ τὸ ἐν ἀταράχῳ διατηρεῖσθαι πνεύματι. "Ο δὴ καὶ Παῦλος ὑπάρξαι παρὰ Θεοῦ τοῖς εἰς αὐτὸν πο se Matth. xv, 1-7. 1 Philipp. 19, :)

IN JOANNIS EVANGELIUM LIB. XII. τοῖς ἑτέροις θαύμασι καὶ τοῦτο σωφρόνως. Αθρες nimirum morte carnis, quandoquidem vita est sccundum naturam, ac Deus. Nam quid opus erat alioquin manus ac latus ostendere, sicut stulte nonnulli sentiunt, cum sua carne non resurrexit? Si enim de se aliquid aliud sentire discipulos voluisset, quidni potius eis in alia forma apparebat, et carnis contempta specie, ad alias cogitationes eos vocabat? Nunc vero tantæ ei curæ fuisse videtur futuræ resurrectionis carnis fidem facere, ut cum jam tempus esset corporis sui in gloriam quamdamn ineffabilem ac supernaturalem 1092 transferendi, divina tamen dispensatione quale prius erat apparere voluerit, ne aliud ab illo corpus habere putaretur, in quo et mortem in cruce pertulit. Quod enim oculi nostri sancti corporis gloriam ferre noll possent, si vel priusquam ad Patrem ascenderet Christus eam explicare voluisset, facile intelliges, si trans@gurationem quæ in monte olim sanctis discipulis exhibita est in animum revocaveris. Scribit enim beatus Matthæus evangelista Christum, Petro, Jacobo et Joanne secum assumptis, in montem ascendisse, et transfiguratum esse coram eis, et resplenduisse faciem ejus sicut fulgur, et vestimenta ejus facta fuisse alba instar nivis: eos autem visionem cum ferre non possent, in faciem cecidisse 16. Singulari itaque consilio Dominus noster Jesus Christus, nondum ad gloriam sibi debitam atque convenientem suo templo transfigurato in priori adhuc forma apparebat, resurrectionis fidem nolens in aliam formam et corpus transferri quam illud quod sumpsit ex sancta Virgine, in quo etiam mortuus est crucifixus, secundum Scripturas, cum mors in solam carnem potestatem haberet, ex qua etiam depulsa est. Nam si mortuum ejus corpus non surrexit, quænam victa mors est? Aut quomodo cessasset corruptionis imperium, nisi per rationalium creaturarum unam quæ mortua sit? Non enim per animain, non per angelum, neque adeo per ipsum Deľ Verbum. Cum ergo mors tantum in illud potestatem obtineat quod natura sua corrumpi potest, erga illud ipsumn utique resurrectionis quoque vis versari jure merito censebitur ut tyrannica ejus potestas evertatur. Quod autem januis clausis Dominus ingressus est, inter alia ejus miracula quicunque sanus est numerabit. Salutat vero discipulos his verbis: ‹ Pax vobis, › scipsum pacem esse dicens. Quibus enim Christus adest, omnino sequitur ut tranquillo ac sedato sint spiritu. Quod certe Paulus fidelibus optabat dicens: ‹ Pax Christi quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra, et intelligentias vestras pacem Christi omnem sensum exsuperantem aliamı mon esse dicens ab ejus Spiritu, cujus si quis sit particeps omni bono replebitur. γὰρ ὅπως διὰ μὲν τοῦ παραδόξως εἰσελάσαι κεκλει σμένων τῶν θυρῶν, δέδειχε πάλιν ὅτι Θεός ἐστι κατὰ φύσιν, καὶ οὐχ ἕτερος παρ' ἐκεῖνον τὸν αὐτοῖς καὶ πάλαι συνδιαιτώμενον. Διὰ δὲ τοῦ καὶ αὐτὴν ἀπογυμνῶσαι τοῦ σώματος τὴν πλευρὰν, καὶ τοὺς τύπους ἐπιδεῖξαι τῶν ἤλων, πεπληροφόρηκεν ἐμφανῶς ὅτι τὸν ἐπ' αὐτοῦ τοῦ σταυροῦ κεκρεμασμένον ήγειρε ναὸν, καὶ ὅπερ πεφόρεσε σῶμα, τοῦτο πάλιν ἀνέστησε, καταργήσας δηλονότι τὸν τῇ σαρκὶ πρέποντα θάνατον, ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ζωὴ καὶ Θεός. Ἐπεὶ τίς ἡ χρεία τῆς τῶν χειρῶν καὶ τῆς πλευρᾶς ἐπιδείξεως, εἴπερ ὅλως κατὰ τήν τινων ἀβελτηρίαν, οὐ μετὰ τῆς ἰδίας ἐγήγερται σαρκός; Εἰ γὰρ ἕτερον τι περὶ αὐτοῦ φρονεῖν ἠθέλησε τοὺς μαθητάς, τί μὴ μᾶλλον αὐτοῖς ἐν ἑτέρῳ διεφαίνετο σχήματι, καὶ τὸ τῆς σαρκὸς ἀτιμάσας εἶδος, πρὸς ἑτεροίας αὐτοὺς ἐννοίας ἐκάλει; Νυνὶ δὲ τοσούτων [γρ. τοσοῦτον] ὁρᾶται πεφροντικώς τοῦ χρῆναι πιστεύειν ἔσεσθαι τῆς σαρκὸς τὴν ἀνάστασιν, ὥστε καὶ καιροῦ καλοῦν τος ήδη μετασκευάζειν εἰς δόξαν ἄῤῥητόν τινα καὶ ὑπερφυᾶ τὸ ἴδιον σῶμα, φαίνεσθαι πάλιν ὅπερ ἦν συγκεχώρηκεν οἰκονομικῶς, ἵνα μὴ ἕτερον ἔχων παρ' ἐκεῖνο νομίζηται ἐν ᾧ καὶ πέπονθε τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατον. "Οτι γὰρ οὐκ ἂν ἐγένετο φορητὴ τοῖς ἡμετέροις ὄμμασιν ἡ τοῦ ἁγίου σώματος δόξα, εἶπερ αὐτὴν ἐξαπλοῦν ἠβουλήθη Χριστὸς, καὶ πρὶν ἀναβηκαι πρὸς τὸν Πατέρα, συνήσεις εὐκόλως, τὸν ἐν τῷ ὄρει ποτέ παραδειχθέντα τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς με τασχηματισμὸν ἐνθυμούμενος. Γράφει γὰρ ὁ μακά- c ριος Ματθαῖος ὁ εὐαγγελιστής, ὅτι παραλαβών ποτε Πέτρον, καὶ Ἰάκωβον, καὶ Ἰωάννην, ἀνέβη εἰς τὸ δρος, καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡσεὶ χιών, οἱ δὲ τὴν θέαν οὐκ ἐνεγ κόντες πεπτώκασιν. Οικονομικώτατα τοίνυν ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὔπω πρὸς δόξαν τὴν αὐτῷ χρεωστουμένην καὶ πρέπουσαν τὸν οἰκεῖον μετ τα στοιχειώσας ναὸν, ἐν τοῖς πρώτοις ἔτι διεφαίνετο σχήμασι, τὴν τῆς ἀναστάσεως πίστιν οὐκ ἐφ᾽ ἕτερόν τι σχῆμα καὶ σῶμα μετακομίζεσθαι θέλων, ἢ εἰς ὅπερ ἔλαβεν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἐν ᾧ καὶ σταυρωθεὶς ἀπέθανε, κατὰ τὰς Γραφάς, τῆς τοῦ θανά του δυνάμεως κατά μόνης τρεχούσης τῆς σαρκός, ἐξ ἧς καὶ ἀπελήλαται. Εἰ γὰρ μὴ ἀνέστη τὸ τεθνηκός αὐτοῦ σῶμα, ποῖος νενίκηται θάνατος; Ποῦ δὲ ἡτός νησε τὸ τῆς φθορᾶς κράτος, οὐ δι' ἑνὸς ἀποθανόντος τῶν λογικῶν κτισμάτων; οὐ ψυχῆς, οὐκ ἀγγέλου, μήτι γε καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου; Οτε τοίνυν περὶ μόνον τὸ φθείρεσθαι πεφυκὸς τὸ τοῦ θανάτου γίνε και κράτος, περὶ αὐτὸ δὴ πάντως καὶ ἡ τῆς ἀναστά σεως δύναμις νοοῖτ' ἂν εἰκότως, ἵνα καὶ ἡ τοῦ τυ ραννήσαντος παραλύηται δύναμις. Τὸ δὲ εἰσελθεῖν τῶν θυρῶν κεκλεισμένων τὸν Κύριον, τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ σημείοις συντετάξεται παρά γε τοῖς σώφροσι. Κατασπάζεται δὲ τοὺς ἁγίου, μαθητάς • Ειρήνη γὰρ ὑμῖν, ο φησίν, ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν εἰρήνην. Οἷς γὰρ ἂν παρείη Χριστός, τούτοις έψεται δὴ πάνω τως καὶ τὸ ἐν ἀταράχῳ διατηρεῖσθαι πνεύματι. "Ο δὴ καὶ Παῦλος ὑπάρξαι παρὰ Θεοῦ τοῖς εἰς αὐτὸν πο se Matth. xv, 1-7. 1 Philipp. 19, :)