Ο ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΗΔΕ ΤΗ ΒΙΒΛΟ. α'. "Οτι συναϊδιός τε καὶ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ Υἱός. β'. "Οτι καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεννητὸς ὁ Υιός. γ'. "Οτι Θεὸς ἀληθινός, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ. *. "Οτι οὐ κτίσμα ὁ Υἱός, οὐδὲ ποίημα. ε'. "Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια, καὶ ἡ δόξα, φυ σικῶς ἐν τῷ Υἱῷ, καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. σφόδρα θεοπρεπώς ειρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέποι ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομία, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθ' νοεῖς ται καὶ ἔστι Θεός. ζ'. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅτι καὶ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΕΡΜΕΙΑΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΝ, ΚΑΤΑ ΠΕΥΣΙΝ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΙΝ, ΛΟΓΟΣ Α΄. "Οτι ὁμοούσιος καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ Υἱός. Α. Τὸν ἱερὸν ἡμῖν Ερμείαν χθές τε καὶ τρίτην ἰδεῖν μὲν οὐκ ἦν, μήτε ἀγοράζειν, οἶμαι που, μήτε μὴν ἐξοίχεσθαι δοκοῦν, ἀλλ' οἴκοι μὲν δὴ κατεσόβει τὸ χεῖμα· πεπράχθαι γὰρ ὧδε καὶ μάλα εἰκός. Λαμ πρὰ δὲ νῦν μόλις έδειξεν εὐδία. Β. Λέγεις ἀληθῆ. Γῆράς τε γὰρ ἀεὶ δυσπέμφελον, καὶ ἐς τὸ ἔξω ἰέναι δυσοχνότατα ἔχον, ἢν μάλιστα νοι. Α. Εὔχαρι δὴ οὖν καὶ εὐθυεπὲς τὸ, είπερ τις έλοιτο, τοῖς ἐν τῇ ἁλί σε παρεικάζειν ἰχθύσιν, οἱ πνεύματος S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. INDICULUS EORUM QUÆ IN HỌC LIBRO CONTINENTUR. tri Filius. Quod etiam ex ipso secundum naturam genitus sit Filius. naturaliter sint in Filio, quemadmodum et in Pa- tre. valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incar- nationis administrationi conveniant, non ipsi na- turæ Verbi,quatenus intelligitur et est Deus. cundum naturam. SANCTI PATRIS NOSTRI CYRILLI AD HERMIAM PRESBYTERUM, DIALOGUS I*. Quod consubstantialis et coæternus Deo et Patri sit Filius. A. Sanctum nobis Hermiam heri ac nudius- A tertius videre non licebat, cum nec in foro versari, nec foras prodire, opinor, statuisset, sed domi certe frigus depellebat: ita quippe factum oportuit. Nunc autem apertum ac serenum cœlum vix illum ip con- spectum dedit. B. Vere dicis. Est enim senectus norosa, et ægre admodum, præsertim coelo pluvio, procedit ex adibus. A. Non inscito ergo, nec inepte, piscibus te ma- rinis comparaverim, qui, si ventus vehementior fla- In notulis ad calcem hujus voluminis positis, ubi plerumque in reformanda ŒEcolampadii inter- pretatione versatur, Aubertus monet se Augustano eoque unico usum horum librorum exemplari, ot idcirco divinandum ipsi sæpe fuisse, cumque non pauca animadvertenda suppeterent, per bibliopola- rum festinationem sibi non licuisse. EDIT. 1. Quod coæternus et consubstantialis sit Deo ac Pa- 3. Quod Deus verus sit, quemadmodum et Pater. 4. Quod creatura non sit neque factura Filius. 5. Quod quæ divinianis propria sunt, et gloria, 6. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non 7. De sancto Spiritu, quod Deus sit, et ex Deo, se- 5. Οτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδια, καὶ τὰ μὴ

Ο ΤΑΔΕ ΕΝΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΗΔΕ ΤΗ ΒΙΒΛΟ. α'. "Οτι συναϊδιός τε καὶ ὁμοούσιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ Υἱός. β'. "Οτι καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεννητὸς ὁ Υιός. γ'. "Οτι Θεὸς ἀληθινός, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ. *. "Οτι οὐ κτίσμα ὁ Υἱός, οὐδὲ ποίημα. ε'. "Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια, καὶ ἡ δόξα, φυ σικῶς ἐν τῷ Υἱῷ, καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. σφόδρα θεοπρεπώς ειρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέποι ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομία, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθ' νοεῖς ται καὶ ἔστι Θεός. ζ'. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὅτι καὶ Θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν. ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΕΡΜΕΙΑΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΝ, ΚΑΤΑ ΠΕΥΣΙΝ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΙΝ, ΛΟΓΟΣ Α΄. "Οτι ὁμοούσιος καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ὁ Υἱός. Α. Τὸν ἱερὸν ἡμῖν Ερμείαν χθές τε καὶ τρίτην ἰδεῖν μὲν οὐκ ἦν, μήτε ἀγοράζειν, οἶμαι που, μήτε μὴν ἐξοίχεσθαι δοκοῦν, ἀλλ' οἴκοι μὲν δὴ κατεσόβει τὸ χεῖμα· πεπράχθαι γὰρ ὧδε καὶ μάλα εἰκός. Λαμ πρὰ δὲ νῦν μόλις έδειξεν εὐδία. Β. Λέγεις ἀληθῆ. Γῆράς τε γὰρ ἀεὶ δυσπέμφελον, καὶ ἐς τὸ ἔξω ἰέναι δυσοχνότατα ἔχον, ἢν μάλιστα νοι. Α. Εὔχαρι δὴ οὖν καὶ εὐθυεπὲς τὸ, είπερ τις έλοιτο, τοῖς ἐν τῇ ἁλί σε παρεικάζειν ἰχθύσιν, οἱ πνεύματος S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. INDICULUS EORUM QUÆ IN HỌC LIBRO CONTINENTUR. tri Filius. Quod etiam ex ipso secundum naturam genitus sit Filius. naturaliter sint in Filio, quemadmodum et in Pa- tre. valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incar- nationis administrationi conveniant, non ipsi na- turæ Verbi,quatenus intelligitur et est Deus. cundum naturam. SANCTI PATRIS NOSTRI CYRILLI AD HERMIAM PRESBYTERUM, DIALOGUS I*. Quod consubstantialis et coæternus Deo et Patri sit Filius. A. Sanctum nobis Hermiam heri ac nudius- A tertius videre non licebat, cum nec in foro versari, nec foras prodire, opinor, statuisset, sed domi certe frigus depellebat: ita quippe factum oportuit. Nunc autem apertum ac serenum cœlum vix illum ip con- spectum dedit. B. Vere dicis. Est enim senectus norosa, et ægre admodum, præsertim coelo pluvio, procedit ex adibus. A. Non inscito ergo, nec inepte, piscibus te ma- rinis comparaverim, qui, si ventus vehementior fla- In notulis ad calcem hujus voluminis positis, ubi plerumque in reformanda ŒEcolampadii inter- pretatione versatur, Aubertus monet se Augustano eoque unico usum horum librorum exemplari, ot idcirco divinandum ipsi sæpe fuisse, cumque non pauca animadvertenda suppeterent, per bibliopola- rum festinationem sibi non licuisse. EDIT. 1. Quod coæternus et consubstantialis sit Deo ac Pa- 3. Quod Deus verus sit, quemadmodum et Pater. 4. Quod creatura non sit neque factura Filius. 5. Quod quæ divinianis propria sunt, et gloria, 6. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non 7. De sancto Spiritu, quod Deus sit, et ex Deo, se- 5. Οτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ἴδια, καὶ τὰ μὴ

μὲν ἀπηνοῦς καὶ δυσηχεστάτου διακυκῶντος τὸ ῥόθιον, καὶ ῥοιξηδὸν καταθρώσκοντος, χηραμούς τε τοὺς ἐν βυθῷ καθ᾿ ἕνα τε καὶ ἀγεληδὸν εἰσχέονται, καὶ ὥς περ τινὰ δρυμὸν ἢ λόχμην τὴν εὐανθῆ εἰσδύνοντες, ἐκμηχανῶνται τὸ ὠφελοῦν· ἐπειδὰν δὲ τοῖς ὕδασι τὸ τῆς ἡλίου βολῆς ἐπινήχηται σέλας, ὅλην τε αὖ ἤδη καταθρήσειαν οἱονεὶ γελῶσαν τὴν θάλασσαν, ἀναθο- ροῦσί τε καὶ ἀνανήχονται, καὶ ἐπ' ἄκρων σκαίρουσι κυμάτων, δεῖμά τε ὁμοῦ καὶ ἔκνον ἀποπεμψάμενοι. Β. Ὡς εὖ ἴσθι τοι μὴ ἑτέρως τό γε ἐμὸν, ὦ τᾶν, ἢ οὕτως ἔχειν. Λ. Οχλου δὲ δὴ καὶ πραγμάτων εἴ τέως ἀπωτάτω, καὶ ἐνηρεμεί σοι κατὰ τὴν ἑστίαν ὁ νοῦς, καθάπερ ἐγᾦμαι. Β. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Α. Πλείστη τις ὅση καὶ ἁγιοπρεπὴς ἡ ὄνησις. "Η Β οὐχὶ δή τι τῶν ἀγαθῶν καὶ ταῖς ἠρεμίαις δώσομεν; Β. Μάλιστά γε. Α. Τὸ γάρ τοι παρὰ Θεοῦ διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος ἀδόμενον λύρας, ἀληθῆ που πάντως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀποφανεί. Β. Τὸ ποῖον δὴ φής; Α. ο Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Οψις μὲν γὰρ ἡ σωματική, κόνεως τε καὶ καπνού καὶ ἑτέρου παντὸς τοῦ καταθολοῦν ἰσχύοντος ἐλευ θέρα, λεπτὴν καὶ ἀπαρεμπόδιστον ἐνίησι τὴν ἐνέρ γειαν τοῖς ὑποπίπτειν εἰωθόσιν αὐτῇ. Εἰ δὲ δή που τι κατασίνοιτο τῶν παθῶν, μεῖον μὲν ἢ χρὴ τοῖς ὁρωμένοις προσβαλεῖ, ἀφαμαρτήσει δὲ ὅτι καὶ αὐτῆς τῆς ἀκριβείας ἔσθ' ὅτε, τὸ ἀπεικὸς οὐδέν. Νοῦς γε μὴν ὁ ἀνθρώπινος, εἰ μὲν ἠρεμαῖός τις εἴη καὶ καθε εστηκώς, καὶ φαντασίας ἑώλου καὶ βδελυρᾶς ἀπο- φοιτῶν εἰθισμένος, ὀξύ τε καὶ διειδὲς ἐμβλέπεται, καὶ ἐπλανὴ τῶν ὄντων εἰσδέχεται γνῶσιν. Εἴ γε μὴν υπό του καταπαχύνοιτο τῶν παθῶν, οὔτ᾽ ἂν αὐτό ποτε τὸ θεῖον διόψεται κάλλος, ἐνιζήσει δὲ ὥσπερ τοῖς γεωδεστέροις, καθάπερ τὰ τῶν στρουθίων διά ὕροχα, τὴν εἰς τὸ ἄνω πτῆσιν τῷ δεδέσθαι παρῃρη- μένα. Β. Εὖ λέγεις. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, σχολαῖος οἴκοι διατελῶν, ταυτησὶ τῆς θείας ἀπομεμνῆσθαι φωνῆς ὅτι προσ- ῆκεν ἡγῇ; Καί σοι καθὰ χθὲς καὶ πρώην, βίβλοι μὲν μετὰ χεῖράς εἰσιν ἱεραί, φιλομαθεστάτη δέ τις ἐν τρέφεται προθυμία τῷ νῷ, καθάπερ τινὰ τῶν εὐρι- η νοτάτων παραθήγουσα κυνῶν, εἰς φιλοθηρίαν ὧν ἂν δέῃ σε μαθεῖν. Η τάχα που καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ἀφιλεργίας ἀνάψομεν τὰς αἰτίας, ἀφηβηκότι τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ σώματος ἡλικίας, ἢ γοῦν ἕτερόν τι καὶ οὐκ ἀληθὲς ἐρεῖς; Κατακερτομοίην δ' ἂν καὶ ἡ διάστασις (1), τοιόνδε τι λέγων, ὡς φιλοψευδές τι χρῆμα, καὶ τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν βούλοιτό ποτε καὶ λέγοι πιστὸς ἑτοιμότατα δέχεσθαι ζητοῦν, ἄνθρωπος γέ- ρων. Β. Πολλὰ μὲν ἂν ἔχοιμι τῆς τοῦ σώματος άρρω DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A ctus commoverit, et magno cum stridore incubue- rit, in profundos recessus ad unum omnes grega- tim illabuntur, ac velut in silvam quamdam aut locum densis arboribus consitum subeuntes adver- sus aeris injuriam se tuentur: sed postquam radii solaris fulgor aquis innatarit, ac jam totum mare quodammodo ridere perspexerint, tum receptis anim mis emergere, et abjecto metu ac torpore in sum- mis fuctibus lascivire. C Psal. xLv, 11. B. Quam certo tenes, amice, nihil nos ab istis differre! A. A turbis nimirum et negotiis procul remotus es, et ad focum tibi, ut opinor, quiescit animus. B. Quid tum inde? A. Commodi certe plurimum, quodque sanctos deceat. Annon enim boni aliquid quieti tribuemus ? B. Omnino. A. Quippe Dei carmen Psalte lyra decantatum verum id esse prorsus demonstrabit. B. Quale carmen? A. Vacate, et videte, quoniam ego sum Deus 83. Oculus enim corporeus pulvere ac fumo aliisque rebus vacuus quæ turbidum illum efficere queunt, subtili nec impedita vi res objectas perspi- cit. Sin autem affectu quodam lædatur, minus quant par est in eas obtutum figet, nec dubium est quin ab ipsa interdum exacta ratione deerret. Atqui mens humana si quieta et tranquilla sit, et vanis atque impiis cogitationibus vitandis assueta, acute" et clare cernit, et rerum cognitionem erroris in- sciam in se capit. Quod si ab aliquo affectu cras- sior facta fuerit, non jam ipsam divinam pulchri- tudinem perspiciet, sed quodammodo terrenis rebus incubabit, non secus ac avicula madefacta quomni- nus in altum volent, impediuntur. B. Recte dicis. A. Numquid ergo, Hermia, quietus domi cum sis, divinam hanc sententiam in memoriam revo candam existimas? Ac tibi quidem heri et nudius- tertius, quod aiunt, in manibus sunt libri sacri : in animo vero singularis quispiam discendi amor inolevit, qui te ceu canem sagacissimum incitet ad ea indaganda quæ te scire conveniat. An forte quod laborem in his detrectes, affecteæ jam corporis ætati tribuemus, an quiddam aliud, etiam minus verum nobis afferes? At ego tibi libentissime convicium fecerim, asserens hominem senem esse mendacem, et dictis suis cumprimis fidem haberi velle. B. Multam quidem corporis infirmitatem accu- (1) Corrupte. OEcol. legisse videtur ἥδιστά σου.

μὲν ἀπηνοῦς καὶ δυσηχεστάτου διακυκῶντος τὸ ῥόθιον, καὶ ῥοιξηδὸν καταθρώσκοντος, χηραμούς τε τοὺς ἐν βυθῷ καθ᾿ ἕνα τε καὶ ἀγεληδὸν εἰσχέονται, καὶ ὥς περ τινὰ δρυμὸν ἢ λόχμην τὴν εὐανθῆ εἰσδύνοντες, ἐκμηχανῶνται τὸ ὠφελοῦν· ἐπειδὰν δὲ τοῖς ὕδασι τὸ τῆς ἡλίου βολῆς ἐπινήχηται σέλας, ὅλην τε αὖ ἤδη καταθρήσειαν οἱονεὶ γελῶσαν τὴν θάλασσαν, ἀναθο- ροῦσί τε καὶ ἀνανήχονται, καὶ ἐπ' ἄκρων σκαίρουσι κυμάτων, δεῖμά τε ὁμοῦ καὶ ἔκνον ἀποπεμψάμενοι. Β. Ὡς εὖ ἴσθι τοι μὴ ἑτέρως τό γε ἐμὸν, ὦ τᾶν, ἢ οὕτως ἔχειν. Λ. Οχλου δὲ δὴ καὶ πραγμάτων εἴ τέως ἀπωτάτω, καὶ ἐνηρεμεί σοι κατὰ τὴν ἑστίαν ὁ νοῦς, καθάπερ ἐγᾦμαι. Β. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Α. Πλείστη τις ὅση καὶ ἁγιοπρεπὴς ἡ ὄνησις. "Η Β οὐχὶ δή τι τῶν ἀγαθῶν καὶ ταῖς ἠρεμίαις δώσομεν; Β. Μάλιστά γε. Α. Τὸ γάρ τοι παρὰ Θεοῦ διὰ τῆς τοῦ ψάλλοντος ἀδόμενον λύρας, ἀληθῆ που πάντως τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀποφανεί. Β. Τὸ ποῖον δὴ φής; Α. ο Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός. Οψις μὲν γὰρ ἡ σωματική, κόνεως τε καὶ καπνού καὶ ἑτέρου παντὸς τοῦ καταθολοῦν ἰσχύοντος ἐλευ θέρα, λεπτὴν καὶ ἀπαρεμπόδιστον ἐνίησι τὴν ἐνέρ γειαν τοῖς ὑποπίπτειν εἰωθόσιν αὐτῇ. Εἰ δὲ δή που τι κατασίνοιτο τῶν παθῶν, μεῖον μὲν ἢ χρὴ τοῖς ὁρωμένοις προσβαλεῖ, ἀφαμαρτήσει δὲ ὅτι καὶ αὐτῆς τῆς ἀκριβείας ἔσθ' ὅτε, τὸ ἀπεικὸς οὐδέν. Νοῦς γε μὴν ὁ ἀνθρώπινος, εἰ μὲν ἠρεμαῖός τις εἴη καὶ καθε εστηκώς, καὶ φαντασίας ἑώλου καὶ βδελυρᾶς ἀπο- φοιτῶν εἰθισμένος, ὀξύ τε καὶ διειδὲς ἐμβλέπεται, καὶ ἐπλανὴ τῶν ὄντων εἰσδέχεται γνῶσιν. Εἴ γε μὴν υπό του καταπαχύνοιτο τῶν παθῶν, οὔτ᾽ ἂν αὐτό ποτε τὸ θεῖον διόψεται κάλλος, ἐνιζήσει δὲ ὥσπερ τοῖς γεωδεστέροις, καθάπερ τὰ τῶν στρουθίων διά ὕροχα, τὴν εἰς τὸ ἄνω πτῆσιν τῷ δεδέσθαι παρῃρη- μένα. Β. Εὖ λέγεις. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, σχολαῖος οἴκοι διατελῶν, ταυτησὶ τῆς θείας ἀπομεμνῆσθαι φωνῆς ὅτι προσ- ῆκεν ἡγῇ; Καί σοι καθὰ χθὲς καὶ πρώην, βίβλοι μὲν μετὰ χεῖράς εἰσιν ἱεραί, φιλομαθεστάτη δέ τις ἐν τρέφεται προθυμία τῷ νῷ, καθάπερ τινὰ τῶν εὐρι- η νοτάτων παραθήγουσα κυνῶν, εἰς φιλοθηρίαν ὧν ἂν δέῃ σε μαθεῖν. Η τάχα που καὶ τῆς ἐπὶ τούτοις ἀφιλεργίας ἀνάψομεν τὰς αἰτίας, ἀφηβηκότι τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ σώματος ἡλικίας, ἢ γοῦν ἕτερόν τι καὶ οὐκ ἀληθὲς ἐρεῖς; Κατακερτομοίην δ' ἂν καὶ ἡ διάστασις (1), τοιόνδε τι λέγων, ὡς φιλοψευδές τι χρῆμα, καὶ τὰ ἐφ᾽ οἷς ἂν βούλοιτό ποτε καὶ λέγοι πιστὸς ἑτοιμότατα δέχεσθαι ζητοῦν, ἄνθρωπος γέ- ρων. Β. Πολλὰ μὲν ἂν ἔχοιμι τῆς τοῦ σώματος άρρω DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A ctus commoverit, et magno cum stridore incubue- rit, in profundos recessus ad unum omnes grega- tim illabuntur, ac velut in silvam quamdam aut locum densis arboribus consitum subeuntes adver- sus aeris injuriam se tuentur: sed postquam radii solaris fulgor aquis innatarit, ac jam totum mare quodammodo ridere perspexerint, tum receptis anim mis emergere, et abjecto metu ac torpore in sum- mis fuctibus lascivire. C Psal. xLv, 11. B. Quam certo tenes, amice, nihil nos ab istis differre! A. A turbis nimirum et negotiis procul remotus es, et ad focum tibi, ut opinor, quiescit animus. B. Quid tum inde? A. Commodi certe plurimum, quodque sanctos deceat. Annon enim boni aliquid quieti tribuemus ? B. Omnino. A. Quippe Dei carmen Psalte lyra decantatum verum id esse prorsus demonstrabit. B. Quale carmen? A. Vacate, et videte, quoniam ego sum Deus 83. Oculus enim corporeus pulvere ac fumo aliisque rebus vacuus quæ turbidum illum efficere queunt, subtili nec impedita vi res objectas perspi- cit. Sin autem affectu quodam lædatur, minus quant par est in eas obtutum figet, nec dubium est quin ab ipsa interdum exacta ratione deerret. Atqui mens humana si quieta et tranquilla sit, et vanis atque impiis cogitationibus vitandis assueta, acute" et clare cernit, et rerum cognitionem erroris in- sciam in se capit. Quod si ab aliquo affectu cras- sior facta fuerit, non jam ipsam divinam pulchri- tudinem perspiciet, sed quodammodo terrenis rebus incubabit, non secus ac avicula madefacta quomni- nus in altum volent, impediuntur. B. Recte dicis. A. Numquid ergo, Hermia, quietus domi cum sis, divinam hanc sententiam in memoriam revo candam existimas? Ac tibi quidem heri et nudius- tertius, quod aiunt, in manibus sunt libri sacri : in animo vero singularis quispiam discendi amor inolevit, qui te ceu canem sagacissimum incitet ad ea indaganda quæ te scire conveniat. An forte quod laborem in his detrectes, affecteæ jam corporis ætati tribuemus, an quiddam aliud, etiam minus verum nobis afferes? At ego tibi libentissime convicium fecerim, asserens hominem senem esse mendacem, et dictis suis cumprimis fidem haberi velle. B. Multam quidem corporis infirmitatem accu- (1) Corrupte. OEcol. legisse videtur ἥδιστά σου.

Α στίας κατηγορεῖν· ἐπ' αὐτὸς γὰρ ἥκομεν τὰς τοῦ βίου δυσμάς· τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἐρῶ, παρεὶς τὰ τοιαῦτα νυνί. Χρηστομαθής γὰρ ἀεί πως ὁ νοῦς μὲν ἐμοὶ, γλίχεται δὲ οὐδενός πω τάχα, πλὴν τοῦδέ τε καὶ μόνου· ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πῶλον εὐγενῆ τε καὶ δρομικώτατον, καίτοι ποδῶν ἀρετὴν ἀναφαίνειν ἐθέ λοντα, τὰ μὴ σφόδρα τῶν πεδίων ἐψιλωμένα, καὶ οὐχ ἑκόντα παραβιάζεται, διακεκομμένην τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτῷ ποιεῖσθαι τὴν ἔνδειξιν· κατὰ τὴν ἴσον, οἶμαι, τουτον, τρόπον, καὶ αὐτὸν ἐμὲ θερμῇ τινι καὶ ἀσχέτῳ προθυμία κατεσχημένον, εἰς τὸ δεῖν ἐλέσθαι πολυπραγμονεῖν τὰ παρὰ τῇ θεοπνεύστω Γραφῇ, δυσέμβατά τε καὶ ἀστιβῆ κατάγει χωρία, οὐχ ἁπλῆν, ὡς ἄν τις εικάσαι καὶ εὐκατάδρομον ἔχοντα τὴν προσβολήν, οὔτε μὴν τοῖς ἐθέλουσιν ἐκε Β κειμένην ἐλεῖν. Ταύτῃ τοι κατασοβεῖ μὲν εἰς ὄχνον ἔσθ' ὅτε τὸν νοῦν, οἱονεί πως ἡ δυσχωρία· καταπέφρικα δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὅτι μάλιστά γε τον περὶ πίστεως λόγον, καίτοι κεφάλαιον ὄντα τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος. Α. Ναὶ δὴ οὖν, φαίην γὰρ ἀληθῆ λέγοντί σου. Πλὴν ὅτι τὸ κατακτήσασθαί τι τῶν ἄνωθέν τε καὶ Θεοσούτων ἀγαθῶν, οὐκ ἂν, οἶμαι, τίς ἀνιδρωτὶ του ρίσαιτο, παντί που σαφές. Τὰ γὰρ του λίαν ύπερ- φυλ, καὶ ἀνῳκισμένην ἔχοντα τὴν δόξαν, οὐχὶ τοῖς ἐθέλουσιν εὐστιβῆ, ἀλλ' ἐλεῖν μὲν οὐ ῥᾴδια, δυσείο ποίητα δὲ καὶ ἀνάντη, καὶ τί γὰρ οὐχὶ λαχόντα των εἰς δυσχέρειάν τε καὶ τόνον; Β. Εἶτα τί δρῷεν ἂν οἷς ἔνεστι μὲν ἔφεσίς τε καὶ προθυμία τῶν ἀρίστων τουτωνὶ καὶ παγκάλων εύρη μάτων, τό γε μὴν ἐφικέσθαι δυσαλωτότατον ; Α. Τί δὲ ἕτερον οἴε: χρῆναι ὁρᾶν αὐτοὺς, ἡ τοῖς τῶν ἁγίων καταπείθεσθαι λόγοις, ἐπικεκραγέτων εξ μάλα τὸ, ο Ε' τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αιτείτω παρὰ τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς, καὶ μὴ έχει δίνοντος, καὶ δοθήσεται αὐτῷ; » Φωτί γάρ που πάν τως τῷ θείῳ καὶ νοητῷ καταφωτίζεται τὰ φωτός ἐπιδεῖ, καὶ μὴν καὶ Σοφία τελεῖται σοφά, τὰ συνο ἐσεώς τε καὶ σοφίας τητώμενα. Φῶς δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ σοφία, Χριστός, εἰς ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώσεως αὐτοῦ. » Εξείλετο γάρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ὡς γοῦν ὁ θεσπέσιος ἔφη Παῦλος, « ἐκ τῆς ἐξουσίας του σκότους, καὶ μετέστη σεν εἰς τὴν βασιλείαν τῆς ἀγάπης τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ο ἐν τῷ φωτί. Καὶ μὴν καὶ ἡμέρας Διαυγασμὸν ἀπεκά λεσέ τις τῶν ἁγίων αὐτὸν, καὶ Φωσφόρον ἐπὶ τούτῳ. Π Φησί γάρ, ὅτι ὁ Ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ Φωτο φόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν· ἡμέρας, οἶμαι, διαυγασμὸν, καὶ φωσφόρον ἀνίσχοντα, τὸν ἐν Πνεύματι διὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ὀνομάζων. Β. Αλλ' ὅτι μὲν φῶς ὁ Χριστὸς, καὶ μὴν καὶ ἡμέρα καὶ αὐτὴ, καὶ φωσφόρος τῶν ἅπαξ τελούντων εἰς τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οὐκ ἐνδοιάσαι τις ἄν. Εἰ δὲ δή που δεηθείημεν, παραδείξαις ἂν ἡμῖν εἰ συνοπτότατα τὸν ἀπροσκλινή τε καὶ ἀμώμως ἔχοντας τῆς πίστεως λόγον, ἢ καταρνήσῃ τὸ φάναι, καὶ τὴν ἐμοὶ συνήθη καὶ περιτιμήσεις δανον ; Μυρία γὰρ ὅσε τὰ παρὰ πολλῶν θρυλλούμενα, οἳ τὸν ὀρθὸν τῆς ἀλη θείας ἐκκολακεύοντες, λόγον παρατρέπουσι ποικίλους ** S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sare possem : ad ipsum enim vitæ occasum deveni- mus; sed his prætermissis, nunc proferam quod ad rem faciat. Bonarum rerum studium mihi semper fuit, nec aliud fere præter hoc unum appetit ani- mus; sed quemadmodum generosus ac pernicissi- nus equus, licet pedum velocitatem probare maxime velit, campi scabritie vel invitus ostendere cogitur exerendi roboris sibi ademptam esse facultatem : sic meipsum vehementi quodam et incitato studio captum divinas Litteras perscrutandi, ardua loca et inaccessa prohibent, quæ nec plano nec facili aditu constant, ut videtur, et assequi volentibus pervio. Quare mentem interdum locorum difficultas ad ignaviam quodammodo retrudit : præ omnibus autem aliis animus sermonem de fide, tametsi no- stræ spei caput est, maxime reformidat. A. Ita prorsus : tibi enim vera dicenti assentiar. At cuivis patet supernum aliquod ac cœleste bo- num assequi sine sudore posse neminem. Nam quæ supra naturam longe posita sunt, et summa gloria prædita, non sunt cuivis protrita, sed captu quidem difficilia, inaccessa, ardua, et quid non habent in se difficultatis ac laboris ? B. Quid ergo faciant quibus incessit optimarum harumce rerum ac præstantissimarum cupiditas ac desiderium? scd eas assequi est difficillimum. A. Quid aliud, quæso, faciendumn existimas, quam C sanctorum vocibus obtemperandum esse, a quibus bac utique proclamatum est : « Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter, et non improperat, et dabitur ei"? › Divina quippe luce et intelligibili collustrantur ea quæ lucis indigent, adeoque Sapientia sapientiam indit iis quæ intellectu et sapientia carent. Lux au- tem et sapientia censetur esse Christus, qui il- luxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiæ ejus s. » Eripuit enim nos Deus et Pater, ut divi- nus certe Paulus ait, ‹ de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ › in lu- mine. Quin et diei Splendorem sanctus quidam vo- cavit illum, et Luciferum præterea, Ait enim : « Do- nec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris "; » splendorem diei, opinor, et luciferum exorientem vocaus, illuminationem in Spiritu per Christum. B. Atqui nemo dubitaverit Christum lucem, nec- non diem esse, ac splendorem, et luciferum eorum qui in fidelium numerum semel ascripti sunt. Cæte- rum, si quæsierimus ut clarissime nobis exponas fidei doctrinam firmam et erroris nesciam, an lo- qui detrectabis, et mihi familiarem desidiam assu- mes? Indnita enim a multis circumferuntur, qui recum veritatis sermonem blandis interpre- tationibus in sententiam suam pervertunt, et in- » Jac. 1, 5. ** H1 Cor. iv, 6. * Coloss. 4, 13. Il Petr. 1, 19.

Α στίας κατηγορεῖν· ἐπ' αὐτὸς γὰρ ἥκομεν τὰς τοῦ βίου δυσμάς· τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἐρῶ, παρεὶς τὰ τοιαῦτα νυνί. Χρηστομαθής γὰρ ἀεί πως ὁ νοῦς μὲν ἐμοὶ, γλίχεται δὲ οὐδενός πω τάχα, πλὴν τοῦδέ τε καὶ μόνου· ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πῶλον εὐγενῆ τε καὶ δρομικώτατον, καίτοι ποδῶν ἀρετὴν ἀναφαίνειν ἐθέ λοντα, τὰ μὴ σφόδρα τῶν πεδίων ἐψιλωμένα, καὶ οὐχ ἑκόντα παραβιάζεται, διακεκομμένην τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτῷ ποιεῖσθαι τὴν ἔνδειξιν· κατὰ τὴν ἴσον, οἶμαι, τουτον, τρόπον, καὶ αὐτὸν ἐμὲ θερμῇ τινι καὶ ἀσχέτῳ προθυμία κατεσχημένον, εἰς τὸ δεῖν ἐλέσθαι πολυπραγμονεῖν τὰ παρὰ τῇ θεοπνεύστω Γραφῇ, δυσέμβατά τε καὶ ἀστιβῆ κατάγει χωρία, οὐχ ἁπλῆν, ὡς ἄν τις εικάσαι καὶ εὐκατάδρομον ἔχοντα τὴν προσβολήν, οὔτε μὴν τοῖς ἐθέλουσιν ἐκε Β κειμένην ἐλεῖν. Ταύτῃ τοι κατασοβεῖ μὲν εἰς ὄχνον ἔσθ' ὅτε τὸν νοῦν, οἱονεί πως ἡ δυσχωρία· καταπέφρικα δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὅτι μάλιστά γε τον περὶ πίστεως λόγον, καίτοι κεφάλαιον ὄντα τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος. Α. Ναὶ δὴ οὖν, φαίην γὰρ ἀληθῆ λέγοντί σου. Πλὴν ὅτι τὸ κατακτήσασθαί τι τῶν ἄνωθέν τε καὶ Θεοσούτων ἀγαθῶν, οὐκ ἂν, οἶμαι, τίς ἀνιδρωτὶ του ρίσαιτο, παντί που σαφές. Τὰ γὰρ του λίαν ύπερ- φυλ, καὶ ἀνῳκισμένην ἔχοντα τὴν δόξαν, οὐχὶ τοῖς ἐθέλουσιν εὐστιβῆ, ἀλλ' ἐλεῖν μὲν οὐ ῥᾴδια, δυσείο ποίητα δὲ καὶ ἀνάντη, καὶ τί γὰρ οὐχὶ λαχόντα των εἰς δυσχέρειάν τε καὶ τόνον; Β. Εἶτα τί δρῷεν ἂν οἷς ἔνεστι μὲν ἔφεσίς τε καὶ προθυμία τῶν ἀρίστων τουτωνὶ καὶ παγκάλων εύρη μάτων, τό γε μὴν ἐφικέσθαι δυσαλωτότατον ; Α. Τί δὲ ἕτερον οἴε: χρῆναι ὁρᾶν αὐτοὺς, ἡ τοῖς τῶν ἁγίων καταπείθεσθαι λόγοις, ἐπικεκραγέτων εξ μάλα τὸ, ο Ε' τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αιτείτω παρὰ τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς, καὶ μὴ έχει δίνοντος, καὶ δοθήσεται αὐτῷ; » Φωτί γάρ που πάν τως τῷ θείῳ καὶ νοητῷ καταφωτίζεται τὰ φωτός ἐπιδεῖ, καὶ μὴν καὶ Σοφία τελεῖται σοφά, τὰ συνο ἐσεώς τε καὶ σοφίας τητώμενα. Φῶς δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ σοφία, Χριστός, εἰς ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώσεως αὐτοῦ. » Εξείλετο γάρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ὡς γοῦν ὁ θεσπέσιος ἔφη Παῦλος, « ἐκ τῆς ἐξουσίας του σκότους, καὶ μετέστη σεν εἰς τὴν βασιλείαν τῆς ἀγάπης τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ο ἐν τῷ φωτί. Καὶ μὴν καὶ ἡμέρας Διαυγασμὸν ἀπεκά λεσέ τις τῶν ἁγίων αὐτὸν, καὶ Φωσφόρον ἐπὶ τούτῳ. Π Φησί γάρ, ὅτι ὁ Ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ Φωτο φόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν· ἡμέρας, οἶμαι, διαυγασμὸν, καὶ φωσφόρον ἀνίσχοντα, τὸν ἐν Πνεύματι διὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ὀνομάζων. Β. Αλλ' ὅτι μὲν φῶς ὁ Χριστὸς, καὶ μὴν καὶ ἡμέρα καὶ αὐτὴ, καὶ φωσφόρος τῶν ἅπαξ τελούντων εἰς τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οὐκ ἐνδοιάσαι τις ἄν. Εἰ δὲ δή που δεηθείημεν, παραδείξαις ἂν ἡμῖν εἰ συνοπτότατα τὸν ἀπροσκλινή τε καὶ ἀμώμως ἔχοντας τῆς πίστεως λόγον, ἢ καταρνήσῃ τὸ φάναι, καὶ τὴν ἐμοὶ συνήθη καὶ περιτιμήσεις δανον ; Μυρία γὰρ ὅσε τὰ παρὰ πολλῶν θρυλλούμενα, οἳ τὸν ὀρθὸν τῆς ἀλη θείας ἐκκολακεύοντες, λόγον παρατρέπουσι ποικίλους ** S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sare possem : ad ipsum enim vitæ occasum deveni- mus; sed his prætermissis, nunc proferam quod ad rem faciat. Bonarum rerum studium mihi semper fuit, nec aliud fere præter hoc unum appetit ani- mus; sed quemadmodum generosus ac pernicissi- nus equus, licet pedum velocitatem probare maxime velit, campi scabritie vel invitus ostendere cogitur exerendi roboris sibi ademptam esse facultatem : sic meipsum vehementi quodam et incitato studio captum divinas Litteras perscrutandi, ardua loca et inaccessa prohibent, quæ nec plano nec facili aditu constant, ut videtur, et assequi volentibus pervio. Quare mentem interdum locorum difficultas ad ignaviam quodammodo retrudit : præ omnibus autem aliis animus sermonem de fide, tametsi no- stræ spei caput est, maxime reformidat. A. Ita prorsus : tibi enim vera dicenti assentiar. At cuivis patet supernum aliquod ac cœleste bo- num assequi sine sudore posse neminem. Nam quæ supra naturam longe posita sunt, et summa gloria prædita, non sunt cuivis protrita, sed captu quidem difficilia, inaccessa, ardua, et quid non habent in se difficultatis ac laboris ? B. Quid ergo faciant quibus incessit optimarum harumce rerum ac præstantissimarum cupiditas ac desiderium? scd eas assequi est difficillimum. A. Quid aliud, quæso, faciendumn existimas, quam C sanctorum vocibus obtemperandum esse, a quibus bac utique proclamatum est : « Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter, et non improperat, et dabitur ei"? › Divina quippe luce et intelligibili collustrantur ea quæ lucis indigent, adeoque Sapientia sapientiam indit iis quæ intellectu et sapientia carent. Lux au- tem et sapientia censetur esse Christus, qui il- luxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiæ ejus s. » Eripuit enim nos Deus et Pater, ut divi- nus certe Paulus ait, ‹ de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ › in lu- mine. Quin et diei Splendorem sanctus quidam vo- cavit illum, et Luciferum præterea, Ait enim : « Do- nec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris "; » splendorem diei, opinor, et luciferum exorientem vocaus, illuminationem in Spiritu per Christum. B. Atqui nemo dubitaverit Christum lucem, nec- non diem esse, ac splendorem, et luciferum eorum qui in fidelium numerum semel ascripti sunt. Cæte- rum, si quæsierimus ut clarissime nobis exponas fidei doctrinam firmam et erroris nesciam, an lo- qui detrectabis, et mihi familiarem desidiam assu- mes? Indnita enim a multis circumferuntur, qui recum veritatis sermonem blandis interpre- tationibus in sententiam suam pervertunt, et in- » Jac. 1, 5. ** H1 Cor. iv, 6. * Coloss. 4, 13. Il Petr. 1, 19.

Α στίας κατηγορεῖν· ἐπ' αὐτὸς γὰρ ἥκομεν τὰς τοῦ βίου δυσμάς· τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἐρῶ, παρεὶς τὰ τοιαῦτα νυνί. Χρηστομαθής γὰρ ἀεί πως ὁ νοῦς μὲν ἐμοὶ, γλίχεται δὲ οὐδενός πω τάχα, πλὴν τοῦδέ τε καὶ μόνου· ἀλλ' ὥσπερ τινὰ πῶλον εὐγενῆ τε καὶ δρομικώτατον, καίτοι ποδῶν ἀρετὴν ἀναφαίνειν ἐθέ λοντα, τὰ μὴ σφόδρα τῶν πεδίων ἐψιλωμένα, καὶ οὐχ ἑκόντα παραβιάζεται, διακεκομμένην τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτῷ ποιεῖσθαι τὴν ἔνδειξιν· κατὰ τὴν ἴσον, οἶμαι, τουτον, τρόπον, καὶ αὐτὸν ἐμὲ θερμῇ τινι καὶ ἀσχέτῳ προθυμία κατεσχημένον, εἰς τὸ δεῖν ἐλέσθαι πολυπραγμονεῖν τὰ παρὰ τῇ θεοπνεύστω Γραφῇ, δυσέμβατά τε καὶ ἀστιβῆ κατάγει χωρία, οὐχ ἁπλῆν, ὡς ἄν τις εικάσαι καὶ εὐκατάδρομον ἔχοντα τὴν προσβολήν, οὔτε μὴν τοῖς ἐθέλουσιν ἐκε Β κειμένην ἐλεῖν. Ταύτῃ τοι κατασοβεῖ μὲν εἰς ὄχνον ἔσθ' ὅτε τὸν νοῦν, οἱονεί πως ἡ δυσχωρία· καταπέφρικα δὲ τῶν ἄλλων ἁπάντων, ὅτι μάλιστά γε τον περὶ πίστεως λόγον, καίτοι κεφάλαιον ὄντα τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος. Α. Ναὶ δὴ οὖν, φαίην γὰρ ἀληθῆ λέγοντί σου. Πλὴν ὅτι τὸ κατακτήσασθαί τι τῶν ἄνωθέν τε καὶ Θεοσούτων ἀγαθῶν, οὐκ ἂν, οἶμαι, τίς ἀνιδρωτὶ του ρίσαιτο, παντί που σαφές. Τὰ γὰρ του λίαν ύπερ- φυλ, καὶ ἀνῳκισμένην ἔχοντα τὴν δόξαν, οὐχὶ τοῖς ἐθέλουσιν εὐστιβῆ, ἀλλ' ἐλεῖν μὲν οὐ ῥᾴδια, δυσείο ποίητα δὲ καὶ ἀνάντη, καὶ τί γὰρ οὐχὶ λαχόντα των εἰς δυσχέρειάν τε καὶ τόνον; Β. Εἶτα τί δρῷεν ἂν οἷς ἔνεστι μὲν ἔφεσίς τε καὶ προθυμία τῶν ἀρίστων τουτωνὶ καὶ παγκάλων εύρη μάτων, τό γε μὴν ἐφικέσθαι δυσαλωτότατον ; Α. Τί δὲ ἕτερον οἴε: χρῆναι ὁρᾶν αὐτοὺς, ἡ τοῖς τῶν ἁγίων καταπείθεσθαι λόγοις, ἐπικεκραγέτων εξ μάλα τὸ, ο Ε' τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αιτείτω παρὰ τοῦ διδόντος Θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς, καὶ μὴ έχει δίνοντος, καὶ δοθήσεται αὐτῷ; » Φωτί γάρ που πάν τως τῷ θείῳ καὶ νοητῷ καταφωτίζεται τὰ φωτός ἐπιδεῖ, καὶ μὴν καὶ Σοφία τελεῖται σοφά, τὰ συνο ἐσεώς τε καὶ σοφίας τητώμενα. Φῶς δ᾽ ἂν νοοῖτο καὶ σοφία, Χριστός, εἰς ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώσεως αὐτοῦ. » Εξείλετο γάρ ἡμᾶς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ὡς γοῦν ὁ θεσπέσιος ἔφη Παῦλος, « ἐκ τῆς ἐξουσίας του σκότους, καὶ μετέστη σεν εἰς τὴν βασιλείαν τῆς ἀγάπης τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ο ἐν τῷ φωτί. Καὶ μὴν καὶ ἡμέρας Διαυγασμὸν ἀπεκά λεσέ τις τῶν ἁγίων αὐτὸν, καὶ Φωσφόρον ἐπὶ τούτῳ. Π Φησί γάρ, ὅτι ὁ Ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ Φωτο φόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν· ἡμέρας, οἶμαι, διαυγασμὸν, καὶ φωσφόρον ἀνίσχοντα, τὸν ἐν Πνεύματι διὰ Χριστοῦ φωτισμὸν ὀνομάζων. Β. Αλλ' ὅτι μὲν φῶς ὁ Χριστὸς, καὶ μὴν καὶ ἡμέρα καὶ αὐτὴ, καὶ φωσφόρος τῶν ἅπαξ τελούντων εἰς τοὺς διὰ πίστεως κεκλημένους, οὐκ ἐνδοιάσαι τις ἄν. Εἰ δὲ δή που δεηθείημεν, παραδείξαις ἂν ἡμῖν εἰ συνοπτότατα τὸν ἀπροσκλινή τε καὶ ἀμώμως ἔχοντας τῆς πίστεως λόγον, ἢ καταρνήσῃ τὸ φάναι, καὶ τὴν ἐμοὶ συνήθη καὶ περιτιμήσεις δανον ; Μυρία γὰρ ὅσε τὰ παρὰ πολλῶν θρυλλούμενα, οἳ τὸν ὀρθὸν τῆς ἀλη θείας ἐκκολακεύοντες, λόγον παρατρέπουσι ποικίλους ** S, CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sare possem : ad ipsum enim vitæ occasum deveni- mus; sed his prætermissis, nunc proferam quod ad rem faciat. Bonarum rerum studium mihi semper fuit, nec aliud fere præter hoc unum appetit ani- mus; sed quemadmodum generosus ac pernicissi- nus equus, licet pedum velocitatem probare maxime velit, campi scabritie vel invitus ostendere cogitur exerendi roboris sibi ademptam esse facultatem : sic meipsum vehementi quodam et incitato studio captum divinas Litteras perscrutandi, ardua loca et inaccessa prohibent, quæ nec plano nec facili aditu constant, ut videtur, et assequi volentibus pervio. Quare mentem interdum locorum difficultas ad ignaviam quodammodo retrudit : præ omnibus autem aliis animus sermonem de fide, tametsi no- stræ spei caput est, maxime reformidat. A. Ita prorsus : tibi enim vera dicenti assentiar. At cuivis patet supernum aliquod ac cœleste bo- num assequi sine sudore posse neminem. Nam quæ supra naturam longe posita sunt, et summa gloria prædita, non sunt cuivis protrita, sed captu quidem difficilia, inaccessa, ardua, et quid non habent in se difficultatis ac laboris ? B. Quid ergo faciant quibus incessit optimarum harumce rerum ac præstantissimarum cupiditas ac desiderium? scd eas assequi est difficillimum. A. Quid aliud, quæso, faciendumn existimas, quam C sanctorum vocibus obtemperandum esse, a quibus bac utique proclamatum est : « Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter, et non improperat, et dabitur ei"? › Divina quippe luce et intelligibili collustrantur ea quæ lucis indigent, adeoque Sapientia sapientiam indit iis quæ intellectu et sapientia carent. Lux au- tem et sapientia censetur esse Christus, qui il- luxit in cordibus nostris ad illuminationem scientiæ ejus s. » Eripuit enim nos Deus et Pater, ut divi- nus certe Paulus ait, ‹ de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suæ › in lu- mine. Quin et diei Splendorem sanctus quidam vo- cavit illum, et Luciferum præterea, Ait enim : « Do- nec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris "; » splendorem diei, opinor, et luciferum exorientem vocaus, illuminationem in Spiritu per Christum. B. Atqui nemo dubitaverit Christum lucem, nec- non diem esse, ac splendorem, et luciferum eorum qui in fidelium numerum semel ascripti sunt. Cæte- rum, si quæsierimus ut clarissime nobis exponas fidei doctrinam firmam et erroris nesciam, an lo- qui detrectabis, et mihi familiarem desidiam assu- mes? Indnita enim a multis circumferuntur, qui recum veritatis sermonem blandis interpre- tationibus in sententiam suam pervertunt, et in- » Jac. 1, 5. ** H1 Cor. iv, 6. * Coloss. 4, 13. Il Petr. 1, 19.

ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν, καὶ σφηκῶν ἀγρίων διιπτάμενοι δίκην, πόλεις τε ὁμοῦ καὶ χώρας καταβομβοῦσι δει νῶς, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Α. Ως διαμαί σε τῆς ἀσυγκρίτου φιλοθεΐας, ὦ τάν, και σου δέομαι, μὴ καταλήξαι πώποτε τῆς οὕτως ὀρθῆς καὶ ἀξιεπαινετωτάτης γνώμης. Πλὴν, ὦ ἑταῖρε, πάρα σοι μετέχειν καὶ λίαν ἀμογητὶ καὶ ἀμφιλαφῶς ὧν ἐρᾷς, καὶ οὐ τί πού φημι τὸν νοητὸν ἐκβασανίσαι λόγον, ὡς δή τι τῶν πρὸ ἡμῶν ἄμεινον ἐρεῖν καὶ ἐκδιδάσκειν ὑπισχνούμενος. "Αλις γὰρ, ἅλις αἱ τῶν ἁγίων Πατέρων εἰς τοῦτο συγγραφαι, αἷς είπερ τις ἔλοιτο νουνεχῶς ὁμιλεῖν καὶ ἐγρηγορότως προσφέ ρεσθαι, φωτὸς ἂν τοῦ θείου τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμε- στώσεις νοῦν. Ησαν γὰρ οὐκ αὐτοὶ λαλοῦντες ἐν αὐτοῖς· « Πᾶσα δὲ Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλι- Β μος. » "Η γάρ ; Β. Ναὶ, καὶ τοῦτο ἀληθές· ἀλλ᾽ εἰ κατοκνήσεις αὐτὸς, καὶ συνεργάσῃ μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν, κατ εγκλείσας δε ώσπερ οδόντων εἴσω τὴν γλῶτταν, ἀπρακτεῖν ἀναπείσεις, τὸ διαρκῶς τε καὶ ἀποχρών τως περὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν τοὺς Πατέρας εἰπεῖν, ὡς δυσανατρεπτόν τε καὶ δυσκαταγώνιστον σκήψιν, τοῖς τῶν τοιούτων φιλακροάμοσιν ἐπιτειχίζειν ἐπι χειρῶν, οὔτ᾽ ἂν ἐπαινέσαιμι τοῦτο δρᾷν ᾑρημένον, ἐρομένῳ τε εἰπεῖν ἐκεῖνο ἀξιῶ. του μετρίου φρονήματος, ὦ γενναίε. Β. Καταθεῖν μὲν οὐ σκοπὸς ἐμοί, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀπόκριναι δ' οὖν, καὶ μή με ποικίλως ἀποκό μιζε τῆς θήρας, ὧν ἂν χρήζοιμί σου διαπυνθάνε- σθαι. Α. 'Αλλ' ἔρου λοιπόν, εν σοι δοκεῖ. Β. "Αρ' εἴ τῳ τῶν καθ' ἡμᾶς φέρειν ἐδόκει τὰς κατ' ἀγροὺς οἷς τυχὸν ἢ αἶγας, οὐκ ἂν ῴου δεῖν καλαύ ροπής τε καὶ σκυλάκων αὐτῷ, ἵν᾽ ἐξαμύνοιτο μὲν αὐτῆς, εἰ δήπου τι τῶν ἀτιθάσσων ἐπιθρώσκοι θη- μίων· οἱ δὲ προεκδειματοῦντες ταῖς παρὰ σφῶν ὑλα- καῖς, κατακωλύειεν μὲν τῆς ἐφόδου τὸ θράσος, ἀλώ βητον δὲ τὴν ἀγέλην διατηρήσειαν; Α. Ορθῶς ἔφης. Β. Εἰ δὲ δὴ καιροῦ διιππεύσαντος ἐκτεθνάναι τινὰς τῶν σκυλάκων συνέβη, εἶθ' ἑτέρους εἰσέφρησεν ὁ ποιμήν, ἆρ' εἰκαῖον ἐν τοῖς δευτέροις ἡ ὑλακὴ καὶ ἐγρήγορσις, ἐπεί τοι τοῖς πρὸ αὐτῶν τὸ εὐδοκιμεῖν ἐν τούτοις ἐδόκει ; Α. Καὶ πῶς εἰκαῖον τὸ ὠφελοῦν νοοἶτ᾽ ἂν ἡ λέ γατο; Β. Εἶτα σιωπήσεις ἀνεγκλήτως αὐτὸς, μόνοις ἡμᾶς τοῖς τῶν Πατέρων συγγράμμασιν εφιστάς, τό γε μὴν ἐν ἴσοις ιέναι θέλειν φιλοθεωτάτοις σπου δάσμασι, χρῆμα περιττόν εἶναι λέγων, καίτοι τῶν ἀγρίων αἱρετικῶν ἀθυρώπῳ τε καὶ ἀπυλώτῳ στο ματι τὰς τῶν ἁπλουστέρων δαπανώντων ψυχάς ; Α. Οὐκοῦν, ἐπεί με δριμὺς εἰσέδυ πόθος· παρα- τέθηγμαι γὰρ οὐ μετρίως, καὶ παρωρμήθην ἱκανῶς, εἰς τὸ ἐθελῆσαι πονεῖν, τοῖς σοῖς, ὦ οὗτος, ρήμασι· DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A star vesparum ferocini, regiones et oppida pervo- C D litantes, importunis bumibis obstrepunt, loquentes quæ de corde suo sunt, non de ore Domini, sicut scriptum est 88. fa- A. Ut te admiror, o bone, propter incompara- bile illud religionis studium, ac precor te ut nuu- quam a recta et laudabili sententia desistas. Ve- rumtamen, amice, licet tibi ea quæ cupis valle 18. cile et abunde consequi, non dico spiritalem sen- sum eruere, quasi melius quiddəm quam quæ ante nos dicta sunt afferre et explanare promittam. Ad hoc enim sufficiunt sanctorum Patrum lucubratio- nes, in quibus si quis accurate versari ac iis atten- dere velit, divina luce illico perfundetur animus. Non enim erant ipsi qui loquebantur in semel- ipsis . . Omnis autem Scriplura divinitus inspi rata est etiam utilis ". › Nonne ? B. Etiam, verum istud quoque. Sed si pigriteris ipse, ac nihil nos prorsus juveris; verum lingua intra dentes quodammodo coercita, nibil agere persuaseris, cessationis causam firmam et inexpu- guabilem quodammodo struens earum rerum slu- diosis, quod de iis abunde ac sufficienter Patres nobis locuti sint, neque te factum ob istud lauda- verim, et mibi percontanti respondeas velim. A. Nam quid ex me perconteris ? Noli, obsecro, in mediocritatem nostrain invebi. B. luvebi mihi propositum non est; multum abest : responde vero, et ne nie vafre ab indagan- dis iis abducas, quæ ex te sciscitari mihi est ani- mius. A. Interroga demum, si libet. B. Si quis nostrum pascere vellet in agris oves aut capras, annon putares ei opus esse pedo et ca- nibus, ut ipse quidem feras inmanes, si quæ forle iuvaderent, repelleret : lui autem suis latratibus in- cusso metu, invadendi prohiberent audaciam, et il- lesun gregem servarent? A. Recte ais. B. Si vero post aliquod tempus canes illos mori contigerit, ac alios pastor in eorum locum sufficiat : an supervacaneus erit in secundis latratus, et excu- bitus, quod priores eo potissimum commendati sunt ? tur quod est usui? B. Ergone citra noxam tacebis ipse, qui nos in solis Patrum lucubrationibus hærere vis, quippe cum scripta sanctissima æquare velle absurdum esse dicas, cum interim feroces hæretici effreni lin- gua simpliciorum animos invadant? A. Igitur quando me vehemens desiderium in- cessit : nec enim mediocriter exstimulatus, et ad la- borem capessendum satis superque tuis verbis sum ** Jerem. xxt11, 16. ** Matth. x, 20. ** II Tim. 101, 16. | 4. Τί γὰρ ἂν μου διαπύθοιο; Μὴ γὰρ δὴ κατάθει 4. Qui supervacaneum 389 censeatur aut dica-

ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν, καὶ σφηκῶν ἀγρίων διιπτάμενοι δίκην, πόλεις τε ὁμοῦ καὶ χώρας καταβομβοῦσι δει νῶς, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Α. Ως διαμαί σε τῆς ἀσυγκρίτου φιλοθεΐας, ὦ τάν, και σου δέομαι, μὴ καταλήξαι πώποτε τῆς οὕτως ὀρθῆς καὶ ἀξιεπαινετωτάτης γνώμης. Πλὴν, ὦ ἑταῖρε, πάρα σοι μετέχειν καὶ λίαν ἀμογητὶ καὶ ἀμφιλαφῶς ὧν ἐρᾷς, καὶ οὐ τί πού φημι τὸν νοητὸν ἐκβασανίσαι λόγον, ὡς δή τι τῶν πρὸ ἡμῶν ἄμεινον ἐρεῖν καὶ ἐκδιδάσκειν ὑπισχνούμενος. "Αλις γὰρ, ἅλις αἱ τῶν ἁγίων Πατέρων εἰς τοῦτο συγγραφαι, αἷς είπερ τις ἔλοιτο νουνεχῶς ὁμιλεῖν καὶ ἐγρηγορότως προσφέ ρεσθαι, φωτὸς ἂν τοῦ θείου τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμε- στώσεις νοῦν. Ησαν γὰρ οὐκ αὐτοὶ λαλοῦντες ἐν αὐτοῖς· « Πᾶσα δὲ Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλι- Β μος. » "Η γάρ ; Β. Ναὶ, καὶ τοῦτο ἀληθές· ἀλλ᾽ εἰ κατοκνήσεις αὐτὸς, καὶ συνεργάσῃ μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν, κατ εγκλείσας δε ώσπερ οδόντων εἴσω τὴν γλῶτταν, ἀπρακτεῖν ἀναπείσεις, τὸ διαρκῶς τε καὶ ἀποχρών τως περὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν τοὺς Πατέρας εἰπεῖν, ὡς δυσανατρεπτόν τε καὶ δυσκαταγώνιστον σκήψιν, τοῖς τῶν τοιούτων φιλακροάμοσιν ἐπιτειχίζειν ἐπι χειρῶν, οὔτ᾽ ἂν ἐπαινέσαιμι τοῦτο δρᾷν ᾑρημένον, ἐρομένῳ τε εἰπεῖν ἐκεῖνο ἀξιῶ. του μετρίου φρονήματος, ὦ γενναίε. Β. Καταθεῖν μὲν οὐ σκοπὸς ἐμοί, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀπόκριναι δ' οὖν, καὶ μή με ποικίλως ἀποκό μιζε τῆς θήρας, ὧν ἂν χρήζοιμί σου διαπυνθάνε- σθαι. Α. 'Αλλ' ἔρου λοιπόν, εν σοι δοκεῖ. Β. "Αρ' εἴ τῳ τῶν καθ' ἡμᾶς φέρειν ἐδόκει τὰς κατ' ἀγροὺς οἷς τυχὸν ἢ αἶγας, οὐκ ἂν ῴου δεῖν καλαύ ροπής τε καὶ σκυλάκων αὐτῷ, ἵν᾽ ἐξαμύνοιτο μὲν αὐτῆς, εἰ δήπου τι τῶν ἀτιθάσσων ἐπιθρώσκοι θη- μίων· οἱ δὲ προεκδειματοῦντες ταῖς παρὰ σφῶν ὑλα- καῖς, κατακωλύειεν μὲν τῆς ἐφόδου τὸ θράσος, ἀλώ βητον δὲ τὴν ἀγέλην διατηρήσειαν; Α. Ορθῶς ἔφης. Β. Εἰ δὲ δὴ καιροῦ διιππεύσαντος ἐκτεθνάναι τινὰς τῶν σκυλάκων συνέβη, εἶθ' ἑτέρους εἰσέφρησεν ὁ ποιμήν, ἆρ' εἰκαῖον ἐν τοῖς δευτέροις ἡ ὑλακὴ καὶ ἐγρήγορσις, ἐπεί τοι τοῖς πρὸ αὐτῶν τὸ εὐδοκιμεῖν ἐν τούτοις ἐδόκει ; Α. Καὶ πῶς εἰκαῖον τὸ ὠφελοῦν νοοἶτ᾽ ἂν ἡ λέ γατο; Β. Εἶτα σιωπήσεις ἀνεγκλήτως αὐτὸς, μόνοις ἡμᾶς τοῖς τῶν Πατέρων συγγράμμασιν εφιστάς, τό γε μὴν ἐν ἴσοις ιέναι θέλειν φιλοθεωτάτοις σπου δάσμασι, χρῆμα περιττόν εἶναι λέγων, καίτοι τῶν ἀγρίων αἱρετικῶν ἀθυρώπῳ τε καὶ ἀπυλώτῳ στο ματι τὰς τῶν ἁπλουστέρων δαπανώντων ψυχάς ; Α. Οὐκοῦν, ἐπεί με δριμὺς εἰσέδυ πόθος· παρα- τέθηγμαι γὰρ οὐ μετρίως, καὶ παρωρμήθην ἱκανῶς, εἰς τὸ ἐθελῆσαι πονεῖν, τοῖς σοῖς, ὦ οὗτος, ρήμασι· DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A star vesparum ferocini, regiones et oppida pervo- C D litantes, importunis bumibis obstrepunt, loquentes quæ de corde suo sunt, non de ore Domini, sicut scriptum est 88. fa- A. Ut te admiror, o bone, propter incompara- bile illud religionis studium, ac precor te ut nuu- quam a recta et laudabili sententia desistas. Ve- rumtamen, amice, licet tibi ea quæ cupis valle 18. cile et abunde consequi, non dico spiritalem sen- sum eruere, quasi melius quiddəm quam quæ ante nos dicta sunt afferre et explanare promittam. Ad hoc enim sufficiunt sanctorum Patrum lucubratio- nes, in quibus si quis accurate versari ac iis atten- dere velit, divina luce illico perfundetur animus. Non enim erant ipsi qui loquebantur in semel- ipsis . . Omnis autem Scriplura divinitus inspi rata est etiam utilis ". › Nonne ? B. Etiam, verum istud quoque. Sed si pigriteris ipse, ac nihil nos prorsus juveris; verum lingua intra dentes quodammodo coercita, nibil agere persuaseris, cessationis causam firmam et inexpu- guabilem quodammodo struens earum rerum slu- diosis, quod de iis abunde ac sufficienter Patres nobis locuti sint, neque te factum ob istud lauda- verim, et mibi percontanti respondeas velim. A. Nam quid ex me perconteris ? Noli, obsecro, in mediocritatem nostrain invebi. B. luvebi mihi propositum non est; multum abest : responde vero, et ne nie vafre ab indagan- dis iis abducas, quæ ex te sciscitari mihi est ani- mius. A. Interroga demum, si libet. B. Si quis nostrum pascere vellet in agris oves aut capras, annon putares ei opus esse pedo et ca- nibus, ut ipse quidem feras inmanes, si quæ forle iuvaderent, repelleret : lui autem suis latratibus in- cusso metu, invadendi prohiberent audaciam, et il- lesun gregem servarent? A. Recte ais. B. Si vero post aliquod tempus canes illos mori contigerit, ac alios pastor in eorum locum sufficiat : an supervacaneus erit in secundis latratus, et excu- bitus, quod priores eo potissimum commendati sunt ? tur quod est usui? B. Ergone citra noxam tacebis ipse, qui nos in solis Patrum lucubrationibus hærere vis, quippe cum scripta sanctissima æquare velle absurdum esse dicas, cum interim feroces hæretici effreni lin- gua simpliciorum animos invadant? A. Igitur quando me vehemens desiderium in- cessit : nec enim mediocriter exstimulatus, et ad la- borem capessendum satis superque tuis verbis sum ** Jerem. xxt11, 16. ** Matth. x, 20. ** II Tim. 101, 16. | 4. Τί γὰρ ἂν μου διαπύθοιο; Μὴ γὰρ δὴ κατάθει 4. Qui supervacaneum 389 censeatur aut dica-

ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν, καὶ σφηκῶν ἀγρίων διιπτάμενοι δίκην, πόλεις τε ὁμοῦ καὶ χώρας καταβομβοῦσι δει νῶς, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν λαλοῦντες, καὶ οὐκ ἀπὸ στόματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Α. Ως διαμαί σε τῆς ἀσυγκρίτου φιλοθεΐας, ὦ τάν, και σου δέομαι, μὴ καταλήξαι πώποτε τῆς οὕτως ὀρθῆς καὶ ἀξιεπαινετωτάτης γνώμης. Πλὴν, ὦ ἑταῖρε, πάρα σοι μετέχειν καὶ λίαν ἀμογητὶ καὶ ἀμφιλαφῶς ὧν ἐρᾷς, καὶ οὐ τί πού φημι τὸν νοητὸν ἐκβασανίσαι λόγον, ὡς δή τι τῶν πρὸ ἡμῶν ἄμεινον ἐρεῖν καὶ ἐκδιδάσκειν ὑπισχνούμενος. "Αλις γὰρ, ἅλις αἱ τῶν ἁγίων Πατέρων εἰς τοῦτο συγγραφαι, αἷς είπερ τις ἔλοιτο νουνεχῶς ὁμιλεῖν καὶ ἐγρηγορότως προσφέ ρεσθαι, φωτὸς ἂν τοῦ θείου τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμε- στώσεις νοῦν. Ησαν γὰρ οὐκ αὐτοὶ λαλοῦντες ἐν αὐτοῖς· « Πᾶσα δὲ Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλι- Β μος. » "Η γάρ ; Β. Ναὶ, καὶ τοῦτο ἀληθές· ἀλλ᾽ εἰ κατοκνήσεις αὐτὸς, καὶ συνεργάσῃ μὲν τὸ παράπαν οὐδὲν, κατ εγκλείσας δε ώσπερ οδόντων εἴσω τὴν γλῶτταν, ἀπρακτεῖν ἀναπείσεις, τὸ διαρκῶς τε καὶ ἀποχρών τως περὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν τοὺς Πατέρας εἰπεῖν, ὡς δυσανατρεπτόν τε καὶ δυσκαταγώνιστον σκήψιν, τοῖς τῶν τοιούτων φιλακροάμοσιν ἐπιτειχίζειν ἐπι χειρῶν, οὔτ᾽ ἂν ἐπαινέσαιμι τοῦτο δρᾷν ᾑρημένον, ἐρομένῳ τε εἰπεῖν ἐκεῖνο ἀξιῶ. του μετρίου φρονήματος, ὦ γενναίε. Β. Καταθεῖν μὲν οὐ σκοπὸς ἐμοί, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀπόκριναι δ' οὖν, καὶ μή με ποικίλως ἀποκό μιζε τῆς θήρας, ὧν ἂν χρήζοιμί σου διαπυνθάνε- σθαι. Α. 'Αλλ' ἔρου λοιπόν, εν σοι δοκεῖ. Β. "Αρ' εἴ τῳ τῶν καθ' ἡμᾶς φέρειν ἐδόκει τὰς κατ' ἀγροὺς οἷς τυχὸν ἢ αἶγας, οὐκ ἂν ῴου δεῖν καλαύ ροπής τε καὶ σκυλάκων αὐτῷ, ἵν᾽ ἐξαμύνοιτο μὲν αὐτῆς, εἰ δήπου τι τῶν ἀτιθάσσων ἐπιθρώσκοι θη- μίων· οἱ δὲ προεκδειματοῦντες ταῖς παρὰ σφῶν ὑλα- καῖς, κατακωλύειεν μὲν τῆς ἐφόδου τὸ θράσος, ἀλώ βητον δὲ τὴν ἀγέλην διατηρήσειαν; Α. Ορθῶς ἔφης. Β. Εἰ δὲ δὴ καιροῦ διιππεύσαντος ἐκτεθνάναι τινὰς τῶν σκυλάκων συνέβη, εἶθ' ἑτέρους εἰσέφρησεν ὁ ποιμήν, ἆρ' εἰκαῖον ἐν τοῖς δευτέροις ἡ ὑλακὴ καὶ ἐγρήγορσις, ἐπεί τοι τοῖς πρὸ αὐτῶν τὸ εὐδοκιμεῖν ἐν τούτοις ἐδόκει ; Α. Καὶ πῶς εἰκαῖον τὸ ὠφελοῦν νοοἶτ᾽ ἂν ἡ λέ γατο; Β. Εἶτα σιωπήσεις ἀνεγκλήτως αὐτὸς, μόνοις ἡμᾶς τοῖς τῶν Πατέρων συγγράμμασιν εφιστάς, τό γε μὴν ἐν ἴσοις ιέναι θέλειν φιλοθεωτάτοις σπου δάσμασι, χρῆμα περιττόν εἶναι λέγων, καίτοι τῶν ἀγρίων αἱρετικῶν ἀθυρώπῳ τε καὶ ἀπυλώτῳ στο ματι τὰς τῶν ἁπλουστέρων δαπανώντων ψυχάς ; Α. Οὐκοῦν, ἐπεί με δριμὺς εἰσέδυ πόθος· παρα- τέθηγμαι γὰρ οὐ μετρίως, καὶ παρωρμήθην ἱκανῶς, εἰς τὸ ἐθελῆσαι πονεῖν, τοῖς σοῖς, ὦ οὗτος, ρήμασι· DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A star vesparum ferocini, regiones et oppida pervo- C D litantes, importunis bumibis obstrepunt, loquentes quæ de corde suo sunt, non de ore Domini, sicut scriptum est 88. fa- A. Ut te admiror, o bone, propter incompara- bile illud religionis studium, ac precor te ut nuu- quam a recta et laudabili sententia desistas. Ve- rumtamen, amice, licet tibi ea quæ cupis valle 18. cile et abunde consequi, non dico spiritalem sen- sum eruere, quasi melius quiddəm quam quæ ante nos dicta sunt afferre et explanare promittam. Ad hoc enim sufficiunt sanctorum Patrum lucubratio- nes, in quibus si quis accurate versari ac iis atten- dere velit, divina luce illico perfundetur animus. Non enim erant ipsi qui loquebantur in semel- ipsis . . Omnis autem Scriplura divinitus inspi rata est etiam utilis ". › Nonne ? B. Etiam, verum istud quoque. Sed si pigriteris ipse, ac nihil nos prorsus juveris; verum lingua intra dentes quodammodo coercita, nibil agere persuaseris, cessationis causam firmam et inexpu- guabilem quodammodo struens earum rerum slu- diosis, quod de iis abunde ac sufficienter Patres nobis locuti sint, neque te factum ob istud lauda- verim, et mibi percontanti respondeas velim. A. Nam quid ex me perconteris ? Noli, obsecro, in mediocritatem nostrain invebi. B. luvebi mihi propositum non est; multum abest : responde vero, et ne nie vafre ab indagan- dis iis abducas, quæ ex te sciscitari mihi est ani- mius. A. Interroga demum, si libet. B. Si quis nostrum pascere vellet in agris oves aut capras, annon putares ei opus esse pedo et ca- nibus, ut ipse quidem feras inmanes, si quæ forle iuvaderent, repelleret : lui autem suis latratibus in- cusso metu, invadendi prohiberent audaciam, et il- lesun gregem servarent? A. Recte ais. B. Si vero post aliquod tempus canes illos mori contigerit, ac alios pastor in eorum locum sufficiat : an supervacaneus erit in secundis latratus, et excu- bitus, quod priores eo potissimum commendati sunt ? tur quod est usui? B. Ergone citra noxam tacebis ipse, qui nos in solis Patrum lucubrationibus hærere vis, quippe cum scripta sanctissima æquare velle absurdum esse dicas, cum interim feroces hæretici effreni lin- gua simpliciorum animos invadant? A. Igitur quando me vehemens desiderium in- cessit : nec enim mediocriter exstimulatus, et ad la- borem capessendum satis superque tuis verbis sum ** Jerem. xxt11, 16. ** Matth. x, 20. ** II Tim. 101, 16. | 4. Τί γὰρ ἂν μου διαπύθοιο; Μὴ γὰρ δὴ κατάθει 4. Qui supervacaneum 389 censeatur aut dica-

φέρε δή, φέρε, παροισθέντων εἰς μέσον τῶν ἀκριβῶς καὶ ἐξητασμένως διωρισμένων ἐν τῇ ἁγίᾳ τε καὶ πανευφήμῳ συνόδῳ, τῇ συνειλεγμένῃ κατά καιρούς ἐν πόλει τῇ Νικαίων, καταθρήσωμεν, εἰ δοκεί, τί τοῖς ἑλομένοις ἑτεροδοξεῖν οὐκ ἀδιαβλήτως ἔχειν δο κεῖ. Τὴν γὰρ ἄριστά τε καὶ μετὰ Θεοῦ διωρισμένη» τε καὶ ἐκτεθεῖσαν πίστιν παρὰ τῆς ἁγίας καὶ μεγά- λης ἐκείνης συνόδου, κρηπῖδα καὶ ὑποβάθραν ἀκα - τάσειστόν τε καὶ ἐρηρεισμένην τῶν ἡμετέρων, ψυχῶν εἴ γέ τῳ φάναι σκοπός, δοκιμώτατα μὲν ἐρεῖ, καὶ ἐπαίνων τεύξεται τῶν παρὰ Χριστῷ, πιστότατος δὲ καὶ ἀληθινὸς ἀναλάμψει προσκυνητής. Επ' αὐτῆς δὲ ἡμῖν ἀναγεγράφθω λέξεως τὸ θεῖον καὶ ἱερώτατον τῆς ἁγίας ἐκείνης συνόδου χρησμώδημα, τουτέστι, τὸ ἀπεξεσμένον καὶ τετορευμένον ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦς Β ἀληθὲς ἐννοίαις, τῆς πίστεως Σύμβολον, ὡς ἂν τοῖς ἐθέλουσι φιλολογεῖν, τῆς καθ' ἡμῶν γλωσσαλγίας μηδεὶς τὸ παράπαν εἰσδεχθείη λόγος, ὡς ὀθνείοις τισὶν ἐπιπηδώντων δόγμασι, καὶ παρέντων μὲν ἰέναι τὴν βασιλικὴν, ἐπὶ θάτερα δὲ παρεκτετραμμένων, κατὰ τὸ μόνῳ καὶ ἰδίᾳ δοκοῦν. Τουτὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐγὼ λογισαίμην ἂν οὐκ εὐμεταχείριστον ἀληθῶς ἀῤῥώστημα νοῦ. • Σοφία γὰρ ἀνεξέλεγκτος πλανα ται, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Έχει δὲ οὕτως ἡμῖν ἡ τῆς πίστεως ἔκθεσις· Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς Μονογενῆ, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθι νὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιη θέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐν ανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ταφέντα, καὶ ἀνα στάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ· ἀνελθόντα εἰς οὐρανούς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τοὺς δὲ λέγοντας "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, ἢ, Οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ, ἢ, Εξ οὐκ δι' των ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ κτιστὸν, ἢ τρεπτών, ἢ ἀλ λοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τοὺς τοιούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκ κλησία. Β. Βαβαὶ τῆς ἀκράτου νήψεως, καὶ εἰς λῆξιν ἡκούσης τὴν ἀνωτάτω. Βοανεργές, τουτέστιν, υές βροντῆς, ἕκαστος, οἶμαι που, διακεκλήσεται των ταῦτα τεθεσπικότων. Εξαίσιον γάρ τι καὶ ὑπερφυές ἐφθέγξαντο. Α. Αριστα δὴ οὖν μοι διεσκέφθαι τε οὕτω κεί δράσαι δοκῶ. Τὸ γάρ τοι μὴ δεῖν ἕτερα ἄστα παρά ταῦτα φρονεῖν, ήγουν ἐπὶ γλώττης ἔχειν, ἔπεσθαι δὲ μᾶλλον κρίσει τε καὶ λόγοις, τοῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος εὑρημένοις τιμησαίμην ἂν, εὖ ἴσθι, τοῦ κανούς λόγου. Β. Ορθῶς ἔφης· ἀλλ' οὐκ ἂν ἀναπείσαις ταυτό σοι φρονεῖν ἐλέσθαι τοὺς διεναντίας. Μόσχος γὰρ ὥσπερ ἀτιμαγέλαι καὶ ἀγέρωχοί τινες, δενται μὲν εὐτόνως ἐπὶ τὸ σφίσιν αὐτοῖς δοκοῦν, τὴν ἀρίστην δὲ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. impulsus, amice, agedum iis allatis in medium quæ & in sancta et celeberrima synodo Nicæna quondam delinita sunt, videamus, si placet, quid heterodoxis non rectum esse videatur. Fidem enim optime et cum Deo definitam expositam que a sancta illa et magna synodo fundamentum et fulcrum inconcus - sum ac firmum esse nostrarum animarum, si quis asserere velit, vere quidem dicet, et laudem apud Christum consequetur, fidelissimusque ac verus adorator elucebit. Illius autem sanctæ synodi divi- num et sacrum oraculum, hoc est, accuratum et omnimodæ veritatis sententiis elaboratum fidei sym- bolum, ad verbum recensebimus, ut qui nostri ca- villandi causas quærunt, nullam intemperantiæ suæ rationem habeant, quasi aliena dogmata cupide ar- ripiamus, et relicta via regia, in alteram delectamus, privatam et singularem opinionem secuti. Istud enim etiam ego ipse animi morbum intractabilem esse revera censuerim. ‹ Sapicntia enim quæ caret increpatione, errat, › ut scriptum est ”. Fidei autem expositio ita se habet: Credimus in unum Deum, Parrem omnipotentem, omnium visibilium et invisi- bilium factorem : et in unum Dominum Jesum Chri- stum, Filium Dei ex Patre natum Unigenitum, hoc est, ex substantia ejus; Deum de Deo, lumen de lu- mine, Deum verum de Deo vero ; genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, et quæ in cœlo, et quæ in terra; qui propter nos ho- mines, et propter nostram salutem descendit, incarnatus est, et homo facius, passus est et sepultus, el resurrexit tertia die : qui ascendit ad cœlos, ven- turus judicare vivos el mortuos : et in Spiritum san- ctum. Eos autem qui dicunt: Erat aliquando, quando non erat : aut, Non erat antequam nasceretur; aut, Ex iis quæ non sunt factus est : aut ex alia substan- tia, vel essentia dicunt esse, vel creatum, vel muta- bilem, vel convertibilem Filium Dei, tales anathe- matizat catholica et apostolica Ecclesia. el C B. O accuratam consuminatamque solertiam ! D Boanerges, hoc est, tonitrui filii utique vocari pos- sunt quotquot ista nobis ediderunt. Magnum enim quiddam et supra naturam effati sunt, A. Optime ergo dispexisse atque fecisse mihi vi- deor. Nihil enim aliud in animo aut lingua præter hæc habere, sed judicium ac verba sequi quæ a Spi- ritu excogitata sunt, mihi crede, maximi omnino duxerin. B. Recte ais: sed tibi ut adversarii assentiantur non persuaseris, Non secus enim ac vituli segreges et petulantes, temere feruntur quo libet, optimaque et præstantissima pastione relicta, in spinas et tri- " Prov. x, 18.

φέρε δή, φέρε, παροισθέντων εἰς μέσον τῶν ἀκριβῶς καὶ ἐξητασμένως διωρισμένων ἐν τῇ ἁγίᾳ τε καὶ πανευφήμῳ συνόδῳ, τῇ συνειλεγμένῃ κατά καιρούς ἐν πόλει τῇ Νικαίων, καταθρήσωμεν, εἰ δοκεί, τί τοῖς ἑλομένοις ἑτεροδοξεῖν οὐκ ἀδιαβλήτως ἔχειν δο κεῖ. Τὴν γὰρ ἄριστά τε καὶ μετὰ Θεοῦ διωρισμένη» τε καὶ ἐκτεθεῖσαν πίστιν παρὰ τῆς ἁγίας καὶ μεγά- λης ἐκείνης συνόδου, κρηπῖδα καὶ ὑποβάθραν ἀκα - τάσειστόν τε καὶ ἐρηρεισμένην τῶν ἡμετέρων, ψυχῶν εἴ γέ τῳ φάναι σκοπός, δοκιμώτατα μὲν ἐρεῖ, καὶ ἐπαίνων τεύξεται τῶν παρὰ Χριστῷ, πιστότατος δὲ καὶ ἀληθινὸς ἀναλάμψει προσκυνητής. Επ' αὐτῆς δὲ ἡμῖν ἀναγεγράφθω λέξεως τὸ θεῖον καὶ ἱερώτατον τῆς ἁγίας ἐκείνης συνόδου χρησμώδημα, τουτέστι, τὸ ἀπεξεσμένον καὶ τετορευμένον ταῖς εἰς πᾶν ὁτιοῦς Β ἀληθὲς ἐννοίαις, τῆς πίστεως Σύμβολον, ὡς ἂν τοῖς ἐθέλουσι φιλολογεῖν, τῆς καθ' ἡμῶν γλωσσαλγίας μηδεὶς τὸ παράπαν εἰσδεχθείη λόγος, ὡς ὀθνείοις τισὶν ἐπιπηδώντων δόγμασι, καὶ παρέντων μὲν ἰέναι τὴν βασιλικὴν, ἐπὶ θάτερα δὲ παρεκτετραμμένων, κατὰ τὸ μόνῳ καὶ ἰδίᾳ δοκοῦν. Τουτὶ γὰρ καὶ αὐτὸς ἐγὼ λογισαίμην ἂν οὐκ εὐμεταχείριστον ἀληθῶς ἀῤῥώστημα νοῦ. • Σοφία γὰρ ἀνεξέλεγκτος πλανα ται, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Έχει δὲ οὕτως ἡμῖν ἡ τῆς πίστεως ἔκθεσις· Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, Πατέρα παντοκράτορα, πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν· καὶ εἰς ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, γεννηθέντα ἐκ τοῦ Πατρὸς Μονογενῆ, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αυτ τοῦ, Θεὸν ἐκ Θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθι νὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ· γεννηθέντα, οὐ ποιη θέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ τὸν δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν κατελθόντα, καὶ σαρκωθέντα, καὶ ἐν ανθρωπήσαντα, παθόντα, καὶ ταφέντα, καὶ ἀνα στάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ· ἀνελθόντα εἰς οὐρανούς, ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς· καὶ εἰς τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Τοὺς δὲ λέγοντας "Ην ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, ἢ, Οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ, ἢ, Εξ οὐκ δι' των ἐγένετο, ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι, ἢ κτιστὸν, ἢ τρεπτών, ἢ ἀλ λοιωτὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τοὺς τοιούτους ἀναθεματίζει ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολική Εκ κλησία. Β. Βαβαὶ τῆς ἀκράτου νήψεως, καὶ εἰς λῆξιν ἡκούσης τὴν ἀνωτάτω. Βοανεργές, τουτέστιν, υές βροντῆς, ἕκαστος, οἶμαι που, διακεκλήσεται των ταῦτα τεθεσπικότων. Εξαίσιον γάρ τι καὶ ὑπερφυές ἐφθέγξαντο. Α. Αριστα δὴ οὖν μοι διεσκέφθαι τε οὕτω κεί δράσαι δοκῶ. Τὸ γάρ τοι μὴ δεῖν ἕτερα ἄστα παρά ταῦτα φρονεῖν, ήγουν ἐπὶ γλώττης ἔχειν, ἔπεσθαι δὲ μᾶλλον κρίσει τε καὶ λόγοις, τοῖς διὰ τοῦ Πνεύ ματος εὑρημένοις τιμησαίμην ἂν, εὖ ἴσθι, τοῦ κανούς λόγου. Β. Ορθῶς ἔφης· ἀλλ' οὐκ ἂν ἀναπείσαις ταυτό σοι φρονεῖν ἐλέσθαι τοὺς διεναντίας. Μόσχος γὰρ ὥσπερ ἀτιμαγέλαι καὶ ἀγέρωχοί τινες, δενται μὲν εὐτόνως ἐπὶ τὸ σφίσιν αὐτοῖς δοκοῦν, τὴν ἀρίστην δὲ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. impulsus, amice, agedum iis allatis in medium quæ & in sancta et celeberrima synodo Nicæna quondam delinita sunt, videamus, si placet, quid heterodoxis non rectum esse videatur. Fidem enim optime et cum Deo definitam expositam que a sancta illa et magna synodo fundamentum et fulcrum inconcus - sum ac firmum esse nostrarum animarum, si quis asserere velit, vere quidem dicet, et laudem apud Christum consequetur, fidelissimusque ac verus adorator elucebit. Illius autem sanctæ synodi divi- num et sacrum oraculum, hoc est, accuratum et omnimodæ veritatis sententiis elaboratum fidei sym- bolum, ad verbum recensebimus, ut qui nostri ca- villandi causas quærunt, nullam intemperantiæ suæ rationem habeant, quasi aliena dogmata cupide ar- ripiamus, et relicta via regia, in alteram delectamus, privatam et singularem opinionem secuti. Istud enim etiam ego ipse animi morbum intractabilem esse revera censuerim. ‹ Sapicntia enim quæ caret increpatione, errat, › ut scriptum est ”. Fidei autem expositio ita se habet: Credimus in unum Deum, Parrem omnipotentem, omnium visibilium et invisi- bilium factorem : et in unum Dominum Jesum Chri- stum, Filium Dei ex Patre natum Unigenitum, hoc est, ex substantia ejus; Deum de Deo, lumen de lu- mine, Deum verum de Deo vero ; genitum, non factum, consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, et quæ in cœlo, et quæ in terra; qui propter nos ho- mines, et propter nostram salutem descendit, incarnatus est, et homo facius, passus est et sepultus, el resurrexit tertia die : qui ascendit ad cœlos, ven- turus judicare vivos el mortuos : et in Spiritum san- ctum. Eos autem qui dicunt: Erat aliquando, quando non erat : aut, Non erat antequam nasceretur; aut, Ex iis quæ non sunt factus est : aut ex alia substan- tia, vel essentia dicunt esse, vel creatum, vel muta- bilem, vel convertibilem Filium Dei, tales anathe- matizat catholica et apostolica Ecclesia. el C B. O accuratam consuminatamque solertiam ! D Boanerges, hoc est, tonitrui filii utique vocari pos- sunt quotquot ista nobis ediderunt. Magnum enim quiddam et supra naturam effati sunt, A. Optime ergo dispexisse atque fecisse mihi vi- deor. Nihil enim aliud in animo aut lingua præter hæc habere, sed judicium ac verba sequi quæ a Spi- ritu excogitata sunt, mihi crede, maximi omnino duxerin. B. Recte ais: sed tibi ut adversarii assentiantur non persuaseris, Non secus enim ac vituli segreges et petulantes, temere feruntur quo libet, optimaque et præstantissima pastione relicta, in spinas et tri- " Prov. x, 18.

ὥσπερ καὶ παγκάλην ἀληθῶς παρεχθέοντες νομήν, Δ ἐπ' ἀκάνθας σπεύδουσι καὶ τριβόλους, ἀσυνέτων τι νῶν ψευδοδιδασκάλων καταφερόμενοι λόγους, οἷς τάχα που καὶ ὁ τῆς σοφίας αὐτῆς ἐπεδάκρυσε λόγος. Εφη γάρ ε οἱ ἐγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους, οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ, ὧν αἱ τρίβοι σκολιαὶ, καὶ καμπύλαι αἱ τροχιαὶ αὐτῶν. » Α. Εξ λέγεις. Πρέποι δ' ἂν καὶ μάλα κατοιμώζειν αὐτοὺς ὁμοῦ τῷ προφήτῃ λέγοντας Ἱερεμίᾳ· « Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; ο ὐ γὰρ, παρὸν ἐλέσθαι τῆς ἀλη- θείας τὴν γνῶσιν, ἀσυνέτως ἐκνενευκώς εἰς ἀπάτην καὶ παραφθοράν, καὶ εἰς βεβήλους ψευδοδοξίας, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν καταθρηνεῖσθαι πρέπων; « Καὶ ἐξ ἡμῶν μὲν ἐξῆλθον, ὡς γέ τις τῶν ἁγίων τοῦ Σω τῆρος ἐπέστειλε μαθητῶν, πλὴν οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν· εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μεμενήκεισαν ἂν μεθ' ἡμῶν. » Κατὰ τί δὲ ἄρα καὶ ἐπιτιμᾷν ἐγνώκασι τῇ οὕτως ὀρθῇ καὶ ἀκριβεστάτῃ καὶ οὐδαμόθεν ἐχούσῃ τὸ εὐ- θύνεσθαι πίστει, ήγουν τῇ τῆς πίστεως· ὁμολογία ; Β. Ναί, φασίν. Επιτιμήσομεν γὰρ εἰκότως τῇ τοῦ ὁμοουσίου λέξει, καινοφωνουμένην τε καὶ ἄγραφον εἶναι διαβεβαιούμενοι, τουτέστι, ταῖς θεοπνεύστοις οὐκ ἐγκειμένην Γραφαῖς. Λυπεῖ γὰρ ἡ λέξις τὸ σύμπαν οὐδὲν, ἔνθαπερ ἂν δίως ἀληθὲς ὑπάρχῃ τὸ ἐξ αὐτῆς δηλούμενον. "Η γὰρ οὐχὶ δοίης ἂν εἶναι καὶ αὐτὸς ἀληθὲς ὅ φημι ; Β. Καὶ μάλα. είσαι πιαυτασί πως φωνὰς ἐφαρμόττειν ἔσθ' ὅτε κατεθίσμεθα, καίτοι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις οὐκ εγασμένας Γράμμασι. Β. Τὰς ποίας δὴ φής; Α. Αρα γάρ, εἴ τις ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτι στην, ἀποσόν τε καὶ ἀμέγεθες ὀνομάσαι τὸ θεῖον, ἐξοίχοιτο ἂν τοῦ πρέποντος ὁ λόγος αὐτῷ; Εἰ δὲ δὴ καὶ ἀπεριόριστον, καὶ ἀβασίλευτον λέγοι, οιηθείη τις ἂν εἰπεῖν τῶν ἀναγκαίων οὐδὲν, καίτοι δοξάζοντα τἀληθῆ ; Β. Καὶ μὴν λῆρος ἂν εἴη τοῦτό γε. Α. Τί οὖν ἔδει μᾶλλον αὐτοὺς προχειρότατα κιν δυνεύοντας μειρακιωδῶς ἐπιτιμᾷν τῷ ὁμοουσίῳ τὸ ξένον καὶ ἄηθες τῆς οὕτως εὐσημοτάτης καὶ ἐμφιλο- σόφου λέξεως καταγράφοντας, καίτοι πράγματος ἀληθοῦς ὄντος τε καὶ ὁμολογουμένου, παρά γε τοῖς τὰ θεῖα σοφῶς ἐξηκριβωκόσι καὶ πεπαιδευμένοις μυστήρια, ὡς ἐξ αὐτῆς ἀναφὺς τῆς οὐσίας ἡμῖν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἔκφυλος ἔσται κατὰ τὸ αὐτοῖς εὖ ἔχειν δοκοῦν, οὔτε μὴν ὀθνεῖος τοῦ γεγεν- νηκότος, ἀλλ᾽ ὁμοούσιος τε αὐτῷ, σύμμορφός τε καὶ ὁμοφυής; Απερυθριάσω γὰρ οὐδαμῶς τὸ ἁπάσῃ κεχρῆσθαι λέξει πρὸς τὴν τοῦ καλῶς τε καὶ ἀληθῶς ἔχοντος τελούσῃ δήλωσιν. Γένους μὲν γὰρ καὶ δια- φοράς ειδοποιοῦ παντελῶς τὸ θεῖον ἀνώκισται· ἀλλ' ὁμοουσίου 6C9 DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. ctorum scripta depascentes; quorum vicem dolere videtur Sapientia ipsa his verbis : «O vos, inquit, qui dereliquistis vias reclas, abeundo iu vias tene- brarum, qui lætamini in malis, et gaudetis in ever- sione mala, quorum semitæ pravær, et flexuosæ viæ Eorum , bulos ruunt, falsorum quorumdam et inanium do B C D A. Præclare. Illos quippe lugere una cum Jeremia propheta maxime decuerit, his verbis : « Quis da- bit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacry- marum, et plorabo populum istum die ac nocte ?, Qui enim in fraudem et corruptelam, et profana mendacia, cum veritatis cognitione frui liceret, stulte incubuit, annon demum luctu dignus est? ‹ Et ex nobis quidem prodierunt, ut scripsit sanctus quidam Salvatoris discipulus; sed non erant ex no- bis : si enim fuissent ex nobis, nobiscum utique mansissent *. » Quid est autem in quo carpere so- lent tam rectam et accuratam, et inculpatam prorsus Adem, seu Gidei confessionem ? B. Est prorsus, inquiunt. Jure enim reprehende- mus vocabulum, asserendo recens exco- Bitatum esse, et non scriptum, hoc est, in Scripturis divinis nequaquam reperiri. A.. Stultissime hæc dixerint, amice. Nihil enim officit vocabulum, ubi verum plane est id quod illo significatur. Apnon id verum esse ipse quoque fa- teberis? B. Maxine. A. Vide ergo num alias quoque ejuscemodi voces Dei naturæ accommodare quandoque soleamus, quamvis sacris ac divinis Litteris incognitas. B. Quasnam? a. An enim si quis incorporeum, et figura, quan- titatis et magnitudinis expertem, Deuin nominet, absurde locuturus est? Quod si præterea loco mi- nime circumscribi, et nullius imperio subditum esse dicat, num existimabis uihil eum ad rem loqui, licet vera sentiat ? B. Certe quidem nugari hoc esset. A. Cur igitur illi potius præcipiti quadam auda- cia consubstantialis vocabulum pueriliter reprehen- dunt, vocem signifcantissimam, et cumprimis phi losophicam, tanquam peregrinam et insolitam con- tinuo proscribentes, quamvis res vera ac manifesta sit apud eos qui divina sapienter expenderunt didi- ceruntque mysteria, quod Filius ex ipsa Dei et Pa- tris substantia nobis genitus, non diversi generis sit, ut ipsi putant, neque alienus a Genitore, sed ipsi consubstantialis, et conforinis, ejusdemque naturz? Nequaquam enim me pudebit quocunque vocabulo uti quod ad verum rectumque significandum condu- cat. Deus siquidem supra genus ac differentiam specificam omnino constitutus est; sed si rojicere ** Prov. 11, 13-13. Jerem. 15, 1. * Joan. 11, 19. 4. Ανοητότατά γε ταυτί φαίεν ἄν, ὦ ἑταῖρε. 1. Σκόπει δὴ οὖν, εἰ μὴ καὶ ἑτέρας τῇ τοῦ Θεοῦ

ὥσπερ καὶ παγκάλην ἀληθῶς παρεχθέοντες νομήν, Δ ἐπ' ἀκάνθας σπεύδουσι καὶ τριβόλους, ἀσυνέτων τι νῶν ψευδοδιδασκάλων καταφερόμενοι λόγους, οἷς τάχα που καὶ ὁ τῆς σοφίας αὐτῆς ἐπεδάκρυσε λόγος. Εφη γάρ ε οἱ ἐγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους, οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ, ὧν αἱ τρίβοι σκολιαὶ, καὶ καμπύλαι αἱ τροχιαὶ αὐτῶν. » Α. Εξ λέγεις. Πρέποι δ' ἂν καὶ μάλα κατοιμώζειν αὐτοὺς ὁμοῦ τῷ προφήτῃ λέγοντας Ἱερεμίᾳ· « Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; ο ὐ γὰρ, παρὸν ἐλέσθαι τῆς ἀλη- θείας τὴν γνῶσιν, ἀσυνέτως ἐκνενευκώς εἰς ἀπάτην καὶ παραφθοράν, καὶ εἰς βεβήλους ψευδοδοξίας, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν καταθρηνεῖσθαι πρέπων; « Καὶ ἐξ ἡμῶν μὲν ἐξῆλθον, ὡς γέ τις τῶν ἁγίων τοῦ Σω τῆρος ἐπέστειλε μαθητῶν, πλὴν οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν· εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μεμενήκεισαν ἂν μεθ' ἡμῶν. » Κατὰ τί δὲ ἄρα καὶ ἐπιτιμᾷν ἐγνώκασι τῇ οὕτως ὀρθῇ καὶ ἀκριβεστάτῃ καὶ οὐδαμόθεν ἐχούσῃ τὸ εὐ- θύνεσθαι πίστει, ήγουν τῇ τῆς πίστεως· ὁμολογία ; Β. Ναί, φασίν. Επιτιμήσομεν γὰρ εἰκότως τῇ τοῦ ὁμοουσίου λέξει, καινοφωνουμένην τε καὶ ἄγραφον εἶναι διαβεβαιούμενοι, τουτέστι, ταῖς θεοπνεύστοις οὐκ ἐγκειμένην Γραφαῖς. Λυπεῖ γὰρ ἡ λέξις τὸ σύμπαν οὐδὲν, ἔνθαπερ ἂν δίως ἀληθὲς ὑπάρχῃ τὸ ἐξ αὐτῆς δηλούμενον. "Η γὰρ οὐχὶ δοίης ἂν εἶναι καὶ αὐτὸς ἀληθὲς ὅ φημι ; Β. Καὶ μάλα. είσαι πιαυτασί πως φωνὰς ἐφαρμόττειν ἔσθ' ὅτε κατεθίσμεθα, καίτοι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις οὐκ εγασμένας Γράμμασι. Β. Τὰς ποίας δὴ φής; Α. Αρα γάρ, εἴ τις ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτι στην, ἀποσόν τε καὶ ἀμέγεθες ὀνομάσαι τὸ θεῖον, ἐξοίχοιτο ἂν τοῦ πρέποντος ὁ λόγος αὐτῷ; Εἰ δὲ δὴ καὶ ἀπεριόριστον, καὶ ἀβασίλευτον λέγοι, οιηθείη τις ἂν εἰπεῖν τῶν ἀναγκαίων οὐδὲν, καίτοι δοξάζοντα τἀληθῆ ; Β. Καὶ μὴν λῆρος ἂν εἴη τοῦτό γε. Α. Τί οὖν ἔδει μᾶλλον αὐτοὺς προχειρότατα κιν δυνεύοντας μειρακιωδῶς ἐπιτιμᾷν τῷ ὁμοουσίῳ τὸ ξένον καὶ ἄηθες τῆς οὕτως εὐσημοτάτης καὶ ἐμφιλο- σόφου λέξεως καταγράφοντας, καίτοι πράγματος ἀληθοῦς ὄντος τε καὶ ὁμολογουμένου, παρά γε τοῖς τὰ θεῖα σοφῶς ἐξηκριβωκόσι καὶ πεπαιδευμένοις μυστήρια, ὡς ἐξ αὐτῆς ἀναφὺς τῆς οὐσίας ἡμῖν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἔκφυλος ἔσται κατὰ τὸ αὐτοῖς εὖ ἔχειν δοκοῦν, οὔτε μὴν ὀθνεῖος τοῦ γεγεν- νηκότος, ἀλλ᾽ ὁμοούσιος τε αὐτῷ, σύμμορφός τε καὶ ὁμοφυής; Απερυθριάσω γὰρ οὐδαμῶς τὸ ἁπάσῃ κεχρῆσθαι λέξει πρὸς τὴν τοῦ καλῶς τε καὶ ἀληθῶς ἔχοντος τελούσῃ δήλωσιν. Γένους μὲν γὰρ καὶ δια- φοράς ειδοποιοῦ παντελῶς τὸ θεῖον ἀνώκισται· ἀλλ' ὁμοουσίου 6C9 DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. ctorum scripta depascentes; quorum vicem dolere videtur Sapientia ipsa his verbis : «O vos, inquit, qui dereliquistis vias reclas, abeundo iu vias tene- brarum, qui lætamini in malis, et gaudetis in ever- sione mala, quorum semitæ pravær, et flexuosæ viæ Eorum , bulos ruunt, falsorum quorumdam et inanium do B C D A. Præclare. Illos quippe lugere una cum Jeremia propheta maxime decuerit, his verbis : « Quis da- bit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacry- marum, et plorabo populum istum die ac nocte ?, Qui enim in fraudem et corruptelam, et profana mendacia, cum veritatis cognitione frui liceret, stulte incubuit, annon demum luctu dignus est? ‹ Et ex nobis quidem prodierunt, ut scripsit sanctus quidam Salvatoris discipulus; sed non erant ex no- bis : si enim fuissent ex nobis, nobiscum utique mansissent *. » Quid est autem in quo carpere so- lent tam rectam et accuratam, et inculpatam prorsus Adem, seu Gidei confessionem ? B. Est prorsus, inquiunt. Jure enim reprehende- mus vocabulum, asserendo recens exco- Bitatum esse, et non scriptum, hoc est, in Scripturis divinis nequaquam reperiri. A.. Stultissime hæc dixerint, amice. Nihil enim officit vocabulum, ubi verum plane est id quod illo significatur. Apnon id verum esse ipse quoque fa- teberis? B. Maxine. A. Vide ergo num alias quoque ejuscemodi voces Dei naturæ accommodare quandoque soleamus, quamvis sacris ac divinis Litteris incognitas. B. Quasnam? a. An enim si quis incorporeum, et figura, quan- titatis et magnitudinis expertem, Deuin nominet, absurde locuturus est? Quod si præterea loco mi- nime circumscribi, et nullius imperio subditum esse dicat, num existimabis uihil eum ad rem loqui, licet vera sentiat ? B. Certe quidem nugari hoc esset. A. Cur igitur illi potius præcipiti quadam auda- cia consubstantialis vocabulum pueriliter reprehen- dunt, vocem signifcantissimam, et cumprimis phi losophicam, tanquam peregrinam et insolitam con- tinuo proscribentes, quamvis res vera ac manifesta sit apud eos qui divina sapienter expenderunt didi- ceruntque mysteria, quod Filius ex ipsa Dei et Pa- tris substantia nobis genitus, non diversi generis sit, ut ipsi putant, neque alienus a Genitore, sed ipsi consubstantialis, et conforinis, ejusdemque naturz? Nequaquam enim me pudebit quocunque vocabulo uti quod ad verum rectumque significandum condu- cat. Deus siquidem supra genus ac differentiam specificam omnino constitutus est; sed si rojicere ** Prov. 11, 13-13. Jerem. 15, 1. * Joan. 11, 19. 4. Ανοητότατά γε ταυτί φαίεν ἄν, ὦ ἑταῖρε. 1. Σκόπει δὴ οὖν, εἰ μὴ καὶ ἑτέρας τῇ τοῦ Θεοῦ

ὥσπερ καὶ παγκάλην ἀληθῶς παρεχθέοντες νομήν, Δ ἐπ' ἀκάνθας σπεύδουσι καὶ τριβόλους, ἀσυνέτων τι νῶν ψευδοδιδασκάλων καταφερόμενοι λόγους, οἷς τάχα που καὶ ὁ τῆς σοφίας αὐτῆς ἐπεδάκρυσε λόγος. Εφη γάρ ε οἱ ἐγκαταλιπόντες ὁδοὺς εὐθείας, τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους, οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς, καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῇ, ὧν αἱ τρίβοι σκολιαὶ, καὶ καμπύλαι αἱ τροχιαὶ αὐτῶν. » Α. Εξ λέγεις. Πρέποι δ' ἂν καὶ μάλα κατοιμώζειν αὐτοὺς ὁμοῦ τῷ προφήτῃ λέγοντας Ἱερεμίᾳ· « Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; ο ὐ γὰρ, παρὸν ἐλέσθαι τῆς ἀλη- θείας τὴν γνῶσιν, ἀσυνέτως ἐκνενευκώς εἰς ἀπάτην καὶ παραφθοράν, καὶ εἰς βεβήλους ψευδοδοξίας, πῶς οὐκ ἂν εἴη λοιπὸν καταθρηνεῖσθαι πρέπων; « Καὶ ἐξ ἡμῶν μὲν ἐξῆλθον, ὡς γέ τις τῶν ἁγίων τοῦ Σω τῆρος ἐπέστειλε μαθητῶν, πλὴν οὐκ ἦσαν ἐξ ἡμῶν· εἰ γὰρ ἦσαν ἐξ ἡμῶν, μεμενήκεισαν ἂν μεθ' ἡμῶν. » Κατὰ τί δὲ ἄρα καὶ ἐπιτιμᾷν ἐγνώκασι τῇ οὕτως ὀρθῇ καὶ ἀκριβεστάτῃ καὶ οὐδαμόθεν ἐχούσῃ τὸ εὐ- θύνεσθαι πίστει, ήγουν τῇ τῆς πίστεως· ὁμολογία ; Β. Ναί, φασίν. Επιτιμήσομεν γὰρ εἰκότως τῇ τοῦ ὁμοουσίου λέξει, καινοφωνουμένην τε καὶ ἄγραφον εἶναι διαβεβαιούμενοι, τουτέστι, ταῖς θεοπνεύστοις οὐκ ἐγκειμένην Γραφαῖς. Λυπεῖ γὰρ ἡ λέξις τὸ σύμπαν οὐδὲν, ἔνθαπερ ἂν δίως ἀληθὲς ὑπάρχῃ τὸ ἐξ αὐτῆς δηλούμενον. "Η γὰρ οὐχὶ δοίης ἂν εἶναι καὶ αὐτὸς ἀληθὲς ὅ φημι ; Β. Καὶ μάλα. είσαι πιαυτασί πως φωνὰς ἐφαρμόττειν ἔσθ' ὅτε κατεθίσμεθα, καίτοι τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις οὐκ εγασμένας Γράμμασι. Β. Τὰς ποίας δὴ φής; Α. Αρα γάρ, εἴ τις ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτι στην, ἀποσόν τε καὶ ἀμέγεθες ὀνομάσαι τὸ θεῖον, ἐξοίχοιτο ἂν τοῦ πρέποντος ὁ λόγος αὐτῷ; Εἰ δὲ δὴ καὶ ἀπεριόριστον, καὶ ἀβασίλευτον λέγοι, οιηθείη τις ἂν εἰπεῖν τῶν ἀναγκαίων οὐδὲν, καίτοι δοξάζοντα τἀληθῆ ; Β. Καὶ μὴν λῆρος ἂν εἴη τοῦτό γε. Α. Τί οὖν ἔδει μᾶλλον αὐτοὺς προχειρότατα κιν δυνεύοντας μειρακιωδῶς ἐπιτιμᾷν τῷ ὁμοουσίῳ τὸ ξένον καὶ ἄηθες τῆς οὕτως εὐσημοτάτης καὶ ἐμφιλο- σόφου λέξεως καταγράφοντας, καίτοι πράγματος ἀληθοῦς ὄντος τε καὶ ὁμολογουμένου, παρά γε τοῖς τὰ θεῖα σοφῶς ἐξηκριβωκόσι καὶ πεπαιδευμένοις μυστήρια, ὡς ἐξ αὐτῆς ἀναφὺς τῆς οὐσίας ἡμῖν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐκ ἔκφυλος ἔσται κατὰ τὸ αὐτοῖς εὖ ἔχειν δοκοῦν, οὔτε μὴν ὀθνεῖος τοῦ γεγεν- νηκότος, ἀλλ᾽ ὁμοούσιος τε αὐτῷ, σύμμορφός τε καὶ ὁμοφυής; Απερυθριάσω γὰρ οὐδαμῶς τὸ ἁπάσῃ κεχρῆσθαι λέξει πρὸς τὴν τοῦ καλῶς τε καὶ ἀληθῶς ἔχοντος τελούσῃ δήλωσιν. Γένους μὲν γὰρ καὶ δια- φοράς ειδοποιοῦ παντελῶς τὸ θεῖον ἀνώκισται· ἀλλ' ὁμοουσίου 6C9 DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. ctorum scripta depascentes; quorum vicem dolere videtur Sapientia ipsa his verbis : «O vos, inquit, qui dereliquistis vias reclas, abeundo iu vias tene- brarum, qui lætamini in malis, et gaudetis in ever- sione mala, quorum semitæ pravær, et flexuosæ viæ Eorum , bulos ruunt, falsorum quorumdam et inanium do B C D A. Præclare. Illos quippe lugere una cum Jeremia propheta maxime decuerit, his verbis : « Quis da- bit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacry- marum, et plorabo populum istum die ac nocte ?, Qui enim in fraudem et corruptelam, et profana mendacia, cum veritatis cognitione frui liceret, stulte incubuit, annon demum luctu dignus est? ‹ Et ex nobis quidem prodierunt, ut scripsit sanctus quidam Salvatoris discipulus; sed non erant ex no- bis : si enim fuissent ex nobis, nobiscum utique mansissent *. » Quid est autem in quo carpere so- lent tam rectam et accuratam, et inculpatam prorsus Adem, seu Gidei confessionem ? B. Est prorsus, inquiunt. Jure enim reprehende- mus vocabulum, asserendo recens exco- Bitatum esse, et non scriptum, hoc est, in Scripturis divinis nequaquam reperiri. A.. Stultissime hæc dixerint, amice. Nihil enim officit vocabulum, ubi verum plane est id quod illo significatur. Apnon id verum esse ipse quoque fa- teberis? B. Maxine. A. Vide ergo num alias quoque ejuscemodi voces Dei naturæ accommodare quandoque soleamus, quamvis sacris ac divinis Litteris incognitas. B. Quasnam? a. An enim si quis incorporeum, et figura, quan- titatis et magnitudinis expertem, Deuin nominet, absurde locuturus est? Quod si præterea loco mi- nime circumscribi, et nullius imperio subditum esse dicat, num existimabis uihil eum ad rem loqui, licet vera sentiat ? B. Certe quidem nugari hoc esset. A. Cur igitur illi potius præcipiti quadam auda- cia consubstantialis vocabulum pueriliter reprehen- dunt, vocem signifcantissimam, et cumprimis phi losophicam, tanquam peregrinam et insolitam con- tinuo proscribentes, quamvis res vera ac manifesta sit apud eos qui divina sapienter expenderunt didi- ceruntque mysteria, quod Filius ex ipsa Dei et Pa- tris substantia nobis genitus, non diversi generis sit, ut ipsi putant, neque alienus a Genitore, sed ipsi consubstantialis, et conforinis, ejusdemque naturz? Nequaquam enim me pudebit quocunque vocabulo uti quod ad verum rectumque significandum condu- cat. Deus siquidem supra genus ac differentiam specificam omnino constitutus est; sed si rojicere ** Prov. 11, 13-13. Jerem. 15, 1. * Joan. 11, 19. 4. Ανοητότατά γε ταυτί φαίεν ἄν, ὦ ἑταῖρε. 1. Σκόπει δὴ οὖν, εἰ μὴ καὶ ἑτέρας τῇ τοῦ Θεοῦ

Α εἰ παραιτεῖσθαι μέλλοιμεν τὰ δι' ὧνπερ ἄν τις κάν γοῦν εἰς βραχεῖαν καλοῖτο γνῶσιν τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας, ἄπιστοί τε καὶ ἀμαθεῖς τοῦν τεῦθεν ἐσόμεθα, τίς μὲν ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς ὑπὸ άρχει Θεὸς οὐδαμόθεν ἐκπαιδευόμενοι, ο κλυδωνιζό μενοι δὲ ὥσπερ καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καταδείσαντες δὲ, καὶ διω σάμενοι, καὶ τοῦτο εἰσάπαν, τὸ κἂν γοῦν ἐν ἐσόπτρῳ ὢν : οὐσίας ομοφυλ ὁμοούσιον ὁμοούσιον, Εx ὄντος ουσία, ει ὁμοούσιον. καὶ αἰνίγματι βλέπειν, καὶ γινώσκειν ἐκ μέρους, κωφοῖς τε καὶ ἀναισθήτοις ἐν ἴσῳ που πάντες ἐσόμεθα λίθοις, ἐτώσιον ἄχθος αρούρης, καθάπερ τις ἔφη τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. Β. ᾿Αλλὰ γὰρ, που, φασὶν, ἡ Γραφὴ τὸ ὁμοούσιον λέγει; Α. Ἐπὶ τὸν αὐτὸν ἡμᾶς ὑπονοστῆσαι λόγον ἀνα- πείθεις, ὦ τᾶν. Ποῦ γὰρ ὠνόμασε τῶν ὅλων Θεόν, ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπεριόριστον καὶ ἀβασίλευτον ; Αλλ᾽ ἔστι ταῦτα τῇ φύσει, καὶ οὐχ εκόντων ἐκείνων. Εἴπερ οὖν ἐλοίμεθα φρονεῖν ὀρθῶς, παραιτητέον οὔτι που τὰ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας τελοῦντα τῶν ὀνομάτων. 'Αρα γὰρ οὐκ εἴη- θεῖεν ἂν οὐ ψευδοεπῆσαι τὸν Θεὸν, τό, « Εγώ εἰμι ὁ ῶν, ο πρὸς τὸν ἱερὸν εἰ λέγοι Μωσέα; Τοῦτο γάρ μού ἐστι τὸ ὄνομα, φησί, και μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. 'Αλλ' οίμαί γε δεῖν, μὴ ἂν εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ἀποπληξίας αὐτούς, ὡς μηδὲ ὅτι ὧν ἐστιν ὁ Θεὸς, κατατολμῆσαι φρονεῖν. ἂν γάρ ἐστιν ἀληθῶς, ὧδέ τε καλεῖσθαι πρέποι ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς, εἰ καὶ καθ' ἑτέρων διάττοι τυχὸν ὡς ἐν καταχρήσει τούνομα. Ἐκ δὲ του τους, καὶ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα τοῖς ἀρχαιοτέρους ἐπι πεποιῆσθαί φαμεν, καὶ μάλιστα εἰκότως, ὥστε εἰ καί τις ὁμοφυᾶ τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι λέγοι τῷ Πε τρὶ τὸν Υἱόν, οὐκ ἀσύνηθες τι κεκαινουργηκώς ὡς ἐν ὀνομάτων θέσει νουἶτ᾽ ἂν ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵν' οὕτως είπω· μεν, τὰς πρώτας ἕδρας ἐχούσῃ παρά γε τῇ θεοπνεύ στῳ Γραφῇ, τῇ τοιάδε λέξει χρήσεται. Τὰ γὰρ του τῶν ὀνομάτων εἰς παραγωγὴν ἡγμένα, οὐκ αὐτά που πάντως ἐφ' ἑαυτοῖς διερρειται κατὰ θέσιν ἰδίαν, ῥίζης δὲ ὥσπερ ἐξέφυ τῆς πρώτης καὶ ἐν ἀρχαῖς. Εἰ τοίνυν ἔξω τριβῆς τε καὶ συνηθείας τῆς ἱερᾶς, τὸ ὁμοούσιον εἶναι διισχυρίσαιντο, μάλιστα μὲν ἀδε κοῦσι τῆς τῶν ὀνομάτων παραγωγῆς τὸν εὐφυᾶ τρό που. Εκ γάρ τοι τοῦ ὄντος, οὐσία καὶ ὁμοούσιον. Αμαθαίνοντες δὲ οὕτω λίαν, συναναιροῦσιν αὐτῷ καὶ τὰς ἑτέρας φωνάς, δι᾿ ὧνπερ ἂν ἡμῖν ὑπάρξαι τὸ, κἂν γοῦν δι᾿ ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος καθορᾷ», καὶ ἰσχνὰς τῆς θεότητος φαντασίας εἰσδέχεσθαι τὸν νοῦν. όμοιούσιον ὁμοούσιον ὁμοιούσιον Β. Τί γὰρ εἰ μὴ ὁμοούσιον μὲν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, λέγοιεν δὲ μᾶλλον, ὡς ἔστιν ὁμοιούσιος; Α. Οὐκ ὀρθῶς ἐροῦσιν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν αὐτοὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἑτερογνωμοῦντες ἁλώσοντας . κακουργότατα παραιτούμενοι τὴν λέξιν ὡς ἄγραφον. Είτε γὰρ ὁμοούσιον τὸν Υἱόν, κἂν εἰ τοῦτο μὲν οὐ- δαμῶς, ὁμοιούσιον δὲ χρῆναι λέγειν, κατὰ τὸ ἐκεῖνος S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. velimus ea per quæ vel ad exiguam cognitionem su- premæ substantiæ vocetur aliquis, ex eo increduli et imperiti erimus, et quis naturalis ac verus Deus sit prorsus ignari, ‹sed quodammodo fluctuantes, atque omni vento huc et illuc agitati, sicut scriptum est”. Si vero ex parte cognoscere et videre sal- tein in speculo et ænigmate prorsus contemnamus ac rejiciamus, surdis utique et sensu destitutis lapi- dibus omnino similes erimus. telluris inutile pondus, ut e Græcis poeta quidam cecinit. B. Atenim, inquiunt, ubinam Scriptura consub- B stantialis voce utitur? A. Eodem revolvi orationem nostram cogis, amice. Ubi enim nuncupavit illum universi Deum, incorporeum, figura expertem, incircumscriptum, et nullius imperio subditum? At is natura hæc est, velint nolint ipsi. Si ergo recte sentiunus, non exe cludenda sunt ea vocabula quæ ad veritatis cogui- tionem attinent. Numquid enim mentitum Deum putaverint, in eo quod Mosi ait : « Ego sum qui Bum ?, loc enim est meum nomen, inquit, et memoriale æternum in generationes generationum. Sed non arbitror illos en vecordiæ prolapsos, ut in animum inducere audeant Deum non esse qui est. Est enim revera illudque nomen ei soli proprie ac peculiariter convenit, licet ad alia forsan abu- sive traducatur. Ex hoc vero, quoque vocem formasse veteres dicimus, idque jure optimo, ita ut licet aliquis et Patri Filium esse dicat, nequaquam illum insolens vocabulum con- finxisse censeamus, sed ejusmodi dictione uti, qui primam sedem, ut ita loquar, obtinet in sacra Scriptura. Nomina enim derivativa in semetipsis utique non hærent ut in loco proprio, sed e prima veluti radice et primitivo nata sunt. Quamobrem si vocabulum illud a sacra consuetudine et usu alienum esse contenderint, in verum ac legiti- mum derivandarum dictionum modum utique pec- cant. enim fι Tanta autem imperitia cum laborent, una cum hac voce tollunt quoque cæteras per quas nobis liceat per speculum certe et ænigma contemplari, et subtiles divinitatis imagines animo concipere. C D B. Quid vero, si non ¿µooústov quidem Patri Fi- lium, sed potius esse dicant? A. Non recte dicent, o bone, sed ipsi primum secum dissentire deprehendentur, rejecto malitiose hoc vocabulo, quasi minus exstet in Scripturis. Etsi enim Filium, aut si non hoc quidem, sed ex corun mente dicendum esse quispianum *** Ephes. 1, 11. es Cor. xull, 12. Exod, in, 14.

Α εἰ παραιτεῖσθαι μέλλοιμεν τὰ δι' ὧνπερ ἄν τις κάν γοῦν εἰς βραχεῖαν καλοῖτο γνῶσιν τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας, ἄπιστοί τε καὶ ἀμαθεῖς τοῦν τεῦθεν ἐσόμεθα, τίς μὲν ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς ὑπὸ άρχει Θεὸς οὐδαμόθεν ἐκπαιδευόμενοι, ο κλυδωνιζό μενοι δὲ ὥσπερ καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καταδείσαντες δὲ, καὶ διω σάμενοι, καὶ τοῦτο εἰσάπαν, τὸ κἂν γοῦν ἐν ἐσόπτρῳ ὢν : οὐσίας ομοφυλ ὁμοούσιον ὁμοούσιον, Εx ὄντος ουσία, ει ὁμοούσιον. καὶ αἰνίγματι βλέπειν, καὶ γινώσκειν ἐκ μέρους, κωφοῖς τε καὶ ἀναισθήτοις ἐν ἴσῳ που πάντες ἐσόμεθα λίθοις, ἐτώσιον ἄχθος αρούρης, καθάπερ τις ἔφη τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. Β. ᾿Αλλὰ γὰρ, που, φασὶν, ἡ Γραφὴ τὸ ὁμοούσιον λέγει; Α. Ἐπὶ τὸν αὐτὸν ἡμᾶς ὑπονοστῆσαι λόγον ἀνα- πείθεις, ὦ τᾶν. Ποῦ γὰρ ὠνόμασε τῶν ὅλων Θεόν, ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπεριόριστον καὶ ἀβασίλευτον ; Αλλ᾽ ἔστι ταῦτα τῇ φύσει, καὶ οὐχ εκόντων ἐκείνων. Εἴπερ οὖν ἐλοίμεθα φρονεῖν ὀρθῶς, παραιτητέον οὔτι που τὰ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας τελοῦντα τῶν ὀνομάτων. 'Αρα γὰρ οὐκ εἴη- θεῖεν ἂν οὐ ψευδοεπῆσαι τὸν Θεὸν, τό, « Εγώ εἰμι ὁ ῶν, ο πρὸς τὸν ἱερὸν εἰ λέγοι Μωσέα; Τοῦτο γάρ μού ἐστι τὸ ὄνομα, φησί, και μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. 'Αλλ' οίμαί γε δεῖν, μὴ ἂν εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ἀποπληξίας αὐτούς, ὡς μηδὲ ὅτι ὧν ἐστιν ὁ Θεὸς, κατατολμῆσαι φρονεῖν. ἂν γάρ ἐστιν ἀληθῶς, ὧδέ τε καλεῖσθαι πρέποι ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς, εἰ καὶ καθ' ἑτέρων διάττοι τυχὸν ὡς ἐν καταχρήσει τούνομα. Ἐκ δὲ του τους, καὶ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα τοῖς ἀρχαιοτέρους ἐπι πεποιῆσθαί φαμεν, καὶ μάλιστα εἰκότως, ὥστε εἰ καί τις ὁμοφυᾶ τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι λέγοι τῷ Πε τρὶ τὸν Υἱόν, οὐκ ἀσύνηθες τι κεκαινουργηκώς ὡς ἐν ὀνομάτων θέσει νουἶτ᾽ ἂν ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵν' οὕτως είπω· μεν, τὰς πρώτας ἕδρας ἐχούσῃ παρά γε τῇ θεοπνεύ στῳ Γραφῇ, τῇ τοιάδε λέξει χρήσεται. Τὰ γὰρ του τῶν ὀνομάτων εἰς παραγωγὴν ἡγμένα, οὐκ αὐτά που πάντως ἐφ' ἑαυτοῖς διερρειται κατὰ θέσιν ἰδίαν, ῥίζης δὲ ὥσπερ ἐξέφυ τῆς πρώτης καὶ ἐν ἀρχαῖς. Εἰ τοίνυν ἔξω τριβῆς τε καὶ συνηθείας τῆς ἱερᾶς, τὸ ὁμοούσιον εἶναι διισχυρίσαιντο, μάλιστα μὲν ἀδε κοῦσι τῆς τῶν ὀνομάτων παραγωγῆς τὸν εὐφυᾶ τρό που. Εκ γάρ τοι τοῦ ὄντος, οὐσία καὶ ὁμοούσιον. Αμαθαίνοντες δὲ οὕτω λίαν, συναναιροῦσιν αὐτῷ καὶ τὰς ἑτέρας φωνάς, δι᾿ ὧνπερ ἂν ἡμῖν ὑπάρξαι τὸ, κἂν γοῦν δι᾿ ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος καθορᾷ», καὶ ἰσχνὰς τῆς θεότητος φαντασίας εἰσδέχεσθαι τὸν νοῦν. όμοιούσιον ὁμοούσιον ὁμοιούσιον Β. Τί γὰρ εἰ μὴ ὁμοούσιον μὲν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, λέγοιεν δὲ μᾶλλον, ὡς ἔστιν ὁμοιούσιος; Α. Οὐκ ὀρθῶς ἐροῦσιν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν αὐτοὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἑτερογνωμοῦντες ἁλώσοντας . κακουργότατα παραιτούμενοι τὴν λέξιν ὡς ἄγραφον. Είτε γὰρ ὁμοούσιον τὸν Υἱόν, κἂν εἰ τοῦτο μὲν οὐ- δαμῶς, ὁμοιούσιον δὲ χρῆναι λέγειν, κατὰ τὸ ἐκεῖνος S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. velimus ea per quæ vel ad exiguam cognitionem su- premæ substantiæ vocetur aliquis, ex eo increduli et imperiti erimus, et quis naturalis ac verus Deus sit prorsus ignari, ‹sed quodammodo fluctuantes, atque omni vento huc et illuc agitati, sicut scriptum est”. Si vero ex parte cognoscere et videre sal- tein in speculo et ænigmate prorsus contemnamus ac rejiciamus, surdis utique et sensu destitutis lapi- dibus omnino similes erimus. telluris inutile pondus, ut e Græcis poeta quidam cecinit. B. Atenim, inquiunt, ubinam Scriptura consub- B stantialis voce utitur? A. Eodem revolvi orationem nostram cogis, amice. Ubi enim nuncupavit illum universi Deum, incorporeum, figura expertem, incircumscriptum, et nullius imperio subditum? At is natura hæc est, velint nolint ipsi. Si ergo recte sentiunus, non exe cludenda sunt ea vocabula quæ ad veritatis cogui- tionem attinent. Numquid enim mentitum Deum putaverint, in eo quod Mosi ait : « Ego sum qui Bum ?, loc enim est meum nomen, inquit, et memoriale æternum in generationes generationum. Sed non arbitror illos en vecordiæ prolapsos, ut in animum inducere audeant Deum non esse qui est. Est enim revera illudque nomen ei soli proprie ac peculiariter convenit, licet ad alia forsan abu- sive traducatur. Ex hoc vero, quoque vocem formasse veteres dicimus, idque jure optimo, ita ut licet aliquis et Patri Filium esse dicat, nequaquam illum insolens vocabulum con- finxisse censeamus, sed ejusmodi dictione uti, qui primam sedem, ut ita loquar, obtinet in sacra Scriptura. Nomina enim derivativa in semetipsis utique non hærent ut in loco proprio, sed e prima veluti radice et primitivo nata sunt. Quamobrem si vocabulum illud a sacra consuetudine et usu alienum esse contenderint, in verum ac legiti- mum derivandarum dictionum modum utique pec- cant. enim fι Tanta autem imperitia cum laborent, una cum hac voce tollunt quoque cæteras per quas nobis liceat per speculum certe et ænigma contemplari, et subtiles divinitatis imagines animo concipere. C D B. Quid vero, si non ¿µooústov quidem Patri Fi- lium, sed potius esse dicant? A. Non recte dicent, o bone, sed ipsi primum secum dissentire deprehendentur, rejecto malitiose hoc vocabulo, quasi minus exstet in Scripturis. Etsi enim Filium, aut si non hoc quidem, sed ex corun mente dicendum esse quispianum *** Ephes. 1, 11. es Cor. xull, 12. Exod, in, 14.

Α εἰ παραιτεῖσθαι μέλλοιμεν τὰ δι' ὧνπερ ἄν τις κάν γοῦν εἰς βραχεῖαν καλοῖτο γνῶσιν τῆς τὰ πάντα ὑπερκειμένης οὐσίας, ἄπιστοί τε καὶ ἀμαθεῖς τοῦν τεῦθεν ἐσόμεθα, τίς μὲν ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς ὑπὸ άρχει Θεὸς οὐδαμόθεν ἐκπαιδευόμενοι, ο κλυδωνιζό μενοι δὲ ὥσπερ καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Καταδείσαντες δὲ, καὶ διω σάμενοι, καὶ τοῦτο εἰσάπαν, τὸ κἂν γοῦν ἐν ἐσόπτρῳ ὢν : οὐσίας ομοφυλ ὁμοούσιον ὁμοούσιον, Εx ὄντος ουσία, ει ὁμοούσιον. καὶ αἰνίγματι βλέπειν, καὶ γινώσκειν ἐκ μέρους, κωφοῖς τε καὶ ἀναισθήτοις ἐν ἴσῳ που πάντες ἐσόμεθα λίθοις, ἐτώσιον ἄχθος αρούρης, καθάπερ τις ἔφη τῶν παρ' Ἕλλησι ποιητῶν. Β. ᾿Αλλὰ γὰρ, που, φασὶν, ἡ Γραφὴ τὸ ὁμοούσιον λέγει; Α. Ἐπὶ τὸν αὐτὸν ἡμᾶς ὑπονοστῆσαι λόγον ἀνα- πείθεις, ὦ τᾶν. Ποῦ γὰρ ὠνόμασε τῶν ὅλων Θεόν, ἀσώματόν τε καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπεριόριστον καὶ ἀβασίλευτον ; Αλλ᾽ ἔστι ταῦτα τῇ φύσει, καὶ οὐχ εκόντων ἐκείνων. Εἴπερ οὖν ἐλοίμεθα φρονεῖν ὀρθῶς, παραιτητέον οὔτι που τὰ εἰς ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας τελοῦντα τῶν ὀνομάτων. 'Αρα γὰρ οὐκ εἴη- θεῖεν ἂν οὐ ψευδοεπῆσαι τὸν Θεὸν, τό, « Εγώ εἰμι ὁ ῶν, ο πρὸς τὸν ἱερὸν εἰ λέγοι Μωσέα; Τοῦτο γάρ μού ἐστι τὸ ὄνομα, φησί, και μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. 'Αλλ' οίμαί γε δεῖν, μὴ ἂν εἰς τοῦτο κατολισθεῖν ἀποπληξίας αὐτούς, ὡς μηδὲ ὅτι ὧν ἐστιν ὁ Θεὸς, κατατολμῆσαι φρονεῖν. ἂν γάρ ἐστιν ἀληθῶς, ὧδέ τε καλεῖσθαι πρέποι ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ κυρίως τε καὶ ἰδικῶς, εἰ καὶ καθ' ἑτέρων διάττοι τυχὸν ὡς ἐν καταχρήσει τούνομα. Ἐκ δὲ του τους, καὶ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα τοῖς ἀρχαιοτέρους ἐπι πεποιῆσθαί φαμεν, καὶ μάλιστα εἰκότως, ὥστε εἰ καί τις ὁμοφυᾶ τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι λέγοι τῷ Πε τρὶ τὸν Υἱόν, οὐκ ἀσύνηθες τι κεκαινουργηκώς ὡς ἐν ὀνομάτων θέσει νουἶτ᾽ ἂν ἡμῖν, ἀλλ᾽ ἵν' οὕτως είπω· μεν, τὰς πρώτας ἕδρας ἐχούσῃ παρά γε τῇ θεοπνεύ στῳ Γραφῇ, τῇ τοιάδε λέξει χρήσεται. Τὰ γὰρ του τῶν ὀνομάτων εἰς παραγωγὴν ἡγμένα, οὐκ αὐτά που πάντως ἐφ' ἑαυτοῖς διερρειται κατὰ θέσιν ἰδίαν, ῥίζης δὲ ὥσπερ ἐξέφυ τῆς πρώτης καὶ ἐν ἀρχαῖς. Εἰ τοίνυν ἔξω τριβῆς τε καὶ συνηθείας τῆς ἱερᾶς, τὸ ὁμοούσιον εἶναι διισχυρίσαιντο, μάλιστα μὲν ἀδε κοῦσι τῆς τῶν ὀνομάτων παραγωγῆς τὸν εὐφυᾶ τρό που. Εκ γάρ τοι τοῦ ὄντος, οὐσία καὶ ὁμοούσιον. Αμαθαίνοντες δὲ οὕτω λίαν, συναναιροῦσιν αὐτῷ καὶ τὰς ἑτέρας φωνάς, δι᾿ ὧνπερ ἂν ἡμῖν ὑπάρξαι τὸ, κἂν γοῦν δι᾿ ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος καθορᾷ», καὶ ἰσχνὰς τῆς θεότητος φαντασίας εἰσδέχεσθαι τὸν νοῦν. όμοιούσιον ὁμοούσιον ὁμοιούσιον Β. Τί γὰρ εἰ μὴ ὁμοούσιον μὲν τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, λέγοιεν δὲ μᾶλλον, ὡς ἔστιν ὁμοιούσιος; Α. Οὐκ ὀρθῶς ἐροῦσιν, ὦ τᾶν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν αὐτοὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἑτερογνωμοῦντες ἁλώσοντας . κακουργότατα παραιτούμενοι τὴν λέξιν ὡς ἄγραφον. Είτε γὰρ ὁμοούσιον τὸν Υἱόν, κἂν εἰ τοῦτο μὲν οὐ- δαμῶς, ὁμοιούσιον δὲ χρῆναι λέγειν, κατὰ τὸ ἐκεῖνος S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. velimus ea per quæ vel ad exiguam cognitionem su- premæ substantiæ vocetur aliquis, ex eo increduli et imperiti erimus, et quis naturalis ac verus Deus sit prorsus ignari, ‹sed quodammodo fluctuantes, atque omni vento huc et illuc agitati, sicut scriptum est”. Si vero ex parte cognoscere et videre sal- tein in speculo et ænigmate prorsus contemnamus ac rejiciamus, surdis utique et sensu destitutis lapi- dibus omnino similes erimus. telluris inutile pondus, ut e Græcis poeta quidam cecinit. B. Atenim, inquiunt, ubinam Scriptura consub- B stantialis voce utitur? A. Eodem revolvi orationem nostram cogis, amice. Ubi enim nuncupavit illum universi Deum, incorporeum, figura expertem, incircumscriptum, et nullius imperio subditum? At is natura hæc est, velint nolint ipsi. Si ergo recte sentiunus, non exe cludenda sunt ea vocabula quæ ad veritatis cogui- tionem attinent. Numquid enim mentitum Deum putaverint, in eo quod Mosi ait : « Ego sum qui Bum ?, loc enim est meum nomen, inquit, et memoriale æternum in generationes generationum. Sed non arbitror illos en vecordiæ prolapsos, ut in animum inducere audeant Deum non esse qui est. Est enim revera illudque nomen ei soli proprie ac peculiariter convenit, licet ad alia forsan abu- sive traducatur. Ex hoc vero, quoque vocem formasse veteres dicimus, idque jure optimo, ita ut licet aliquis et Patri Filium esse dicat, nequaquam illum insolens vocabulum con- finxisse censeamus, sed ejusmodi dictione uti, qui primam sedem, ut ita loquar, obtinet in sacra Scriptura. Nomina enim derivativa in semetipsis utique non hærent ut in loco proprio, sed e prima veluti radice et primitivo nata sunt. Quamobrem si vocabulum illud a sacra consuetudine et usu alienum esse contenderint, in verum ac legiti- mum derivandarum dictionum modum utique pec- cant. enim fι Tanta autem imperitia cum laborent, una cum hac voce tollunt quoque cæteras per quas nobis liceat per speculum certe et ænigma contemplari, et subtiles divinitatis imagines animo concipere. C D B. Quid vero, si non ¿µooústov quidem Patri Fi- lium, sed potius esse dicant? A. Non recte dicent, o bone, sed ipsi primum secum dissentire deprehendentur, rejecto malitiose hoc vocabulo, quasi minus exstet in Scripturis. Etsi enim Filium, aut si non hoc quidem, sed ex corun mente dicendum esse quispianum *** Ephes. 1, 11. es Cor. xull, 12. Exod, in, 14.

δοκοῦν, οἱοιτό τις, οὐδὲν ἧττον ἡμῖν δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα παρειστρέχει. Κατακιβδηλεύοντες δὲ τὴν φωνὴν, φημὶ δὴ τὸ ὁμοούσιον, νόθην, καὶ ἡμαρτημένην, καὶ τοῖς θείοις Γράμμασιν ἀπῳδὸν, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιῶνδε κατακεκραγότες προσ- ίενται πάλιν αὐτήν, καὶ ταῖς ὅτι μάλιστα δοκιμωτά- ταῖς ἐγγράφουσιν. Ην ἄρα τις ἐφίῃ λέγειν αὐτοῖς ὁμοιούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, εἶτα τί σοι δρᾶν οἱ τοιοῦτοι δοκοῦσιν ἄν; Β. Οὐ μετρίως ἀδικεῖν, καὶ τὴν ἐκ τῆς λέξεως καταπεφρικέναι δύναμιν, ἅτε δή γεννικώς τε καὶ μάλα σαφῶς ὑποφαινούσης τὸ ἀληθές. Α. Μὴ ἑτέρως ἔχειν υπολάβης ἢ οὕτως, ὦ τἄν· νεανιευόμενοι δὲ ὥσπερ ἐπὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν ἀθυρο στομίαις, καὶ τοῖς τῶν ἰδίων καθηγητῶν ἀνστιωτά- της δόγμασι, τῆς μὲν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα σχέσεώς τε καὶ οἰκειότητος φυσικῆς ἐκκόπτουσι τὸν Υἱόν, ἐξεικονισμὸν δὲ μόλις καὶ ὁμοίωσιν αὐτῷ τάχα που καὶ ἐποικτείροντες, ἐφιᾶσιν ἔχειν, ἵν᾿ ὁρῶτο λοιπόν, τῶν κατ' εἰκόνα διεκτισμένων, ἢ γοῦν κατὰ τρόπων ποιότητα διαπεπλασμένων, ὡς πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ ἀκήρατον κάλλος, ὀλίγα διενεγκών, Β. Πῶς λέγεις ; Δ. Οὐ γὰρ ἐπαΐεις, ὦ τᾶν, διακελευομένου τε καὶ μέλα ἐναργώς φάσκοντος τοῦ Χριστοῦ· « Γίνεσθε οἰατέρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιο; ἐστι ; ε Β. Ναί. Α. Αρ' οὖν οὐ συνίης, ὅτι καὶ τρόπων ἡμᾶς ποιότης διαμορφοἶ, καὶ οἰονεί πως ὁ θεῖος ἡμῖν ἐν- θλίβεται χαρακτήρ, διὰ τῆς κατ' ενέργειαν ἀρετῆς; Χρῆμα γὰρ ἀγαθὸν ἀπαραποιήτως τε καὶ οὐσιωδῶς τὸ θεῖον τοῦτο δὲ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς κατὰ μίμησιν εἴη ἂν τῶν ἐνδεχομένων, ἐξ ἐθῶν θεᾶσθαι καὶ τρόπων, προαιρετικὴν εἰ ποιοίμεθα τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς τεθαυ μασμένοις ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν. Οὐ γὰρ δή που νομιοῦμεν, εἰ νοῦ καὶ φρενῶν ἐσμεν ἐν καλῷ, τοὺς τὸν θεῖον ἔχοντας ἐξεικονισμὸν ἐν ἰδίαις ψυχαῖς, τῇ τῶν ἠθῶν ποιότητι διαστίλβοντα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμφέρειαν ἔχειν οὐσιώδη τε καὶ ἀμετάστατον, καὶ εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐσομέτρως τῶν ἐκείνῳ προσόντων, προήκουσάν τε καὶ ἐκτεινομένην· ἐπεὶ καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸ θεῖον εἶναι δώσομεν, οὐδενὸς τὸ παράπαν διατειχίζοντος εἰς διαφοράν. Εκτίσμεθα γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ. Ἀλλ' οὐκ ἂν ὧδε ἔχοι ταῦτα, πολλού γε καὶ δεῖ· μυρία γὰρ ὅσα τὰ μεταξύ. Ἡμεῖς μὲν γὰρ, οὐχ ἁπλοῖ τὴν φύσιν, τὸ δέ γε θείον, ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον κομιδή, πλουτεῖ δὲ αὐτὸ τὸ παντέλειον ἐφ' ἑαυτῷ, δεηθὲν οὐδενός. Σωματικὴ δὲ πάτα σύγκειται φύσις ἐκ μορίων τινῶν, εἰς ἑνός τι νος τοῦ τελείως ἔχοντος συνθεόντων πλήρωσιν. Καὶ ἡμεῖς μὲν ἐκ γῆς, κατά γε την σάρκα, φθαρτοὶ καὶ εὐμάφαντοι, χλόοις ἐν ἴσῳ, καὶ κρίνοις ἐξεικασμένοι τοῖς ἐν ἀγρῷ. Θεὸς δὲ τούτων ἀνῴχισται. Καὶ εὐ- παράφορος μὲν ἡ ἀνθρώπου ψυχή, καὶ ποικίλας ἔχουσα τάς μεταβολάς, ἔκ τε τῶν ἀρίστων ἐπὶ τὸ φαῦλον, καὶ ἐκ φαυλότητος αὖ πρὸς τὸ ἀγαθόν. Πέ- * οὐσίας. ὁμοούσιον, ούσιον, DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A existimet, nihilominus tamen nobis per utrumque B C D Luc. vi, 56. " Gen. 1, 26. tendit vox Illi autem adulterantes vocein, nimirum postquam eam spuriam et depravatam, ac divinis Litteris absonam esse, mihilque non ejusmodi vociferati sunt, rursus ean admittunt, et inter probatissimas ascribunt. Si quis ergo permittat ipsis dicere Filium esse Patri óuot- quid hi tibi demum facere videntur? B. Non mediocriter peccare, et vim istius vocis pertimescere, quippe quæ egregie et clare adinodum veritatem demonstret. A. Ne aliter rem esse putes, bone: quin effreni sua lingua, et suorum doctorum impiis dogmatis Juveniliter elati, relationem et habitudinem natura- lem erga Patrem Filio adimunt, et vix similitudinem ac figuram, si Deo placet, idque miseratione qua- dam habere sinunt, ut demum videatur parum ab ¡is differre quæ ad imaginem creata, aut sane pro qualitate morum ad divinam et incorruptam pul- chritudinem quodammodo sunt efformata. B. Qui tu istud ais ? A. Nonne audis, amice, Christum jubentem, et clare dicentem : . Estote misericordes, sicut et Pa- ter vester qui in cœlis est " ?, B. Audio. A. Numquid ergo intelligis morum qualitate nos Deo conformari, ae divinum veluti characterem exercitatione virtutis in nobis exprimi? Deus enim res vere bona est ac substantialiter: tales autem per imitationem ex virtute ac moribus etiam nos videri poterimus, si sponte et alacri.animo in præclara quæque feramur. Non enim certe putabi- mus, si recta mens nobis est, eos qui Dei effigiem in animis suis habent morum qualitate relucentem, similitudinem habere cum ipso substantialem, et immutabilem, et ad omnes ejus naturales proprie- tates æqualiter accedentem, siquidem Deum simi- lem nobis esse admitteremus, nullo intercedente dis- crimine. Conditi enim sumus ad imaginem el simi- litudinem ipsius ”. Sed non ita res est : multum abest : infinito quippe intervallo distamus. Nos enim simplices natura haud sumus : Deus autem simplex est, et in quem compositio non cadit, sed omnimo- dam in se perfectionem habet, nullius egens. Cor- porea autem omnis natura ex partibus quibusdam componitur, quæ ad unum aliquod integrum com- plendum concurrunt. 394. Et nos quidem terra sumus, quod ad carnen spectat, corruptibiles, el marcescibiles, herbis ac liliis agrestibus similes. Deus autem supra hæc positus. Adde quod animus hominis pro sua levitate varias mutationes capit a virtute ad vitium, et rursus a vitio ad virtutem. Deus autem veluti fixus in suis bonis ac stabilitus, ab uno in aliud migrationem non patitur : estque

δοκοῦν, οἱοιτό τις, οὐδὲν ἧττον ἡμῖν δι' ἀμφοῖν τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα παρειστρέχει. Κατακιβδηλεύοντες δὲ τὴν φωνὴν, φημὶ δὴ τὸ ὁμοούσιον, νόθην, καὶ ἡμαρτημένην, καὶ τοῖς θείοις Γράμμασιν ἀπῳδὸν, καὶ τί γὰρ οὐχὶ τῶν τοιῶνδε κατακεκραγότες προσ- ίενται πάλιν αὐτήν, καὶ ταῖς ὅτι μάλιστα δοκιμωτά- ταῖς ἐγγράφουσιν. Ην ἄρα τις ἐφίῃ λέγειν αὐτοῖς ὁμοιούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, εἶτα τί σοι δρᾶν οἱ τοιοῦτοι δοκοῦσιν ἄν; Β. Οὐ μετρίως ἀδικεῖν, καὶ τὴν ἐκ τῆς λέξεως καταπεφρικέναι δύναμιν, ἅτε δή γεννικώς τε καὶ μάλα σαφῶς ὑποφαινούσης τὸ ἀληθές. Α. Μὴ ἑτέρως ἔχειν υπολάβης ἢ οὕτως, ὦ τἄν· νεανιευόμενοι δὲ ὥσπερ ἐπὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν ἀθυρο στομίαις, καὶ τοῖς τῶν ἰδίων καθηγητῶν ἀνστιωτά- της δόγμασι, τῆς μὲν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα σχέσεώς τε καὶ οἰκειότητος φυσικῆς ἐκκόπτουσι τὸν Υἱόν, ἐξεικονισμὸν δὲ μόλις καὶ ὁμοίωσιν αὐτῷ τάχα που καὶ ἐποικτείροντες, ἐφιᾶσιν ἔχειν, ἵν᾿ ὁρῶτο λοιπόν, τῶν κατ' εἰκόνα διεκτισμένων, ἢ γοῦν κατὰ τρόπων ποιότητα διαπεπλασμένων, ὡς πρὸς τὸ θεῖόν τε καὶ ἀκήρατον κάλλος, ὀλίγα διενεγκών, Β. Πῶς λέγεις ; Δ. Οὐ γὰρ ἐπαΐεις, ὦ τᾶν, διακελευομένου τε καὶ μέλα ἐναργώς φάσκοντος τοῦ Χριστοῦ· « Γίνεσθε οἰατέρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιο; ἐστι ; ε Β. Ναί. Α. Αρ' οὖν οὐ συνίης, ὅτι καὶ τρόπων ἡμᾶς ποιότης διαμορφοἶ, καὶ οἰονεί πως ὁ θεῖος ἡμῖν ἐν- θλίβεται χαρακτήρ, διὰ τῆς κατ' ενέργειαν ἀρετῆς; Χρῆμα γὰρ ἀγαθὸν ἀπαραποιήτως τε καὶ οὐσιωδῶς τὸ θεῖον τοῦτο δὲ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς κατὰ μίμησιν εἴη ἂν τῶν ἐνδεχομένων, ἐξ ἐθῶν θεᾶσθαι καὶ τρόπων, προαιρετικὴν εἰ ποιοίμεθα τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς τεθαυ μασμένοις ἔφεσίν τε καὶ προθυμίαν. Οὐ γὰρ δή που νομιοῦμεν, εἰ νοῦ καὶ φρενῶν ἐσμεν ἐν καλῷ, τοὺς τὸν θεῖον ἔχοντας ἐξεικονισμὸν ἐν ἰδίαις ψυχαῖς, τῇ τῶν ἠθῶν ποιότητι διαστίλβοντα, τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμφέρειαν ἔχειν οὐσιώδη τε καὶ ἀμετάστατον, καὶ εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐσομέτρως τῶν ἐκείνῳ προσόντων, προήκουσάν τε καὶ ἐκτεινομένην· ἐπεὶ καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς τὸ θεῖον εἶναι δώσομεν, οὐδενὸς τὸ παράπαν διατειχίζοντος εἰς διαφοράν. Εκτίσμεθα γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ. Ἀλλ' οὐκ ἂν ὧδε ἔχοι ταῦτα, πολλού γε καὶ δεῖ· μυρία γὰρ ὅσα τὰ μεταξύ. Ἡμεῖς μὲν γὰρ, οὐχ ἁπλοῖ τὴν φύσιν, τὸ δέ γε θείον, ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον κομιδή, πλουτεῖ δὲ αὐτὸ τὸ παντέλειον ἐφ' ἑαυτῷ, δεηθὲν οὐδενός. Σωματικὴ δὲ πάτα σύγκειται φύσις ἐκ μορίων τινῶν, εἰς ἑνός τι νος τοῦ τελείως ἔχοντος συνθεόντων πλήρωσιν. Καὶ ἡμεῖς μὲν ἐκ γῆς, κατά γε την σάρκα, φθαρτοὶ καὶ εὐμάφαντοι, χλόοις ἐν ἴσῳ, καὶ κρίνοις ἐξεικασμένοι τοῖς ἐν ἀγρῷ. Θεὸς δὲ τούτων ἀνῴχισται. Καὶ εὐ- παράφορος μὲν ἡ ἀνθρώπου ψυχή, καὶ ποικίλας ἔχουσα τάς μεταβολάς, ἔκ τε τῶν ἀρίστων ἐπὶ τὸ φαῦλον, καὶ ἐκ φαυλότητος αὖ πρὸς τὸ ἀγαθόν. Πέ- * οὐσίας. ὁμοούσιον, ούσιον, DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A existimet, nihilominus tamen nobis per utrumque B C D Luc. vi, 56. " Gen. 1, 26. tendit vox Illi autem adulterantes vocein, nimirum postquam eam spuriam et depravatam, ac divinis Litteris absonam esse, mihilque non ejusmodi vociferati sunt, rursus ean admittunt, et inter probatissimas ascribunt. Si quis ergo permittat ipsis dicere Filium esse Patri óuot- quid hi tibi demum facere videntur? B. Non mediocriter peccare, et vim istius vocis pertimescere, quippe quæ egregie et clare adinodum veritatem demonstret. A. Ne aliter rem esse putes, bone: quin effreni sua lingua, et suorum doctorum impiis dogmatis Juveniliter elati, relationem et habitudinem natura- lem erga Patrem Filio adimunt, et vix similitudinem ac figuram, si Deo placet, idque miseratione qua- dam habere sinunt, ut demum videatur parum ab ¡is differre quæ ad imaginem creata, aut sane pro qualitate morum ad divinam et incorruptam pul- chritudinem quodammodo sunt efformata. B. Qui tu istud ais ? A. Nonne audis, amice, Christum jubentem, et clare dicentem : . Estote misericordes, sicut et Pa- ter vester qui in cœlis est " ?, B. Audio. A. Numquid ergo intelligis morum qualitate nos Deo conformari, ae divinum veluti characterem exercitatione virtutis in nobis exprimi? Deus enim res vere bona est ac substantialiter: tales autem per imitationem ex virtute ac moribus etiam nos videri poterimus, si sponte et alacri.animo in præclara quæque feramur. Non enim certe putabi- mus, si recta mens nobis est, eos qui Dei effigiem in animis suis habent morum qualitate relucentem, similitudinem habere cum ipso substantialem, et immutabilem, et ad omnes ejus naturales proprie- tates æqualiter accedentem, siquidem Deum simi- lem nobis esse admitteremus, nullo intercedente dis- crimine. Conditi enim sumus ad imaginem el simi- litudinem ipsius ”. Sed non ita res est : multum abest : infinito quippe intervallo distamus. Nos enim simplices natura haud sumus : Deus autem simplex est, et in quem compositio non cadit, sed omnimo- dam in se perfectionem habet, nullius egens. Cor- porea autem omnis natura ex partibus quibusdam componitur, quæ ad unum aliquod integrum com- plendum concurrunt. 394. Et nos quidem terra sumus, quod ad carnen spectat, corruptibiles, el marcescibiles, herbis ac liliis agrestibus similes. Deus autem supra hæc positus. Adde quod animus hominis pro sua levitate varias mutationes capit a virtute ad vitium, et rursus a vitio ad virtutem. Deus autem veluti fixus in suis bonis ac stabilitus, ab uno in aliud migrationem non patitur : estque

Α πηγε δὲ ὥσπερ καὶ ἐφήρεισται Θεός, ἐν ἰδίοις ἀγα- θοῖς, τὴν ἐφ᾽ ἕτερα μεταχώρησιν ὑπομένειν οὐκ ἀνεχόμενος· καὶ οὐσιώδης ἡ ἑδραιότης, οὐ προαιρε τικῆς ἀσφαλείας εὕρημα. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τοῖς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις οὐ φυσική τίς ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἐμφέρεια, ἀλλ' οιονεί πως ἐν τῷ πράγματι, και ἐν τῇ τῶν τρόπων ποιότητι διαφαίνεται. Β Β. Οὐκ ἂν ὁ λόγος ἡμῖν ἁμάρτα τοῦ πρέποντος, ἐπεί τοι διώλισθον μὲν τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος, ἀγγέλων τε οἱ μὴ τηρήσαντες τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, καὶ μὴν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, ἡδικήμεθα· δὲ εἰς τὴν φύσιν οὐδέν. Ἀχόμεθα γὰρ οὐδαμῶς εἰς τὸ μὴ ὑπάρχειν ὅλως, ἀλλ' ἐσμὲν καὶ δίχα τοῦ κεκτῆσθαι τὴν ἀρε τήν. Επιστήμης δὲ οἱονεί πώς τινος καὶ τέχνης εξ- δησιν, ἐκ τῆς ἄγαν ῥᾳστώνης καὶ τῆς εἰς φαυλότητα ῥοπῆς, ἀπημποληκότες, κεκλήμεθα πάλιν εἰς ἀνά ληψιν τῶν πάλαι διὰ Χριστοῦ πρὸς ἐκεῖνο μεταπαι· δεύοντος ἀναμορφοῦσθαι τὸ κάλλος, τὸ πρῶτόν τε καὶ ἀρχέτυπον. Καὶ οὗ τί πού φαμεν, ὡς εἰς ἑτέραν τινά φύσιν ἐξ ἀνθρωπότητος μεταθρώσκοντας, ἐφικέσθαι τῆς τοιαύτης δίδωσιν εὐκλείας, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως μοχθηρᾶς ἐπὶ τὸ ἑλέσθαι δρᾷν καὶ φρονεῖν τὰ ἀμείνω μεθορμιζομένους. Α. Οὐκοῦν, οὐκ ἀσυμφανές, ὦ Ἑρμεία, ἐπὶ [γρ. ἐπεὶ] τῆς θείας ἡμῖν εἰκόνος οἱ χαρακτῆρες ἐλλάμ ψουσι, νενευκόσι προθύμως ἐπὶ τὸ δρᾶν ἐλέσθαι τὸ ἀγαθὸν, καθὰ καὶ αὐτὸς διωμολόγηκας ἀρτίως, οὐκ ἀπαράλλακτοι πρὸς Θεὸν ἡμεῖς διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Απεῖρξε γὰρ ἂν οὐδὲν, είπερ γε έχει κατά τὸ ἀληθὲς, τῆς αὐτῆς ἡμᾶς εἶναι φύσεως τῷ Δη μιουργῷ. Τὰ γάρτοι πρὸς ἄλληλα τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοίωσιν ἔχοντα φυσικήν, οὐδεὶς ἂν, οἶμαι που, της πρὸς ἄλληλα φυσικῆς οἰκειότητος ἀποτεμεῖ λόγος. Η γὰρ οὐχ ὅμοιος κατά φύσιν, ἄγγελος μὲν ἀγγέλῳ δυο χὸν, ἄνθρωπος δὲ ἑτέρῳ τῳ τῶν καθ' ἑαυτόν; Β. Ωδε ἔχει. Α. Ταύτῃ τοι τὸ ὁμοούσιον, καίτοι ταυτότητα φυ· σικὴν εὖ μάλα καταδηλοῦν, παρέντες ὡς ἕωλον, οἱ μόνα φρονοῦντες τὰ διεστραμμένα, προσίενται μὲν ἥδιστα τὸ σφίσιν ἐξευρημένον, φημὶ δὴ τὸ ὁμοιού στον, τὸν θύραθεν ἐξεικονισμὸν ἐπιῤῥιπτοῦντες τῷ Λόγῳ, κατασκιάζοντες δὲ πανούργως την κατάρες σιν, καὶ Θεὸν καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσι, καὶ μὴν καὶ Σα τῆρα καὶ Λυτρωτήν, μήτε κατὰ τὴν φύσιν Υιόν, ὁμοούσιον, ὁμοιούσιον, μήτε κατὰ τὴν ἀλήθειαν Θεὸν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐξ ὁμοούσιον ὁμοιούσιον. Δι ὁμοουσίου ὁμοιούσιον ὁμοουσίου ἀθλίων τινῶν ἀναπεπεισμένοι σκεμμάτων & παρά τῆς ἐν κόσμῳ σοφίας συλλέγουσι, συντάττουσι δὲ τὸ γε ἦχον εἰς αὐτοὺς οἱ δείλαιοι τοῖς ἐξ ὁμοιότητος προαιρετικῆς μεμορφωμένοις πρὸς Θεὸν, καὶ τῇ κτίσει συγκαταγράφουσι, καταπεφρικέτες οὐδὲν τὸν τῶν ὅλων Δημιουργόν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ εἶναι λέ- γοντες, ὁμοιούσιον δέ. Καίτοι τί δήποτε, καὶ μάλα εἰκότως, ἔροιτ' ἂν τις αὐτοὺς, διωθούμενοι τὴν λέο ξιν, κἂν τὸ ἀηθές τε καὶ ξένον κατηγοροῦντες αὐτῆς. οὐκ ἀθαύμαστον ἐᾶτε τὸν, εἴπερ τις έλοιτο καθ' ὑμᾶς ὁμοιούσιον λέγειν; Αλλ' οἶμαι πρὸς τοῦτο διαπορή σειν αὐτούς. Συνιέναι γε μήν χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ [σ. καὶ εἰ] αὐτοὶ μὴ λέγοιεν, ὅτι τοῦ ὁμοουσίου την δήλωσιν ἐκδεδίασί τε και κιβδηλεύουσιν, οὐκ ἐπεξε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. substantialis illa stabilitas, non voluntatis et ratio- nis. Liquet ergo in rebus creatis non esse naturalem cum Deo similitudinem, sed eam in actione quo- dammodo et morum qualitate cerni. B. Non abs re illud dicitur, siquidem angeli, qui principatum suni non servavere, Dei consortio exciderunt, et nos itidem ipsi, sed in natura nihil damni cepimus. Neque enim e rerum natura plane i deleti sumus, sed exsistimus porro etiam virtute destituti. Sed scientiæ veluti cujusdam aut artis notitia præ nimia nostra facilitate et proclivitate in vitium, privati, in pristinum statum denuo revocati sumus per Christum, a quo nos ad illam pulchritu- dinein primam et exemplarem reformamur. Neque vero dicimus nos ejus ope istiusmodi gloriam asse- qui, quasi ex bumana in aliam naturam transeamus, sed quod ex malis moribus ad meliorem frugem ac mentem transferamur. A. Igitur obscurum non est, Hleria, quod tam- etsi divinæ imaginis characteres in nobis elucent alacri mente ad bene agendum contendentibus, sic- ut ipse modo quoque confessus es, non tamen iidem per omnia cum Deo sumus, ob similitudinem cum ipso. Nihil enim prohiberet, si res ita esset, quominus ejusdein essemus naturæ cum Opifice. Quæ enim al invicem referuntur, et omnimodam simili- tudinem inter se habent naturalem, nulla, opinor, ratio a naturali inter se communione sejunget. An- non enim similis est secundum naturam angelus angelo, et homo alteri homini ? B. Ita plane. C A. Itaque vox hæc quamvis iden titatem naturalem imprimis significet, ceu futili prætermissa, homines perversæ mentis admittunt quidem libentissime eam quam excogitarunt, nimirum externam similitudinem Ver- bo aflingentes, el per summam vafritiem occul- tantes blasphemiam, et Deum, et Filium nomi- nant, necnon Servatorem et Redemptorem, neque secundum naturain Filium, neque secundum ve- D ritatem Deum esse ipsum, miseris nescio quibus ratiunculis persuasi, quas ex sæculari sapientia col- ligunt, eum demum quantum in se est inter homi- nes propositi ac voluntatis similitudine ad Dei ima- ginem formatos, et inter creaturas miseri conscri- bunt, nihil verili universitatis Opificem, quidem eum non esse dicentes, sed cur demum, quæret aliquis, rejecto voca- bulo, et tanquam peregrino et insolenti repudiato, non illaudatum dimittitis eum qui vobis- cum dixerit ? opinor ad hoc ipsos hæsuros. Quippe dificile non erit intelligere vel si taceant, significationem ipsos reformidare et adullerare, non quod a nobis, ut arbitrantur ac dicunt, ex di-

Α πηγε δὲ ὥσπερ καὶ ἐφήρεισται Θεός, ἐν ἰδίοις ἀγα- θοῖς, τὴν ἐφ᾽ ἕτερα μεταχώρησιν ὑπομένειν οὐκ ἀνεχόμενος· καὶ οὐσιώδης ἡ ἑδραιότης, οὐ προαιρε τικῆς ἀσφαλείας εὕρημα. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τοῖς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις οὐ φυσική τίς ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἐμφέρεια, ἀλλ' οιονεί πως ἐν τῷ πράγματι, και ἐν τῇ τῶν τρόπων ποιότητι διαφαίνεται. Β Β. Οὐκ ἂν ὁ λόγος ἡμῖν ἁμάρτα τοῦ πρέποντος, ἐπεί τοι διώλισθον μὲν τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος, ἀγγέλων τε οἱ μὴ τηρήσαντες τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, καὶ μὴν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, ἡδικήμεθα· δὲ εἰς τὴν φύσιν οὐδέν. Ἀχόμεθα γὰρ οὐδαμῶς εἰς τὸ μὴ ὑπάρχειν ὅλως, ἀλλ' ἐσμὲν καὶ δίχα τοῦ κεκτῆσθαι τὴν ἀρε τήν. Επιστήμης δὲ οἱονεί πώς τινος καὶ τέχνης εξ- δησιν, ἐκ τῆς ἄγαν ῥᾳστώνης καὶ τῆς εἰς φαυλότητα ῥοπῆς, ἀπημποληκότες, κεκλήμεθα πάλιν εἰς ἀνά ληψιν τῶν πάλαι διὰ Χριστοῦ πρὸς ἐκεῖνο μεταπαι· δεύοντος ἀναμορφοῦσθαι τὸ κάλλος, τὸ πρῶτόν τε καὶ ἀρχέτυπον. Καὶ οὗ τί πού φαμεν, ὡς εἰς ἑτέραν τινά φύσιν ἐξ ἀνθρωπότητος μεταθρώσκοντας, ἐφικέσθαι τῆς τοιαύτης δίδωσιν εὐκλείας, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως μοχθηρᾶς ἐπὶ τὸ ἑλέσθαι δρᾷν καὶ φρονεῖν τὰ ἀμείνω μεθορμιζομένους. Α. Οὐκοῦν, οὐκ ἀσυμφανές, ὦ Ἑρμεία, ἐπὶ [γρ. ἐπεὶ] τῆς θείας ἡμῖν εἰκόνος οἱ χαρακτῆρες ἐλλάμ ψουσι, νενευκόσι προθύμως ἐπὶ τὸ δρᾶν ἐλέσθαι τὸ ἀγαθὸν, καθὰ καὶ αὐτὸς διωμολόγηκας ἀρτίως, οὐκ ἀπαράλλακτοι πρὸς Θεὸν ἡμεῖς διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Απεῖρξε γὰρ ἂν οὐδὲν, είπερ γε έχει κατά τὸ ἀληθὲς, τῆς αὐτῆς ἡμᾶς εἶναι φύσεως τῷ Δη μιουργῷ. Τὰ γάρτοι πρὸς ἄλληλα τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοίωσιν ἔχοντα φυσικήν, οὐδεὶς ἂν, οἶμαι που, της πρὸς ἄλληλα φυσικῆς οἰκειότητος ἀποτεμεῖ λόγος. Η γὰρ οὐχ ὅμοιος κατά φύσιν, ἄγγελος μὲν ἀγγέλῳ δυο χὸν, ἄνθρωπος δὲ ἑτέρῳ τῳ τῶν καθ' ἑαυτόν; Β. Ωδε ἔχει. Α. Ταύτῃ τοι τὸ ὁμοούσιον, καίτοι ταυτότητα φυ· σικὴν εὖ μάλα καταδηλοῦν, παρέντες ὡς ἕωλον, οἱ μόνα φρονοῦντες τὰ διεστραμμένα, προσίενται μὲν ἥδιστα τὸ σφίσιν ἐξευρημένον, φημὶ δὴ τὸ ὁμοιού στον, τὸν θύραθεν ἐξεικονισμὸν ἐπιῤῥιπτοῦντες τῷ Λόγῳ, κατασκιάζοντες δὲ πανούργως την κατάρες σιν, καὶ Θεὸν καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσι, καὶ μὴν καὶ Σα τῆρα καὶ Λυτρωτήν, μήτε κατὰ τὴν φύσιν Υιόν, ὁμοούσιον, ὁμοιούσιον, μήτε κατὰ τὴν ἀλήθειαν Θεὸν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐξ ὁμοούσιον ὁμοιούσιον. Δι ὁμοουσίου ὁμοιούσιον ὁμοουσίου ἀθλίων τινῶν ἀναπεπεισμένοι σκεμμάτων & παρά τῆς ἐν κόσμῳ σοφίας συλλέγουσι, συντάττουσι δὲ τὸ γε ἦχον εἰς αὐτοὺς οἱ δείλαιοι τοῖς ἐξ ὁμοιότητος προαιρετικῆς μεμορφωμένοις πρὸς Θεὸν, καὶ τῇ κτίσει συγκαταγράφουσι, καταπεφρικέτες οὐδὲν τὸν τῶν ὅλων Δημιουργόν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ εἶναι λέ- γοντες, ὁμοιούσιον δέ. Καίτοι τί δήποτε, καὶ μάλα εἰκότως, ἔροιτ' ἂν τις αὐτοὺς, διωθούμενοι τὴν λέο ξιν, κἂν τὸ ἀηθές τε καὶ ξένον κατηγοροῦντες αὐτῆς. οὐκ ἀθαύμαστον ἐᾶτε τὸν, εἴπερ τις έλοιτο καθ' ὑμᾶς ὁμοιούσιον λέγειν; Αλλ' οἶμαι πρὸς τοῦτο διαπορή σειν αὐτούς. Συνιέναι γε μήν χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ [σ. καὶ εἰ] αὐτοὶ μὴ λέγοιεν, ὅτι τοῦ ὁμοουσίου την δήλωσιν ἐκδεδίασί τε και κιβδηλεύουσιν, οὐκ ἐπεξε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. substantialis illa stabilitas, non voluntatis et ratio- nis. Liquet ergo in rebus creatis non esse naturalem cum Deo similitudinem, sed eam in actione quo- dammodo et morum qualitate cerni. B. Non abs re illud dicitur, siquidem angeli, qui principatum suni non servavere, Dei consortio exciderunt, et nos itidem ipsi, sed in natura nihil damni cepimus. Neque enim e rerum natura plane i deleti sumus, sed exsistimus porro etiam virtute destituti. Sed scientiæ veluti cujusdam aut artis notitia præ nimia nostra facilitate et proclivitate in vitium, privati, in pristinum statum denuo revocati sumus per Christum, a quo nos ad illam pulchritu- dinein primam et exemplarem reformamur. Neque vero dicimus nos ejus ope istiusmodi gloriam asse- qui, quasi ex bumana in aliam naturam transeamus, sed quod ex malis moribus ad meliorem frugem ac mentem transferamur. A. Igitur obscurum non est, Hleria, quod tam- etsi divinæ imaginis characteres in nobis elucent alacri mente ad bene agendum contendentibus, sic- ut ipse modo quoque confessus es, non tamen iidem per omnia cum Deo sumus, ob similitudinem cum ipso. Nihil enim prohiberet, si res ita esset, quominus ejusdein essemus naturæ cum Opifice. Quæ enim al invicem referuntur, et omnimodam simili- tudinem inter se habent naturalem, nulla, opinor, ratio a naturali inter se communione sejunget. An- non enim similis est secundum naturam angelus angelo, et homo alteri homini ? B. Ita plane. C A. Itaque vox hæc quamvis iden titatem naturalem imprimis significet, ceu futili prætermissa, homines perversæ mentis admittunt quidem libentissime eam quam excogitarunt, nimirum externam similitudinem Ver- bo aflingentes, el per summam vafritiem occul- tantes blasphemiam, et Deum, et Filium nomi- nant, necnon Servatorem et Redemptorem, neque secundum naturain Filium, neque secundum ve- D ritatem Deum esse ipsum, miseris nescio quibus ratiunculis persuasi, quas ex sæculari sapientia col- ligunt, eum demum quantum in se est inter homi- nes propositi ac voluntatis similitudine ad Dei ima- ginem formatos, et inter creaturas miseri conscri- bunt, nihil verili universitatis Opificem, quidem eum non esse dicentes, sed cur demum, quæret aliquis, rejecto voca- bulo, et tanquam peregrino et insolenti repudiato, non illaudatum dimittitis eum qui vobis- cum dixerit ? opinor ad hoc ipsos hæsuros. Quippe dificile non erit intelligere vel si taceant, significationem ipsos reformidare et adullerare, non quod a nobis, ut arbitrantur ac dicunt, ex di-

Α πηγε δὲ ὥσπερ καὶ ἐφήρεισται Θεός, ἐν ἰδίοις ἀγα- θοῖς, τὴν ἐφ᾽ ἕτερα μεταχώρησιν ὑπομένειν οὐκ ἀνεχόμενος· καὶ οὐσιώδης ἡ ἑδραιότης, οὐ προαιρε τικῆς ἀσφαλείας εὕρημα. Πρόδηλον οὖν, ὅτι τοῖς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις οὐ φυσική τίς ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἐμφέρεια, ἀλλ' οιονεί πως ἐν τῷ πράγματι, και ἐν τῇ τῶν τρόπων ποιότητι διαφαίνεται. Β Β. Οὐκ ἂν ὁ λόγος ἡμῖν ἁμάρτα τοῦ πρέποντος, ἐπεί τοι διώλισθον μὲν τῆς πρὸς Θεὸν οἰκειότητος, ἀγγέλων τε οἱ μὴ τηρήσαντες τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, καὶ μὴν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, ἡδικήμεθα· δὲ εἰς τὴν φύσιν οὐδέν. Ἀχόμεθα γὰρ οὐδαμῶς εἰς τὸ μὴ ὑπάρχειν ὅλως, ἀλλ' ἐσμὲν καὶ δίχα τοῦ κεκτῆσθαι τὴν ἀρε τήν. Επιστήμης δὲ οἱονεί πώς τινος καὶ τέχνης εξ- δησιν, ἐκ τῆς ἄγαν ῥᾳστώνης καὶ τῆς εἰς φαυλότητα ῥοπῆς, ἀπημποληκότες, κεκλήμεθα πάλιν εἰς ἀνά ληψιν τῶν πάλαι διὰ Χριστοῦ πρὸς ἐκεῖνο μεταπαι· δεύοντος ἀναμορφοῦσθαι τὸ κάλλος, τὸ πρῶτόν τε καὶ ἀρχέτυπον. Καὶ οὗ τί πού φαμεν, ὡς εἰς ἑτέραν τινά φύσιν ἐξ ἀνθρωπότητος μεταθρώσκοντας, ἐφικέσθαι τῆς τοιαύτης δίδωσιν εὐκλείας, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως μοχθηρᾶς ἐπὶ τὸ ἑλέσθαι δρᾷν καὶ φρονεῖν τὰ ἀμείνω μεθορμιζομένους. Α. Οὐκοῦν, οὐκ ἀσυμφανές, ὦ Ἑρμεία, ἐπὶ [γρ. ἐπεὶ] τῆς θείας ἡμῖν εἰκόνος οἱ χαρακτῆρες ἐλλάμ ψουσι, νενευκόσι προθύμως ἐπὶ τὸ δρᾶν ἐλέσθαι τὸ ἀγαθὸν, καθὰ καὶ αὐτὸς διωμολόγηκας ἀρτίως, οὐκ ἀπαράλλακτοι πρὸς Θεὸν ἡμεῖς διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ὁμοίωσιν. Απεῖρξε γὰρ ἂν οὐδὲν, είπερ γε έχει κατά τὸ ἀληθὲς, τῆς αὐτῆς ἡμᾶς εἶναι φύσεως τῷ Δη μιουργῷ. Τὰ γάρτοι πρὸς ἄλληλα τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοίωσιν ἔχοντα φυσικήν, οὐδεὶς ἂν, οἶμαι που, της πρὸς ἄλληλα φυσικῆς οἰκειότητος ἀποτεμεῖ λόγος. Η γὰρ οὐχ ὅμοιος κατά φύσιν, ἄγγελος μὲν ἀγγέλῳ δυο χὸν, ἄνθρωπος δὲ ἑτέρῳ τῳ τῶν καθ' ἑαυτόν; Β. Ωδε ἔχει. Α. Ταύτῃ τοι τὸ ὁμοούσιον, καίτοι ταυτότητα φυ· σικὴν εὖ μάλα καταδηλοῦν, παρέντες ὡς ἕωλον, οἱ μόνα φρονοῦντες τὰ διεστραμμένα, προσίενται μὲν ἥδιστα τὸ σφίσιν ἐξευρημένον, φημὶ δὴ τὸ ὁμοιού στον, τὸν θύραθεν ἐξεικονισμὸν ἐπιῤῥιπτοῦντες τῷ Λόγῳ, κατασκιάζοντες δὲ πανούργως την κατάρες σιν, καὶ Θεὸν καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσι, καὶ μὴν καὶ Σα τῆρα καὶ Λυτρωτήν, μήτε κατὰ τὴν φύσιν Υιόν, ὁμοούσιον, ὁμοιούσιον, μήτε κατὰ τὴν ἀλήθειαν Θεὸν ὑπάρχειν αὐτὸν ἐξ ὁμοούσιον ὁμοιούσιον. Δι ὁμοουσίου ὁμοιούσιον ὁμοουσίου ἀθλίων τινῶν ἀναπεπεισμένοι σκεμμάτων & παρά τῆς ἐν κόσμῳ σοφίας συλλέγουσι, συντάττουσι δὲ τὸ γε ἦχον εἰς αὐτοὺς οἱ δείλαιοι τοῖς ἐξ ὁμοιότητος προαιρετικῆς μεμορφωμένοις πρὸς Θεὸν, καὶ τῇ κτίσει συγκαταγράφουσι, καταπεφρικέτες οὐδὲν τὸν τῶν ὅλων Δημιουργόν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ εἶναι λέ- γοντες, ὁμοιούσιον δέ. Καίτοι τί δήποτε, καὶ μάλα εἰκότως, ἔροιτ' ἂν τις αὐτοὺς, διωθούμενοι τὴν λέο ξιν, κἂν τὸ ἀηθές τε καὶ ξένον κατηγοροῦντες αὐτῆς. οὐκ ἀθαύμαστον ἐᾶτε τὸν, εἴπερ τις έλοιτο καθ' ὑμᾶς ὁμοιούσιον λέγειν; Αλλ' οἶμαι πρὸς τοῦτο διαπορή σειν αὐτούς. Συνιέναι γε μήν χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ [σ. καὶ εἰ] αὐτοὶ μὴ λέγοιεν, ὅτι τοῦ ὁμοουσίου την δήλωσιν ἐκδεδίασί τε και κιβδηλεύουσιν, οὐκ ἐπεξε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. substantialis illa stabilitas, non voluntatis et ratio- nis. Liquet ergo in rebus creatis non esse naturalem cum Deo similitudinem, sed eam in actione quo- dammodo et morum qualitate cerni. B. Non abs re illud dicitur, siquidem angeli, qui principatum suni non servavere, Dei consortio exciderunt, et nos itidem ipsi, sed in natura nihil damni cepimus. Neque enim e rerum natura plane i deleti sumus, sed exsistimus porro etiam virtute destituti. Sed scientiæ veluti cujusdam aut artis notitia præ nimia nostra facilitate et proclivitate in vitium, privati, in pristinum statum denuo revocati sumus per Christum, a quo nos ad illam pulchritu- dinein primam et exemplarem reformamur. Neque vero dicimus nos ejus ope istiusmodi gloriam asse- qui, quasi ex bumana in aliam naturam transeamus, sed quod ex malis moribus ad meliorem frugem ac mentem transferamur. A. Igitur obscurum non est, Hleria, quod tam- etsi divinæ imaginis characteres in nobis elucent alacri mente ad bene agendum contendentibus, sic- ut ipse modo quoque confessus es, non tamen iidem per omnia cum Deo sumus, ob similitudinem cum ipso. Nihil enim prohiberet, si res ita esset, quominus ejusdein essemus naturæ cum Opifice. Quæ enim al invicem referuntur, et omnimodam simili- tudinem inter se habent naturalem, nulla, opinor, ratio a naturali inter se communione sejunget. An- non enim similis est secundum naturam angelus angelo, et homo alteri homini ? B. Ita plane. C A. Itaque vox hæc quamvis iden titatem naturalem imprimis significet, ceu futili prætermissa, homines perversæ mentis admittunt quidem libentissime eam quam excogitarunt, nimirum externam similitudinem Ver- bo aflingentes, el per summam vafritiem occul- tantes blasphemiam, et Deum, et Filium nomi- nant, necnon Servatorem et Redemptorem, neque secundum naturain Filium, neque secundum ve- D ritatem Deum esse ipsum, miseris nescio quibus ratiunculis persuasi, quas ex sæculari sapientia col- ligunt, eum demum quantum in se est inter homi- nes propositi ac voluntatis similitudine ad Dei ima- ginem formatos, et inter creaturas miseri conscri- bunt, nihil verili universitatis Opificem, quidem eum non esse dicentes, sed cur demum, quæret aliquis, rejecto voca- bulo, et tanquam peregrino et insolenti repudiato, non illaudatum dimittitis eum qui vobis- cum dixerit ? opinor ad hoc ipsos hæsuros. Quippe dificile non erit intelligere vel si taceant, significationem ipsos reformidare et adullerare, non quod a nobis, ut arbitrantur ac dicunt, ex di-

πεσον ἡμᾶς (1), καθάπερ οἴονται καί φασιν, ἐξ Α ἀγράφου πεποίηται λέξεως, ἀλλ' ὅτι τῆς ἀληθείας ἐπὶ παραστατική, οὐχ ἑτέρας εἶναι φύσεως τὸν Υἱὸν ἀποφαίνουσα, πλὴν ἐξ αὐτῆς ἀληθῶς τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. "Άριστα ἔφης. Α. Επιλελῆσθαι γὰρ οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τοὺς θεομαχεῖν ᾑρημένους τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, διαῤῥήδην ανακεκραγότος, ὡς τῆς ἀῤῥήτου φύσεως εἴη καρπὸς, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμέ. νης, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ λαχούσης ὕπαρξιν. : Ἐγὼ γάρ, ἔφασκεν, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ. » Καὶ αὖ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί, ο Καὶ μὴν καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης γράφει περὶ αὐτοῦ· Ὁ ἄνωθεν Ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί. » Τί γὰρ ἂν εἴη τὸ ἄνωθεν, ἢ ὅτι που πάντως ἐκ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερανισχούσης τὰ πάντα φύσεως; Τί δὲ τὸ ι μὴ εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἢ ὅτι τῆς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν γενητῶν ὁμοφυΐας απήλλακται, πηγὴν ἔχων μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν; Β. Εἰ δὲ δὴ βούλοιντο τὸ ἄνωθεν, οὐχ οὕτω νοεῖ- σθαι δεῖν, καθὰ νῦν ἔφης αὐτὸς, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἐκ τῆς κάτω καὶ περὶ τὴν γῆν ἀνθρωπότητος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ οὐ μανοῦ τυχόν, ἢ ἐκ φύσεως ἑτέρας, πολὺ τὸ μεῖζον, ἢ καθ' ἡμᾶς ἐχούσης, τί φαῖμεν ἂν καὶ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ; Β Α. Τί δὲ ἕτερον ἢ τοῦτο ; Καὶ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ καταθρήσαι τις ἂν φύσει τε καὶ δόξῃ εἰ τῇδε ἔχειν ἐροῦσι, καθὰ καὶ νοεῖν ἐγνώκασιν; 'Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἔκαστος τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἄνωθέν τέ ἐστι, καὶ ὡς ἡμᾶς ἔρχεται, τουτέστιν ἐξ οὐρα- νοῦ; Ἐν ἀμείνωσι δὲ πολὺ λίαν ἢ καθ' ἡμᾶς, κατά γε τοὺς ἐνόντας τῇ φύσει λόγους, Θρόνος τε καὶ Ἐξου- σία, καὶ Κυριότης, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφίμ ; Ε: μηδὲν οὖν ἄρα τὸ ὑπερκείμενον ἐν Υἱῷ, ἀλλ' ἐν τουτοισι καὶ αὐτὸς τοῖς φυσικοῖς ὁρῶτο μέτροις, διοίσει μὲν δὴ, καθάπερ ἐγᾦμαι, κατ' οὐδὲν ἔτι τῶν λογικῶν κτισμάτων, ἅπερ ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἥκει κατὰ και- ρούς, ο Εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα πνεύματα λει- τουργικά, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτη ρίαν· ἡ ἐπακτὸν δὲ ὥσπερ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα περικείσεται, καὶ ψευδομυθήσει λέγων· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Ποῦ γὰρ ἢ πῶς ἀλήθεια τὸ μὴ οὕτως ἔχον, ὡς ὀνομάζεται παρά γε ταῖς θεοπνεύστοις Γρα- φαῖς ; Τί δὲ δὴ ὅλως καὶ τὸ μὴ εἶναί φασιν, ἀπὸ τοῦδε τοῦ κόσμου τὸν Υἱόν ; Β. Εγώ φράσω. Ομοούσιον μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῆς γε μὴν ἀῤῥήτου φύσεως οὐκ οἶδ' ὅπως ὑποβιβάζοντες, τετηρήκασι τὸ ἐξαίρετον αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν ὁμοφυλ τοῖς πεποιημένοις, μέσην δὲ ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπ- ἔχειν, ἤτοι φύσεως ἐκβεβηκέναι λόγον, οὔτε προσεχώς εἰσάπην καὶ οὐσιωδῶς συνείροντα τῷ γεγεννηκότι, σιν, 6. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. ctione conflata sit qua in Scriptura sacra non re- periatur, sed quod veritatem repræsentet, demon- strando non esse alterius naturæ Filium, quam ex ipsa vere Dei ac Patris natura. B. Optime dicis. A. Puto enim Dei hostes quantum conjícit ani- mus, oblitos esse vocis Salvatoris palam et aperte profitentis, se naturae ineffabilis fructum ac fetum esse, non creatæ aut in tempore productæ. • Ego enim, inquiebat, non sum de hoc mundo : vos de hoc mundo estis "., Et rursus : « Vos de deorsuin estis, ego de supernis sum '. Quinetiam sapiens ille Joannes de eo scribit : « Qui desursum venit, super omnes est *. » Quid enim sibi vult, ‹ desur- sum, nisi quod est ex suprena et quæ omnibus rebus excellit natura? Quid vero, non esse de mundo, nisi quod nullam prorsus habet cum re- bus creatis naturæ identitatem, cum solus ſontem habeat suum Patrein Deum? B. At certe si velint illud desursum non sic intelligendum esse, quemadmodum ipse nunc dixisti, sed quod non sit ex inferiore ac terrena humani- tate, sed vel de cœlo aut altera forte natura quæ nostræ longe præcellat, quidnam ad hoc porro illis respondebimus? C D dicunt non esse de hoc mundo Filium? A. Quid aliud quam istud? An quid eximii in Fi- lii natura et gloria spectare licebit, si talem Filium esse dicent, qualem sibi fuxerunt? Aunon enim quilibet etiam angelus desursum est, et ad nos venit, hoc est, de colo? Et nobis longe præstant quoad insitas naturæ rationes, Thronus, et Pote- stas, et Dominatio, et ipsa Seraphim? Si nihil igi- tur excellentiæ sit in Filio, sed istis ipse quoque naturæ modulis coerceri videatur, nihil differet, opinor, a rationalibus creaturis, que superne ad nos interdum veniunt, in ministerium missi ad- ministratorii spiritus³, corum causa qui salutis hæreditatem sunt consecuturi: sed ascititio dei- talis honore præditus erit, mentieturque dicens : • Ego sum veritas *. » Ubi enim aut quomodo veri- tas erit, id quod tale non est, quale in Scripturis sacris nominatur? Quid porro est illud, quod etiam B. Exponam ego. Consubstantialem non esse aunt Deo et Patri : sed ineffabili natura nescio quomodo minorem facientes, quiddam ei præcel- lentius quam creaturæ tribuunt. Non enim ejusdem cum creaturis naturæ esse dicunt, sed medium ve- lati quemdam locum tenere, sive naturæ praler- gredi rationem, neque proxime et substantialiter Joan. vult, 25. ibid. * Joan, ut, 31. • Hebr. 1, 14. * Joan. (1) Corrupte. Legendum forte, οὐχ ὅτι πρὸς ἡμῶν.

πεσον ἡμᾶς (1), καθάπερ οἴονται καί φασιν, ἐξ Α ἀγράφου πεποίηται λέξεως, ἀλλ' ὅτι τῆς ἀληθείας ἐπὶ παραστατική, οὐχ ἑτέρας εἶναι φύσεως τὸν Υἱὸν ἀποφαίνουσα, πλὴν ἐξ αὐτῆς ἀληθῶς τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. "Άριστα ἔφης. Α. Επιλελῆσθαι γὰρ οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τοὺς θεομαχεῖν ᾑρημένους τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, διαῤῥήδην ανακεκραγότος, ὡς τῆς ἀῤῥήτου φύσεως εἴη καρπὸς, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμέ. νης, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ λαχούσης ὕπαρξιν. : Ἐγὼ γάρ, ἔφασκεν, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ. » Καὶ αὖ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί, ο Καὶ μὴν καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης γράφει περὶ αὐτοῦ· Ὁ ἄνωθεν Ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί. » Τί γὰρ ἂν εἴη τὸ ἄνωθεν, ἢ ὅτι που πάντως ἐκ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερανισχούσης τὰ πάντα φύσεως; Τί δὲ τὸ ι μὴ εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἢ ὅτι τῆς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν γενητῶν ὁμοφυΐας απήλλακται, πηγὴν ἔχων μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν; Β. Εἰ δὲ δὴ βούλοιντο τὸ ἄνωθεν, οὐχ οὕτω νοεῖ- σθαι δεῖν, καθὰ νῦν ἔφης αὐτὸς, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἐκ τῆς κάτω καὶ περὶ τὴν γῆν ἀνθρωπότητος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ οὐ μανοῦ τυχόν, ἢ ἐκ φύσεως ἑτέρας, πολὺ τὸ μεῖζον, ἢ καθ' ἡμᾶς ἐχούσης, τί φαῖμεν ἂν καὶ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ; Β Α. Τί δὲ ἕτερον ἢ τοῦτο ; Καὶ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ καταθρήσαι τις ἂν φύσει τε καὶ δόξῃ εἰ τῇδε ἔχειν ἐροῦσι, καθὰ καὶ νοεῖν ἐγνώκασιν; 'Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἔκαστος τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἄνωθέν τέ ἐστι, καὶ ὡς ἡμᾶς ἔρχεται, τουτέστιν ἐξ οὐρα- νοῦ; Ἐν ἀμείνωσι δὲ πολὺ λίαν ἢ καθ' ἡμᾶς, κατά γε τοὺς ἐνόντας τῇ φύσει λόγους, Θρόνος τε καὶ Ἐξου- σία, καὶ Κυριότης, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφίμ ; Ε: μηδὲν οὖν ἄρα τὸ ὑπερκείμενον ἐν Υἱῷ, ἀλλ' ἐν τουτοισι καὶ αὐτὸς τοῖς φυσικοῖς ὁρῶτο μέτροις, διοίσει μὲν δὴ, καθάπερ ἐγᾦμαι, κατ' οὐδὲν ἔτι τῶν λογικῶν κτισμάτων, ἅπερ ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἥκει κατὰ και- ρούς, ο Εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα πνεύματα λει- τουργικά, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτη ρίαν· ἡ ἐπακτὸν δὲ ὥσπερ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα περικείσεται, καὶ ψευδομυθήσει λέγων· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Ποῦ γὰρ ἢ πῶς ἀλήθεια τὸ μὴ οὕτως ἔχον, ὡς ὀνομάζεται παρά γε ταῖς θεοπνεύστοις Γρα- φαῖς ; Τί δὲ δὴ ὅλως καὶ τὸ μὴ εἶναί φασιν, ἀπὸ τοῦδε τοῦ κόσμου τὸν Υἱόν ; Β. Εγώ φράσω. Ομοούσιον μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῆς γε μὴν ἀῤῥήτου φύσεως οὐκ οἶδ' ὅπως ὑποβιβάζοντες, τετηρήκασι τὸ ἐξαίρετον αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν ὁμοφυλ τοῖς πεποιημένοις, μέσην δὲ ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπ- ἔχειν, ἤτοι φύσεως ἐκβεβηκέναι λόγον, οὔτε προσεχώς εἰσάπην καὶ οὐσιωδῶς συνείροντα τῷ γεγεννηκότι, σιν, 6. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. ctione conflata sit qua in Scriptura sacra non re- periatur, sed quod veritatem repræsentet, demon- strando non esse alterius naturæ Filium, quam ex ipsa vere Dei ac Patris natura. B. Optime dicis. A. Puto enim Dei hostes quantum conjícit ani- mus, oblitos esse vocis Salvatoris palam et aperte profitentis, se naturae ineffabilis fructum ac fetum esse, non creatæ aut in tempore productæ. • Ego enim, inquiebat, non sum de hoc mundo : vos de hoc mundo estis "., Et rursus : « Vos de deorsuin estis, ego de supernis sum '. Quinetiam sapiens ille Joannes de eo scribit : « Qui desursum venit, super omnes est *. » Quid enim sibi vult, ‹ desur- sum, nisi quod est ex suprena et quæ omnibus rebus excellit natura? Quid vero, non esse de mundo, nisi quod nullam prorsus habet cum re- bus creatis naturæ identitatem, cum solus ſontem habeat suum Patrein Deum? B. At certe si velint illud desursum non sic intelligendum esse, quemadmodum ipse nunc dixisti, sed quod non sit ex inferiore ac terrena humani- tate, sed vel de cœlo aut altera forte natura quæ nostræ longe præcellat, quidnam ad hoc porro illis respondebimus? C D dicunt non esse de hoc mundo Filium? A. Quid aliud quam istud? An quid eximii in Fi- lii natura et gloria spectare licebit, si talem Filium esse dicent, qualem sibi fuxerunt? Aunon enim quilibet etiam angelus desursum est, et ad nos venit, hoc est, de colo? Et nobis longe præstant quoad insitas naturæ rationes, Thronus, et Pote- stas, et Dominatio, et ipsa Seraphim? Si nihil igi- tur excellentiæ sit in Filio, sed istis ipse quoque naturæ modulis coerceri videatur, nihil differet, opinor, a rationalibus creaturis, que superne ad nos interdum veniunt, in ministerium missi ad- ministratorii spiritus³, corum causa qui salutis hæreditatem sunt consecuturi: sed ascititio dei- talis honore præditus erit, mentieturque dicens : • Ego sum veritas *. » Ubi enim aut quomodo veri- tas erit, id quod tale non est, quale in Scripturis sacris nominatur? Quid porro est illud, quod etiam B. Exponam ego. Consubstantialem non esse aunt Deo et Patri : sed ineffabili natura nescio quomodo minorem facientes, quiddam ei præcel- lentius quam creaturæ tribuunt. Non enim ejusdem cum creaturis naturæ esse dicunt, sed medium ve- lati quemdam locum tenere, sive naturæ praler- gredi rationem, neque proxime et substantialiter Joan. vult, 25. ibid. * Joan, ut, 31. • Hebr. 1, 14. * Joan. (1) Corrupte. Legendum forte, οὐχ ὅτι πρὸς ἡμῶν.

πεσον ἡμᾶς (1), καθάπερ οἴονται καί φασιν, ἐξ Α ἀγράφου πεποίηται λέξεως, ἀλλ' ὅτι τῆς ἀληθείας ἐπὶ παραστατική, οὐχ ἑτέρας εἶναι φύσεως τὸν Υἱὸν ἀποφαίνουσα, πλὴν ἐξ αὐτῆς ἀληθῶς τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. "Άριστα ἔφης. Α. Επιλελῆσθαι γὰρ οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τοὺς θεομαχεῖν ᾑρημένους τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, διαῤῥήδην ανακεκραγότος, ὡς τῆς ἀῤῥήτου φύσεως εἴη καρπὸς, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμέ. νης, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ λαχούσης ὕπαρξιν. : Ἐγὼ γάρ, ἔφασκεν, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ. » Καὶ αὖ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί, ο Καὶ μὴν καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης γράφει περὶ αὐτοῦ· Ὁ ἄνωθεν Ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί. » Τί γὰρ ἂν εἴη τὸ ἄνωθεν, ἢ ὅτι που πάντως ἐκ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερανισχούσης τὰ πάντα φύσεως; Τί δὲ τὸ ι μὴ εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἢ ὅτι τῆς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν γενητῶν ὁμοφυΐας απήλλακται, πηγὴν ἔχων μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν; Β. Εἰ δὲ δὴ βούλοιντο τὸ ἄνωθεν, οὐχ οὕτω νοεῖ- σθαι δεῖν, καθὰ νῦν ἔφης αὐτὸς, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἐκ τῆς κάτω καὶ περὶ τὴν γῆν ἀνθρωπότητος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ οὐ μανοῦ τυχόν, ἢ ἐκ φύσεως ἑτέρας, πολὺ τὸ μεῖζον, ἢ καθ' ἡμᾶς ἐχούσης, τί φαῖμεν ἂν καὶ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ; Β Α. Τί δὲ ἕτερον ἢ τοῦτο ; Καὶ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ καταθρήσαι τις ἂν φύσει τε καὶ δόξῃ εἰ τῇδε ἔχειν ἐροῦσι, καθὰ καὶ νοεῖν ἐγνώκασιν; 'Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἔκαστος τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἄνωθέν τέ ἐστι, καὶ ὡς ἡμᾶς ἔρχεται, τουτέστιν ἐξ οὐρα- νοῦ; Ἐν ἀμείνωσι δὲ πολὺ λίαν ἢ καθ' ἡμᾶς, κατά γε τοὺς ἐνόντας τῇ φύσει λόγους, Θρόνος τε καὶ Ἐξου- σία, καὶ Κυριότης, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφίμ ; Ε: μηδὲν οὖν ἄρα τὸ ὑπερκείμενον ἐν Υἱῷ, ἀλλ' ἐν τουτοισι καὶ αὐτὸς τοῖς φυσικοῖς ὁρῶτο μέτροις, διοίσει μὲν δὴ, καθάπερ ἐγᾦμαι, κατ' οὐδὲν ἔτι τῶν λογικῶν κτισμάτων, ἅπερ ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἥκει κατὰ και- ρούς, ο Εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα πνεύματα λει- τουργικά, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτη ρίαν· ἡ ἐπακτὸν δὲ ὥσπερ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα περικείσεται, καὶ ψευδομυθήσει λέγων· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Ποῦ γὰρ ἢ πῶς ἀλήθεια τὸ μὴ οὕτως ἔχον, ὡς ὀνομάζεται παρά γε ταῖς θεοπνεύστοις Γρα- φαῖς ; Τί δὲ δὴ ὅλως καὶ τὸ μὴ εἶναί φασιν, ἀπὸ τοῦδε τοῦ κόσμου τὸν Υἱόν ; Β. Εγώ φράσω. Ομοούσιον μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῆς γε μὴν ἀῤῥήτου φύσεως οὐκ οἶδ' ὅπως ὑποβιβάζοντες, τετηρήκασι τὸ ἐξαίρετον αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν ὁμοφυλ τοῖς πεποιημένοις, μέσην δὲ ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπ- ἔχειν, ἤτοι φύσεως ἐκβεβηκέναι λόγον, οὔτε προσεχώς εἰσάπην καὶ οὐσιωδῶς συνείροντα τῷ γεγεννηκότι, σιν, 6. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. ctione conflata sit qua in Scriptura sacra non re- periatur, sed quod veritatem repræsentet, demon- strando non esse alterius naturæ Filium, quam ex ipsa vere Dei ac Patris natura. B. Optime dicis. A. Puto enim Dei hostes quantum conjícit ani- mus, oblitos esse vocis Salvatoris palam et aperte profitentis, se naturae ineffabilis fructum ac fetum esse, non creatæ aut in tempore productæ. • Ego enim, inquiebat, non sum de hoc mundo : vos de hoc mundo estis "., Et rursus : « Vos de deorsuin estis, ego de supernis sum '. Quinetiam sapiens ille Joannes de eo scribit : « Qui desursum venit, super omnes est *. » Quid enim sibi vult, ‹ desur- sum, nisi quod est ex suprena et quæ omnibus rebus excellit natura? Quid vero, non esse de mundo, nisi quod nullam prorsus habet cum re- bus creatis naturæ identitatem, cum solus ſontem habeat suum Patrein Deum? B. At certe si velint illud desursum non sic intelligendum esse, quemadmodum ipse nunc dixisti, sed quod non sit ex inferiore ac terrena humani- tate, sed vel de cœlo aut altera forte natura quæ nostræ longe præcellat, quidnam ad hoc porro illis respondebimus? C D dicunt non esse de hoc mundo Filium? A. Quid aliud quam istud? An quid eximii in Fi- lii natura et gloria spectare licebit, si talem Filium esse dicent, qualem sibi fuxerunt? Aunon enim quilibet etiam angelus desursum est, et ad nos venit, hoc est, de colo? Et nobis longe præstant quoad insitas naturæ rationes, Thronus, et Pote- stas, et Dominatio, et ipsa Seraphim? Si nihil igi- tur excellentiæ sit in Filio, sed istis ipse quoque naturæ modulis coerceri videatur, nihil differet, opinor, a rationalibus creaturis, que superne ad nos interdum veniunt, in ministerium missi ad- ministratorii spiritus³, corum causa qui salutis hæreditatem sunt consecuturi: sed ascititio dei- talis honore præditus erit, mentieturque dicens : • Ego sum veritas *. » Ubi enim aut quomodo veri- tas erit, id quod tale non est, quale in Scripturis sacris nominatur? Quid porro est illud, quod etiam B. Exponam ego. Consubstantialem non esse aunt Deo et Patri : sed ineffabili natura nescio quomodo minorem facientes, quiddam ei præcel- lentius quam creaturæ tribuunt. Non enim ejusdem cum creaturis naturæ esse dicunt, sed medium ve- lati quemdam locum tenere, sive naturæ praler- gredi rationem, neque proxime et substantialiter Joan. vult, 25. ibid. * Joan, ut, 31. • Hebr. 1, 14. * Joan. (1) Corrupte. Legendum forte, οὐχ ὅτι πρὸς ἡμῶν.

πεσον ἡμᾶς (1), καθάπερ οἴονται καί φασιν, ἐξ Α ἀγράφου πεποίηται λέξεως, ἀλλ' ὅτι τῆς ἀληθείας ἐπὶ παραστατική, οὐχ ἑτέρας εἶναι φύσεως τὸν Υἱὸν ἀποφαίνουσα, πλὴν ἐξ αὐτῆς ἀληθῶς τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. "Άριστα ἔφης. Α. Επιλελῆσθαι γὰρ οἶμαι, κατά γε τὸ εἰκὸς, τοὺς θεομαχεῖν ᾑρημένους τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς, διαῤῥήδην ανακεκραγότος, ὡς τῆς ἀῤῥήτου φύσεως εἴη καρπὸς, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμέ. νης, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ λαχούσης ὕπαρξιν. : Ἐγὼ γάρ, ἔφασκεν, οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἐστέ. » Καὶ αὖ· « Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ, ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί, ο Καὶ μὴν καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης γράφει περὶ αὐτοῦ· Ὁ ἄνωθεν Ερχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστί. » Τί γὰρ ἂν εἴη τὸ ἄνωθεν, ἢ ὅτι που πάντως ἐκ τῆς ἀνωτάτω καὶ ὑπερανισχούσης τὰ πάντα φύσεως; Τί δὲ τὸ ι μὴ εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου, ο ἢ ὅτι τῆς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν γενητῶν ὁμοφυΐας απήλλακται, πηγὴν ἔχων μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Θεόν; Β. Εἰ δὲ δὴ βούλοιντο τὸ ἄνωθεν, οὐχ οὕτω νοεῖ- σθαι δεῖν, καθὰ νῦν ἔφης αὐτὸς, ἀλλ' ὅτι οὐκ ἐκ τῆς κάτω καὶ περὶ τὴν γῆν ἀνθρωπότητος, ἀλλ᾽ ἢ ἐξ οὐ μανοῦ τυχόν, ἢ ἐκ φύσεως ἑτέρας, πολὺ τὸ μεῖζον, ἢ καθ' ἡμᾶς ἐχούσης, τί φαῖμεν ἂν καὶ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ; Β Α. Τί δὲ ἕτερον ἢ τοῦτο ; Καὶ τί τὸ ἐξαίρετον ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ καταθρήσαι τις ἂν φύσει τε καὶ δόξῃ εἰ τῇδε ἔχειν ἐροῦσι, καθὰ καὶ νοεῖν ἐγνώκασιν; 'Η γὰρ οὐχὶ καὶ ἔκαστος τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἄνωθέν τέ ἐστι, καὶ ὡς ἡμᾶς ἔρχεται, τουτέστιν ἐξ οὐρα- νοῦ; Ἐν ἀμείνωσι δὲ πολὺ λίαν ἢ καθ' ἡμᾶς, κατά γε τοὺς ἐνόντας τῇ φύσει λόγους, Θρόνος τε καὶ Ἐξου- σία, καὶ Κυριότης, καὶ αὐτὰ τὰ Σεραφίμ ; Ε: μηδὲν οὖν ἄρα τὸ ὑπερκείμενον ἐν Υἱῷ, ἀλλ' ἐν τουτοισι καὶ αὐτὸς τοῖς φυσικοῖς ὁρῶτο μέτροις, διοίσει μὲν δὴ, καθάπερ ἐγᾦμαι, κατ' οὐδὲν ἔτι τῶν λογικῶν κτισμάτων, ἅπερ ἄνωθεν ὡς ἡμᾶς ἥκει κατὰ και- ρούς, ο Εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα πνεύματα λει- τουργικά, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτη ρίαν· ἡ ἐπακτὸν δὲ ὥσπερ τὸ τῆς θεότητος ἀξίωμα περικείσεται, καὶ ψευδομυθήσει λέγων· . Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Ποῦ γὰρ ἢ πῶς ἀλήθεια τὸ μὴ οὕτως ἔχον, ὡς ὀνομάζεται παρά γε ταῖς θεοπνεύστοις Γρα- φαῖς ; Τί δὲ δὴ ὅλως καὶ τὸ μὴ εἶναί φασιν, ἀπὸ τοῦδε τοῦ κόσμου τὸν Υἱόν ; Β. Εγώ φράσω. Ομοούσιον μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τῆς γε μὴν ἀῤῥήτου φύσεως οὐκ οἶδ' ὅπως ὑποβιβάζοντες, τετηρήκασι τὸ ἐξαίρετον αὐτῷ παρὰ τὴν κτίσιν. Οὐ γὰρ εἶναι λέγουσιν ὁμοφυλ τοῖς πεποιημένοις, μέσην δὲ ὥσπερ τινὰ χώραν ἐπ- ἔχειν, ἤτοι φύσεως ἐκβεβηκέναι λόγον, οὔτε προσεχώς εἰσάπην καὶ οὐσιωδῶς συνείροντα τῷ γεγεννηκότι, σιν, 6. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. ctione conflata sit qua in Scriptura sacra non re- periatur, sed quod veritatem repræsentet, demon- strando non esse alterius naturæ Filium, quam ex ipsa vere Dei ac Patris natura. B. Optime dicis. A. Puto enim Dei hostes quantum conjícit ani- mus, oblitos esse vocis Salvatoris palam et aperte profitentis, se naturae ineffabilis fructum ac fetum esse, non creatæ aut in tempore productæ. • Ego enim, inquiebat, non sum de hoc mundo : vos de hoc mundo estis "., Et rursus : « Vos de deorsuin estis, ego de supernis sum '. Quinetiam sapiens ille Joannes de eo scribit : « Qui desursum venit, super omnes est *. » Quid enim sibi vult, ‹ desur- sum, nisi quod est ex suprena et quæ omnibus rebus excellit natura? Quid vero, non esse de mundo, nisi quod nullam prorsus habet cum re- bus creatis naturæ identitatem, cum solus ſontem habeat suum Patrein Deum? B. At certe si velint illud desursum non sic intelligendum esse, quemadmodum ipse nunc dixisti, sed quod non sit ex inferiore ac terrena humani- tate, sed vel de cœlo aut altera forte natura quæ nostræ longe præcellat, quidnam ad hoc porro illis respondebimus? C D dicunt non esse de hoc mundo Filium? A. Quid aliud quam istud? An quid eximii in Fi- lii natura et gloria spectare licebit, si talem Filium esse dicent, qualem sibi fuxerunt? Aunon enim quilibet etiam angelus desursum est, et ad nos venit, hoc est, de colo? Et nobis longe præstant quoad insitas naturæ rationes, Thronus, et Pote- stas, et Dominatio, et ipsa Seraphim? Si nihil igi- tur excellentiæ sit in Filio, sed istis ipse quoque naturæ modulis coerceri videatur, nihil differet, opinor, a rationalibus creaturis, que superne ad nos interdum veniunt, in ministerium missi ad- ministratorii spiritus³, corum causa qui salutis hæreditatem sunt consecuturi: sed ascititio dei- talis honore præditus erit, mentieturque dicens : • Ego sum veritas *. » Ubi enim aut quomodo veri- tas erit, id quod tale non est, quale in Scripturis sacris nominatur? Quid porro est illud, quod etiam B. Exponam ego. Consubstantialem non esse aunt Deo et Patri : sed ineffabili natura nescio quomodo minorem facientes, quiddam ei præcel- lentius quam creaturæ tribuunt. Non enim ejusdem cum creaturis naturæ esse dicunt, sed medium ve- lati quemdam locum tenere, sive naturæ praler- gredi rationem, neque proxime et substantialiter Joan. vult, 25. ibid. * Joan, ut, 31. • Hebr. 1, 14. * Joan. (1) Corrupte. Legendum forte, οὐχ ὅτι πρὸς ἡμῶν.

Α οὔτε μὴν ὁλοτρόπως ἱέντα πρὸς τὸ κάτω, τουτέστιν ἐν κτίσμασιν. pιο- Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο σαφῶς καὶ ἀναφανδὸν εἰ- πεῖν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἀπερυθριάσαντες, οἶμαι που, φαίεν ἂν, ὡς οὔτε θεός ἐστι κατὰ φύσιν, οὗ τε μὴν γεννητός. Εἰ γὰρ ἐξοίχοιτο μὲν τῆς οὐσίας του Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀμείνων δὲ αὖ ἢ κατὰ τὴν τῶν γεννητῶν ἐστι φύσιν, ἀπώλισθε μὲν ἀραρότως τοῦ κατ' ἀλήθειαν εἶναι Θεόν, διαφεύξεται δὲ οὐκ οἶδ' ὅταν τὸ ἐναριθμεῖσθαι κτίσμασιν. Β. Συνίης εὖ μάλα. Καὶ δή φασιν ἐπαγωνιζόμενοι τῷ λόγῳ, μεσίτην αὐτὸν ὠνομάσθαι Θεοῦ καὶ ἀνθρώ- των, οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὥσπερ ἐγᾦμαι τού- τουί. Α. Εἶτα τί τῶν τοιούτων ἀποπληκτότερον ; Οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν, ἀνόητοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πῶς γὰρ ούχ ἁπάσης εἶεν ἂν ὡς ἀπωτάτω σοφῆς καὶ ἀδιαβλήτου φρενός, ψυχροῖς ἐννοιῶν εὑρήμασι καταθλεῖν δύνα σθαι τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων υποτοπήσαντες; Ο μὲν γὰρ ἱερός τε ἡμῖν ἀληθῶς καὶ σοφώτατος Παι λος, μᾶλλον δὲ σύμπας ὁ τῶν ἁγίων χορός, διττών οἷονεί πως ἡμῖν τὸν ἐφ' Υἱῷ λόγον ἐγνώκασί τε καὶ εἰσκομίζουσι, μετὰ τὸ ἑνωθῆναι σαρκί, τουτέστι, καθ᾿ ἡμᾶς γενέσθαι καθ' ὁλόκληρον ὁμοίωσιν, είχε μόνης ἁμαρτίας. Τοιγάρτοι, ποικίλην ἡμῖν ἐξυφαί νοντες τὴν μυσταγωγίαν, ποτὲ μὲν, ἔτι γυμνών, καὶ τῶν τῆς κτίσεως μέτρων αφεστηκότα, καὶ ἀσύμπλο κον παντελῶς τῇ καθ᾿ ἡμᾶς φύσει, παραδεικνύουσι τὸν Μονογενῆ, ποτὲ δὲ αὖ τῇ τοῦ δούλου μορφή με νονουχί κατεσκιασμένον, πλὴν ἐχόμενόν τε καὶ ἐξημε μένον ἀπρὶξ τῶν τῇ ἰδίᾳ φύσει πρεπόντων ἀγαθῶν, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ἀπαραποιήτως κατα εστεμμένον. 'Αεὶ γὰρ ὡσαύτως ἔχοντα καὶ τροπῆς ἀποσκίασμα καὶ παραλλαγὴν οὐκ εἰδότα παθεῖν, ἀποφαίνει λέγων ὁ πνευματοφόρος ο Ιησούς Χρι στὸς, χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Δ Β. Τί οὖν τοῦτο πρὸς τὰ παρ' ἐκείνων ; Α. Ὅτι τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν οὐ ῥαθυμόν τε καὶ αναπεπτωκέτα τὸν νοῦν ἐγκαθιέναι δέον, οιονεί πως ἀθύρουσιν ἔν γε τοῖς οὕτω σεπτοῖς, ἐκτρεπόμενα μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τὴν εἰς τὸ εὐθύ, διεκπίπτοντες δὲ καὶ κατασειόμενοι πρὸς τὴν ἐφ' ἑκάτερα τρίβον. Τι Ο γάρ, οἶμαι, δεῖν ὁδὸν ἰέναι βασιλικήν, οὐχ ἕτερον εἶ- ναί τι φαῖμεν ἂν, ἢ τὸ μήτε ἄγαν εἰς δεξιὸν, μήτε μὴν εἰς εὐώνυμον ἀποκλίνειν. Θέα γὰρ, ὅπως ἀπερι νοήτως ενται πρὸς τὸ δοκοῦν, οὐκ ἀναμετρούντες ή δοκιμάζοντες, τίνα μὲν ἂν ἀρμόσαι τῶν γεγραμμένων γυμνῷ τῷ λόγῳ, τουτέστι, πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ· τίνα δὲ αὖ ἤδη τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑποδεδυκότι. Εἰ γὰρ οίονται μηδένα μέν δεῖν τουτωνὶ ποιεῖσθαι λόγον, ἀτέχνως δὲ οὕτω καὶ ἀπερισκέπτως πᾶν ὁτιοῦν ἐκδέχεσθαι τῶν γεγραμ μένων, τί τὸ ἐμποδὼν, εἰπέ μοι, διδασκόντων αὐτολ, κἂν ἐσθίειν λέγηται, καὶ ὕπνον εἰσδέχεσθαι, καὶ διαστείχειν ἀμογητὶ μὴ δύνασθαι· κεκοπίακε γὰρ ἐκ €79 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prorsus Patri colarere, neque vero omnibus mo- dis ad id quod inferius est, hoc est ad creaturam, accelere. A. Itaque si velint clare et manifeste Filii natu- ram exponere, non sine rubore dicent, opinor, ne- que Deum esse secundum naturam, neque porro genitum. Nam si de substantia Dei ac Patris pro- dierit, rursus autem, rerum creatarum naturam exsuperet, Deus verus esse pro certo desiit, nec intelligo qui eſſfugere possit ut creaturis non annu- meretur. B. Recte capis. Enimvero dicunt, ut sententiam suam confirment, ipsum nuncupatum esse mediato- rem Dei et hominum *, non aliam ob causam, quam istam, ut reor. A. At quid his stupidius? Inimici nostri sunt in- sipientes, ut scriptum est *. Qui enim a recto sensu non sint alienissimi, qui frigidis suis commentis veritatis dogmata expugnare se posse credunt? San- ctus enim ille noster ac sapientissimus Paulus, imo vero sauctorum chorus omnis, duplicem quodamn- modo nobis de Filio sermonem statuerunt, post- quam unitus est carni, id est, postquam homo factus est secundum integram similitudinem, exceplo sulo peccato. Quocirca variam nobis my- steriorum tradidionem contexentes, modo quidem nudum adhuc, ct a creaturæ conditionibus alienum, nostræque nature nullatenus implicitum, Unigeni- tum demonstrant: modo servi forma tantum non obumbratum, verumtamen bonis naturæ suæ con- venientibus firmiter inhærentem et deitatis digni- tate immutabiliter ornatum. Semper enim eodem modo se habere, et mutationis obumbrationem, ac vicissitudinis nescire demonstrat ille Spiritu afla- tus, dicens : « Jesus Christus, heri et hodie idem, et in sæcula '. › B. Quid ad eorum sententiam istud fæcit? pro- A. Quod cum ad sacras Litteras par sit animum afferre non ignavum nec remissum, in tam sanctis rebus ludunt quodammodo, a recta via nescio quo pacto digressi, et in semitam pravam dilapsi ac disjecti. Nam quod vulgo fertur, viam regiam iuisi- stendam esse, non aliud esse dixerimus, quam ue- que nimis ad dexteram, neque ad lævam esse de- flectendum. Considera enim quo pacto inconsiderate feruntur in id quod lubet, non expendentes aut bantes quænam in Scriptura sacra mero Verbo con- veniant, nimirum ut aute incarnationem intelligitur et est : quænam item postquam jam nostram simi- litudinem subiit. Nam si horum nullam habendam esse rationem existimant, et hoc modo temere et inconsiderate capiendum esse quidquid scriptum est, doceant ipsi, quæso, quid prohibeat quominus licet edere dicatur, et somnum capere, el non posse absque labore incedere: fessum enim est de via· * Tim. 11, 5. * Petr. 111, 47. ↑ ¡lebr. xiii, 8. B C

Α οὔτε μὴν ὁλοτρόπως ἱέντα πρὸς τὸ κάτω, τουτέστιν ἐν κτίσμασιν. pιο- Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο σαφῶς καὶ ἀναφανδὸν εἰ- πεῖν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἀπερυθριάσαντες, οἶμαι που, φαίεν ἂν, ὡς οὔτε θεός ἐστι κατὰ φύσιν, οὗ τε μὴν γεννητός. Εἰ γὰρ ἐξοίχοιτο μὲν τῆς οὐσίας του Θεοῦ καὶ Πατρός, ἀμείνων δὲ αὖ ἢ κατὰ τὴν τῶν γεννητῶν ἐστι φύσιν, ἀπώλισθε μὲν ἀραρότως τοῦ κατ' ἀλήθειαν εἶναι Θεόν, διαφεύξεται δὲ οὐκ οἶδ' ὅταν τὸ ἐναριθμεῖσθαι κτίσμασιν. Β. Συνίης εὖ μάλα. Καὶ δή φασιν ἐπαγωνιζόμενοι τῷ λόγῳ, μεσίτην αὐτὸν ὠνομάσθαι Θεοῦ καὶ ἀνθρώ- των, οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὥσπερ ἐγᾦμαι τού- τουί. Α. Εἶτα τί τῶν τοιούτων ἀποπληκτότερον ; Οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν, ἀνόητοι, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Πῶς γὰρ ούχ ἁπάσης εἶεν ἂν ὡς ἀπωτάτω σοφῆς καὶ ἀδιαβλήτου φρενός, ψυχροῖς ἐννοιῶν εὑρήμασι καταθλεῖν δύνα σθαι τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων υποτοπήσαντες; Ο μὲν γὰρ ἱερός τε ἡμῖν ἀληθῶς καὶ σοφώτατος Παι λος, μᾶλλον δὲ σύμπας ὁ τῶν ἁγίων χορός, διττών οἷονεί πως ἡμῖν τὸν ἐφ' Υἱῷ λόγον ἐγνώκασί τε καὶ εἰσκομίζουσι, μετὰ τὸ ἑνωθῆναι σαρκί, τουτέστι, καθ᾿ ἡμᾶς γενέσθαι καθ' ὁλόκληρον ὁμοίωσιν, είχε μόνης ἁμαρτίας. Τοιγάρτοι, ποικίλην ἡμῖν ἐξυφαί νοντες τὴν μυσταγωγίαν, ποτὲ μὲν, ἔτι γυμνών, καὶ τῶν τῆς κτίσεως μέτρων αφεστηκότα, καὶ ἀσύμπλο κον παντελῶς τῇ καθ᾿ ἡμᾶς φύσει, παραδεικνύουσι τὸν Μονογενῆ, ποτὲ δὲ αὖ τῇ τοῦ δούλου μορφή με νονουχί κατεσκιασμένον, πλὴν ἐχόμενόν τε καὶ ἐξημε μένον ἀπρὶξ τῶν τῇ ἰδίᾳ φύσει πρεπόντων ἀγαθῶν, καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασιν ἀπαραποιήτως κατα εστεμμένον. 'Αεὶ γὰρ ὡσαύτως ἔχοντα καὶ τροπῆς ἀποσκίασμα καὶ παραλλαγὴν οὐκ εἰδότα παθεῖν, ἀποφαίνει λέγων ὁ πνευματοφόρος ο Ιησούς Χρι στὸς, χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Δ Β. Τί οὖν τοῦτο πρὸς τὰ παρ' ἐκείνων ; Α. Ὅτι τοῖς ἱεροῖς Γράμμασιν οὐ ῥαθυμόν τε καὶ αναπεπτωκέτα τὸν νοῦν ἐγκαθιέναι δέον, οιονεί πως ἀθύρουσιν ἔν γε τοῖς οὕτω σεπτοῖς, ἐκτρεπόμενα μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τὴν εἰς τὸ εὐθύ, διεκπίπτοντες δὲ καὶ κατασειόμενοι πρὸς τὴν ἐφ' ἑκάτερα τρίβον. Τι Ο γάρ, οἶμαι, δεῖν ὁδὸν ἰέναι βασιλικήν, οὐχ ἕτερον εἶ- ναί τι φαῖμεν ἂν, ἢ τὸ μήτε ἄγαν εἰς δεξιὸν, μήτε μὴν εἰς εὐώνυμον ἀποκλίνειν. Θέα γὰρ, ὅπως ἀπερι νοήτως ενται πρὸς τὸ δοκοῦν, οὐκ ἀναμετρούντες ή δοκιμάζοντες, τίνα μὲν ἂν ἀρμόσαι τῶν γεγραμμένων γυμνῷ τῷ λόγῳ, τουτέστι, πρὸ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὄντι τε καὶ νοουμένῳ· τίνα δὲ αὖ ἤδη τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑποδεδυκότι. Εἰ γὰρ οίονται μηδένα μέν δεῖν τουτωνὶ ποιεῖσθαι λόγον, ἀτέχνως δὲ οὕτω καὶ ἀπερισκέπτως πᾶν ὁτιοῦν ἐκδέχεσθαι τῶν γεγραμ μένων, τί τὸ ἐμποδὼν, εἰπέ μοι, διδασκόντων αὐτολ, κἂν ἐσθίειν λέγηται, καὶ ὕπνον εἰσδέχεσθαι, καὶ διαστείχειν ἀμογητὶ μὴ δύνασθαι· κεκοπίακε γὰρ ἐκ €79 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prorsus Patri colarere, neque vero omnibus mo- dis ad id quod inferius est, hoc est ad creaturam, accelere. A. Itaque si velint clare et manifeste Filii natu- ram exponere, non sine rubore dicent, opinor, ne- que Deum esse secundum naturam, neque porro genitum. Nam si de substantia Dei ac Patris pro- dierit, rursus autem, rerum creatarum naturam exsuperet, Deus verus esse pro certo desiit, nec intelligo qui eſſfugere possit ut creaturis non annu- meretur. B. Recte capis. Enimvero dicunt, ut sententiam suam confirment, ipsum nuncupatum esse mediato- rem Dei et hominum *, non aliam ob causam, quam istam, ut reor. A. At quid his stupidius? Inimici nostri sunt in- sipientes, ut scriptum est *. Qui enim a recto sensu non sint alienissimi, qui frigidis suis commentis veritatis dogmata expugnare se posse credunt? San- ctus enim ille noster ac sapientissimus Paulus, imo vero sauctorum chorus omnis, duplicem quodamn- modo nobis de Filio sermonem statuerunt, post- quam unitus est carni, id est, postquam homo factus est secundum integram similitudinem, exceplo sulo peccato. Quocirca variam nobis my- steriorum tradidionem contexentes, modo quidem nudum adhuc, ct a creaturæ conditionibus alienum, nostræque nature nullatenus implicitum, Unigeni- tum demonstrant: modo servi forma tantum non obumbratum, verumtamen bonis naturæ suæ con- venientibus firmiter inhærentem et deitatis digni- tate immutabiliter ornatum. Semper enim eodem modo se habere, et mutationis obumbrationem, ac vicissitudinis nescire demonstrat ille Spiritu afla- tus, dicens : « Jesus Christus, heri et hodie idem, et in sæcula '. › B. Quid ad eorum sententiam istud fæcit? pro- A. Quod cum ad sacras Litteras par sit animum afferre non ignavum nec remissum, in tam sanctis rebus ludunt quodammodo, a recta via nescio quo pacto digressi, et in semitam pravam dilapsi ac disjecti. Nam quod vulgo fertur, viam regiam iuisi- stendam esse, non aliud esse dixerimus, quam ue- que nimis ad dexteram, neque ad lævam esse de- flectendum. Considera enim quo pacto inconsiderate feruntur in id quod lubet, non expendentes aut bantes quænam in Scriptura sacra mero Verbo con- veniant, nimirum ut aute incarnationem intelligitur et est : quænam item postquam jam nostram simi- litudinem subiit. Nam si horum nullam habendam esse rationem existimant, et hoc modo temere et inconsiderate capiendum esse quidquid scriptum est, doceant ipsi, quæso, quid prohibeat quominus licet edere dicatur, et somnum capere, el non posse absque labore incedere: fessum enim est de via· * Tim. 11, 5. * Petr. 111, 47. ↑ ¡lebr. xiii, 8. B C

τῆς ὁδοιπορίας· καὶ τὸ ἔτι τούτων ἐπέκεινα, τὸ ἐκ- τεθνάναι φημί, καὶ τροφῆς ἐπιδεᾶ, πόνου τε καὶ ἀσθενείας δεκτικόν, καὶ μὴν καὶ θανάτου μέτοχον ὁμολογεῖν εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ; "Αρ' οὖν οὐχὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν ἀναγκαιοτάτην εἶναί φησιν τὴν διαστολὴν, τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ, καθηκόντως διανέμουσάν τε καὶ ἀποκρίνουσαν; Β. Αναγκαιοτάτην πῶς γὰρ οὔ ; Α. Αναγκαίου τοιγαροῦν καὶ ἀρίστου παντάπα- σιν ἀποδεδειγμένου, τοῦ διακρίνειν ἕκαστα τῶν περὶ αὐτῶν αὐτοῦ ] κεχρησμῳδημένων, ἀκούοις ἂν ἤδη, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀναγράφοντος τοῦ Παύλου· ο Θς ὢν γάρ, φησίν, απαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τα πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Καὶ ἑτέρωθι δὲ αὖ ο Ζῶν γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δί- στομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πρὸς ἐν ἡμῖν ὁ λόγος. » Καὶ εαυτὶ μὲν δὴ περὶ τοῦ Μονογενοῦς, οὔπω νοουμένου μετὰ σαρκός. Περὶ δὲ τοῦ αὐτοῦ καθ' ἡμᾶς ἤδη γε γεννημένου καὶ ἐν σαρκί· « ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου, μετὰ κραυγῆς Ισχυρᾶς, καὶ δακρύων προσενέγκας, καὶ εἰσακουσθείς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, καίπερ ὧν Υἱός, ἔμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπακοήν. ο 'Αρ' οὐκ ἀραρότως κατά γε τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον ἑαυτῇ διαμαχεῖται τῶν πραγμάτων ἡ φύσις; Τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ τῆς θείας ἡμῖν ὑποστάσεως χαρακτής, ὁ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνά- μεως αὐτοῦ, ὁ ζῶν τε καὶ ἐνεργής και τομώτατος Λό της, δεήσεις λέγεται καὶ ἱκετηρίας ἀνασχεῖν, καὶ τοῦτο, δεδακρυμένος, ὡς ἂν διακρούσαιτο τοῦ θανά του τὴν ἔφοδον· ἀλλ᾿ ο ἐν ταῖς ἡμέραις, φησί, τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, » τουτέστιν, ὅτε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέ- γονε σάρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ γέγονε, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις, οἷς κατὰ μέθεξιν ἐναυλίζεται τὴν διά γέ φημι τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διστὸς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἐφ᾽ Υἱῷ λόγος. Αναθετέον δὴ οὖν ὡς Θεῷ, τὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς καθ' ἡμᾶς γε- τονότι, τὰ καθ' ἡμᾶς, τουτέστι, τὰ ἀνθρώπινα. Την Οι αρρυθμόν τε καὶ οὐκ εὐκρινὴ τῶν πραγμάτων ἀνάχυσιν εὖ μάλα παραιτητέον, τὴν ἀκριβῆ καὶ ἐξ πτασμένην τῶν νοημάτων κατάληψιν ὑποκλέπτουσαν, νουσαν. Β. Εξ λέγεις. Δ. Οταν οὖν λέγηται μεσίτης, οὐχ ὁριστικὸν τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενούς οιηθείη τις ἂν εἶναι τούνομα· πολλού γε καὶ δεῖ· περιτρέψειε δ᾽ ἂν μᾶλλον αὐτὸ εἰς ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ. Καθαιρήσει γὰρ οὕτω λο- γισμούς ἀσυνέτους, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίσει πᾶν Εt καὶ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος οὐ μετρίως παραπημαί ' DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A et, quod majus est, mortem obire, et alimento indi- B [(Eco!. D Hebr. 1, 3. • llebr. iv, 12, 13. Hebr. v, 7, PATROL. GR. LXXV. gere, labori et infirmitati obnoxium, necnon mortis particeps esse, Dei tamen Verbum esse fateantur ? Nunquid ergo ejuscemodi rerum valde necessariam esse aiunt distinctionem, quæ quid cuique tempori sit accommodatum digerat ac discernat? B. Valde necessariam : quidai enim? A. Cum igitur demonstratum sit necessarium esse prorsus et utilissinum discernere singula quæ de illo divinis prodita sunt oraculis, audias jam Paulum describentem quid sit seeundum naturam : • Qui cum sit enim, inquit, splender gloriæ Patris, et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ *. » Et alibi rursus: ‹ Vivus est enim Sermo Dei, et elicas, et penetrabilior omni gla- dio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medulla- rum, et discretor cogitationum et intentionum cor- dis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo '. . haec quidem de Unige- Milo, qui nondum cum carne intelligitur. De ipso vero jam inearnato et nobis simiti : « Qui in die- bus carnis suae, preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum cla- more valido et lacrymis offerens, exauditus est pro reverentia. Et quidem, cum esset Filius, didicit ex iis quæ passus est, obedientiam ". » Nunquid profecto si utriusque significatio spectetur, rerum C natura secum pugnabit? Splendor gloriæ Dei ac Pa- tris, divinæ substantiæ character, ille qui portat oinnia verbo virtutis suæ, vivus et efficax, et maxine penetrabilis Sermo, preces dicitur et supplicationes offerre, idque cuin lacrymis, ut mortis impetum repelleret : sed e in diebus, inquit, carnis sua, › hoc est, cum Deus Verbum caro factum est, se- cundum Scripturas ", nec in homine fuit sicut in sanctis, in quibus per participationem sancti Spi- ritus nimirum inhabitat. Itaque duplex est sermo de Filio. Referenda sunt igitur tanquam ad Deum quæ Dei sunt, et tanquam ad hominem quæ no- stra sunt, hoc est humana. Inconcinnam vero et indistinctam rerum confusionem rejicere oportet, quæ exactam et accuratam mentis comprehensio- nem suffuratur, et veritatis decus non parum labe- factat. 8. ' B. Recte ais. A. Cum ergo dicitur mediator, nodi putare no- men illud indicare Unigeniti substantiam : absit | sed illud transfer potius ad obedientiam Christi. Sic enim stulta consilia destruet et omnem altitudi- nem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem rediget omnem intellectum ** Joan. 1, 14. :

τῆς ὁδοιπορίας· καὶ τὸ ἔτι τούτων ἐπέκεινα, τὸ ἐκ- τεθνάναι φημί, καὶ τροφῆς ἐπιδεᾶ, πόνου τε καὶ ἀσθενείας δεκτικόν, καὶ μὴν καὶ θανάτου μέτοχον ὁμολογεῖν εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ; "Αρ' οὖν οὐχὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν ἀναγκαιοτάτην εἶναί φησιν τὴν διαστολὴν, τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ, καθηκόντως διανέμουσάν τε καὶ ἀποκρίνουσαν; Β. Αναγκαιοτάτην πῶς γὰρ οὔ ; Α. Αναγκαίου τοιγαροῦν καὶ ἀρίστου παντάπα- σιν ἀποδεδειγμένου, τοῦ διακρίνειν ἕκαστα τῶν περὶ αὐτῶν αὐτοῦ ] κεχρησμῳδημένων, ἀκούοις ἂν ἤδη, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀναγράφοντος τοῦ Παύλου· ο Θς ὢν γάρ, φησίν, απαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τα πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Καὶ ἑτέρωθι δὲ αὖ ο Ζῶν γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δί- στομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πρὸς ἐν ἡμῖν ὁ λόγος. » Καὶ εαυτὶ μὲν δὴ περὶ τοῦ Μονογενοῦς, οὔπω νοουμένου μετὰ σαρκός. Περὶ δὲ τοῦ αὐτοῦ καθ' ἡμᾶς ἤδη γε γεννημένου καὶ ἐν σαρκί· « ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου, μετὰ κραυγῆς Ισχυρᾶς, καὶ δακρύων προσενέγκας, καὶ εἰσακουσθείς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, καίπερ ὧν Υἱός, ἔμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπακοήν. ο 'Αρ' οὐκ ἀραρότως κατά γε τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον ἑαυτῇ διαμαχεῖται τῶν πραγμάτων ἡ φύσις; Τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ τῆς θείας ἡμῖν ὑποστάσεως χαρακτής, ὁ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνά- μεως αὐτοῦ, ὁ ζῶν τε καὶ ἐνεργής και τομώτατος Λό της, δεήσεις λέγεται καὶ ἱκετηρίας ἀνασχεῖν, καὶ τοῦτο, δεδακρυμένος, ὡς ἂν διακρούσαιτο τοῦ θανά του τὴν ἔφοδον· ἀλλ᾿ ο ἐν ταῖς ἡμέραις, φησί, τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, » τουτέστιν, ὅτε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέ- γονε σάρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ γέγονε, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις, οἷς κατὰ μέθεξιν ἐναυλίζεται τὴν διά γέ φημι τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διστὸς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἐφ᾽ Υἱῷ λόγος. Αναθετέον δὴ οὖν ὡς Θεῷ, τὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς καθ' ἡμᾶς γε- τονότι, τὰ καθ' ἡμᾶς, τουτέστι, τὰ ἀνθρώπινα. Την Οι αρρυθμόν τε καὶ οὐκ εὐκρινὴ τῶν πραγμάτων ἀνάχυσιν εὖ μάλα παραιτητέον, τὴν ἀκριβῆ καὶ ἐξ πτασμένην τῶν νοημάτων κατάληψιν ὑποκλέπτουσαν, νουσαν. Β. Εξ λέγεις. Δ. Οταν οὖν λέγηται μεσίτης, οὐχ ὁριστικὸν τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενούς οιηθείη τις ἂν εἶναι τούνομα· πολλού γε καὶ δεῖ· περιτρέψειε δ᾽ ἂν μᾶλλον αὐτὸ εἰς ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ. Καθαιρήσει γὰρ οὕτω λο- γισμούς ἀσυνέτους, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίσει πᾶν Εt καὶ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος οὐ μετρίως παραπημαί ' DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A et, quod majus est, mortem obire, et alimento indi- B [(Eco!. D Hebr. 1, 3. • llebr. iv, 12, 13. Hebr. v, 7, PATROL. GR. LXXV. gere, labori et infirmitati obnoxium, necnon mortis particeps esse, Dei tamen Verbum esse fateantur ? Nunquid ergo ejuscemodi rerum valde necessariam esse aiunt distinctionem, quæ quid cuique tempori sit accommodatum digerat ac discernat? B. Valde necessariam : quidai enim? A. Cum igitur demonstratum sit necessarium esse prorsus et utilissinum discernere singula quæ de illo divinis prodita sunt oraculis, audias jam Paulum describentem quid sit seeundum naturam : • Qui cum sit enim, inquit, splender gloriæ Patris, et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ *. » Et alibi rursus: ‹ Vivus est enim Sermo Dei, et elicas, et penetrabilior omni gla- dio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medulla- rum, et discretor cogitationum et intentionum cor- dis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo '. . haec quidem de Unige- Milo, qui nondum cum carne intelligitur. De ipso vero jam inearnato et nobis simiti : « Qui in die- bus carnis suae, preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum cla- more valido et lacrymis offerens, exauditus est pro reverentia. Et quidem, cum esset Filius, didicit ex iis quæ passus est, obedientiam ". » Nunquid profecto si utriusque significatio spectetur, rerum C natura secum pugnabit? Splendor gloriæ Dei ac Pa- tris, divinæ substantiæ character, ille qui portat oinnia verbo virtutis suæ, vivus et efficax, et maxine penetrabilis Sermo, preces dicitur et supplicationes offerre, idque cuin lacrymis, ut mortis impetum repelleret : sed e in diebus, inquit, carnis sua, › hoc est, cum Deus Verbum caro factum est, se- cundum Scripturas ", nec in homine fuit sicut in sanctis, in quibus per participationem sancti Spi- ritus nimirum inhabitat. Itaque duplex est sermo de Filio. Referenda sunt igitur tanquam ad Deum quæ Dei sunt, et tanquam ad hominem quæ no- stra sunt, hoc est humana. Inconcinnam vero et indistinctam rerum confusionem rejicere oportet, quæ exactam et accuratam mentis comprehensio- nem suffuratur, et veritatis decus non parum labe- factat. 8. ' B. Recte ais. A. Cum ergo dicitur mediator, nodi putare no- men illud indicare Unigeniti substantiam : absit | sed illud transfer potius ad obedientiam Christi. Sic enim stulta consilia destruet et omnem altitudi- nem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem rediget omnem intellectum ** Joan. 1, 14. :

τῆς ὁδοιπορίας· καὶ τὸ ἔτι τούτων ἐπέκεινα, τὸ ἐκ- τεθνάναι φημί, καὶ τροφῆς ἐπιδεᾶ, πόνου τε καὶ ἀσθενείας δεκτικόν, καὶ μὴν καὶ θανάτου μέτοχον ὁμολογεῖν εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ; "Αρ' οὖν οὐχὶ τῶν τοιούτων ἡμῖν ἀναγκαιοτάτην εἶναί φησιν τὴν διαστολὴν, τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ, καθηκόντως διανέμουσάν τε καὶ ἀποκρίνουσαν; Β. Αναγκαιοτάτην πῶς γὰρ οὔ ; Α. Αναγκαίου τοιγαροῦν καὶ ἀρίστου παντάπα- σιν ἀποδεδειγμένου, τοῦ διακρίνειν ἕκαστα τῶν περὶ αὐτῶν αὐτοῦ ] κεχρησμῳδημένων, ἀκούοις ἂν ἤδη, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀναγράφοντος τοῦ Παύλου· ο Θς ὢν γάρ, φησίν, απαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρὸς, καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τα πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Καὶ ἑτέρωθι δὲ αὖ ο Ζῶν γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνεργής, καὶ τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δί- στομον, καὶ διικνούμενος ἄχρι μερισμοῦ ψυχῆς καὶ σώματος, ἁρμῶν τε καὶ μυελῶν, κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐννοιῶν καρδίας. Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ, πρὸς ἐν ἡμῖν ὁ λόγος. » Καὶ εαυτὶ μὲν δὴ περὶ τοῦ Μονογενοῦς, οὔπω νοουμένου μετὰ σαρκός. Περὶ δὲ τοῦ αὐτοῦ καθ' ἡμᾶς ἤδη γε γεννημένου καὶ ἐν σαρκί· « ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, δεήσεις τε καὶ ἱκετηρίας πρὸς τὸν δυνάμενον σώζειν αὐτὸν ἐκ θανάτου, μετὰ κραυγῆς Ισχυρᾶς, καὶ δακρύων προσενέγκας, καὶ εἰσακουσθείς ἀπὸ τῆς εὐλαβείας, καίπερ ὧν Υἱός, ἔμαθεν ἀφ᾽ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπακοήν. ο 'Αρ' οὐκ ἀραρότως κατά γε τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον ἑαυτῇ διαμαχεῖται τῶν πραγμάτων ἡ φύσις; Τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ τῆς θείας ἡμῖν ὑποστάσεως χαρακτής, ὁ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνά- μεως αὐτοῦ, ὁ ζῶν τε καὶ ἐνεργής και τομώτατος Λό της, δεήσεις λέγεται καὶ ἱκετηρίας ἀνασχεῖν, καὶ τοῦτο, δεδακρυμένος, ὡς ἂν διακρούσαιτο τοῦ θανά του τὴν ἔφοδον· ἀλλ᾿ ο ἐν ταῖς ἡμέραις, φησί, τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, » τουτέστιν, ὅτε Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, γέ- γονε σάρξ, κατὰ τὰς Γραφάς, καὶ οὐκ ἐν ἀνθρώπῳ γέγονε, καθὰ καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις, οἷς κατὰ μέθεξιν ἐναυλίζεται τὴν διά γέ φημι τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διστὸς οὖν ἄρα ἐστὶν ὁ ἐφ᾽ Υἱῷ λόγος. Αναθετέον δὴ οὖν ὡς Θεῷ, τὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡς καθ' ἡμᾶς γε- τονότι, τὰ καθ' ἡμᾶς, τουτέστι, τὰ ἀνθρώπινα. Την Οι αρρυθμόν τε καὶ οὐκ εὐκρινὴ τῶν πραγμάτων ἀνάχυσιν εὖ μάλα παραιτητέον, τὴν ἀκριβῆ καὶ ἐξ πτασμένην τῶν νοημάτων κατάληψιν ὑποκλέπτουσαν, νουσαν. Β. Εξ λέγεις. Δ. Οταν οὖν λέγηται μεσίτης, οὐχ ὁριστικὸν τῆς οὐσίας τοῦ Μονογενούς οιηθείη τις ἂν εἶναι τούνομα· πολλού γε καὶ δεῖ· περιτρέψειε δ᾽ ἂν μᾶλλον αὐτὸ εἰς ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ. Καθαιρήσει γὰρ οὕτω λο- γισμούς ἀσυνέτους, καὶ πᾶν ύψωμα επαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ αἰχμαλωτίσει πᾶν Εt καὶ τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος οὐ μετρίως παραπημαί ' DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. A et, quod majus est, mortem obire, et alimento indi- B [(Eco!. D Hebr. 1, 3. • llebr. iv, 12, 13. Hebr. v, 7, PATROL. GR. LXXV. gere, labori et infirmitati obnoxium, necnon mortis particeps esse, Dei tamen Verbum esse fateantur ? Nunquid ergo ejuscemodi rerum valde necessariam esse aiunt distinctionem, quæ quid cuique tempori sit accommodatum digerat ac discernat? B. Valde necessariam : quidai enim? A. Cum igitur demonstratum sit necessarium esse prorsus et utilissinum discernere singula quæ de illo divinis prodita sunt oraculis, audias jam Paulum describentem quid sit seeundum naturam : • Qui cum sit enim, inquit, splender gloriæ Patris, et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ *. » Et alibi rursus: ‹ Vivus est enim Sermo Dei, et elicas, et penetrabilior omni gla- dio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus, compagum quoque ac medulla- rum, et discretor cogitationum et intentionum cor- dis. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus : omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo '. . haec quidem de Unige- Milo, qui nondum cum carne intelligitur. De ipso vero jam inearnato et nobis simiti : « Qui in die- bus carnis suae, preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum cla- more valido et lacrymis offerens, exauditus est pro reverentia. Et quidem, cum esset Filius, didicit ex iis quæ passus est, obedientiam ". » Nunquid profecto si utriusque significatio spectetur, rerum C natura secum pugnabit? Splendor gloriæ Dei ac Pa- tris, divinæ substantiæ character, ille qui portat oinnia verbo virtutis suæ, vivus et efficax, et maxine penetrabilis Sermo, preces dicitur et supplicationes offerre, idque cuin lacrymis, ut mortis impetum repelleret : sed e in diebus, inquit, carnis sua, › hoc est, cum Deus Verbum caro factum est, se- cundum Scripturas ", nec in homine fuit sicut in sanctis, in quibus per participationem sancti Spi- ritus nimirum inhabitat. Itaque duplex est sermo de Filio. Referenda sunt igitur tanquam ad Deum quæ Dei sunt, et tanquam ad hominem quæ no- stra sunt, hoc est humana. Inconcinnam vero et indistinctam rerum confusionem rejicere oportet, quæ exactam et accuratam mentis comprehensio- nem suffuratur, et veritatis decus non parum labe- factat. 8. ' B. Recte ais. A. Cum ergo dicitur mediator, nodi putare no- men illud indicare Unigeniti substantiam : absit | sed illud transfer potius ad obedientiam Christi. Sic enim stulta consilia destruet et omnem altitudi- nem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem rediget omnem intellectum ** Joan. 1, 14. :

Α νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ (1), καθὰ γέν γραπται. Β. Αληθὴς ὁ λόγος. 'Αλλ', ώ γενναῖς, τούτων μὲν ἄλις, ἐπείτοι γε μηδὲ ἀμφίλογα. "Ηδιστα δ' ἂν σου διαπυθοίμην, τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας τίς ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος. Τουτὶ γὰρ, έωλον ἀποφανεί τῶν ἑτεροδόξων τὸν ἀπατεῶνα λόγον. Α. Ιτω δὴ οὖν εἰ δοκεῖ, καὶ τετράφθω νυνὶ πρὸς τοῦτο ἡμῖν ὁ λόγος. Εκβασανιστὸν [γρ. ἐκβασανι· στέον] δὲ καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, πότε τὸν Υἱὸν ἐν μεσίτου τάξει τέθεικεν ή Γραφή. Εφη τοίνυν ὁ Παῦλος, ότι ο Μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἄνθρω πος Χριστὸς Ἰησοῦς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ἀντίλυτρον ὑπὲρ ἡμῶν, ο καιρὸν οὐχ ἕτερον, οἶμαι, πρέπειν τῇ τοῦ Υἱοῦ μεσιτεία διασωζόμενος, πλὴν ὅτι τὸν ἐν ἐσχά τοις, ὅτε, καθά φησιν αὐτὸς, « ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ο καίτοι Θεὸς ὢν καὶ Κύριος, ἵν᾿ ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ κατακτήση- ται τῷ Θεῷ Πατρὶ, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τὰ πάντα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ο εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ σταυ ροῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ, τά τε ἐπὶ τῆς γῆς, ο μεσιτεύων καὶ ἄνθρωπος. • Δεόμεθα γοῦν ὑπὲρ Χριστοῦ, κατ αλλάγητε τῷ Θεῷ, ο τὸ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλα 6ὼν ἔφη πάλιν ὁ Παῦλος. Επειδή γάρ, οιονεί πως γυμνῇ καὶ ἀκράτῳ τῇ τῆς θεότητος δόξῃ προσβα λεῖν οὐχ οἷα τε ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις, διὰ τὴν ἐνοῦ- σαν ἀσθένειαν, υπέδυ χρησίμως τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὁ Μονογενής, ὡς ἂν τὴν ἀπόρρητον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διεκκαλύπτων θέλησιν, πνευματι κοὺς ἀποδείξῃ προσκυνητάς, οὐ τύπων ἀποσκιάσμασι προσκειμένους ἔτι, καὶ τὸν οὐδὲν τελειοῦν ἰσχύοντα προσιεμένους νόμον, ἀλλ᾽ ἵν', ἐπείπερ ἐστὶ Πνεῦμα ὁ Θεὸς, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ προσκυνεῖν τε ἅμα καὶ λατρεύειν επειγώμεθα. Η γὰρ οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ πανάριστος Ησαΐας και δίον γεγεννῆσθαί φησιν Υιόν, καὶ καλεῖσθαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆ; "Αγγελον ; Β. Αριστα ἔφης. Εἰ δὲ δὴ πρὸς τούτοις πλοιο πλη ροφορεῖν εὖ μάλα, καίτοι [γρ. καί τι] τῶν ἀρχαιοτέ ρων παρατιθεὶς εἰς παράδειγμα τῆς Χριστοῦ μεσι τείας, ὡς πλείστην όσην εἰδείην ἂν εὖ ἴσθι σαυ χάριν. Δ. Οὐκοῦν, ἐπ' αὐτὸν ἰόντες τὸν ἱεροφάντην Με σέα, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ πεπραγμένων τε καὶ εἰρη μένων τὴν δύναμιν, φανοτάτην ὥσπερ εἰκόνα τῆς ἐν Χριστῷ μεσιτείας ἀνορθοῦν σπουδάζοντες, ἐκπεποιη μένον ὀρθῶς τὸν ἑαυτῶν ἤδη πως ἀποφήνωμεν λόγον. Τὸ γὰρ, οίμαι, τοῖς διεναντίας ἐπιτιμᾷν, καὶ κατα ονειδίζειν ἀεὶ τὸ φρονεῖν ἐλέσθαι τὴ σφίσιν αὐτοῖ; ἡδὺ, κἂν εἰ τοῖς ἱεροῖς ἀπάδοι Γράμμασιν, εἶτα τοῖς ἴσοις ἀλῶναι πταίσμασιν, οιηθείην ἂν ἔγωγε τῆς ἀνωτάτω μωρίας οὐκ ἀμοιρεῖν. Β. Εὖ λέγεις. Δ. Οτε τοίνυν τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἀπέδραμον γῆς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in obsequium Dei, sicut scriptum est 18. B. Vera loqueris. Sed horum quidem satis est, quandoquidem nihil in se dubitationis habent. Li- bet vero sciscitari ex te quænam a nobis cen- seri debeat esse mediationis Filii ratio. Hoc enim vanam esse ostendet hæreticorum fraudem. A. Agedum ergo, si libet, etiam illuc se jam no- stra convertat oratio. Inquirendum vero primum omnium, quandonam Filio mediatoris partes Scri- ptura tradiderit. Dixit ergo Paulus: ‹ Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui dedit seipsum redemptionis pretium pro nobis : » noli aliud, opinor, tempus convenire Filii mediationi significans quam novissimum illud, quando, sicut ait ipse, in forma Dei cum esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semet- ipsam exinanivit, formam servi accipiens ", » licet Deus esset ac Dominus, ut nos per seipsum lucri- facerel Deo ac Patri et reconciliaret, omnia, sicut scriptum est, ‹ pacificans per crucem, sive quæ in cœlo, sive quæ in terra ", » mediator et homo. Itaque • rogamus pro Christo, reconciliamiui Deo, » rursum Paulus aiebat sub persona Christi ". Com enim ad nudam quodammodo ac simplicem deitatis gloriam accedere hominis natura propter imbecil- litateın suam non posset, nostram similitudinem utiliter subiit Unigenitus, ut, revelata nobis ineffa- bili Dei ac Patris voluntate, spiritales eficeret ad- oratores, non typorum adumbrationibus amplius af- fixos, et addictos legi quæ nihil perficere posset sed ut, quoniam Deus est Spiritus, nos eum id- circo adorare et colere in spiriu et veritate nitere- mur. Nonne enim ipse etiam nobis præstantissi- mus Isaias puerum natum esse et Filium ait, et vocari nomen ejus magni consilii Angelum "? : B. Præclare. Veruntamen, si plenius ista con- probare volueris allato ad demonstrandam Christi mediationem veteri quodam testimonio. magnam utique mecum inieris gratiam. B C A. Ad ipsum igitur Mosen sacrorum antistitem conversi, et ad ejus factorum dictorumque virtu- D tem, illustrem veluti quamdam Christi mediationis imaginem, erigere properantes, rectain esse et omni ex parte accuratam nostram doctrinam demonstre- mnus. Increpare enim, opinor, adversarios, et nun- quam non exprobrare quod suis placitis inhæ- reant, licet sacris Litteris contraria sint, et inte- rim in eumdem scopuluın impingère, ego certe putaverim extrema dementia non carere, B. Recte ais. A. Cum ergo Israelitæ excusso duræ servitutis II Cor. v, 20. Isa. 15, 6, “ II Cor. x, 5. "1 Tim. 11, 5. • Philipp. 1, 6. Coloss. 1, 20. sec. LXX. (1) Bibl. Graec. Χριστοῦ.

Α νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Θεοῦ (1), καθὰ γέν γραπται. Β. Αληθὴς ὁ λόγος. 'Αλλ', ώ γενναῖς, τούτων μὲν ἄλις, ἐπείτοι γε μηδὲ ἀμφίλογα. "Ηδιστα δ' ἂν σου διαπυθοίμην, τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας τίς ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος. Τουτὶ γὰρ, έωλον ἀποφανεί τῶν ἑτεροδόξων τὸν ἀπατεῶνα λόγον. Α. Ιτω δὴ οὖν εἰ δοκεῖ, καὶ τετράφθω νυνὶ πρὸς τοῦτο ἡμῖν ὁ λόγος. Εκβασανιστὸν [γρ. ἐκβασανι· στέον] δὲ καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, πότε τὸν Υἱὸν ἐν μεσίτου τάξει τέθεικεν ή Γραφή. Εφη τοίνυν ὁ Παῦλος, ότι ο Μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἄνθρω πος Χριστὸς Ἰησοῦς, ὁ δοὺς ἑαυτὸν ἀντίλυτρον ὑπὲρ ἡμῶν, ο καιρὸν οὐχ ἕτερον, οἶμαι, πρέπειν τῇ τοῦ Υἱοῦ μεσιτεία διασωζόμενος, πλὴν ὅτι τὸν ἐν ἐσχά τοις, ὅτε, καθά φησιν αὐτὸς, « ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρ χων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ' ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ο καίτοι Θεὸς ὢν καὶ Κύριος, ἵν᾿ ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ κατακτήση- ται τῷ Θεῷ Πατρὶ, καὶ ἀποκαταλλάξῃ τὰ πάντα, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ο εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ σταυ ροῦ, τά τε ἐν οὐρανῷ, τά τε ἐπὶ τῆς γῆς, ο μεσιτεύων καὶ ἄνθρωπος. • Δεόμεθα γοῦν ὑπὲρ Χριστοῦ, κατ αλλάγητε τῷ Θεῷ, ο τὸ Χριστοῦ πρόσωπον ἀναλα 6ὼν ἔφη πάλιν ὁ Παῦλος. Επειδή γάρ, οιονεί πως γυμνῇ καὶ ἀκράτῳ τῇ τῆς θεότητος δόξῃ προσβα λεῖν οὐχ οἷα τε ἦν ἡ ἀνθρώπου φύσις, διὰ τὴν ἐνοῦ- σαν ἀσθένειαν, υπέδυ χρησίμως τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὁ Μονογενής, ὡς ἂν τὴν ἀπόρρητον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διεκκαλύπτων θέλησιν, πνευματι κοὺς ἀποδείξῃ προσκυνητάς, οὐ τύπων ἀποσκιάσμασι προσκειμένους ἔτι, καὶ τὸν οὐδὲν τελειοῦν ἰσχύοντα προσιεμένους νόμον, ἀλλ᾽ ἵν', ἐπείπερ ἐστὶ Πνεῦμα ὁ Θεὸς, ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ προσκυνεῖν τε ἅμα καὶ λατρεύειν επειγώμεθα. Η γὰρ οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ πανάριστος Ησαΐας και δίον γεγεννῆσθαί φησιν Υιόν, καὶ καλεῖσθαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆ; "Αγγελον ; Β. Αριστα ἔφης. Εἰ δὲ δὴ πρὸς τούτοις πλοιο πλη ροφορεῖν εὖ μάλα, καίτοι [γρ. καί τι] τῶν ἀρχαιοτέ ρων παρατιθεὶς εἰς παράδειγμα τῆς Χριστοῦ μεσι τείας, ὡς πλείστην όσην εἰδείην ἂν εὖ ἴσθι σαυ χάριν. Δ. Οὐκοῦν, ἐπ' αὐτὸν ἰόντες τὸν ἱεροφάντην Με σέα, καὶ τῶν δι' αὐτοῦ πεπραγμένων τε καὶ εἰρη μένων τὴν δύναμιν, φανοτάτην ὥσπερ εἰκόνα τῆς ἐν Χριστῷ μεσιτείας ἀνορθοῦν σπουδάζοντες, ἐκπεποιη μένον ὀρθῶς τὸν ἑαυτῶν ἤδη πως ἀποφήνωμεν λόγον. Τὸ γὰρ, οίμαι, τοῖς διεναντίας ἐπιτιμᾷν, καὶ κατα ονειδίζειν ἀεὶ τὸ φρονεῖν ἐλέσθαι τὴ σφίσιν αὐτοῖ; ἡδὺ, κἂν εἰ τοῖς ἱεροῖς ἀπάδοι Γράμμασιν, εἶτα τοῖς ἴσοις ἀλῶναι πταίσμασιν, οιηθείην ἂν ἔγωγε τῆς ἀνωτάτω μωρίας οὐκ ἀμοιρεῖν. Β. Εὖ λέγεις. Δ. Οτε τοίνυν τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἀπέδραμον γῆς S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. in obsequium Dei, sicut scriptum est 18. B. Vera loqueris. Sed horum quidem satis est, quandoquidem nihil in se dubitationis habent. Li- bet vero sciscitari ex te quænam a nobis cen- seri debeat esse mediationis Filii ratio. Hoc enim vanam esse ostendet hæreticorum fraudem. A. Agedum ergo, si libet, etiam illuc se jam no- stra convertat oratio. Inquirendum vero primum omnium, quandonam Filio mediatoris partes Scri- ptura tradiderit. Dixit ergo Paulus: ‹ Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui dedit seipsum redemptionis pretium pro nobis : » noli aliud, opinor, tempus convenire Filii mediationi significans quam novissimum illud, quando, sicut ait ipse, in forma Dei cum esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semet- ipsam exinanivit, formam servi accipiens ", » licet Deus esset ac Dominus, ut nos per seipsum lucri- facerel Deo ac Patri et reconciliaret, omnia, sicut scriptum est, ‹ pacificans per crucem, sive quæ in cœlo, sive quæ in terra ", » mediator et homo. Itaque • rogamus pro Christo, reconciliamiui Deo, » rursum Paulus aiebat sub persona Christi ". Com enim ad nudam quodammodo ac simplicem deitatis gloriam accedere hominis natura propter imbecil- litateın suam non posset, nostram similitudinem utiliter subiit Unigenitus, ut, revelata nobis ineffa- bili Dei ac Patris voluntate, spiritales eficeret ad- oratores, non typorum adumbrationibus amplius af- fixos, et addictos legi quæ nihil perficere posset sed ut, quoniam Deus est Spiritus, nos eum id- circo adorare et colere in spiriu et veritate nitere- mur. Nonne enim ipse etiam nobis præstantissi- mus Isaias puerum natum esse et Filium ait, et vocari nomen ejus magni consilii Angelum "? : B. Præclare. Veruntamen, si plenius ista con- probare volueris allato ad demonstrandam Christi mediationem veteri quodam testimonio. magnam utique mecum inieris gratiam. B C A. Ad ipsum igitur Mosen sacrorum antistitem conversi, et ad ejus factorum dictorumque virtu- D tem, illustrem veluti quamdam Christi mediationis imaginem, erigere properantes, rectain esse et omni ex parte accuratam nostram doctrinam demonstre- mnus. Increpare enim, opinor, adversarios, et nun- quam non exprobrare quod suis placitis inhæ- reant, licet sacris Litteris contraria sint, et inte- rim in eumdem scopuluın impingère, ego certe putaverim extrema dementia non carere, B. Recte ais. A. Cum ergo Israelitæ excusso duræ servitutis II Cor. v, 20. Isa. 15, 6, “ II Cor. x, 5. "1 Tim. 11, 5. • Philipp. 1, 6. Coloss. 1, 20. sec. LXX. (1) Bibl. Graec. Χριστοῦ.

οἱ ἐξ Ισραήλ, τὸ τῆς ἀναγκαίας θητείας ἄχθος απο δεισάμενοι, καὶ τὰ τῆς δουλείας ἀπορρήξαντες ζυγά, κατηυλίζοντό τε περὶ τὸ Σινᾶ καλούμενον όρος, νόμους τε ήδη διατυποῦν τῶν πρακτέων τοὺς ὀριστὰς ἐδόκει Θεῷ, συναγείρεσθαι μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος, ἀποπλύνεσθαι δὲ δεῖν τὰ ἐσθήματα, οὕτω τε κεκαθαρμένους ἐπὶ θεοπτίαν ἰέναι τότε τὴν ἀσυνήθη, διεκελεύετο. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο διεπεραίνετο, προηγορευκότος αὐτοῖς τοῦ Μωσέως, ο Κατέβη μὲν Κύριος ἐν εἴδει πυρός· καπνοὶ δὲ ἦσαν ἐξελιττόμενοί τε καὶ ἀναθρώσκοντες, καὶ νεφέλη γνοφώδης, καὶ πυρὸς διαδρομαί, καὶ σκό τὸς, καὶ θύελλα, καὶ τὰ τῆς εἰς ἄκρον ποίας εμ- ποιητικά, διαπρύσιος τε σαλπίγγων ἠχή. Καὶ ἐξεκό μιζε μὲν ὁ Μωσῆς τὸν λαὸν, εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τὸ ὄρος. » Γέγραπται γὰρ ὡδί. Μεσιτείας δὲ τῆς Χριστοῦ τύπος ἦν, οἶμαι, τὸ χρῆμα. Φάσκει γὰρ ἐναργώς· ὁ Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. » Πρόσιμεν γὰρ οὐχ ετέρως ἢ διὰ τούτου τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, πάντα μὲν ἀρχαῖον ἀφανίζοντες μώλωπα, καὶ ἅπαν μὲν εἶδος προεκθλίβοντες μου λυσμού, μεταμφιεννύντες δὲ ὥσπερ νοῦν τῇ ἐν Χρι στῷ καθαρότητι, « Ενδύσασθε δὲ τὸν Κύριον Ἰησ σοῦν Χριστόν, ο θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος. Ταύτῃ τοι ἡ τῶν ἱματίων Εκπλυσις, τῆς ἐν πνεύματι καθαρότητος τὴν δύναμιν ὑπεπλάττετο. Η οὐκ εἶναι φῆς καὶ τοῦτο ἀληθὲς, ἐκ γε τοῦ εἰκότος ἀναπεπεισμένος ; Β. Φαίην ἄν. Δ. Ἐν είδει τοίνυν πυρός καταβεβηκότος τοῦ Θεοῦ, καίτοι δόξαν αἰσθητὴν, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς τεθεαμέσ νας ἀσυνήθη δεικνύοντος, δυσφόρητον κομιδῇ τὴν αυτοπρόσωπον ἐποιεῖτο θέαν ὁ Ἰσραήλ, περίφοβοι Ο καὶ τρέμοντες ἐλιπάρουν τὸν δημαγωγόν, φημὶ θη Μωσέα, καὶ δὴ καὶ ἔφασαν· ο Λάλησον σὺ ἡμῖν, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, μήποτε ἀποθά- νωμεν, ο Ἰδοὺ δὴ σαφῶς, μεσιτεύεσθαι παρεκάλουν, ὡς ἀκράτῳ δηλονότι τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ προσβαλεῖν οὐχ οἷοί τε, "Ιθ: δὴ οὖν καθάπερ ἐξ ἐμφανοῦς εἰκόνος τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, ἐπὶ τὸν Μονογενῆ, ὃς ἐπείπερ οὐκ ἦν γυμνῇ πρὸς ἡμᾶς ἀφικέσθαι τῇ θείᾳ δόξῃ, ὡς ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπαιδεῦσαι βούλησιν, γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, μεσίτης τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. • Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ἡ κατὰ τὰς Γραφάς. Οίον δέ με μὴ ψευδομυθεῖν, τῇ Χρι- στοῦ διακονία τὴν διὰ Μωσέως εικάζοντα. Εντεῦθεν Β ηκε, δ, οἶμαι, ῥᾷον ἂν μάθοις. ᾿Ανακεφαλαιούμενος γὰρ ἐν τῷ καλουμένῳ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ τῆς συνόδου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὧδε πή φησι· « Τέλειος ἔσῃ ἔναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. Τὰ γὰρ ἔθνη ταῦτα, οὓς σὺ κατακληρονομείς αὐτοὺς, οὗτοι κληδονισμῶν καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου, αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήδ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με Ορθώς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην ἀναστήσω • το ' ge : DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. onere, ex Ægypto fugissent, et captivitatis jugo disrupto ad Sina montem habitassent, Deoque vie sum esset leges rerum agendarum magistras con- dere, jussi sunt ad montis radicem convenire, et vestimenta abluere, atque ita purgati ad Dei visio- nem tunc insolitam accedere. Quod cum denum tiante Mosé factum esset, • Descendit Dominus in specie ignis : tum fumorum globi efferri, nubes in- volvi caligine, discurrere ignes, hinc tenebræ et procella, horror ubique ac metus, et acutus tuba- rum clangor. Et eduxit quidem Moyses populum in occursum Dei sub monte 18. Sic enim scriptum est. Res autem illa typus erat, opinor, Christi mes diationis. Ait enim clare : t Nemo venit ad Patrem nisi per me "., Nec enim aliter accedimus quam per hunc ad Deum et Patrem, omni vetere cica- trice deleta, et omni quidem genere inquinamenti prius exlerso, et mente quodammodo Christi puris tate induta. «Induite vero Dominum Jesum Chri- stum, ait nobis serino divinus ". Idcirco vesti- mentorum ablutio puritatis spiritalis virtutem signl» ficabat. Annon istud quoque verum esse fateris probabili ratione persuasus? B C B. Omnino. A. Cum igitur in specie ignis descendisset Deus, tametsi gloriam sensibilem, nec spectatoribus ni- mis insolentem ostenderet, ejus tamen obtutum nequaquam ferre poterant Israelit, sed attoniti sc trementes precabantur populi ducem, Mosen nis mirumn, ac dicebant : • Loquere, tu, nobis, et non loquatur ad nos Deus, nequando moriamur . Ecce utique manifeste rogabant ut mediator esset Moses, quod scilicet ad puram Dei gloriam non possent accedere. Age ergo, velut ex clara imagine eorum quæ modo dicta sunt ad Unigenitum venia- qui, cum non posset ad nos pervenire cum nada deitatis gloria ut Dei ac Patris voluntatemi edoceret, factus est nobis similis, mediator Dei et hominum. Ipse enim est pax nostra, › secunduın Scripturas s. Noli autem putare mentiri me, cum Mosis ministerium Christi ministerio comparo. D Sed hinc, ut reor, facilius intelliges. In Deuterono- mio quippe, repetens ea quæ de convocatione filio- rum Israel dicta erant, sic infit Perfectus eris coram Domino Deo tuo. Gentes enim bæ, quas tu hæreditas, divinationes et vaticinia audient : et tlbi non sic dedit Dominus Deus tuus. Prophetam ex fratribus tuis, sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus, ipsum audietis, juxta omnia quæ petivisti a Domino Deo tuo in Choreb, in die convocationis, dicentes: Non adjiciemus audire vocem Domini Del nostri, et ignem magnum hunc non aspiciemus ul- tra, ne moriamur. Et dixit Dominus ad me : Recte omnia quæ locuti sunt ad te. Prophetam suscitabo eis de medio fratrum ipsorum sicut te; et dabo ver- ** Exod. xix, 16, 17. Joan, xiv, 9. Rom. xil, 14. st Exod. xx, 19. * Eplies. 11, 14.

οἱ ἐξ Ισραήλ, τὸ τῆς ἀναγκαίας θητείας ἄχθος απο δεισάμενοι, καὶ τὰ τῆς δουλείας ἀπορρήξαντες ζυγά, κατηυλίζοντό τε περὶ τὸ Σινᾶ καλούμενον όρος, νόμους τε ήδη διατυποῦν τῶν πρακτέων τοὺς ὀριστὰς ἐδόκει Θεῷ, συναγείρεσθαι μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος, ἀποπλύνεσθαι δὲ δεῖν τὰ ἐσθήματα, οὕτω τε κεκαθαρμένους ἐπὶ θεοπτίαν ἰέναι τότε τὴν ἀσυνήθη, διεκελεύετο. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο διεπεραίνετο, προηγορευκότος αὐτοῖς τοῦ Μωσέως, ο Κατέβη μὲν Κύριος ἐν εἴδει πυρός· καπνοὶ δὲ ἦσαν ἐξελιττόμενοί τε καὶ ἀναθρώσκοντες, καὶ νεφέλη γνοφώδης, καὶ πυρὸς διαδρομαί, καὶ σκό τὸς, καὶ θύελλα, καὶ τὰ τῆς εἰς ἄκρον ποίας εμ- ποιητικά, διαπρύσιος τε σαλπίγγων ἠχή. Καὶ ἐξεκό μιζε μὲν ὁ Μωσῆς τὸν λαὸν, εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τὸ ὄρος. » Γέγραπται γὰρ ὡδί. Μεσιτείας δὲ τῆς Χριστοῦ τύπος ἦν, οἶμαι, τὸ χρῆμα. Φάσκει γὰρ ἐναργώς· ὁ Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. » Πρόσιμεν γὰρ οὐχ ετέρως ἢ διὰ τούτου τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, πάντα μὲν ἀρχαῖον ἀφανίζοντες μώλωπα, καὶ ἅπαν μὲν εἶδος προεκθλίβοντες μου λυσμού, μεταμφιεννύντες δὲ ὥσπερ νοῦν τῇ ἐν Χρι στῷ καθαρότητι, « Ενδύσασθε δὲ τὸν Κύριον Ἰησ σοῦν Χριστόν, ο θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος. Ταύτῃ τοι ἡ τῶν ἱματίων Εκπλυσις, τῆς ἐν πνεύματι καθαρότητος τὴν δύναμιν ὑπεπλάττετο. Η οὐκ εἶναι φῆς καὶ τοῦτο ἀληθὲς, ἐκ γε τοῦ εἰκότος ἀναπεπεισμένος ; Β. Φαίην ἄν. Δ. Ἐν είδει τοίνυν πυρός καταβεβηκότος τοῦ Θεοῦ, καίτοι δόξαν αἰσθητὴν, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς τεθεαμέσ νας ἀσυνήθη δεικνύοντος, δυσφόρητον κομιδῇ τὴν αυτοπρόσωπον ἐποιεῖτο θέαν ὁ Ἰσραήλ, περίφοβοι Ο καὶ τρέμοντες ἐλιπάρουν τὸν δημαγωγόν, φημὶ θη Μωσέα, καὶ δὴ καὶ ἔφασαν· ο Λάλησον σὺ ἡμῖν, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, μήποτε ἀποθά- νωμεν, ο Ἰδοὺ δὴ σαφῶς, μεσιτεύεσθαι παρεκάλουν, ὡς ἀκράτῳ δηλονότι τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ προσβαλεῖν οὐχ οἷοί τε, "Ιθ: δὴ οὖν καθάπερ ἐξ ἐμφανοῦς εἰκόνος τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, ἐπὶ τὸν Μονογενῆ, ὃς ἐπείπερ οὐκ ἦν γυμνῇ πρὸς ἡμᾶς ἀφικέσθαι τῇ θείᾳ δόξῃ, ὡς ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπαιδεῦσαι βούλησιν, γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, μεσίτης τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. • Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ἡ κατὰ τὰς Γραφάς. Οίον δέ με μὴ ψευδομυθεῖν, τῇ Χρι- στοῦ διακονία τὴν διὰ Μωσέως εικάζοντα. Εντεῦθεν Β ηκε, δ, οἶμαι, ῥᾷον ἂν μάθοις. ᾿Ανακεφαλαιούμενος γὰρ ἐν τῷ καλουμένῳ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ τῆς συνόδου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὧδε πή φησι· « Τέλειος ἔσῃ ἔναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. Τὰ γὰρ ἔθνη ταῦτα, οὓς σὺ κατακληρονομείς αὐτοὺς, οὗτοι κληδονισμῶν καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου, αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήδ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με Ορθώς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην ἀναστήσω • το ' ge : DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. onere, ex Ægypto fugissent, et captivitatis jugo disrupto ad Sina montem habitassent, Deoque vie sum esset leges rerum agendarum magistras con- dere, jussi sunt ad montis radicem convenire, et vestimenta abluere, atque ita purgati ad Dei visio- nem tunc insolitam accedere. Quod cum denum tiante Mosé factum esset, • Descendit Dominus in specie ignis : tum fumorum globi efferri, nubes in- volvi caligine, discurrere ignes, hinc tenebræ et procella, horror ubique ac metus, et acutus tuba- rum clangor. Et eduxit quidem Moyses populum in occursum Dei sub monte 18. Sic enim scriptum est. Res autem illa typus erat, opinor, Christi mes diationis. Ait enim clare : t Nemo venit ad Patrem nisi per me "., Nec enim aliter accedimus quam per hunc ad Deum et Patrem, omni vetere cica- trice deleta, et omni quidem genere inquinamenti prius exlerso, et mente quodammodo Christi puris tate induta. «Induite vero Dominum Jesum Chri- stum, ait nobis serino divinus ". Idcirco vesti- mentorum ablutio puritatis spiritalis virtutem signl» ficabat. Annon istud quoque verum esse fateris probabili ratione persuasus? B C B. Omnino. A. Cum igitur in specie ignis descendisset Deus, tametsi gloriam sensibilem, nec spectatoribus ni- mis insolentem ostenderet, ejus tamen obtutum nequaquam ferre poterant Israelit, sed attoniti sc trementes precabantur populi ducem, Mosen nis mirumn, ac dicebant : • Loquere, tu, nobis, et non loquatur ad nos Deus, nequando moriamur . Ecce utique manifeste rogabant ut mediator esset Moses, quod scilicet ad puram Dei gloriam non possent accedere. Age ergo, velut ex clara imagine eorum quæ modo dicta sunt ad Unigenitum venia- qui, cum non posset ad nos pervenire cum nada deitatis gloria ut Dei ac Patris voluntatemi edoceret, factus est nobis similis, mediator Dei et hominum. Ipse enim est pax nostra, › secunduın Scripturas s. Noli autem putare mentiri me, cum Mosis ministerium Christi ministerio comparo. D Sed hinc, ut reor, facilius intelliges. In Deuterono- mio quippe, repetens ea quæ de convocatione filio- rum Israel dicta erant, sic infit Perfectus eris coram Domino Deo tuo. Gentes enim bæ, quas tu hæreditas, divinationes et vaticinia audient : et tlbi non sic dedit Dominus Deus tuus. Prophetam ex fratribus tuis, sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus, ipsum audietis, juxta omnia quæ petivisti a Domino Deo tuo in Choreb, in die convocationis, dicentes: Non adjiciemus audire vocem Domini Del nostri, et ignem magnum hunc non aspiciemus ul- tra, ne moriamur. Et dixit Dominus ad me : Recte omnia quæ locuti sunt ad te. Prophetam suscitabo eis de medio fratrum ipsorum sicut te; et dabo ver- ** Exod. xix, 16, 17. Joan, xiv, 9. Rom. xil, 14. st Exod. xx, 19. * Eplies. 11, 14.

οἱ ἐξ Ισραήλ, τὸ τῆς ἀναγκαίας θητείας ἄχθος απο δεισάμενοι, καὶ τὰ τῆς δουλείας ἀπορρήξαντες ζυγά, κατηυλίζοντό τε περὶ τὸ Σινᾶ καλούμενον όρος, νόμους τε ήδη διατυποῦν τῶν πρακτέων τοὺς ὀριστὰς ἐδόκει Θεῷ, συναγείρεσθαι μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος, ἀποπλύνεσθαι δὲ δεῖν τὰ ἐσθήματα, οὕτω τε κεκαθαρμένους ἐπὶ θεοπτίαν ἰέναι τότε τὴν ἀσυνήθη, διεκελεύετο. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο διεπεραίνετο, προηγορευκότος αὐτοῖς τοῦ Μωσέως, ο Κατέβη μὲν Κύριος ἐν εἴδει πυρός· καπνοὶ δὲ ἦσαν ἐξελιττόμενοί τε καὶ ἀναθρώσκοντες, καὶ νεφέλη γνοφώδης, καὶ πυρὸς διαδρομαί, καὶ σκό τὸς, καὶ θύελλα, καὶ τὰ τῆς εἰς ἄκρον ποίας εμ- ποιητικά, διαπρύσιος τε σαλπίγγων ἠχή. Καὶ ἐξεκό μιζε μὲν ὁ Μωσῆς τὸν λαὸν, εἰς συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ὑπὸ τὸ ὄρος. » Γέγραπται γὰρ ὡδί. Μεσιτείας δὲ τῆς Χριστοῦ τύπος ἦν, οἶμαι, τὸ χρῆμα. Φάσκει γὰρ ἐναργώς· ὁ Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι' ἐμοῦ. » Πρόσιμεν γὰρ οὐχ ετέρως ἢ διὰ τούτου τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, πάντα μὲν ἀρχαῖον ἀφανίζοντες μώλωπα, καὶ ἅπαν μὲν εἶδος προεκθλίβοντες μου λυσμού, μεταμφιεννύντες δὲ ὥσπερ νοῦν τῇ ἐν Χρι στῷ καθαρότητι, « Ενδύσασθε δὲ τὸν Κύριον Ἰησ σοῦν Χριστόν, ο θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος. Ταύτῃ τοι ἡ τῶν ἱματίων Εκπλυσις, τῆς ἐν πνεύματι καθαρότητος τὴν δύναμιν ὑπεπλάττετο. Η οὐκ εἶναι φῆς καὶ τοῦτο ἀληθὲς, ἐκ γε τοῦ εἰκότος ἀναπεπεισμένος ; Β. Φαίην ἄν. Δ. Ἐν είδει τοίνυν πυρός καταβεβηκότος τοῦ Θεοῦ, καίτοι δόξαν αἰσθητὴν, καὶ οὐ σφόδρα τοῖς τεθεαμέσ νας ἀσυνήθη δεικνύοντος, δυσφόρητον κομιδῇ τὴν αυτοπρόσωπον ἐποιεῖτο θέαν ὁ Ἰσραήλ, περίφοβοι Ο καὶ τρέμοντες ἐλιπάρουν τὸν δημαγωγόν, φημὶ θη Μωσέα, καὶ δὴ καὶ ἔφασαν· ο Λάλησον σὺ ἡμῖν, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, μήποτε ἀποθά- νωμεν, ο Ἰδοὺ δὴ σαφῶς, μεσιτεύεσθαι παρεκάλουν, ὡς ἀκράτῳ δηλονότι τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ προσβαλεῖν οὐχ οἷοί τε, "Ιθ: δὴ οὖν καθάπερ ἐξ ἐμφανοῦς εἰκόνος τῶν ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένων, ἐπὶ τὸν Μονογενῆ, ὃς ἐπείπερ οὐκ ἦν γυμνῇ πρὸς ἡμᾶς ἀφικέσθαι τῇ θείᾳ δόξῃ, ὡς ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπαιδεῦσαι βούλησιν, γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, μεσίτης τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων. • Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ἡ κατὰ τὰς Γραφάς. Οίον δέ με μὴ ψευδομυθεῖν, τῇ Χρι- στοῦ διακονία τὴν διὰ Μωσέως εικάζοντα. Εντεῦθεν Β ηκε, δ, οἶμαι, ῥᾷον ἂν μάθοις. ᾿Ανακεφαλαιούμενος γὰρ ἐν τῷ καλουμένῳ Δευτερονομίῳ τὰ περὶ τῆς συνόδου τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὧδε πή φησι· « Τέλειος ἔσῃ ἔναντι Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. Τὰ γὰρ ἔθνη ταῦτα, οὓς σὺ κατακληρονομείς αὐτοὺς, οὗτοι κληδονισμῶν καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔδωκε Κύριος ὁ Θεός σου. Προφήτην ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου, ὡς ἐμὲ, ἀναστήσει σοι Κύριος ὁ Θεός σου, αὐτοῦ ἀκούσεσθε. Κατά πάντα, ὅσα ᾐτήσω παρὰ Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου ἐν Χωρήδ, τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, λέγοντες· Οὐ προσθήσομεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα τοῦτο οὐκ ὀψόμεθα ἔτι, οὐδὲ μὴ ἀποθάνωμεν. Καὶ εἶπε Κύριος πρός με Ορθώς πάντα, ὅσα ἐλάλησαν. Προφήτην ἀναστήσω • το ' ge : DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. onere, ex Ægypto fugissent, et captivitatis jugo disrupto ad Sina montem habitassent, Deoque vie sum esset leges rerum agendarum magistras con- dere, jussi sunt ad montis radicem convenire, et vestimenta abluere, atque ita purgati ad Dei visio- nem tunc insolitam accedere. Quod cum denum tiante Mosé factum esset, • Descendit Dominus in specie ignis : tum fumorum globi efferri, nubes in- volvi caligine, discurrere ignes, hinc tenebræ et procella, horror ubique ac metus, et acutus tuba- rum clangor. Et eduxit quidem Moyses populum in occursum Dei sub monte 18. Sic enim scriptum est. Res autem illa typus erat, opinor, Christi mes diationis. Ait enim clare : t Nemo venit ad Patrem nisi per me "., Nec enim aliter accedimus quam per hunc ad Deum et Patrem, omni vetere cica- trice deleta, et omni quidem genere inquinamenti prius exlerso, et mente quodammodo Christi puris tate induta. «Induite vero Dominum Jesum Chri- stum, ait nobis serino divinus ". Idcirco vesti- mentorum ablutio puritatis spiritalis virtutem signl» ficabat. Annon istud quoque verum esse fateris probabili ratione persuasus? B C B. Omnino. A. Cum igitur in specie ignis descendisset Deus, tametsi gloriam sensibilem, nec spectatoribus ni- mis insolentem ostenderet, ejus tamen obtutum nequaquam ferre poterant Israelit, sed attoniti sc trementes precabantur populi ducem, Mosen nis mirumn, ac dicebant : • Loquere, tu, nobis, et non loquatur ad nos Deus, nequando moriamur . Ecce utique manifeste rogabant ut mediator esset Moses, quod scilicet ad puram Dei gloriam non possent accedere. Age ergo, velut ex clara imagine eorum quæ modo dicta sunt ad Unigenitum venia- qui, cum non posset ad nos pervenire cum nada deitatis gloria ut Dei ac Patris voluntatemi edoceret, factus est nobis similis, mediator Dei et hominum. Ipse enim est pax nostra, › secunduın Scripturas s. Noli autem putare mentiri me, cum Mosis ministerium Christi ministerio comparo. D Sed hinc, ut reor, facilius intelliges. In Deuterono- mio quippe, repetens ea quæ de convocatione filio- rum Israel dicta erant, sic infit Perfectus eris coram Domino Deo tuo. Gentes enim bæ, quas tu hæreditas, divinationes et vaticinia audient : et tlbi non sic dedit Dominus Deus tuus. Prophetam ex fratribus tuis, sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus, ipsum audietis, juxta omnia quæ petivisti a Domino Deo tuo in Choreb, in die convocationis, dicentes: Non adjiciemus audire vocem Domini Del nostri, et ignem magnum hunc non aspiciemus ul- tra, ne moriamur. Et dixit Dominus ad me : Recte omnia quæ locuti sunt ad te. Prophetam suscitabo eis de medio fratrum ipsorum sicut te; et dabo ver- ** Exod. xix, 16, 17. Joan, xiv, 9. Rom. xil, 14. st Exod. xx, 19. * Eplies. 11, 14.

αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλή σει αὐτοῖς καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄν θρωπος ἐκεῖνος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῶν λόγων αὐτοῦ, ὅσα ἐὰν λαλήσει ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. » 'Αρ' οὐκ ἐμφανῶς, ὡς ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς, ἔν γε τοῖς κατὰ Μωσέα, τὴν τοῦ μεσιτεύοντος χρείαν αναγκαιοτάτην ἀπέδειξε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀσθενές; Πλὴν ἐκεῖνο δια σκεπτέον. Δ. Εt Β Β. Τὸ ποῖόν τι φής; Α. Μωσῇ μὲν γὰρ προσιόντες, ο Λάλει σε πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν, ο ἔφασκεν ὁ Ἰσραήλ· καὶ τοῦτο ἐζήτουν ἐν Χωρὴ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, ὅτε Θεὸς ἦνέν ἰδέᾳ πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος Σινᾶ. Αλλ' ὡς ἄριστα τουτί λέγοντάς τε καὶ διεσκεμμένους ἀπεδέχετο μὲν ὁ Δημιουργός, προαναπλάττων δὲ ὥσπερ καὶ αὐτὴν ἡμῖν ἐν τύποις τὴν ἀλήθειαν, τὴν διὰ Χριστοῦ μεσι τείαν ὑπισχνείτο λέγων· « Ορθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλη σαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ μέσου τῶν ἀδελ φῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· ο μεσίτην δηλονότι, καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ θείους διαπορθμεύονται λόγους, καὶ κατασημαίνοντα τῷ λαῷ τὸ τῇ ἀφράσῳ τε καὶ ἀξ- ῥήτῳ φύσει δοκοῦν, δ καὶ ἀταλαίπωρον κομιδή και δι' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τετελεσμένον ἰδεῖν. Ανεκεκράγει γὰρ ἐναργῶς, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. » Καὶ πάλιν· « Τα βήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντες με, ο Γράφει δὲ καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ· Ο λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τα βήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, ἐπιψηφις! τῷ λόγῳ τὸ ἀληθὲς, ἢ καταρνήσῃ τὸ συναινεῖν; Β. Οὐδαμῶς. Α. Οὐκοῦν ταυτὶ μὲν ἡμῖν Μωσέως ειρήσθω πέρ Βούλει τι καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτῳ φώμεν, τῆς τοῦ Γιου μεσιτείας ἀποῤῥήτως ὑμῖν ἀνατυποῦν τὸν τρόπον; Η τοῦτο μεθέντας, ἑτέραν ἡμᾶς οἴει χρήναι διατειν ὁδόν ; Β. 'Αλλ', ὦ γενναίε, τί δὴ παρέντες τὸ ἐν χερτ!, καίτοι λίαν ἡμᾶς ὀνήσειν προσδοκώμενον, ἐφ' ἑτέραν Αt (μεν τε καὶ διασπεύδομεν νοημάτων θήραν, ὅτε καὶ σχολαίως τοῦτο δρᾶν ἄμεινον ἔσται που, παραποδί ζοντος οὐδενός ; Α. Τετράψομαι τοίνυν ἐπὶ τὸ αὐτῷ σοὶ φίλον, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Κορὲ γὰρ δὴ, Δαθαν τε καὶ ᾿Αβειρών, φυλῆς μὲν καὶ γένους ἐξέφυσαν τοῦ Λευί, Ετετάχατο δὲ οὐκ ἐν τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσιν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς τὴν ὑπουργικὴν διαπεραίνουσιν λειτουργίαν, ἐν τῇ τοῦ μαρτυρίου σκηνῇ· Λευῖται δὲ οὗτοι, καὶ μέτριον ἦν τοῦτο αὐτοῖς. Εἶτα τῆς ἱερωσύνης τὴν δόξαν οὐκ ἐν καιρῷ διψήσαντες, καὶ μέτρον τιμῆς ἀσυνέτως οὐ προσιέμενοι τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ, αὐτόμολοι και θρα- σεῖς ἐπὶ τὸ μεῖζον μέσον ᾔεσαν, καὶ δὴ κατεξανιστᾶσι Μωσέως τε καὶ Δαρὼν τὴν συναγω * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ! Dum meum in ore ejus, et loquetur eis secundum A quod mandabo ci. Et homo qui non audierit quæ . cunque locutus fuerit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eo s. » Annon clare in Mose, velut in typis adhuc et umbris maxime ne- cessarium usum mediatoris ostendit humanitatis infirmitas? Verumtamen illud considerandum. B. Quidnam ? Accedentes quippe ad Mosen Israelitæ : « Lo- quere, tu, nobis, et ne loquatur nobis Deus, ne mo- riamur, › dicebat Israel. Idque petebant a Mose in Horeb, cum eo convenissent, quo tempore Deus crat in specie ignis supra montem Sina. Sed ista recte dicentes ac dijudicantes laudabat quidem Opifex, verum ipsam nobis etiam veritatem typis quodammodo præformans veritatem, mediationem per Christum promittebat, dicens : ‹ Recte omnia quæcunque locuti sunt. Prophetam illis excitabo de medio fratrum ipsorum sicut te, » mediatorem sci- licet, et qui supernos ac divinos sermones annun- tiaret, ac ineffabilis arcanæque naturae voluntatem populo declararet, quam per Christum ipsum per- fectam fuisse nullo negotio videre licet. Manifeste enim clamavit : ‹ Ego ex meipso locutus non sum, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatnm dedit quid dicam et quid loquar “. • rursus : Verba quæ ego loquor non sunt mea, sed ejus qui misit me . . Scribit quoque sapiens Joannes de ipso : • Qui accepit ejus testimonium, signavit quod Deus verax est. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur s. » Nuuquid igitur, o charum caput, mihi vera dicenti suffragaberis, aut annuere recusabis ? B. Nequaquam. • A. ltaque hac novis de Mose dicta sunto. Vin' tu aliud quoddam præterea dicamus, quod mediatio- nis Filii modum nobis ineffabilem exprimat; an eo relicto aliam nobis viam insistendam existimas ? B C B. cur demum, eo relicto quod est in manibus, unde multum utilitatis speramus, ad alias rationes investigandas convertimur, cum satius futurum sit D istud agere nunc per otium, prohibente nemine ? A. Ibo itaque quo tibi libebit, et certe jam ag- gredior. Core, Datban et Abiron ex tribu quidem et genere Levi oriundi erant, verumtainen sacer- dotii sorte carebant, et inter eos ascripti erant qui in tabernaculo testimonii ministrabant. Levitæ au- tem hi, et eorum bæ partes erant. Postea sacerdotii honorem cum inepte ambirent, et modum honoris illius divini præ stultitia non caperent, facta de- ſectione, singulari cum audacia in medium prodeunt, atque contra Mosen et Aaron congregationem ex- citant, et acerbis vocibus mansuetum alioquin ** Deut. xvi, 15-19. "+ [OE col. Joan. xii, 49. ** Joan. xtv. 10. " Joan. 111, 33, 34.

αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλή σει αὐτοῖς καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄν θρωπος ἐκεῖνος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῶν λόγων αὐτοῦ, ὅσα ἐὰν λαλήσει ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. » 'Αρ' οὐκ ἐμφανῶς, ὡς ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς, ἔν γε τοῖς κατὰ Μωσέα, τὴν τοῦ μεσιτεύοντος χρείαν αναγκαιοτάτην ἀπέδειξε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀσθενές; Πλὴν ἐκεῖνο δια σκεπτέον. Δ. Εt Β Β. Τὸ ποῖόν τι φής; Α. Μωσῇ μὲν γὰρ προσιόντες, ο Λάλει σε πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν, ο ἔφασκεν ὁ Ἰσραήλ· καὶ τοῦτο ἐζήτουν ἐν Χωρὴ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, ὅτε Θεὸς ἦνέν ἰδέᾳ πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος Σινᾶ. Αλλ' ὡς ἄριστα τουτί λέγοντάς τε καὶ διεσκεμμένους ἀπεδέχετο μὲν ὁ Δημιουργός, προαναπλάττων δὲ ὥσπερ καὶ αὐτὴν ἡμῖν ἐν τύποις τὴν ἀλήθειαν, τὴν διὰ Χριστοῦ μεσι τείαν ὑπισχνείτο λέγων· « Ορθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλη σαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ μέσου τῶν ἀδελ φῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· ο μεσίτην δηλονότι, καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ θείους διαπορθμεύονται λόγους, καὶ κατασημαίνοντα τῷ λαῷ τὸ τῇ ἀφράσῳ τε καὶ ἀξ- ῥήτῳ φύσει δοκοῦν, δ καὶ ἀταλαίπωρον κομιδή και δι' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τετελεσμένον ἰδεῖν. Ανεκεκράγει γὰρ ἐναργῶς, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. » Καὶ πάλιν· « Τα βήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντες με, ο Γράφει δὲ καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ· Ο λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τα βήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, ἐπιψηφις! τῷ λόγῳ τὸ ἀληθὲς, ἢ καταρνήσῃ τὸ συναινεῖν; Β. Οὐδαμῶς. Α. Οὐκοῦν ταυτὶ μὲν ἡμῖν Μωσέως ειρήσθω πέρ Βούλει τι καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτῳ φώμεν, τῆς τοῦ Γιου μεσιτείας ἀποῤῥήτως ὑμῖν ἀνατυποῦν τὸν τρόπον; Η τοῦτο μεθέντας, ἑτέραν ἡμᾶς οἴει χρήναι διατειν ὁδόν ; Β. 'Αλλ', ὦ γενναίε, τί δὴ παρέντες τὸ ἐν χερτ!, καίτοι λίαν ἡμᾶς ὀνήσειν προσδοκώμενον, ἐφ' ἑτέραν Αt (μεν τε καὶ διασπεύδομεν νοημάτων θήραν, ὅτε καὶ σχολαίως τοῦτο δρᾶν ἄμεινον ἔσται που, παραποδί ζοντος οὐδενός ; Α. Τετράψομαι τοίνυν ἐπὶ τὸ αὐτῷ σοὶ φίλον, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Κορὲ γὰρ δὴ, Δαθαν τε καὶ ᾿Αβειρών, φυλῆς μὲν καὶ γένους ἐξέφυσαν τοῦ Λευί, Ετετάχατο δὲ οὐκ ἐν τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσιν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς τὴν ὑπουργικὴν διαπεραίνουσιν λειτουργίαν, ἐν τῇ τοῦ μαρτυρίου σκηνῇ· Λευῖται δὲ οὗτοι, καὶ μέτριον ἦν τοῦτο αὐτοῖς. Εἶτα τῆς ἱερωσύνης τὴν δόξαν οὐκ ἐν καιρῷ διψήσαντες, καὶ μέτρον τιμῆς ἀσυνέτως οὐ προσιέμενοι τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ, αὐτόμολοι και θρα- σεῖς ἐπὶ τὸ μεῖζον μέσον ᾔεσαν, καὶ δὴ κατεξανιστᾶσι Μωσέως τε καὶ Δαρὼν τὴν συναγω * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ! Dum meum in ore ejus, et loquetur eis secundum A quod mandabo ci. Et homo qui non audierit quæ . cunque locutus fuerit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eo s. » Annon clare in Mose, velut in typis adhuc et umbris maxime ne- cessarium usum mediatoris ostendit humanitatis infirmitas? Verumtamen illud considerandum. B. Quidnam ? Accedentes quippe ad Mosen Israelitæ : « Lo- quere, tu, nobis, et ne loquatur nobis Deus, ne mo- riamur, › dicebat Israel. Idque petebant a Mose in Horeb, cum eo convenissent, quo tempore Deus crat in specie ignis supra montem Sina. Sed ista recte dicentes ac dijudicantes laudabat quidem Opifex, verum ipsam nobis etiam veritatem typis quodammodo præformans veritatem, mediationem per Christum promittebat, dicens : ‹ Recte omnia quæcunque locuti sunt. Prophetam illis excitabo de medio fratrum ipsorum sicut te, » mediatorem sci- licet, et qui supernos ac divinos sermones annun- tiaret, ac ineffabilis arcanæque naturae voluntatem populo declararet, quam per Christum ipsum per- fectam fuisse nullo negotio videre licet. Manifeste enim clamavit : ‹ Ego ex meipso locutus non sum, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatnm dedit quid dicam et quid loquar “. • rursus : Verba quæ ego loquor non sunt mea, sed ejus qui misit me . . Scribit quoque sapiens Joannes de ipso : • Qui accepit ejus testimonium, signavit quod Deus verax est. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur s. » Nuuquid igitur, o charum caput, mihi vera dicenti suffragaberis, aut annuere recusabis ? B. Nequaquam. • A. ltaque hac novis de Mose dicta sunto. Vin' tu aliud quoddam præterea dicamus, quod mediatio- nis Filii modum nobis ineffabilem exprimat; an eo relicto aliam nobis viam insistendam existimas ? B C B. cur demum, eo relicto quod est in manibus, unde multum utilitatis speramus, ad alias rationes investigandas convertimur, cum satius futurum sit D istud agere nunc per otium, prohibente nemine ? A. Ibo itaque quo tibi libebit, et certe jam ag- gredior. Core, Datban et Abiron ex tribu quidem et genere Levi oriundi erant, verumtainen sacer- dotii sorte carebant, et inter eos ascripti erant qui in tabernaculo testimonii ministrabant. Levitæ au- tem hi, et eorum bæ partes erant. Postea sacerdotii honorem cum inepte ambirent, et modum honoris illius divini præ stultitia non caperent, facta de- ſectione, singulari cum audacia in medium prodeunt, atque contra Mosen et Aaron congregationem ex- citant, et acerbis vocibus mansuetum alioquin ** Deut. xvi, 15-19. "+ [OE col. Joan. xii, 49. ** Joan. xtv. 10. " Joan. 111, 33, 34.

αὐτοῖς ἐκ μέσου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν ὥσπερ σέ· καὶ δώσω τὸ ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλή σει αὐτοῖς καθότι ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. Καὶ ὁ ἄν θρωπος ἐκεῖνος ὃς ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῶν λόγων αὐτοῦ, ὅσα ἐὰν λαλήσει ὁ προφήτης ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ἐκδικήσω ἐξ αὐτοῦ. » 'Αρ' οὐκ ἐμφανῶς, ὡς ἐν τύποις ἔτι καὶ σκιαῖς, ἔν γε τοῖς κατὰ Μωσέα, τὴν τοῦ μεσιτεύοντος χρείαν αναγκαιοτάτην ἀπέδειξε τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἀσθενές; Πλὴν ἐκεῖνο δια σκεπτέον. Δ. Εt Β Β. Τὸ ποῖόν τι φής; Α. Μωσῇ μὲν γὰρ προσιόντες, ο Λάλει σε πρὸς ἡμᾶς, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν, ο ἔφασκεν ὁ Ἰσραήλ· καὶ τοῦτο ἐζήτουν ἐν Χωρὴ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκκλησίας, ὅτε Θεὸς ἦνέν ἰδέᾳ πυρὸς ἐπὶ τὸ ὄρος Σινᾶ. Αλλ' ὡς ἄριστα τουτί λέγοντάς τε καὶ διεσκεμμένους ἀπεδέχετο μὲν ὁ Δημιουργός, προαναπλάττων δὲ ὥσπερ καὶ αὐτὴν ἡμῖν ἐν τύποις τὴν ἀλήθειαν, τὴν διὰ Χριστοῦ μεσι τείαν ὑπισχνείτο λέγων· « Ορθῶς πάντα, ὅσα ἐλάλη σαν. Προφήτην αὐτοῖς ἀναστήσω ἐκ μέσου τῶν ἀδελ φῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ· ο μεσίτην δηλονότι, καὶ τοὺς ἄνωθέν τε καὶ θείους διαπορθμεύονται λόγους, καὶ κατασημαίνοντα τῷ λαῷ τὸ τῇ ἀφράσῳ τε καὶ ἀξ- ῥήτῳ φύσει δοκοῦν, δ καὶ ἀταλαίπωρον κομιδή και δι' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τετελεσμένον ἰδεῖν. Ανεκεκράγει γὰρ ἐναργῶς, ὅτι ο Ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ' ὁ πέμψας με Πατήρ, αυτός μοι ἐντολὴν δέδωκε τί εἴπω καὶ τί λαλήσω. » Καὶ πάλιν· « Τα βήματα, ἃ ἐγὼ λαλῶ οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντες με, ο Γράφει δὲ καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ· Ο λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν, ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθῆς ἐστιν. Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τα βήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, ἐπιψηφις! τῷ λόγῳ τὸ ἀληθὲς, ἢ καταρνήσῃ τὸ συναινεῖν; Β. Οὐδαμῶς. Α. Οὐκοῦν ταυτὶ μὲν ἡμῖν Μωσέως ειρήσθω πέρ Βούλει τι καὶ ἕτερον ἐπὶ τούτῳ φώμεν, τῆς τοῦ Γιου μεσιτείας ἀποῤῥήτως ὑμῖν ἀνατυποῦν τὸν τρόπον; Η τοῦτο μεθέντας, ἑτέραν ἡμᾶς οἴει χρήναι διατειν ὁδόν ; Β. 'Αλλ', ὦ γενναίε, τί δὴ παρέντες τὸ ἐν χερτ!, καίτοι λίαν ἡμᾶς ὀνήσειν προσδοκώμενον, ἐφ' ἑτέραν Αt (μεν τε καὶ διασπεύδομεν νοημάτων θήραν, ὅτε καὶ σχολαίως τοῦτο δρᾶν ἄμεινον ἔσται που, παραποδί ζοντος οὐδενός ; Α. Τετράψομαι τοίνυν ἐπὶ τὸ αὐτῷ σοὶ φίλον, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Κορὲ γὰρ δὴ, Δαθαν τε καὶ ᾿Αβειρών, φυλῆς μὲν καὶ γένους ἐξέφυσαν τοῦ Λευί, Ετετάχατο δὲ οὐκ ἐν τοῖς ἱερᾶσθαι λαχοῦσιν, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς τὴν ὑπουργικὴν διαπεραίνουσιν λειτουργίαν, ἐν τῇ τοῦ μαρτυρίου σκηνῇ· Λευῖται δὲ οὗτοι, καὶ μέτριον ἦν τοῦτο αὐτοῖς. Εἶτα τῆς ἱερωσύνης τὴν δόξαν οὐκ ἐν καιρῷ διψήσαντες, καὶ μέτρον τιμῆς ἀσυνέτως οὐ προσιέμενοι τὸ παρὰ τοῦ Θεοῦ, αὐτόμολοι και θρα- σεῖς ἐπὶ τὸ μεῖζον μέσον ᾔεσαν, καὶ δὴ κατεξανιστᾶσι Μωσέως τε καὶ Δαρὼν τὴν συναγω * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ! Dum meum in ore ejus, et loquetur eis secundum A quod mandabo ci. Et homo qui non audierit quæ . cunque locutus fuerit propheta ille in nomine meo, ego vindictam sumam de eo s. » Annon clare in Mose, velut in typis adhuc et umbris maxime ne- cessarium usum mediatoris ostendit humanitatis infirmitas? Verumtamen illud considerandum. B. Quidnam ? Accedentes quippe ad Mosen Israelitæ : « Lo- quere, tu, nobis, et ne loquatur nobis Deus, ne mo- riamur, › dicebat Israel. Idque petebant a Mose in Horeb, cum eo convenissent, quo tempore Deus crat in specie ignis supra montem Sina. Sed ista recte dicentes ac dijudicantes laudabat quidem Opifex, verum ipsam nobis etiam veritatem typis quodammodo præformans veritatem, mediationem per Christum promittebat, dicens : ‹ Recte omnia quæcunque locuti sunt. Prophetam illis excitabo de medio fratrum ipsorum sicut te, » mediatorem sci- licet, et qui supernos ac divinos sermones annun- tiaret, ac ineffabilis arcanæque naturae voluntatem populo declararet, quam per Christum ipsum per- fectam fuisse nullo negotio videre licet. Manifeste enim clamavit : ‹ Ego ex meipso locutus non sum, sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatnm dedit quid dicam et quid loquar “. • rursus : Verba quæ ego loquor non sunt mea, sed ejus qui misit me . . Scribit quoque sapiens Joannes de ipso : • Qui accepit ejus testimonium, signavit quod Deus verax est. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur s. » Nuuquid igitur, o charum caput, mihi vera dicenti suffragaberis, aut annuere recusabis ? B. Nequaquam. • A. ltaque hac novis de Mose dicta sunto. Vin' tu aliud quoddam præterea dicamus, quod mediatio- nis Filii modum nobis ineffabilem exprimat; an eo relicto aliam nobis viam insistendam existimas ? B C B. cur demum, eo relicto quod est in manibus, unde multum utilitatis speramus, ad alias rationes investigandas convertimur, cum satius futurum sit D istud agere nunc per otium, prohibente nemine ? A. Ibo itaque quo tibi libebit, et certe jam ag- gredior. Core, Datban et Abiron ex tribu quidem et genere Levi oriundi erant, verumtainen sacer- dotii sorte carebant, et inter eos ascripti erant qui in tabernaculo testimonii ministrabant. Levitæ au- tem hi, et eorum bæ partes erant. Postea sacerdotii honorem cum inepte ambirent, et modum honoris illius divini præ stultitia non caperent, facta de- ſectione, singulari cum audacia in medium prodeunt, atque contra Mosen et Aaron congregationem ex- citant, et acerbis vocibus mansuetum alioquin ** Deut. xvi, 15-19. "+ [OE col. Joan. xii, 49. ** Joan. xtv. 10. " Joan. 111, 33, 34.

γήν, πικροῖς δὲ τὸν προσηνῆ καταπ[τ]αίοντες λόγοις, κατηρέθιζον ήδη πως εἰς δυσθυμίας. Δίκας δὲ οὗτοι πραττόμενοι τοῦ τολμήματος, παρὰ τοῦ δίκαια κρί νοντος, πανοικὶ διολώλασι. Διοίξασα γὰρ ἡ γῆ τὸ στόμα αὐτῆς, κατέπιεν αὐτοὺς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ τα κτήνη αὐτῶν, καὶ πάντα ὅσα ἦν αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ὁσίως κεκολασμένοις ἐκτόπως επιστυγνάζον τες, ἐχίων, οἶμαι, δίκην επέθρωσκόν τε καὶ ἐπεφύοντο τοῖς ἀμφὶ Μωσέα τῶν ἰσοφρόνων τινῶν, ἡ θεία λοιπὸν εἰς ὀργὰς ἐκαλεῖτο φύσις. Γέγραπται δὲ οὕτως· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών λέγων· Εκχωρήσατε ἐκ μέσου τῆς συναγωγής ταύτης, καὶ ἐξαναλώσω αὐτοὺς εἰτάπαξ. Καὶ ἔπεσον ἐπὶ πρός- ωπον αὐτῶν. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών· Λαβέ τὸ πυρεῖον, καὶ ἐπίθες ἐπ' αὐτὸ πῦρ ἀπὸ τοῦ θυσια στηρίου, καὶ ἐπέβαλε ἐπ' αὐτὸ θυμίαμα, καὶ ἀπένεγκε τοτάχος εἰς τὴν παρεμβολήν, καὶ ἐξίλασαι περὶ αὐτ τῶν. Ἐξῆλθε γὰρ ὀργὴ ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ ἦραται θραύειν τὸν λαόν. Καὶ ἔλαβεν Ααρών, καθά- περ ἐλάλησεν αὐτῷ Μωσῆς, καὶ ἔδραμεν εἰς τὴν συναγωγήν. Καὶ ἤδη ἐνῆρκτο ή θραῦσις ἐν τῷ λαῷ· καὶ ἐπέβαλε τὸ θυμίαμα, καὶ ἐξιλάσατο περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔστη ἀναμέσον τῶν τεθνηκότων καὶ τῶν ζώντων, καὶ ἐκοπίασεν ἐκόπασεν] ἡ θραῦσις. ο καὶ μετὰ τοῦτο ἀσυμφανές, ὦ Ερμεία; Β. Ναί. Δεῖν γὰρ ἔγωγέ φημι κατιδεῖν ἀστείως τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας ὑποδηλούμενον. Οὐκοῦν διατάφει· οὐ γὰρ ἔσῃ διαδρᾷν καὶ τοῦτο πρέπων. Δ. Οὐ γὰρ οἴει τὸν ᾿Ααρών, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἱερωσύνης τεθεῖσθαι τὸ ἐν ἀρχαῖς, τόν τε ποδήρη διεζωσμένον, καὶ τὴν καλουμέ- την επωμίδα, καὶ τὸ πέταλον τὸ χρυσοῦν ἐπὶ μετα ώποις ἄκροις, καὶ τοὺς λίθους τῆς γλυφῆς, καὶ τὸ Επι τούτων εὐσυνοπτότερον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνον εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσελθεῖν ἐπιτετραμμένον, αἷματός τε οὐ δίχα τὴν ὑπὲρ παντὸς τοῦ λαοῦ πλη- ροῦντα θυσίαν; Β. Εὖ λέγεις, επεί τοι καὶ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· ο Χριστός δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ῞Αγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. » Καὶ ὅτι τύποι μὲν τὰ ἀρχαῖα καὶ σκιαί, ταυτὶ δὲ δὴ, τουτέστι, τὰ διὰ Χρισ στου λαμπρά τε ήδη καὶ ἐμφανεστάτη λίαν ἀλήθεια, τἷς ἂν ἐνδοιάσαι τῶν εὐμαθεστέρων ; Α. Παραδεξάμενοι τοίνυν εἰς ἀρχιερέα καὶ ἀπόστο λον τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Χριστὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῖς τῶν τύπων ἀκαλλεστέραις ἔτι σκιαῖς οἱονεί πως ήδη τὰ παμποίκιλα τῆς ἀληθείας ἐπιπάττοντες χρώματα, φέρε λέγωμεν, ὅτι τοῖς θείοις δόγμασι καὶ Δεσποτικοῖς θεσπίσμασι αντεξάγοντες ἀπηνῶς τὸ ἴδιον θέλημα πάντες ὅσοι πλατείαν ταυτηνὶ καὶ ἀμέτρητον οἰκοῦ- μεν, προσκεκρουκαμεν οὐ μετρίως τῷ Δημιουργῷ, καίτοι τιμῆς τε καὶ δόξης ἐφέντι λαχεῖν, ὡς ἦν ἀν- 'Αρά σοι λοιπὸν τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας τὸ χρῆμα DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. A hominem appetentes, in angorem animi denum [LXX B C D proritabant. Verum, hi temeritatis suæ pœnas tule- runt ab eo qui justa judicat, et cum tota domo per- ierunt. Nam apertis faucibus terra ipsos eorum- que liberos, et jumenta eorum, et cunctas facul- tates absorbuit. Cum autem illis sancte punitis ni- mio plus indolentes quidam ejusce factionis, vipera- rum instar, Mosen adorirentur, divina tandem natura ad iram provocata est. Scriptum est autem in hunc modum: Et locutus est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens : Discedite de medio synagoga istius, et consumam cos confestim. Et ceciderunt in faciem suam. Et dixit Moses ad Aaron: Sume tharibulum, et impone super illud ignen ab altari, et injice super illud incensum, et effer velociter in castra, et exora pro cis. Exiit enim ira a facie Domini, et cæpit vulnerare populum. Et sumpsit Aaron sicut locutus est ei Moses, et cucurrit ad synagogam. Et jam incœperat vulneratio in populo, injecit incensum, et exoravit pro populo, et stetit inter medium mortnorum et vivorum, et ces- savit plaga "., An obscura tibi posthac etiam erit ipsa Filii mediatio, Hermia ? B. Erit. Existimo enim dispiciendum esse accu- rate quidnam sub historia latest. Igitur planum fa- cias ; neque enim te istud prætermittere decebit. A. Quid vero? nonne putas Aaronem in typum et imaginem Salvatoris nostri positum fuisse ab initio, qui talari succinctus, et lumerali ornatus, et au- rea lamina in summa fronte, et lapidibus sculptis** : et, quod spectabilius erat, semel tantum in anno in Sancta sanctorum ingredi fas erat, neque vero incruentain pro cuncto populo victimam litabat ? B. Recte, quandoquidem scribit etiam divinus Paulus : ‹ Christus autein assistens pontifex futu- rorum bonorum, per amplius et perfectius taber- naculum, non manu factum, id est, non hujus crea- Lionis, neque per sanguinem lircorum, aut vitulo- rum, sed per proprium sanguinem introivit semel m sancta, æterna redemptione inventa ". » El vetera quidem illa typos et umbras esse, hæc autem, id est, ea quæ per Christum sunt, claram nunc et oppido manifestam esse veritatem, quis paulo eru- ditior dubitaverit ? A. Assumpto igitur in pontificem et apostolum confessionis nostræ Christo Jesu ", et figurarum rudiori adhuc umbra multiplicibus veritatis colo- ribus quodammodo inducta, age, dicamus nos, quot- quot latum hunc et immensum orbem incolimus Creatorem non mediocriter offendisse, dum divinis dogmatis et Dominicis oraculis nostram voluntatein insolenter opposuimus, quamvis homines vero ko- nore et gloria beari cuperet. Inde corruptio nostra ☛ Num. xvi, 1–46. ** Exod. xxviii, 4. " Hebr. ix, 11, 12. so febr. 111, 1. •

γήν, πικροῖς δὲ τὸν προσηνῆ καταπ[τ]αίοντες λόγοις, κατηρέθιζον ήδη πως εἰς δυσθυμίας. Δίκας δὲ οὗτοι πραττόμενοι τοῦ τολμήματος, παρὰ τοῦ δίκαια κρί νοντος, πανοικὶ διολώλασι. Διοίξασα γὰρ ἡ γῆ τὸ στόμα αὐτῆς, κατέπιεν αὐτοὺς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ τα κτήνη αὐτῶν, καὶ πάντα ὅσα ἦν αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ὁσίως κεκολασμένοις ἐκτόπως επιστυγνάζον τες, ἐχίων, οἶμαι, δίκην επέθρωσκόν τε καὶ ἐπεφύοντο τοῖς ἀμφὶ Μωσέα τῶν ἰσοφρόνων τινῶν, ἡ θεία λοιπὸν εἰς ὀργὰς ἐκαλεῖτο φύσις. Γέγραπται δὲ οὕτως· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών λέγων· Εκχωρήσατε ἐκ μέσου τῆς συναγωγής ταύτης, καὶ ἐξαναλώσω αὐτοὺς εἰτάπαξ. Καὶ ἔπεσον ἐπὶ πρός- ωπον αὐτῶν. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών· Λαβέ τὸ πυρεῖον, καὶ ἐπίθες ἐπ' αὐτὸ πῦρ ἀπὸ τοῦ θυσια στηρίου, καὶ ἐπέβαλε ἐπ' αὐτὸ θυμίαμα, καὶ ἀπένεγκε τοτάχος εἰς τὴν παρεμβολήν, καὶ ἐξίλασαι περὶ αὐτ τῶν. Ἐξῆλθε γὰρ ὀργὴ ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ ἦραται θραύειν τὸν λαόν. Καὶ ἔλαβεν Ααρών, καθά- περ ἐλάλησεν αὐτῷ Μωσῆς, καὶ ἔδραμεν εἰς τὴν συναγωγήν. Καὶ ἤδη ἐνῆρκτο ή θραῦσις ἐν τῷ λαῷ· καὶ ἐπέβαλε τὸ θυμίαμα, καὶ ἐξιλάσατο περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔστη ἀναμέσον τῶν τεθνηκότων καὶ τῶν ζώντων, καὶ ἐκοπίασεν ἐκόπασεν] ἡ θραῦσις. ο καὶ μετὰ τοῦτο ἀσυμφανές, ὦ Ερμεία; Β. Ναί. Δεῖν γὰρ ἔγωγέ φημι κατιδεῖν ἀστείως τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας ὑποδηλούμενον. Οὐκοῦν διατάφει· οὐ γὰρ ἔσῃ διαδρᾷν καὶ τοῦτο πρέπων. Δ. Οὐ γὰρ οἴει τὸν ᾿Ααρών, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἱερωσύνης τεθεῖσθαι τὸ ἐν ἀρχαῖς, τόν τε ποδήρη διεζωσμένον, καὶ τὴν καλουμέ- την επωμίδα, καὶ τὸ πέταλον τὸ χρυσοῦν ἐπὶ μετα ώποις ἄκροις, καὶ τοὺς λίθους τῆς γλυφῆς, καὶ τὸ Επι τούτων εὐσυνοπτότερον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνον εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσελθεῖν ἐπιτετραμμένον, αἷματός τε οὐ δίχα τὴν ὑπὲρ παντὸς τοῦ λαοῦ πλη- ροῦντα θυσίαν; Β. Εὖ λέγεις, επεί τοι καὶ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· ο Χριστός δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ῞Αγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. » Καὶ ὅτι τύποι μὲν τὰ ἀρχαῖα καὶ σκιαί, ταυτὶ δὲ δὴ, τουτέστι, τὰ διὰ Χρισ στου λαμπρά τε ήδη καὶ ἐμφανεστάτη λίαν ἀλήθεια, τἷς ἂν ἐνδοιάσαι τῶν εὐμαθεστέρων ; Α. Παραδεξάμενοι τοίνυν εἰς ἀρχιερέα καὶ ἀπόστο λον τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Χριστὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῖς τῶν τύπων ἀκαλλεστέραις ἔτι σκιαῖς οἱονεί πως ήδη τὰ παμποίκιλα τῆς ἀληθείας ἐπιπάττοντες χρώματα, φέρε λέγωμεν, ὅτι τοῖς θείοις δόγμασι καὶ Δεσποτικοῖς θεσπίσμασι αντεξάγοντες ἀπηνῶς τὸ ἴδιον θέλημα πάντες ὅσοι πλατείαν ταυτηνὶ καὶ ἀμέτρητον οἰκοῦ- μεν, προσκεκρουκαμεν οὐ μετρίως τῷ Δημιουργῷ, καίτοι τιμῆς τε καὶ δόξης ἐφέντι λαχεῖν, ὡς ἦν ἀν- 'Αρά σοι λοιπὸν τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας τὸ χρῆμα DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. A hominem appetentes, in angorem animi denum [LXX B C D proritabant. Verum, hi temeritatis suæ pœnas tule- runt ab eo qui justa judicat, et cum tota domo per- ierunt. Nam apertis faucibus terra ipsos eorum- que liberos, et jumenta eorum, et cunctas facul- tates absorbuit. Cum autem illis sancte punitis ni- mio plus indolentes quidam ejusce factionis, vipera- rum instar, Mosen adorirentur, divina tandem natura ad iram provocata est. Scriptum est autem in hunc modum: Et locutus est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens : Discedite de medio synagoga istius, et consumam cos confestim. Et ceciderunt in faciem suam. Et dixit Moses ad Aaron: Sume tharibulum, et impone super illud ignen ab altari, et injice super illud incensum, et effer velociter in castra, et exora pro cis. Exiit enim ira a facie Domini, et cæpit vulnerare populum. Et sumpsit Aaron sicut locutus est ei Moses, et cucurrit ad synagogam. Et jam incœperat vulneratio in populo, injecit incensum, et exoravit pro populo, et stetit inter medium mortnorum et vivorum, et ces- savit plaga "., An obscura tibi posthac etiam erit ipsa Filii mediatio, Hermia ? B. Erit. Existimo enim dispiciendum esse accu- rate quidnam sub historia latest. Igitur planum fa- cias ; neque enim te istud prætermittere decebit. A. Quid vero? nonne putas Aaronem in typum et imaginem Salvatoris nostri positum fuisse ab initio, qui talari succinctus, et lumerali ornatus, et au- rea lamina in summa fronte, et lapidibus sculptis** : et, quod spectabilius erat, semel tantum in anno in Sancta sanctorum ingredi fas erat, neque vero incruentain pro cuncto populo victimam litabat ? B. Recte, quandoquidem scribit etiam divinus Paulus : ‹ Christus autein assistens pontifex futu- rorum bonorum, per amplius et perfectius taber- naculum, non manu factum, id est, non hujus crea- Lionis, neque per sanguinem lircorum, aut vitulo- rum, sed per proprium sanguinem introivit semel m sancta, æterna redemptione inventa ". » El vetera quidem illa typos et umbras esse, hæc autem, id est, ea quæ per Christum sunt, claram nunc et oppido manifestam esse veritatem, quis paulo eru- ditior dubitaverit ? A. Assumpto igitur in pontificem et apostolum confessionis nostræ Christo Jesu ", et figurarum rudiori adhuc umbra multiplicibus veritatis colo- ribus quodammodo inducta, age, dicamus nos, quot- quot latum hunc et immensum orbem incolimus Creatorem non mediocriter offendisse, dum divinis dogmatis et Dominicis oraculis nostram voluntatein insolenter opposuimus, quamvis homines vero ko- nore et gloria beari cuperet. Inde corruptio nostra ☛ Num. xvi, 1–46. ** Exod. xxviii, 4. " Hebr. ix, 11, 12. so febr. 111, 1. •

γήν, πικροῖς δὲ τὸν προσηνῆ καταπ[τ]αίοντες λόγοις, κατηρέθιζον ήδη πως εἰς δυσθυμίας. Δίκας δὲ οὗτοι πραττόμενοι τοῦ τολμήματος, παρὰ τοῦ δίκαια κρί νοντος, πανοικὶ διολώλασι. Διοίξασα γὰρ ἡ γῆ τὸ στόμα αὐτῆς, κατέπιεν αὐτοὺς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν, καὶ τα κτήνη αὐτῶν, καὶ πάντα ὅσα ἦν αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ τοῖς ὁσίως κεκολασμένοις ἐκτόπως επιστυγνάζον τες, ἐχίων, οἶμαι, δίκην επέθρωσκόν τε καὶ ἐπεφύοντο τοῖς ἀμφὶ Μωσέα τῶν ἰσοφρόνων τινῶν, ἡ θεία λοιπὸν εἰς ὀργὰς ἐκαλεῖτο φύσις. Γέγραπται δὲ οὕτως· « Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωσήν καὶ Ααρών λέγων· Εκχωρήσατε ἐκ μέσου τῆς συναγωγής ταύτης, καὶ ἐξαναλώσω αὐτοὺς εἰτάπαξ. Καὶ ἔπεσον ἐπὶ πρός- ωπον αὐτῶν. Καὶ εἶπε Μωσῆς πρὸς 'Ααρών· Λαβέ τὸ πυρεῖον, καὶ ἐπίθες ἐπ' αὐτὸ πῦρ ἀπὸ τοῦ θυσια στηρίου, καὶ ἐπέβαλε ἐπ' αὐτὸ θυμίαμα, καὶ ἀπένεγκε τοτάχος εἰς τὴν παρεμβολήν, καὶ ἐξίλασαι περὶ αὐτ τῶν. Ἐξῆλθε γὰρ ὀργὴ ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ ἦραται θραύειν τὸν λαόν. Καὶ ἔλαβεν Ααρών, καθά- περ ἐλάλησεν αὐτῷ Μωσῆς, καὶ ἔδραμεν εἰς τὴν συναγωγήν. Καὶ ἤδη ἐνῆρκτο ή θραῦσις ἐν τῷ λαῷ· καὶ ἐπέβαλε τὸ θυμίαμα, καὶ ἐξιλάσατο περὶ τοῦ λαοῦ, καὶ ἔστη ἀναμέσον τῶν τεθνηκότων καὶ τῶν ζώντων, καὶ ἐκοπίασεν ἐκόπασεν] ἡ θραῦσις. ο καὶ μετὰ τοῦτο ἀσυμφανές, ὦ Ερμεία; Β. Ναί. Δεῖν γὰρ ἔγωγέ φημι κατιδεῖν ἀστείως τὸ ἐκ τῆς ἱστορίας ὑποδηλούμενον. Οὐκοῦν διατάφει· οὐ γὰρ ἔσῃ διαδρᾷν καὶ τοῦτο πρέπων. Δ. Οὐ γὰρ οἴει τὸν ᾿Ααρών, εἰς εἰκόνα καὶ τύπον τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἱερωσύνης τεθεῖσθαι τὸ ἐν ἀρχαῖς, τόν τε ποδήρη διεζωσμένον, καὶ τὴν καλουμέ- την επωμίδα, καὶ τὸ πέταλον τὸ χρυσοῦν ἐπὶ μετα ώποις ἄκροις, καὶ τοὺς λίθους τῆς γλυφῆς, καὶ τὸ Επι τούτων εὐσυνοπτότερον, ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ μόνον εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσελθεῖν ἐπιτετραμμένον, αἷματός τε οὐ δίχα τὴν ὑπὲρ παντὸς τοῦ λαοῦ πλη- ροῦντα θυσίαν; Β. Εὖ λέγεις, επεί τοι καὶ ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· ο Χριστός δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελ λόντων ἀγαθῶν, διὰ τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας σκηνῆς, οὐ χειροποιήτου, τουτέστιν, οὐ ταύτης τῆς κτίσεως, οὐδὲ δι' αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αίματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τὰ ῞Αγια, αιωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος. » Καὶ ὅτι τύποι μὲν τὰ ἀρχαῖα καὶ σκιαί, ταυτὶ δὲ δὴ, τουτέστι, τὰ διὰ Χρισ στου λαμπρά τε ήδη καὶ ἐμφανεστάτη λίαν ἀλήθεια, τἷς ἂν ἐνδοιάσαι τῶν εὐμαθεστέρων ; Α. Παραδεξάμενοι τοίνυν εἰς ἀρχιερέα καὶ ἀπόστο λον τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Χριστὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῖς τῶν τύπων ἀκαλλεστέραις ἔτι σκιαῖς οἱονεί πως ήδη τὰ παμποίκιλα τῆς ἀληθείας ἐπιπάττοντες χρώματα, φέρε λέγωμεν, ὅτι τοῖς θείοις δόγμασι καὶ Δεσποτικοῖς θεσπίσμασι αντεξάγοντες ἀπηνῶς τὸ ἴδιον θέλημα πάντες ὅσοι πλατείαν ταυτηνὶ καὶ ἀμέτρητον οἰκοῦ- μεν, προσκεκρουκαμεν οὐ μετρίως τῷ Δημιουργῷ, καίτοι τιμῆς τε καὶ δόξης ἐφέντι λαχεῖν, ὡς ἦν ἀν- 'Αρά σοι λοιπὸν τῆς τοῦ Υἱοῦ μεσιτείας τὸ χρῆμα DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. A hominem appetentes, in angorem animi denum [LXX B C D proritabant. Verum, hi temeritatis suæ pœnas tule- runt ab eo qui justa judicat, et cum tota domo per- ierunt. Nam apertis faucibus terra ipsos eorum- que liberos, et jumenta eorum, et cunctas facul- tates absorbuit. Cum autem illis sancte punitis ni- mio plus indolentes quidam ejusce factionis, vipera- rum instar, Mosen adorirentur, divina tandem natura ad iram provocata est. Scriptum est autem in hunc modum: Et locutus est Dominus ad Mosen et Aaron, dicens : Discedite de medio synagoga istius, et consumam cos confestim. Et ceciderunt in faciem suam. Et dixit Moses ad Aaron: Sume tharibulum, et impone super illud ignen ab altari, et injice super illud incensum, et effer velociter in castra, et exora pro cis. Exiit enim ira a facie Domini, et cæpit vulnerare populum. Et sumpsit Aaron sicut locutus est ei Moses, et cucurrit ad synagogam. Et jam incœperat vulneratio in populo, injecit incensum, et exoravit pro populo, et stetit inter medium mortnorum et vivorum, et ces- savit plaga "., An obscura tibi posthac etiam erit ipsa Filii mediatio, Hermia ? B. Erit. Existimo enim dispiciendum esse accu- rate quidnam sub historia latest. Igitur planum fa- cias ; neque enim te istud prætermittere decebit. A. Quid vero? nonne putas Aaronem in typum et imaginem Salvatoris nostri positum fuisse ab initio, qui talari succinctus, et lumerali ornatus, et au- rea lamina in summa fronte, et lapidibus sculptis** : et, quod spectabilius erat, semel tantum in anno in Sancta sanctorum ingredi fas erat, neque vero incruentain pro cuncto populo victimam litabat ? B. Recte, quandoquidem scribit etiam divinus Paulus : ‹ Christus autein assistens pontifex futu- rorum bonorum, per amplius et perfectius taber- naculum, non manu factum, id est, non hujus crea- Lionis, neque per sanguinem lircorum, aut vitulo- rum, sed per proprium sanguinem introivit semel m sancta, æterna redemptione inventa ". » El vetera quidem illa typos et umbras esse, hæc autem, id est, ea quæ per Christum sunt, claram nunc et oppido manifestam esse veritatem, quis paulo eru- ditior dubitaverit ? A. Assumpto igitur in pontificem et apostolum confessionis nostræ Christo Jesu ", et figurarum rudiori adhuc umbra multiplicibus veritatis colo- ribus quodammodo inducta, age, dicamus nos, quot- quot latum hunc et immensum orbem incolimus Creatorem non mediocriter offendisse, dum divinis dogmatis et Dominicis oraculis nostram voluntatein insolenter opposuimus, quamvis homines vero ko- nore et gloria beari cuperet. Inde corruptio nostra ☛ Num. xvi, 1–46. ** Exod. xxviii, 4. " Hebr. ix, 11, 12. so febr. 111, 1. •

καὶ τῷ θανάτῳ συνθραύουσα, κατεξανέστη φθορά, • Καὶ βεβασίλευκεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδάμ, καὶ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώ ματι τῆς παραβάσεως Αδάμ. ο - ι Καὶ ἐπλάτυνε μὲν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καθά φησιν ὁ προφήτης Ησαΐας, « διήνοιξε δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ μὴ διαλε πεῖν. » Κἂν εἰσάπαν ωλόθρευσε τὴν γῆν, ἀδιάφυκτον τε καὶ ἀνεξίτητον ἁπλώσας τὸ λίνον, εἰ μὴ καθάπερ ἀπό τινος σκηνῆς τῆς ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς, κατ' εύ δοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἐκπεφοίτηκέ τε καὶ καθίκετο πρὸς ἡμᾶς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος. • Κεκένωκε γὰρ ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβών, ἵνα καὶ χρηματίσας ἀρχιερεὺς, καὶ ὡς ἐν τάξει θυμιά ματος, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργήσας τῷ Θεῷ καὶ Ει Α θρώπους ἔχειν εἰκός. Εντεῦθεν ἡμῶν ἡ δαπανώσα τε Β Πατρὶ, ἐκδυσωπήσῃ τὴν θραῦσιν. • Εστη γάρ, φησίν, ἀναμέσον τῶν ζώντων καὶ τῶν τεθνηκότων, καὶ ἐκλ πασεν ἡ θραῦσις. Αρ' οὖν οὐχὶ καὶ διὰ τούτων εξ μάλα καταθρήσαι τις ἂν, ὅτι μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀν θρώπων γέγονεν Ἰησοῦς; Δελυμένης γὰρ ὥσπερ τῆς διαμάχης, καὶ παντὸς ἀρχαίου διατειχίσματος κατά σε σεισμένου, ἀλλήλοις συνέβη τὰ πάλαι διωκισμένα, τουτέστι, Θεός τε καὶ ἀνθρωπότης, μεσολαβούντος Χριστοῦ, καὶ δι' ἑαυτοῦ τοῖς ἄνω τὰ κάτω συνδέον τος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἔφη Παῦλος, ὅτι ὁ Αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἔν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. » Καὶ αὖθις αὖ · « Δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως, εἰρήνην έχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Β. Αρ' οὖν, ὅτι τὸ μεσολαβοῦν καὶ ἐξεῖργον ἡμᾶς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τε καὶ οἰκειότητος, φημὶ δὲ τὴν ἁμαρτίαν, ἐκποδὼν ἐλάσας ὁ Μονογενής, ἀνεκά μισέ τε πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς, καὶ κατήργηκε την ἔχθραν, κατ' αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ μόνον νοοῖτ' ἂν μεσί της, ἢ καὶ καθ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον; Φράσεις ἂν ὡς ήδιστα ερομένῳ τε καὶ δεδιψηκότι μαθεῖν. Α. Καὶ μάλα, κατοκνήσαιμι γὰρ ἂν ήκιστά γε. Ἐρῶ δὲ, ὅτι κατήργηκε μὲν τὴν ἔχθραν όμολογουμέ νως ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ οἱονεί τις διαλλάκτης εἰς ἡμᾶς καὶ μεσίτης γεγονώς, της πρὸς Θεὸν ἀγάπης ὠλισθηκότας ὡς ἀπωτάτω, διά γε φιληδονίας τῆς κοσμικῆς, καὶ ἐπείπερ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα λελατρεύκαμεν, προσκεκόμισε δ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ δικαιώσας τῇ πίστει κατεκτήσατο· πλὴν οὗ τί φαμεν μεσίτην αὐτὸν δ' οἰκονομίαν κεκλῆσθαι τὴν ἐπὶ τῷδε μόνην, ἀλλά τις αὐτῷ καὶ ἐπὶ τῷδε λόγος ἀποῤῥητός τε καὶ μυστικὸς πρὸς τὸ τῆς μεσιτείας όνομά τε καὶ χρῆμα προσπο ρίζεται. Β. Πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο φής; Α. Καὶ πῶς ἂν ἑτέρως ἢ κατ' ἐκεῖνο που πάντως τὸ γεγραμμένον· . Τοῦτο φρονεῖτε ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐν μορφῇ Θεού ὑπάρχων, οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θε ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιο ματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς άνθρωπος; » Αὐτὸς γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Παν ** * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prodiit, quae nos absumit, et morte conterit : . regnavit mors ab Adam usque ad Mosen, etiam in eos qui non peccaverunt, in similitudinem prævarica- tionis Adæ ”. › — ‹ El dilatavit quidem infernus ani- mṇam suam, › ut ait propheta Isaiaș, ‹ aperuit autem os suum, ut non cessel ". » Quanquam universam terram depopulatus esset, expanso inevitabili ac Impenetrabili reti, nisl tanquam e supremo el cœ- lesti tabernaculo, Deo ac Patre ita volente, descen- disset et ad nos venisset unigenitum Dei Ver- bom. Semetipsum enim exinanivit, formam servi accipions, ut et appellatus pontifex, et veluti loco thymiamatis seipsum sacrificans Deo ac Patri, cor- ruptionem sisteret. Stetit enim, inquit Scriptura, ‹ inter medium vivorum et mortuorum, et cessavil plaga. » Annon igitur ex his etiam facile perspi- cias Jesum mediatorem Dei et hominum fuisse?! Soluta enim veluti pugna, et omni vetere propu- graculo diruo, coierunt iuvicem quæ disjuncta olim erant, hoc est, Deus et humanitas, mediante Christo, et per seipsum summis inferiora colligante, • Quocirca divinus Paulus dicebat ipsum esse pa- cem nostram, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriæ solvit “. › Et rursus: Justificati ergo ex fide pacem habemus ad Deum , per Domi- num nostrum Jesum Christum ”. › • B. An ergo eam solam ob causam Unigenitus me- C diator esse censebitur, quod peccatum, quod nos a Dei charitate et consortio arcebat, procul repulit et tn pristinum statum nos reduxit, inimicitia deleta " Aut, si alia ratio quædam est, sciscitanti et discendi cupido dicere profecto non gravaberis. A. Faciam, neque id cunctanter. Dicam vero abo- levisse quidem illum inimicitiam dubio procul in carne sua, sicut scriptum est ", et sequestrem vel- uti quemdam ac mediatorem inter nos factum, nos a Dei charitate quam longissime seclusos ob mun- danæ voluptatis amorem, et quod creaturam præ Creatore coleremus, per seipsum obtulisse Deo ac Patri, et fide justificatos lucrifecisse: neque tamen asserimus ipsum ob hujusce rei dispensationem D solam nuncupatum esse mediatorem, sed ei porro aliam hujusce rei rationem arcanam et mysticam ad mediationis nomen et rem suppetere, B. Qui vero istod ais? A. Qui aliter quam juxta illud quod scriptum est : ‹ Hoc sentite unusquisque in vobisipsis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non ra- pinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- ipsum exinanivit formam servi accipiens, in simili- tudinem hominum factus et habitu inventus ut homo ? Cum enim esset ipse Dei ac Patris Isa. V, • Rom. v. 14. * ibid, o Philipp. 11, 5-8, Ephes. 11, 14. Rom. V. 1. * Ephes. 11, (6. 14. " Philipp. 11, 7.

καὶ τῷ θανάτῳ συνθραύουσα, κατεξανέστη φθορά, • Καὶ βεβασίλευκεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδάμ, καὶ μέχρι Μωσέως, καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώ ματι τῆς παραβάσεως Αδάμ. ο - ι Καὶ ἐπλάτυνε μὲν ὁ ᾅδης τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καθά φησιν ὁ προφήτης Ησαΐας, « διήνοιξε δὲ τὸ στόμα αὐτοῦ, τοῦ μὴ διαλε πεῖν. » Κἂν εἰσάπαν ωλόθρευσε τὴν γῆν, ἀδιάφυκτον τε καὶ ἀνεξίτητον ἁπλώσας τὸ λίνον, εἰ μὴ καθάπερ ἀπό τινος σκηνῆς τῆς ἄνω καὶ ἐν οὐρανοῖς, κατ' εύ δοκίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ἐκπεφοίτηκέ τε καὶ καθίκετο πρὸς ἡμᾶς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος. • Κεκένωκε γὰρ ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβών, ἵνα καὶ χρηματίσας ἀρχιερεὺς, καὶ ὡς ἐν τάξει θυμιά ματος, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἱερουργήσας τῷ Θεῷ καὶ Ει Α θρώπους ἔχειν εἰκός. Εντεῦθεν ἡμῶν ἡ δαπανώσα τε Β Πατρὶ, ἐκδυσωπήσῃ τὴν θραῦσιν. • Εστη γάρ, φησίν, ἀναμέσον τῶν ζώντων καὶ τῶν τεθνηκότων, καὶ ἐκλ πασεν ἡ θραῦσις. Αρ' οὖν οὐχὶ καὶ διὰ τούτων εξ μάλα καταθρήσαι τις ἂν, ὅτι μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀν θρώπων γέγονεν Ἰησοῦς; Δελυμένης γὰρ ὥσπερ τῆς διαμάχης, καὶ παντὸς ἀρχαίου διατειχίσματος κατά σε σεισμένου, ἀλλήλοις συνέβη τὰ πάλαι διωκισμένα, τουτέστι, Θεός τε καὶ ἀνθρωπότης, μεσολαβούντος Χριστοῦ, καὶ δι' ἑαυτοῦ τοῖς ἄνω τὰ κάτω συνδέον τος. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος ἔφη Παῦλος, ὅτι ὁ Αὐτός ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἔν, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. » Καὶ αὖθις αὖ · « Δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως, εἰρήνην έχομεν πρὸς τὸν Θεὸν, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Β. Αρ' οὖν, ὅτι τὸ μεσολαβοῦν καὶ ἐξεῖργον ἡμᾶς τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης τε καὶ οἰκειότητος, φημὶ δὲ τὴν ἁμαρτίαν, ἐκποδὼν ἐλάσας ὁ Μονογενής, ἀνεκά μισέ τε πρὸς τὸ ἀρχαῖον ἡμᾶς, καὶ κατήργηκε την ἔχθραν, κατ' αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ μόνον νοοῖτ' ἂν μεσί της, ἢ καὶ καθ᾽ ἕτερόν τινα τρόπον; Φράσεις ἂν ὡς ήδιστα ερομένῳ τε καὶ δεδιψηκότι μαθεῖν. Α. Καὶ μάλα, κατοκνήσαιμι γὰρ ἂν ήκιστά γε. Ἐρῶ δὲ, ὅτι κατήργηκε μὲν τὴν ἔχθραν όμολογουμέ νως ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ οἱονεί τις διαλλάκτης εἰς ἡμᾶς καὶ μεσίτης γεγονώς, της πρὸς Θεὸν ἀγάπης ὠλισθηκότας ὡς ἀπωτάτω, διά γε φιληδονίας τῆς κοσμικῆς, καὶ ἐπείπερ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα λελατρεύκαμεν, προσκεκόμισε δ ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ δικαιώσας τῇ πίστει κατεκτήσατο· πλὴν οὗ τί φαμεν μεσίτην αὐτὸν δ' οἰκονομίαν κεκλῆσθαι τὴν ἐπὶ τῷδε μόνην, ἀλλά τις αὐτῷ καὶ ἐπὶ τῷδε λόγος ἀποῤῥητός τε καὶ μυστικὸς πρὸς τὸ τῆς μεσιτείας όνομά τε καὶ χρῆμα προσπο ρίζεται. Β. Πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο φής; Α. Καὶ πῶς ἂν ἑτέρως ἢ κατ' ἐκεῖνο που πάντως τὸ γεγραμμένον· . Τοῦτο φρονεῖτε ἕκαστος ἐν ὑμῖν αὐτοῖς, δ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὃς ἐν μορφῇ Θεού ὑπάρχων, οὐχ άρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θε ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιο ματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς άνθρωπος; » Αὐτὸς γὰρ ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Παν ** * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prodiit, quae nos absumit, et morte conterit : . regnavit mors ab Adam usque ad Mosen, etiam in eos qui non peccaverunt, in similitudinem prævarica- tionis Adæ ”. › — ‹ El dilatavit quidem infernus ani- mṇam suam, › ut ait propheta Isaiaș, ‹ aperuit autem os suum, ut non cessel ". » Quanquam universam terram depopulatus esset, expanso inevitabili ac Impenetrabili reti, nisl tanquam e supremo el cœ- lesti tabernaculo, Deo ac Patre ita volente, descen- disset et ad nos venisset unigenitum Dei Ver- bom. Semetipsum enim exinanivit, formam servi accipions, ut et appellatus pontifex, et veluti loco thymiamatis seipsum sacrificans Deo ac Patri, cor- ruptionem sisteret. Stetit enim, inquit Scriptura, ‹ inter medium vivorum et mortuorum, et cessavil plaga. » Annon igitur ex his etiam facile perspi- cias Jesum mediatorem Dei et hominum fuisse?! Soluta enim veluti pugna, et omni vetere propu- graculo diruo, coierunt iuvicem quæ disjuncta olim erant, hoc est, Deus et humanitas, mediante Christo, et per seipsum summis inferiora colligante, • Quocirca divinus Paulus dicebat ipsum esse pa- cem nostram, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriæ solvit “. › Et rursus: Justificati ergo ex fide pacem habemus ad Deum , per Domi- num nostrum Jesum Christum ”. › • B. An ergo eam solam ob causam Unigenitus me- C diator esse censebitur, quod peccatum, quod nos a Dei charitate et consortio arcebat, procul repulit et tn pristinum statum nos reduxit, inimicitia deleta " Aut, si alia ratio quædam est, sciscitanti et discendi cupido dicere profecto non gravaberis. A. Faciam, neque id cunctanter. Dicam vero abo- levisse quidem illum inimicitiam dubio procul in carne sua, sicut scriptum est ", et sequestrem vel- uti quemdam ac mediatorem inter nos factum, nos a Dei charitate quam longissime seclusos ob mun- danæ voluptatis amorem, et quod creaturam præ Creatore coleremus, per seipsum obtulisse Deo ac Patri, et fide justificatos lucrifecisse: neque tamen asserimus ipsum ob hujusce rei dispensationem D solam nuncupatum esse mediatorem, sed ei porro aliam hujusce rei rationem arcanam et mysticam ad mediationis nomen et rem suppetere, B. Qui vero istod ais? A. Qui aliter quam juxta illud quod scriptum est : ‹ Hoc sentite unusquisque in vobisipsis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei esset, non ra- pinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- ipsum exinanivit formam servi accipiens, in simili- tudinem hominum factus et habitu inventus ut homo ? Cum enim esset ipse Dei ac Patris Isa. V, • Rom. v. 14. * ibid, o Philipp. 11, 5-8, Ephes. 11, 14. Rom. V. 1. * Ephes. 11, (6. 14. " Philipp. 11, 7.

τρὸς τὸ ἀκήρατον κάλλος, καὶ ἡ μορφὴ, καὶ τὸ εἶδος, Α ὁ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸς Λόγος, καθῆκεν ἑαυ τὸν εἰς κένωσιν, οὐχ ὑπό τοῦ πρὸς τοῦτο βεβιασμέ νος, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ Πατρὸς κατ' ἰδίαν βούλησιν, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλώβητον μὲν παντελῶς καὶ ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτῷ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀνασώ- ζων ἀξίωμα, προσλαβὼν δὲ τὸ ἀνθρώπινον οικονομι- χῶς, καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν νοούμενος Υἱὸς, συνδεδραμη- κότων καὶ συνενεχθέντων εἰς ἓν φύσεως τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης ἀφράστως τε καὶ ἀποῤῥήτως, καὶ ὡς οὐκ Εστι νοεῖν, εἰς ἑνότητα συντεθειμένων. Καὶ οὐ δή- που φαμὲν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰς τὴν τῆς ἐπιγείου σαρκὸς μεταπεποιῆσθαι φύσιν, ήγουν εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου σάρκα· φρενοβλαβείας γὰρ δοίην ἂν ἔγωγε τῆς ἐσχάτης νόσημα τουτί· ἑκατέρου δὲ ὥσπερ ἐν ἰδίῳ μένοντος ὅρῳ τε καὶ λόγῳ, τὴν εἰς ἄκρον τε καὶ ἀδιασπάστως ἔχουσαν εἰς ἑνότητα συνδρομήν, τὸ τῆς λεγομένης ἐνθάδε συμβάσεως ὄνομα δηλοῖ. Θεὸς γὰρ ἐστιν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός· οὔτε δὲ Θεὸν εἰπὼν, ἀνθρωπότητος ἀπαλλάξεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὔτε μὴν ὀνομάσας ἄνθρωπον, τῶν τῆς θεότητος ἀποσοβήσεις ἀξιωμάτων, εἴπερ ἔλοιο φρονεῖν ὀρθῶς. Καὶ ἔστι Μονογενὴς μὲν καὶ Λόγος, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀναφὺς καὶ γεγεννημένος, πρωτότοκος δὲ αὖ, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Ωσπερ όνομα το Μονογενής, ἴδιον ἂν τοῦ Λόγου τετήρηται πάλιν αὐτῷ, καὶ ἐνωθέντι σαρκί· οὕτω τὸ Πρωτότοκος, αὐτοῦ κυρίως οὐκ ἂν, γέγονεν ἴδιον αὐτοῦ μετὰ τῆς σαρκός. Μεσίτης ἄρα καὶ τῇδε νοεῖται τὰ πολὺ διωκισμένα κατὰ τὴν φύσιν, καὶ ἀμέτρητον ἔχοντα τὸ μεσολαβοῦν, τουτέστι, θεότητά τε καὶ ἀνθρωπότητα, συνενεχθέντα τι καὶ ἡνωμένα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, καὶ συνείρων ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Θεῷ μὲν γάρ ἐστιν ὁμοφυής, (4) ἐπείτοι καὶ ἐξ ἡμῶν τε καὶ ἐν ἡμῖν. Οὐ γὰρ παρ' ἡμᾶς ἑτεροῖος κατά γε τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἐοικῶς κατὰ πάντα, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, ὁ Εμμανουήλ. Β. Ορθότατα ἔφης. Ηκει δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ἀν ἀγκης ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἶναι φάναι τὸν Υἱόν. Α. Ομοούσιον γὰρ, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ τι καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ οὐσιωδῶς. Ωσπερ γάρ, οὐκ ἀληθῶς καὶ ἐξητασμένως, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν τάξει τῇ πρεπούσῃ, νοοῦτ᾽ ἂν ἢ λέγοιτο πρὸς ἡμᾶς ὁμοού- στοῦ, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτως οὐκ εἴη ποτ' ἂν ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν Θεῷ, μὴ φυσικοῖς εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν συνδούμενος λόγοις· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρως ἡ ἀνθρωπότης θείας εἴη φύσεως μέτοχος, εἰ μὴ πε- πλούτηκε τοῦτο διὰ μεσίτου τοῦ Υἱοῦ, φυσικὸν ὥσπερ τινὰ τὸν τῆς συναφείας λαχοῦσα τρόπον. Αταλαίπω- ρον δὲ κομιδῇ διαπυθέσθαι λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα· «Ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα καὶ αὐ- τοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν, ἵνα πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ * η Εt Εt DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. illibata pulchritudo, et forma ac species, ex ipso Rom. viii, 29. B C – D et in ipso Deus Verbum, ad inanitionem se demisit, non ab ullo ad hoc adactus, sed beneplacito Patris secundum suam voluntatem, et factus est homo, illæsam prorsus et integram in se naturæ suæ re- Linens dignitatem, sed humanitatem assumens ra- tione incarnationis, et unus e duobus Filius intel lectus, concurrentibus et collatis in unum natura divina et humana, modoque ineffabili et arcano et quod niente capi nequit in unitatem conjunctis. Neque vero dicimus Dei Verbum in terrenæ carnis naturam mutatum aut in ipsius Verbi carnem : ex- tremæ enim dementiæ morbum hunc esse faterer : sed utroque in suo veluti manente termino et ra- tione, perfectissimum et indivulsum ad unitatem concursum ejus quem hic dicimus congressus no- men significat. Deus enim est simul et homo idem : neque vero, cum Deum dixeris, humanitatem ei de- trahes post unionem : neque, si hominem nomina- veris, deitatis dignitatibus eum privabis, si tibi recte sentiendi cura est. Unigenitus quidem est ac Verbum, in quantum ex Patre prodiit ac genitus est, ac vicissim primogenitus, quando factus est homo, et in multis fratribus s. quemadmodum nomen illud Unigenitus, proprium cum sit Verbi, manet rursus in ipso etiam cum unitus est carni : sic illud, Primogenitus, cum illius proprie non esset, factum est ejus proprium cum carne. Mediator igi- tur hoc pacto etiam censetur esse, ea quæ natura multum sunt dissita et immenso disjunguntur in- tervallo, deitatem nimirum et humanitatem, con- juncta et unita ostendens in seipso, et nos per seipsum Deo et Patri conjungens. Ejusdem enim est cum Deo naturæ, quia ex ipso est, et in ipso ; et ejusdem quoque nobiscum est naturæ : nam ex nobis etiam est et in nobis. Non enim quod ad humanitatem attinet, diversus est a nobis, sed per omnia similis, excepto solo peccato, Emmanuel. B. Rectissime. Eo autem jam adacta est oratio, ut etiam consubstantialem Deo et Patri Filium esse necessario dicendum sit. A. Consubstantialem certe : siquidem vere est ex ipso et in ipso secundum naturam, et consub- stantialiter. Sicut enim non vere et exquisite, sed neque eo gradu quo par est intelligeretur aut dice- retur nobis consubstantialis, nisi homo factus essel: ita non esset ex Deo et in Deo, nisi natura- libus rationibus esset in unitatem cum ipso colli- gatus sed neque aliter humanitas divinæ esset naturæ particeps, nisi hoc haberet per mediatorem Filium, naturalem quendam veluti conjunctionis modum consecuta. Licet autem audire Filium Pa- trem cœlestem sic alloquentem : . Ut omnes unam sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me (1) Desunt hic nonnulla.

τρὸς τὸ ἀκήρατον κάλλος, καὶ ἡ μορφὴ, καὶ τὸ εἶδος, Α ὁ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸς Λόγος, καθῆκεν ἑαυ τὸν εἰς κένωσιν, οὐχ ὑπό τοῦ πρὸς τοῦτο βεβιασμέ νος, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ Πατρὸς κατ' ἰδίαν βούλησιν, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλώβητον μὲν παντελῶς καὶ ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτῷ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀνασώ- ζων ἀξίωμα, προσλαβὼν δὲ τὸ ἀνθρώπινον οικονομι- χῶς, καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν νοούμενος Υἱὸς, συνδεδραμη- κότων καὶ συνενεχθέντων εἰς ἓν φύσεως τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης ἀφράστως τε καὶ ἀποῤῥήτως, καὶ ὡς οὐκ Εστι νοεῖν, εἰς ἑνότητα συντεθειμένων. Καὶ οὐ δή- που φαμὲν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰς τὴν τῆς ἐπιγείου σαρκὸς μεταπεποιῆσθαι φύσιν, ήγουν εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου σάρκα· φρενοβλαβείας γὰρ δοίην ἂν ἔγωγε τῆς ἐσχάτης νόσημα τουτί· ἑκατέρου δὲ ὥσπερ ἐν ἰδίῳ μένοντος ὅρῳ τε καὶ λόγῳ, τὴν εἰς ἄκρον τε καὶ ἀδιασπάστως ἔχουσαν εἰς ἑνότητα συνδρομήν, τὸ τῆς λεγομένης ἐνθάδε συμβάσεως ὄνομα δηλοῖ. Θεὸς γὰρ ἐστιν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός· οὔτε δὲ Θεὸν εἰπὼν, ἀνθρωπότητος ἀπαλλάξεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὔτε μὴν ὀνομάσας ἄνθρωπον, τῶν τῆς θεότητος ἀποσοβήσεις ἀξιωμάτων, εἴπερ ἔλοιο φρονεῖν ὀρθῶς. Καὶ ἔστι Μονογενὴς μὲν καὶ Λόγος, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀναφὺς καὶ γεγεννημένος, πρωτότοκος δὲ αὖ, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Ωσπερ όνομα το Μονογενής, ἴδιον ἂν τοῦ Λόγου τετήρηται πάλιν αὐτῷ, καὶ ἐνωθέντι σαρκί· οὕτω τὸ Πρωτότοκος, αὐτοῦ κυρίως οὐκ ἂν, γέγονεν ἴδιον αὐτοῦ μετὰ τῆς σαρκός. Μεσίτης ἄρα καὶ τῇδε νοεῖται τὰ πολὺ διωκισμένα κατὰ τὴν φύσιν, καὶ ἀμέτρητον ἔχοντα τὸ μεσολαβοῦν, τουτέστι, θεότητά τε καὶ ἀνθρωπότητα, συνενεχθέντα τι καὶ ἡνωμένα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, καὶ συνείρων ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Θεῷ μὲν γάρ ἐστιν ὁμοφυής, (4) ἐπείτοι καὶ ἐξ ἡμῶν τε καὶ ἐν ἡμῖν. Οὐ γὰρ παρ' ἡμᾶς ἑτεροῖος κατά γε τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἐοικῶς κατὰ πάντα, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, ὁ Εμμανουήλ. Β. Ορθότατα ἔφης. Ηκει δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ἀν ἀγκης ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἶναι φάναι τὸν Υἱόν. Α. Ομοούσιον γὰρ, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ τι καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ οὐσιωδῶς. Ωσπερ γάρ, οὐκ ἀληθῶς καὶ ἐξητασμένως, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν τάξει τῇ πρεπούσῃ, νοοῦτ᾽ ἂν ἢ λέγοιτο πρὸς ἡμᾶς ὁμοού- στοῦ, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτως οὐκ εἴη ποτ' ἂν ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν Θεῷ, μὴ φυσικοῖς εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν συνδούμενος λόγοις· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρως ἡ ἀνθρωπότης θείας εἴη φύσεως μέτοχος, εἰ μὴ πε- πλούτηκε τοῦτο διὰ μεσίτου τοῦ Υἱοῦ, φυσικὸν ὥσπερ τινὰ τὸν τῆς συναφείας λαχοῦσα τρόπον. Αταλαίπω- ρον δὲ κομιδῇ διαπυθέσθαι λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα· «Ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα καὶ αὐ- τοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν, ἵνα πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ * η Εt Εt DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. illibata pulchritudo, et forma ac species, ex ipso Rom. viii, 29. B C – D et in ipso Deus Verbum, ad inanitionem se demisit, non ab ullo ad hoc adactus, sed beneplacito Patris secundum suam voluntatem, et factus est homo, illæsam prorsus et integram in se naturæ suæ re- Linens dignitatem, sed humanitatem assumens ra- tione incarnationis, et unus e duobus Filius intel lectus, concurrentibus et collatis in unum natura divina et humana, modoque ineffabili et arcano et quod niente capi nequit in unitatem conjunctis. Neque vero dicimus Dei Verbum in terrenæ carnis naturam mutatum aut in ipsius Verbi carnem : ex- tremæ enim dementiæ morbum hunc esse faterer : sed utroque in suo veluti manente termino et ra- tione, perfectissimum et indivulsum ad unitatem concursum ejus quem hic dicimus congressus no- men significat. Deus enim est simul et homo idem : neque vero, cum Deum dixeris, humanitatem ei de- trahes post unionem : neque, si hominem nomina- veris, deitatis dignitatibus eum privabis, si tibi recte sentiendi cura est. Unigenitus quidem est ac Verbum, in quantum ex Patre prodiit ac genitus est, ac vicissim primogenitus, quando factus est homo, et in multis fratribus s. quemadmodum nomen illud Unigenitus, proprium cum sit Verbi, manet rursus in ipso etiam cum unitus est carni : sic illud, Primogenitus, cum illius proprie non esset, factum est ejus proprium cum carne. Mediator igi- tur hoc pacto etiam censetur esse, ea quæ natura multum sunt dissita et immenso disjunguntur in- tervallo, deitatem nimirum et humanitatem, con- juncta et unita ostendens in seipso, et nos per seipsum Deo et Patri conjungens. Ejusdem enim est cum Deo naturæ, quia ex ipso est, et in ipso ; et ejusdem quoque nobiscum est naturæ : nam ex nobis etiam est et in nobis. Non enim quod ad humanitatem attinet, diversus est a nobis, sed per omnia similis, excepto solo peccato, Emmanuel. B. Rectissime. Eo autem jam adacta est oratio, ut etiam consubstantialem Deo et Patri Filium esse necessario dicendum sit. A. Consubstantialem certe : siquidem vere est ex ipso et in ipso secundum naturam, et consub- stantialiter. Sicut enim non vere et exquisite, sed neque eo gradu quo par est intelligeretur aut dice- retur nobis consubstantialis, nisi homo factus essel: ita non esset ex Deo et in Deo, nisi natura- libus rationibus esset in unitatem cum ipso colli- gatus sed neque aliter humanitas divinæ esset naturæ particeps, nisi hoc haberet per mediatorem Filium, naturalem quendam veluti conjunctionis modum consecuta. Licet autem audire Filium Pa- trem cœlestem sic alloquentem : . Ut omnes unam sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me (1) Desunt hic nonnulla.

τρὸς τὸ ἀκήρατον κάλλος, καὶ ἡ μορφὴ, καὶ τὸ εἶδος, Α ὁ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸς Λόγος, καθῆκεν ἑαυ τὸν εἰς κένωσιν, οὐχ ὑπό τοῦ πρὸς τοῦτο βεβιασμέ νος, ἀλλ᾽ εὐδοκίᾳ Πατρὸς κατ' ἰδίαν βούλησιν, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλώβητον μὲν παντελῶς καὶ ἀπαραποίητον ἐν ἑαυτῷ τὸ τῆς ἰδίας φύσεως ἀνασώ- ζων ἀξίωμα, προσλαβὼν δὲ τὸ ἀνθρώπινον οικονομι- χῶς, καὶ εἷς ἐξ ἀμφοῖν νοούμενος Υἱὸς, συνδεδραμη- κότων καὶ συνενεχθέντων εἰς ἓν φύσεως τε θείας καὶ ἀνθρωπίνης ἀφράστως τε καὶ ἀποῤῥήτως, καὶ ὡς οὐκ Εστι νοεῖν, εἰς ἑνότητα συντεθειμένων. Καὶ οὐ δή- που φαμὲν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰς τὴν τῆς ἐπιγείου σαρκὸς μεταπεποιῆσθαι φύσιν, ήγουν εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου σάρκα· φρενοβλαβείας γὰρ δοίην ἂν ἔγωγε τῆς ἐσχάτης νόσημα τουτί· ἑκατέρου δὲ ὥσπερ ἐν ἰδίῳ μένοντος ὅρῳ τε καὶ λόγῳ, τὴν εἰς ἄκρον τε καὶ ἀδιασπάστως ἔχουσαν εἰς ἑνότητα συνδρομήν, τὸ τῆς λεγομένης ἐνθάδε συμβάσεως ὄνομα δηλοῖ. Θεὸς γὰρ ἐστιν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτός· οὔτε δὲ Θεὸν εἰπὼν, ἀνθρωπότητος ἀπαλλάξεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὔτε μὴν ὀνομάσας ἄνθρωπον, τῶν τῆς θεότητος ἀποσοβήσεις ἀξιωμάτων, εἴπερ ἔλοιο φρονεῖν ὀρθῶς. Καὶ ἔστι Μονογενὴς μὲν καὶ Λόγος, ὡς ἐκ Θεοῦ Πατρὸς ἀναφὺς καὶ γεγεννημένος, πρωτότοκος δὲ αὖ, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς. Ωσπερ όνομα το Μονογενής, ἴδιον ἂν τοῦ Λόγου τετήρηται πάλιν αὐτῷ, καὶ ἐνωθέντι σαρκί· οὕτω τὸ Πρωτότοκος, αὐτοῦ κυρίως οὐκ ἂν, γέγονεν ἴδιον αὐτοῦ μετὰ τῆς σαρκός. Μεσίτης ἄρα καὶ τῇδε νοεῖται τὰ πολὺ διωκισμένα κατὰ τὴν φύσιν, καὶ ἀμέτρητον ἔχοντα τὸ μεσολαβοῦν, τουτέστι, θεότητά τε καὶ ἀνθρωπότητα, συνενεχθέντα τι καὶ ἡνωμένα δεικνύων ἐν ἑαυτῷ, καὶ συνείρων ἡμᾶς δι' ἑαυτοῦ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Θεῷ μὲν γάρ ἐστιν ὁμοφυής, (4) ἐπείτοι καὶ ἐξ ἡμῶν τε καὶ ἐν ἡμῖν. Οὐ γὰρ παρ' ἡμᾶς ἑτεροῖος κατά γε τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἐοικῶς κατὰ πάντα, δίχα μόνης τῆς ἁμαρτίας, ὁ Εμμανουήλ. Β. Ορθότατα ἔφης. Ηκει δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ἀν ἀγκης ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἶναι φάναι τὸν Υἱόν. Α. Ομοούσιον γὰρ, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ τι καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν καὶ οὐσιωδῶς. Ωσπερ γάρ, οὐκ ἀληθῶς καὶ ἐξητασμένως, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν τάξει τῇ πρεπούσῃ, νοοῦτ᾽ ἂν ἢ λέγοιτο πρὸς ἡμᾶς ὁμοού- στοῦ, εἰ μὴ γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτως οὐκ εἴη ποτ' ἂν ἐκ Θεοῦ τε καὶ ἐν Θεῷ, μὴ φυσικοῖς εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς αὐτὸν συνδούμενος λόγοις· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν ἑτέρως ἡ ἀνθρωπότης θείας εἴη φύσεως μέτοχος, εἰ μὴ πε- πλούτηκε τοῦτο διὰ μεσίτου τοῦ Υἱοῦ, φυσικὸν ὥσπερ τινὰ τὸν τῆς συναφείας λαχοῦσα τρόπον. Αταλαίπω- ρον δὲ κομιδῇ διαπυθέσθαι λέγοντος τοῦ Υἱοῦ, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα· «Ἵνα πάντες ἓν ὦσι, καθώς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ, κἀγὼ ἐν σοὶ, ἵνα καὶ αὐ- τοὶ ἐν ἡμῖν ἐν ὦσιν, ἵνα πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι σύ * η Εt Εt DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. illibata pulchritudo, et forma ac species, ex ipso Rom. viii, 29. B C – D et in ipso Deus Verbum, ad inanitionem se demisit, non ab ullo ad hoc adactus, sed beneplacito Patris secundum suam voluntatem, et factus est homo, illæsam prorsus et integram in se naturæ suæ re- Linens dignitatem, sed humanitatem assumens ra- tione incarnationis, et unus e duobus Filius intel lectus, concurrentibus et collatis in unum natura divina et humana, modoque ineffabili et arcano et quod niente capi nequit in unitatem conjunctis. Neque vero dicimus Dei Verbum in terrenæ carnis naturam mutatum aut in ipsius Verbi carnem : ex- tremæ enim dementiæ morbum hunc esse faterer : sed utroque in suo veluti manente termino et ra- tione, perfectissimum et indivulsum ad unitatem concursum ejus quem hic dicimus congressus no- men significat. Deus enim est simul et homo idem : neque vero, cum Deum dixeris, humanitatem ei de- trahes post unionem : neque, si hominem nomina- veris, deitatis dignitatibus eum privabis, si tibi recte sentiendi cura est. Unigenitus quidem est ac Verbum, in quantum ex Patre prodiit ac genitus est, ac vicissim primogenitus, quando factus est homo, et in multis fratribus s. quemadmodum nomen illud Unigenitus, proprium cum sit Verbi, manet rursus in ipso etiam cum unitus est carni : sic illud, Primogenitus, cum illius proprie non esset, factum est ejus proprium cum carne. Mediator igi- tur hoc pacto etiam censetur esse, ea quæ natura multum sunt dissita et immenso disjunguntur in- tervallo, deitatem nimirum et humanitatem, con- juncta et unita ostendens in seipso, et nos per seipsum Deo et Patri conjungens. Ejusdem enim est cum Deo naturæ, quia ex ipso est, et in ipso ; et ejusdem quoque nobiscum est naturæ : nam ex nobis etiam est et in nobis. Non enim quod ad humanitatem attinet, diversus est a nobis, sed per omnia similis, excepto solo peccato, Emmanuel. B. Rectissime. Eo autem jam adacta est oratio, ut etiam consubstantialem Deo et Patri Filium esse necessario dicendum sit. A. Consubstantialem certe : siquidem vere est ex ipso et in ipso secundum naturam, et consub- stantialiter. Sicut enim non vere et exquisite, sed neque eo gradu quo par est intelligeretur aut dice- retur nobis consubstantialis, nisi homo factus essel: ita non esset ex Deo et in Deo, nisi natura- libus rationibus esset in unitatem cum ipso colli- gatus sed neque aliter humanitas divinæ esset naturæ particeps, nisi hoc haberet per mediatorem Filium, naturalem quendam veluti conjunctionis modum consecuta. Licet autem audire Filium Pa- trem cœlestem sic alloquentem : . Ut omnes unam sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me (1) Desunt hic nonnulla.

με ἀπέστειλας. Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν · ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, ἵνα ώσι [τε]τελειω- μένοι εἰς ἔν. » Β. Εἰ δὲ δὴ λέγοιεν τὴν ἑνότητα τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα, τοιαύτην εἶναι τυχόν, οἵαπερ ἂν νοοἶτο καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί δὴ ἄρα λογιούμεθα ; Γέγρα πται γάρ ο Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν καρδία μία, καὶ ψυχὴ μία. » Πλείστων γὰρ ὅσων ἐν ἅπασιν οὐσῶν ψυχῶν, μίαν ἔφη τὴν ἁπάντων γενέ- σθαι, τὸ τῆς ἑνώσεως όνομά τε καὶ χρῆμα, οὗ τί που πάντως αὐτῆς καθορίζων τῆς φύσεως, ἀπονέμων δὲ μᾶλλον ταῖς ἐκ θελημάτων ἀδιασπάστοις ῥοπαῖς, καὶ τὸ μίαν ἔχειν καὶ τὴν αὐτὴν σκέψιν τε καὶ βούλησιν. Καὶ ἐπειδήπερ ἐστὶ συνευδοκητὴς καὶ ὁμόφρων ἐν ἅπασιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ταύτῃ τοι καὶ ἐν ἐστι πρὸς αὐτόν. Ταυτὶ γὰρ ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν οἱ δείλαιο. • Α. Αλλ' ηλιθιότητος τῆς εἰς ἄκρον ἡκούσης ἤδη καὶ ἀνωτάτης τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμεστώσαντες νοῦν κἂν τούτῳ δὲ πάλιν ἁλοῖεν ἄν. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἐκ- τόπων, ὡς ἔοικεν, ἔστι νοημάτων αδρανές τε οὕτω καὶ κατεῤῥιμμένον, εἰ μὴ τὸν τῶν ἀσυνθέτων κατα- ληίζεται νοῦν, καὶ τοῦτο ἀμογητί. Ο γὰρ μωρὶς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ λαλεῖν πρὸς Κύριον. πλάνησιν, » κατὰ τὸ γεγραμ- μένον. Πῶς γὰρ οὐχὶ μωρίας τε καὶ εἰκαιότητος της ἁπασῶν ἐσχάτης οιηθείη τις ἂν ἀναπεπλῆσθαι λοιτών τὸ φάναι τε καὶ διατείνεσθαι φιλεῖν, ἥκιστα μὲν φυ- σικὴν, προαιρετικὴν δὲ μᾶλλον τὴν ἔνωσιν εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Διοίσει γάρ, οἶμαι, κατ' οὐδένα τρόπον, εἴπερ ὧδέ τε ἔχει καὶ ἔστιν ἀληθὲς, τῶν εἰς υἱότητα κεκλημένων, καὶ εἰς τὸ τῆς θεότητος ὄνομα διὰ βουλῆς τοῦ Πατρὸς εἰσπε ποιημένων, οἳ καὶ τοῖς ἐκ τῆς ἀρετῆς αὐχήμασι την οὕτως εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐξεπρίαντο δόξαν. Τί δ δὴ τὸ ἀπεῖργον ἔτι, λεγόντων ἐκεῖνοι, καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστον τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ἡσθείη Θεὸς φρονεῖν τε καὶ δρᾷν ᾑρημένον, καὶ τὸ τῷ Δεσπότῃ δοκοῦν, ίδιον ὥσπερ ποιησάμενον θέλημα, τὴν οὕτως ὑπερφυᾷ τοῦ Υἱοῦ φθέγξασθαι φωνήν, ἀνακραγείν τε πρὸς τὸν Πα τέρα· « Καθὼς ἐγὼ καὶ σὺ ἦν ἐσμεν. » Παρακομι ζόντων δὴ οὖν τοιάνδε τινὸς ἡμῖν ἁγίου φωνήν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοιεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Τοὐναντίον γάρο οἶμαι, καταθρήσαι τις ἂν, καίτοι τῆς εἰς λῆξιν εὐσε βείας ἐπειλημμένους, ὅτι τε εἶεν ἁμαρτωλοί πολυτρό πως ἐξᾴδοντας, καὶ τῆς οἰκείας φύσεως οὐκ ἐν ἀγνοία κειμένους. Καὶ ἦν μὲν ἴσως χαλεπὸν οὐδὲν, μυρίας μὲν ὅσας κατατωρεῦσαι φωνάς, ἐκ τῶν ἱερῶν ἀναλ ξαμένους Γραμμάτων· τό γε μὴν ἐφεῖναι τοῖς φιλο μαθέσι διαγυμνάζεσθαι, λογισαίμην ἂν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος. Τετράψομαι δὲ πρὸς τὰ παρ' ἐκείνων· ἄμεινον γὰρ ἤδη τουτί· καὶ δὴ καὶ ἐρῶ, τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἑνότητος ἀνακυκλήσεις λόγον. Προς ἑνότητα μὲν γὰρ τὴν διὰ πίστεως συγκεκομίσμεθα τε καὶ συνηνέχθημεν ὁμολογουμένως, διοίσομεν δι κατ᾽ οὐδὲν ἀλλήλων ἑτερότητι τῆς οὐσίας, καὶ εἰ τέμνεται πως ἕκαστος εἰς ἰδίαν ὑπόστασιν. Ἐσμέν ** - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. misisti. Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi A eis, ut sint consummati in unum “. B. At si dicant unitatem Filii illam cum Patre, talem forsan esse, qualis etiam de nobisipsis in- telligitur, quidnam demum censebimus? Scriptum est enim Multitudinis antem credentium erat cor unum et anima una “. › Cum enim plurimæ essent in omnibus animæ, unam tamen omnium esse di- cebat, unitatis nomen et rem non utique de ipsa na- inra statuens, sed potius indivalsis voluntatum pro- pensionibus tribuens, quod unum et idem proposi- tum ac voluntatem haberent. Et quoniam Filius idem sentit ac vult quod Pater in omnibus, idcirco unum est etiam cum ipso. Hæc enim illi passim personant, miseri. B C A. Atqui comperientur etiam hac in re mentem suam implesse extrema stultitia. Nulla enim est tam absurda cogitatio, ut videtur, tamque infirma el abjecta, quæ non levium hominum mentem depopu- lelor, idque facillime. « Stultus enim stulta loque- tur, et cor ejus vana intelliget, ad loquendum ad Deum errorem, » ut scriptum est . Nunquid enim “. stuhitiæ et temeritatis cumulum implesse non cense- litur, qnod dicere et contendere solent, non quidem naturalem, sed voluntatis potius illam esse Filii cum Patre et Deo unionem? Nam si res ita se habet, nullo modo ab iis, opinor, discrepabit qui adoptione sunt dilii, et in deitatis appellationem voluntate Pa- Iris asciti, quique virtutis splendore insignem hanc ac tam illustrem gloriam sibi compararunt. Dicant autem illi quid porro prohibeat quominus unusquis- que sanctorum, cui animus sit ea sentire et facere quibus oblectetur Deus, et qui Domini voluntatem suam quodammodo faciat, tain supernaturali Filii voce utatur, Patremque his verbis compellet: • Quemadmodum ego et tu unum sumus *, » Istius modi vorem igitur a sancto quodam ostendant esse prolatam. Sed non facient: multum abest. Contra- rium enim videre licet in iis, opinor, qui pietatis summum fastigium assecuti, se tamen peccatores multifariam clamitant, et suæ naturæ conscios. Ac difficile quidem forsan non esset innumeras voces e sacris Scriptis collectas coacervare; seul exercita- D tionis campum studiosis relinquere, abs re non »lienum duxerim. Ad ea autem quæ illi tradunt me convertam (id enim satius deniun fuerit), et ora- tione repetita de nostra unitate verba faciain. In unitatem quippe per-fidem, procul dubio collecti et congregati sumus, nequaquam vero differinius inter nos diversitate essentiæ, licet unusquisque quodam- modo scindatur in propriam hypostasim. Εjusdemn enim sumus speciei, et ratio ac definitio una est essentiæ omnium quæ de omnibus ex æquo prædica- tur. Unitatem vero cum Deo, non in nudis ac solis voluntatum propensionibus assequimur, sed alia nos • Joan. xvii, 21-23. *1 Act. iv, 32. * Isa. xxxII, 6. » Joan. xvII, 21.

με ἀπέστειλας. Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν · ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, ἵνα ώσι [τε]τελειω- μένοι εἰς ἔν. » Β. Εἰ δὲ δὴ λέγοιεν τὴν ἑνότητα τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα, τοιαύτην εἶναι τυχόν, οἵαπερ ἂν νοοἶτο καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί δὴ ἄρα λογιούμεθα ; Γέγρα πται γάρ ο Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν καρδία μία, καὶ ψυχὴ μία. » Πλείστων γὰρ ὅσων ἐν ἅπασιν οὐσῶν ψυχῶν, μίαν ἔφη τὴν ἁπάντων γενέ- σθαι, τὸ τῆς ἑνώσεως όνομά τε καὶ χρῆμα, οὗ τί που πάντως αὐτῆς καθορίζων τῆς φύσεως, ἀπονέμων δὲ μᾶλλον ταῖς ἐκ θελημάτων ἀδιασπάστοις ῥοπαῖς, καὶ τὸ μίαν ἔχειν καὶ τὴν αὐτὴν σκέψιν τε καὶ βούλησιν. Καὶ ἐπειδήπερ ἐστὶ συνευδοκητὴς καὶ ὁμόφρων ἐν ἅπασιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ταύτῃ τοι καὶ ἐν ἐστι πρὸς αὐτόν. Ταυτὶ γὰρ ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν οἱ δείλαιο. • Α. Αλλ' ηλιθιότητος τῆς εἰς ἄκρον ἡκούσης ἤδη καὶ ἀνωτάτης τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμεστώσαντες νοῦν κἂν τούτῳ δὲ πάλιν ἁλοῖεν ἄν. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἐκ- τόπων, ὡς ἔοικεν, ἔστι νοημάτων αδρανές τε οὕτω καὶ κατεῤῥιμμένον, εἰ μὴ τὸν τῶν ἀσυνθέτων κατα- ληίζεται νοῦν, καὶ τοῦτο ἀμογητί. Ο γὰρ μωρὶς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ λαλεῖν πρὸς Κύριον. πλάνησιν, » κατὰ τὸ γεγραμ- μένον. Πῶς γὰρ οὐχὶ μωρίας τε καὶ εἰκαιότητος της ἁπασῶν ἐσχάτης οιηθείη τις ἂν ἀναπεπλῆσθαι λοιτών τὸ φάναι τε καὶ διατείνεσθαι φιλεῖν, ἥκιστα μὲν φυ- σικὴν, προαιρετικὴν δὲ μᾶλλον τὴν ἔνωσιν εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Διοίσει γάρ, οἶμαι, κατ' οὐδένα τρόπον, εἴπερ ὧδέ τε ἔχει καὶ ἔστιν ἀληθὲς, τῶν εἰς υἱότητα κεκλημένων, καὶ εἰς τὸ τῆς θεότητος ὄνομα διὰ βουλῆς τοῦ Πατρὸς εἰσπε ποιημένων, οἳ καὶ τοῖς ἐκ τῆς ἀρετῆς αὐχήμασι την οὕτως εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐξεπρίαντο δόξαν. Τί δ δὴ τὸ ἀπεῖργον ἔτι, λεγόντων ἐκεῖνοι, καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστον τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ἡσθείη Θεὸς φρονεῖν τε καὶ δρᾷν ᾑρημένον, καὶ τὸ τῷ Δεσπότῃ δοκοῦν, ίδιον ὥσπερ ποιησάμενον θέλημα, τὴν οὕτως ὑπερφυᾷ τοῦ Υἱοῦ φθέγξασθαι φωνήν, ἀνακραγείν τε πρὸς τὸν Πα τέρα· « Καθὼς ἐγὼ καὶ σὺ ἦν ἐσμεν. » Παρακομι ζόντων δὴ οὖν τοιάνδε τινὸς ἡμῖν ἁγίου φωνήν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοιεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Τοὐναντίον γάρο οἶμαι, καταθρήσαι τις ἂν, καίτοι τῆς εἰς λῆξιν εὐσε βείας ἐπειλημμένους, ὅτι τε εἶεν ἁμαρτωλοί πολυτρό πως ἐξᾴδοντας, καὶ τῆς οἰκείας φύσεως οὐκ ἐν ἀγνοία κειμένους. Καὶ ἦν μὲν ἴσως χαλεπὸν οὐδὲν, μυρίας μὲν ὅσας κατατωρεῦσαι φωνάς, ἐκ τῶν ἱερῶν ἀναλ ξαμένους Γραμμάτων· τό γε μὴν ἐφεῖναι τοῖς φιλο μαθέσι διαγυμνάζεσθαι, λογισαίμην ἂν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος. Τετράψομαι δὲ πρὸς τὰ παρ' ἐκείνων· ἄμεινον γὰρ ἤδη τουτί· καὶ δὴ καὶ ἐρῶ, τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἑνότητος ἀνακυκλήσεις λόγον. Προς ἑνότητα μὲν γὰρ τὴν διὰ πίστεως συγκεκομίσμεθα τε καὶ συνηνέχθημεν ὁμολογουμένως, διοίσομεν δι κατ᾽ οὐδὲν ἀλλήλων ἑτερότητι τῆς οὐσίας, καὶ εἰ τέμνεται πως ἕκαστος εἰς ἰδίαν ὑπόστασιν. Ἐσμέν ** - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. misisti. Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi A eis, ut sint consummati in unum “. B. At si dicant unitatem Filii illam cum Patre, talem forsan esse, qualis etiam de nobisipsis in- telligitur, quidnam demum censebimus? Scriptum est enim Multitudinis antem credentium erat cor unum et anima una “. › Cum enim plurimæ essent in omnibus animæ, unam tamen omnium esse di- cebat, unitatis nomen et rem non utique de ipsa na- inra statuens, sed potius indivalsis voluntatum pro- pensionibus tribuens, quod unum et idem proposi- tum ac voluntatem haberent. Et quoniam Filius idem sentit ac vult quod Pater in omnibus, idcirco unum est etiam cum ipso. Hæc enim illi passim personant, miseri. B C A. Atqui comperientur etiam hac in re mentem suam implesse extrema stultitia. Nulla enim est tam absurda cogitatio, ut videtur, tamque infirma el abjecta, quæ non levium hominum mentem depopu- lelor, idque facillime. « Stultus enim stulta loque- tur, et cor ejus vana intelliget, ad loquendum ad Deum errorem, » ut scriptum est . Nunquid enim “. stuhitiæ et temeritatis cumulum implesse non cense- litur, qnod dicere et contendere solent, non quidem naturalem, sed voluntatis potius illam esse Filii cum Patre et Deo unionem? Nam si res ita se habet, nullo modo ab iis, opinor, discrepabit qui adoptione sunt dilii, et in deitatis appellationem voluntate Pa- Iris asciti, quique virtutis splendore insignem hanc ac tam illustrem gloriam sibi compararunt. Dicant autem illi quid porro prohibeat quominus unusquis- que sanctorum, cui animus sit ea sentire et facere quibus oblectetur Deus, et qui Domini voluntatem suam quodammodo faciat, tain supernaturali Filii voce utatur, Patremque his verbis compellet: • Quemadmodum ego et tu unum sumus *, » Istius modi vorem igitur a sancto quodam ostendant esse prolatam. Sed non facient: multum abest. Contra- rium enim videre licet in iis, opinor, qui pietatis summum fastigium assecuti, se tamen peccatores multifariam clamitant, et suæ naturæ conscios. Ac difficile quidem forsan non esset innumeras voces e sacris Scriptis collectas coacervare; seul exercita- D tionis campum studiosis relinquere, abs re non »lienum duxerim. Ad ea autem quæ illi tradunt me convertam (id enim satius deniun fuerit), et ora- tione repetita de nostra unitate verba faciain. In unitatem quippe per-fidem, procul dubio collecti et congregati sumus, nequaquam vero differinius inter nos diversitate essentiæ, licet unusquisque quodam- modo scindatur in propriam hypostasim. Εjusdemn enim sumus speciei, et ratio ac definitio una est essentiæ omnium quæ de omnibus ex æquo prædica- tur. Unitatem vero cum Deo, non in nudis ac solis voluntatum propensionibus assequimur, sed alia nos • Joan. xvii, 21-23. *1 Act. iv, 32. * Isa. xxxII, 6. » Joan. xvII, 21.

με ἀπέστειλας. Κἀγὼ τὴν δόξαν, ἣν δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν · ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ, ἵνα ώσι [τε]τελειω- μένοι εἰς ἔν. » Β. Εἰ δὲ δὴ λέγοιεν τὴν ἑνότητα τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα, τοιαύτην εἶναι τυχόν, οἵαπερ ἂν νοοἶτο καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί δὴ ἄρα λογιούμεθα ; Γέγρα πται γάρ ο Τοῦ δὲ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν καρδία μία, καὶ ψυχὴ μία. » Πλείστων γὰρ ὅσων ἐν ἅπασιν οὐσῶν ψυχῶν, μίαν ἔφη τὴν ἁπάντων γενέ- σθαι, τὸ τῆς ἑνώσεως όνομά τε καὶ χρῆμα, οὗ τί που πάντως αὐτῆς καθορίζων τῆς φύσεως, ἀπονέμων δὲ μᾶλλον ταῖς ἐκ θελημάτων ἀδιασπάστοις ῥοπαῖς, καὶ τὸ μίαν ἔχειν καὶ τὴν αὐτὴν σκέψιν τε καὶ βούλησιν. Καὶ ἐπειδήπερ ἐστὶ συνευδοκητὴς καὶ ὁμόφρων ἐν ἅπασιν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ταύτῃ τοι καὶ ἐν ἐστι πρὸς αὐτόν. Ταυτὶ γὰρ ἐκεῖνοι περιβομβοῦσιν οἱ δείλαιο. • Α. Αλλ' ηλιθιότητος τῆς εἰς ἄκρον ἡκούσης ἤδη καὶ ἀνωτάτης τὸν οἰκεῖον εὐθὺς ἀναμεστώσαντες νοῦν κἂν τούτῳ δὲ πάλιν ἁλοῖεν ἄν. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἐκ- τόπων, ὡς ἔοικεν, ἔστι νοημάτων αδρανές τε οὕτω καὶ κατεῤῥιμμένον, εἰ μὴ τὸν τῶν ἀσυνθέτων κατα- ληίζεται νοῦν, καὶ τοῦτο ἀμογητί. Ο γὰρ μωρὶς μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει, τοῦ λαλεῖν πρὸς Κύριον. πλάνησιν, » κατὰ τὸ γεγραμ- μένον. Πῶς γὰρ οὐχὶ μωρίας τε καὶ εἰκαιότητος της ἁπασῶν ἐσχάτης οιηθείη τις ἂν ἀναπεπλῆσθαι λοιτών τὸ φάναι τε καὶ διατείνεσθαι φιλεῖν, ἥκιστα μὲν φυ- σικὴν, προαιρετικὴν δὲ μᾶλλον τὴν ἔνωσιν εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Θεόν; Διοίσει γάρ, οἶμαι, κατ' οὐδένα τρόπον, εἴπερ ὧδέ τε ἔχει καὶ ἔστιν ἀληθὲς, τῶν εἰς υἱότητα κεκλημένων, καὶ εἰς τὸ τῆς θεότητος ὄνομα διὰ βουλῆς τοῦ Πατρὸς εἰσπε ποιημένων, οἳ καὶ τοῖς ἐκ τῆς ἀρετῆς αὐχήμασι την οὕτως εὐκλεᾶ καὶ περίοπτον ἐξεπρίαντο δόξαν. Τί δ δὴ τὸ ἀπεῖργον ἔτι, λεγόντων ἐκεῖνοι, καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστον τὰ ἐφ᾽ οἷσπερ ἂν ἡσθείη Θεὸς φρονεῖν τε καὶ δρᾷν ᾑρημένον, καὶ τὸ τῷ Δεσπότῃ δοκοῦν, ίδιον ὥσπερ ποιησάμενον θέλημα, τὴν οὕτως ὑπερφυᾷ τοῦ Υἱοῦ φθέγξασθαι φωνήν, ἀνακραγείν τε πρὸς τὸν Πα τέρα· « Καθὼς ἐγὼ καὶ σὺ ἦν ἐσμεν. » Παρακομι ζόντων δὴ οὖν τοιάνδε τινὸς ἡμῖν ἁγίου φωνήν. Αλλ' οὐκ ἂν ἔχοιεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Τοὐναντίον γάρο οἶμαι, καταθρήσαι τις ἂν, καίτοι τῆς εἰς λῆξιν εὐσε βείας ἐπειλημμένους, ὅτι τε εἶεν ἁμαρτωλοί πολυτρό πως ἐξᾴδοντας, καὶ τῆς οἰκείας φύσεως οὐκ ἐν ἀγνοία κειμένους. Καὶ ἦν μὲν ἴσως χαλεπὸν οὐδὲν, μυρίας μὲν ὅσας κατατωρεῦσαι φωνάς, ἐκ τῶν ἱερῶν ἀναλ ξαμένους Γραμμάτων· τό γε μὴν ἐφεῖναι τοῖς φιλο μαθέσι διαγυμνάζεσθαι, λογισαίμην ἂν οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τοῦ πρέποντος. Τετράψομαι δὲ πρὸς τὰ παρ' ἐκείνων· ἄμεινον γὰρ ἤδη τουτί· καὶ δὴ καὶ ἐρῶ, τὸν τῆς καθ' ἡμᾶς ἑνότητος ἀνακυκλήσεις λόγον. Προς ἑνότητα μὲν γὰρ τὴν διὰ πίστεως συγκεκομίσμεθα τε καὶ συνηνέχθημεν ὁμολογουμένως, διοίσομεν δι κατ᾽ οὐδὲν ἀλλήλων ἑτερότητι τῆς οὐσίας, καὶ εἰ τέμνεται πως ἕκαστος εἰς ἰδίαν ὑπόστασιν. Ἐσμέν ** - S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. misisti. Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi A eis, ut sint consummati in unum “. B. At si dicant unitatem Filii illam cum Patre, talem forsan esse, qualis etiam de nobisipsis in- telligitur, quidnam demum censebimus? Scriptum est enim Multitudinis antem credentium erat cor unum et anima una “. › Cum enim plurimæ essent in omnibus animæ, unam tamen omnium esse di- cebat, unitatis nomen et rem non utique de ipsa na- inra statuens, sed potius indivalsis voluntatum pro- pensionibus tribuens, quod unum et idem proposi- tum ac voluntatem haberent. Et quoniam Filius idem sentit ac vult quod Pater in omnibus, idcirco unum est etiam cum ipso. Hæc enim illi passim personant, miseri. B C A. Atqui comperientur etiam hac in re mentem suam implesse extrema stultitia. Nulla enim est tam absurda cogitatio, ut videtur, tamque infirma el abjecta, quæ non levium hominum mentem depopu- lelor, idque facillime. « Stultus enim stulta loque- tur, et cor ejus vana intelliget, ad loquendum ad Deum errorem, » ut scriptum est . Nunquid enim “. stuhitiæ et temeritatis cumulum implesse non cense- litur, qnod dicere et contendere solent, non quidem naturalem, sed voluntatis potius illam esse Filii cum Patre et Deo unionem? Nam si res ita se habet, nullo modo ab iis, opinor, discrepabit qui adoptione sunt dilii, et in deitatis appellationem voluntate Pa- Iris asciti, quique virtutis splendore insignem hanc ac tam illustrem gloriam sibi compararunt. Dicant autem illi quid porro prohibeat quominus unusquis- que sanctorum, cui animus sit ea sentire et facere quibus oblectetur Deus, et qui Domini voluntatem suam quodammodo faciat, tain supernaturali Filii voce utatur, Patremque his verbis compellet: • Quemadmodum ego et tu unum sumus *, » Istius modi vorem igitur a sancto quodam ostendant esse prolatam. Sed non facient: multum abest. Contra- rium enim videre licet in iis, opinor, qui pietatis summum fastigium assecuti, se tamen peccatores multifariam clamitant, et suæ naturæ conscios. Ac difficile quidem forsan non esset innumeras voces e sacris Scriptis collectas coacervare; seul exercita- D tionis campum studiosis relinquere, abs re non »lienum duxerim. Ad ea autem quæ illi tradunt me convertam (id enim satius deniun fuerit), et ora- tione repetita de nostra unitate verba faciain. In unitatem quippe per-fidem, procul dubio collecti et congregati sumus, nequaquam vero differinius inter nos diversitate essentiæ, licet unusquisque quodam- modo scindatur in propriam hypostasim. Εjusdemn enim sumus speciei, et ratio ac definitio una est essentiæ omnium quæ de omnibus ex æquo prædica- tur. Unitatem vero cum Deo, non in nudis ac solis voluntatum propensionibus assequimur, sed alia nos • Joan. xvii, 21-23. *1 Act. iv, 32. * Isa. xxxII, 6. » Joan. xvII, 21.

γὰρ ὁμοειδείς, καὶ τῆς ἁπάντων οὐσίας ὅρος τε καὶ ἡ φυσημα λίγος εἷς, ὁ πάντων ἐν ἴσῳ κατηγορούμενος. Ενότητα δὲ τὴν ὡς πρὸς Θεὸν, οὐκ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις ταῖς ἐκ θελημάτων πλουτούμεν ῥοταῖς, ἀλλά τις καὶ ἔτο ρος εἰς τοῦτο συνείρει λόγος, ἀποῤῥητός τε καὶ ἀν αγκαῖος. Ὡς γὰρ ὁ θεῖος ἡμᾶς μεμυσταγωγηκε Παϋ- λος, ο Εν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, διὰ τὸ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχειν. » Η γὰρ οὐκ οἶσθα, ὅτι σύσσωμα Ενότητα λαχόντα διὰ τῆς πίστεως, δῆλον δὲ ὅτι καὶ Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Οὐκοῦν, φυσικήν τε ἅμα καὶ προαιρετικὴν τὴν ἔνωσίν σφισιν (1) καὶ τὴν ἐν Χριστῷ διαψόμεθα. Β. Πῶς λέγεις; Επομαι γὰρ οὐ λίαν. γενέσθαι Χριστοῦ καὶ τὰ ἔθνη φησί, τὴν πρὸς αὐτὸν μυστικῆς εὐλογίας ; Α. Καὶ μὴν οὐδὲν εἶναί φημι τὸ ἄναντες ἐν γε δὴ τούτοις, ὦ τἄν· ἀναμάθοι δ' ἂν ὅ φημι καὶ λίαν εύτ κόλως ἁπαστισοῦν, οἶμαι, σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ἀνὴρ, ἐννενοηκώς ότι, πρῶτον μὲν εἰς ταυτότητα τὴν πρὸς ἀλλήλους οἱ τελοῦντες ἐν ἀνθρώποις θεσμῷ φυσικῷ διεσφίγμεθα, συνενούμεθα δὲ καὶ καθ' ἕτερον τρόπον. Διατετμημένοι γὰρ ὥσπερ εἰς ὑπόστασιν ἰδικὴν, τὴν καθ' ἕκαστον λέγω, καθ᾿ ἣν ὁ μέν τίς ἐστι Πέτρος ἢ Ιωάννης, ὁ δὲ Θωμᾶς ἡ Ματθαῖος, σύσσωμοι γεγό- να μεν ἐν Χριστῷ, την μίαν σάρκα τρεφόμενοι, καὶ ἑνὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς ἑνότητα κατεσφραγισμέ ναι, καὶ εἴπερ ἐστὶν ἀμέριστος ὁ Χριστός· μεμέρι σται γὰρ οὐδαμῶς· ἂν οἱ πάντες ἐσμεν ἐν αὐτῷ. Τα γάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα • Ἵνα ὦσιν ἔν, καθὼς ἡμεῖς ἕν. ο Αθρει γὰρ ὅπως ἔν τε τῷ Χριστῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι οι πάντες ἐν ἐσμεν, καὶ κατὰ τὸ σῶμα, καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα. Επαιτιατέον οὖν ἄρα τοὺς ἕτερα ἅττα φρονεῖν ἐλομένους, ώς μηδὲ ἐκεῖνα συνέντας ὀρθῶς τὰ περὶ ἡμῶν γεγραμμένα. . Β. Επαιτιατέον μὲν οὖν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. Φιλο- πυστήσας γε μὴν οὐδὲν ἧττον ἐρῶ, πότερα τὸν Υἱὸν ἡνώσθαι παραδεξόμεθα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις, ἢ καὶ ὑπὲρ τοῦτο δοίη τις ἂν ἐπ' αὐτῶν τὴν ἕνωσιν ; Δ. Ηνῶσθαί φαμεν καὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, καθ' ἡμᾶς. Ἔστι μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τῷ γεγεννηκότι πάντως που καὶ ὁμοούσιος, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς Υἱός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ. Ἐν ἰδίᾳ δὲ ἂν ὑποστάσει, τῇδέ τε ἔχειν οὗ μάλα πεπιστευμένος, οὐ καθάπερ ἡμεῖς ἀλλήλων, ἤτοι κατά νόμον σωμάτων, διαστήξει καὶ αὐτὸς τοῦ Πατρὸς, τὴν εἰσάπαν ἔχων διατομήν. εἰς ετερότητα δὲ τὴν καθέκαστον λέγω, φυσικὴν δὲ ἄρ ζητον ἔχει τὴν ἕνωσιν, οὐ καταχυσίν τινα τὴν εἰς ἀλλήλας παθουσῶν τῶν ὑποστάσεων, κατά γε τό τισι δικοῦν, ὡς τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα καὶ Υἱόν, ἀλλ' Εντως (ίσ. ὄντος] τε καὶ ὑφεστηκότος ἑκατέρου, καὶ ἰδίαν ἔχειν λεγομένου τὴν ὕπαρξιν, ἡ τῆς οὐσίας του τάτης βραβεύει τὴν ἔνωσιν. Β. Εν ἰδίᾳ τῆς οὖν εἶναι τὸν Υἱὸν ὑποστάσει [1] ουσία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός ; ἀλλ᾽ ἐν ὑποστάσει τῇ ὡς Υἱοῦ. 17. MI .. .. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. Ut enim nos divinus Paulus docuit : « Unum corpus multi sumus, ex eo quod de uno pane participa- mus“. › Nunquid enim intelligis ab eo dici gentes etiam Christo concorpores factas esse *, unitatem cum ipso per fidem nempe et per mysticam bene- dictionem adeptas? ratio in hoc conjungit arcana et necessaria. B C D B. Prorsus quidem. A. Igitur naturæ simul et voluntatis unitas in nobis : dispiciamus autem num talis sit nostra, qualis ea quæ in Christo est. B. Qui tu istud als? Non enim assequor. A. Atqui nihil est in his ardui, amice ; sed quod dico, citra negotium intelliget, opinor, quisquis recle sentit ae saplt, si animo reputaverit, primum qui- dem nos, quotquot homines sumus, lege naturali in mutuam identitatem constrictos esse, sed et alio quoque modo nos simul unitos esse. Secti enins quodammodo in propriam seu singularem subsisten tiam secundum quam hic quidem est Petrus aut Joannes, ille Thomas aut Matthæus, concorpores facti sumus in Christo, una carne pasti, et mno sancto Spiritu ad unitatem obsignati, et cum Chri- stus sit indivisibilis (neutiquam enim divisus est), unum omnes sumus in ipso. Ideoque ad Patrem coelestem dicebat: c Ut unum sint, sicut et nos unum sumus . Vide enim ut in Christo et sancto Spi- ritu omnes unum sumus, tum secundum corpus, tum secundum spiritum. Arguendi sunt igitur qui secus sentiunt, quod neque illa recte intelligant quæ de nobis scripta sunt. • Cor. x, * Ephes. 11, 6. ** Joan. xv11, 22. B. Arguendi quidem : recte quippe dixisti. Nihilom minus ego vel id ex te sciscitabor, utrum adınittere debeamus Filium unitum esse Deo ac Patri, quem- admodum et nos invicem, an ultra hanc, concedemus aliquam esse aliam unitatem? A. Unitum esse dicimus etiam Patri Filium sicuti nos. Est enim procul dubio Genitori plane consul)- stantialis, siquidem vere est Filius et ex ipso. Cumn autem in propria exsistat bypostasi, atque ita se habere utique credatur, non quemadmodum nos ab invicem, sea lege corporum, ipse etiam distinguitur a Patre omnimoda distinctione, cujusmodi nimirums diversitas est in singularibus: sed naturalem ot ineffabilem habet unitatem, non confusionem quain- dam hypostaseon quæ altrinsecus afficiantur, sicuti nonnullis placet, ut idem sit Pater ac Filius : sed cum sit et subsistat uterque, et propriam habere dicatur hypostasin, essentiæ identitas unitatem constituit. B. In propria igitur dicis Filium esse hypostasi, vel essentia alia quam Patris? A. Non in alia essentia quam ea quæ est ut Doi, sed in hypostasi quæ ut Filii. 4. Οὐκ ἐν οὐσία μᾶλλον ἑτέρα παρὰ τὴν ὡς Θεοῦ, (1) Desunt hic nonnula in Græcu cxcmplari.

γὰρ ὁμοειδείς, καὶ τῆς ἁπάντων οὐσίας ὅρος τε καὶ ἡ φυσημα λίγος εἷς, ὁ πάντων ἐν ἴσῳ κατηγορούμενος. Ενότητα δὲ τὴν ὡς πρὸς Θεὸν, οὐκ ἐν ψιλαῖς καὶ μόναις ταῖς ἐκ θελημάτων πλουτούμεν ῥοταῖς, ἀλλά τις καὶ ἔτο ρος εἰς τοῦτο συνείρει λόγος, ἀποῤῥητός τε καὶ ἀν αγκαῖος. Ὡς γὰρ ὁ θεῖος ἡμᾶς μεμυσταγωγηκε Παϋ- λος, ο Εν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, διὰ τὸ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου μετέχειν. » Η γὰρ οὐκ οἶσθα, ὅτι σύσσωμα Ενότητα λαχόντα διὰ τῆς πίστεως, δῆλον δὲ ὅτι καὶ Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Οὐκοῦν, φυσικήν τε ἅμα καὶ προαιρετικὴν τὴν ἔνωσίν σφισιν (1) καὶ τὴν ἐν Χριστῷ διαψόμεθα. Β. Πῶς λέγεις; Επομαι γὰρ οὐ λίαν. γενέσθαι Χριστοῦ καὶ τὰ ἔθνη φησί, τὴν πρὸς αὐτὸν μυστικῆς εὐλογίας ; Α. Καὶ μὴν οὐδὲν εἶναί φημι τὸ ἄναντες ἐν γε δὴ τούτοις, ὦ τἄν· ἀναμάθοι δ' ἂν ὅ φημι καὶ λίαν εύτ κόλως ἁπαστισοῦν, οἶμαι, σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ἀνὴρ, ἐννενοηκώς ότι, πρῶτον μὲν εἰς ταυτότητα τὴν πρὸς ἀλλήλους οἱ τελοῦντες ἐν ἀνθρώποις θεσμῷ φυσικῷ διεσφίγμεθα, συνενούμεθα δὲ καὶ καθ' ἕτερον τρόπον. Διατετμημένοι γὰρ ὥσπερ εἰς ὑπόστασιν ἰδικὴν, τὴν καθ' ἕκαστον λέγω, καθ᾿ ἣν ὁ μέν τίς ἐστι Πέτρος ἢ Ιωάννης, ὁ δὲ Θωμᾶς ἡ Ματθαῖος, σύσσωμοι γεγό- να μεν ἐν Χριστῷ, την μίαν σάρκα τρεφόμενοι, καὶ ἑνὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς ἑνότητα κατεσφραγισμέ ναι, καὶ εἴπερ ἐστὶν ἀμέριστος ὁ Χριστός· μεμέρι σται γὰρ οὐδαμῶς· ἂν οἱ πάντες ἐσμεν ἐν αὐτῷ. Τα γάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα • Ἵνα ὦσιν ἔν, καθὼς ἡμεῖς ἕν. ο Αθρει γὰρ ὅπως ἔν τε τῷ Χριστῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι οι πάντες ἐν ἐσμεν, καὶ κατὰ τὸ σῶμα, καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα. Επαιτιατέον οὖν ἄρα τοὺς ἕτερα ἅττα φρονεῖν ἐλομένους, ώς μηδὲ ἐκεῖνα συνέντας ὀρθῶς τὰ περὶ ἡμῶν γεγραμμένα. . Β. Επαιτιατέον μὲν οὖν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. Φιλο- πυστήσας γε μὴν οὐδὲν ἧττον ἐρῶ, πότερα τὸν Υἱὸν ἡνώσθαι παραδεξόμεθα τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἡμᾶς ἀλλήλοις, ἢ καὶ ὑπὲρ τοῦτο δοίη τις ἂν ἐπ' αὐτῶν τὴν ἕνωσιν ; Δ. Ηνῶσθαί φαμεν καὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, καθ' ἡμᾶς. Ἔστι μὲν γὰρ ὁμολογουμένως τῷ γεγεννηκότι πάντως που καὶ ὁμοούσιος, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς Υἱός τε καὶ ἐξ αὐτοῦ. Ἐν ἰδίᾳ δὲ ἂν ὑποστάσει, τῇδέ τε ἔχειν οὗ μάλα πεπιστευμένος, οὐ καθάπερ ἡμεῖς ἀλλήλων, ἤτοι κατά νόμον σωμάτων, διαστήξει καὶ αὐτὸς τοῦ Πατρὸς, τὴν εἰσάπαν ἔχων διατομήν. εἰς ετερότητα δὲ τὴν καθέκαστον λέγω, φυσικὴν δὲ ἄρ ζητον ἔχει τὴν ἕνωσιν, οὐ καταχυσίν τινα τὴν εἰς ἀλλήλας παθουσῶν τῶν ὑποστάσεων, κατά γε τό τισι δικοῦν, ὡς τὸν αὐτὸν εἶναι Πατέρα καὶ Υἱόν, ἀλλ' Εντως (ίσ. ὄντος] τε καὶ ὑφεστηκότος ἑκατέρου, καὶ ἰδίαν ἔχειν λεγομένου τὴν ὕπαρξιν, ἡ τῆς οὐσίας του τάτης βραβεύει τὴν ἔνωσιν. Β. Εν ἰδίᾳ τῆς οὖν εἶναι τὸν Υἱὸν ὑποστάσει [1] ουσία παρὰ τὴν τοῦ Πατρός ; ἀλλ᾽ ἐν ὑποστάσει τῇ ὡς Υἱοῦ. 17. MI .. .. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. Ut enim nos divinus Paulus docuit : « Unum corpus multi sumus, ex eo quod de uno pane participa- mus“. › Nunquid enim intelligis ab eo dici gentes etiam Christo concorpores factas esse *, unitatem cum ipso per fidem nempe et per mysticam bene- dictionem adeptas? ratio in hoc conjungit arcana et necessaria. B C D B. Prorsus quidem. A. Igitur naturæ simul et voluntatis unitas in nobis : dispiciamus autem num talis sit nostra, qualis ea quæ in Christo est. B. Qui tu istud als? Non enim assequor. A. Atqui nihil est in his ardui, amice ; sed quod dico, citra negotium intelliget, opinor, quisquis recle sentit ae saplt, si animo reputaverit, primum qui- dem nos, quotquot homines sumus, lege naturali in mutuam identitatem constrictos esse, sed et alio quoque modo nos simul unitos esse. Secti enins quodammodo in propriam seu singularem subsisten tiam secundum quam hic quidem est Petrus aut Joannes, ille Thomas aut Matthæus, concorpores facti sumus in Christo, una carne pasti, et mno sancto Spiritu ad unitatem obsignati, et cum Chri- stus sit indivisibilis (neutiquam enim divisus est), unum omnes sumus in ipso. Ideoque ad Patrem coelestem dicebat: c Ut unum sint, sicut et nos unum sumus . Vide enim ut in Christo et sancto Spi- ritu omnes unum sumus, tum secundum corpus, tum secundum spiritum. Arguendi sunt igitur qui secus sentiunt, quod neque illa recte intelligant quæ de nobis scripta sunt. • Cor. x, * Ephes. 11, 6. ** Joan. xv11, 22. B. Arguendi quidem : recte quippe dixisti. Nihilom minus ego vel id ex te sciscitabor, utrum adınittere debeamus Filium unitum esse Deo ac Patri, quem- admodum et nos invicem, an ultra hanc, concedemus aliquam esse aliam unitatem? A. Unitum esse dicimus etiam Patri Filium sicuti nos. Est enim procul dubio Genitori plane consul)- stantialis, siquidem vere est Filius et ex ipso. Cumn autem in propria exsistat bypostasi, atque ita se habere utique credatur, non quemadmodum nos ab invicem, sea lege corporum, ipse etiam distinguitur a Patre omnimoda distinctione, cujusmodi nimirums diversitas est in singularibus: sed naturalem ot ineffabilem habet unitatem, non confusionem quain- dam hypostaseon quæ altrinsecus afficiantur, sicuti nonnullis placet, ut idem sit Pater ac Filius : sed cum sit et subsistat uterque, et propriam habere dicatur hypostasin, essentiæ identitas unitatem constituit. B. In propria igitur dicis Filium esse hypostasi, vel essentia alia quam Patris? A. Non in alia essentia quam ea quæ est ut Doi, sed in hypostasi quæ ut Filii. 4. Οὐκ ἐν οὐσία μᾶλλον ἑτέρα παρὰ τὴν ὡς Θεοῦ, (1) Desunt hic nonnula in Græcu cxcmplari.

8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ Β. Ἕτερον γάρ τι οὐσία, καὶ ἕτερον ὑπόστασις; η ροῦν, εἴπερ ἐστὶν ἡ οὐσία, τῶν καθέκαστα περιεκτική. Β. Τίνα φής τρόπον ; βραδὺς γὰρ, ὡς ἔοιχεν, Εν γε τοῖς τοιούτοις, ἐγώ. Δ. Η γὰρ οὐκ οἶσθα, ὅτι κάμοί πως οὐκ ἐντριβής καὶ περὶ τούτων λόγος; Ιτέον δ' οὖν ὅμως ἐπὶ τὴν έγχωροῦσαν βάσανον, ὡς ἐν εἰκόνι τυχὸν ἐν ὑπερτά τοις οὔσης ὑψώμασι τῆς θείας ὑπεροχής. Οὐκοῦν τῆς οὐσίας ἡ δήλωσις, κατὰ κοινοῦ τινος ἔοικεν ἰέναι πράγματος· τὸ δὲ τῆς ὑποστάσεως ἑκάστου τυχόν ὄνομα, τῶν ὑπὸ τουτὶ τὸ κοινὸν κατηγορεῖται καὶ λέγεται· οἷου δέ με νῦν ἐκεῖνο δηλούν. Β. Τὸ ποιόν τι δή ; τὸν, κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα τιθέμενοι λόγον, καὶ τοῦτο, οὐσίας δρον εἶναί φαμεν, κατὰ παντὸς ἰοῦσαν τῶν κατὰ μέρος ὑφεστηκότων. Υπὸ οὖν τὸ κοινὸν δὲ τουτί, τουτέστι, τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου τὸν ὅρον, πίπτει μὲν, οἶμαι, Θωμᾶς τε καὶ Μάρκος, ἢ φέρε εἰπεῖν, Πέτρος τε καὶ Παῦλος. Καὶ τὴν μὲν οὐσίαν ώδι κατασημα[ί]ναι τις ἂν, τῶν δὲ καθέκαστον νοουμένων, ούπω σαφῆ τε καὶ ἐναργῆ τὴν δήλωσιν ἐποιήσατο. Οὐ γὰρ ἔτι ἄνθρωπος ἁπλῶς, τοῦτό ἐστι Πέτρος καὶ Παῦλος· Θωμᾶν δὲ ἡ Πέτρον εἰπών, τῶν μὲν τῆς οὐσίας ὅρων οὐκ ἐξοίσει [α. ἐκκομίσει] τὸ δηλούμενον· ἄνθρωπος γὰρ οὐδὲν ἧττόν ἐστιν· ἐν εἴδει δὲ ὄντα τῷ τοιῷδε τυχὸν καὶ ἐν ὑποστάσει τη ἰδικῇ καὶ μεμερισμένως ὑπέδειξεν. Ἡ οὐσία τοιγαρ οὖν καὶ κατὰ ἀνθρώπου παντός, ἅτε δὴ τὸν κοινόν τοῦ γένους ὠδίνουσα λόγον· ἡ δὲ ὑπόστασις, καθ᾿ ἑνὸς ἂν νοοῖτο πρεπωδέστερον, οὔτε τῆς κοινότητος ἐξ. ιστᾶσα τὸ δηλούμενον, οὔτε μὴν ἀναχέοντά τε καὶ ἀνακιρνῶσα πρὸς τὸ ἀσυμφανὲς ὅτι τὸ καθέκαστόν τε καὶ ἰδικῶς. Β. Συνίημι νῦν· εἰρῆσθαι γὰρ οὐ μοι λίαν ἀκόμ ψως δοχεῖ. Α. Ομοούσιον τοίνυν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦντες ὑπάρχειν, ἐν ἰδίᾳ τε ὑποστάσει, συν αφῶς τε ἅμα καὶ διωρισμένως γνῶσθαί φαμεν, τοῖς τῆς ταυτότητος λόγοις αναγκαιοτάτως εὖ μάλα συν άπτοντες τῶν προσώπων ἤτοι τῶν ὀνομάτων την δια στολὴν, καὶ τὴν τῶν ὑποστάσεων ἑτερότητα, τὴν ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ κατ' αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ μόνον· ἵνα μὴ τὸ τῆς οὐσίας εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐμφερές, καὶ τὸ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχον απαραλλάκτως Ε τε τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καταλεαίνῃ τρόπον τινά τὴν διαφοράν, καὶ δυσδιάκριτον κομιδῇ τὸ ἀναμέρος ἴδιον ἑκατέρου κατεργάσαιτό πως. Ὁ μὲν γὰρ ἐστι Πατὴρ, καὶ οὐχ Υιός· ὁ δὲ αὖ, Υιός, καὶ οὗ τί που Πατήρ. Β. Οὐκοῦν, εἰ δοκεί, λέγωμεν οὐσίας είναι δύο μίαν μὲν τοῦ Πατρός, μίαν δὲ τοῦ Υἱοῦ. Εὐκρινε στέρα γάρ οὕτως καὶ οιονείπως εὐσαφεστέρα παντί τῳ γένοιτ' ἂν μᾶλλον ἢ διαφορά, Α. Οὐκ εὐκρινεστέρα ποθέν· μὴ γὰρ τοῖς ἐκείνων ἀποκομίζου λόγοις εἰς κίβδηλον νοῦν, καὶ τρίβειν B. Quid ergo? Aliudne est essentia, aliud hypo- stasis? A. Etiam. Multum enim est inter illa discriminis ac intervalli, siquidem essentia singularia com- plectitur. B. Quo pacto inquis? Sum enim ego in bis, ut constat, paulo tardior. A. Nescis mihi quoque minus tritum et usitatum esse de his rebus disserere? In disquisitionem ta- men quoad ejus est crassiore typo vocanda est diving excellentiæ sublimitas. Itaque essentiæ significatio ad aliquid commune videtur pertinere, nomen au- tem de singularibus lypostasis quæ subsunt huic universali prædicatur ac dicitur : illud autem me nunc ostendere putato. B. Cujusmodi illud? A. Definimus hominem, auimal rationale, mor- tale, ratione illi convenienti: et hanc substantiæ definitionem esse dicimus, quæ ad omnes singula- riter subsistentes pertinet. Sub hoc igitur universali, nimirum homine, sive hominis definitionem, cadit, opinor, Thomas et Marcus, aut, si ita vis, Pe- trus et Paulus. Et substantia quidem hoc pacto si- gnificabitur: nondum tamen clara et manifesta erit corum quæ singulariter intelliguntur significatio. Homo enim simpliciter, nondum est Petrus et Pau- lus : sed Thomam aut Petrum si dixeris, a defini- tionibus quidem substantiæ id quod significatur non removebis (homo enim est nihilominus ), sed in tali puta specie exsistere, et in propria et parti- culari hypostasi esse ostenleris. Substantia igitur etiam de omni homine, maxime cum communem generis rationem parturiat: hypostasis autem de uno convenientius intelligetur, neque a communitate separans id quod significatur, neque porro confun- dens et obscuritate permiscens demum id quod siu- gulare est ac particulare. B. Intelligo jam: nec enim inscite mihi videtur istud expositum. B C " D A. Consubstantialem ergo Deo et Patri Filium es- se cum falemur, in propria bypostasi conjunctim simul et diseretim unitum esse dicimus, identitatis rationibus necessario admodum conjungentes per- sonarum aut nominum distinctionem, et hyposta- seon diversitatem, quæ ut est in Patre, sic iu Filio ob boc ipsum ac solum est, ut ne essen- tiæ omnimoda similitudo, et illa identitas et per omnia incommutabilitas quæ est cum in Patre, tum in Filio, deleat aliquo pacto differentiam, ef- Bcintque ut egre admodum discerni possit id quod singulariter proprium est utriusque. Hic enim Pa- ter est ac non Filius: ac vicissim ille Filius, non autem Pater. B. Itaque, si placet, dicamus essentias esse duas : unam quidem Patris, alteram autem Filii. Sic enim distinctior quodammodo et manifestior cuivis erit differentia. A. Non erit certe. Cave enim ne illorum sermo- nibus abripiaris in sensum reprobum, et regia quo- 4. Ναί πολὺ γὰρ τὸ διεῖργον καὶ διὰ μέσον χω 4. Οριζόμεθα τὸν ἄνθρωπον, ζώον λογικόν, ανη

8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Δ Β. Ἕτερον γάρ τι οὐσία, καὶ ἕτερον ὑπόστασις; η ροῦν, εἴπερ ἐστὶν ἡ οὐσία, τῶν καθέκαστα περιεκτική. Β. Τίνα φής τρόπον ; βραδὺς γὰρ, ὡς ἔοιχεν, Εν γε τοῖς τοιούτοις, ἐγώ. Δ. Η γὰρ οὐκ οἶσθα, ὅτι κάμοί πως οὐκ ἐντριβής καὶ περὶ τούτων λόγος; Ιτέον δ' οὖν ὅμως ἐπὶ τὴν έγχωροῦσαν βάσανον, ὡς ἐν εἰκόνι τυχὸν ἐν ὑπερτά τοις οὔσης ὑψώμασι τῆς θείας ὑπεροχής. Οὐκοῦν τῆς οὐσίας ἡ δήλωσις, κατὰ κοινοῦ τινος ἔοικεν ἰέναι πράγματος· τὸ δὲ τῆς ὑποστάσεως ἑκάστου τυχόν ὄνομα, τῶν ὑπὸ τουτὶ τὸ κοινὸν κατηγορεῖται καὶ λέγεται· οἷου δέ με νῦν ἐκεῖνο δηλούν. Β. Τὸ ποιόν τι δή ; τὸν, κατὰ τὸν αὐτῷ πρέποντα τιθέμενοι λόγον, καὶ τοῦτο, οὐσίας δρον εἶναί φαμεν, κατὰ παντὸς ἰοῦσαν τῶν κατὰ μέρος ὑφεστηκότων. Υπὸ οὖν τὸ κοινὸν δὲ τουτί, τουτέστι, τὸν ἄνθρωπον, ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου τὸν ὅρον, πίπτει μὲν, οἶμαι, Θωμᾶς τε καὶ Μάρκος, ἢ φέρε εἰπεῖν, Πέτρος τε καὶ Παῦλος. Καὶ τὴν μὲν οὐσίαν ώδι κατασημα[ί]ναι τις ἂν, τῶν δὲ καθέκαστον νοουμένων, ούπω σαφῆ τε καὶ ἐναργῆ τὴν δήλωσιν ἐποιήσατο. Οὐ γὰρ ἔτι ἄνθρωπος ἁπλῶς, τοῦτό ἐστι Πέτρος καὶ Παῦλος· Θωμᾶν δὲ ἡ Πέτρον εἰπών, τῶν μὲν τῆς οὐσίας ὅρων οὐκ ἐξοίσει [α. ἐκκομίσει] τὸ δηλούμενον· ἄνθρωπος γὰρ οὐδὲν ἧττόν ἐστιν· ἐν εἴδει δὲ ὄντα τῷ τοιῷδε τυχὸν καὶ ἐν ὑποστάσει τη ἰδικῇ καὶ μεμερισμένως ὑπέδειξεν. Ἡ οὐσία τοιγαρ οὖν καὶ κατὰ ἀνθρώπου παντός, ἅτε δὴ τὸν κοινόν τοῦ γένους ὠδίνουσα λόγον· ἡ δὲ ὑπόστασις, καθ᾿ ἑνὸς ἂν νοοῖτο πρεπωδέστερον, οὔτε τῆς κοινότητος ἐξ. ιστᾶσα τὸ δηλούμενον, οὔτε μὴν ἀναχέοντά τε καὶ ἀνακιρνῶσα πρὸς τὸ ἀσυμφανὲς ὅτι τὸ καθέκαστόν τε καὶ ἰδικῶς. Β. Συνίημι νῦν· εἰρῆσθαι γὰρ οὐ μοι λίαν ἀκόμ ψως δοχεῖ. Α. Ομοούσιον τοίνυν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦντες ὑπάρχειν, ἐν ἰδίᾳ τε ὑποστάσει, συν αφῶς τε ἅμα καὶ διωρισμένως γνῶσθαί φαμεν, τοῖς τῆς ταυτότητος λόγοις αναγκαιοτάτως εὖ μάλα συν άπτοντες τῶν προσώπων ἤτοι τῶν ὀνομάτων την δια στολὴν, καὶ τὴν τῶν ὑποστάσεων ἑτερότητα, τὴν ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ κατ' αὐτὸ δὴ τουτὶ καὶ μόνον· ἵνα μὴ τὸ τῆς οὐσίας εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐμφερές, καὶ τὸ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχον απαραλλάκτως Ε τε τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καταλεαίνῃ τρόπον τινά τὴν διαφοράν, καὶ δυσδιάκριτον κομιδῇ τὸ ἀναμέρος ἴδιον ἑκατέρου κατεργάσαιτό πως. Ὁ μὲν γὰρ ἐστι Πατὴρ, καὶ οὐχ Υιός· ὁ δὲ αὖ, Υιός, καὶ οὗ τί που Πατήρ. Β. Οὐκοῦν, εἰ δοκεί, λέγωμεν οὐσίας είναι δύο μίαν μὲν τοῦ Πατρός, μίαν δὲ τοῦ Υἱοῦ. Εὐκρινε στέρα γάρ οὕτως καὶ οιονείπως εὐσαφεστέρα παντί τῳ γένοιτ' ἂν μᾶλλον ἢ διαφορά, Α. Οὐκ εὐκρινεστέρα ποθέν· μὴ γὰρ τοῖς ἐκείνων ἀποκομίζου λόγοις εἰς κίβδηλον νοῦν, καὶ τρίβειν B. Quid ergo? Aliudne est essentia, aliud hypo- stasis? A. Etiam. Multum enim est inter illa discriminis ac intervalli, siquidem essentia singularia com- plectitur. B. Quo pacto inquis? Sum enim ego in bis, ut constat, paulo tardior. A. Nescis mihi quoque minus tritum et usitatum esse de his rebus disserere? In disquisitionem ta- men quoad ejus est crassiore typo vocanda est diving excellentiæ sublimitas. Itaque essentiæ significatio ad aliquid commune videtur pertinere, nomen au- tem de singularibus lypostasis quæ subsunt huic universali prædicatur ac dicitur : illud autem me nunc ostendere putato. B. Cujusmodi illud? A. Definimus hominem, auimal rationale, mor- tale, ratione illi convenienti: et hanc substantiæ definitionem esse dicimus, quæ ad omnes singula- riter subsistentes pertinet. Sub hoc igitur universali, nimirum homine, sive hominis definitionem, cadit, opinor, Thomas et Marcus, aut, si ita vis, Pe- trus et Paulus. Et substantia quidem hoc pacto si- gnificabitur: nondum tamen clara et manifesta erit corum quæ singulariter intelliguntur significatio. Homo enim simpliciter, nondum est Petrus et Pau- lus : sed Thomam aut Petrum si dixeris, a defini- tionibus quidem substantiæ id quod significatur non removebis (homo enim est nihilominus ), sed in tali puta specie exsistere, et in propria et parti- culari hypostasi esse ostenleris. Substantia igitur etiam de omni homine, maxime cum communem generis rationem parturiat: hypostasis autem de uno convenientius intelligetur, neque a communitate separans id quod significatur, neque porro confun- dens et obscuritate permiscens demum id quod siu- gulare est ac particulare. B. Intelligo jam: nec enim inscite mihi videtur istud expositum. B C " D A. Consubstantialem ergo Deo et Patri Filium es- se cum falemur, in propria bypostasi conjunctim simul et diseretim unitum esse dicimus, identitatis rationibus necessario admodum conjungentes per- sonarum aut nominum distinctionem, et hyposta- seon diversitatem, quæ ut est in Patre, sic iu Filio ob boc ipsum ac solum est, ut ne essen- tiæ omnimoda similitudo, et illa identitas et per omnia incommutabilitas quæ est cum in Patre, tum in Filio, deleat aliquo pacto differentiam, ef- Bcintque ut egre admodum discerni possit id quod singulariter proprium est utriusque. Hic enim Pa- ter est ac non Filius: ac vicissim ille Filius, non autem Pater. B. Itaque, si placet, dicamus essentias esse duas : unam quidem Patris, alteram autem Filii. Sic enim distinctior quodammodo et manifestior cuivis erit differentia. A. Non erit certe. Cave enim ne illorum sermo- nibus abripiaris in sensum reprobum, et regia quo- 4. Ναί πολὺ γὰρ τὸ διεῖργον καὶ διὰ μέσον χω 4. Οριζόμεθα τὸν ἄνθρωπον, ζώον λογικόν, ανη

ὥσπερ ἀφεὶς τὴν ἁμαξητόν, τὰ ἀστιβῆ καὶ δυσπό- ρευτα διαστείχειν ἀνέχου. Β. Πῶς ἡ τίνα τρόπον ; Δ. Εἰ γὰρ μία μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς ἔσται φύσις, μία δὲ αὖ καὶ ἑτέρα παρ' αὐτὴν ἡ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον, καὶ τὸν εἰς δύο τὰ ἀλλήλοις ἀνισοφυή διστάντα τε καὶ διατειχίζοντα συνεπινοεῖσθαι λόγον ; Πῶς γὰρ ἂν ἡ αὐτὴ μία, καίτοι μία [καὶ μία], οὖσα νοηθείη ἄν ; Οὐ γὰρ θέμις ἐπ' ἀνθρώπων, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τὸν τῆς ὁμοουσιότητας λαχόντων λόγον, μίαν καὶ μίαν οὐσίαν εἰπεῖν, καὶ ἑκάστῳ τῶν ὄντων καθά περιδιάν τινα λόγον τὸν τῆς κοινότητος ἀπονέμειν. Εἰ γὰρ τοῦτο δρώημεν, καὶ καθάπερ ἀναγκαίου δια φορᾶς τρόπον, ἐπεισφοράν τινα ποιοίμεθα ταῖς οὐ σίαις τὸ, μίαν τε καὶ μίαν, διοιχήσεται τὸ σύμπαν εἰς τὸ μηδέν. Η οὐχ ἑτερότητα μὲν ἡ ουσιώδης δια- φορά, τὸ δέ γε ἀλλοίως ἔχον ἐν ὄρῳ τῷ κατὰ φύσιν ἡ ἑτερότης ἐν τούτοις ἀποφανεῖ τε καὶ τέξεται ; Β. Οἶμαί γε. Α. Περιέσται τοιγαροῦν καὶ οὐχ ἀκοῦσιν εἰπεῖν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ ἔτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἑτεροῖον δὲ μᾶλλον καὶ ἑτεροφυᾶ, καὶ τῶν τῆς θεό τητος ὅρων εξωκισμένον, εἴπερ ἐν ἰδίῳ κείσεται λόγῳ, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας εξεστηκότι. Β. Ετεροίως γὰρ ἔχειν ἢ ὥσπερ ἂν νοοῖτο ὑπάρχειν κατὰ φύσιν ὁ Πατήρ, διατείνονται τὸν Υἱόν. Τοιγάρτοι παρέντες τοῦ ὁμοουσίου τὴν δήλωσιν, καὶ τὸ ξένον αὐτῇ καὶ ἀσύνηθες ἐπιπλέκοντες, φασὶ δεῖν ὁμοιού- τον ὁμολογεῖν ὑπάρχειν αὐτὸν, ἀναθέντες ὡς τι τῶν ότι μάλιστα σεπτῶν καὶ πρεπωδεστάτων αὐτῷ, καὶ τὸ τῆς μεσιτείας όνομα. γριοπρεπές ἀληθῶς μυθάριον; Εἰ γάρ τινα μέσην ἐπινοοῦσιν αὐτῷ, διά τε τοῦτο μεσίτην ονομάζεσθαι δεῖν ἀσυνετώτατα λέγουσι, τί δὴ ἄρα τὸ ἐντεῦθεν, ἢ ποδαπὸς ἡμῖν θεωρίας εἰσκρίνεται λόγος, ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ· φράσαις δ' ἂν αὐτὸς, ὡς ἥδιστά γε μανθά- νειν ἐθέλοντί μοι. Β. Τί ἂν φράσαιμι πρὸς ταῦτα ; Β Α. Ερου τοιγαροῦν καὶ μανθάνειν ἐπείγου, πότ τερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητος ὁ μεσίτης ἐστὶ, Θεὸς ἀληθῶς, ἡ τελεῖ γε καὶ αὐτὸς ἐν κτίσμασιν. Ο γάρ ἐστι, κατ' ἐκείνους, οὔτε Θεὸς καθαρώς, ούτε ποίημα σαφῶς, ποῖον ἂν ἐκδέξαιτο παρ' αὐτῶν ἐν τοῖς οὖσι τόπον, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις, κἂν γοῦν ἐλεῖν μόνον, οιός τ' ἂν εἴην ἐγώ. Β. Τὸν ἀμφοῖν ἀναμέσον, Θεοῦ τέ φημι καὶ κτί σεως ταύτῃ γάρ τοι καὶ μεσίτην αὐτὸν κεκλῆσθαι φασιν. Δ. Ασυμφανέστατά τε ἐροῦσι καὶ ἀμαθέστατα διακείσονται, φρονοῦντες ὠδί. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, άνω τε καὶ κάτω τὸν νοῦν περιστρέφοντα, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἅπασαν τὸ ὅπως ἂν ἔχοι πολυπραγμο τοῦντα φύσιν, κἂν γοῦν ἐν ἐννοίαις καὶ λόγῳ λη- στὴν τοιαύτην τινά φύσιν ἰδεῖν, ἢ καὶ τῶν τῆς ἀλη θούς θεότητος ἔξω βέβηκεν όρων, καὶ τοὺς τοῦ σε ποιῆσθαι λόγους διανήξεται, καὶ ἀμείνω τοῦ κε- ὁμοουσίου ομοιούσιον, i DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. 70% A dammodo via relicta, per devia et Inaccessa ferri C D te sinas. B. Quo pacto? A. Si enim una quidem sit Patris natura, alia ve- ro et ab ipsa diversa, Filii : annon necesse erit ra tionem insuper excogitari quæ dividat ac separet duo inter se naturæ inæqualis? Quomodo enim ea- dem substantia alia et alia esse concipiatur? Non enim licet de hominibus qui unam et eamdem con- substantialitatis nacti sunt rationem, aliam et aliam substantiam dicere, et unicuique rei tribuere veluti propriam quamdam ac peculiarem rationem eam quæ ad communitatem pertinet. Si enim hoc faciamus, et quasi quemdam necessariæ differen- tiæ modum substantiis invehamus, quod nimirum aliæ sint atque aliæ, in nihilum abibit universale, Annon diversitatem quidem substantialis diſſeren- tia : alterationem autem in definitione naturali, illa diversitas in his proferet ac pariet ? B. Opinor. A. Supererit igitur dicere vel invitis, non jam consubstantialem quidem esse Deo ac Patri Filium, sed diversum potius, et alterius naturæ et a deita- tis rationibus alienum, siquidem in propria ratione constituatur, quæ ab Dei et Patris substantia sit aliena. B. Enimvero aliter se habere Filium contendunt, quam quo pacto censetur exsistere secundum natu- ram Pater. Idcirco significatione relicta peregrinam et insolentem ei alingunt, fatendumque aiunt ipsum esse et mediatoris nomen ei quoque tribuunt velut augustissimum omnium eique convenientissimum. A. Quid vero? Num aliud hæc sunt quam nugæ et aniles fabulæ ? Nam, si mediam quamdam natu, ram de eo concipiunt, atque idcirco mediatorem nominandum esse stultissime aiunt, quidnam inde sequatur, aut qualis demum contemplationis ratio afferatur, equidem non video, sed dic tu ipse aibi alioquin discendi percupido. B. Quid ad hæc dixerim ? A. Interroga itaque et urge utrum genitus aut ingenitus mediator sit vere Deus, an ipse quoque creaturis annumeretur. Quod enim ex eorum sen- tentia neque mere Deus est, neque manifeste crea- tura, ecquem locum ab ipsis inter ea quæ sunt ac- cepturum sit, ac ne quidem nudis notionibus tenus dicere non possum, etiamsi velim. B. Quod medius sit inter duo, Deum videlicet el creaturam, idcirco vocatum esse mediatorem ipsum slunt. A. Obscurissime loquentur et magnam præ se ferent imperitiam, si ita sentiant. Licet enim om- nem in partem verses animum et cunctam rerum naturam penitius scruteris, nequaquam tamen istiusmodi naturam comperies, notione cola aut ra tione perceptibilem, quæ sit a veræ deitatis terminia aliena, et rei creatæ rationes excedat, ac præstan tiorem quam si in ortum educta esset præ se ferat 4. Καὶ τί δὴ ἕτερον ἢ λῆρος ἔσται ταυτί, καὶ

ὥσπερ ἀφεὶς τὴν ἁμαξητόν, τὰ ἀστιβῆ καὶ δυσπό- ρευτα διαστείχειν ἀνέχου. Β. Πῶς ἡ τίνα τρόπον ; Δ. Εἰ γὰρ μία μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς ἔσται φύσις, μία δὲ αὖ καὶ ἑτέρα παρ' αὐτὴν ἡ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον, καὶ τὸν εἰς δύο τὰ ἀλλήλοις ἀνισοφυή διστάντα τε καὶ διατειχίζοντα συνεπινοεῖσθαι λόγον ; Πῶς γὰρ ἂν ἡ αὐτὴ μία, καίτοι μία [καὶ μία], οὖσα νοηθείη ἄν ; Οὐ γὰρ θέμις ἐπ' ἀνθρώπων, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τὸν τῆς ὁμοουσιότητας λαχόντων λόγον, μίαν καὶ μίαν οὐσίαν εἰπεῖν, καὶ ἑκάστῳ τῶν ὄντων καθά περιδιάν τινα λόγον τὸν τῆς κοινότητος ἀπονέμειν. Εἰ γὰρ τοῦτο δρώημεν, καὶ καθάπερ ἀναγκαίου δια φορᾶς τρόπον, ἐπεισφοράν τινα ποιοίμεθα ταῖς οὐ σίαις τὸ, μίαν τε καὶ μίαν, διοιχήσεται τὸ σύμπαν εἰς τὸ μηδέν. Η οὐχ ἑτερότητα μὲν ἡ ουσιώδης δια- φορά, τὸ δέ γε ἀλλοίως ἔχον ἐν ὄρῳ τῷ κατὰ φύσιν ἡ ἑτερότης ἐν τούτοις ἀποφανεῖ τε καὶ τέξεται ; Β. Οἶμαί γε. Α. Περιέσται τοιγαροῦν καὶ οὐχ ἀκοῦσιν εἰπεῖν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ ἔτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἑτεροῖον δὲ μᾶλλον καὶ ἑτεροφυᾶ, καὶ τῶν τῆς θεό τητος ὅρων εξωκισμένον, εἴπερ ἐν ἰδίῳ κείσεται λόγῳ, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας εξεστηκότι. Β. Ετεροίως γὰρ ἔχειν ἢ ὥσπερ ἂν νοοῖτο ὑπάρχειν κατὰ φύσιν ὁ Πατήρ, διατείνονται τὸν Υἱόν. Τοιγάρτοι παρέντες τοῦ ὁμοουσίου τὴν δήλωσιν, καὶ τὸ ξένον αὐτῇ καὶ ἀσύνηθες ἐπιπλέκοντες, φασὶ δεῖν ὁμοιού- τον ὁμολογεῖν ὑπάρχειν αὐτὸν, ἀναθέντες ὡς τι τῶν ότι μάλιστα σεπτῶν καὶ πρεπωδεστάτων αὐτῷ, καὶ τὸ τῆς μεσιτείας όνομα. γριοπρεπές ἀληθῶς μυθάριον; Εἰ γάρ τινα μέσην ἐπινοοῦσιν αὐτῷ, διά τε τοῦτο μεσίτην ονομάζεσθαι δεῖν ἀσυνετώτατα λέγουσι, τί δὴ ἄρα τὸ ἐντεῦθεν, ἢ ποδαπὸς ἡμῖν θεωρίας εἰσκρίνεται λόγος, ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ· φράσαις δ' ἂν αὐτὸς, ὡς ἥδιστά γε μανθά- νειν ἐθέλοντί μοι. Β. Τί ἂν φράσαιμι πρὸς ταῦτα ; Β Α. Ερου τοιγαροῦν καὶ μανθάνειν ἐπείγου, πότ τερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητος ὁ μεσίτης ἐστὶ, Θεὸς ἀληθῶς, ἡ τελεῖ γε καὶ αὐτὸς ἐν κτίσμασιν. Ο γάρ ἐστι, κατ' ἐκείνους, οὔτε Θεὸς καθαρώς, ούτε ποίημα σαφῶς, ποῖον ἂν ἐκδέξαιτο παρ' αὐτῶν ἐν τοῖς οὖσι τόπον, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις, κἂν γοῦν ἐλεῖν μόνον, οιός τ' ἂν εἴην ἐγώ. Β. Τὸν ἀμφοῖν ἀναμέσον, Θεοῦ τέ φημι καὶ κτί σεως ταύτῃ γάρ τοι καὶ μεσίτην αὐτὸν κεκλῆσθαι φασιν. Δ. Ασυμφανέστατά τε ἐροῦσι καὶ ἀμαθέστατα διακείσονται, φρονοῦντες ὠδί. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, άνω τε καὶ κάτω τὸν νοῦν περιστρέφοντα, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἅπασαν τὸ ὅπως ἂν ἔχοι πολυπραγμο τοῦντα φύσιν, κἂν γοῦν ἐν ἐννοίαις καὶ λόγῳ λη- στὴν τοιαύτην τινά φύσιν ἰδεῖν, ἢ καὶ τῶν τῆς ἀλη θούς θεότητος ἔξω βέβηκεν όρων, καὶ τοὺς τοῦ σε ποιῆσθαι λόγους διανήξεται, καὶ ἀμείνω τοῦ κε- ὁμοουσίου ομοιούσιον, i DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. 70% A dammodo via relicta, per devia et Inaccessa ferri C D te sinas. B. Quo pacto? A. Si enim una quidem sit Patris natura, alia ve- ro et ab ipsa diversa, Filii : annon necesse erit ra tionem insuper excogitari quæ dividat ac separet duo inter se naturæ inæqualis? Quomodo enim ea- dem substantia alia et alia esse concipiatur? Non enim licet de hominibus qui unam et eamdem con- substantialitatis nacti sunt rationem, aliam et aliam substantiam dicere, et unicuique rei tribuere veluti propriam quamdam ac peculiarem rationem eam quæ ad communitatem pertinet. Si enim hoc faciamus, et quasi quemdam necessariæ differen- tiæ modum substantiis invehamus, quod nimirum aliæ sint atque aliæ, in nihilum abibit universale, Annon diversitatem quidem substantialis diſſeren- tia : alterationem autem in definitione naturali, illa diversitas in his proferet ac pariet ? B. Opinor. A. Supererit igitur dicere vel invitis, non jam consubstantialem quidem esse Deo ac Patri Filium, sed diversum potius, et alterius naturæ et a deita- tis rationibus alienum, siquidem in propria ratione constituatur, quæ ab Dei et Patris substantia sit aliena. B. Enimvero aliter se habere Filium contendunt, quam quo pacto censetur exsistere secundum natu- ram Pater. Idcirco significatione relicta peregrinam et insolentem ei alingunt, fatendumque aiunt ipsum esse et mediatoris nomen ei quoque tribuunt velut augustissimum omnium eique convenientissimum. A. Quid vero? Num aliud hæc sunt quam nugæ et aniles fabulæ ? Nam, si mediam quamdam natu, ram de eo concipiunt, atque idcirco mediatorem nominandum esse stultissime aiunt, quidnam inde sequatur, aut qualis demum contemplationis ratio afferatur, equidem non video, sed dic tu ipse aibi alioquin discendi percupido. B. Quid ad hæc dixerim ? A. Interroga itaque et urge utrum genitus aut ingenitus mediator sit vere Deus, an ipse quoque creaturis annumeretur. Quod enim ex eorum sen- tentia neque mere Deus est, neque manifeste crea- tura, ecquem locum ab ipsis inter ea quæ sunt ac- cepturum sit, ac ne quidem nudis notionibus tenus dicere non possum, etiamsi velim. B. Quod medius sit inter duo, Deum videlicet el creaturam, idcirco vocatum esse mediatorem ipsum slunt. A. Obscurissime loquentur et magnam præ se ferent imperitiam, si ita sentiant. Licet enim om- nem in partem verses animum et cunctam rerum naturam penitius scruteris, nequaquam tamen istiusmodi naturam comperies, notione cola aut ra tione perceptibilem, quæ sit a veræ deitatis terminia aliena, et rei creatæ rationes excedat, ac præstan tiorem quam si in ortum educta esset præ se ferat 4. Καὶ τί δὴ ἕτερον ἢ λῆρος ἔσται ταυτί, καὶ

ὥσπερ ἀφεὶς τὴν ἁμαξητόν, τὰ ἀστιβῆ καὶ δυσπό- ρευτα διαστείχειν ἀνέχου. Β. Πῶς ἡ τίνα τρόπον ; Δ. Εἰ γὰρ μία μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς ἔσται φύσις, μία δὲ αὖ καὶ ἑτέρα παρ' αὐτὴν ἡ τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον, καὶ τὸν εἰς δύο τὰ ἀλλήλοις ἀνισοφυή διστάντα τε καὶ διατειχίζοντα συνεπινοεῖσθαι λόγον ; Πῶς γὰρ ἂν ἡ αὐτὴ μία, καίτοι μία [καὶ μία], οὖσα νοηθείη ἄν ; Οὐ γὰρ θέμις ἐπ' ἀνθρώπων, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τὸν τῆς ὁμοουσιότητας λαχόντων λόγον, μίαν καὶ μίαν οὐσίαν εἰπεῖν, καὶ ἑκάστῳ τῶν ὄντων καθά περιδιάν τινα λόγον τὸν τῆς κοινότητος ἀπονέμειν. Εἰ γὰρ τοῦτο δρώημεν, καὶ καθάπερ ἀναγκαίου δια φορᾶς τρόπον, ἐπεισφοράν τινα ποιοίμεθα ταῖς οὐ σίαις τὸ, μίαν τε καὶ μίαν, διοιχήσεται τὸ σύμπαν εἰς τὸ μηδέν. Η οὐχ ἑτερότητα μὲν ἡ ουσιώδης δια- φορά, τὸ δέ γε ἀλλοίως ἔχον ἐν ὄρῳ τῷ κατὰ φύσιν ἡ ἑτερότης ἐν τούτοις ἀποφανεῖ τε καὶ τέξεται ; Β. Οἶμαί γε. Α. Περιέσται τοιγαροῦν καὶ οὐχ ἀκοῦσιν εἰπεῖν, ὁμοούσιον μὲν οὐκ ἔτι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἑτεροῖον δὲ μᾶλλον καὶ ἑτεροφυᾶ, καὶ τῶν τῆς θεό τητος ὅρων εξωκισμένον, εἴπερ ἐν ἰδίῳ κείσεται λόγῳ, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας εξεστηκότι. Β. Ετεροίως γὰρ ἔχειν ἢ ὥσπερ ἂν νοοῖτο ὑπάρχειν κατὰ φύσιν ὁ Πατήρ, διατείνονται τὸν Υἱόν. Τοιγάρτοι παρέντες τοῦ ὁμοουσίου τὴν δήλωσιν, καὶ τὸ ξένον αὐτῇ καὶ ἀσύνηθες ἐπιπλέκοντες, φασὶ δεῖν ὁμοιού- τον ὁμολογεῖν ὑπάρχειν αὐτὸν, ἀναθέντες ὡς τι τῶν ότι μάλιστα σεπτῶν καὶ πρεπωδεστάτων αὐτῷ, καὶ τὸ τῆς μεσιτείας όνομα. γριοπρεπές ἀληθῶς μυθάριον; Εἰ γάρ τινα μέσην ἐπινοοῦσιν αὐτῷ, διά τε τοῦτο μεσίτην ονομάζεσθαι δεῖν ἀσυνετώτατα λέγουσι, τί δὴ ἄρα τὸ ἐντεῦθεν, ἢ ποδαπὸς ἡμῖν θεωρίας εἰσκρίνεται λόγος, ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ· φράσαις δ' ἂν αὐτὸς, ὡς ἥδιστά γε μανθά- νειν ἐθέλοντί μοι. Β. Τί ἂν φράσαιμι πρὸς ταῦτα ; Β Α. Ερου τοιγαροῦν καὶ μανθάνειν ἐπείγου, πότ τερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητος ὁ μεσίτης ἐστὶ, Θεὸς ἀληθῶς, ἡ τελεῖ γε καὶ αὐτὸς ἐν κτίσμασιν. Ο γάρ ἐστι, κατ' ἐκείνους, οὔτε Θεὸς καθαρώς, ούτε ποίημα σαφῶς, ποῖον ἂν ἐκδέξαιτο παρ' αὐτῶν ἐν τοῖς οὖσι τόπον, οὐδ' ὅσον εἰπεῖν ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις, κἂν γοῦν ἐλεῖν μόνον, οιός τ' ἂν εἴην ἐγώ. Β. Τὸν ἀμφοῖν ἀναμέσον, Θεοῦ τέ φημι καὶ κτί σεως ταύτῃ γάρ τοι καὶ μεσίτην αὐτὸν κεκλῆσθαι φασιν. Δ. Ασυμφανέστατά τε ἐροῦσι καὶ ἀμαθέστατα διακείσονται, φρονοῦντες ὠδί. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, άνω τε καὶ κάτω τὸν νοῦν περιστρέφοντα, καὶ τὴν τῶν ὄντων ἅπασαν τὸ ὅπως ἂν ἔχοι πολυπραγμο τοῦντα φύσιν, κἂν γοῦν ἐν ἐννοίαις καὶ λόγῳ λη- στὴν τοιαύτην τινά φύσιν ἰδεῖν, ἢ καὶ τῶν τῆς ἀλη θούς θεότητος ἔξω βέβηκεν όρων, καὶ τοὺς τοῦ σε ποιῆσθαι λόγους διανήξεται, καὶ ἀμείνω τοῦ κε- ὁμοουσίου ομοιούσιον, i DE SS. TRINITATE DIALOGUS I. 70% A dammodo via relicta, per devia et Inaccessa ferri C D te sinas. B. Quo pacto? A. Si enim una quidem sit Patris natura, alia ve- ro et ab ipsa diversa, Filii : annon necesse erit ra tionem insuper excogitari quæ dividat ac separet duo inter se naturæ inæqualis? Quomodo enim ea- dem substantia alia et alia esse concipiatur? Non enim licet de hominibus qui unam et eamdem con- substantialitatis nacti sunt rationem, aliam et aliam substantiam dicere, et unicuique rei tribuere veluti propriam quamdam ac peculiarem rationem eam quæ ad communitatem pertinet. Si enim hoc faciamus, et quasi quemdam necessariæ differen- tiæ modum substantiis invehamus, quod nimirum aliæ sint atque aliæ, in nihilum abibit universale, Annon diversitatem quidem substantialis diſſeren- tia : alterationem autem in definitione naturali, illa diversitas in his proferet ac pariet ? B. Opinor. A. Supererit igitur dicere vel invitis, non jam consubstantialem quidem esse Deo ac Patri Filium, sed diversum potius, et alterius naturæ et a deita- tis rationibus alienum, siquidem in propria ratione constituatur, quæ ab Dei et Patris substantia sit aliena. B. Enimvero aliter se habere Filium contendunt, quam quo pacto censetur exsistere secundum natu- ram Pater. Idcirco significatione relicta peregrinam et insolentem ei alingunt, fatendumque aiunt ipsum esse et mediatoris nomen ei quoque tribuunt velut augustissimum omnium eique convenientissimum. A. Quid vero? Num aliud hæc sunt quam nugæ et aniles fabulæ ? Nam, si mediam quamdam natu, ram de eo concipiunt, atque idcirco mediatorem nominandum esse stultissime aiunt, quidnam inde sequatur, aut qualis demum contemplationis ratio afferatur, equidem non video, sed dic tu ipse aibi alioquin discendi percupido. B. Quid ad hæc dixerim ? A. Interroga itaque et urge utrum genitus aut ingenitus mediator sit vere Deus, an ipse quoque creaturis annumeretur. Quod enim ex eorum sen- tentia neque mere Deus est, neque manifeste crea- tura, ecquem locum ab ipsis inter ea quæ sunt ac- cepturum sit, ac ne quidem nudis notionibus tenus dicere non possum, etiamsi velim. B. Quod medius sit inter duo, Deum videlicet el creaturam, idcirco vocatum esse mediatorem ipsum slunt. A. Obscurissime loquentur et magnam præ se ferent imperitiam, si ita sentiant. Licet enim om- nem in partem verses animum et cunctam rerum naturam penitius scruteris, nequaquam tamen istiusmodi naturam comperies, notione cola aut ra tione perceptibilem, quæ sit a veræ deitatis terminia aliena, et rei creatæ rationes excedat, ac præstan tiorem quam si in ortum educta esset præ se ferat 4. Καὶ τί δὴ ἕτερον ἢ λῆρος ἔσται ταυτί, καὶ

κλῆσθαι πρὸς γένεσιν τὴν οἰκείαν ἡμῖν ἐπιδείξειεν ὕπαρξιν. "Αρ' ἔστι τι τὸ μεταξὺ γεννητοῦ τε καὶ ἀγεννήτου, ἀποιήτου καὶ ποιήματος; Β. Οὐκ ἂν δοίην ἔγωγε λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Α. Δύο τοιγαροῦν ἐν ὅλοις τοῖς οὖσι καταθεώμεθα φύσεις· τὴν μὲν τοῦ ἀεί τε καὶ ὡσαύτως ὄντος τε καὶ ἔχοντος· ἑτέραν δὲ αὖ, τὴν τῶν εἶναι λαχόντων δημιουργικῶς· καὶ τὴν μὲν τοῦ ὄντες ἀγεννήτως, ὑπερκεῖσθαί τε καὶ ἀνακύπτειν τὰ πάντα, καὶ ταῖς εἰς τὸ ἄνω καὶ μεῖζον ὑπεροχαῖς ἀνανήχεσθαι· τὴν δὲ ὑποπίπτουσάν τε καὶ οἱονεὶ καταβεβλημένην ὡς ὑπὸ πόδας Δεσπότου. Εἴσῃ δὲ δὴ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς, φάσκοντος τοῦ Χριστοῦ ταῖς Ἰουδαίων ἀγέ λαις· ι Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Ανωθεν δὲ ἥκειν ὡς ἡμᾶς τὸν Μονογενῆ, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης διεσάφει, λέγων· Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. ο βετο γὰρ δεῖν ἀπονέμειν οὐσιωδῶς τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν θεῷ, καὶ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν εκπεφυκότι, τὴν εἰς ἄκρον υπεροχήν, καὶ εἰς λῆξιν οὖσαν τὴν ἀνωτάτω. Ὅτι γὰρ τὸ ι ἄνωθεν, οὐχ ὑψωμάτων ἐστὶ τοπικών σημαν τικὸν, ἀλλ᾽ αὐτὴν ὑποδηλοῖ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ἑνὸς τῶν ἁγίων μαθη τῶν διειπόντος σαφῶς· . Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα; » Είτε γὰρ ἀγγέλους, εἶτ᾽ οὖν ὅτι τὰ ἀνωτέρω, καὶ τὰ διὰ μέσου πάντα διαδραμών, ἐπ' αὐτά τις ἴοι τὰ Σεραφίμ, καὶ τὰς ἀνωτάτω κατα σκέψαιτο δόξας, τὴν τῶν γεννητῶν οὐχ ὑπεραλεῖται φύσιν. Η γὰρ ἄνωθέν τί ἐστι, τουτέστιν ἐκ τοῦ Πα τρὸς τῶν φώτων, καὶ δὴ τοῦτο Θεός· μόνος δὲ εἰς ἄνωθεν ὁ Υἱός· ἤγουν κάτω τι νοεῖται καὶ κάτωθεν, τουτέστι, κτίσις τε καὶ ἀπὸ κτίσεως· διὰ μέσου δὲ τὸ σύμπαν οὐδέν. Εἰ δὲ δή τις ἔροιτο τοὺς διεναντίας καὶ φιλοπευστοίη λέγων· Τί δὴ ἄρα ἡμῖν, ὦ οὗτος, φατέ ; Πότερα γεννητός ἐστιν ὁ τοιόσδε καθ' ὑμᾶς Υἱὸς καὶ μεσίτης, ἢ ἀγέννητος; Αμεσα γὰρ ἀεὶ πως ὁρᾶται τουτί· τί δὴ ἄρα φαῖεν ἄν ; Β. Απορήσειν οἶμαι, καὶ μάλα εἰκότως. Α. Απορήσειν γὰρ οὖν. Ζῇ γὰρ ἡ ἀλήθεια καὶ νικᾷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἡμεῖς δὲ αὐτοὶ, τὴν ἐπ' ἄμφω διακομίζουσαν διερευνώμενοι τρίβον, τὰ εἰκότα περὶ τούτου φέρε διενθυμώμεθα. 'Αγένητον μὲν γὰρ εἰ δοῖεν εἶναι τὸν οὕτω μεσίτην, τὸ μόνης ἴδιον τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ανατιθέντες αὐτῷ, τῶν τῆς μεσότητας ὅρων ἐπέκεινα παραδείξουσι, καὶ ἐν μείζοσιν ἢ χρὴν ὄντα λοιπόν. Τὸ γὰρ πάντων άνω κάτω, δόξῃ τε καὶ φύσει Θεός, ᾧ πάντη τε καὶ πάν τως παρέπετο ἀνώς ἴδιον ἀγαθὸν, τὸ ἀγένητον ταύτη τοι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθοράν, ἀσυντελής. ἀσύντακτος εἴη ἂν ἡ τοιάδε φύσις. Εἰ δὲ δὴ παρέν τες τουτί, γενητὸν εἶναί φασι, πῶς ἂν νοοῖτο προς τινος, ἀσυμφυές τῇ κτίσει τὸ ὁμογενὲς αὐτῇ; Πώς οὖν ἔτι μεσίτης μείων μὲν ἡ Θεὸς κατὰ φύσιν, μεί ζων δὲ αὖ ἢ κατὰ ποιήματος δόξαν τε καὶ φύσιν, Ε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. exsistentiam. An est aliquid medium inter genitum A et ingenitum, increatum et creaturam? omnes est B. Non concesserim equidem; recte enim ais. A. Duas igitur in rebus universis consideramus naturas: unam quidem ejus qui semper et eodem modo se habet et est; alteram eorum quæ per creationem in ortum producta sunt. Et increati quidem naturam excellere et præstare omnibus, et omni excellentiæ ac sublimitatis ratione eminere : hanc autem subjectam ac veluti subditam esse pe- dibus Domini. Hoc autem clarissime intelliges di- cente Christo Judæorum turbis : . Vos de deorsum estis : ego de supernis sum. "., De supernis autem ad nos venire Unigenitum sapiens quoque Joannes declaravit, dicens : • Qui desursum venit, super B ' Existimabat enim substantia - liter esse tribuendum naturali Deo, Deique secun- dum naturam Filio, supremam et eminentissimam excellentiam. Illud enim c de supernis, . locorum al- titudinem non designare, sed ipsam Dei ac Patris substantiam indicare, annon certissimum est, cum mnus sanctorum discipulorum clare dixerit : « Omne datum optimum, et omne donum perfectum desur- sum est, descendens a Patre luminum, apud quem hon est transmutatio, nec vicissitudinis obumbra- tio * ? » Sive ergo angelos, sive his superiora, et quæ Intermedia sunt omnia percurrens, ad ipsa quis Seraphim perveniat, supremasque glorias conside- ret, rerum creatarum naturam non transiliet. Aut euim superne quiddam est, hoc est, a Patre lumi- run, ac propter hoc Deus : solus autem unus sit- perne est Filius: aut aliquid infra ac inferne cen- setur, hoc est creatura, et quod a creatura est : in- termedium vero plane nihil est. Et sane si quis ad- versarios interroget urgeatque hoc pacto: Ecquid demum nobis obtruditis, amici, utrum genitus est istiusmodi, ut vultis, Filius et mediator, an ingenitus? nihil enim inter ista medium esse videtur: quid responsari sunt? B. Hæsitaturos puto, nec sine causa. A. Hæsitaturi equidem. Vivit enim veritas ac vincit, ut scriptum est 5º. Nos autem viam in utrom- que tendentem investigantes, age, nos de isto pro- babiliter disseramus. Si euim concesserint eum qui hoc pacto mediator est increatum esse, eique, quod solins deitatis secundum naturam proprium est tribuerint, mediationis limites lounge praetervehi significabunt, et ampliorem demum dignitatis locum tenere quam oporteat. Nam quod supra om- nia positum est, gloria et natura Deus est, cui tan- quam proprium bonum inest, increatum esse. Proindequo istiusmodi natura in rerum creatarum et corruptibilium loco et ordine minime pensentur. Sin autem, hoc pretermisso, creatum esse dicunt, quomodo censebitur id quod ejusdem generis est cum creature, diversum esse ab ipsa ? Quomodo dean. vi. 23. * Joan. 111, 31. * Jac. 1, 17. C D Jerem. r, 3.

κλῆσθαι πρὸς γένεσιν τὴν οἰκείαν ἡμῖν ἐπιδείξειεν ὕπαρξιν. "Αρ' ἔστι τι τὸ μεταξὺ γεννητοῦ τε καὶ ἀγεννήτου, ἀποιήτου καὶ ποιήματος; Β. Οὐκ ἂν δοίην ἔγωγε λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Α. Δύο τοιγαροῦν ἐν ὅλοις τοῖς οὖσι καταθεώμεθα φύσεις· τὴν μὲν τοῦ ἀεί τε καὶ ὡσαύτως ὄντος τε καὶ ἔχοντος· ἑτέραν δὲ αὖ, τὴν τῶν εἶναι λαχόντων δημιουργικῶς· καὶ τὴν μὲν τοῦ ὄντες ἀγεννήτως, ὑπερκεῖσθαί τε καὶ ἀνακύπτειν τὰ πάντα, καὶ ταῖς εἰς τὸ ἄνω καὶ μεῖζον ὑπεροχαῖς ἀνανήχεσθαι· τὴν δὲ ὑποπίπτουσάν τε καὶ οἱονεὶ καταβεβλημένην ὡς ὑπὸ πόδας Δεσπότου. Εἴσῃ δὲ δὴ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς, φάσκοντος τοῦ Χριστοῦ ταῖς Ἰουδαίων ἀγέ λαις· ι Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Ανωθεν δὲ ἥκειν ὡς ἡμᾶς τὸν Μονογενῆ, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης διεσάφει, λέγων· Ο ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. ο βετο γὰρ δεῖν ἀπονέμειν οὐσιωδῶς τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν θεῷ, καὶ Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν εκπεφυκότι, τὴν εἰς ἄκρον υπεροχήν, καὶ εἰς λῆξιν οὖσαν τὴν ἀνωτάτω. Ὅτι γὰρ τὸ ι ἄνωθεν, οὐχ ὑψωμάτων ἐστὶ τοπικών σημαν τικὸν, ἀλλ᾽ αὐτὴν ὑποδηλοῖ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν, πῶς οὐκ ἀναμφίλογον ἑνὸς τῶν ἁγίων μαθη τῶν διειπόντος σαφῶς· . Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα; » Είτε γὰρ ἀγγέλους, εἶτ᾽ οὖν ὅτι τὰ ἀνωτέρω, καὶ τὰ διὰ μέσου πάντα διαδραμών, ἐπ' αὐτά τις ἴοι τὰ Σεραφίμ, καὶ τὰς ἀνωτάτω κατα σκέψαιτο δόξας, τὴν τῶν γεννητῶν οὐχ ὑπεραλεῖται φύσιν. Η γὰρ ἄνωθέν τί ἐστι, τουτέστιν ἐκ τοῦ Πα τρὸς τῶν φώτων, καὶ δὴ τοῦτο Θεός· μόνος δὲ εἰς ἄνωθεν ὁ Υἱός· ἤγουν κάτω τι νοεῖται καὶ κάτωθεν, τουτέστι, κτίσις τε καὶ ἀπὸ κτίσεως· διὰ μέσου δὲ τὸ σύμπαν οὐδέν. Εἰ δὲ δή τις ἔροιτο τοὺς διεναντίας καὶ φιλοπευστοίη λέγων· Τί δὴ ἄρα ἡμῖν, ὦ οὗτος, φατέ ; Πότερα γεννητός ἐστιν ὁ τοιόσδε καθ' ὑμᾶς Υἱὸς καὶ μεσίτης, ἢ ἀγέννητος; Αμεσα γὰρ ἀεὶ πως ὁρᾶται τουτί· τί δὴ ἄρα φαῖεν ἄν ; Β. Απορήσειν οἶμαι, καὶ μάλα εἰκότως. Α. Απορήσειν γὰρ οὖν. Ζῇ γὰρ ἡ ἀλήθεια καὶ νικᾷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἡμεῖς δὲ αὐτοὶ, τὴν ἐπ' ἄμφω διακομίζουσαν διερευνώμενοι τρίβον, τὰ εἰκότα περὶ τούτου φέρε διενθυμώμεθα. 'Αγένητον μὲν γὰρ εἰ δοῖεν εἶναι τὸν οὕτω μεσίτην, τὸ μόνης ἴδιον τῆς κατὰ φύσιν θεότητος ανατιθέντες αὐτῷ, τῶν τῆς μεσότητας ὅρων ἐπέκεινα παραδείξουσι, καὶ ἐν μείζοσιν ἢ χρὴν ὄντα λοιπόν. Τὸ γὰρ πάντων άνω κάτω, δόξῃ τε καὶ φύσει Θεός, ᾧ πάντη τε καὶ πάν τως παρέπετο ἀνώς ἴδιον ἀγαθὸν, τὸ ἀγένητον ταύτη τοι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθοράν, ἀσυντελής. ἀσύντακτος εἴη ἂν ἡ τοιάδε φύσις. Εἰ δὲ δὴ παρέν τες τουτί, γενητὸν εἶναί φασι, πῶς ἂν νοοῖτο προς τινος, ἀσυμφυές τῇ κτίσει τὸ ὁμογενὲς αὐτῇ; Πώς οὖν ἔτι μεσίτης μείων μὲν ἡ Θεὸς κατὰ φύσιν, μεί ζων δὲ αὖ ἢ κατὰ ποιήματος δόξαν τε καὶ φύσιν, Ε * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. exsistentiam. An est aliquid medium inter genitum A et ingenitum, increatum et creaturam? omnes est B. Non concesserim equidem; recte enim ais. A. Duas igitur in rebus universis consideramus naturas: unam quidem ejus qui semper et eodem modo se habet et est; alteram eorum quæ per creationem in ortum producta sunt. Et increati quidem naturam excellere et præstare omnibus, et omni excellentiæ ac sublimitatis ratione eminere : hanc autem subjectam ac veluti subditam esse pe- dibus Domini. Hoc autem clarissime intelliges di- cente Christo Judæorum turbis : . Vos de deorsum estis : ego de supernis sum. "., De supernis autem ad nos venire Unigenitum sapiens quoque Joannes declaravit, dicens : • Qui desursum venit, super B ' Existimabat enim substantia - liter esse tribuendum naturali Deo, Deique secun- dum naturam Filio, supremam et eminentissimam excellentiam. Illud enim c de supernis, . locorum al- titudinem non designare, sed ipsam Dei ac Patris substantiam indicare, annon certissimum est, cum mnus sanctorum discipulorum clare dixerit : « Omne datum optimum, et omne donum perfectum desur- sum est, descendens a Patre luminum, apud quem hon est transmutatio, nec vicissitudinis obumbra- tio * ? » Sive ergo angelos, sive his superiora, et quæ Intermedia sunt omnia percurrens, ad ipsa quis Seraphim perveniat, supremasque glorias conside- ret, rerum creatarum naturam non transiliet. Aut euim superne quiddam est, hoc est, a Patre lumi- run, ac propter hoc Deus : solus autem unus sit- perne est Filius: aut aliquid infra ac inferne cen- setur, hoc est creatura, et quod a creatura est : in- termedium vero plane nihil est. Et sane si quis ad- versarios interroget urgeatque hoc pacto: Ecquid demum nobis obtruditis, amici, utrum genitus est istiusmodi, ut vultis, Filius et mediator, an ingenitus? nihil enim inter ista medium esse videtur: quid responsari sunt? B. Hæsitaturos puto, nec sine causa. A. Hæsitaturi equidem. Vivit enim veritas ac vincit, ut scriptum est 5º. Nos autem viam in utrom- que tendentem investigantes, age, nos de isto pro- babiliter disseramus. Si euim concesserint eum qui hoc pacto mediator est increatum esse, eique, quod solins deitatis secundum naturam proprium est tribuerint, mediationis limites lounge praetervehi significabunt, et ampliorem demum dignitatis locum tenere quam oporteat. Nam quod supra om- nia positum est, gloria et natura Deus est, cui tan- quam proprium bonum inest, increatum esse. Proindequo istiusmodi natura in rerum creatarum et corruptibilium loco et ordine minime pensentur. Sin autem, hoc pretermisso, creatum esse dicunt, quomodo censebitur id quod ejusdem generis est cum creature, diversum esse ab ipsa ? Quomodo dean. vi. 23. * Joan. 111, 31. * Jac. 1, 17. C D Jerem. r, 3.

διὰ μὲν τοῦ ἀγενήτου πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν Δ ἀναφοιτᾷ, καὶ τῶν τῆς μεσιτείας αναθρώσκει μέτρων ἐπὶ τὸ ἐπέκεινα πολύ, διὰ δὲ τοῦ γενητοῦ πρὸς τὸ κάτω βαδιεῖται, καὶ τὸν τῆς τοιάσδε μεσότητος ύφο ιζήσει τόπον, ἐν τοῖς γεγονόσιν ἀναμετρούμενος· είπερ ἐστὶν ὁμογενές παντὶ γενητῷ τὸ γενητών, κατά γε τὸν τοῦ γεγονέναι λόγον· τί το ληρώδες τουτί καὶ ἀσοφώτατον σόφισμα, τὸ ἀνέφικτον ὡς ἐφιχτὸν εἰσφέ- ρον, καὶ φύσεως ἡμῖν ἀναπλάττον τόπους, ὧν οὐκ ἄν, οἶμαι, τὶς ἐφίκατο νοῦς; Καινὸς γὰρ ὁ λόγος καὶ ἀσυμφανής· γενέσθαι δὲ δεῖν ἐναργῆ τὴν ἀπό- δειξιν τοῖς περὶ τούτων λόγοις, ἀναγκαῖον εἶναί φημι. Εὐμήχανον δὲ, καὶ εἰς ἀπάτην αὐτοῖς ἀστείως διεξε- σμένον κατίδοι τις ἂν τὸ κακούργημα. Επειδὴ γὰρ δρῶντες ἀνοσιώτατα καὶ φρονοῦντες ἀλογώτατα πεπαρ φνήκασιν εἰς τὸν Υἱόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα Θεονόμου- σιότητος ριψοκινδύνως ἐκπέμποντες ὑποκλέπτουσί πως ἐξαναισχυντίας βραχὺ δοξάριον αὐτῷ, καὶ ἀνακομίζουσι μὲν ἠρέμα τῆς τῶν γενητών σμικροπρεπείας· ἀποκλεί αντες δὲ ὥσπερ τῆς εἰς τὸ ἄνω διαδρομῆς, ἐρῶ [Ισ. [να] μὴ νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεοῦ, τὸν μέσον αὐτῷ κληροδο τοῦσι τόπον, τοσαύτην ἐπιμετροῦντες ὅσην ἕτερ (σ. εἶπερ] ἂν ἔλοιντο δόξαν αὐτῷ· νομοθέται δὲ ὥσπερ τῶν τοιούτων καθεστηκότες καὶ ὁρισταί, τὸ ἐν τίσιν ἂν εἶναι πρέποι, διασκέπτονταί τε καὶ ὁρίζουσι τὸν Υἱόν. Ονπερ γάρ, οίμαι, τρόπον οἱ τῶν ἀγαλμάτων στ μιουργοί, καὶ φιλοτεχνίας τῆς ἔν γε τούτῳ λαχόντες τὴν δόξαν, ξύλῳ τυχὸν ἢ λίθῳ τὸ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς ἐντορνεύσαντες εἶδος, ταῖς εἰσποιήτοις αὐτὸ μετὰ τοῦτο κομψείαις κατακαλλύνουσιν, ἢ χρυσῷ δια- πάντοντες, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶν εὐχροίαις καθωραΐ ζοντες· οὕτω τε τὸν τῶν θεωμένων κατακηλήσαντες νῶν, ἐπι μειδιῶν μὲν ταῖς ὅλεις ταῖς εἰς τὸ εἴσω καὶ καρυμμένον οὐκ ἀριᾶσιν ἐκ τέχνης, ἐπαγάλλεσθαι ἢ μᾶλλον ταῖς ἐπικήροις καὶ ἐξωφανεστέραις τοῦ κόσμου μαρμαρυγαίς μονονουχί περισαίνοντες ἀνα πείθουσι· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ τουτονὶ τρόπον, Αστείως εὖ μάλα τὰ τοῦ μεσίτου σκιαγραφούντας είν δουλον, τὸν τῶν ἀπλουστέρων καταληζεσθαι νοῦν, καὶ ἐν δορυχτήτων ποιείσθαι μοίρα τοὺς ἐξακριβούν οὐκ ἔχοντας τὰ φιλοκακούργως εξηρτυμένα, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν μοχθηρίας εξευρημένα. Β. Άριστα ἔφης. Α. Εδει δὴ οὖν αὐτοὺς, εἰ λόγου τινὸς ἀξιοῦν Δ. ἐδόκει τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, καὶ δόξαν ἔχειν οὐ διαδε- βλημένην, μὴ τὰ ἀνέφικτα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι καὶ ἀναπλάττειν ἐπιχειρεῖν, ἃ μηδείς οίδε λόγος, ἐπίθανον δὲ κομιδῇ καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις καὶ μά ναι; ἔχειν τὴν ἔκφασιν, ἐπιτρέπειν δὲ οὕτως ἀτεχνώς ἐν τοῖς φυσικοῖς ὑψώμασι τῆς θεότητος νοεῖν τὸν Υιόν, υπολογισαμένους, ὅτι γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ τὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοουσιότητος ἀκριβῆ καὶ ἀπαραποίητον ἔξει λόγον, ἐπεί τοι καὶ Υἱὸν ἀληθῶς διωμολόγηκε τὸν Τὴν, καὶ οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον, φάσκων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· • Θὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Καίτοι τί μὴ μᾶλλον ὁρᾶται οι χνη, 5. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I B quam enim impiis suis factis et absurdissimis co- gitatis in Filium petulanter deblatorarunt, eumque a consubstantialitate cum Deo Patre audacter ex- igitur mediator minor est quam Deus secundem naturam : ac major vicissim quam creaturæ gloria ferat, vel nature ? Si ex eo quod est mcreatus, ad doitatis gloriam attollitur, et ultra mediationis con- ditionen longe evehitur: ex eo vero quod creatus est, ad inferiora descendet, et mediationis ejusco- modi locum tenebit, ad rerum creatarum conditio- nem revocatus (siquidem simile est creato crea- tum, quatenus factum est) : quænam ista est delira et ineptissima cavillatio, quæ quod assequi non possis, id veluti capta facile obtrudit, et natura nobis medos comminiscitur, quos nullus, opinor, intellectus assequatur? Novum enim et signal- cum est loquendi genus, cum in his opus sit clara demonstratione. Ingeniosum vero et ad fraudem scite compositum videre licet eorum scelus. Post- C cludentes, tenuem ei gloriolam quodammodo suffu- rantur, sensimque ab rerum creatarum humilitate abducunt; excludentes autem eum a supremi gradus aditu, ne videlicet intelligatur secundum naturam Deus, medium illi locum assignant, tantam ei glo riam impertientes quantam voluerint, et quasi ba- ramce rerum constituti sint moderatores et arbitri, intra quem modum contineri par sit Filium, con- stituunt atque decernunt. Quemadmodum enim periti statuarii ligno aut lapidi in bominis effigiem exsculptis decus et elegantiam addunt, sive illa auro evariantes, seu aliis quibusdam coloribus or- nantes, atque ita spectatorum animo definito, arte efficiunt, at internas et abditas materias non ri. deant, sed eos blande quodammodo adigunt, ut fluxis et externis ornamentorum fulgoriimus oble- ctentur: sic ego arbitror istos, mediatoris iniagi- nem scite adumbrantes, simpliciorum animum de- prædari, et veluti captivos abducere eos qui non possunt perscrutari quæ malitiose ab illis instituta et nequiter adinventa sunt, B. Recte dicis. Decebat igitur eos, si recte veroque sentire D pensi aliquid haberent, non imaginari de ipso qua Matth. comprehendi nequeunt, et comminisci qua nulla ratio capere potest, atque incredibilem ac in nudis solisque cogitationibus ejus expressionem habere, atque hoc pacto velle plane ut in naturali deitatis sublimitate Filius esse censentur, reputantes quod, cum sit ex Patre genitus, hoc est, ex ejus cubstan- tia exactam ideo et simplicem consubstantialitatis etiam habiturus est cum ipso rationem, quandoqui- dem Filium revera Filium, nec alium præter huno esse confessus est Deus se Pater, dicens : « Hic est Fitius meus dilectus, in quo bene mihi compla- cui ª¹. » Nam quidni potius elamare videtur: Hie •

διὰ μὲν τοῦ ἀγενήτου πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν Δ ἀναφοιτᾷ, καὶ τῶν τῆς μεσιτείας αναθρώσκει μέτρων ἐπὶ τὸ ἐπέκεινα πολύ, διὰ δὲ τοῦ γενητοῦ πρὸς τὸ κάτω βαδιεῖται, καὶ τὸν τῆς τοιάσδε μεσότητος ύφο ιζήσει τόπον, ἐν τοῖς γεγονόσιν ἀναμετρούμενος· είπερ ἐστὶν ὁμογενές παντὶ γενητῷ τὸ γενητών, κατά γε τὸν τοῦ γεγονέναι λόγον· τί το ληρώδες τουτί καὶ ἀσοφώτατον σόφισμα, τὸ ἀνέφικτον ὡς ἐφιχτὸν εἰσφέ- ρον, καὶ φύσεως ἡμῖν ἀναπλάττον τόπους, ὧν οὐκ ἄν, οἶμαι, τὶς ἐφίκατο νοῦς; Καινὸς γὰρ ὁ λόγος καὶ ἀσυμφανής· γενέσθαι δὲ δεῖν ἐναργῆ τὴν ἀπό- δειξιν τοῖς περὶ τούτων λόγοις, ἀναγκαῖον εἶναί φημι. Εὐμήχανον δὲ, καὶ εἰς ἀπάτην αὐτοῖς ἀστείως διεξε- σμένον κατίδοι τις ἂν τὸ κακούργημα. Επειδὴ γὰρ δρῶντες ἀνοσιώτατα καὶ φρονοῦντες ἀλογώτατα πεπαρ φνήκασιν εἰς τὸν Υἱόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα Θεονόμου- σιότητος ριψοκινδύνως ἐκπέμποντες ὑποκλέπτουσί πως ἐξαναισχυντίας βραχὺ δοξάριον αὐτῷ, καὶ ἀνακομίζουσι μὲν ἠρέμα τῆς τῶν γενητών σμικροπρεπείας· ἀποκλεί αντες δὲ ὥσπερ τῆς εἰς τὸ ἄνω διαδρομῆς, ἐρῶ [Ισ. [να] μὴ νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεοῦ, τὸν μέσον αὐτῷ κληροδο τοῦσι τόπον, τοσαύτην ἐπιμετροῦντες ὅσην ἕτερ (σ. εἶπερ] ἂν ἔλοιντο δόξαν αὐτῷ· νομοθέται δὲ ὥσπερ τῶν τοιούτων καθεστηκότες καὶ ὁρισταί, τὸ ἐν τίσιν ἂν εἶναι πρέποι, διασκέπτονταί τε καὶ ὁρίζουσι τὸν Υἱόν. Ονπερ γάρ, οίμαι, τρόπον οἱ τῶν ἀγαλμάτων στ μιουργοί, καὶ φιλοτεχνίας τῆς ἔν γε τούτῳ λαχόντες τὴν δόξαν, ξύλῳ τυχὸν ἢ λίθῳ τὸ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς ἐντορνεύσαντες εἶδος, ταῖς εἰσποιήτοις αὐτὸ μετὰ τοῦτο κομψείαις κατακαλλύνουσιν, ἢ χρυσῷ δια- πάντοντες, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶν εὐχροίαις καθωραΐ ζοντες· οὕτω τε τὸν τῶν θεωμένων κατακηλήσαντες νῶν, ἐπι μειδιῶν μὲν ταῖς ὅλεις ταῖς εἰς τὸ εἴσω καὶ καρυμμένον οὐκ ἀριᾶσιν ἐκ τέχνης, ἐπαγάλλεσθαι ἢ μᾶλλον ταῖς ἐπικήροις καὶ ἐξωφανεστέραις τοῦ κόσμου μαρμαρυγαίς μονονουχί περισαίνοντες ἀνα πείθουσι· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ τουτονὶ τρόπον, Αστείως εὖ μάλα τὰ τοῦ μεσίτου σκιαγραφούντας είν δουλον, τὸν τῶν ἀπλουστέρων καταληζεσθαι νοῦν, καὶ ἐν δορυχτήτων ποιείσθαι μοίρα τοὺς ἐξακριβούν οὐκ ἔχοντας τὰ φιλοκακούργως εξηρτυμένα, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν μοχθηρίας εξευρημένα. Β. Άριστα ἔφης. Α. Εδει δὴ οὖν αὐτοὺς, εἰ λόγου τινὸς ἀξιοῦν Δ. ἐδόκει τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, καὶ δόξαν ἔχειν οὐ διαδε- βλημένην, μὴ τὰ ἀνέφικτα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι καὶ ἀναπλάττειν ἐπιχειρεῖν, ἃ μηδείς οίδε λόγος, ἐπίθανον δὲ κομιδῇ καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις καὶ μά ναι; ἔχειν τὴν ἔκφασιν, ἐπιτρέπειν δὲ οὕτως ἀτεχνώς ἐν τοῖς φυσικοῖς ὑψώμασι τῆς θεότητος νοεῖν τὸν Υιόν, υπολογισαμένους, ὅτι γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ τὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοουσιότητος ἀκριβῆ καὶ ἀπαραποίητον ἔξει λόγον, ἐπεί τοι καὶ Υἱὸν ἀληθῶς διωμολόγηκε τὸν Τὴν, καὶ οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον, φάσκων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· • Θὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Καίτοι τί μὴ μᾶλλον ὁρᾶται οι χνη, 5. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I B quam enim impiis suis factis et absurdissimis co- gitatis in Filium petulanter deblatorarunt, eumque a consubstantialitate cum Deo Patre audacter ex- igitur mediator minor est quam Deus secundem naturam : ac major vicissim quam creaturæ gloria ferat, vel nature ? Si ex eo quod est mcreatus, ad doitatis gloriam attollitur, et ultra mediationis con- ditionen longe evehitur: ex eo vero quod creatus est, ad inferiora descendet, et mediationis ejusco- modi locum tenebit, ad rerum creatarum conditio- nem revocatus (siquidem simile est creato crea- tum, quatenus factum est) : quænam ista est delira et ineptissima cavillatio, quæ quod assequi non possis, id veluti capta facile obtrudit, et natura nobis medos comminiscitur, quos nullus, opinor, intellectus assequatur? Novum enim et signal- cum est loquendi genus, cum in his opus sit clara demonstratione. Ingeniosum vero et ad fraudem scite compositum videre licet eorum scelus. Post- C cludentes, tenuem ei gloriolam quodammodo suffu- rantur, sensimque ab rerum creatarum humilitate abducunt; excludentes autem eum a supremi gradus aditu, ne videlicet intelligatur secundum naturam Deus, medium illi locum assignant, tantam ei glo riam impertientes quantam voluerint, et quasi ba- ramce rerum constituti sint moderatores et arbitri, intra quem modum contineri par sit Filium, con- stituunt atque decernunt. Quemadmodum enim periti statuarii ligno aut lapidi in bominis effigiem exsculptis decus et elegantiam addunt, sive illa auro evariantes, seu aliis quibusdam coloribus or- nantes, atque ita spectatorum animo definito, arte efficiunt, at internas et abditas materias non ri. deant, sed eos blande quodammodo adigunt, ut fluxis et externis ornamentorum fulgoriimus oble- ctentur: sic ego arbitror istos, mediatoris iniagi- nem scite adumbrantes, simpliciorum animum de- prædari, et veluti captivos abducere eos qui non possunt perscrutari quæ malitiose ab illis instituta et nequiter adinventa sunt, B. Recte dicis. Decebat igitur eos, si recte veroque sentire D pensi aliquid haberent, non imaginari de ipso qua Matth. comprehendi nequeunt, et comminisci qua nulla ratio capere potest, atque incredibilem ac in nudis solisque cogitationibus ejus expressionem habere, atque hoc pacto velle plane ut in naturali deitatis sublimitate Filius esse censentur, reputantes quod, cum sit ex Patre genitus, hoc est, ex ejus cubstan- tia exactam ideo et simplicem consubstantialitatis etiam habiturus est cum ipso rationem, quandoqui- dem Filium revera Filium, nec alium præter huno esse confessus est Deus se Pater, dicens : « Hic est Fitius meus dilectus, in quo bene mihi compla- cui ª¹. » Nam quidni potius elamare videtur: Hie •

διὰ μὲν τοῦ ἀγενήτου πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν Δ ἀναφοιτᾷ, καὶ τῶν τῆς μεσιτείας αναθρώσκει μέτρων ἐπὶ τὸ ἐπέκεινα πολύ, διὰ δὲ τοῦ γενητοῦ πρὸς τὸ κάτω βαδιεῖται, καὶ τὸν τῆς τοιάσδε μεσότητος ύφο ιζήσει τόπον, ἐν τοῖς γεγονόσιν ἀναμετρούμενος· είπερ ἐστὶν ὁμογενές παντὶ γενητῷ τὸ γενητών, κατά γε τὸν τοῦ γεγονέναι λόγον· τί το ληρώδες τουτί καὶ ἀσοφώτατον σόφισμα, τὸ ἀνέφικτον ὡς ἐφιχτὸν εἰσφέ- ρον, καὶ φύσεως ἡμῖν ἀναπλάττον τόπους, ὧν οὐκ ἄν, οἶμαι, τὶς ἐφίκατο νοῦς; Καινὸς γὰρ ὁ λόγος καὶ ἀσυμφανής· γενέσθαι δὲ δεῖν ἐναργῆ τὴν ἀπό- δειξιν τοῖς περὶ τούτων λόγοις, ἀναγκαῖον εἶναί φημι. Εὐμήχανον δὲ, καὶ εἰς ἀπάτην αὐτοῖς ἀστείως διεξε- σμένον κατίδοι τις ἂν τὸ κακούργημα. Επειδὴ γὰρ δρῶντες ἀνοσιώτατα καὶ φρονοῦντες ἀλογώτατα πεπαρ φνήκασιν εἰς τὸν Υἱόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα Θεονόμου- σιότητος ριψοκινδύνως ἐκπέμποντες ὑποκλέπτουσί πως ἐξαναισχυντίας βραχὺ δοξάριον αὐτῷ, καὶ ἀνακομίζουσι μὲν ἠρέμα τῆς τῶν γενητών σμικροπρεπείας· ἀποκλεί αντες δὲ ὥσπερ τῆς εἰς τὸ ἄνω διαδρομῆς, ἐρῶ [Ισ. [να] μὴ νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεοῦ, τὸν μέσον αὐτῷ κληροδο τοῦσι τόπον, τοσαύτην ἐπιμετροῦντες ὅσην ἕτερ (σ. εἶπερ] ἂν ἔλοιντο δόξαν αὐτῷ· νομοθέται δὲ ὥσπερ τῶν τοιούτων καθεστηκότες καὶ ὁρισταί, τὸ ἐν τίσιν ἂν εἶναι πρέποι, διασκέπτονταί τε καὶ ὁρίζουσι τὸν Υἱόν. Ονπερ γάρ, οίμαι, τρόπον οἱ τῶν ἀγαλμάτων στ μιουργοί, καὶ φιλοτεχνίας τῆς ἔν γε τούτῳ λαχόντες τὴν δόξαν, ξύλῳ τυχὸν ἢ λίθῳ τὸ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς ἐντορνεύσαντες εἶδος, ταῖς εἰσποιήτοις αὐτὸ μετὰ τοῦτο κομψείαις κατακαλλύνουσιν, ἢ χρυσῷ δια- πάντοντες, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶν εὐχροίαις καθωραΐ ζοντες· οὕτω τε τὸν τῶν θεωμένων κατακηλήσαντες νῶν, ἐπι μειδιῶν μὲν ταῖς ὅλεις ταῖς εἰς τὸ εἴσω καὶ καρυμμένον οὐκ ἀριᾶσιν ἐκ τέχνης, ἐπαγάλλεσθαι ἢ μᾶλλον ταῖς ἐπικήροις καὶ ἐξωφανεστέραις τοῦ κόσμου μαρμαρυγαίς μονονουχί περισαίνοντες ἀνα πείθουσι· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ τουτονὶ τρόπον, Αστείως εὖ μάλα τὰ τοῦ μεσίτου σκιαγραφούντας είν δουλον, τὸν τῶν ἀπλουστέρων καταληζεσθαι νοῦν, καὶ ἐν δορυχτήτων ποιείσθαι μοίρα τοὺς ἐξακριβούν οὐκ ἔχοντας τὰ φιλοκακούργως εξηρτυμένα, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν μοχθηρίας εξευρημένα. Β. Άριστα ἔφης. Α. Εδει δὴ οὖν αὐτοὺς, εἰ λόγου τινὸς ἀξιοῦν Δ. ἐδόκει τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, καὶ δόξαν ἔχειν οὐ διαδε- βλημένην, μὴ τὰ ἀνέφικτα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι καὶ ἀναπλάττειν ἐπιχειρεῖν, ἃ μηδείς οίδε λόγος, ἐπίθανον δὲ κομιδῇ καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις καὶ μά ναι; ἔχειν τὴν ἔκφασιν, ἐπιτρέπειν δὲ οὕτως ἀτεχνώς ἐν τοῖς φυσικοῖς ὑψώμασι τῆς θεότητος νοεῖν τὸν Υιόν, υπολογισαμένους, ὅτι γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ τὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοουσιότητος ἀκριβῆ καὶ ἀπαραποίητον ἔξει λόγον, ἐπεί τοι καὶ Υἱὸν ἀληθῶς διωμολόγηκε τὸν Τὴν, καὶ οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον, φάσκων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· • Θὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Καίτοι τί μὴ μᾶλλον ὁρᾶται οι χνη, 5. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I B quam enim impiis suis factis et absurdissimis co- gitatis in Filium petulanter deblatorarunt, eumque a consubstantialitate cum Deo Patre audacter ex- igitur mediator minor est quam Deus secundem naturam : ac major vicissim quam creaturæ gloria ferat, vel nature ? Si ex eo quod est mcreatus, ad doitatis gloriam attollitur, et ultra mediationis con- ditionen longe evehitur: ex eo vero quod creatus est, ad inferiora descendet, et mediationis ejusco- modi locum tenebit, ad rerum creatarum conditio- nem revocatus (siquidem simile est creato crea- tum, quatenus factum est) : quænam ista est delira et ineptissima cavillatio, quæ quod assequi non possis, id veluti capta facile obtrudit, et natura nobis medos comminiscitur, quos nullus, opinor, intellectus assequatur? Novum enim et signal- cum est loquendi genus, cum in his opus sit clara demonstratione. Ingeniosum vero et ad fraudem scite compositum videre licet eorum scelus. Post- C cludentes, tenuem ei gloriolam quodammodo suffu- rantur, sensimque ab rerum creatarum humilitate abducunt; excludentes autem eum a supremi gradus aditu, ne videlicet intelligatur secundum naturam Deus, medium illi locum assignant, tantam ei glo riam impertientes quantam voluerint, et quasi ba- ramce rerum constituti sint moderatores et arbitri, intra quem modum contineri par sit Filium, con- stituunt atque decernunt. Quemadmodum enim periti statuarii ligno aut lapidi in bominis effigiem exsculptis decus et elegantiam addunt, sive illa auro evariantes, seu aliis quibusdam coloribus or- nantes, atque ita spectatorum animo definito, arte efficiunt, at internas et abditas materias non ri. deant, sed eos blande quodammodo adigunt, ut fluxis et externis ornamentorum fulgoriimus oble- ctentur: sic ego arbitror istos, mediatoris iniagi- nem scite adumbrantes, simpliciorum animum de- prædari, et veluti captivos abducere eos qui non possunt perscrutari quæ malitiose ab illis instituta et nequiter adinventa sunt, B. Recte dicis. Decebat igitur eos, si recte veroque sentire D pensi aliquid haberent, non imaginari de ipso qua Matth. comprehendi nequeunt, et comminisci qua nulla ratio capere potest, atque incredibilem ac in nudis solisque cogitationibus ejus expressionem habere, atque hoc pacto velle plane ut in naturali deitatis sublimitate Filius esse censentur, reputantes quod, cum sit ex Patre genitus, hoc est, ex ejus cubstan- tia exactam ideo et simplicem consubstantialitatis etiam habiturus est cum ipso rationem, quandoqui- dem Filium revera Filium, nec alium præter huno esse confessus est Deus se Pater, dicens : « Hic est Fitius meus dilectus, in quo bene mihi compla- cui ª¹. » Nam quidni potius elamare videtur: Hie •

διὰ μὲν τοῦ ἀγενήτου πρὸς τὴν τῆς θεότητος δόξαν Δ ἀναφοιτᾷ, καὶ τῶν τῆς μεσιτείας αναθρώσκει μέτρων ἐπὶ τὸ ἐπέκεινα πολύ, διὰ δὲ τοῦ γενητοῦ πρὸς τὸ κάτω βαδιεῖται, καὶ τὸν τῆς τοιάσδε μεσότητος ύφο ιζήσει τόπον, ἐν τοῖς γεγονόσιν ἀναμετρούμενος· είπερ ἐστὶν ὁμογενές παντὶ γενητῷ τὸ γενητών, κατά γε τὸν τοῦ γεγονέναι λόγον· τί το ληρώδες τουτί καὶ ἀσοφώτατον σόφισμα, τὸ ἀνέφικτον ὡς ἐφιχτὸν εἰσφέ- ρον, καὶ φύσεως ἡμῖν ἀναπλάττον τόπους, ὧν οὐκ ἄν, οἶμαι, τὶς ἐφίκατο νοῦς; Καινὸς γὰρ ὁ λόγος καὶ ἀσυμφανής· γενέσθαι δὲ δεῖν ἐναργῆ τὴν ἀπό- δειξιν τοῖς περὶ τούτων λόγοις, ἀναγκαῖον εἶναί φημι. Εὐμήχανον δὲ, καὶ εἰς ἀπάτην αὐτοῖς ἀστείως διεξε- σμένον κατίδοι τις ἂν τὸ κακούργημα. Επειδὴ γὰρ δρῶντες ἀνοσιώτατα καὶ φρονοῦντες ἀλογώτατα πεπαρ φνήκασιν εἰς τὸν Υἱόν, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα Θεονόμου- σιότητος ριψοκινδύνως ἐκπέμποντες ὑποκλέπτουσί πως ἐξαναισχυντίας βραχὺ δοξάριον αὐτῷ, καὶ ἀνακομίζουσι μὲν ἠρέμα τῆς τῶν γενητών σμικροπρεπείας· ἀποκλεί αντες δὲ ὥσπερ τῆς εἰς τὸ ἄνω διαδρομῆς, ἐρῶ [Ισ. [να] μὴ νοοῖτο κατὰ φύσιν Θεοῦ, τὸν μέσον αὐτῷ κληροδο τοῦσι τόπον, τοσαύτην ἐπιμετροῦντες ὅσην ἕτερ (σ. εἶπερ] ἂν ἔλοιντο δόξαν αὐτῷ· νομοθέται δὲ ὥσπερ τῶν τοιούτων καθεστηκότες καὶ ὁρισταί, τὸ ἐν τίσιν ἂν εἶναι πρέποι, διασκέπτονταί τε καὶ ὁρίζουσι τὸν Υἱόν. Ονπερ γάρ, οίμαι, τρόπον οἱ τῶν ἀγαλμάτων στ μιουργοί, καὶ φιλοτεχνίας τῆς ἔν γε τούτῳ λαχόντες τὴν δόξαν, ξύλῳ τυχὸν ἢ λίθῳ τὸ τῆς ἀνθρωπείας μορφῆς ἐντορνεύσαντες εἶδος, ταῖς εἰσποιήτοις αὐτὸ μετὰ τοῦτο κομψείαις κατακαλλύνουσιν, ἢ χρυσῷ δια- πάντοντες, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶν εὐχροίαις καθωραΐ ζοντες· οὕτω τε τὸν τῶν θεωμένων κατακηλήσαντες νῶν, ἐπι μειδιῶν μὲν ταῖς ὅλεις ταῖς εἰς τὸ εἴσω καὶ καρυμμένον οὐκ ἀριᾶσιν ἐκ τέχνης, ἐπαγάλλεσθαι ἢ μᾶλλον ταῖς ἐπικήροις καὶ ἐξωφανεστέραις τοῦ κόσμου μαρμαρυγαίς μονονουχί περισαίνοντες ἀνα πείθουσι· τὸν αὐτὸν, οἶμαι, καὶ τουτονὶ τρόπον, Αστείως εὖ μάλα τὰ τοῦ μεσίτου σκιαγραφούντας είν δουλον, τὸν τῶν ἀπλουστέρων καταληζεσθαι νοῦν, καὶ ἐν δορυχτήτων ποιείσθαι μοίρα τοὺς ἐξακριβούν οὐκ ἔχοντας τὰ φιλοκακούργως εξηρτυμένα, καὶ διὰ τῆς αὐτῶν μοχθηρίας εξευρημένα. Β. Άριστα ἔφης. Α. Εδει δὴ οὖν αὐτοὺς, εἰ λόγου τινὸς ἀξιοῦν Δ. ἐδόκει τὸ φρονεῖν ὀρθῶς, καὶ δόξαν ἔχειν οὐ διαδε- βλημένην, μὴ τὰ ἀνέφικτα περὶ αὐτοῦ φαντάζεσθαι καὶ ἀναπλάττειν ἐπιχειρεῖν, ἃ μηδείς οίδε λόγος, ἐπίθανον δὲ κομιδῇ καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοίαις καὶ μά ναι; ἔχειν τὴν ἔκφασιν, ἐπιτρέπειν δὲ οὕτως ἀτεχνώς ἐν τοῖς φυσικοῖς ὑψώμασι τῆς θεότητος νοεῖν τὸν Υιόν, υπολογισαμένους, ὅτι γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Πατρὸς, τουτέστιν, ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ τὸν τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοουσιότητος ἀκριβῆ καὶ ἀπαραποίητον ἔξει λόγον, ἐπεί τοι καὶ Υἱὸν ἀληθῶς διωμολόγηκε τὸν Τὴν, καὶ οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον, φάσκων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· • Θὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγα πητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Καίτοι τί μὴ μᾶλλον ὁρᾶται οι χνη, 5. DE SS. TRINITATE DIALOGUS I B quam enim impiis suis factis et absurdissimis co- gitatis in Filium petulanter deblatorarunt, eumque a consubstantialitate cum Deo Patre audacter ex- igitur mediator minor est quam Deus secundem naturam : ac major vicissim quam creaturæ gloria ferat, vel nature ? Si ex eo quod est mcreatus, ad doitatis gloriam attollitur, et ultra mediationis con- ditionen longe evehitur: ex eo vero quod creatus est, ad inferiora descendet, et mediationis ejusco- modi locum tenebit, ad rerum creatarum conditio- nem revocatus (siquidem simile est creato crea- tum, quatenus factum est) : quænam ista est delira et ineptissima cavillatio, quæ quod assequi non possis, id veluti capta facile obtrudit, et natura nobis medos comminiscitur, quos nullus, opinor, intellectus assequatur? Novum enim et signal- cum est loquendi genus, cum in his opus sit clara demonstratione. Ingeniosum vero et ad fraudem scite compositum videre licet eorum scelus. Post- C cludentes, tenuem ei gloriolam quodammodo suffu- rantur, sensimque ab rerum creatarum humilitate abducunt; excludentes autem eum a supremi gradus aditu, ne videlicet intelligatur secundum naturam Deus, medium illi locum assignant, tantam ei glo riam impertientes quantam voluerint, et quasi ba- ramce rerum constituti sint moderatores et arbitri, intra quem modum contineri par sit Filium, con- stituunt atque decernunt. Quemadmodum enim periti statuarii ligno aut lapidi in bominis effigiem exsculptis decus et elegantiam addunt, sive illa auro evariantes, seu aliis quibusdam coloribus or- nantes, atque ita spectatorum animo definito, arte efficiunt, at internas et abditas materias non ri. deant, sed eos blande quodammodo adigunt, ut fluxis et externis ornamentorum fulgoriimus oble- ctentur: sic ego arbitror istos, mediatoris iniagi- nem scite adumbrantes, simpliciorum animum de- prædari, et veluti captivos abducere eos qui non possunt perscrutari quæ malitiose ab illis instituta et nequiter adinventa sunt, B. Recte dicis. Decebat igitur eos, si recte veroque sentire D pensi aliquid haberent, non imaginari de ipso qua Matth. comprehendi nequeunt, et comminisci qua nulla ratio capere potest, atque incredibilem ac in nudis solisque cogitationibus ejus expressionem habere, atque hoc pacto velle plane ut in naturali deitatis sublimitate Filius esse censentur, reputantes quod, cum sit ex Patre genitus, hoc est, ex ejus cubstan- tia exactam ideo et simplicem consubstantialitatis etiam habiturus est cum ipso rationem, quandoqui- dem Filium revera Filium, nec alium præter huno esse confessus est Deus se Pater, dicens : « Hic est Fitius meus dilectus, in quo bene mihi compla- cui ª¹. » Nam quidni potius elamare videtur: Hie •

βοῶν, Οὗτός ἐστιν ὁ μεσίτης, εἰ μεσίτην ὄντα κατ' αὐτοὺς ἐπίστατο; εἰ καὶ ὅτι μάλιστα καλῶς ἂν ἔφη καὶ οὕτως. Γεγονότα γὰρ ἤδη μεσίτην παρέδειξεν ἂν ἐνανθρωπήσαντι δὲ τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοιαύτην ἂν εἰ- κότως ἐπεφθέγξατο φωνὴν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Φράζε δὲ δή μοι καὶ τόδε σαφῶς, μῶν ἠλιθιότητος εἰς τοῦτο παρώλισθον, ὡς μηδὲ Υἱὸν ὅλως ὁμολογεῖν αὐτόν ; Β. Υἱὸν μὲν εἶναι καὶ γεγεννῆσθαί φασι, πατερι θριῶντες, ως γέ μοι φαίνεται, τὸ ἀναφανδὸν καὶ μετὰ γυμνῆς ἀναισχυντίας ἁπάσαις, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ταῖς ἁγίαις ἀντιφέρεσθαι Γραφαῖς, πλὴν οὐκ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν ἔχειν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὔτε μὴν τὸ τῆς γεννήσεως χρήμα παραδέχεσθαί τε καὶ νοεῖν ἀξιοῦσι φυσικώς. Δ. Κατάπλαστον οὖν ὥσπερ τό τε τῆς υἱότητος καὶ τὸ τῆς γεννήσεως όνομα σφάς τε αὐτοὺς ἀναπείς θουσι καὶ ἑτέρους φρονείν. ᾿Αποφέρουσι γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως κατασείοντες τρόπον, καὶ μὴν καὶ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸν παραιρούμενοι τὸν Μονογενῆς Πικροὺς δὲ ὄντας αὐτοὺς καὶ ἰσχνολόγους, ὥσπερ οὖν οἴονται, καὶ φιλοκομποῦντας οἷς φατι, πῶς δὴ ἄρα κἀκεῖνο παρελάσαν ᾤχετο; Οὐ γὰρ ὑπαισθάνονται κατὰ τὸ εἰκὸς, ὅτι καὶ αὐτὴν ἐν τούτῳ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς συνατιμάζουσι φύσιν, εἴπερ οὐκ ἔχειν αὐτὴν διατείνονται τὸ καρπογόνον, καὶ τοῦ δύνασθαι τεκεῖν ἀπογυμνοῦσιν αὐτὴν, ἧς τους τύπους εἰς ἐπι τὴν ἀνεμάξατο, κύουσά τε καὶ καρποφοροῦσα τῶν γενητῶν ἡ φύσις. Β. Αλλ' ἴσως καὶ πρός γε τοῦτο ἐροῦσιν, ὡς εἴπερ ἐστὶ τὸ τῆς γεννήσεως όνομα πάντη τε καὶ πάντως ἀληθὲς, καθ' ὧν ἂν τάττοιτό τε καὶ λέγοιτο, μυρίους ἀνάγκη παραδέξασθαι καὶ φρονεῖν γεννη θέντας ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Είρηται γάρ που καὶ περὶ τῶν ἐξ Ισραήλ· « Υἱοὺς ἐγέννησε καὶ ὕψωσα. » Α. Προφασιζομένους προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, και εἰς λόγους πονηρίας εκκεκλικότας αὐτοὺς εὐρήσομεν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον τῷ μακαρίω Δαβίδ. Ε μὲν γὰρ ἦν ἕτερόν τι κατὰ φύσιν ὁμολογουμένως ὁ Υἱὸς, ἢ ὅπερ ἐστὶ καὶ πεπίστευται πρὸς ἡμῶν, εἶτε μεθ᾿ ἡμῶν τὴν κλῆσιν διέλαχε τῆς τε υἱότητος ὁμοῦ καὶ τῆς γεννήσεως, ἦν ἔτι τὸ ἐμποδὼν οὐδὲν, κατα Ο χρηστικώτερον εἰρῆσθαι καὶ ἐπ' αὐτοῦ διακεῖσθαι ταυτί. Ἐπειδὴ δὲ παραβιασάμενοι ταληθές, καὶ φιλο κακούργως αὐτὸν ὑφ' ἑτέραν τινὰ φύσιν, τό γε ήκον ἐπ' αὐτοὺς, μεταστήσαντες, μεσίτην ὠνόμαζον, εἶτε φληνάφως τὸν ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πλαστουργήσαντες μῦθον οὐ μετρίως ελέγχονται· τί τῆς ἐνούσης τε καὶ οὐσιώδους ὑπεροχῆς ἐξωθοῦντες οὐ καταλήγουσι, καὶ νόθοις ὥσπερ τισὶν ἀξιώμασιν ἐξυβρίζοντες εἰς τὸν ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς, οὐ καταναρκῶσιν οἱ δείλαιοι ; Οὐ γὰρ ἐν μοίρᾳ καὶ τάξει τῇ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ τοῖς πεποιημένοις εἰς τὴν τῆς υἱοθεσίας ἐκκέκληται δόξαν ὁ Μονογενής, οὔτε μὴν εἰσποιητὴν αὐτῷ τὴν ὑπεροχὴν καὶ ἡ ἐπωνυμία προξενεί, πολλοῦ γε και S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est mediator, si, ut ipsi volunt, mediatorem illum A esse noverat, quanquam recte sane etiam hoc pa- cto locutus esset. Nam factum jam mediatorem os- tendisset, et ejuscemodi vocem de Filio incarnato merito edidisset Deus ac Pater. Sed istud mihi, quæso, clare eloquere, uum eo prolapsi sunt amen- tiæ, ut neque Filium prorsus ipsum esse fatean- tur? B. Filium quidem et genitum esse dicunt, eru- bescentes, ut nihi videtur, palam et aperta impu- dentia omnibus, ut uno verbo dicam, sanctis Scri- pturis obluctari: verumtamen nolunt ex ipsa Pa- tris prodire substantia, neque adeo generationem ipsam admittere, et intelligere volunt naturali- ter. A. Fictitium igitur quodammodo filiationis et ge- nerationis nomen esse sibi persuadent, et cæteros ad ita sentienduni adigunt. Nam, ut vides, ab Dei et Patris essentia ipsumn excludunt, cum verum gene- rationis modum convellunt, adeoque Filium esse se- cundum naturam, Unigenito detrahunt. Sed cum Acuti sint illi ac subtiles, ut sibi persuadent, dictis. que suis efferantur, quonam pacto illud qnoque præteriere? Non enim, ut apparet, subsentiunt se ipsi naturæ Dei ac Patris hic quoque contumeliam iuferre, si fecunditate eam privant, et gignen- di facultate eam spoliant, cujus typos in semet ex- pressit, cum parturiendo, tum fructus edendo, rerum creataruin natura. B. Sed forsan ad hoc etiam, inquient, quod si ge- nerationis vocabulum usquequaque verum sit de iis de quibus usurpatur ac dicitur, infinitos necesse sit admittere, et concipere ex Deo ac Patre genitos. Alicubi enim dictum est etiam de Israelitis : « Filios genui et exaltavi ". A. Excusare excusationes in peccatis et in verba malitia declinare ipsos comperiemus, juxta id quod beatus David canit in Psalmis ". Nam si aliud quid- dam esset secundum naturain profecto Filius quam id quod est et a nobis creditur, et præterea filia- tionis ac generationis appellationem nobiscum sor- titus esset, nihil jam obstaret quominus abusive hæc de ipso dicta essent atque posita. Cum autem veri- lati vim faciendo, et, quantum in se est, ipsum in aliam naturam transferendo, mediatorem nominent, fabulamque de ipso stulte confinxisse arguantur : cur non cessant ab insita et substantiali eminentia ipsum excludere, et spuriis veluti quibusdam hono- ribus non gravantur miseri contumeliose illudere ei qui vere est ex Patre? Non enim eodem loco et numero quo nes sumus, neque juxta atque res creata in adoptionis gloriam vocatus est Unigenius, nec ascititiam ei excellentiam appellatio ista con - ciliat; multum abest. Adoptivus enim esset, ac in- ter filios secundum gratiam, si hoc modo se habe- * Isa. 1, 2. ss Psal. cxL, 4. C

βοῶν, Οὗτός ἐστιν ὁ μεσίτης, εἰ μεσίτην ὄντα κατ' αὐτοὺς ἐπίστατο; εἰ καὶ ὅτι μάλιστα καλῶς ἂν ἔφη καὶ οὕτως. Γεγονότα γὰρ ἤδη μεσίτην παρέδειξεν ἂν ἐνανθρωπήσαντι δὲ τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοιαύτην ἂν εἰ- κότως ἐπεφθέγξατο φωνὴν ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Φράζε δὲ δή μοι καὶ τόδε σαφῶς, μῶν ἠλιθιότητος εἰς τοῦτο παρώλισθον, ὡς μηδὲ Υἱὸν ὅλως ὁμολογεῖν αὐτόν ; Β. Υἱὸν μὲν εἶναι καὶ γεγεννῆσθαί φασι, πατερι θριῶντες, ως γέ μοι φαίνεται, τὸ ἀναφανδὸν καὶ μετὰ γυμνῆς ἀναισχυντίας ἁπάσαις, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ταῖς ἁγίαις ἀντιφέρεσθαι Γραφαῖς, πλὴν οὐκ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν ἔχειν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας, οὔτε μὴν τὸ τῆς γεννήσεως χρήμα παραδέχεσθαί τε καὶ νοεῖν ἀξιοῦσι φυσικώς. Δ. Κατάπλαστον οὖν ὥσπερ τό τε τῆς υἱότητος καὶ τὸ τῆς γεννήσεως όνομα σφάς τε αὐτοὺς ἀναπείς θουσι καὶ ἑτέρους φρονείν. ᾿Αποφέρουσι γὰρ, ὡς ὁρᾷς, τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως κατασείοντες τρόπον, καὶ μὴν καὶ τὸ εἶναι κατὰ φύσιν Υἱὸν παραιρούμενοι τὸν Μονογενῆς Πικροὺς δὲ ὄντας αὐτοὺς καὶ ἰσχνολόγους, ὥσπερ οὖν οἴονται, καὶ φιλοκομποῦντας οἷς φατι, πῶς δὴ ἄρα κἀκεῖνο παρελάσαν ᾤχετο; Οὐ γὰρ ὑπαισθάνονται κατὰ τὸ εἰκὸς, ὅτι καὶ αὐτὴν ἐν τούτῳ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς συνατιμάζουσι φύσιν, εἴπερ οὐκ ἔχειν αὐτὴν διατείνονται τὸ καρπογόνον, καὶ τοῦ δύνασθαι τεκεῖν ἀπογυμνοῦσιν αὐτὴν, ἧς τους τύπους εἰς ἐπι τὴν ἀνεμάξατο, κύουσά τε καὶ καρποφοροῦσα τῶν γενητῶν ἡ φύσις. Β. Αλλ' ἴσως καὶ πρός γε τοῦτο ἐροῦσιν, ὡς εἴπερ ἐστὶ τὸ τῆς γεννήσεως όνομα πάντη τε καὶ πάντως ἀληθὲς, καθ' ὧν ἂν τάττοιτό τε καὶ λέγοιτο, μυρίους ἀνάγκη παραδέξασθαι καὶ φρονεῖν γεννη θέντας ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Είρηται γάρ που καὶ περὶ τῶν ἐξ Ισραήλ· « Υἱοὺς ἐγέννησε καὶ ὕψωσα. » Α. Προφασιζομένους προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, και εἰς λόγους πονηρίας εκκεκλικότας αὐτοὺς εὐρήσομεν, κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς ἀδόμενον τῷ μακαρίω Δαβίδ. Ε μὲν γὰρ ἦν ἕτερόν τι κατὰ φύσιν ὁμολογουμένως ὁ Υἱὸς, ἢ ὅπερ ἐστὶ καὶ πεπίστευται πρὸς ἡμῶν, εἶτε μεθ᾿ ἡμῶν τὴν κλῆσιν διέλαχε τῆς τε υἱότητος ὁμοῦ καὶ τῆς γεννήσεως, ἦν ἔτι τὸ ἐμποδὼν οὐδὲν, κατα Ο χρηστικώτερον εἰρῆσθαι καὶ ἐπ' αὐτοῦ διακεῖσθαι ταυτί. Ἐπειδὴ δὲ παραβιασάμενοι ταληθές, καὶ φιλο κακούργως αὐτὸν ὑφ' ἑτέραν τινὰ φύσιν, τό γε ήκον ἐπ' αὐτοὺς, μεταστήσαντες, μεσίτην ὠνόμαζον, εἶτε φληνάφως τὸν ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πλαστουργήσαντες μῦθον οὐ μετρίως ελέγχονται· τί τῆς ἐνούσης τε καὶ οὐσιώδους ὑπεροχῆς ἐξωθοῦντες οὐ καταλήγουσι, καὶ νόθοις ὥσπερ τισὶν ἀξιώμασιν ἐξυβρίζοντες εἰς τὸν ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς, οὐ καταναρκῶσιν οἱ δείλαιοι ; Οὐ γὰρ ἐν μοίρᾳ καὶ τάξει τῇ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐν ἴσῳ τοῖς πεποιημένοις εἰς τὴν τῆς υἱοθεσίας ἐκκέκληται δόξαν ὁ Μονογενής, οὔτε μὴν εἰσποιητὴν αὐτῷ τὴν ὑπεροχὴν καὶ ἡ ἐπωνυμία προξενεί, πολλοῦ γε και S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. est mediator, si, ut ipsi volunt, mediatorem illum A esse noverat, quanquam recte sane etiam hoc pa- cto locutus esset. Nam factum jam mediatorem os- tendisset, et ejuscemodi vocem de Filio incarnato merito edidisset Deus ac Pater. Sed istud mihi, quæso, clare eloquere, uum eo prolapsi sunt amen- tiæ, ut neque Filium prorsus ipsum esse fatean- tur? B. Filium quidem et genitum esse dicunt, eru- bescentes, ut nihi videtur, palam et aperta impu- dentia omnibus, ut uno verbo dicam, sanctis Scri- pturis obluctari: verumtamen nolunt ex ipsa Pa- tris prodire substantia, neque adeo generationem ipsam admittere, et intelligere volunt naturali- ter. A. Fictitium igitur quodammodo filiationis et ge- nerationis nomen esse sibi persuadent, et cæteros ad ita sentienduni adigunt. Nam, ut vides, ab Dei et Patris essentia ipsumn excludunt, cum verum gene- rationis modum convellunt, adeoque Filium esse se- cundum naturam, Unigenito detrahunt. Sed cum Acuti sint illi ac subtiles, ut sibi persuadent, dictis. que suis efferantur, quonam pacto illud qnoque præteriere? Non enim, ut apparet, subsentiunt se ipsi naturæ Dei ac Patris hic quoque contumeliam iuferre, si fecunditate eam privant, et gignen- di facultate eam spoliant, cujus typos in semet ex- pressit, cum parturiendo, tum fructus edendo, rerum creataruin natura. B. Sed forsan ad hoc etiam, inquient, quod si ge- nerationis vocabulum usquequaque verum sit de iis de quibus usurpatur ac dicitur, infinitos necesse sit admittere, et concipere ex Deo ac Patre genitos. Alicubi enim dictum est etiam de Israelitis : « Filios genui et exaltavi ". A. Excusare excusationes in peccatis et in verba malitia declinare ipsos comperiemus, juxta id quod beatus David canit in Psalmis ". Nam si aliud quid- dam esset secundum naturain profecto Filius quam id quod est et a nobis creditur, et præterea filia- tionis ac generationis appellationem nobiscum sor- titus esset, nihil jam obstaret quominus abusive hæc de ipso dicta essent atque posita. Cum autem veri- lati vim faciendo, et, quantum in se est, ipsum in aliam naturam transferendo, mediatorem nominent, fabulamque de ipso stulte confinxisse arguantur : cur non cessant ab insita et substantiali eminentia ipsum excludere, et spuriis veluti quibusdam hono- ribus non gravantur miseri contumeliose illudere ei qui vere est ex Patre? Non enim eodem loco et numero quo nes sumus, neque juxta atque res creata in adoptionis gloriam vocatus est Unigenius, nec ascititiam ei excellentiam appellatio ista con - ciliat; multum abest. Adoptivus enim esset, ac in- ter filios secundum gratiam, si hoc modo se habe- * Isa. 1, 2. ss Psal. cxL, 4. C

δεῖ. Θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καὶ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, Α εἴπερ ὧδέ τε ἔχοι καὶ τοῖς τῆς κτίσεως περισχοινί- ζοιτο μέτροις. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν, ἄθλος τέ ἐστι καὶ βαττολογία, καὶ δυσφημιῶν ὄχλος, καὶ ἕτερον οὐδέν. ὡς δὲ ἐν τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς ἑαυτὸν καταμετρεῖν οὐκ ἠξίωσεν ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οἶδεν ἔχοντα θείαν τε καὶ ἄῤῥητον τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, καὶ τὸ τῆς υιοθεσίας ἀληθὲς ἀξίωμα, μάθοις ἂν εὐκόλως, Ἰου- δαίοις λέγοντος Μωσέως τε πέρι καὶ προφητῶν ἁγίων· « Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή, ἂν ὁ Πατὴρ ἡγίασε καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ; » Εἰ γὰρ ἐπεί τοι παρ' ἐκείνοις γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, θεοὺς ἀπέδειξε καὶ υἱοὺς, πῶς οὐκ ἂν μᾶλλον αὐτὸς Υἱός τε εἴη καὶ Θεὸς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθέστερον, ὁ δι' ὃν ἐκεῖνοι θεοὶ καὶ υἱοί; Οὐκ ἐπ- ακτὸν οὖν ἄρα τῷ Μονογενεῖ τὸ, Υἱός, ἀλλὰ τοῦ εἶναι τοιῶσδε σημαντικὸν ἂν εἴη τὸ ὄνομα αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τὸ Πατήρ. Πατὴρ μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ, ὅτι τέτοκε τὸν Υἱόν· Υἱὸς δὲ αὖ ὁ Υἱὸς, ὅτι γεγέννηται παρὰ τοῦ Πατρός. Ταύ της τοι τῆς αἰτίας, ὡς ἐγᾦμαι, χάριν, καίτοι παμ- πόλλαις τε ὅσαις καὶ διαφόροις λέξεσι τὰ προσόντα τῇ θείᾳ φύσει διερμηνεύοντες ἀγαθὰ, κἂν γοῦν εἰς μετρίαν τὴν περὶ αὐτῆς ἥκομεν γνῶσιν, ἀλλ' οὐκ ἐκείναις συντεταγμένον ἐρῶ, τό τε τῆς υἱότητος, καὶ τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, καίτοι τῶν ἄλλων ὀρθῶς τε καὶ ἀνεγκλήτως ἐπ' ἀμφοῖν λεγομένων. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Φράσαιμ' ανώς ήδιστα φιλοπευστοῦντί σοι· Κατὰ αυτὸν, οἶμαι, τρόπον τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τῇ θείᾳ φύσει πλεονεκτήματα δηλοῦν εἰθίσμεθα. "Η γὰρ ἀφ' ὧν ἐστιν, ἢ ἀφ' ὧν οὐκ ἔστιν, ἀεὶ πρὸς ἡμῶν ἐπιγι- νώσκεται. Ζωὴν μὲν γὰρ εἶναι λέγοντες, καὶ φῶς αὐτὴν ὀνομάζοντες, ἀφ᾽ ὧν εἶναι πεπίστευται, φαμὲν ἀληθεύοντες. Φθαρτὴ δὲ ὅτι μή ἐστι, μήτε μὴν ὁρατὴ, ἀφ᾽ ὧν οὐκ ἔστι λαλοῦμεν. "Οτι γὰρ φθορᾶς ἀμείνων καὶ τοῦ καθορᾶσθαι πρός τινος, ἡ τῶν λέ- ξεων ἡμῖν ὑποφαίνει δύναμις· ἦ γάρ; Β. Αληθές. Β Δ. Εἴ τις οὖν ἄρα λέγοι, ζωὴν εἶναι καὶ φῶς, τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ μὴν ὡς ἔστι πρὸς τούτοις ἄφθαρτος καὶ ἀόρατος, οὐκ ἐν κόσμῳ τι δρᾷν οἰησό- μεθά που τὸν τοιοῦτον ἡμεῖς, εἴπερ ἔλοιτο φρονῶν ὀρθῶς, καὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει προσάπτειν αὐτὰ, ὡς καὶ τοῖς ἴσοις ὀνόμασιν ἀποσεμνύνειν εὖ μάλα τὸν ἐκ Πατρὸς Θεὸν Λόγον ; Β. Ναί. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ βασιλέα λέγοι, καὶ ταῖς εἰσάπαν εὐκλείαις βούλοιτο τιμᾷν, δι' ὧνπερ ἂν ἡμῖν ἡ θεία φύσις καταγεραίροιτο, ἆρ᾽ οὐχὶ μετεῖναί φαμεν καὶ αὐτῶν τῷ Υἱῷ; Β. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Αμαθὲς οὖν ἄρα παντελῶς κἂν γοῦν ἐνδοιάζειν ὅλως, ὅτι κοινὰ μὲν ἀμφοῖν τὰ πλεονεκτήματα, τά τε DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. nuga quidem sunt, importunaque loquacitas, et nihil aliud quam blasphemiarum inolesta congeries. Quod autem inter adoptivos filios collocare se no- luerit Unigenitus, sed divinam et ineffabilem supra omnes habere se excellentiam agnoverit, et ado- ptionis veram dignitatem, facile disces ex eo quod Judais de Mose et sanctis prophetis ait : Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum *?, Si enim propterea quod ad illos factus est Dei sermo, significavit deos esse et filios : qui non potius Filius sit ac Deus, melius- que ac verius,415 is per quem illi dii sunt ac filii? lllud ergo, Filius, adventitium non est Unigenito, sed nomen quo talis esse significatur, sicuti nimi- rum ipsi quoque Deo ac Patri illud nomen, Pater. Pater enim ideo Pater est, quia genuit Filium : Fi lius autem rursus est Filius, quoniam est a Patre genitus. Hanc, opinor, ob causam, licet quampluri- mis et variis vocibus bona quæ naturæ divinæ insunt explicantes, ad mediocrem saltem ejus notitiam ve niamus, dico tamen filiationis et paternitatis nomen inter illas non esse collocatum, tametsi alia recte et citra reprehensionis periculum de utroque dican- ret, et creatura modulis contineretur. Verum isthac C D Joan, x, 35, lur. B. Qui tu istud ais? A. Sciscitanti tibi libentissime dicam. Duplici, ut reor, modo eas quæ naturæ divinæ insunt præroga- tivas significare solemus. Aut enim ex iis quæ est, aut ex iis quæ non est, a nobis agnoscitur. Nam cum vitam esse dicimus, et lumen ipsam nuncupa- minus, ex iis quæ esse creditur, istud vere loquendo dicimus. Cum autem corruptibilem non esse, neque visibilem dicimus, ex iis quæ non est loquimur. Verborum enim vis nobis indicat et corruptionis immunem esse, nec oculis cujusquam patere : nonne? B. Ita est. A. Si quis ergo dicat vitam esse et lumen Patrem ac Deum, ac præterea incorruptibilem et invisibilem, nunquid rite et ordine illum facere putabimus, si recte sentiendo ea quoque naturæ Filii tribuat, ita ut iisdem certe nominibus Deum ex Patre Verbum insigniat? B. Ita plane. A. Quod si regem etiam dicat, et honoribus qui- bus naturam divinam prosequimur, prorsus afficere velit, annon etiam Filium illorum participem dice- mus. A. Quidni vero . A. Stultum igitur est prorsus, vel solum dubitare quin divinitatis insignia, et quæcunque ad gloriam

δεῖ. Θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καὶ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, Α εἴπερ ὧδέ τε ἔχοι καὶ τοῖς τῆς κτίσεως περισχοινί- ζοιτο μέτροις. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν, ἄθλος τέ ἐστι καὶ βαττολογία, καὶ δυσφημιῶν ὄχλος, καὶ ἕτερον οὐδέν. ὡς δὲ ἐν τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς ἑαυτὸν καταμετρεῖν οὐκ ἠξίωσεν ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οἶδεν ἔχοντα θείαν τε καὶ ἄῤῥητον τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, καὶ τὸ τῆς υιοθεσίας ἀληθὲς ἀξίωμα, μάθοις ἂν εὐκόλως, Ἰου- δαίοις λέγοντος Μωσέως τε πέρι καὶ προφητῶν ἁγίων· « Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή, ἂν ὁ Πατὴρ ἡγίασε καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ; » Εἰ γὰρ ἐπεί τοι παρ' ἐκείνοις γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, θεοὺς ἀπέδειξε καὶ υἱοὺς, πῶς οὐκ ἂν μᾶλλον αὐτὸς Υἱός τε εἴη καὶ Θεὸς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθέστερον, ὁ δι' ὃν ἐκεῖνοι θεοὶ καὶ υἱοί; Οὐκ ἐπ- ακτὸν οὖν ἄρα τῷ Μονογενεῖ τὸ, Υἱός, ἀλλὰ τοῦ εἶναι τοιῶσδε σημαντικὸν ἂν εἴη τὸ ὄνομα αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τὸ Πατήρ. Πατὴρ μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ, ὅτι τέτοκε τὸν Υἱόν· Υἱὸς δὲ αὖ ὁ Υἱὸς, ὅτι γεγέννηται παρὰ τοῦ Πατρός. Ταύ της τοι τῆς αἰτίας, ὡς ἐγᾦμαι, χάριν, καίτοι παμ- πόλλαις τε ὅσαις καὶ διαφόροις λέξεσι τὰ προσόντα τῇ θείᾳ φύσει διερμηνεύοντες ἀγαθὰ, κἂν γοῦν εἰς μετρίαν τὴν περὶ αὐτῆς ἥκομεν γνῶσιν, ἀλλ' οὐκ ἐκείναις συντεταγμένον ἐρῶ, τό τε τῆς υἱότητος, καὶ τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, καίτοι τῶν ἄλλων ὀρθῶς τε καὶ ἀνεγκλήτως ἐπ' ἀμφοῖν λεγομένων. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Φράσαιμ' ανώς ήδιστα φιλοπευστοῦντί σοι· Κατὰ αυτὸν, οἶμαι, τρόπον τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τῇ θείᾳ φύσει πλεονεκτήματα δηλοῦν εἰθίσμεθα. "Η γὰρ ἀφ' ὧν ἐστιν, ἢ ἀφ' ὧν οὐκ ἔστιν, ἀεὶ πρὸς ἡμῶν ἐπιγι- νώσκεται. Ζωὴν μὲν γὰρ εἶναι λέγοντες, καὶ φῶς αὐτὴν ὀνομάζοντες, ἀφ᾽ ὧν εἶναι πεπίστευται, φαμὲν ἀληθεύοντες. Φθαρτὴ δὲ ὅτι μή ἐστι, μήτε μὴν ὁρατὴ, ἀφ᾽ ὧν οὐκ ἔστι λαλοῦμεν. "Οτι γὰρ φθορᾶς ἀμείνων καὶ τοῦ καθορᾶσθαι πρός τινος, ἡ τῶν λέ- ξεων ἡμῖν ὑποφαίνει δύναμις· ἦ γάρ; Β. Αληθές. Β Δ. Εἴ τις οὖν ἄρα λέγοι, ζωὴν εἶναι καὶ φῶς, τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ μὴν ὡς ἔστι πρὸς τούτοις ἄφθαρτος καὶ ἀόρατος, οὐκ ἐν κόσμῳ τι δρᾷν οἰησό- μεθά που τὸν τοιοῦτον ἡμεῖς, εἴπερ ἔλοιτο φρονῶν ὀρθῶς, καὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει προσάπτειν αὐτὰ, ὡς καὶ τοῖς ἴσοις ὀνόμασιν ἀποσεμνύνειν εὖ μάλα τὸν ἐκ Πατρὸς Θεὸν Λόγον ; Β. Ναί. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ βασιλέα λέγοι, καὶ ταῖς εἰσάπαν εὐκλείαις βούλοιτο τιμᾷν, δι' ὧνπερ ἂν ἡμῖν ἡ θεία φύσις καταγεραίροιτο, ἆρ᾽ οὐχὶ μετεῖναί φαμεν καὶ αὐτῶν τῷ Υἱῷ; Β. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Αμαθὲς οὖν ἄρα παντελῶς κἂν γοῦν ἐνδοιάζειν ὅλως, ὅτι κοινὰ μὲν ἀμφοῖν τὰ πλεονεκτήματα, τά τε DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. nuga quidem sunt, importunaque loquacitas, et nihil aliud quam blasphemiarum inolesta congeries. Quod autem inter adoptivos filios collocare se no- luerit Unigenitus, sed divinam et ineffabilem supra omnes habere se excellentiam agnoverit, et ado- ptionis veram dignitatem, facile disces ex eo quod Judais de Mose et sanctis prophetis ait : Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum *?, Si enim propterea quod ad illos factus est Dei sermo, significavit deos esse et filios : qui non potius Filius sit ac Deus, melius- que ac verius,415 is per quem illi dii sunt ac filii? lllud ergo, Filius, adventitium non est Unigenito, sed nomen quo talis esse significatur, sicuti nimi- rum ipsi quoque Deo ac Patri illud nomen, Pater. Pater enim ideo Pater est, quia genuit Filium : Fi lius autem rursus est Filius, quoniam est a Patre genitus. Hanc, opinor, ob causam, licet quampluri- mis et variis vocibus bona quæ naturæ divinæ insunt explicantes, ad mediocrem saltem ejus notitiam ve niamus, dico tamen filiationis et paternitatis nomen inter illas non esse collocatum, tametsi alia recte et citra reprehensionis periculum de utroque dican- ret, et creatura modulis contineretur. Verum isthac C D Joan, x, 35, lur. B. Qui tu istud ais? A. Sciscitanti tibi libentissime dicam. Duplici, ut reor, modo eas quæ naturæ divinæ insunt præroga- tivas significare solemus. Aut enim ex iis quæ est, aut ex iis quæ non est, a nobis agnoscitur. Nam cum vitam esse dicimus, et lumen ipsam nuncupa- minus, ex iis quæ esse creditur, istud vere loquendo dicimus. Cum autem corruptibilem non esse, neque visibilem dicimus, ex iis quæ non est loquimur. Verborum enim vis nobis indicat et corruptionis immunem esse, nec oculis cujusquam patere : nonne? B. Ita est. A. Si quis ergo dicat vitam esse et lumen Patrem ac Deum, ac præterea incorruptibilem et invisibilem, nunquid rite et ordine illum facere putabimus, si recte sentiendo ea quoque naturæ Filii tribuat, ita ut iisdem certe nominibus Deum ex Patre Verbum insigniat? B. Ita plane. A. Quod si regem etiam dicat, et honoribus qui- bus naturam divinam prosequimur, prorsus afficere velit, annon etiam Filium illorum participem dice- mus. A. Quidni vero . A. Stultum igitur est prorsus, vel solum dubitare quin divinitatis insignia, et quæcunque ad gloriam

δεῖ. Θετὸς γὰρ ἂν εἴη, καὶ ἐν τοῖς κατὰ χάριν υἱοῖς, Α εἴπερ ὧδέ τε ἔχοι καὶ τοῖς τῆς κτίσεως περισχοινί- ζοιτο μέτροις. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν, ἄθλος τέ ἐστι καὶ βαττολογία, καὶ δυσφημιῶν ὄχλος, καὶ ἕτερον οὐδέν. ὡς δὲ ἐν τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς ἑαυτὸν καταμετρεῖν οὐκ ἠξίωσεν ὁ Μονογενής, ἀλλ᾽ οἶδεν ἔχοντα θείαν τε καὶ ἄῤῥητον τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχήν, καὶ τὸ τῆς υιοθεσίας ἀληθὲς ἀξίωμα, μάθοις ἂν εὐκόλως, Ἰου- δαίοις λέγοντος Μωσέως τε πέρι καὶ προφητῶν ἁγίων· « Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή, ἂν ὁ Πατὴρ ἡγίασε καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ; » Εἰ γὰρ ἐπεί τοι παρ' ἐκείνοις γέγονεν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, θεοὺς ἀπέδειξε καὶ υἱοὺς, πῶς οὐκ ἂν μᾶλλον αὐτὸς Υἱός τε εἴη καὶ Θεὸς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθέστερον, ὁ δι' ὃν ἐκεῖνοι θεοὶ καὶ υἱοί; Οὐκ ἐπ- ακτὸν οὖν ἄρα τῷ Μονογενεῖ τὸ, Υἱός, ἀλλὰ τοῦ εἶναι τοιῶσδε σημαντικὸν ἂν εἴη τὸ ὄνομα αὐτῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτῷ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, τὸ Πατήρ. Πατὴρ μὲν γὰρ ὁ Πατὴρ, ὅτι τέτοκε τὸν Υἱόν· Υἱὸς δὲ αὖ ὁ Υἱὸς, ὅτι γεγέννηται παρὰ τοῦ Πατρός. Ταύ της τοι τῆς αἰτίας, ὡς ἐγᾦμαι, χάριν, καίτοι παμ- πόλλαις τε ὅσαις καὶ διαφόροις λέξεσι τὰ προσόντα τῇ θείᾳ φύσει διερμηνεύοντες ἀγαθὰ, κἂν γοῦν εἰς μετρίαν τὴν περὶ αὐτῆς ἥκομεν γνῶσιν, ἀλλ' οὐκ ἐκείναις συντεταγμένον ἐρῶ, τό τε τῆς υἱότητος, καὶ τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, καίτοι τῶν ἄλλων ὀρθῶς τε καὶ ἀνεγκλήτως ἐπ' ἀμφοῖν λεγομένων. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Φράσαιμ' ανώς ήδιστα φιλοπευστοῦντί σοι· Κατὰ αυτὸν, οἶμαι, τρόπον τὰ οὐσιωδῶς προσόντα τῇ θείᾳ φύσει πλεονεκτήματα δηλοῦν εἰθίσμεθα. "Η γὰρ ἀφ' ὧν ἐστιν, ἢ ἀφ' ὧν οὐκ ἔστιν, ἀεὶ πρὸς ἡμῶν ἐπιγι- νώσκεται. Ζωὴν μὲν γὰρ εἶναι λέγοντες, καὶ φῶς αὐτὴν ὀνομάζοντες, ἀφ᾽ ὧν εἶναι πεπίστευται, φαμὲν ἀληθεύοντες. Φθαρτὴ δὲ ὅτι μή ἐστι, μήτε μὴν ὁρατὴ, ἀφ᾽ ὧν οὐκ ἔστι λαλοῦμεν. "Οτι γὰρ φθορᾶς ἀμείνων καὶ τοῦ καθορᾶσθαι πρός τινος, ἡ τῶν λέ- ξεων ἡμῖν ὑποφαίνει δύναμις· ἦ γάρ; Β. Αληθές. Β Δ. Εἴ τις οὖν ἄρα λέγοι, ζωὴν εἶναι καὶ φῶς, τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, καὶ μὴν ὡς ἔστι πρὸς τούτοις ἄφθαρτος καὶ ἀόρατος, οὐκ ἐν κόσμῳ τι δρᾷν οἰησό- μεθά που τὸν τοιοῦτον ἡμεῖς, εἴπερ ἔλοιτο φρονῶν ὀρθῶς, καὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει προσάπτειν αὐτὰ, ὡς καὶ τοῖς ἴσοις ὀνόμασιν ἀποσεμνύνειν εὖ μάλα τὸν ἐκ Πατρὸς Θεὸν Λόγον ; Β. Ναί. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ βασιλέα λέγοι, καὶ ταῖς εἰσάπαν εὐκλείαις βούλοιτο τιμᾷν, δι' ὧνπερ ἂν ἡμῖν ἡ θεία φύσις καταγεραίροιτο, ἆρ᾽ οὐχὶ μετεῖναί φαμεν καὶ αὐτῶν τῷ Υἱῷ; Β. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Αμαθὲς οὖν ἄρα παντελῶς κἂν γοῦν ἐνδοιάζειν ὅλως, ὅτι κοινὰ μὲν ἀμφοῖν τὰ πλεονεκτήματα, τά τε DE SS. TRINITATE DIALOGUS 1. nuga quidem sunt, importunaque loquacitas, et nihil aliud quam blasphemiarum inolesta congeries. Quod autem inter adoptivos filios collocare se no- luerit Unigenitus, sed divinam et ineffabilem supra omnes habere se excellentiam agnoverit, et ado- ptionis veram dignitatem, facile disces ex eo quod Judais de Mose et sanctis prophetis ait : Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum *?, Si enim propterea quod ad illos factus est Dei sermo, significavit deos esse et filios : qui non potius Filius sit ac Deus, melius- que ac verius,415 is per quem illi dii sunt ac filii? lllud ergo, Filius, adventitium non est Unigenito, sed nomen quo talis esse significatur, sicuti nimi- rum ipsi quoque Deo ac Patri illud nomen, Pater. Pater enim ideo Pater est, quia genuit Filium : Fi lius autem rursus est Filius, quoniam est a Patre genitus. Hanc, opinor, ob causam, licet quampluri- mis et variis vocibus bona quæ naturæ divinæ insunt explicantes, ad mediocrem saltem ejus notitiam ve niamus, dico tamen filiationis et paternitatis nomen inter illas non esse collocatum, tametsi alia recte et citra reprehensionis periculum de utroque dican- ret, et creatura modulis contineretur. Verum isthac C D Joan, x, 35, lur. B. Qui tu istud ais? A. Sciscitanti tibi libentissime dicam. Duplici, ut reor, modo eas quæ naturæ divinæ insunt præroga- tivas significare solemus. Aut enim ex iis quæ est, aut ex iis quæ non est, a nobis agnoscitur. Nam cum vitam esse dicimus, et lumen ipsam nuncupa- minus, ex iis quæ esse creditur, istud vere loquendo dicimus. Cum autem corruptibilem non esse, neque visibilem dicimus, ex iis quæ non est loquimur. Verborum enim vis nobis indicat et corruptionis immunem esse, nec oculis cujusquam patere : nonne? B. Ita est. A. Si quis ergo dicat vitam esse et lumen Patrem ac Deum, ac præterea incorruptibilem et invisibilem, nunquid rite et ordine illum facere putabimus, si recte sentiendo ea quoque naturæ Filii tribuat, ita ut iisdem certe nominibus Deum ex Patre Verbum insigniat? B. Ita plane. A. Quod si regem etiam dicat, et honoribus qui- bus naturam divinam prosequimur, prorsus afficere velit, annon etiam Filium illorum participem dice- mus. A. Quidni vero . A. Stultum igitur est prorsus, vel solum dubitare quin divinitatis insignia, et quæcunque ad gloriam

Α εἰς δόξαν καὶ ὑπεροχήν. Διαψεύσεται δὲ οὐδαμῶς ἡ ἀλήθεια, τουτέστι Χριστός, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς Πατέρα λέγων, ότι ο Πάντα τὰ ἐμὰ σὰ ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. » Είπερ οὖν ἐν ἀξιώματος νόμῳ, καθάπερ καὶ τὰ λοιπά, προσεἶνα! φαμεν, τῷ μὲν Πατρὶ τὸ Πατὴρ, τῷ δὲ Υἱῷ τὸ Υἱός· τί τὸ ἐμποδὼν, είπέ μοι, καὶ τί τὸ ἀπεῖργον ἐκ μέσου ποιεῖσθαι τοῖν ονομάτοιν τὴν διαφοράν, ἄμφω τε Πατέρας καὶ Υἱοὺς ἀποκαλεῖν, κοινὰ καὶ ἐν ἴσῃ τάξει λαχόντας τὰ γέρα, καὶ ταῖς τῶν ἀξιω μάτων ὑπεροχαῖς ἐσομέτρως κατεστεμμένους; μιod Β ὁμοίως· μένει γὰρ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο Πατήρ. Β. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστι παντελῶς ἐπίθανον είν πεῖν ἢ νοεῖν. Εἴη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἔχων ὁ Πα- τήρ, ἢ ὅπερ ἐστὶ, τουτέστι, Πατήρ· καὶ ὁ Υἱός, νέσεις οὖν ἄρα καὶ συναθλήσεις τῷ λόγῳ, παραδει κνύντι σαφῶς, ὡς οὐκ ἀξιώματος ἔσται σημαντικὸν τῷ Πατρὶ τὸ τῆς πατρότητος όνομα· δεῖν γὰρ οίμαι καὶ ὧδε λέγειν, προτετιμηκότας τοῦ πρέποντος τὴν ἀναγκαίαν τοῦ πράγματος δήλωσιν· οὔτε μὴν τῷ Υἱῷ ή της υἱότητας κλῆσις, καθάπερ ἦν ἐπ' ἀμφοῖν λεγόμεν να, τὸ ζωή, τὸ φῶς, καὶ τὰ τούτοις συντεταγμένα· ἀλλ' ἴδιον ἑκατέρῳ τούνομα, τὸ, ὅπως ἂν ἔχοι, παραδηλοῦν, Β. Καὶ μάλα. Α. Τὸ γὰρ ἀποσείεσθαι τρόπον τινὰ τὴν ἀνάχυσιν τῶν ὀνομάτων τὴν δύναμιν, μόνιμον δὲ ὥσπερ ἐξαι τεῖν ἐφ' ἑαυτῇ τὴν ἕδραν, ἀπαραποίητον ἑκατέρῳ τὸ εἶναι τοιῶσδε προσνέμει. Πατήρ γὰρ ὁ Πατήρ, καὶ οὐχ πιός, ὅτι γεγέννηκεν· Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ Πατήρ, ὅτι γεγέννηται. Φέρε γάρ, εἰ δοκεῖ, βραχύ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐν ἐννοίαις καὶ λόγῳ, τὸ Πατὴρ ἀπο στήσαντες, καὶ μὴν καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ Υἱός, ἐννοῶμεν, ὦ τάν, τό, ὅπως ἂν ἡμῖν ἀναμέρος τὸ ἑκατέρου πρόσωπον κατασημήναι τις ἄν. 'Αρα τῷ φάναι Θεόν, ή ζωὴν, ἢ ἄφθαρτον, ἢ ἀόρατον, ἢ βασιλέα τυχόν; ᾿Αλλ' οὐκ εὐδιάκριτον ἐντεῦθεν εἴη ἂν τὸ δηλούμενον. Τὸ γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ἀληθές, τοῦ ἑκατέρῳ προσόντος ἰδικῶς πῶς ἂν ἐναργῆ ποιοῖτο τὴν δήλωσιν; Μόνως δὲ καὶ ἀληθῶς ὁ Πατήρ σημαίνεται διὰ τοῦ νοεῖν ὡς τέτοχε· μόνως δὲ καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱὸς διὰ τοῦ νοεῖσθαι γεγεννημένος. Ιδιον οὖν ἑκατέρῳ τὸ απ τοῦ καὶ μόνου, καίτοι τῶν ἄλλων οὐ διωρισμένως επ' ἀμφοῖν λεγομένων. Παρελήφθη μὲν γὰρ ἐν τῇ τῶν φυσικῶν ἀξιωμάτων ἐκεῖνα τάξει· τὰ δὲ οὐχ οὕτως έχει, ἀλλὰ τὸν μὲν γεννήτορα, τὸν δὲ τεχθέντα περ έδειξεν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et excellentiam ejus pertinent, utrique sint commu- nia. Neque vero mentitur veritas, id est Christis, eum ad Patrem qui est in cœlis ait: Omnia mea kua sunt, et tua mea sunt, et clarificatus sum in eis”. › Si ergo dignitatis ordine ac loco quemad- modum el cætera inesse dicimus, Patri quidem, quod Pater sit ; Filio, quod Filius : quid, quaeso, im- pediet aut vetabit quominus e medio tollamus no- minum illorum differentiam, ambosque vocemus Pa- tres et Filios, si commenia et æqualia decora sartiti sint, et digiditatum eminentia æqualiter sint rodinili ? B. Atqui dictu aut cogitatu incredibile istod est prorsus. Nec enim aliter se habiturus est Pater quam est, id est, Pater : et Filius, simi- liter: muanet enim Filius, nec censebitur esse Pater. A. Rectissime quidem ac vere, Hermia. Annues igitur et sufragaberis clare demonstranti paterni tatis vocabulum, Patrinon esse dignitatis significa- tivum (sic enim debere nos loqui arbitror, neces- sariam rei significationem decoro præferentes); aoque porro filio diationis appellationem, sicuti swut vita, lux, et alia ejusdem notæ quæ de utroque dicuntur ; sed proprium utrique nomen esse, quod quo pacto se uterque habeat ostendit. B. Omnino. A. Quod enim vis et ratio nominum quodammodo confusionem amovet, ac stabilem in se veluti sedem quærit,'tribuit utrique ut inmutabiliter sit talis. Pa- ter enim Pater est, ac non filius, quoniam genuit : Filius autem rursus est Filius, ac non Pater, quoniam genitus est. Age enim, si placet, paulisper intellectu et cogitatione removentes a Patre, Patris nomen, adeoque a Filio, Filii appellationem, per- pondamus, quæso, que pacte sigillatim alterutrius persona signifidetur. An Deum forte dicendo, aut vitam, aut corruptionis experten, aut invisibilem, aut regem? Atqui non satis hinc discerni poterit id quod significatur. Quod enim de utroque verum est, quomodo clare demonstret id quod alteri pecu- liariter inest? Singulariter autem et vere Pater si- guideatur, ex eo quod genuisse intelligitur: singu- lariter autem et vere Filius, ex eo quad intelligitur esse genitus. Proprium igitur est alterutri quod suum ac singulare est, tametsi alia indistincte de uloque dicuntur. Mia enim inter naturales digni- tales numerantur, hæc vero non item ; sed, hunc qui- dem genitorem, illum autem genitum significant. * Juan. ׳, 10. C D . 4. Ορθότατά γε καὶ ἀληθῶς, ὦ Ερμεία. Συναι-

Α εἰς δόξαν καὶ ὑπεροχήν. Διαψεύσεται δὲ οὐδαμῶς ἡ ἀλήθεια, τουτέστι Χριστός, πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρα νοῖς Πατέρα λέγων, ότι ο Πάντα τὰ ἐμὰ σὰ ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμὰ, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς. » Είπερ οὖν ἐν ἀξιώματος νόμῳ, καθάπερ καὶ τὰ λοιπά, προσεἶνα! φαμεν, τῷ μὲν Πατρὶ τὸ Πατὴρ, τῷ δὲ Υἱῷ τὸ Υἱός· τί τὸ ἐμποδὼν, είπέ μοι, καὶ τί τὸ ἀπεῖργον ἐκ μέσου ποιεῖσθαι τοῖν ονομάτοιν τὴν διαφοράν, ἄμφω τε Πατέρας καὶ Υἱοὺς ἀποκαλεῖν, κοινὰ καὶ ἐν ἴσῃ τάξει λαχόντας τὰ γέρα, καὶ ταῖς τῶν ἀξιω μάτων ὑπεροχαῖς ἐσομέτρως κατεστεμμένους; μιod Β ὁμοίως· μένει γὰρ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἂν νοοῖτο Πατήρ. Β. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστι παντελῶς ἐπίθανον είν πεῖν ἢ νοεῖν. Εἴη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἔχων ὁ Πα- τήρ, ἢ ὅπερ ἐστὶ, τουτέστι, Πατήρ· καὶ ὁ Υἱός, νέσεις οὖν ἄρα καὶ συναθλήσεις τῷ λόγῳ, παραδει κνύντι σαφῶς, ὡς οὐκ ἀξιώματος ἔσται σημαντικὸν τῷ Πατρὶ τὸ τῆς πατρότητος όνομα· δεῖν γὰρ οίμαι καὶ ὧδε λέγειν, προτετιμηκότας τοῦ πρέποντος τὴν ἀναγκαίαν τοῦ πράγματος δήλωσιν· οὔτε μὴν τῷ Υἱῷ ή της υἱότητας κλῆσις, καθάπερ ἦν ἐπ' ἀμφοῖν λεγόμεν να, τὸ ζωή, τὸ φῶς, καὶ τὰ τούτοις συντεταγμένα· ἀλλ' ἴδιον ἑκατέρῳ τούνομα, τὸ, ὅπως ἂν ἔχοι, παραδηλοῦν, Β. Καὶ μάλα. Α. Τὸ γὰρ ἀποσείεσθαι τρόπον τινὰ τὴν ἀνάχυσιν τῶν ὀνομάτων τὴν δύναμιν, μόνιμον δὲ ὥσπερ ἐξαι τεῖν ἐφ' ἑαυτῇ τὴν ἕδραν, ἀπαραποίητον ἑκατέρῳ τὸ εἶναι τοιῶσδε προσνέμει. Πατήρ γὰρ ὁ Πατήρ, καὶ οὐχ πιός, ὅτι γεγέννηκεν· Υἱὸς δὲ αὖ πάλιν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ Πατήρ, ὅτι γεγέννηται. Φέρε γάρ, εἰ δοκεῖ, βραχύ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐν ἐννοίαις καὶ λόγῳ, τὸ Πατὴρ ἀπο στήσαντες, καὶ μὴν καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ Υἱός, ἐννοῶμεν, ὦ τάν, τό, ὅπως ἂν ἡμῖν ἀναμέρος τὸ ἑκατέρου πρόσωπον κατασημήναι τις ἄν. 'Αρα τῷ φάναι Θεόν, ή ζωὴν, ἢ ἄφθαρτον, ἢ ἀόρατον, ἢ βασιλέα τυχόν; ᾿Αλλ' οὐκ εὐδιάκριτον ἐντεῦθεν εἴη ἂν τὸ δηλούμενον. Τὸ γὰρ ἐπ' ἀμφοῖν ἀληθές, τοῦ ἑκατέρῳ προσόντος ἰδικῶς πῶς ἂν ἐναργῆ ποιοῖτο τὴν δήλωσιν; Μόνως δὲ καὶ ἀληθῶς ὁ Πατήρ σημαίνεται διὰ τοῦ νοεῖν ὡς τέτοχε· μόνως δὲ καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱὸς διὰ τοῦ νοεῖσθαι γεγεννημένος. Ιδιον οὖν ἑκατέρῳ τὸ απ τοῦ καὶ μόνου, καίτοι τῶν ἄλλων οὐ διωρισμένως επ' ἀμφοῖν λεγομένων. Παρελήφθη μὲν γὰρ ἐν τῇ τῶν φυσικῶν ἀξιωμάτων ἐκεῖνα τάξει· τὰ δὲ οὐχ οὕτως έχει, ἀλλὰ τὸν μὲν γεννήτορα, τὸν δὲ τεχθέντα περ έδειξεν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. et excellentiam ejus pertinent, utrique sint commu- nia. Neque vero mentitur veritas, id est Christis, eum ad Patrem qui est in cœlis ait: Omnia mea kua sunt, et tua mea sunt, et clarificatus sum in eis”. › Si ergo dignitatis ordine ac loco quemad- modum el cætera inesse dicimus, Patri quidem, quod Pater sit ; Filio, quod Filius : quid, quaeso, im- pediet aut vetabit quominus e medio tollamus no- minum illorum differentiam, ambosque vocemus Pa- tres et Filios, si commenia et æqualia decora sartiti sint, et digiditatum eminentia æqualiter sint rodinili ? B. Atqui dictu aut cogitatu incredibile istod est prorsus. Nec enim aliter se habiturus est Pater quam est, id est, Pater : et Filius, simi- liter: muanet enim Filius, nec censebitur esse Pater. A. Rectissime quidem ac vere, Hermia. Annues igitur et sufragaberis clare demonstranti paterni tatis vocabulum, Patrinon esse dignitatis significa- tivum (sic enim debere nos loqui arbitror, neces- sariam rei significationem decoro præferentes); aoque porro filio diationis appellationem, sicuti swut vita, lux, et alia ejusdem notæ quæ de utroque dicuntur ; sed proprium utrique nomen esse, quod quo pacto se uterque habeat ostendit. B. Omnino. A. Quod enim vis et ratio nominum quodammodo confusionem amovet, ac stabilem in se veluti sedem quærit,'tribuit utrique ut inmutabiliter sit talis. Pa- ter enim Pater est, ac non filius, quoniam genuit : Filius autem rursus est Filius, ac non Pater, quoniam genitus est. Age enim, si placet, paulisper intellectu et cogitatione removentes a Patre, Patris nomen, adeoque a Filio, Filii appellationem, per- pondamus, quæso, que pacte sigillatim alterutrius persona signifidetur. An Deum forte dicendo, aut vitam, aut corruptionis experten, aut invisibilem, aut regem? Atqui non satis hinc discerni poterit id quod significatur. Quod enim de utroque verum est, quomodo clare demonstret id quod alteri pecu- liariter inest? Singulariter autem et vere Pater si- guideatur, ex eo quod genuisse intelligitur: singu- lariter autem et vere Filius, ex eo quad intelligitur esse genitus. Proprium igitur est alterutri quod suum ac singulare est, tametsi alia indistincte de uloque dicuntur. Mia enim inter naturales digni- tales numerantur, hæc vero non item ; sed, hunc qui- dem genitorem, illum autem genitum significant. * Juan. ׳, 10. C D . 4. Ορθότατά γε καὶ ἀληθῶς, ὦ Ερμεία. Συναι-

ΛΟΓΟΣ Β΄. Οτι καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεννητὸς ὁ Υἱός. Δ. Αρ' οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὦ Ερμεία, ὡς ἁπλοῦς Α σε ξου τῆς ἀληθείας ὁ μῦθος, καὶ ἀρίστην ὅτι μά- λιστα τὴν ἕδραν ἐν καρδίαις έχει ταῖς ἁπλαῖς, παρά πολὺ δὲ ἡδίων ἢ μελιττῶν ἐστι πόνος; ᾿Αληθὲς δὲ ὅτι τὸ χρῆμά ἐστιν, ἀναπείσει λέγων ὁ θεῖος Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν· Ως γλυκέα τῷ λά ρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. » Β. Ναί. Τῆς ἀληθείας κομιδῇ μὲν ἁπλοῦν καὶ κη- ρίων αὐτῶν ἡδίονα συμφήσαιμ᾽ ἂν εἶναι καὶ αὐτὸς τὸν λόγον· ἁπλότητος δὲ τῆς ἐν γε τουτοισὶ ποδαπός ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος; Α. Τί γὰρ ἕτερον ἁπλοῦν ἡμῖν ὄντα τῆς ἀληθείας τὸν μῦθον παραδείξειεν ἂν, ἢ τὸ πολυπλόκων μὲν ἀπηλλάχθαι διασκεμμάτων, καὶ οἱονεὶ βλοσυρόν τι καὶ ἀμειδὲς ὁρώσης ἐννοίας, καὶ φιλοκακούργων Β [σ. φιλοκακούργως] συντεθειμένης, καὶ τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτῇ ποιουμένης τὴν ἔνδειξιν, οὐκ ἐφ᾽ οἷς ἐνήσει πρὸς ἀληθείας εὕρεσιν, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἂν οὐ μετρίως καταλωθήσαιτο τοὺς ἀχρεωμένους. Πάρα δέ, εἴ τα δοκεῖ, καθάπερ ἐν πίνακι λαμπρῶς καθ νεῖν τὸν ἐμὸν τοῦ πρέποντος οὐχ ἡμαρτηκότα λόγον, εἰ την Αρείου τε καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν καταθρήσεις αἵρεσιν, οἷς καὶ εὖ ἔχειν εἰπεῖν.οἰήσομαι δεῖν· ο Εἰ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ ὑμεῖς δυνήσεσθε εὖ ποιεῖν, μεμαθηκέτες τὰ κακά. » Παρδάλεως γὰρ οἶμαι δια ενεγκεῖν οὐδὲν τῶν διεναντίας τὸν νοῦν. Η μὲν γὰρ ποικίλως κατεστιγμένη, παμμιγή και πάμμορφον χρωμάτων συνδρομὴν ἐπὶ νῶτα φέρει· οἱ δὲ ἀνόμιόν τι καὶ ἀσυναφῆ καὶ αὐτὸν ἔχουσι τὸν νοῦν, καὶ τὸν ἐκ καρδίας ἴησι πρὸς τὸ ἄνω λόγον μόλις τιτρώ σκουσα ἡ γλῶσσα αὐτῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένων· • πόλις τα βήματα τοῦ στόματος αὐτῶν. Τῷ πλησίον αὐτοῦ λαλεῖ εἰρηνικὰ, καὶ ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν ἔχθραν. Δ. Υποπλάττονται μὲν γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον τῇ τοῦ Μονογενοῦς ἀντιφέρεσθαι δόξῃ· τιτρώσκουσι δὲ και Τάπερ οξεία βολίδι, παλίμφημά τε καὶ δυσαχθῆ τὰ ἀπὸ γλώττης ιέντες ῥήματα. Β. Τὰ ποία ήττα φής; Δ. Ορθῶς γὰρ δὴ λίαν Υἱὸν ὀνομάζοντες τὸν μου νογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ μὴν καὶ ὡς εἴη γεγεν νημένος συνομολογεῖν οὐ παραιτούμενοι, τὸν τῆς ἀληθείας παραβιάζονται λόγον, περιτρέποντες ἀνα οσίως εἰς πᾶν τοὐναντίον τὴν ἐπ᾿ αὐτῷ δόξαν, καὶ εἰς ἑτέραν τινα μεθιστάντες φύσιν, παρὰ τὴν ἐν Πατρὶ νοουμένην, ὡς ἐξούσιόν τε εἶναι καὶ ἑτεροφυᾶ, σε DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. DIALOGUS II. Quod coæternus item sit Deo ac Patri, et quod ex ipso secundum naturam genitus sit Filius. G et Annon dictu verum est, Hermnia, sim- plicem esse natura sua veritatis sermonem, præcipuam sibi sedem in simplicibus cordibus sta- tuere, et inelle suaviorem esse? Hoc autem verumi esse divinus David persuadebit, ad omnium Salvato- rem Deum dicens: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super uel et favum ori meo B. Ita prorsus. Veritatis sermonem simplicissimum vel ſavis ipsis suaviorem esse ipse quoque fateor : at simplicitatis quodnam genus hic a nobis debet intelligi? A. Quiduam aliud simplicem esse veritatis ser- monen) ostenderit, quam versutis carere argutiis, et quæ ab ingenio torvo et aspero quodammodo proficiscantur, atque ad malitiam composito, quod- que suam vim exserat non ad verum inveniendum, sed ad summam auditorum pernicien? Poles aulem, si juvat, tanquam in tabula clare perspicere micani a vero non aberrare sententiam, sì Arii ejusque se- ctatorum hæresim consideres, in quos illud recte cadere posse arbitror: « Si mutabit Æthiops pel- lem suam, el pardus maculas suas ; et vos poteri- tis benefacere, cumn didiceritis nala ". . Nihil eniu a pardo adversariorum indolem discrepare arbi- tror. Pardus enim notis variegatus, mistis atque diversis coloribus sparsum tergum habet; hi vero discordi et inconstanti sunt ingenio, et ex corde ip- sorum eructat verbum vulnerans lingua eorum, ut scriptum est: • Dulosa verba oris eorum. Proximo suo loquitur pacifca, et in seipso habet inimici - tiam " › Simulant enim se nullo modo Uni- geniti gloriæ repugnare, sed eam veluti sagitta acula vulnerant, infamia et intoleranda verba ex ore mit- lentes. • Psal. CXVIII, 103. Jerem. XIII, PATROL. GR. LXXV. B. Quænam ? A. Cum enim recte admodum Filium nominent unigenitum Dei Verbum, adeoque genitum esse 110- biscum fateri non abuuant, veritati vini faciunt, ejus gloriam impie vertentes in contrarium et in aliam quamdam transferentes naturam, quain quæ intelligitur in Patre, ita ut alienus sit ab illius sub- stantia alteriusque naturæ, imo vero plaue remotus 23. ss Jerem. 15, 8.

ΛΟΓΟΣ Β΄. Οτι καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεννητὸς ὁ Υἱός. Δ. Αρ' οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὦ Ερμεία, ὡς ἁπλοῦς Α σε ξου τῆς ἀληθείας ὁ μῦθος, καὶ ἀρίστην ὅτι μά- λιστα τὴν ἕδραν ἐν καρδίαις έχει ταῖς ἁπλαῖς, παρά πολὺ δὲ ἡδίων ἢ μελιττῶν ἐστι πόνος; ᾿Αληθὲς δὲ ὅτι τὸ χρῆμά ἐστιν, ἀναπείσει λέγων ὁ θεῖος Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν· Ως γλυκέα τῷ λά ρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον τῷ στόματί μου. » Β. Ναί. Τῆς ἀληθείας κομιδῇ μὲν ἁπλοῦν καὶ κη- ρίων αὐτῶν ἡδίονα συμφήσαιμ᾽ ἂν εἶναι καὶ αὐτὸς τὸν λόγον· ἁπλότητος δὲ τῆς ἐν γε τουτοισὶ ποδαπός ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος; Α. Τί γὰρ ἕτερον ἁπλοῦν ἡμῖν ὄντα τῆς ἀληθείας τὸν μῦθον παραδείξειεν ἂν, ἢ τὸ πολυπλόκων μὲν ἀπηλλάχθαι διασκεμμάτων, καὶ οἱονεὶ βλοσυρόν τι καὶ ἀμειδὲς ὁρώσης ἐννοίας, καὶ φιλοκακούργων Β [σ. φιλοκακούργως] συντεθειμένης, καὶ τῆς ἐνούσης εὐσθενείας αὐτῇ ποιουμένης τὴν ἔνδειξιν, οὐκ ἐφ᾽ οἷς ἐνήσει πρὸς ἀληθείας εὕρεσιν, ἀλλ' ἐφ᾽ οἷς ἂν οὐ μετρίως καταλωθήσαιτο τοὺς ἀχρεωμένους. Πάρα δέ, εἴ τα δοκεῖ, καθάπερ ἐν πίνακι λαμπρῶς καθ νεῖν τὸν ἐμὸν τοῦ πρέποντος οὐχ ἡμαρτηκότα λόγον, εἰ την Αρείου τε καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν καταθρήσεις αἵρεσιν, οἷς καὶ εὖ ἔχειν εἰπεῖν.οἰήσομαι δεῖν· ο Εἰ ἀλλάξεται Αιθίοψ τὸ δέρμα αὐτοῦ, καὶ πάρδαλις τὰ ποικίλματα αὐτῆς, καὶ ὑμεῖς δυνήσεσθε εὖ ποιεῖν, μεμαθηκέτες τὰ κακά. » Παρδάλεως γὰρ οἶμαι δια ενεγκεῖν οὐδὲν τῶν διεναντίας τὸν νοῦν. Η μὲν γὰρ ποικίλως κατεστιγμένη, παμμιγή και πάμμορφον χρωμάτων συνδρομὴν ἐπὶ νῶτα φέρει· οἱ δὲ ἀνόμιόν τι καὶ ἀσυναφῆ καὶ αὐτὸν ἔχουσι τὸν νοῦν, καὶ τὸν ἐκ καρδίας ἴησι πρὸς τὸ ἄνω λόγον μόλις τιτρώ σκουσα ἡ γλῶσσα αὐτῶν, κατὰ τὸ γεγραμμένων· • πόλις τα βήματα τοῦ στόματος αὐτῶν. Τῷ πλησίον αὐτοῦ λαλεῖ εἰρηνικὰ, καὶ ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν ἔχθραν. Δ. Υποπλάττονται μὲν γὰρ κατ' οὐδένα τρόπον τῇ τοῦ Μονογενοῦς ἀντιφέρεσθαι δόξῃ· τιτρώσκουσι δὲ και Τάπερ οξεία βολίδι, παλίμφημά τε καὶ δυσαχθῆ τὰ ἀπὸ γλώττης ιέντες ῥήματα. Β. Τὰ ποία ήττα φής; Δ. Ορθῶς γὰρ δὴ λίαν Υἱὸν ὀνομάζοντες τὸν μου νογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ μὴν καὶ ὡς εἴη γεγεν νημένος συνομολογεῖν οὐ παραιτούμενοι, τὸν τῆς ἀληθείας παραβιάζονται λόγον, περιτρέποντες ἀνα οσίως εἰς πᾶν τοὐναντίον τὴν ἐπ᾿ αὐτῷ δόξαν, καὶ εἰς ἑτέραν τινα μεθιστάντες φύσιν, παρὰ τὴν ἐν Πατρὶ νοουμένην, ὡς ἐξούσιόν τε εἶναι καὶ ἑτεροφυᾶ, σε DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. DIALOGUS II. Quod coæternus item sit Deo ac Patri, et quod ex ipso secundum naturam genitus sit Filius. G et Annon dictu verum est, Hermnia, sim- plicem esse natura sua veritatis sermonem, præcipuam sibi sedem in simplicibus cordibus sta- tuere, et inelle suaviorem esse? Hoc autem verumi esse divinus David persuadebit, ad omnium Salvato- rem Deum dicens: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super uel et favum ori meo B. Ita prorsus. Veritatis sermonem simplicissimum vel ſavis ipsis suaviorem esse ipse quoque fateor : at simplicitatis quodnam genus hic a nobis debet intelligi? A. Quiduam aliud simplicem esse veritatis ser- monen) ostenderit, quam versutis carere argutiis, et quæ ab ingenio torvo et aspero quodammodo proficiscantur, atque ad malitiam composito, quod- que suam vim exserat non ad verum inveniendum, sed ad summam auditorum pernicien? Poles aulem, si juvat, tanquam in tabula clare perspicere micani a vero non aberrare sententiam, sì Arii ejusque se- ctatorum hæresim consideres, in quos illud recte cadere posse arbitror: « Si mutabit Æthiops pel- lem suam, el pardus maculas suas ; et vos poteri- tis benefacere, cumn didiceritis nala ". . Nihil eniu a pardo adversariorum indolem discrepare arbi- tror. Pardus enim notis variegatus, mistis atque diversis coloribus sparsum tergum habet; hi vero discordi et inconstanti sunt ingenio, et ex corde ip- sorum eructat verbum vulnerans lingua eorum, ut scriptum est: • Dulosa verba oris eorum. Proximo suo loquitur pacifca, et in seipso habet inimici - tiam " › Simulant enim se nullo modo Uni- geniti gloriæ repugnare, sed eam veluti sagitta acula vulnerant, infamia et intoleranda verba ex ore mit- lentes. • Psal. CXVIII, 103. Jerem. XIII, PATROL. GR. LXXV. B. Quænam ? A. Cum enim recte admodum Filium nominent unigenitum Dei Verbum, adeoque genitum esse 110- biscum fateri non abuuant, veritati vini faciunt, ejus gloriam impie vertentes in contrarium et in aliam quamdam transferentes naturam, quain quæ intelligitur in Patre, ita ut alienus sit ab illius sub- stantia alteriusque naturæ, imo vero plaue remotus 23. ss Jerem. 15, 8.

Α μᾶλλον δὲ εἰσάπαν ἐξεστηκότα τῆς τοῦ λεγομένων τεκεῖν σχέσεως φυσικῶς, οὐκ ἔτι δὲ κατ᾿ αὐτοὺς καὶ γεγεννηκότος. Τὸ δὲ δὴ πρὸς τοῦτο ηλιθιότητας καθικνεῖσθαι φιλεῖν, φαίην ἂν ἔγωγε προξενεῖν αὐτοῖ; ἕτερον οὐδὲν, ἢ ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Το κατωφρυῶσθαι λίαν, οἴεσθαι δέ τι τῶν ἄλλων εἰδέναι, φρονεῖν καὶ λέγειν ἀποῤῥητότερον, ἐπισκῆσθαί [γρ. Επισκῆσθαί] τε καὶ λόγων ἁμιλλας καὶ μὴν καὶ δοκησισόφοις ἐντεθράφθαι τέχναις, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν εὐκόλοις περι- στροφαῖς κατὰ κράτος ἐλεῖν δύνασθαι τοὺς ἁπλῆ συν έσει διαβιοῦν ἑλομένους, καλαμίνην δὲ ὥσπερ ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ὑποστήσαντες ῥάβδον, τὴν ἐν κόσμῳ σοφίαν, νενοθευμένων ἐννοιῶν συρφετούς συλλέγει Β τες, τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος τὸ μὴ χρῆναι δια Εt αμαρτείν, οὐδὲν, οἶμαι, καταλογίζονται. Οὐ γὰρ ἐν νοοῦσιν, ὅτι ξυνωρὶς μὲν ἱερὰ τῶν 'Ααρών κατεφλέ χθη παίδων, επεί τοι τὸ Θεῷ δοκοῦν ἐβιάζετο, καὶ ὀθνεῖον τῷ θυσιαστηρίῳ προσεκόμιζε πῦρ, οὔτε μὴν ἐπαίειν τάχα που λοιπὸν ἀνέχονται, διακεκραγόνης τοῦ νόμου· « Καὶ οὐκ εἰσοίσεις βδέλυγμα εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ἀνάθεμα ἔσῃ, ὥσπερ καὶ τοῦτα. Προσο οχθίσματι προσοχθιεῖς, καὶ βδελύγματι βδελύξη, ὅτι ἀνάθεμά ἐστι. » Πῦρ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριον, καὶ ἀπᾴδον Θεῷ, θερμόν διανοίας κίνημα, της δαιμο νιώδους σοφίας εκμεμεστωμένον, καὶ οὗ τί που τών ἱερῶν Γραμμάτων ἐκκεκαυμένον. Βδέλυγμα δὲ αὖ, τὸ εἰς Θεοῦ τύπον πλαστουργούμενον άγαλμα. Τοιουτον δὲ κἀκεῖνοι διαπλάττουσι τὸν Υἱόν, τιμῇ μὲν καὶ δόξῃ λαμπρά κατηγλαϊσμένον καὶ θεοπρεπώς, πλην οὐκ ἀληθῆ, νόθοις δὲ ὥσπερ ὀνόμασι καὶ θεοπρεπέσι φωναῖς, εἰδοποιηθέντα Θεόν. Το γάρτοι φάναι μὲν ὅτι γεγέννηται, καὶ Υἱὸν μὲν ὀνομάζειν αὐτὸν, μὴ μὴν ἔτι καὶ οἴεσθαι γεγεννῆσθαί τε καὶ Υἱὸν εἶναι κατὰ φύσιν, τί ἂν εἴη λοιπόν, ἢ τοῦτο; Ἡμῖν δὲ ὁ Θησαυ ρὸς ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, καὶ γυμνή σοφίας και σμικῆς καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης, ἡ ἀλήθεια φίλη. Β. Φίλα γὰρ, καὶ ἄριστά γε έφης. 'Αλλ' τοις ἂν ήδη καὶ πρὸς βάσανον τῶν ἐκείνοις ὑπειλημμένων περί τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα τελοῦν εἰς ὄνησιν τοῖς ἐντευξομένοις τουτὶ δοίην ἐκ Α. Ονήσειεν ἂν οἶδ' ὅτι μάλιστά γε τουτί. Καὶ ἐπείπερ ὧδε ἔχειν ἄριστά σοι δοκεί, φέρε καθάπερ Ελλήνων οι ποιηταί φασι, πεῖσμ᾽ ἀπολυσάμενοι, καὶ οἷάπερ ἀκτῆς καὶ ὁρμητηρίων επαίροντες, ἀφῶμεν εἰς πέλαγος ὁλκάδα ὅπως τὸν λόγον. Β. Ιτέον δὴ οὖν. Δ. Ιδιον μὲν δὴ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὸ Πατὴρ ὄνομά τε καὶ χρῆμα διὰ τῶν ἤδη προεξεσμένων - εβεβαιούμεθα, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὅτι γε γέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Υἱόν. Ἴδιον δὲ αὖ τοῦ Υἱοῦ, τὸ Υἱὸς ὄνομα, τὴν αἰτίαν ἐπάγοντες, ότι γεγέννηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εδόκει δὲ ὑμῖν ἡ τοιαύτη φαίνεσθαι δόξα διαβολῆς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω. Β. Εδόκει γὰρ οὖν καὶ μάλα· πλὴν ἐκεῖνο ερώ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ab habitudine naturali ejus qui gignere dicitur, sed nondum tamen, ut ipsi volunt, genuit. Eo autem in- saniæ ferri non aliam ob causam dixerim, quam istam. B. Ecquam, obsecro? A. Quod elato valde sunt supercilio, et abstrusius quiddam quam cæteri sentire se ac loqui posse sibi persuasum habent, et argutiunculis exercitati ac vanis artibus innutriti sunt, ratiuncularumque ver- sutiis incautos ac simplices expugnare queunt, et arundinea virga mentibus suis quodammodo suppo- sita sæcularem, sapientiam et adulterinorum sen- suum paleas colligentes, nihil certe pensi habent a recta dogmatum ratione deflectere. Non enim ani- madvertunt sacrum illud par filiorum Aaron confa- grasse, quod Dei placitum violassent et alienum ignem admovissent altari, neque auscultare demum volunt legem clamantem : . non inferes abemi- nationem in domum tuam, et anathema eris, sicut istud. Detestatione detestaberis, et abominatione abominaberis, quia anathema est ". » Ignis enim certe alienus, Deoque minus acceptus, est fervidus mentis impetus, diabolica sapientia plenus, nec Scri- pturis sacris succensus. Abominatio autem statua est in Dei formam efficta. Talem vero illi Filium con- Sngunt, honore quidem et illustri gloria conspicuum el pro co ac Deum decet: sed non verum, imo spuriis veluti nominibus, et Deo diguis vocibus in Dei speciem confictum. Dicere enim quod genitas sit, et Filium quidem nominare ipsum, neque tamen censere ipsum esse genitum, et Filium secundum naturam esse, quid aliud est quam istud?419 No- bis autem est thesaurus in vasis fictilibus, et expers mundanæ sapientiæ fraudisque diabolicæ veritas anica. ad B. Amica certe. Recte dicis. Sed agedum, eorum disquisitionem quoque te conferas, quæ illi de Patré et Filio astruunt. Hoc enim auditoribus magno usui fore concesserim. A. Erit quidem, sat scio, magno istud usui. Et quoniam optinua tibi factu videtur, age soluto rudente, ut Greci poetæ aiunt, et, littore ac portu quodammodo relicto, disputationis nostræ navim mittamus in altum. B. Eundum ergo. A. Proprium certe Dei ac Patris nomen et rem esse illud, Pater, ex iis quæ jam disceptata sunt, confirmavimus, neque vero aliam causam esse, quain quod ex seipso Filium genuit. Proprium item Filii nomen esse illud, Filius, causamque attulimus, quod sit a Deo ac Patre genitus. Videtur autem nobis hæc sententia longe extra omnem reprehensionem posita. B. Utique videtur: verumtamen illud monebo : ** Deut. vit, 26. C p

Α μᾶλλον δὲ εἰσάπαν ἐξεστηκότα τῆς τοῦ λεγομένων τεκεῖν σχέσεως φυσικῶς, οὐκ ἔτι δὲ κατ᾿ αὐτοὺς καὶ γεγεννηκότος. Τὸ δὲ δὴ πρὸς τοῦτο ηλιθιότητας καθικνεῖσθαι φιλεῖν, φαίην ἂν ἔγωγε προξενεῖν αὐτοῖ; ἕτερον οὐδὲν, ἢ ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Το κατωφρυῶσθαι λίαν, οἴεσθαι δέ τι τῶν ἄλλων εἰδέναι, φρονεῖν καὶ λέγειν ἀποῤῥητότερον, ἐπισκῆσθαί [γρ. Επισκῆσθαί] τε καὶ λόγων ἁμιλλας καὶ μὴν καὶ δοκησισόφοις ἐντεθράφθαι τέχναις, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν εὐκόλοις περι- στροφαῖς κατὰ κράτος ἐλεῖν δύνασθαι τοὺς ἁπλῆ συν έσει διαβιοῦν ἑλομένους, καλαμίνην δὲ ὥσπερ ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ὑποστήσαντες ῥάβδον, τὴν ἐν κόσμῳ σοφίαν, νενοθευμένων ἐννοιῶν συρφετούς συλλέγει Β τες, τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος τὸ μὴ χρῆναι δια Εt αμαρτείν, οὐδὲν, οἶμαι, καταλογίζονται. Οὐ γὰρ ἐν νοοῦσιν, ὅτι ξυνωρὶς μὲν ἱερὰ τῶν 'Ααρών κατεφλέ χθη παίδων, επεί τοι τὸ Θεῷ δοκοῦν ἐβιάζετο, καὶ ὀθνεῖον τῷ θυσιαστηρίῳ προσεκόμιζε πῦρ, οὔτε μὴν ἐπαίειν τάχα που λοιπὸν ἀνέχονται, διακεκραγόνης τοῦ νόμου· « Καὶ οὐκ εἰσοίσεις βδέλυγμα εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ἀνάθεμα ἔσῃ, ὥσπερ καὶ τοῦτα. Προσο οχθίσματι προσοχθιεῖς, καὶ βδελύγματι βδελύξη, ὅτι ἀνάθεμά ἐστι. » Πῦρ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριον, καὶ ἀπᾴδον Θεῷ, θερμόν διανοίας κίνημα, της δαιμο νιώδους σοφίας εκμεμεστωμένον, καὶ οὗ τί που τών ἱερῶν Γραμμάτων ἐκκεκαυμένον. Βδέλυγμα δὲ αὖ, τὸ εἰς Θεοῦ τύπον πλαστουργούμενον άγαλμα. Τοιουτον δὲ κἀκεῖνοι διαπλάττουσι τὸν Υἱόν, τιμῇ μὲν καὶ δόξῃ λαμπρά κατηγλαϊσμένον καὶ θεοπρεπώς, πλην οὐκ ἀληθῆ, νόθοις δὲ ὥσπερ ὀνόμασι καὶ θεοπρεπέσι φωναῖς, εἰδοποιηθέντα Θεόν. Το γάρτοι φάναι μὲν ὅτι γεγέννηται, καὶ Υἱὸν μὲν ὀνομάζειν αὐτὸν, μὴ μὴν ἔτι καὶ οἴεσθαι γεγεννῆσθαί τε καὶ Υἱὸν εἶναι κατὰ φύσιν, τί ἂν εἴη λοιπόν, ἢ τοῦτο; Ἡμῖν δὲ ὁ Θησαυ ρὸς ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, καὶ γυμνή σοφίας και σμικῆς καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης, ἡ ἀλήθεια φίλη. Β. Φίλα γὰρ, καὶ ἄριστά γε έφης. 'Αλλ' τοις ἂν ήδη καὶ πρὸς βάσανον τῶν ἐκείνοις ὑπειλημμένων περί τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα τελοῦν εἰς ὄνησιν τοῖς ἐντευξομένοις τουτὶ δοίην ἐκ Α. Ονήσειεν ἂν οἶδ' ὅτι μάλιστά γε τουτί. Καὶ ἐπείπερ ὧδε ἔχειν ἄριστά σοι δοκεί, φέρε καθάπερ Ελλήνων οι ποιηταί φασι, πεῖσμ᾽ ἀπολυσάμενοι, καὶ οἷάπερ ἀκτῆς καὶ ὁρμητηρίων επαίροντες, ἀφῶμεν εἰς πέλαγος ὁλκάδα ὅπως τὸν λόγον. Β. Ιτέον δὴ οὖν. Δ. Ιδιον μὲν δὴ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὸ Πατὴρ ὄνομά τε καὶ χρῆμα διὰ τῶν ἤδη προεξεσμένων - εβεβαιούμεθα, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὅτι γε γέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Υἱόν. Ἴδιον δὲ αὖ τοῦ Υἱοῦ, τὸ Υἱὸς ὄνομα, τὴν αἰτίαν ἐπάγοντες, ότι γεγέννηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εδόκει δὲ ὑμῖν ἡ τοιαύτη φαίνεσθαι δόξα διαβολῆς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω. Β. Εδόκει γὰρ οὖν καὶ μάλα· πλὴν ἐκεῖνο ερώ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ab habitudine naturali ejus qui gignere dicitur, sed nondum tamen, ut ipsi volunt, genuit. Eo autem in- saniæ ferri non aliam ob causam dixerim, quam istam. B. Ecquam, obsecro? A. Quod elato valde sunt supercilio, et abstrusius quiddam quam cæteri sentire se ac loqui posse sibi persuasum habent, et argutiunculis exercitati ac vanis artibus innutriti sunt, ratiuncularumque ver- sutiis incautos ac simplices expugnare queunt, et arundinea virga mentibus suis quodammodo suppo- sita sæcularem, sapientiam et adulterinorum sen- suum paleas colligentes, nihil certe pensi habent a recta dogmatum ratione deflectere. Non enim ani- madvertunt sacrum illud par filiorum Aaron confa- grasse, quod Dei placitum violassent et alienum ignem admovissent altari, neque auscultare demum volunt legem clamantem : . non inferes abemi- nationem in domum tuam, et anathema eris, sicut istud. Detestatione detestaberis, et abominatione abominaberis, quia anathema est ". » Ignis enim certe alienus, Deoque minus acceptus, est fervidus mentis impetus, diabolica sapientia plenus, nec Scri- pturis sacris succensus. Abominatio autem statua est in Dei formam efficta. Talem vero illi Filium con- Sngunt, honore quidem et illustri gloria conspicuum el pro co ac Deum decet: sed non verum, imo spuriis veluti nominibus, et Deo diguis vocibus in Dei speciem confictum. Dicere enim quod genitas sit, et Filium quidem nominare ipsum, neque tamen censere ipsum esse genitum, et Filium secundum naturam esse, quid aliud est quam istud?419 No- bis autem est thesaurus in vasis fictilibus, et expers mundanæ sapientiæ fraudisque diabolicæ veritas anica. ad B. Amica certe. Recte dicis. Sed agedum, eorum disquisitionem quoque te conferas, quæ illi de Patré et Filio astruunt. Hoc enim auditoribus magno usui fore concesserim. A. Erit quidem, sat scio, magno istud usui. Et quoniam optinua tibi factu videtur, age soluto rudente, ut Greci poetæ aiunt, et, littore ac portu quodammodo relicto, disputationis nostræ navim mittamus in altum. B. Eundum ergo. A. Proprium certe Dei ac Patris nomen et rem esse illud, Pater, ex iis quæ jam disceptata sunt, confirmavimus, neque vero aliam causam esse, quain quod ex seipso Filium genuit. Proprium item Filii nomen esse illud, Filius, causamque attulimus, quod sit a Deo ac Patre genitus. Videtur autem nobis hæc sententia longe extra omnem reprehensionem posita. B. Utique videtur: verumtamen illud monebo : ** Deut. vit, 26. C p

Α μᾶλλον δὲ εἰσάπαν ἐξεστηκότα τῆς τοῦ λεγομένων τεκεῖν σχέσεως φυσικῶς, οὐκ ἔτι δὲ κατ᾿ αὐτοὺς καὶ γεγεννηκότος. Τὸ δὲ δὴ πρὸς τοῦτο ηλιθιότητας καθικνεῖσθαι φιλεῖν, φαίην ἂν ἔγωγε προξενεῖν αὐτοῖ; ἕτερον οὐδὲν, ἢ ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Το κατωφρυῶσθαι λίαν, οἴεσθαι δέ τι τῶν ἄλλων εἰδέναι, φρονεῖν καὶ λέγειν ἀποῤῥητότερον, ἐπισκῆσθαί [γρ. Επισκῆσθαί] τε καὶ λόγων ἁμιλλας καὶ μὴν καὶ δοκησισόφοις ἐντεθράφθαι τέχναις, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν πρὸς πᾶν ὁτιοῦν εὐκόλοις περι- στροφαῖς κατὰ κράτος ἐλεῖν δύνασθαι τοὺς ἁπλῆ συν έσει διαβιοῦν ἑλομένους, καλαμίνην δὲ ὥσπερ ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς ὑποστήσαντες ῥάβδον, τὴν ἐν κόσμῳ σοφίαν, νενοθευμένων ἐννοιῶν συρφετούς συλλέγει Β τες, τῆς τῶν δογμάτων ὀρθότητος τὸ μὴ χρῆναι δια Εt αμαρτείν, οὐδὲν, οἶμαι, καταλογίζονται. Οὐ γὰρ ἐν νοοῦσιν, ὅτι ξυνωρὶς μὲν ἱερὰ τῶν 'Ααρών κατεφλέ χθη παίδων, επεί τοι τὸ Θεῷ δοκοῦν ἐβιάζετο, καὶ ὀθνεῖον τῷ θυσιαστηρίῳ προσεκόμιζε πῦρ, οὔτε μὴν ἐπαίειν τάχα που λοιπὸν ἀνέχονται, διακεκραγόνης τοῦ νόμου· « Καὶ οὐκ εἰσοίσεις βδέλυγμα εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ἀνάθεμα ἔσῃ, ὥσπερ καὶ τοῦτα. Προσο οχθίσματι προσοχθιεῖς, καὶ βδελύγματι βδελύξη, ὅτι ἀνάθεμά ἐστι. » Πῦρ γὰρ ἀληθῶς ἀλλότριον, καὶ ἀπᾴδον Θεῷ, θερμόν διανοίας κίνημα, της δαιμο νιώδους σοφίας εκμεμεστωμένον, καὶ οὗ τί που τών ἱερῶν Γραμμάτων ἐκκεκαυμένον. Βδέλυγμα δὲ αὖ, τὸ εἰς Θεοῦ τύπον πλαστουργούμενον άγαλμα. Τοιουτον δὲ κἀκεῖνοι διαπλάττουσι τὸν Υἱόν, τιμῇ μὲν καὶ δόξῃ λαμπρά κατηγλαϊσμένον καὶ θεοπρεπώς, πλην οὐκ ἀληθῆ, νόθοις δὲ ὥσπερ ὀνόμασι καὶ θεοπρεπέσι φωναῖς, εἰδοποιηθέντα Θεόν. Το γάρτοι φάναι μὲν ὅτι γεγέννηται, καὶ Υἱὸν μὲν ὀνομάζειν αὐτὸν, μὴ μὴν ἔτι καὶ οἴεσθαι γεγεννῆσθαί τε καὶ Υἱὸν εἶναι κατὰ φύσιν, τί ἂν εἴη λοιπόν, ἢ τοῦτο; Ἡμῖν δὲ ὁ Θησαυ ρὸς ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι, καὶ γυμνή σοφίας και σμικῆς καὶ δαιμονιώδους ἀπάτης, ἡ ἀλήθεια φίλη. Β. Φίλα γὰρ, καὶ ἄριστά γε έφης. 'Αλλ' τοις ἂν ήδη καὶ πρὸς βάσανον τῶν ἐκείνοις ὑπειλημμένων περί τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα τελοῦν εἰς ὄνησιν τοῖς ἐντευξομένοις τουτὶ δοίην ἐκ Α. Ονήσειεν ἂν οἶδ' ὅτι μάλιστά γε τουτί. Καὶ ἐπείπερ ὧδε ἔχειν ἄριστά σοι δοκεί, φέρε καθάπερ Ελλήνων οι ποιηταί φασι, πεῖσμ᾽ ἀπολυσάμενοι, καὶ οἷάπερ ἀκτῆς καὶ ὁρμητηρίων επαίροντες, ἀφῶμεν εἰς πέλαγος ὁλκάδα ὅπως τὸν λόγον. Β. Ιτέον δὴ οὖν. Δ. Ιδιον μὲν δὴ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὸ Πατὴρ ὄνομά τε καὶ χρῆμα διὰ τῶν ἤδη προεξεσμένων - εβεβαιούμεθα, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ὅτι γε γέννηκεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Υἱόν. Ἴδιον δὲ αὖ τοῦ Υἱοῦ, τὸ Υἱὸς ὄνομα, τὴν αἰτίαν ἐπάγοντες, ότι γεγέννηται παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Εδόκει δὲ ὑμῖν ἡ τοιαύτη φαίνεσθαι δόξα διαβολῆς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω. Β. Εδόκει γὰρ οὖν καὶ μάλα· πλὴν ἐκεῖνο ερώ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ab habitudine naturali ejus qui gignere dicitur, sed nondum tamen, ut ipsi volunt, genuit. Eo autem in- saniæ ferri non aliam ob causam dixerim, quam istam. B. Ecquam, obsecro? A. Quod elato valde sunt supercilio, et abstrusius quiddam quam cæteri sentire se ac loqui posse sibi persuasum habent, et argutiunculis exercitati ac vanis artibus innutriti sunt, ratiuncularumque ver- sutiis incautos ac simplices expugnare queunt, et arundinea virga mentibus suis quodammodo suppo- sita sæcularem, sapientiam et adulterinorum sen- suum paleas colligentes, nihil certe pensi habent a recta dogmatum ratione deflectere. Non enim ani- madvertunt sacrum illud par filiorum Aaron confa- grasse, quod Dei placitum violassent et alienum ignem admovissent altari, neque auscultare demum volunt legem clamantem : . non inferes abemi- nationem in domum tuam, et anathema eris, sicut istud. Detestatione detestaberis, et abominatione abominaberis, quia anathema est ". » Ignis enim certe alienus, Deoque minus acceptus, est fervidus mentis impetus, diabolica sapientia plenus, nec Scri- pturis sacris succensus. Abominatio autem statua est in Dei formam efficta. Talem vero illi Filium con- Sngunt, honore quidem et illustri gloria conspicuum el pro co ac Deum decet: sed non verum, imo spuriis veluti nominibus, et Deo diguis vocibus in Dei speciem confictum. Dicere enim quod genitas sit, et Filium quidem nominare ipsum, neque tamen censere ipsum esse genitum, et Filium secundum naturam esse, quid aliud est quam istud?419 No- bis autem est thesaurus in vasis fictilibus, et expers mundanæ sapientiæ fraudisque diabolicæ veritas anica. ad B. Amica certe. Recte dicis. Sed agedum, eorum disquisitionem quoque te conferas, quæ illi de Patré et Filio astruunt. Hoc enim auditoribus magno usui fore concesserim. A. Erit quidem, sat scio, magno istud usui. Et quoniam optinua tibi factu videtur, age soluto rudente, ut Greci poetæ aiunt, et, littore ac portu quodammodo relicto, disputationis nostræ navim mittamus in altum. B. Eundum ergo. A. Proprium certe Dei ac Patris nomen et rem esse illud, Pater, ex iis quæ jam disceptata sunt, confirmavimus, neque vero aliam causam esse, quain quod ex seipso Filium genuit. Proprium item Filii nomen esse illud, Filius, causamque attulimus, quod sit a Deo ac Patre genitus. Videtur autem nobis hæc sententia longe extra omnem reprehensionem posita. B. Utique videtur: verumtamen illud monebo : ** Deut. vit, 26. C p

Δέδια γὰρ δὴ καὶ τετάραγμα: καθορῶν ὅποι ποτέ ἡμῖν ἡ τῶν νοημάτων ἐκτελευτήσει διεκδρομή. Πίου γὰρ ὅτι πάντως που φήσειεν ἂν ὁ διεστραμμένος· Εἰ τῷ Θεῷ Πατρὶ τὸ Πατὴρ ἴδιον ὄνομά τε καὶ χρημά ἐστιν, ὅτι γεγέννηκε· τῷ γε μὴν Υἱῷ, τὸ Υἱός, ὅτι γεγέννηται· καὶ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὅτι τὴν εἰ; ἄλληλα μεταβολὴν ἀνεπίδεκτον ἕξει τὰ δηλούμενα· ἔσται γὰρ ἀεὶ Πατὴρ ὁ Πατήρ, εἰς Υἱὸν οὐ μεταπλαττόμενος· καὶ μὴν καὶ ὁ Υἱός, Υἱός, εἰς Πατέρα μὴ μεθιστάμενος· ἴδιον ἔστα: τοῦ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, ἐπείπερ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ γεννητόν. Καὶ ἐπείπερ ἐστὶν ἕτερον ἀληθῶς, τὸ ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς, έτε- μοίως έξουσι καὶ αὐτοὶ, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς ὁμοίοις ἀπαραλλάκτως όντες νοηθεῖεν ἄν. Δ. Εἶτα τί δραμεν ἂν οἴ γε τοιοῦτοι πάλιν, ἢ τὸ τῆς Β ἐν Χριστῷ νοουμένης ἁπλότητος παρασημαίνειν τὸ κάλλος, καθὰ καὶ οἱ τὸ χρυσοῦν νόμισμα κιβδηλεύ οντες: "Αθρες γάρ, ὅπως τὸν ὀρθὸν τῆς ἀληθείας παρευθύνουσι λόγον, καὶ νόθου σοφίας εὑρήμασιν ἐπαγάλλονται· λαλοῦντες δὲ τὰ ὑπέρογκα, καταποιεῖν [γρ. καταπιεῖν] οἴονται τὴν συναγωγὴν Κυρίου, κατὰ τὸν ἀλαζόνα Γολιάθ. Β. Εχει μὲν ὧδε. Πλὴν ἴσθι τοῦτο ἐροῦντας, καὶ οἷς ἔφην αρτίως ενστησομένους. Α. 'Αλλ' ἔξεστι δή που παντί τῳ λοιπὸν ἐκκεκρου- σμένους ὁρᾶν, καὶ λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ φρενὲς ἀγαθῆς, καὶ αὐτοὺς ταῖς σφῶν ἀμαθίαις ἐποιμώζειν ὀφείλοντας, εἰ ταυτί τε ἔχειν ἐροῦ- σιν ὀρθῶς, καὶ κατ᾽ ἐκείνους ἔσονται τοὺς οἷσπερ ἐδόκει λέγειν· ὁ Ἐθέμεθα ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα. Ηγνοήκασι γάρ, ὡς ἐγᾦμαι, πρῶτον μὲν, ὅτι οὐ ταυτόν ἐστιν, οὔτε τὴν ὁμοίαν ἔχον δήλωσιν, ἀγέννητος καὶ πατήρ. Οὐ γὰρ εἴ τι πατήρ, ἔσται δή που καὶ ἀγέννητον πάντη τε καὶ πάντως· οὔτε μὴν εἴ τε ἀγέννητον, τοῦτό ἐστι καὶ πατήρ. Η εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, πολλὰ μὲν ἀγέν νητα, πολλοὶ γὰρ πατέρες. Μυρίοι δὲ ὅσοι πατέρες, τοσαῦτα δὲ εἶναι καὶ τὰ ἀγέννητα, παραδείξειεν ἂν ἡμῖν τῶν νοημάτων ἡ βάσανος. Την γάρτοι τῶν ὄντων εἰ διασκεψαίμεθα φύσιν, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ λόγον ὡς ἔνι διαγινώσκοιμεν, οὐ πάντα διὰ γεννήσεως παρενηνεγμένα πρὸς ὕπαρξιν καταθρήσαιμεν άν. ΕΙ καὶ ὅτι μάλιστα ψυχρός τε καὶ ἄναλκις τῶν δια εστραμμένων ὁ λόγος, οὐχ ἔν τι κυρίως τοῦ ἀγεννή- του σημαίνοντος· πολλὰ γὰρ ἀγέννητα, καὶ ταῖς κατ' είδος διαφοραῖς ἕτερα κατὰ τὴν φύσιν. Τί δή οὖν ἄρα φαίεν ἂν, εἴ τις ἔροιτο τυχόν· Τὸ πατήρ όνομα τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν; Πότερα τὸ μὴ γεγεν- νῆσθαι πρός τινο;, ἢ μᾶλλον, ότι γεγέννηκεν; Β. Τό, οἶμαι, ὅτι γεγέννηκεν. Δ. Ορθῶς. Εἰ μὲν οὖν ὁ τῆς πατρότητος νόμος πάντη τε καὶ πάντως πρὸς τὸ ἀγεννήτους εἶναι τοὺς πατέρας μεμελέτηκεν ὑψοῦν, τί μὴ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, πρὸς τὸ ἀγεννήτως εἶναι διάττομεν, ἀναδεδειγμένοι πατέρες; Εἰ δὲ ὁ τῆς φύσεως θεσμὸς ἐπ' ἐκεῖνο μὲν οὐδαμῶς, ἀποφέρει γε μὴν ἐπὶ τὸ ἔχειν ἐξ ἑαυτῶν ** τὸ τὸ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A llæreo ac perturbar, dum C p Isa. xxviii, 45. • Reg. svu, & seq. nec considero quonano abiturus sit ille rationum excursus. Finge enim dicturum forsan hæreticorum aliquem: Si Deo Patri Pater proprium nomen atque res est, quia genuit : Filius vero, Filius proprie dicitur et est, quia genitus est; et dictu verum sit, quod ea quar significantur, mutationem alterius in alterum non capiunt (Pater enim semper futurus est Pater, transmutabitur in Filium, adeoque Filius semper erit Filius, nec in Patrem convertetur ), proprium erit Patris ingenitum, quandoquiden Filii proprium est genitum. Cumque aliud sit revera citra generationem exsistere, quam per generationem, ipsi quoque diversi erunt inter se, nec incommutabili ratione iidem esse censebuntur. A. At quid aliud isti porro faciant, quam simpli- citatis decus quæ in Christo intelligitur corrumpere, non secus ac ii qui auream monetam adulterant ? Cerne enim quo pacto rectum veritatis sermonci detorqueant,et nothæ sapientiæ commentis exsultent, et superbe loquendo putent se, non secus actumidus Goliath, oppressuros Domini congregationem "1. B. Ita prorsus. Verum scito hoc illos dicturos, et iis quæ modo dixi instituros. A. At quivis certe videre potest eos de recta ra - tione et sana mente deturbatos, et suæ ipsos ignorantia misereri debere, si hæc recta esse con- tenderint, et similes sint iis qui dicunt: e Posuimus mendacium spem nostram, et mendacio prote- gemur ". » Ignorant enim, opinor, primum quidem. non esse idem, nec eamdem significationem habere ingenitum et patrem. Non enim si quid pater est, continuo erit etiam usquequaque ingenitum : neque vero si quid est ingenitum, hoc etiam est pater. Ant . nisi hoc ita se habet, multa quidem sunt ingenita, multi quippe sunt patres. At innumeri sunt patres : totidem ergo esse quoque ingenita has rationes perpendentibus patebit. Nam si rerum naturam consideremos el uniuscujusque rationem, quoad ejus est, dispiciamus, non omnia per generationem producta videbimus. Quanquan frigida est admo dum et imbecilla hæreticorum oratio, cum ingenitum unum quid proprie non significet: multa enim sunt ingenita etiam differentiis specifcis secundum naturam diversa. Quid ergo responsuri sunt, si quis forsan interroget quid significet nomen illud, pater? Utrum non esse genitum ab aliquo, an potius ge- nuisse? B. Genuisse, ut reor. A. Recte. Si ergo paternitatis lex utique patres eo attollere curavit, ut sint ingeniti, quidni etiam nos ipsi, patres facti cum simus, ad eam prærogativam tendimus, ut simus ingeniti? Sin autem naturæ lex eo non fertur, sed ad suscipiendam sobolem, neque res aliter esse potest: car veritate corrupta pro- .

Δέδια γὰρ δὴ καὶ τετάραγμα: καθορῶν ὅποι ποτέ ἡμῖν ἡ τῶν νοημάτων ἐκτελευτήσει διεκδρομή. Πίου γὰρ ὅτι πάντως που φήσειεν ἂν ὁ διεστραμμένος· Εἰ τῷ Θεῷ Πατρὶ τὸ Πατὴρ ἴδιον ὄνομά τε καὶ χρημά ἐστιν, ὅτι γεγέννηκε· τῷ γε μὴν Υἱῷ, τὸ Υἱός, ὅτι γεγέννηται· καὶ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὅτι τὴν εἰ; ἄλληλα μεταβολὴν ἀνεπίδεκτον ἕξει τὰ δηλούμενα· ἔσται γὰρ ἀεὶ Πατὴρ ὁ Πατήρ, εἰς Υἱὸν οὐ μεταπλαττόμενος· καὶ μὴν καὶ ὁ Υἱός, Υἱός, εἰς Πατέρα μὴ μεθιστάμενος· ἴδιον ἔστα: τοῦ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, ἐπείπερ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ γεννητόν. Καὶ ἐπείπερ ἐστὶν ἕτερον ἀληθῶς, τὸ ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς, έτε- μοίως έξουσι καὶ αὐτοὶ, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς ὁμοίοις ἀπαραλλάκτως όντες νοηθεῖεν ἄν. Δ. Εἶτα τί δραμεν ἂν οἴ γε τοιοῦτοι πάλιν, ἢ τὸ τῆς Β ἐν Χριστῷ νοουμένης ἁπλότητος παρασημαίνειν τὸ κάλλος, καθὰ καὶ οἱ τὸ χρυσοῦν νόμισμα κιβδηλεύ οντες: "Αθρες γάρ, ὅπως τὸν ὀρθὸν τῆς ἀληθείας παρευθύνουσι λόγον, καὶ νόθου σοφίας εὑρήμασιν ἐπαγάλλονται· λαλοῦντες δὲ τὰ ὑπέρογκα, καταποιεῖν [γρ. καταπιεῖν] οἴονται τὴν συναγωγὴν Κυρίου, κατὰ τὸν ἀλαζόνα Γολιάθ. Β. Εχει μὲν ὧδε. Πλὴν ἴσθι τοῦτο ἐροῦντας, καὶ οἷς ἔφην αρτίως ενστησομένους. Α. 'Αλλ' ἔξεστι δή που παντί τῳ λοιπὸν ἐκκεκρου- σμένους ὁρᾶν, καὶ λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ φρενὲς ἀγαθῆς, καὶ αὐτοὺς ταῖς σφῶν ἀμαθίαις ἐποιμώζειν ὀφείλοντας, εἰ ταυτί τε ἔχειν ἐροῦ- σιν ὀρθῶς, καὶ κατ᾽ ἐκείνους ἔσονται τοὺς οἷσπερ ἐδόκει λέγειν· ὁ Ἐθέμεθα ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα. Ηγνοήκασι γάρ, ὡς ἐγᾦμαι, πρῶτον μὲν, ὅτι οὐ ταυτόν ἐστιν, οὔτε τὴν ὁμοίαν ἔχον δήλωσιν, ἀγέννητος καὶ πατήρ. Οὐ γὰρ εἴ τι πατήρ, ἔσται δή που καὶ ἀγέννητον πάντη τε καὶ πάντως· οὔτε μὴν εἴ τε ἀγέννητον, τοῦτό ἐστι καὶ πατήρ. Η εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, πολλὰ μὲν ἀγέν νητα, πολλοὶ γὰρ πατέρες. Μυρίοι δὲ ὅσοι πατέρες, τοσαῦτα δὲ εἶναι καὶ τὰ ἀγέννητα, παραδείξειεν ἂν ἡμῖν τῶν νοημάτων ἡ βάσανος. Την γάρτοι τῶν ὄντων εἰ διασκεψαίμεθα φύσιν, καὶ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ λόγον ὡς ἔνι διαγινώσκοιμεν, οὐ πάντα διὰ γεννήσεως παρενηνεγμένα πρὸς ὕπαρξιν καταθρήσαιμεν άν. ΕΙ καὶ ὅτι μάλιστα ψυχρός τε καὶ ἄναλκις τῶν δια εστραμμένων ὁ λόγος, οὐχ ἔν τι κυρίως τοῦ ἀγεννή- του σημαίνοντος· πολλὰ γὰρ ἀγέννητα, καὶ ταῖς κατ' είδος διαφοραῖς ἕτερα κατὰ τὴν φύσιν. Τί δή οὖν ἄρα φαίεν ἂν, εἴ τις ἔροιτο τυχόν· Τὸ πατήρ όνομα τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν; Πότερα τὸ μὴ γεγεν- νῆσθαι πρός τινο;, ἢ μᾶλλον, ότι γεγέννηκεν; Β. Τό, οἶμαι, ὅτι γεγέννηκεν. Δ. Ορθῶς. Εἰ μὲν οὖν ὁ τῆς πατρότητος νόμος πάντη τε καὶ πάντως πρὸς τὸ ἀγεννήτους εἶναι τοὺς πατέρας μεμελέτηκεν ὑψοῦν, τί μὴ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, πρὸς τὸ ἀγεννήτως εἶναι διάττομεν, ἀναδεδειγμένοι πατέρες; Εἰ δὲ ὁ τῆς φύσεως θεσμὸς ἐπ' ἐκεῖνο μὲν οὐδαμῶς, ἀποφέρει γε μὴν ἐπὶ τὸ ἔχειν ἐξ ἑαυτῶν ** τὸ τὸ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A llæreo ac perturbar, dum C p Isa. xxviii, 45. • Reg. svu, & seq. nec considero quonano abiturus sit ille rationum excursus. Finge enim dicturum forsan hæreticorum aliquem: Si Deo Patri Pater proprium nomen atque res est, quia genuit : Filius vero, Filius proprie dicitur et est, quia genitus est; et dictu verum sit, quod ea quar significantur, mutationem alterius in alterum non capiunt (Pater enim semper futurus est Pater, transmutabitur in Filium, adeoque Filius semper erit Filius, nec in Patrem convertetur ), proprium erit Patris ingenitum, quandoquiden Filii proprium est genitum. Cumque aliud sit revera citra generationem exsistere, quam per generationem, ipsi quoque diversi erunt inter se, nec incommutabili ratione iidem esse censebuntur. A. At quid aliud isti porro faciant, quam simpli- citatis decus quæ in Christo intelligitur corrumpere, non secus ac ii qui auream monetam adulterant ? Cerne enim quo pacto rectum veritatis sermonci detorqueant,et nothæ sapientiæ commentis exsultent, et superbe loquendo putent se, non secus actumidus Goliath, oppressuros Domini congregationem "1. B. Ita prorsus. Verum scito hoc illos dicturos, et iis quæ modo dixi instituros. A. At quivis certe videre potest eos de recta ra - tione et sana mente deturbatos, et suæ ipsos ignorantia misereri debere, si hæc recta esse con- tenderint, et similes sint iis qui dicunt: e Posuimus mendacium spem nostram, et mendacio prote- gemur ". » Ignorant enim, opinor, primum quidem. non esse idem, nec eamdem significationem habere ingenitum et patrem. Non enim si quid pater est, continuo erit etiam usquequaque ingenitum : neque vero si quid est ingenitum, hoc etiam est pater. Ant . nisi hoc ita se habet, multa quidem sunt ingenita, multi quippe sunt patres. At innumeri sunt patres : totidem ergo esse quoque ingenita has rationes perpendentibus patebit. Nam si rerum naturam consideremos el uniuscujusque rationem, quoad ejus est, dispiciamus, non omnia per generationem producta videbimus. Quanquan frigida est admo dum et imbecilla hæreticorum oratio, cum ingenitum unum quid proprie non significet: multa enim sunt ingenita etiam differentiis specifcis secundum naturam diversa. Quid ergo responsuri sunt, si quis forsan interroget quid significet nomen illud, pater? Utrum non esse genitum ab aliquo, an potius ge- nuisse? B. Genuisse, ut reor. A. Recte. Si ergo paternitatis lex utique patres eo attollere curavit, ut sint ingeniti, quidni etiam nos ipsi, patres facti cum simus, ad eam prærogativam tendimus, ut simus ingeniti? Sin autem naturæ lex eo non fertur, sed ad suscipiendam sobolem, neque res aliter esse potest: car veritate corrupta pro- .

Α τὰ τικτόμενα, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἔχοι, τί τὴν ἀλή θειαν παραφθείροντες, ίδιον εἶναί φασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον; καίτοι τῆς πατρὸς ἐπωνυμίας, καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἕτερον οὐδὲν καταδηλοῦν δυνα- μένης, ἢ μόνον, ὅτι γεγέννηκεν; Β. Οίει δὲ δή τι χρήναι λέγειν ἡμᾶς, εἴ τι καὶ ἔρεσθαι δοκοίη, πότερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητο, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; Α. Φαίην ἂν ὅτι, κατά γε τὸν ἀμωμήτως ἔχοντα νοῦν, ἀγέννητος μέν, πλὴν οὐχ ὅτι πατήρ, διὰ τοῦτο πάντως καὶ ἀγέννητος, ἀλλ' ὅτι μὴ ἐγεννήθη προς τινος, ἀλλ' ἔστιν ἀγεννήτως, γεννητῶς ἔχων ἐξ ἑαυ- τοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υιόν. Ταύτῃ γὰρ δή τα καὶ Πατὴρ ονομάζεται. Β. Καὶ ἔστω ταῦτα, φησί, πλὴν τὸ, ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς, ἑτεροίως ἕξει, καὶ οὐ ταὐτὸν ἂν νοοῖτο. Εἰ γὰρ μὴ ἕτερόν ἐστι καὶ ἕτερον, οἴει δὲ εἶναι ταὐτὸν, χωρείτω πάλιν ἐπ' ἀμφοῖν ἀδιάκριτος ἡ μεταβολή, καὶ ἡ τῶν ὀνομάτων ἰδιότης, ὁμοίως ἔστω τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καθὰ καὶ τὸ ἄφθαρ τος καὶ ἀόρατος, καὶ τὰ λοιπά. Α. Ἕτερον μέντοι τὸ ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς ἀνενδοιάστως καὶ ὁμολογουμένως· τὴν γὰρ τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀληθοῦς τάξιν οὐ παραλύσομεν. Πλὴν ἔν γε τοῖς τοιούτοις ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, οὐχ ἑτερότητα ὡς Θεοῦ, καθὸ Θεοῦ, ὑπεμφήνειεν αν, σημαίνει δὲ μόνον, ὅτι μὴ τοιόσδε ἐστὶ, τουτέστι, μὴ γεγεννημένος. Τί δή γοῦν ἄρα πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα φύρδην ἀλλήλοις συναναχέοντες, καίτοι δεινὸν ἔχοντες περὶ ταῦτα τὸν νοῦν, ἐξωφρυωμένοι τε ἄγαν, καὶ ἀναφυσῶντες μέγα ; Β. Συμβέβηκεν ούν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἀγέννητον. Α. Ηκιστά γε· ἅμα γὰρ νοεῖται Θεὸς, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἂν νοοἶτό τι συμβε σηκὸς ἐπ' αὐτοῦ. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, ἐπεί τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν οὕτω ἔχον κομιδῇ τοῖς ἐθέλουσιν ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Καίτοι γὰρ ἐν χρόνῳ τὸ εἶναι λαχόντες, ὁμοῦ τοῖς οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσι, καὶ ἀχωρίστως προσπεφυκόσιν ἀπογεννώμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄρα νοοῖτ' ἂν εἰκότως ἐπὶ Θεοῦ τὸ συμβεβηκός αυτής. Καὶ εἴπερ ἐστὶ τὰ συμβεβηκότα, ἢ καὶ φυσικῶς ἐν- ὄντα ταῖς τινων οὐσίαις, οὐκ ἐν ὑπάρξε: δὴ πάντως αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ τῇ ἰδίᾳ καὶ διωρισμένη, καθάπερ ἐπ' ἀνθρώπου νοοῦμεν, ἢ γοῦν ἐφ' ἑτέρου τῶν ὄντων τινὸς, ὁρᾶται δὲ μᾶλλον περὶ τὰς τῶν ὄντων οὐσίας, ἤγουν ἐν αὐταῖς, ποῖον ἔχειν ἐν Θεῷ τόπον τὸ ἀγέν- νητον υποτοπητέον; Εἰ γάρ ἐστί τι τὸ ἀγέννη τον αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ, καὶ ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ κείμενον· ἔστι δὲ τοῦτο, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἴδιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἕτερον ἂν εἴη παρὰ τὸν οὗ ἐστιν ἴδιον. Τὸ γάρ τινος δν, καὶ ὑπάρχον ἰδιοσυστάτως, ἕτερίν που πάντως ἐστὶ παρὰ τὸν οὗ ἐστι. Καὶ δεδίπλωσαι λοιπὸν ἡ ἁπλῆ τοῦ Πατρὸς φύσις, ἐκ πατρὸς ἡμῖν καὶ ἀγεννήτου συντεθειμένη. Προσεκτέον δὲ, οὐχὶ ταῖς ἐκείνων δοκησισοφίας, ἀλλὰ ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς, εν μάλα διαγινώσκοντος τήν τε ἑαυτοῦ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prium esse aiunt Dei ac Patris illud, ingenitum, siquidem patris appellatio nihil aliud in nobis ipsis significare potest, nisi hoc unum, nempe quod ge- nuerit ? B. Ecquid vero censes nobis respondendum, si quis interroget, utrum genitus an ingenitus sit Deus ac Pater? A. Dixerim eum, si recte sentire volumus, inge- nitum quidem esse, verumtamen ex eo quod pater est, non continuo esse ingenitum, sed quoniam ab ullo genitus non est, sed est citra generationem, per generationem habens ex seipso et in seipso proprium Filium. Idcirco enim etiam Pater nomi- natur. B. Esto vero, inquiunt : verumtamen citra gene- rationem esse, et per generationem, inter se diffe- rent, neque idem esse censebuntur. Nam si alterum ab altero non differt, sed idem utrumque esse existimas, invicem promiscue mutabuntur, et pro- prietas nominum perinde erit Patris arc Filii, quem- admodum et illud, incorruptibilis, et invisibilis, et cetera. B A. Indubitatum utique et in confesso est apud omnes, diversum esse citra generationem exsistere, ab eo quod per generationem est : recti enim ve- rique ordinem non pervertemus. Verumtamen in bis nominum differentia non innuit diversitatem Dei, in quantum Dei, sed significat solum talem non esse, hoc est, non genitum. Quid igitur ad hoc respon- c debunt qui omnia simul confundunt ac permiscent, quanvis hæc subtiliter et acute perspiciant, super- ciliosi cumprimis et elati? B. Accidit ergo Deo ac Patri ingenitum. A. Minime vero : nam simul ac intelligitur Deus, etiam omnia quæ illius sunt intelliguntur, neque ullum accidens in ipso potest concipi. Neque mirc- ris, ouin idein in nobis ipsis propemodum videre liceat. Quamvis enim in tempore producamur, si- mul tamen cum omnibus quæ substantialiter in- sunt, et inseparabiliter inhærent, nascimur. Nul Jum igitur accidens in Deo jure cogitabitur. Et si- quidem accidentia, quæ etiam naturaliter insunt quorumdam substantiis, non utique per se exsi- stentiam habent propriam ac determinatam, quem- admodum in homine intelligimus, aut in alia qua- piam re, sed potius circa rerum substantias cer- muntur aut in ipsis: ecquem habere locum in Deo putandum est illud, ingenitum? Si enim est ali- quid per se ingenitum, et exsistentiam propriam habet (hoc autem est, ut illi asserunt, proprium Dei ac Patris), aliud erit ab eo cujus est proprium. Quod enim est, alicujus est, ac per se subsistit, aliud uti- que est ab eo cujus est. Atque ita demum simplex illa Patris´natura geminata est, ex patre et inge- nito composita. Attendendum autem est non vanæ illorum sapientiæ persuasioni, sed vocibus Salvato- ris qui suam et Patris naturam recte admodum D

Α τὰ τικτόμενα, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἔχοι, τί τὴν ἀλή θειαν παραφθείροντες, ίδιον εἶναί φασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον; καίτοι τῆς πατρὸς ἐπωνυμίας, καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἕτερον οὐδὲν καταδηλοῦν δυνα- μένης, ἢ μόνον, ὅτι γεγέννηκεν; Β. Οίει δὲ δή τι χρήναι λέγειν ἡμᾶς, εἴ τι καὶ ἔρεσθαι δοκοίη, πότερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητο, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; Α. Φαίην ἂν ὅτι, κατά γε τὸν ἀμωμήτως ἔχοντα νοῦν, ἀγέννητος μέν, πλὴν οὐχ ὅτι πατήρ, διὰ τοῦτο πάντως καὶ ἀγέννητος, ἀλλ' ὅτι μὴ ἐγεννήθη προς τινος, ἀλλ' ἔστιν ἀγεννήτως, γεννητῶς ἔχων ἐξ ἑαυ- τοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υιόν. Ταύτῃ γὰρ δή τα καὶ Πατὴρ ονομάζεται. Β. Καὶ ἔστω ταῦτα, φησί, πλὴν τὸ, ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς, ἑτεροίως ἕξει, καὶ οὐ ταὐτὸν ἂν νοοῖτο. Εἰ γὰρ μὴ ἕτερόν ἐστι καὶ ἕτερον, οἴει δὲ εἶναι ταὐτὸν, χωρείτω πάλιν ἐπ' ἀμφοῖν ἀδιάκριτος ἡ μεταβολή, καὶ ἡ τῶν ὀνομάτων ἰδιότης, ὁμοίως ἔστω τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καθὰ καὶ τὸ ἄφθαρ τος καὶ ἀόρατος, καὶ τὰ λοιπά. Α. Ἕτερον μέντοι τὸ ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς ἀνενδοιάστως καὶ ὁμολογουμένως· τὴν γὰρ τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀληθοῦς τάξιν οὐ παραλύσομεν. Πλὴν ἔν γε τοῖς τοιούτοις ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, οὐχ ἑτερότητα ὡς Θεοῦ, καθὸ Θεοῦ, ὑπεμφήνειεν αν, σημαίνει δὲ μόνον, ὅτι μὴ τοιόσδε ἐστὶ, τουτέστι, μὴ γεγεννημένος. Τί δή γοῦν ἄρα πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα φύρδην ἀλλήλοις συναναχέοντες, καίτοι δεινὸν ἔχοντες περὶ ταῦτα τὸν νοῦν, ἐξωφρυωμένοι τε ἄγαν, καὶ ἀναφυσῶντες μέγα ; Β. Συμβέβηκεν ούν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἀγέννητον. Α. Ηκιστά γε· ἅμα γὰρ νοεῖται Θεὸς, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἂν νοοἶτό τι συμβε σηκὸς ἐπ' αὐτοῦ. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, ἐπεί τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν οὕτω ἔχον κομιδῇ τοῖς ἐθέλουσιν ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Καίτοι γὰρ ἐν χρόνῳ τὸ εἶναι λαχόντες, ὁμοῦ τοῖς οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσι, καὶ ἀχωρίστως προσπεφυκόσιν ἀπογεννώμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄρα νοοῖτ' ἂν εἰκότως ἐπὶ Θεοῦ τὸ συμβεβηκός αυτής. Καὶ εἴπερ ἐστὶ τὰ συμβεβηκότα, ἢ καὶ φυσικῶς ἐν- ὄντα ταῖς τινων οὐσίαις, οὐκ ἐν ὑπάρξε: δὴ πάντως αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ τῇ ἰδίᾳ καὶ διωρισμένη, καθάπερ ἐπ' ἀνθρώπου νοοῦμεν, ἢ γοῦν ἐφ' ἑτέρου τῶν ὄντων τινὸς, ὁρᾶται δὲ μᾶλλον περὶ τὰς τῶν ὄντων οὐσίας, ἤγουν ἐν αὐταῖς, ποῖον ἔχειν ἐν Θεῷ τόπον τὸ ἀγέν- νητον υποτοπητέον; Εἰ γάρ ἐστί τι τὸ ἀγέννη τον αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ, καὶ ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ κείμενον· ἔστι δὲ τοῦτο, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἴδιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἕτερον ἂν εἴη παρὰ τὸν οὗ ἐστιν ἴδιον. Τὸ γάρ τινος δν, καὶ ὑπάρχον ἰδιοσυστάτως, ἕτερίν που πάντως ἐστὶ παρὰ τὸν οὗ ἐστι. Καὶ δεδίπλωσαι λοιπὸν ἡ ἁπλῆ τοῦ Πατρὸς φύσις, ἐκ πατρὸς ἡμῖν καὶ ἀγεννήτου συντεθειμένη. Προσεκτέον δὲ, οὐχὶ ταῖς ἐκείνων δοκησισοφίας, ἀλλὰ ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς, εν μάλα διαγινώσκοντος τήν τε ἑαυτοῦ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prium esse aiunt Dei ac Patris illud, ingenitum, siquidem patris appellatio nihil aliud in nobis ipsis significare potest, nisi hoc unum, nempe quod ge- nuerit ? B. Ecquid vero censes nobis respondendum, si quis interroget, utrum genitus an ingenitus sit Deus ac Pater? A. Dixerim eum, si recte sentire volumus, inge- nitum quidem esse, verumtamen ex eo quod pater est, non continuo esse ingenitum, sed quoniam ab ullo genitus non est, sed est citra generationem, per generationem habens ex seipso et in seipso proprium Filium. Idcirco enim etiam Pater nomi- natur. B. Esto vero, inquiunt : verumtamen citra gene- rationem esse, et per generationem, inter se diffe- rent, neque idem esse censebuntur. Nam si alterum ab altero non differt, sed idem utrumque esse existimas, invicem promiscue mutabuntur, et pro- prietas nominum perinde erit Patris arc Filii, quem- admodum et illud, incorruptibilis, et invisibilis, et cetera. B A. Indubitatum utique et in confesso est apud omnes, diversum esse citra generationem exsistere, ab eo quod per generationem est : recti enim ve- rique ordinem non pervertemus. Verumtamen in bis nominum differentia non innuit diversitatem Dei, in quantum Dei, sed significat solum talem non esse, hoc est, non genitum. Quid igitur ad hoc respon- c debunt qui omnia simul confundunt ac permiscent, quanvis hæc subtiliter et acute perspiciant, super- ciliosi cumprimis et elati? B. Accidit ergo Deo ac Patri ingenitum. A. Minime vero : nam simul ac intelligitur Deus, etiam omnia quæ illius sunt intelliguntur, neque ullum accidens in ipso potest concipi. Neque mirc- ris, ouin idein in nobis ipsis propemodum videre liceat. Quamvis enim in tempore producamur, si- mul tamen cum omnibus quæ substantialiter in- sunt, et inseparabiliter inhærent, nascimur. Nul Jum igitur accidens in Deo jure cogitabitur. Et si- quidem accidentia, quæ etiam naturaliter insunt quorumdam substantiis, non utique per se exsi- stentiam habent propriam ac determinatam, quem- admodum in homine intelligimus, aut in alia qua- piam re, sed potius circa rerum substantias cer- muntur aut in ipsis: ecquem habere locum in Deo putandum est illud, ingenitum? Si enim est ali- quid per se ingenitum, et exsistentiam propriam habet (hoc autem est, ut illi asserunt, proprium Dei ac Patris), aliud erit ab eo cujus est proprium. Quod enim est, alicujus est, ac per se subsistit, aliud uti- que est ab eo cujus est. Atque ita demum simplex illa Patris´natura geminata est, ex patre et inge- nito composita. Attendendum autem est non vanæ illorum sapientiæ persuasioni, sed vocibus Salvato- ris qui suam et Patris naturam recte admodum D

Α τὰ τικτόμενα, καὶ οὐκ ἂν ἑτέρως ἔχοι, τί τὴν ἀλή θειαν παραφθείροντες, ίδιον εἶναί φασι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον; καίτοι τῆς πατρὸς ἐπωνυμίας, καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν ἕτερον οὐδὲν καταδηλοῦν δυνα- μένης, ἢ μόνον, ὅτι γεγέννηκεν; Β. Οίει δὲ δή τι χρήναι λέγειν ἡμᾶς, εἴ τι καὶ ἔρεσθαι δοκοίη, πότερα γεννητὸς ἢ ἀγέννητο, ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ ; Α. Φαίην ἂν ὅτι, κατά γε τὸν ἀμωμήτως ἔχοντα νοῦν, ἀγέννητος μέν, πλὴν οὐχ ὅτι πατήρ, διὰ τοῦτο πάντως καὶ ἀγέννητος, ἀλλ' ὅτι μὴ ἐγεννήθη προς τινος, ἀλλ' ἔστιν ἀγεννήτως, γεννητῶς ἔχων ἐξ ἑαυ- τοῦ καὶ ἐν ἑαυτῷ τὸν ἴδιον Υιόν. Ταύτῃ γὰρ δή τα καὶ Πατὴρ ονομάζεται. Β. Καὶ ἔστω ταῦτα, φησί, πλὴν τὸ, ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς, ἑτεροίως ἕξει, καὶ οὐ ταὐτὸν ἂν νοοῖτο. Εἰ γὰρ μὴ ἕτερόν ἐστι καὶ ἕτερον, οἴει δὲ εἶναι ταὐτὸν, χωρείτω πάλιν ἐπ' ἀμφοῖν ἀδιάκριτος ἡ μεταβολή, καὶ ἡ τῶν ὀνομάτων ἰδιότης, ὁμοίως ἔστω τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καθὰ καὶ τὸ ἄφθαρ τος καὶ ἀόρατος, καὶ τὰ λοιπά. Α. Ἕτερον μέντοι τὸ ἀγεννήτως εἶναι παρὰ τὸ γεννητῶς ἀνενδοιάστως καὶ ὁμολογουμένως· τὴν γὰρ τοῦ πρέποντός τε καὶ ἀληθοῦς τάξιν οὐ παραλύσομεν. Πλὴν ἔν γε τοῖς τοιούτοις ἡ τῶν ὀνομάτων διαφορά, οὐχ ἑτερότητα ὡς Θεοῦ, καθὸ Θεοῦ, ὑπεμφήνειεν αν, σημαίνει δὲ μόνον, ὅτι μὴ τοιόσδε ἐστὶ, τουτέστι, μὴ γεγεννημένος. Τί δή γοῦν ἄρα πρὸς τοῦτό φασιν οἱ πάντα φύρδην ἀλλήλοις συναναχέοντες, καίτοι δεινὸν ἔχοντες περὶ ταῦτα τὸν νοῦν, ἐξωφρυωμένοι τε ἄγαν, καὶ ἀναφυσῶντες μέγα ; Β. Συμβέβηκεν ούν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἀγέννητον. Α. Ηκιστά γε· ἅμα γὰρ νοεῖται Θεὸς, καὶ σὺν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἂν νοοἶτό τι συμβε σηκὸς ἐπ' αὐτοῦ. Καὶ μὴ θαυμάσῃς, ἐπεί τοι καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν οὕτω ἔχον κομιδῇ τοῖς ἐθέλουσιν ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Καίτοι γὰρ ἐν χρόνῳ τὸ εἶναι λαχόντες, ὁμοῦ τοῖς οὐσιωδῶς ἐνυπάρχουσι, καὶ ἀχωρίστως προσπεφυκόσιν ἀπογεννώμεθα. Οὐδὲν οὖν ἄρα νοοῖτ' ἂν εἰκότως ἐπὶ Θεοῦ τὸ συμβεβηκός αυτής. Καὶ εἴπερ ἐστὶ τὰ συμβεβηκότα, ἢ καὶ φυσικῶς ἐν- ὄντα ταῖς τινων οὐσίαις, οὐκ ἐν ὑπάρξε: δὴ πάντως αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ τῇ ἰδίᾳ καὶ διωρισμένη, καθάπερ ἐπ' ἀνθρώπου νοοῦμεν, ἢ γοῦν ἐφ' ἑτέρου τῶν ὄντων τινὸς, ὁρᾶται δὲ μᾶλλον περὶ τὰς τῶν ὄντων οὐσίας, ἤγουν ἐν αὐταῖς, ποῖον ἔχειν ἐν Θεῷ τόπον τὸ ἀγέν- νητον υποτοπητέον; Εἰ γάρ ἐστί τι τὸ ἀγέννη τον αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ, καὶ ἐν ὑπάρξει τῇ ἰδίᾳ κείμενον· ἔστι δὲ τοῦτο, καθάπερ ἐκεῖνοί φασιν, ἴδιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· ἕτερον ἂν εἴη παρὰ τὸν οὗ ἐστιν ἴδιον. Τὸ γάρ τινος δν, καὶ ὑπάρχον ἰδιοσυστάτως, ἕτερίν που πάντως ἐστὶ παρὰ τὸν οὗ ἐστι. Καὶ δεδίπλωσαι λοιπὸν ἡ ἁπλῆ τοῦ Πατρὸς φύσις, ἐκ πατρὸς ἡμῖν καὶ ἀγεννήτου συντεθειμένη. Προσεκτέον δὲ, οὐχὶ ταῖς ἐκείνων δοκησισοφίας, ἀλλὰ ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς, εν μάλα διαγινώσκοντος τήν τε ἑαυτοῦ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. prium esse aiunt Dei ac Patris illud, ingenitum, siquidem patris appellatio nihil aliud in nobis ipsis significare potest, nisi hoc unum, nempe quod ge- nuerit ? B. Ecquid vero censes nobis respondendum, si quis interroget, utrum genitus an ingenitus sit Deus ac Pater? A. Dixerim eum, si recte sentire volumus, inge- nitum quidem esse, verumtamen ex eo quod pater est, non continuo esse ingenitum, sed quoniam ab ullo genitus non est, sed est citra generationem, per generationem habens ex seipso et in seipso proprium Filium. Idcirco enim etiam Pater nomi- natur. B. Esto vero, inquiunt : verumtamen citra gene- rationem esse, et per generationem, inter se diffe- rent, neque idem esse censebuntur. Nam si alterum ab altero non differt, sed idem utrumque esse existimas, invicem promiscue mutabuntur, et pro- prietas nominum perinde erit Patris arc Filii, quem- admodum et illud, incorruptibilis, et invisibilis, et cetera. B A. Indubitatum utique et in confesso est apud omnes, diversum esse citra generationem exsistere, ab eo quod per generationem est : recti enim ve- rique ordinem non pervertemus. Verumtamen in bis nominum differentia non innuit diversitatem Dei, in quantum Dei, sed significat solum talem non esse, hoc est, non genitum. Quid igitur ad hoc respon- c debunt qui omnia simul confundunt ac permiscent, quanvis hæc subtiliter et acute perspiciant, super- ciliosi cumprimis et elati? B. Accidit ergo Deo ac Patri ingenitum. A. Minime vero : nam simul ac intelligitur Deus, etiam omnia quæ illius sunt intelliguntur, neque ullum accidens in ipso potest concipi. Neque mirc- ris, ouin idein in nobis ipsis propemodum videre liceat. Quamvis enim in tempore producamur, si- mul tamen cum omnibus quæ substantialiter in- sunt, et inseparabiliter inhærent, nascimur. Nul Jum igitur accidens in Deo jure cogitabitur. Et si- quidem accidentia, quæ etiam naturaliter insunt quorumdam substantiis, non utique per se exsi- stentiam habent propriam ac determinatam, quem- admodum in homine intelligimus, aut in alia qua- piam re, sed potius circa rerum substantias cer- muntur aut in ipsis: ecquem habere locum in Deo putandum est illud, ingenitum? Si enim est ali- quid per se ingenitum, et exsistentiam propriam habet (hoc autem est, ut illi asserunt, proprium Dei ac Patris), aliud erit ab eo cujus est proprium. Quod enim est, alicujus est, ac per se subsistit, aliud uti- que est ab eo cujus est. Atque ita demum simplex illa Patris´natura geminata est, ex patre et inge- nito composita. Attendendum autem est non vanæ illorum sapientiæ persuasioni, sed vocibus Salvato- ris qui suam et Patris naturam recte admodum D

τοῦ τεχόντος φύσιν. Αγέννητον μὲν γὰρ οὐδαμῶς, Πατέρα δὲ ἡμῖν ὠνόμαζεν αὐτόν. . Β. Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυρον, » ὁ τοῦ Σολομῶνος ἡμῖν ἐξάδει λόγος, καὶ σοφὸν, ὡς γέ μοι δοκεῖ, τὸ χρησμώδημα. Τὸ γάρτοι κατερεθίζειν ἐπὶ τὸ χρῆναί τι τῶν ἀναγκαίων εἰπεῖν, τὸν ἀποῤῥήτοις ἐννοίαις μεθύοντα νοῦν καὶ μαθήμασι τοῖς θείοις μετ μεστωμένον, εἴη ἄν, κατά γε τὸ αὐτῷ μοι δοκοῦν, ἕτερον οὐδὲν, ἢ ἐκεῖνο δρᾷν, τῶν εἰς εὐσέβειαν ἡκόν- των οἷά τινος γάλακτος ἐμφορεῖσθαι λόγων, οὐ με τρίως ἐρᾷν. Οὐκοῦν, ἣν ἐφίης, ἔσομαι τοιοῦτος, πρόσκλησιν ὥσπερ τινὰ ταῖς εἰς τὸ νοεῖν προθυμίαις τὸ ἀντιφέρεσθαι δοκοῦν, ἀεί πως παρεντιθείς. Από κριναι δὴ οὖν ἐρομένῳ καὶ τόδε. "Αρ' οὐκ οἶδε, φη- σιν, ἀγέννητον ὄντα ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα ; Α. Ναί, καταρνήσομαι γὰρ οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν Β ὁλοίην πώποτε τοῖς ἐναργέσι φιλονεικῶν· πλὴν οἶδεν ὄντα ἀγέννη του, ὡς ἄφθαρτον, καὶ ἀθάνατον, καὶ ἀόρατον· ἀλλ' ἐμέμνητο μὲν τῶν τοιούτων οὐδενὸς, κατωνόμαζε δὲ Πατέρα, λέγων· ι Πάτερ ἅγιε, τήρη σαν αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου. • Καὶ αὖ · . Έξομο λογοῦμαι τοι. Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γές ο Καὶ μὴν καί· . Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἔχω. » Τί δέ; Οὐχὶ καὶ τὸν ἐπὶ τῷ ἁγίῳ βαπτί- σματι θεσμοθετήσας ὅρον, καὶ τῆς ἀμωμήτου πίσ απέως τὴν ἐν ἀρχαῖς ὑποβάθραν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ἀφ' ἥλιον κατατιθεὶς, οὐ παρεὶς ἐκεῖνα, καὶ παριπ- πεύσας, τό τε ἄφθαρτόν φημι καὶ τὸ ἀγέννητον, καὶ τὰ λοιπά, βαπτίζειν ἐκέλευσεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος; τὰ, οἶμαι, δι' ὧν μὲν ἥκιστ᾽ ἐχρῆν τὴν ἁγίαν ἡμῖν Τριάδα “ καταδηλοῦν, προμηθέστατα παρωθούμενος, ἀπολε- ξάμενος δὲ καὶ προθεὶς τῶν ἄλλων τὰ τῶν ὀνομάτων εὐκρινεστάτην ἡμῖν καθιστάντα τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων ἰδίαν ὕπαρξιν. Κοινὰ γὰρ, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ὅλης θεότητος λέγοιτ' ἂν, τὰ τῇ οὐσίᾳ τῇ ἀνωτάτῳ προσπεφυκότα, καὶ τὴν θείαν μέν τις εἰ κατονομάσαι φύσιν, ολόκληρον ἡμῖν ὡς ἐν ἑνὶ τῷ σημαινομένῳ παρέδειξεν εὐθὺς τὴν ἁγίαν Τριάδα, τὴν ἐν μιᾷ θεότητι νοουμένην, πλὴν οὔπω διεσταλ- μένως τὸ ἑνὸς πρόσωπον ἰδικῶς. Πατέρα δὲ, καὶ Τέλν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον λέγων, οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἐστιν ἀδιακρίτως ἡ πᾶσα τῆς θεότητος φύσις, ποιεῖται τὴν δήλωσιν, ἀλλ' ἐξ ὧν τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος διαγινώ- σχεται ταυτὸν εἰς οὐσίαν ἐν ὑποστάσεσιν ἰδικαῖς, ἑκάστῳ τῶν νοουμένων ἀποκρίνοντος τοῦ λόγου, τὸ αὐτῷ προσῆκον ὄνομα, καὶ ἐν ἰδικαῖς τιθέντος ὑπο- στάσεσι τὰ οὐσιωδῶς ἡνωμένα. Τὴν μὲν γὰρ ἀνω τάτω ρίζαν, ἧς ἐπέκεινα τὸ σύμπαν οὐδὲν, ἐννοήσεις τὸν Πατέρα, τὸν δέ γε τῆς ἀνωτάτω ῥίζης ἐκπεφυ- κατα καὶ γεγεννημένον, παραδέξῃ τὸν Υἱὸν, οὐκ ἐν ἴσῃ τάξει τοῖς πεποιημένοις τὴν ἐν χρόνῳ λαχόντα γένεσιν, οὔτε μὴν ἐν ἐλάττοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, τὸ της ιδίας φύσεως ἐκφαίνοντα κάλλος, ἀλλ᾽ ἅμα τε καὶ συναίδιον, καὶ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσομέτρως ἔχοντα, δίχα μόνου του τεκεῖν· προσήκοι γὰρ ἂν τοῦτο μόνῳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. "Αγιον δὲ Πνεῦμα προσερεῖς τὸ « βιον. 135, DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A discernit. Nusquam enim ingenitum, sed Patrem nobis ipsum nominavit. C D B. Mulge lac, et erit butyrum *, › occinit no- bis Proverbium, et sapiens, ut equidem existimo, Salomonis oraculum. Incitare quippe eum cujus animus arcanis sententiis ebrius divinisque doctri- nis refertus sit ut aliquid utile proferat, ni- hil aliud fuerit, meo judicio, quam sermonibus ad pictatem pertinentibus ceu lacte satiari vehementer velle. Proinde, si per te licet, talem me præstabo, teque sæpiuscule, dum quid opponendum sit adver- sariis scire avet animus, interpellabo, et urgebo. Responde ergo etiam istud sciscitanti mihi. Num- quid Filius novit, inquiunt, ingenitum esse Pa- trem ? A. Novit: neque enim inficias ibo; sed neque rebus manifestis pugnare deprehendar unquam; ve- rumtamen novit esse ingenitum, sicuti incorrupti- bilem, et immortalemn, ac invisibilem : atqui nul lius horum mentionem fecit, sed Patrem nominavit dicens: ‹ Pater sancte, serva eos in veritate tua “. Item : • Confiteor tibi, Pater, Domine coeli ac terre "". » Quinetiam : Ego a Patre exivi et veni **. » Quid vero? Cum de sancto baptismate le- gem posuit, et inculpatæ fidei primum fundamen- tum universis terræ gentibus statuit, annon, iis præ- termissis, incorruptibili nimirum, et ingenito, et ca teris, baptizare jussit in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 67, ca meo judicio consultissime præ- teriens, per quæ nobis sanctam Trinitatem decla- rari non oportebat, ea vero nomina seligens, aliis- que anteponens, quæ distinctissimam nobis unius cujusque rei siguilicate propriam exsistentiam osten- derent. Communia enim, ut ita dicam, toti divinitati dicuntur ea quæ supremæ substantiæ insunt, et di- vinam quidem naturam si quis nominaverit, inte- · gram nobis velut uno in significato statim ostenderit sanctam Trinitatem, quæ in una deitate intelligi- tur, verumtamen nondum distincte unius personain peculiariter ac seorsim, Patrem autem dicendo, et Filium, et Spiritum sanctum, non ex iis quæ est indistincte tota deitatis natura explicatur, sed ex iis quibus sancta Trinitatis dignoscitur identitas quoad essentiam in propriis hypostasibus, sermone unicuique rei perceptæ congruum nomen distri- buente, et in peculiaribus ac propriis hypostasibus ea collocante, quæ sunt substantialiter unita. Su- premam etenim radicem ultra quam omnino nihil est, Patrem esse censebis, eum autem qui ex su- prema radice prodiit ac genitus est, Filium esse fateberis, non perinde ac res creatas in tempore productum : neque porro minus quam Patris natura suæ naturæ decus exserentem, sed simul coæternum, et in omnibus Patri æqualem, excepto hoc uno, quod genuit: hoc enim soli Deo ac Patri convenit. Sanctum porro Spirituw dices eum qui ex Deo Patre per Filium promanat naturaliter, et, in- 6ª Juan. xvi, 28. Matth. xxvi, « Matth. x1, 25. 33. Joan. xvn, 11.

τοῦ τεχόντος φύσιν. Αγέννητον μὲν γὰρ οὐδαμῶς, Πατέρα δὲ ἡμῖν ὠνόμαζεν αὐτόν. . Β. Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυρον, » ὁ τοῦ Σολομῶνος ἡμῖν ἐξάδει λόγος, καὶ σοφὸν, ὡς γέ μοι δοκεῖ, τὸ χρησμώδημα. Τὸ γάρτοι κατερεθίζειν ἐπὶ τὸ χρῆναί τι τῶν ἀναγκαίων εἰπεῖν, τὸν ἀποῤῥήτοις ἐννοίαις μεθύοντα νοῦν καὶ μαθήμασι τοῖς θείοις μετ μεστωμένον, εἴη ἄν, κατά γε τὸ αὐτῷ μοι δοκοῦν, ἕτερον οὐδὲν, ἢ ἐκεῖνο δρᾷν, τῶν εἰς εὐσέβειαν ἡκόν- των οἷά τινος γάλακτος ἐμφορεῖσθαι λόγων, οὐ με τρίως ἐρᾷν. Οὐκοῦν, ἣν ἐφίης, ἔσομαι τοιοῦτος, πρόσκλησιν ὥσπερ τινὰ ταῖς εἰς τὸ νοεῖν προθυμίαις τὸ ἀντιφέρεσθαι δοκοῦν, ἀεί πως παρεντιθείς. Από κριναι δὴ οὖν ἐρομένῳ καὶ τόδε. "Αρ' οὐκ οἶδε, φη- σιν, ἀγέννητον ὄντα ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα ; Α. Ναί, καταρνήσομαι γὰρ οὐδαμῶς, ἀλλ᾽ οὐδ' ἂν Β ὁλοίην πώποτε τοῖς ἐναργέσι φιλονεικῶν· πλὴν οἶδεν ὄντα ἀγέννη του, ὡς ἄφθαρτον, καὶ ἀθάνατον, καὶ ἀόρατον· ἀλλ' ἐμέμνητο μὲν τῶν τοιούτων οὐδενὸς, κατωνόμαζε δὲ Πατέρα, λέγων· ι Πάτερ ἅγιε, τήρη σαν αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου. • Καὶ αὖ · . Έξομο λογοῦμαι τοι. Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γές ο Καὶ μὴν καί· . Ἐγὼ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἔχω. » Τί δέ; Οὐχὶ καὶ τὸν ἐπὶ τῷ ἁγίῳ βαπτί- σματι θεσμοθετήσας ὅρον, καὶ τῆς ἀμωμήτου πίσ απέως τὴν ἐν ἀρχαῖς ὑποβάθραν τοῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ἀφ' ἥλιον κατατιθεὶς, οὐ παρεὶς ἐκεῖνα, καὶ παριπ- πεύσας, τό τε ἄφθαρτόν φημι καὶ τὸ ἀγέννητον, καὶ τὰ λοιπά, βαπτίζειν ἐκέλευσεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- τρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος; τὰ, οἶμαι, δι' ὧν μὲν ἥκιστ᾽ ἐχρῆν τὴν ἁγίαν ἡμῖν Τριάδα “ καταδηλοῦν, προμηθέστατα παρωθούμενος, ἀπολε- ξάμενος δὲ καὶ προθεὶς τῶν ἄλλων τὰ τῶν ὀνομάτων εὐκρινεστάτην ἡμῖν καθιστάντα τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων ἰδίαν ὕπαρξιν. Κοινὰ γὰρ, ἵν' οὕτως εἴπω, τῆς ὅλης θεότητος λέγοιτ' ἂν, τὰ τῇ οὐσίᾳ τῇ ἀνωτάτῳ προσπεφυκότα, καὶ τὴν θείαν μέν τις εἰ κατονομάσαι φύσιν, ολόκληρον ἡμῖν ὡς ἐν ἑνὶ τῷ σημαινομένῳ παρέδειξεν εὐθὺς τὴν ἁγίαν Τριάδα, τὴν ἐν μιᾷ θεότητι νοουμένην, πλὴν οὔπω διεσταλ- μένως τὸ ἑνὸς πρόσωπον ἰδικῶς. Πατέρα δὲ, καὶ Τέλν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον λέγων, οὐκ ἀφ᾽ ὧν ἐστιν ἀδιακρίτως ἡ πᾶσα τῆς θεότητος φύσις, ποιεῖται τὴν δήλωσιν, ἀλλ' ἐξ ὧν τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος διαγινώ- σχεται ταυτὸν εἰς οὐσίαν ἐν ὑποστάσεσιν ἰδικαῖς, ἑκάστῳ τῶν νοουμένων ἀποκρίνοντος τοῦ λόγου, τὸ αὐτῷ προσῆκον ὄνομα, καὶ ἐν ἰδικαῖς τιθέντος ὑπο- στάσεσι τὰ οὐσιωδῶς ἡνωμένα. Τὴν μὲν γὰρ ἀνω τάτω ρίζαν, ἧς ἐπέκεινα τὸ σύμπαν οὐδὲν, ἐννοήσεις τὸν Πατέρα, τὸν δέ γε τῆς ἀνωτάτω ῥίζης ἐκπεφυ- κατα καὶ γεγεννημένον, παραδέξῃ τὸν Υἱὸν, οὐκ ἐν ἴσῃ τάξει τοῖς πεποιημένοις τὴν ἐν χρόνῳ λαχόντα γένεσιν, οὔτε μὴν ἐν ἐλάττοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, τὸ της ιδίας φύσεως ἐκφαίνοντα κάλλος, ἀλλ᾽ ἅμα τε καὶ συναίδιον, καὶ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσομέτρως ἔχοντα, δίχα μόνου του τεκεῖν· προσήκοι γὰρ ἂν τοῦτο μόνῳ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. "Αγιον δὲ Πνεῦμα προσερεῖς τὸ « βιον. 135, DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A discernit. Nusquam enim ingenitum, sed Patrem nobis ipsum nominavit. C D B. Mulge lac, et erit butyrum *, › occinit no- bis Proverbium, et sapiens, ut equidem existimo, Salomonis oraculum. Incitare quippe eum cujus animus arcanis sententiis ebrius divinisque doctri- nis refertus sit ut aliquid utile proferat, ni- hil aliud fuerit, meo judicio, quam sermonibus ad pictatem pertinentibus ceu lacte satiari vehementer velle. Proinde, si per te licet, talem me præstabo, teque sæpiuscule, dum quid opponendum sit adver- sariis scire avet animus, interpellabo, et urgebo. Responde ergo etiam istud sciscitanti mihi. Num- quid Filius novit, inquiunt, ingenitum esse Pa- trem ? A. Novit: neque enim inficias ibo; sed neque rebus manifestis pugnare deprehendar unquam; ve- rumtamen novit esse ingenitum, sicuti incorrupti- bilem, et immortalemn, ac invisibilem : atqui nul lius horum mentionem fecit, sed Patrem nominavit dicens: ‹ Pater sancte, serva eos in veritate tua “. Item : • Confiteor tibi, Pater, Domine coeli ac terre "". » Quinetiam : Ego a Patre exivi et veni **. » Quid vero? Cum de sancto baptismate le- gem posuit, et inculpatæ fidei primum fundamen- tum universis terræ gentibus statuit, annon, iis præ- termissis, incorruptibili nimirum, et ingenito, et ca teris, baptizare jussit in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti 67, ca meo judicio consultissime præ- teriens, per quæ nobis sanctam Trinitatem decla- rari non oportebat, ea vero nomina seligens, aliis- que anteponens, quæ distinctissimam nobis unius cujusque rei siguilicate propriam exsistentiam osten- derent. Communia enim, ut ita dicam, toti divinitati dicuntur ea quæ supremæ substantiæ insunt, et di- vinam quidem naturam si quis nominaverit, inte- · gram nobis velut uno in significato statim ostenderit sanctam Trinitatem, quæ in una deitate intelligi- tur, verumtamen nondum distincte unius personain peculiariter ac seorsim, Patrem autem dicendo, et Filium, et Spiritum sanctum, non ex iis quæ est indistincte tota deitatis natura explicatur, sed ex iis quibus sancta Trinitatis dignoscitur identitas quoad essentiam in propriis hypostasibus, sermone unicuique rei perceptæ congruum nomen distri- buente, et in peculiaribus ac propriis hypostasibus ea collocante, quæ sunt substantialiter unita. Su- premam etenim radicem ultra quam omnino nihil est, Patrem esse censebis, eum autem qui ex su- prema radice prodiit ac genitus est, Filium esse fateberis, non perinde ac res creatas in tempore productum : neque porro minus quam Patris natura suæ naturæ decus exserentem, sed simul coæternum, et in omnibus Patri æqualem, excepto hoc uno, quod genuit: hoc enim soli Deo ac Patri convenit. Sanctum porro Spirituw dices eum qui ex Deo Patre per Filium promanat naturaliter, et, in- 6ª Juan. xvi, 28. Matth. xxvi, « Matth. x1, 25. 33. Joan. xvn, 11.

Α ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δι᾿ Υἱοῦ προχεόμενον φυσικῶς, καὶ καθάπερ ἐν τύπῳ τῆς εκ στομάτων διεκπνοής, τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνον ύπαρξιν, οὕτω τε σαφῆ καὶ ἀσύγχυτον τὴν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐν ὑπάρξεσιν ἰδικαῖς ἰδιότητα τηρῶν, μίαν τε καὶ ὁμοούσιον τὴν ἁπάντων βασιλίδα προσκυνήσεις φύσιν. Β. Κάλλιστα ἔφης· οὐ γὰρ ἔσθ' ὅπως ἂν οὐχ ὧδε ἡμῖν ταῦτ' ἔχοι. Φασὶ δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τοῦ ἀγεν νήτου φωνῆς, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἰδικῶς ὁρί ζεσθαι φύσιν, οὕτω τε ἀμογητὶ διαφανεῖσθαι λοιπὸν ἑτεροφυᾶ τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶν οὐ ταὐτὸν τῷ ἀγεν νήτῳ, τὸ γεννητόν. Α. Οὐκοῦν, ὦ βέλτιστος, φαῖμεν ἂν αὐτοῖς καὶ ἡμεῖς εἰκότως, εἰ τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ὁρίζει τὸ γεν- νητόν, ἑτεροφυᾶ δὲ ταύτῃ τοι καὶ ἀλλότριον εἶναι φασι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἐντεῦθεν ἤδη τί; Δεινὰ μὲν ἀποπληξίας ἐγκλήματα, παλίμφημοι δὲ τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσίας καταθρασύνονται δόξαι, κατασείουσαι πρὸς τὸ κάτω τὸν ἀνωτάτω, καίτοι λέγονται σαφῶς πρὸς ἡμᾶς μὲν ὡς πεποιημένους· ι Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ν ὑποστάσεως δὲ τῆς ἰδίας πέρι· « Ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Οπως δὲ ἡμῖν ὁ ἄνω τε καὶ ἄνωθεν κατοιχήσεται πρὸς τὸ κάτω καὶ ἀλλότριων αὐτοῦ, παντί τω συνιέναι ῥᾷον ἐκεῖνο δι- εσκεμμένῳ. Αρα γὰρ οὐχ ὥσπερ ἀγέννητον ἅπαν, ἀγεννήτῳ παντὶ δοίη τις ἂν κοινὸν ἔχειν λόγον, κατά γε τὸ ἀγεννήτως εἶναί φημι, οὕτως ἂν εἴη, κατά γε τὸν τοῖς διαλογισμοῖς ἑπόμενον λόγον, καὶ παντὶ τῷ γεννητῷ τὸ γεννητόν, ἴσον τε καὶ ὁμοίως ἔχον· Β. Εἶτα πῶς τοῦτο ἀμφίλογον ; Ὅμοιος γὰρ δι' ἀμφοῖν, καὶ ἀπαραποιήτως ἔχων ὁ συλλογισμός. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, δυσκάτοπτον ἔτι τὸ δυσ σέβημα ἐρεῖς, ήγουν οἴει διαλύσειν δύνασθαι τὸν ἀπα τεῶνα λόγον τῶν διεναντίας, κατάπλαστον μὲν ἔχοντα τὸν ὡραϊσμὸν, καὶ θεοπρεπέσι λεξειδίοις κατηγλαί σμένον, ὡς ἂν ἀποφέρειν δύναιτο τῶν ἁπλουστέρων τὸν νοῦν, ἀκαλλεστάτην δὲ σφόδρα τὴν δυσφημίαν ὠδίνοντα. Κατεκομίσθη γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς εἰς ποίημα, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν κατελογίσθη λοε- πὸν, ὁ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καί ἐσμεν. Εἰ γὰρ ὄρος ἔσται τοῦ Υἱοῦ κατ' ἐκείνους τὸ γεννητὸς ὄνομα, καὶ τῆς οὐσίας σημαντικὴν παραδεξαίμεθα τὴν φων νὴν, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, καθὸ νοεῖται γεννητὸς παντὶ γεννητῷ. Μυρία δὲ ταῦτα, καὶ ἀριθμοῦ κρείτ τονα, καὶ μέχρις αὐτῶν διήκοντα τῶν εὐτελεστάτων, ἐμπίδος λέγω καὶ μυίας καὶ τῶν αἰσχιόνων ἔτι. Β. Ορθώς έψης. Α. ᾿Ανθ' ὅπου δὲ δὴ καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσιν, ήγουν οἴονται Πατέρα ὑπάρχειν τὸν Θεὸν, εἰ μὴ τέτοκεν ἀληθῶς ἐξ ιδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν; Οὐκοῦν μήτε Πατέρα, μήτε μὴν Υἱὸν ὀνομαζόντων ἔτι· φίλη γὰρ ἀεὶ Χριστιανοῖς ἡ ἀλήθεια. Πρὸς μὲν οὖν τους παρ' ἐκείνων εμέτους, πῶς οὐκ ἀμείνων ή σιωπή ; « Μη ἀποκρίνου γὰρ ἄφρονι, φησί, κατὰ τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ. » 'Αλλ' ἵνα μὴ ὥσπερ οἱ τὴν ἐρήμην διώκον- τες, ἀκρατέστερόν τε καὶ ἀπηνέστερον ἐπιφύωνται S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. star spirationis quæ prodit ex ore, suam nobis exsi- stentiam manifestat: atque ita claram et inconfu- sam trium hypostaseon in propriis ac peculiaribus exsistentiis servans proprietatem, unam et con- substantialęm universorum reginam adorabis na- turam. B. Præclare : neque enim aliter bæc esse unquam crediderim. Verumtamen siunt per vocem illam, in- geniti, Dei ac Patris naturam peculiariter defuiri, atque ita nullo demum negotio patefactum iri alte- rius esse naturæ Filium, siquidem non est idem cum ingenito genitumn. A. At, o miseri (sic enim illos inerito compel- lem), si Filii naturam definit genitum, diversæ au- ten idcirco naturæ et alienum esse a substantia Patris dicitis, quid tum inde? Gravissima quidem sunt vesanæ mentis argumenta : sed sinistræ opi- niones Unigeniti substantiam audacter invadunt, supremum ad inferiora decutientes, tametsi diserte dicat nobis quidem ceu creatis : ‹ Vos de deorsum estis : s de sua autem hypostasi : . Ego de super- nis sum “. » Quomodo autem ille qui supernus est, ac de supernis, descendet ad id quod inferius est, et alienum ab se, facile cuivis patèbit, si in illud diligenter inspexerit. Annon enim sicut ingenitum omne cum omni ingenito communem habere ratio- nem concesseris, in eo nimirum quod citra genera - tionem exsistit, ita certe argumenti certa consecu- tione omni quoque genito genitum est æquale ac simile? B. Qui potest illud esse dubium? Una enim est ne simplex in utroque ratio. A. An igitur, Hermia, obscuram adhuc impieta- tem esse dices, aut latere posse adversariorum imposturam, quas fucatam quidem speciem habel, et voculis Deo convenientibus ornatam, quæ sim- pliciorum animos abripit, alioquin blasphemiam detestandam parit. Deus enim deductus est in crea- turam, et inter ea quæ corruptioni et generationi sunt obnoxia connumeratus est tandem is, in quo vivimus, movemur, et sumus “‘. Nam si geniti no- men filii definitio est, ut illi sentiunt, eam- que vocein substantiam significare concesserimus, eamdem rationem habebit, in quantum genitus in- telligitur, cum omni genito, Innumera autem sunt isthæc, et usque ad culicem nimirum, et murem, et his aðkuc viliora extenduntur. B. Recte dicis. A. Quam ob causam vero Filium quoque nomi- mant, aut Patrem Deum esse credunt, nisi revera genuit ex sua substantia Filium? Igitur neque Pa- trem, neque Filium nominent amplius; amant enim Christiani veritatem. Itaque adversus illorum vomitus numquid silere præstiterit? • Ne enim re- spondeas stulto juxta stultitiam suam *, » inquit Salomon. Sed ne in exercitatione dicendi præsidio constituto, plerosque tanquam vadimonio deserto . * Juau, viii, 23. • Act. xvII, 28. 7• Prov. xxv, B C D

Α ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δι᾿ Υἱοῦ προχεόμενον φυσικῶς, καὶ καθάπερ ἐν τύπῳ τῆς εκ στομάτων διεκπνοής, τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνον ύπαρξιν, οὕτω τε σαφῆ καὶ ἀσύγχυτον τὴν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐν ὑπάρξεσιν ἰδικαῖς ἰδιότητα τηρῶν, μίαν τε καὶ ὁμοούσιον τὴν ἁπάντων βασιλίδα προσκυνήσεις φύσιν. Β. Κάλλιστα ἔφης· οὐ γὰρ ἔσθ' ὅπως ἂν οὐχ ὧδε ἡμῖν ταῦτ' ἔχοι. Φασὶ δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τοῦ ἀγεν νήτου φωνῆς, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἰδικῶς ὁρί ζεσθαι φύσιν, οὕτω τε ἀμογητὶ διαφανεῖσθαι λοιπὸν ἑτεροφυᾶ τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶν οὐ ταὐτὸν τῷ ἀγεν νήτῳ, τὸ γεννητόν. Α. Οὐκοῦν, ὦ βέλτιστος, φαῖμεν ἂν αὐτοῖς καὶ ἡμεῖς εἰκότως, εἰ τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ὁρίζει τὸ γεν- νητόν, ἑτεροφυᾶ δὲ ταύτῃ τοι καὶ ἀλλότριον εἶναι φασι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἐντεῦθεν ἤδη τί; Δεινὰ μὲν ἀποπληξίας ἐγκλήματα, παλίμφημοι δὲ τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσίας καταθρασύνονται δόξαι, κατασείουσαι πρὸς τὸ κάτω τὸν ἀνωτάτω, καίτοι λέγονται σαφῶς πρὸς ἡμᾶς μὲν ὡς πεποιημένους· ι Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ν ὑποστάσεως δὲ τῆς ἰδίας πέρι· « Ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Οπως δὲ ἡμῖν ὁ ἄνω τε καὶ ἄνωθεν κατοιχήσεται πρὸς τὸ κάτω καὶ ἀλλότριων αὐτοῦ, παντί τω συνιέναι ῥᾷον ἐκεῖνο δι- εσκεμμένῳ. Αρα γὰρ οὐχ ὥσπερ ἀγέννητον ἅπαν, ἀγεννήτῳ παντὶ δοίη τις ἂν κοινὸν ἔχειν λόγον, κατά γε τὸ ἀγεννήτως εἶναί φημι, οὕτως ἂν εἴη, κατά γε τὸν τοῖς διαλογισμοῖς ἑπόμενον λόγον, καὶ παντὶ τῷ γεννητῷ τὸ γεννητόν, ἴσον τε καὶ ὁμοίως ἔχον· Β. Εἶτα πῶς τοῦτο ἀμφίλογον ; Ὅμοιος γὰρ δι' ἀμφοῖν, καὶ ἀπαραποιήτως ἔχων ὁ συλλογισμός. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, δυσκάτοπτον ἔτι τὸ δυσ σέβημα ἐρεῖς, ήγουν οἴει διαλύσειν δύνασθαι τὸν ἀπα τεῶνα λόγον τῶν διεναντίας, κατάπλαστον μὲν ἔχοντα τὸν ὡραϊσμὸν, καὶ θεοπρεπέσι λεξειδίοις κατηγλαί σμένον, ὡς ἂν ἀποφέρειν δύναιτο τῶν ἁπλουστέρων τὸν νοῦν, ἀκαλλεστάτην δὲ σφόδρα τὴν δυσφημίαν ὠδίνοντα. Κατεκομίσθη γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς εἰς ποίημα, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν κατελογίσθη λοε- πὸν, ὁ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καί ἐσμεν. Εἰ γὰρ ὄρος ἔσται τοῦ Υἱοῦ κατ' ἐκείνους τὸ γεννητὸς ὄνομα, καὶ τῆς οὐσίας σημαντικὴν παραδεξαίμεθα τὴν φων νὴν, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, καθὸ νοεῖται γεννητὸς παντὶ γεννητῷ. Μυρία δὲ ταῦτα, καὶ ἀριθμοῦ κρείτ τονα, καὶ μέχρις αὐτῶν διήκοντα τῶν εὐτελεστάτων, ἐμπίδος λέγω καὶ μυίας καὶ τῶν αἰσχιόνων ἔτι. Β. Ορθώς έψης. Α. ᾿Ανθ' ὅπου δὲ δὴ καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσιν, ήγουν οἴονται Πατέρα ὑπάρχειν τὸν Θεὸν, εἰ μὴ τέτοκεν ἀληθῶς ἐξ ιδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν; Οὐκοῦν μήτε Πατέρα, μήτε μὴν Υἱὸν ὀνομαζόντων ἔτι· φίλη γὰρ ἀεὶ Χριστιανοῖς ἡ ἀλήθεια. Πρὸς μὲν οὖν τους παρ' ἐκείνων εμέτους, πῶς οὐκ ἀμείνων ή σιωπή ; « Μη ἀποκρίνου γὰρ ἄφρονι, φησί, κατὰ τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ. » 'Αλλ' ἵνα μὴ ὥσπερ οἱ τὴν ἐρήμην διώκον- τες, ἀκρατέστερόν τε καὶ ἀπηνέστερον ἐπιφύωνται S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. star spirationis quæ prodit ex ore, suam nobis exsi- stentiam manifestat: atque ita claram et inconfu- sam trium hypostaseon in propriis ac peculiaribus exsistentiis servans proprietatem, unam et con- substantialęm universorum reginam adorabis na- turam. B. Præclare : neque enim aliter bæc esse unquam crediderim. Verumtamen siunt per vocem illam, in- geniti, Dei ac Patris naturam peculiariter defuiri, atque ita nullo demum negotio patefactum iri alte- rius esse naturæ Filium, siquidem non est idem cum ingenito genitumn. A. At, o miseri (sic enim illos inerito compel- lem), si Filii naturam definit genitum, diversæ au- ten idcirco naturæ et alienum esse a substantia Patris dicitis, quid tum inde? Gravissima quidem sunt vesanæ mentis argumenta : sed sinistræ opi- niones Unigeniti substantiam audacter invadunt, supremum ad inferiora decutientes, tametsi diserte dicat nobis quidem ceu creatis : ‹ Vos de deorsum estis : s de sua autem hypostasi : . Ego de super- nis sum “. » Quomodo autem ille qui supernus est, ac de supernis, descendet ad id quod inferius est, et alienum ab se, facile cuivis patèbit, si in illud diligenter inspexerit. Annon enim sicut ingenitum omne cum omni ingenito communem habere ratio- nem concesseris, in eo nimirum quod citra genera - tionem exsistit, ita certe argumenti certa consecu- tione omni quoque genito genitum est æquale ac simile? B. Qui potest illud esse dubium? Una enim est ne simplex in utroque ratio. A. An igitur, Hermia, obscuram adhuc impieta- tem esse dices, aut latere posse adversariorum imposturam, quas fucatam quidem speciem habel, et voculis Deo convenientibus ornatam, quæ sim- pliciorum animos abripit, alioquin blasphemiam detestandam parit. Deus enim deductus est in crea- turam, et inter ea quæ corruptioni et generationi sunt obnoxia connumeratus est tandem is, in quo vivimus, movemur, et sumus “‘. Nam si geniti no- men filii definitio est, ut illi sentiunt, eam- que vocein substantiam significare concesserimus, eamdem rationem habebit, in quantum genitus in- telligitur, cum omni genito, Innumera autem sunt isthæc, et usque ad culicem nimirum, et murem, et his aðkuc viliora extenduntur. B. Recte dicis. A. Quam ob causam vero Filium quoque nomi- mant, aut Patrem Deum esse credunt, nisi revera genuit ex sua substantia Filium? Igitur neque Pa- trem, neque Filium nominent amplius; amant enim Christiani veritatem. Itaque adversus illorum vomitus numquid silere præstiterit? • Ne enim re- spondeas stulto juxta stultitiam suam *, » inquit Salomon. Sed ne in exercitatione dicendi præsidio constituto, plerosque tanquam vadimonio deserto . * Juau, viii, 23. • Act. xvII, 28. 7• Prov. xxv, B C D

Α ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δι᾿ Υἱοῦ προχεόμενον φυσικῶς, καὶ καθάπερ ἐν τύπῳ τῆς εκ στομάτων διεκπνοής, τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνον ύπαρξιν, οὕτω τε σαφῆ καὶ ἀσύγχυτον τὴν τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐν ὑπάρξεσιν ἰδικαῖς ἰδιότητα τηρῶν, μίαν τε καὶ ὁμοούσιον τὴν ἁπάντων βασιλίδα προσκυνήσεις φύσιν. Β. Κάλλιστα ἔφης· οὐ γὰρ ἔσθ' ὅπως ἂν οὐχ ὧδε ἡμῖν ταῦτ' ἔχοι. Φασὶ δ' οὖν ὅμως διὰ τῆς τοῦ ἀγεν νήτου φωνῆς, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἰδικῶς ὁρί ζεσθαι φύσιν, οὕτω τε ἀμογητὶ διαφανεῖσθαι λοιπὸν ἑτεροφυᾶ τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶν οὐ ταὐτὸν τῷ ἀγεν νήτῳ, τὸ γεννητόν. Α. Οὐκοῦν, ὦ βέλτιστος, φαῖμεν ἂν αὐτοῖς καὶ ἡμεῖς εἰκότως, εἰ τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν ὁρίζει τὸ γεν- νητόν, ἑτεροφυᾶ δὲ ταύτῃ τοι καὶ ἀλλότριον εἶναι φασι τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, τὸ ἐντεῦθεν ἤδη τί; Δεινὰ μὲν ἀποπληξίας ἐγκλήματα, παλίμφημοι δὲ τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσίας καταθρασύνονται δόξαι, κατασείουσαι πρὸς τὸ κάτω τὸν ἀνωτάτω, καίτοι λέγονται σαφῶς πρὸς ἡμᾶς μὲν ὡς πεποιημένους· ι Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ν ὑποστάσεως δὲ τῆς ἰδίας πέρι· « Ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. » Οπως δὲ ἡμῖν ὁ ἄνω τε καὶ ἄνωθεν κατοιχήσεται πρὸς τὸ κάτω καὶ ἀλλότριων αὐτοῦ, παντί τω συνιέναι ῥᾷον ἐκεῖνο δι- εσκεμμένῳ. Αρα γὰρ οὐχ ὥσπερ ἀγέννητον ἅπαν, ἀγεννήτῳ παντὶ δοίη τις ἂν κοινὸν ἔχειν λόγον, κατά γε τὸ ἀγεννήτως εἶναί φημι, οὕτως ἂν εἴη, κατά γε τὸν τοῖς διαλογισμοῖς ἑπόμενον λόγον, καὶ παντὶ τῷ γεννητῷ τὸ γεννητόν, ἴσον τε καὶ ὁμοίως ἔχον· Β. Εἶτα πῶς τοῦτο ἀμφίλογον ; Ὅμοιος γὰρ δι' ἀμφοῖν, καὶ ἀπαραποιήτως ἔχων ὁ συλλογισμός. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, δυσκάτοπτον ἔτι τὸ δυσ σέβημα ἐρεῖς, ήγουν οἴει διαλύσειν δύνασθαι τὸν ἀπα τεῶνα λόγον τῶν διεναντίας, κατάπλαστον μὲν ἔχοντα τὸν ὡραϊσμὸν, καὶ θεοπρεπέσι λεξειδίοις κατηγλαί σμένον, ὡς ἂν ἀποφέρειν δύναιτο τῶν ἁπλουστέρων τὸν νοῦν, ἀκαλλεστάτην δὲ σφόδρα τὴν δυσφημίαν ὠδίνοντα. Κατεκομίσθη γὰρ ἡμῖν ὁ Θεὸς εἰς ποίημα, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν κατελογίσθη λοε- πὸν, ὁ ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καί ἐσμεν. Εἰ γὰρ ὄρος ἔσται τοῦ Υἱοῦ κατ' ἐκείνους τὸ γεννητὸς ὄνομα, καὶ τῆς οὐσίας σημαντικὴν παραδεξαίμεθα τὴν φων νὴν, τὸν αὐτὸν ἕξει λόγον, καθὸ νοεῖται γεννητὸς παντὶ γεννητῷ. Μυρία δὲ ταῦτα, καὶ ἀριθμοῦ κρείτ τονα, καὶ μέχρις αὐτῶν διήκοντα τῶν εὐτελεστάτων, ἐμπίδος λέγω καὶ μυίας καὶ τῶν αἰσχιόνων ἔτι. Β. Ορθώς έψης. Α. ᾿Ανθ' ὅπου δὲ δὴ καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσιν, ήγουν οἴονται Πατέρα ὑπάρχειν τὸν Θεὸν, εἰ μὴ τέτοκεν ἀληθῶς ἐξ ιδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν; Οὐκοῦν μήτε Πατέρα, μήτε μὴν Υἱὸν ὀνομαζόντων ἔτι· φίλη γὰρ ἀεὶ Χριστιανοῖς ἡ ἀλήθεια. Πρὸς μὲν οὖν τους παρ' ἐκείνων εμέτους, πῶς οὐκ ἀμείνων ή σιωπή ; « Μη ἀποκρίνου γὰρ ἄφρονι, φησί, κατὰ τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ. » 'Αλλ' ἵνα μὴ ὥσπερ οἱ τὴν ἐρήμην διώκον- τες, ἀκρατέστερόν τε καὶ ἀπηνέστερον ἐπιφύωνται S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. star spirationis quæ prodit ex ore, suam nobis exsi- stentiam manifestat: atque ita claram et inconfu- sam trium hypostaseon in propriis ac peculiaribus exsistentiis servans proprietatem, unam et con- substantialęm universorum reginam adorabis na- turam. B. Præclare : neque enim aliter bæc esse unquam crediderim. Verumtamen siunt per vocem illam, in- geniti, Dei ac Patris naturam peculiariter defuiri, atque ita nullo demum negotio patefactum iri alte- rius esse naturæ Filium, siquidem non est idem cum ingenito genitumn. A. At, o miseri (sic enim illos inerito compel- lem), si Filii naturam definit genitum, diversæ au- ten idcirco naturæ et alienum esse a substantia Patris dicitis, quid tum inde? Gravissima quidem sunt vesanæ mentis argumenta : sed sinistræ opi- niones Unigeniti substantiam audacter invadunt, supremum ad inferiora decutientes, tametsi diserte dicat nobis quidem ceu creatis : ‹ Vos de deorsum estis : s de sua autem hypostasi : . Ego de super- nis sum “. » Quomodo autem ille qui supernus est, ac de supernis, descendet ad id quod inferius est, et alienum ab se, facile cuivis patèbit, si in illud diligenter inspexerit. Annon enim sicut ingenitum omne cum omni ingenito communem habere ratio- nem concesseris, in eo nimirum quod citra genera - tionem exsistit, ita certe argumenti certa consecu- tione omni quoque genito genitum est æquale ac simile? B. Qui potest illud esse dubium? Una enim est ne simplex in utroque ratio. A. An igitur, Hermia, obscuram adhuc impieta- tem esse dices, aut latere posse adversariorum imposturam, quas fucatam quidem speciem habel, et voculis Deo convenientibus ornatam, quæ sim- pliciorum animos abripit, alioquin blasphemiam detestandam parit. Deus enim deductus est in crea- turam, et inter ea quæ corruptioni et generationi sunt obnoxia connumeratus est tandem is, in quo vivimus, movemur, et sumus “‘. Nam si geniti no- men filii definitio est, ut illi sentiunt, eam- que vocein substantiam significare concesserimus, eamdem rationem habebit, in quantum genitus in- telligitur, cum omni genito, Innumera autem sunt isthæc, et usque ad culicem nimirum, et murem, et his aðkuc viliora extenduntur. B. Recte dicis. A. Quam ob causam vero Filium quoque nomi- mant, aut Patrem Deum esse credunt, nisi revera genuit ex sua substantia Filium? Igitur neque Pa- trem, neque Filium nominent amplius; amant enim Christiani veritatem. Itaque adversus illorum vomitus numquid silere præstiterit? • Ne enim re- spondeas stulto juxta stultitiam suam *, » inquit Salomon. Sed ne in exercitatione dicendi præsidio constituto, plerosque tanquam vadimonio deserto . * Juau, viii, 23. • Act. xvII, 28. 7• Prov. xxv, B C D

τοῖς πολλοῖς, ἐπιτείχισμα ποιούμενοι τὸ ἐν λόγοις ἐν- Α τριβές, οιόμενοί τε ὑπάρχειν δυσανάτρεπτον κομιδή τὸν οὐκ οἶδ' ὅπως αὐτοῖς ἐκπορισθέντα λόγον, καὶ συλλογισμοῖς ἀθλίοις ἐπικουρούμενον· φέρε δή, φέρε τοὺς ταῖς ἐξ ἀπάτης καὶ δόλου παντευχίαις ένηρμα σμένους ψιλοί τινες ὥσπερ καὶ ἀθώρηκτοι πολεμι- σταί, ταῖς ἀπὸ κοινῶν ἐννοιῶν ἀνθυποφοραῖς, Χρι- στοῦ συνόντος τε καὶ συνασπίζοντος, ὡς ἔνι κατα δηώσωμεν, ἀναμελῳδοῦντες εὐκαίρως τὸ διὰ φωνῆς του Δαβίδ· · Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ βομφαία μου οὐ σώσει με. Ἔτωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν σέ, κατῄσχυνας. Β. Ιθι δὴ οὖν εὖ μάλα γεννικῶς· συναντιτάξεται γάρ, καὶ σύνοπλος ἡμῖν ὁ πάντων ἔσται Δεσπότης. Α. Εἶμι μὲν δὴ, καὶ μάλα προθύμως· ὀκνητέον γὰρ ἡκιστά γε· οἶμαι δὲ δεῖν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκεῖνο εἰπεῖν. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Ως ἀνούστατά τε καὶ ἀτεχνέστατα δρον εἶναι φασιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον· ὅρον δὲ εἶνα φημι, τὸ ὁρισμοῦ δύναμιν ἔχον. Η οὐχὶ τοιοῦτος ὁ παρ' αὐτοῖς ἔφυ λόγος, καὶ ἀναισχυντίας εἰς τοῦτο διεληλακότες ἀλοξεν ἄν; Β. Ναί. Καταδείσαντες γὰρ οὐδὲν, ὧδέ τε ἐροῦσι, καὶ μὴν καὶ ἑνστήσονται. Δ. Οὐκ ἂν διαψεύσαιο. Θρασύ γάρ τι χρῆμα καὶ αἰδοὺς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω βεβηκός, ἀμαθία, όκνον τα πεφροντικός οὐδ᾽ ὅπωστιοῦν. Ηκιστα γὰρ δὴ δε διέναι φιλεῖ καὶ τὸ αὐτῆς, εἰ τύχοι, τῆς ὄντως ὀρθῆς τε καὶ ἀμωμήτου καταψηφίζεσθαι δόξης, καταθεῖ δὲ μᾶλλον ἀπεριεργάστως πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ εἰ φαίνατό τι τῶν λίαν ἀπηχεστάτων. Θέα δὲ δὴ οὖν τοῖς ἐξ ἀμαθίας αλόντας βρόχοις, ἔν γε τούτῳ μά λιστα δεινῶς. Τοὺς γάρτοι τῶν οὐσιῶν ὅρους, οὐκ ἐν ὀνόματι καὶ λέξει μια ποιουμένους εὑρήσομεν τους οἱ γε ταῦτά εἰσιν ὅτι μάλιστα σοφοί, καὶ οἷς ἐν λόγῳ τὸ ἐν τούτοις εὐδοκιμεῖν, καὶ ἐξακριβοῦν ἐπείγεσθαι ταυτί, ἀπἶδον εὑρήσομεν. Καὶ οὗ τί που τὸ ἐν λέξει μια ποιεῖσθαι τοὺς ὄρους, ἀλλ' εἰ καί τις ἴοι διὰ δυοῖν, οὐκ εἰσάπαξ γὰρ καὶ τελείως καταδηλοῦσθαί φασιν, ἀλλ' ἐν τρισί που μᾶλλον ἢ καὶ ἔτι πλείοσιν· ἀριδης λότατα γὰρ εἶεν ἂν οὕτω τὰ ὁριζόμενα. Β. Οἷον δὴ τί ; Δ. Εἰ γὰρ ἐξαιτοῦτό τις ἀποφήνασθαι τυχὸν τὸ, τί ἐστιν ἄνθρωπος· εἶτα ποιοῖτο τὴν ἀπόκρισιν στενο τάτην ὥσπερ καὶ ἐν λέξει μιᾷ, καὶ ὁρίσαιτο λέγων, ζώον· ἀσημότατα ἐρεῖ. Ομολογουμένως μὲν γὰρ ζώον ὁ ἄνθρωπος, πλὴν οὐ μόνως τε καὶ ἰδικῶς, ἀλλὰ συνωνύμως ἑτέροις. Πλεῖστα γὰρ ὅσα καὶ ἕτερα ζώα. Καὶ γὰρ καὶ κύων καὶ βοῦς, καὶ πάρδαλις, ζῶα. Εἰ δὲ δὴ καὶ δευτέραν τῇ πρώτῃ λέξει προσθείς, ζῶον είναι διορίσαιτο θνητόν, οὐδὲν ἧττον ἀτονήσει περί τὴν ἀκριβῆ καὶ ὁλοκλήρως ἔχουσαν ἔνδειξιν, καίτοι λέγων ταληθές. Ζῶα γὰρ εἶναί φαμεν θνητά, κύνα τε καὶ βοῦν, καὶ τὰ λοιπά. Εἰ δὲ δὴ προήχοι καθεξής διὰ δ. θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισῶντας ἡμᾶς τε καὶ • DE.SS. TRINITATE DIALOGUS II. rati orationem nescio quam, et miseris suffultam argumentis : agedum illos fraudis et doli armis in- struetos, nudi veluti milites ac inermes ducta a communibus argumentis refutatione, Christo præ- sente et propugnante, nos pro virili sternamus, commodum occinentes illud Davidicum : ‹ Non enim in arcu meo sperabo, et gladius mens non servabit me. Salvasti enim nos de afligentibus nos, et qui oderunt nos et te, confudisti 1. impotentius et acerbius invadant, everti non posse Psul ALII, 7, B B. Perge itaque audacter: nobiscum enim stabit in acie, et simul arma capiet universorum Do- minus. A. Pergo vero sane quam alacriter : neque enim cunctandum est: sed illud primum omnium dicen- dum puto. B. Ecquidnam tum, deGuitionem esse in Deo. Ego vero defluitio- nein esse statuo, id quod definitíonis vim et ratio- nem habet. Annon id genus loquendi apud eos primum natum est, et eo impudentiæ venisse de- prehendentur ? B. Ita prorsus. Sic enim loqui minime vereban- tur, instabuntque porro. A. Non falleris. Est enim audax et inverecunda plane ignorantia, nec quidquam metuit. Ipsam C quippe rectam et inculpatam opinionem, si ita res tulerit, condemnare non veretur, quinimo temere arripit quodcunque arridet, quamvis absurdissi - mum appareat. Vide ergo quam sint illi hac in re gravibus imperitiæ laqueis impliciti. Sub- stantiarum enim definitiones non uno vocabulo aut dictione sola fieri a philosophis inveniemus, idque rejici ab iis comperiemnus qui hoc potissimum no- mine clarent, et definitiones accurate vestigant. Ne- que porro una dictione fieri definitiones, sed ne si duas quidem adhibeas, non in totum ac plene ma- nifestari aiunt, sed in tribus saltem aut etiam plu- ribus. Sic enim manifestissima sunt quæ deti- niuntar. D B. Celo exemplum. A. Si quis forsan rogetur uti definiat quid sit homo, et uno vocabulo brevissime respondeat, de- fuiatyne dicens, animal : obscurissime loquetur. Homo enim animal est procul dubio, sed non solum et seorsim, sed univoce cum aliis. Animalia quippe sunt eliam alia quamplurima. Cauis enim, et bos, et panthera animalia sunt. Sin autem addita voce altera, definierit, animal esse mortale, nihilose- cius ab accurata et perfecta rei demonstratione ex- cidet, quamvis verum dicat. Animalia enim diei- mus esse mortalia, canem, et bovem, et calera istiusmodi. Quod si deinceps omnia complectatur. 4. Stulte cos et imperite dicere illud, ingeni-_

τοῖς πολλοῖς, ἐπιτείχισμα ποιούμενοι τὸ ἐν λόγοις ἐν- Α τριβές, οιόμενοί τε ὑπάρχειν δυσανάτρεπτον κομιδή τὸν οὐκ οἶδ' ὅπως αὐτοῖς ἐκπορισθέντα λόγον, καὶ συλλογισμοῖς ἀθλίοις ἐπικουρούμενον· φέρε δή, φέρε τοὺς ταῖς ἐξ ἀπάτης καὶ δόλου παντευχίαις ένηρμα σμένους ψιλοί τινες ὥσπερ καὶ ἀθώρηκτοι πολεμι- σταί, ταῖς ἀπὸ κοινῶν ἐννοιῶν ἀνθυποφοραῖς, Χρι- στοῦ συνόντος τε καὶ συνασπίζοντος, ὡς ἔνι κατα δηώσωμεν, ἀναμελῳδοῦντες εὐκαίρως τὸ διὰ φωνῆς του Δαβίδ· · Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ βομφαία μου οὐ σώσει με. Ἔτωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν σέ, κατῄσχυνας. Β. Ιθι δὴ οὖν εὖ μάλα γεννικῶς· συναντιτάξεται γάρ, καὶ σύνοπλος ἡμῖν ὁ πάντων ἔσται Δεσπότης. Α. Εἶμι μὲν δὴ, καὶ μάλα προθύμως· ὀκνητέον γὰρ ἡκιστά γε· οἶμαι δὲ δεῖν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκεῖνο εἰπεῖν. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Ως ἀνούστατά τε καὶ ἀτεχνέστατα δρον εἶναι φασιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον· ὅρον δὲ εἶνα φημι, τὸ ὁρισμοῦ δύναμιν ἔχον. Η οὐχὶ τοιοῦτος ὁ παρ' αὐτοῖς ἔφυ λόγος, καὶ ἀναισχυντίας εἰς τοῦτο διεληλακότες ἀλοξεν ἄν; Β. Ναί. Καταδείσαντες γὰρ οὐδὲν, ὧδέ τε ἐροῦσι, καὶ μὴν καὶ ἑνστήσονται. Δ. Οὐκ ἂν διαψεύσαιο. Θρασύ γάρ τι χρῆμα καὶ αἰδοὺς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω βεβηκός, ἀμαθία, όκνον τα πεφροντικός οὐδ᾽ ὅπωστιοῦν. Ηκιστα γὰρ δὴ δε διέναι φιλεῖ καὶ τὸ αὐτῆς, εἰ τύχοι, τῆς ὄντως ὀρθῆς τε καὶ ἀμωμήτου καταψηφίζεσθαι δόξης, καταθεῖ δὲ μᾶλλον ἀπεριεργάστως πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ εἰ φαίνατό τι τῶν λίαν ἀπηχεστάτων. Θέα δὲ δὴ οὖν τοῖς ἐξ ἀμαθίας αλόντας βρόχοις, ἔν γε τούτῳ μά λιστα δεινῶς. Τοὺς γάρτοι τῶν οὐσιῶν ὅρους, οὐκ ἐν ὀνόματι καὶ λέξει μια ποιουμένους εὑρήσομεν τους οἱ γε ταῦτά εἰσιν ὅτι μάλιστα σοφοί, καὶ οἷς ἐν λόγῳ τὸ ἐν τούτοις εὐδοκιμεῖν, καὶ ἐξακριβοῦν ἐπείγεσθαι ταυτί, ἀπἶδον εὑρήσομεν. Καὶ οὗ τί που τὸ ἐν λέξει μια ποιεῖσθαι τοὺς ὄρους, ἀλλ' εἰ καί τις ἴοι διὰ δυοῖν, οὐκ εἰσάπαξ γὰρ καὶ τελείως καταδηλοῦσθαί φασιν, ἀλλ' ἐν τρισί που μᾶλλον ἢ καὶ ἔτι πλείοσιν· ἀριδης λότατα γὰρ εἶεν ἂν οὕτω τὰ ὁριζόμενα. Β. Οἷον δὴ τί ; Δ. Εἰ γὰρ ἐξαιτοῦτό τις ἀποφήνασθαι τυχὸν τὸ, τί ἐστιν ἄνθρωπος· εἶτα ποιοῖτο τὴν ἀπόκρισιν στενο τάτην ὥσπερ καὶ ἐν λέξει μιᾷ, καὶ ὁρίσαιτο λέγων, ζώον· ἀσημότατα ἐρεῖ. Ομολογουμένως μὲν γὰρ ζώον ὁ ἄνθρωπος, πλὴν οὐ μόνως τε καὶ ἰδικῶς, ἀλλὰ συνωνύμως ἑτέροις. Πλεῖστα γὰρ ὅσα καὶ ἕτερα ζώα. Καὶ γὰρ καὶ κύων καὶ βοῦς, καὶ πάρδαλις, ζῶα. Εἰ δὲ δὴ καὶ δευτέραν τῇ πρώτῃ λέξει προσθείς, ζῶον είναι διορίσαιτο θνητόν, οὐδὲν ἧττον ἀτονήσει περί τὴν ἀκριβῆ καὶ ὁλοκλήρως ἔχουσαν ἔνδειξιν, καίτοι λέγων ταληθές. Ζῶα γὰρ εἶναί φαμεν θνητά, κύνα τε καὶ βοῦν, καὶ τὰ λοιπά. Εἰ δὲ δὴ προήχοι καθεξής διὰ δ. θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισῶντας ἡμᾶς τε καὶ • DE.SS. TRINITATE DIALOGUS II. rati orationem nescio quam, et miseris suffultam argumentis : agedum illos fraudis et doli armis in- struetos, nudi veluti milites ac inermes ducta a communibus argumentis refutatione, Christo præ- sente et propugnante, nos pro virili sternamus, commodum occinentes illud Davidicum : ‹ Non enim in arcu meo sperabo, et gladius mens non servabit me. Salvasti enim nos de afligentibus nos, et qui oderunt nos et te, confudisti 1. impotentius et acerbius invadant, everti non posse Psul ALII, 7, B B. Perge itaque audacter: nobiscum enim stabit in acie, et simul arma capiet universorum Do- minus. A. Pergo vero sane quam alacriter : neque enim cunctandum est: sed illud primum omnium dicen- dum puto. B. Ecquidnam tum, deGuitionem esse in Deo. Ego vero defluitio- nein esse statuo, id quod definitíonis vim et ratio- nem habet. Annon id genus loquendi apud eos primum natum est, et eo impudentiæ venisse de- prehendentur ? B. Ita prorsus. Sic enim loqui minime vereban- tur, instabuntque porro. A. Non falleris. Est enim audax et inverecunda plane ignorantia, nec quidquam metuit. Ipsam C quippe rectam et inculpatam opinionem, si ita res tulerit, condemnare non veretur, quinimo temere arripit quodcunque arridet, quamvis absurdissi - mum appareat. Vide ergo quam sint illi hac in re gravibus imperitiæ laqueis impliciti. Sub- stantiarum enim definitiones non uno vocabulo aut dictione sola fieri a philosophis inveniemus, idque rejici ab iis comperiemnus qui hoc potissimum no- mine clarent, et definitiones accurate vestigant. Ne- que porro una dictione fieri definitiones, sed ne si duas quidem adhibeas, non in totum ac plene ma- nifestari aiunt, sed in tribus saltem aut etiam plu- ribus. Sic enim manifestissima sunt quæ deti- niuntar. D B. Celo exemplum. A. Si quis forsan rogetur uti definiat quid sit homo, et uno vocabulo brevissime respondeat, de- fuiatyne dicens, animal : obscurissime loquetur. Homo enim animal est procul dubio, sed non solum et seorsim, sed univoce cum aliis. Animalia quippe sunt eliam alia quamplurima. Cauis enim, et bos, et panthera animalia sunt. Sin autem addita voce altera, definierit, animal esse mortale, nihilose- cius ab accurata et perfecta rei demonstratione ex- cidet, quamvis verum dicat. Animalia enim diei- mus esse mortalia, canem, et bovem, et calera istiusmodi. Quod si deinceps omnia complectatur. 4. Stulte cos et imperite dicere illud, ingeni-_

τοῖς πολλοῖς, ἐπιτείχισμα ποιούμενοι τὸ ἐν λόγοις ἐν- Α τριβές, οιόμενοί τε ὑπάρχειν δυσανάτρεπτον κομιδή τὸν οὐκ οἶδ' ὅπως αὐτοῖς ἐκπορισθέντα λόγον, καὶ συλλογισμοῖς ἀθλίοις ἐπικουρούμενον· φέρε δή, φέρε τοὺς ταῖς ἐξ ἀπάτης καὶ δόλου παντευχίαις ένηρμα σμένους ψιλοί τινες ὥσπερ καὶ ἀθώρηκτοι πολεμι- σταί, ταῖς ἀπὸ κοινῶν ἐννοιῶν ἀνθυποφοραῖς, Χρι- στοῦ συνόντος τε καὶ συνασπίζοντος, ὡς ἔνι κατα δηώσωμεν, ἀναμελῳδοῦντες εὐκαίρως τὸ διὰ φωνῆς του Δαβίδ· · Οὐ γὰρ ἐπὶ τῷ τόξῳ μου ἐλπιῶ, καὶ ἡ βομφαία μου οὐ σώσει με. Ἔτωσας γὰρ ἡμᾶς ἐκ τῶν σέ, κατῄσχυνας. Β. Ιθι δὴ οὖν εὖ μάλα γεννικῶς· συναντιτάξεται γάρ, καὶ σύνοπλος ἡμῖν ὁ πάντων ἔσται Δεσπότης. Α. Εἶμι μὲν δὴ, καὶ μάλα προθύμως· ὀκνητέον γὰρ ἡκιστά γε· οἶμαι δὲ δεῖν καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἐκεῖνο εἰπεῖν. Β. Τὸ ποῖον δή; Α. Ως ἀνούστατά τε καὶ ἀτεχνέστατα δρον εἶναι φασιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον· ὅρον δὲ εἶνα φημι, τὸ ὁρισμοῦ δύναμιν ἔχον. Η οὐχὶ τοιοῦτος ὁ παρ' αὐτοῖς ἔφυ λόγος, καὶ ἀναισχυντίας εἰς τοῦτο διεληλακότες ἀλοξεν ἄν; Β. Ναί. Καταδείσαντες γὰρ οὐδὲν, ὧδέ τε ἐροῦσι, καὶ μὴν καὶ ἑνστήσονται. Δ. Οὐκ ἂν διαψεύσαιο. Θρασύ γάρ τι χρῆμα καὶ αἰδοὺς ἁπάσης ὡς ἀπωτάτω βεβηκός, ἀμαθία, όκνον τα πεφροντικός οὐδ᾽ ὅπωστιοῦν. Ηκιστα γὰρ δὴ δε διέναι φιλεῖ καὶ τὸ αὐτῆς, εἰ τύχοι, τῆς ὄντως ὀρθῆς τε καὶ ἀμωμήτου καταψηφίζεσθαι δόξης, καταθεῖ δὲ μᾶλλον ἀπεριεργάστως πρὸς πᾶν τὸ δοκοῦν, καὶ εἰ φαίνατό τι τῶν λίαν ἀπηχεστάτων. Θέα δὲ δὴ οὖν τοῖς ἐξ ἀμαθίας αλόντας βρόχοις, ἔν γε τούτῳ μά λιστα δεινῶς. Τοὺς γάρτοι τῶν οὐσιῶν ὅρους, οὐκ ἐν ὀνόματι καὶ λέξει μια ποιουμένους εὑρήσομεν τους οἱ γε ταῦτά εἰσιν ὅτι μάλιστα σοφοί, καὶ οἷς ἐν λόγῳ τὸ ἐν τούτοις εὐδοκιμεῖν, καὶ ἐξακριβοῦν ἐπείγεσθαι ταυτί, ἀπἶδον εὑρήσομεν. Καὶ οὗ τί που τὸ ἐν λέξει μια ποιεῖσθαι τοὺς ὄρους, ἀλλ' εἰ καί τις ἴοι διὰ δυοῖν, οὐκ εἰσάπαξ γὰρ καὶ τελείως καταδηλοῦσθαί φασιν, ἀλλ' ἐν τρισί που μᾶλλον ἢ καὶ ἔτι πλείοσιν· ἀριδης λότατα γὰρ εἶεν ἂν οὕτω τὰ ὁριζόμενα. Β. Οἷον δὴ τί ; Δ. Εἰ γὰρ ἐξαιτοῦτό τις ἀποφήνασθαι τυχὸν τὸ, τί ἐστιν ἄνθρωπος· εἶτα ποιοῖτο τὴν ἀπόκρισιν στενο τάτην ὥσπερ καὶ ἐν λέξει μιᾷ, καὶ ὁρίσαιτο λέγων, ζώον· ἀσημότατα ἐρεῖ. Ομολογουμένως μὲν γὰρ ζώον ὁ ἄνθρωπος, πλὴν οὐ μόνως τε καὶ ἰδικῶς, ἀλλὰ συνωνύμως ἑτέροις. Πλεῖστα γὰρ ὅσα καὶ ἕτερα ζώα. Καὶ γὰρ καὶ κύων καὶ βοῦς, καὶ πάρδαλις, ζῶα. Εἰ δὲ δὴ καὶ δευτέραν τῇ πρώτῃ λέξει προσθείς, ζῶον είναι διορίσαιτο θνητόν, οὐδὲν ἧττον ἀτονήσει περί τὴν ἀκριβῆ καὶ ὁλοκλήρως ἔχουσαν ἔνδειξιν, καίτοι λέγων ταληθές. Ζῶα γὰρ εἶναί φαμεν θνητά, κύνα τε καὶ βοῦν, καὶ τὰ λοιπά. Εἰ δὲ δὴ προήχοι καθεξής διὰ δ. θλιβόντων ἡμᾶς, καὶ τοὺς μισῶντας ἡμᾶς τε καὶ • DE.SS. TRINITATE DIALOGUS II. rati orationem nescio quam, et miseris suffultam argumentis : agedum illos fraudis et doli armis in- struetos, nudi veluti milites ac inermes ducta a communibus argumentis refutatione, Christo præ- sente et propugnante, nos pro virili sternamus, commodum occinentes illud Davidicum : ‹ Non enim in arcu meo sperabo, et gladius mens non servabit me. Salvasti enim nos de afligentibus nos, et qui oderunt nos et te, confudisti 1. impotentius et acerbius invadant, everti non posse Psul ALII, 7, B B. Perge itaque audacter: nobiscum enim stabit in acie, et simul arma capiet universorum Do- minus. A. Pergo vero sane quam alacriter : neque enim cunctandum est: sed illud primum omnium dicen- dum puto. B. Ecquidnam tum, deGuitionem esse in Deo. Ego vero defluitio- nein esse statuo, id quod definitíonis vim et ratio- nem habet. Annon id genus loquendi apud eos primum natum est, et eo impudentiæ venisse de- prehendentur ? B. Ita prorsus. Sic enim loqui minime vereban- tur, instabuntque porro. A. Non falleris. Est enim audax et inverecunda plane ignorantia, nec quidquam metuit. Ipsam C quippe rectam et inculpatam opinionem, si ita res tulerit, condemnare non veretur, quinimo temere arripit quodcunque arridet, quamvis absurdissi - mum appareat. Vide ergo quam sint illi hac in re gravibus imperitiæ laqueis impliciti. Sub- stantiarum enim definitiones non uno vocabulo aut dictione sola fieri a philosophis inveniemus, idque rejici ab iis comperiemnus qui hoc potissimum no- mine clarent, et definitiones accurate vestigant. Ne- que porro una dictione fieri definitiones, sed ne si duas quidem adhibeas, non in totum ac plene ma- nifestari aiunt, sed in tribus saltem aut etiam plu- ribus. Sic enim manifestissima sunt quæ deti- niuntar. D B. Celo exemplum. A. Si quis forsan rogetur uti definiat quid sit homo, et uno vocabulo brevissime respondeat, de- fuiatyne dicens, animal : obscurissime loquetur. Homo enim animal est procul dubio, sed non solum et seorsim, sed univoce cum aliis. Animalia quippe sunt eliam alia quamplurima. Cauis enim, et bos, et panthera animalia sunt. Sin autem addita voce altera, definierit, animal esse mortale, nihilose- cius ab accurata et perfecta rei demonstratione ex- cidet, quamvis verum dicat. Animalia enim diei- mus esse mortalia, canem, et bovem, et calera istiusmodi. Quod si deinceps omnia complectatur. 4. Stulte cos et imperite dicere illud, ingeni-_

Α πάντων ὁ λόγος τῶν ἀνθρώπῳ προσόντων οὐσιωδῶς, γενικῶς τε καὶ ἰδικῶς, ὁμοῦ μὲν ζῶον λογικόν, ὁμοῦ δὲ θνητὸν ἀποκαλῶν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν, οὐδενὸς τῶν ἀναγκαίων ἐπιδεῖ πρὸς δήλωσιν τὸν ὄρον ἐξηνέγκατο. Συνίης οὖν ἄρα λοιπόν, ὡς ὀρθός τε ἡμῖν καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος ; Β. Συνίημι· πῶς γὰρ οὔ; Α. Ὅτε τοίνυν ἀτεχνές τε καὶ ἀκαλλὲς καὶ τῆς φιλαιτάτης αὐτοῖς ἐπιστήμης ἀμοιροῦν, τὸ ἐν μιᾷ λέξει τὴν ὁρισμοῦ γράφεσθαι δύναμιν, τί δὴ ἄρα φαῖεν ἄν, καίτοι δοκησισοφοῦντες λίαν, εἴ τις του Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὅρον εἶναι διαβεβαιώσαι το τὸ ἀγέννητον ; Ἐοίκασι δὲ τοῖς τοιούτοις ἐπιθρώ σκειν λόγοις απερισκέπτως ἄγαν, καίτοι καὶ ἔσχνόν, ὡς οἴονται, καὶ κατεῤῥινημένον ἔχοντες νοῦν. Παρισ Β πεύει γάρ, οἶμαι, καὶ διαθεῖ καὶ τοῦτο αὐτούς. Β. Τὸ τί δὴ φής, ἢ ποῖον ; Α. Οἱ γάρ τοι τῶν οὐσιῶν ὅροι, εἰ κατὰ λόγον ἐκφέροιντο τὸν οἰκείως ἔχοντα καὶ φίλως αὐτοῖς, ἄρχονται μὲν ἀπὸ γένους· συνεισκομίζουσι δὲ τῷ γένει τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων ουσιώδη δια φοράν, ἤτοι διαφοράς οίον δέ με πάλιν ἐκεῖνο θέλειν εἰπεῖν. Β. Διασάφει. Χρῆναι γὰρ ὧδέ φημι τόν γε ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἰέναι λόγον. Α. Αρα γὰρ, εἴ τις σε έροιτο προσιών, βούλοιτο τε φράζειν αὐτῷ, τί μὲν δὴ κύων, τί δὲ καὶ βοῦς, τί ἔφησθα ἄν, ὦ Ερμεία ; Β. Εφην ἂν, ὅτι ζῶα. Α. Εἶτα, είπέ μοι, τουτ' καὶ μόνον εἰπὼν, ἀποχρώ σαν οιήσει ποιεῖσθαι τὴν δήλωσιν ; Β. Οὐ πάνυ· προσθείην γὰρ εἴπερ οὖν ἐλοίμην τέ εἰκότα λέγειν, καὶ τὰς ἑκατέρῳ πρεπούσας φυσικός διαφοράς. Α. Αληθέστατά τε καὶ εὖ ἔχει. Οὐκοῦν ἀμφίμαχον μὲν οὐδαμῶς, εἴη δ' ἂν μᾶλλον οὐκ ἀσυμφανές, ὅτι τοῖς τῶν οὐσιῶν ὅροις, διὰ γένους μὲν πρότερον, ἔπειτα δὲ διὰ τῆς ἑκάστῳ πρεπούσης εἰδοποιού δια- φορᾶς ἱτέον. Β. Οὐχ ἑτέρως ἔχει. Α. Αθρει δὴ οὖν, μᾶλλον δὲ ἀποφηνάσθεν ἡμῖν οἱ τὸ ἀγέννητον ἀμαθῶς εἰς ὅρου δύναμιν ἀποφέροντες, πότερα γένους εἶναι βούλονται τὴν λέξιν, ἢ διαφοράς σημαντικήν. Εἰ μὲν οὖν ὡς γένος εἶναί φασι, στ μαινέτω μηδὲν τῶν ἄλλων ἐξῃρημένον, ἵνα μὴ ἁλι σκοίμεθα τῆς εἰδοποιοῦ διαφορᾶς τὴν δύναμιν τῷ γέν νει προσάπτοντες, αὐτό τε τῆς ἰδίας ἰσχύος ἐξωθην μενοι. Εἰ δὲ δὴ παρέντες τουτί, διαφορὰν εἶναι λέγοιεν, προσαποδεικνύντων ἡμῖν, τίνος ἔσται δια φορά, μὴ προϋπτου κειμένου τῷ λόγῳ τοῦ γένους; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὄρος ἡμῖν οὐσίας ἀποχρώντως τε έχοι, καὶ κατὰ τὸν ἴδιον ὁρῷτο λόγον, ἀπὸ μόνης διαφοράς συγκείμενος ; "Αρ' οὖν γέλωτα ἔφλειν ἀναγκαῖον αὐ τοὺς, εἰ τῇδε ἔχειν ἐνστήσονται ; Β. Οφλήσουσι γάρ, επεί τοι τοῦτό ἐστιν οὐκ ἀμφί βολον. Α. Είπερ οὖν τις βούλοιτο προς τούτοις εἰπεῖν, ὅτι καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχάτης διαβολῆς ἐκμεμεστωμένον εἰσ- άπαν ἀσχημονήσει τὸ δόγμα αὐτοῖς, πῶς οὐκ ἀλη θέστατα ἐρεῖ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quæe bonini substantialiter insunt, generatim ac specifice, simulque animal rationis compos, mor- tale item, intelligentiæ et scientiæ capax, defini- tionem proferet, cui nihil deest ad perfectam rei demonstrationem. Intelligis igitur demum, recte nos ac vere loqui ? B. Intelligo; quidni enim? A. Cum igitur putidum sit et absurdum, et ab ea quam profitentur arte alienum, uno vocabulo defi- nitionis vim circumscribere, ecquid demum dicturi sunt, licet persuasione sapientiæ mirum in modum inflati, si quis Dei ac Patris substantiæ definitionem asseral esse tè ingenitum? Sed videntur in hos sermones nimis inconsiderate prolapsi, quamvis in- genio sint, ut sibi persuadent, subtili et linata. Iloc cnim, opinor, eliam illos fugit. B. Quidnam istud ais, aut quale? A. Substantiarum quippe definitiones si propric atque ut earum natura postulat proferantur, a ge- nere quidan incipiunt, sed cumn genere sinui iufe: runt uniuscujusque rei significatæ substantialem dif- ferentiam aut differentias; cæterum illud me rursus velle putato. B. Explica. Hoc enim pacto de hisce rebus «lisse- rendum nobis censeo. A. Enimvero. si quis te adeat, perconteturque quid sit canis, quid los item : quid diceres, Hermia ? B. Animalia esse dicerem. A. Sed, obsecro, si tu istud solum dixeris, qum C rem satis explicare tibi videbere? B. Non sane. Addam enim si probabiliter loqui velim, etiam utrique convenientes naturales diffe- rentias. A. Verissime quidem ac recte. Non jam itaque obscurum est, sed liquet in substantiis definieudis primum quidem a genere, tum per convenientem unicuique specificam differentiam esse proceden- dum. B. Non aliter se babel, A. Considera itaque, imo vero exponant nobis qui ingenitum, ad definitionem significandam stulte transferunt, utrani vocabulum illud, genus significare velint, an differentiam. Sane si tanquam genus esse aiunt, nihil significabit separatuum ab aliis, ne deprehendamur specifice differentiæ vim et rationem generi tribuere, et ipsum a propria vir- tute excludere. Sin autem hoc prætermisso diffe- rentiam esse dicunt, ostendant porro nobis, cujus futura sit differentia, si in oratione certum genus non sit positum? Quomodo vero substantiæ definitio etiam sufficeret, et secundum propriam suamque rationem cerneretur, si constaret sola differentia ? Annon risu digni erunt illi, si id ita esse urgeant? B. Digni utique, siquidem nihil istud dubitationis habet. ; A. Si quis porro addiderit eorum dogma extremæ plenum calumniæ ineptum prorsus visum iri, annon verissime dicet? p D

Α πάντων ὁ λόγος τῶν ἀνθρώπῳ προσόντων οὐσιωδῶς, γενικῶς τε καὶ ἰδικῶς, ὁμοῦ μὲν ζῶον λογικόν, ὁμοῦ δὲ θνητὸν ἀποκαλῶν, νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν, οὐδενὸς τῶν ἀναγκαίων ἐπιδεῖ πρὸς δήλωσιν τὸν ὄρον ἐξηνέγκατο. Συνίης οὖν ἄρα λοιπόν, ὡς ὀρθός τε ἡμῖν καὶ ἀληθὴς ὁ λόγος ; Β. Συνίημι· πῶς γὰρ οὔ; Α. Ὅτε τοίνυν ἀτεχνές τε καὶ ἀκαλλὲς καὶ τῆς φιλαιτάτης αὐτοῖς ἐπιστήμης ἀμοιροῦν, τὸ ἐν μιᾷ λέξει τὴν ὁρισμοῦ γράφεσθαι δύναμιν, τί δὴ ἄρα φαῖεν ἄν, καίτοι δοκησισοφοῦντες λίαν, εἴ τις του Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὅρον εἶναι διαβεβαιώσαι το τὸ ἀγέννητον ; Ἐοίκασι δὲ τοῖς τοιούτοις ἐπιθρώ σκειν λόγοις απερισκέπτως ἄγαν, καίτοι καὶ ἔσχνόν, ὡς οἴονται, καὶ κατεῤῥινημένον ἔχοντες νοῦν. Παρισ Β πεύει γάρ, οἶμαι, καὶ διαθεῖ καὶ τοῦτο αὐτούς. Β. Τὸ τί δὴ φής, ἢ ποῖον ; Α. Οἱ γάρ τοι τῶν οὐσιῶν ὅροι, εἰ κατὰ λόγον ἐκφέροιντο τὸν οἰκείως ἔχοντα καὶ φίλως αὐτοῖς, ἄρχονται μὲν ἀπὸ γένους· συνεισκομίζουσι δὲ τῷ γένει τὴν ἑκάστου τῶν σημαινομένων ουσιώδη δια φοράν, ἤτοι διαφοράς οίον δέ με πάλιν ἐκεῖνο θέλειν εἰπεῖν. Β. Διασάφει. Χρῆναι γὰρ ὧδέ φημι τόν γε ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἰέναι λόγον. Α. Αρα γὰρ, εἴ τις σε έροιτο προσιών, βούλοιτο τε φράζειν αὐτῷ, τί μὲν δὴ κύων, τί δὲ καὶ βοῦς, τί ἔφησθα ἄν, ὦ Ερμεία ; Β. Εφην ἂν, ὅτι ζῶα. Α. Εἶτα, είπέ μοι, τουτ' καὶ μόνον εἰπὼν, ἀποχρώ σαν οιήσει ποιεῖσθαι τὴν δήλωσιν ; Β. Οὐ πάνυ· προσθείην γὰρ εἴπερ οὖν ἐλοίμην τέ εἰκότα λέγειν, καὶ τὰς ἑκατέρῳ πρεπούσας φυσικός διαφοράς. Α. Αληθέστατά τε καὶ εὖ ἔχει. Οὐκοῦν ἀμφίμαχον μὲν οὐδαμῶς, εἴη δ' ἂν μᾶλλον οὐκ ἀσυμφανές, ὅτι τοῖς τῶν οὐσιῶν ὅροις, διὰ γένους μὲν πρότερον, ἔπειτα δὲ διὰ τῆς ἑκάστῳ πρεπούσης εἰδοποιού δια- φορᾶς ἱτέον. Β. Οὐχ ἑτέρως ἔχει. Α. Αθρει δὴ οὖν, μᾶλλον δὲ ἀποφηνάσθεν ἡμῖν οἱ τὸ ἀγέννητον ἀμαθῶς εἰς ὅρου δύναμιν ἀποφέροντες, πότερα γένους εἶναι βούλονται τὴν λέξιν, ἢ διαφοράς σημαντικήν. Εἰ μὲν οὖν ὡς γένος εἶναί φασι, στ μαινέτω μηδὲν τῶν ἄλλων ἐξῃρημένον, ἵνα μὴ ἁλι σκοίμεθα τῆς εἰδοποιοῦ διαφορᾶς τὴν δύναμιν τῷ γέν νει προσάπτοντες, αὐτό τε τῆς ἰδίας ἰσχύος ἐξωθην μενοι. Εἰ δὲ δὴ παρέντες τουτί, διαφορὰν εἶναι λέγοιεν, προσαποδεικνύντων ἡμῖν, τίνος ἔσται δια φορά, μὴ προϋπτου κειμένου τῷ λόγῳ τοῦ γένους; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὄρος ἡμῖν οὐσίας ἀποχρώντως τε έχοι, καὶ κατὰ τὸν ἴδιον ὁρῷτο λόγον, ἀπὸ μόνης διαφοράς συγκείμενος ; "Αρ' οὖν γέλωτα ἔφλειν ἀναγκαῖον αὐ τοὺς, εἰ τῇδε ἔχειν ἐνστήσονται ; Β. Οφλήσουσι γάρ, επεί τοι τοῦτό ἐστιν οὐκ ἀμφί βολον. Α. Είπερ οὖν τις βούλοιτο προς τούτοις εἰπεῖν, ὅτι καὶ αὐτὸ τῆς ἐσχάτης διαβολῆς ἐκμεμεστωμένον εἰσ- άπαν ἀσχημονήσει τὸ δόγμα αὐτοῖς, πῶς οὐκ ἀλη θέστατα ἐρεῖ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quæe bonini substantialiter insunt, generatim ac specifice, simulque animal rationis compos, mor- tale item, intelligentiæ et scientiæ capax, defini- tionem proferet, cui nihil deest ad perfectam rei demonstrationem. Intelligis igitur demum, recte nos ac vere loqui ? B. Intelligo; quidni enim? A. Cum igitur putidum sit et absurdum, et ab ea quam profitentur arte alienum, uno vocabulo defi- nitionis vim circumscribere, ecquid demum dicturi sunt, licet persuasione sapientiæ mirum in modum inflati, si quis Dei ac Patris substantiæ definitionem asseral esse tè ingenitum? Sed videntur in hos sermones nimis inconsiderate prolapsi, quamvis in- genio sint, ut sibi persuadent, subtili et linata. Iloc cnim, opinor, eliam illos fugit. B. Quidnam istud ais, aut quale? A. Substantiarum quippe definitiones si propric atque ut earum natura postulat proferantur, a ge- nere quidan incipiunt, sed cumn genere sinui iufe: runt uniuscujusque rei significatæ substantialem dif- ferentiam aut differentias; cæterum illud me rursus velle putato. B. Explica. Hoc enim pacto de hisce rebus «lisse- rendum nobis censeo. A. Enimvero. si quis te adeat, perconteturque quid sit canis, quid los item : quid diceres, Hermia ? B. Animalia esse dicerem. A. Sed, obsecro, si tu istud solum dixeris, qum C rem satis explicare tibi videbere? B. Non sane. Addam enim si probabiliter loqui velim, etiam utrique convenientes naturales diffe- rentias. A. Verissime quidem ac recte. Non jam itaque obscurum est, sed liquet in substantiis definieudis primum quidem a genere, tum per convenientem unicuique specificam differentiam esse proceden- dum. B. Non aliter se babel, A. Considera itaque, imo vero exponant nobis qui ingenitum, ad definitionem significandam stulte transferunt, utrani vocabulum illud, genus significare velint, an differentiam. Sane si tanquam genus esse aiunt, nihil significabit separatuum ab aliis, ne deprehendamur specifice differentiæ vim et rationem generi tribuere, et ipsum a propria vir- tute excludere. Sin autem hoc prætermisso diffe- rentiam esse dicunt, ostendant porro nobis, cujus futura sit differentia, si in oratione certum genus non sit positum? Quomodo vero substantiæ definitio etiam sufficeret, et secundum propriam suamque rationem cerneretur, si constaret sola differentia ? Annon risu digni erunt illi, si id ita esse urgeant? B. Digni utique, siquidem nihil istud dubitationis habet. ; A. Si quis porro addiderit eorum dogma extremæ plenum calumniæ ineptum prorsus visum iri, annon verissime dicet? p D

Β. Τί παραδείξας ; εἰπέ. Α. ὡς γὰρ ἔφην φθάσας, ἀπὸ μόνης διαφορᾶς ὁ ἐστινοτοῦν οὐσίας ὄρος οὐκ ἂν ὑγιῶς γένοιτό ποτε. Προεπινοείται γάρ πως ἀεὶ τῆς ἰδίας διαφορᾶς τὸ γένος, ἐξ οὗ καθάπερ ἀπὸ βαλβίδος ἐπιτροχάδην Ιων ὁ λόγος, καὶ τοῖς καθεξῆς ἐνδιακρίτως ἐμβάλλων, ὀρθὴν καὶ ἀνενδοιάστως ἔχουσαν ποιεῖται τὴν δήλω σιν. Εἰ τοίνυν ὅρου δύναμιν ἀποπληροῦν τὸ ἀγέννητον ἀμαθῶς διατείνονται, διαφορὰ μὲν οὐκ ἔσται, ση- μαίνει γὰρ ἡμῖν, ὅτι μὴ γεγέννηται, ἀλλ' οὐδὲ δύνα- μιν ἔχειν τοιαύτην τῇ λέξει παραχωρήσομεν· παρα ληφθείη δ' ἂν μᾶλλον τό γε ἦχον ἐπ' αὐτοῖς, ὡς γένος ἁπλῶς καὶ ἀδιακρίτως, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος αμοιρήσειεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, τὸ γένος ἐθέλειν ὀνομάζειν ἐπὶ Θεῷ, εἴπερ ἐστὶ κατ' αὐτ τὴν ἢ γοῦν πρὸ αὐτοῦ, τῶν ὄντων οὐδέν. Πλὴν ὑπο- Β κείσθω γένος ἐπ' αὐτοῦ τὸ ἀγέννητον, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀπεριμερίμνως συνδοκοῦν, γένος δὲ ὅλως ἡμῖν ὑποσημαῖνον οὐδὲν, ἵνα μὴ διαφορᾶς ἐπέχοι τη που τε καὶ δύναμιν. Οὐκ εἰσκομιζούσης οὖν ἔτι τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς, τοῦ μὴ γεγεννήσθαι τὴν δή- λωσιν, ποίαν ἂν ἡμῖν ἐπιδείξειε τὴν διαφοράν Πατρὸς πρὸς Υιόν, ἢ πῶς ἂν ἔχοι τὸ μεῖον κατά τι γοῦν ὅλως, κἂν εἰ ὑπάρχειν νοοῖτο γεγεννημένος, συνίημι μὲν οὐ σφόδρα ἐγώ· σὺ δε τί φής, ὦ Ερμεία; Β. Τί ἂν ἔχοιμι πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ; μὲν οὐκ ἂν ὑγιῶς ἐπιδέξαιτο καὶ ἐπιστημόνως, σας φῶς τε καὶ διαρκέστατα διηλέγξαμεν, καθάπερ ἐγᾦμαι, ἄηθες μὲν ἔχοντες τὸ διὰ τῶν τοιούτων ἰέναι λόγων, χαριζόμενοι δὲ ταῖς ἀνάγκαις τὸ παρὰ βού λησιν, καὶ τῶν ἐπιστήμης καὶ τριβῆς ἐπέκεινα, χρειωδῶς ἀπτόμενοι. Ετέρας δ' οὖν ὅμως ταῖς ἤδη προευρημέναις ἐπισωρεύειν ἐννοίας οὐκ ἀταλαίπω- ρον μὲν, πλήν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Φασὶ τοιγαροῦν οἱ σφόδρα δεινοί τε καὶ ἀκριβεῖς καὶ σχο λαίοι περὶ ταῦτα, παντὶ πρέπειν ὄρῳ, τὴν καλουμέν νην ἀντιστροφήν. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ήδιστα ἄν σου διαπυ- θοίμην. Λ. Οὐκοῦν διὰ τῶν αὐτῶν εἶμι δὴ τῶν λόγων, καὶ ἀνακυκλήσας ἐρῶ. Οριζόμεθα γὰρ ἄνθρωπον μὲν τῷ τοιῷδε λόγῳ, ζώον λογικὸν θνητόν· ἵππον δὲ αὖ τῷ τοιώδε, ζῶον χρεμετιστικόν. Ποιησόμεθα δὲ καὶ ἑτέρως τῶν προκειμένων τὴν δήλωσιν, καὶ οὔτι που η πάντως ἀπὸ τῶν πρώτων, ἀλλ' ἐκ τῶν τελευταίων φωνῶν, ἀνόπιν ἰόντες ἐπὶ τὰς τῶν ὅρων ἀρχάς. Εἰ γάρ τίς ἐστι θνητόν τε καὶ λογικὸν ζῶον, του του νοήσεις ἄνθρωπον, καὶ αὖ εἴ τι χρεμετιστικών ζώον, τοῦτο τὴν ἵππου παραδείξει φύσιν. Ορος οὖν εἶπερ ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, τί μὴ δέχεται τὴν ἀντιστρο τήν ; μὴ γὰρ κατοκνούντων ὁμολογεῖν, ὡς εἴ τί ἐστιν ἀγέννητον, τοῦτο καὶ ὅρος ἐστὶ καὶ οὐσία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλ' οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος. Μυρία γὰρ ὅσα ταυτὶ, καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα, καὶ ὀχληρὸν οἶμαι τα καθέκαστα λέγειν. Αἰσθάνῃ δὴ οὖν, εἰς ὅσην αὐτ τοῖς διώλισθεν ἀτοπίαν ὁ λόγος ; Β. Ναι, δεινή γε σφόδρα. Δ. Ορος δὲ καὶ ἑτέρως οὐκ ἂν εἶναι δύναιτο τὸ τὸ τὸ τοῦ τὸ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A C B. Quo pacto, quæso, id ostenderis? A. Nam, ut antea dixi, cujuslibet substantiam def nitio non potest a sola differentia recte fieri. Genus enim ante suam differentiam quodammodo semper statuitur, a quo, velut a carceribus oratio erumpens et distincte iis quæ sequuntur sese inferens, rectam et indubitatam rei facit explicationem. Si ergo stulte contendunt ingenitum implere vim definitionis, differentia quidem: non erit, significat enim nobis non esse genitum: sed neque talem vim esse voca- bulo concedemus. Quin sumetur potius quantum ad eos attinet, ut genus, simpliciter ac citra discri- men tametsi a recta ratione longe alienissimum est genus de Deo nominare, cum nulla res sit cum ipso aut ante ipsum. Verumtamen supponatur in ipso genus esse ingenitumn, ut temere illi sentiunt, genus autem nobis omnino nihil signifi- care, ne differentiæ locum et vim obtineat. Gum ergo vox ingeniti nondum expositionem afferat genitum non esse, ecquam nobis demum Patris cum Filio diferentiam ostenderit? aut quomodo aliqua saltem in re sit iuferior, licet genitus esse censea- tur, equidem haud valde assequor: tu vero quid ais, Hernia? B. Quid ad hoc, quæso, dicere possem ? A. Atqui satis superque, opinor, et clare demon- stravimus tò ingenitum definitionis vim non recte scileque capere, minus quidem in his tractandis exercitati, sed necessitati potius quam voluntati parentes, eaque utiliter attingentes quoruin usu et scientia caremus. Et quanqua: facile non est prius inventis novas rationes addere, tamen id præstare, quoad potero, enitar. Aiunt igitur qui hanc artem maxime callent, et in ea multum tempus triverunt, omni definitioni convenire, ut vulgo dicitur, con- versionem. B. Sane quid istud sit ex te libens audierim. A. Eo itaque revertor unde sum digressus, el quæ jam dixi repetam. Deßinimus hominem in hunc modum : animal rationale mortale; equumn vero, hoc pacto: animal hinnibile. Ea vero aliter quoque significabimus, non utique a prinis, sed ab ultimis rocibus retro conversi ad definitionum initia. Si quis enim est, mortale et rationale animal, hunc hominem esse intelliges; et vicissim, si quid est hin- nibile animal, hoc equi naturam ostendet. Si ergo ingenitum, definitio est, quidni admittit couver- sionem? Ne enim confiteri graventur quod, si quid est ingenitum, hoc etiam definitio est, et substantia Dei ac Patris. Atqui vere istud non dicitur. Innu- mera enim ista sunt, quæ molestum esset, opinor, sigillatim percensere. Intelligis ergo quantam in ab- surditatem eorum prolabatur oratio? B. Utique longe maximam. A. Sed et alia ratio est ob quam rò ingenitum 4. Ἀλλ' ὅτι μὲν δὴ τὸ ἀγέννητον, τὴν ὅρου δύνα-

Β. Τί παραδείξας ; εἰπέ. Α. ὡς γὰρ ἔφην φθάσας, ἀπὸ μόνης διαφορᾶς ὁ ἐστινοτοῦν οὐσίας ὄρος οὐκ ἂν ὑγιῶς γένοιτό ποτε. Προεπινοείται γάρ πως ἀεὶ τῆς ἰδίας διαφορᾶς τὸ γένος, ἐξ οὗ καθάπερ ἀπὸ βαλβίδος ἐπιτροχάδην Ιων ὁ λόγος, καὶ τοῖς καθεξῆς ἐνδιακρίτως ἐμβάλλων, ὀρθὴν καὶ ἀνενδοιάστως ἔχουσαν ποιεῖται τὴν δήλω σιν. Εἰ τοίνυν ὅρου δύναμιν ἀποπληροῦν τὸ ἀγέννητον ἀμαθῶς διατείνονται, διαφορὰ μὲν οὐκ ἔσται, ση- μαίνει γὰρ ἡμῖν, ὅτι μὴ γεγέννηται, ἀλλ' οὐδὲ δύνα- μιν ἔχειν τοιαύτην τῇ λέξει παραχωρήσομεν· παρα ληφθείη δ' ἂν μᾶλλον τό γε ἦχον ἐπ' αὐτοῖς, ὡς γένος ἁπλῶς καὶ ἀδιακρίτως, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος αμοιρήσειεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, τὸ γένος ἐθέλειν ὀνομάζειν ἐπὶ Θεῷ, εἴπερ ἐστὶ κατ' αὐτ τὴν ἢ γοῦν πρὸ αὐτοῦ, τῶν ὄντων οὐδέν. Πλὴν ὑπο- Β κείσθω γένος ἐπ' αὐτοῦ τὸ ἀγέννητον, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀπεριμερίμνως συνδοκοῦν, γένος δὲ ὅλως ἡμῖν ὑποσημαῖνον οὐδὲν, ἵνα μὴ διαφορᾶς ἐπέχοι τη που τε καὶ δύναμιν. Οὐκ εἰσκομιζούσης οὖν ἔτι τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς, τοῦ μὴ γεγεννήσθαι τὴν δή- λωσιν, ποίαν ἂν ἡμῖν ἐπιδείξειε τὴν διαφοράν Πατρὸς πρὸς Υιόν, ἢ πῶς ἂν ἔχοι τὸ μεῖον κατά τι γοῦν ὅλως, κἂν εἰ ὑπάρχειν νοοῖτο γεγεννημένος, συνίημι μὲν οὐ σφόδρα ἐγώ· σὺ δε τί φής, ὦ Ερμεία; Β. Τί ἂν ἔχοιμι πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ; μὲν οὐκ ἂν ὑγιῶς ἐπιδέξαιτο καὶ ἐπιστημόνως, σας φῶς τε καὶ διαρκέστατα διηλέγξαμεν, καθάπερ ἐγᾦμαι, ἄηθες μὲν ἔχοντες τὸ διὰ τῶν τοιούτων ἰέναι λόγων, χαριζόμενοι δὲ ταῖς ἀνάγκαις τὸ παρὰ βού λησιν, καὶ τῶν ἐπιστήμης καὶ τριβῆς ἐπέκεινα, χρειωδῶς ἀπτόμενοι. Ετέρας δ' οὖν ὅμως ταῖς ἤδη προευρημέναις ἐπισωρεύειν ἐννοίας οὐκ ἀταλαίπω- ρον μὲν, πλήν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Φασὶ τοιγαροῦν οἱ σφόδρα δεινοί τε καὶ ἀκριβεῖς καὶ σχο λαίοι περὶ ταῦτα, παντὶ πρέπειν ὄρῳ, τὴν καλουμέν νην ἀντιστροφήν. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ήδιστα ἄν σου διαπυ- θοίμην. Λ. Οὐκοῦν διὰ τῶν αὐτῶν εἶμι δὴ τῶν λόγων, καὶ ἀνακυκλήσας ἐρῶ. Οριζόμεθα γὰρ ἄνθρωπον μὲν τῷ τοιῷδε λόγῳ, ζώον λογικὸν θνητόν· ἵππον δὲ αὖ τῷ τοιώδε, ζῶον χρεμετιστικόν. Ποιησόμεθα δὲ καὶ ἑτέρως τῶν προκειμένων τὴν δήλωσιν, καὶ οὔτι που η πάντως ἀπὸ τῶν πρώτων, ἀλλ' ἐκ τῶν τελευταίων φωνῶν, ἀνόπιν ἰόντες ἐπὶ τὰς τῶν ὅρων ἀρχάς. Εἰ γάρ τίς ἐστι θνητόν τε καὶ λογικὸν ζῶον, του του νοήσεις ἄνθρωπον, καὶ αὖ εἴ τι χρεμετιστικών ζώον, τοῦτο τὴν ἵππου παραδείξει φύσιν. Ορος οὖν εἶπερ ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, τί μὴ δέχεται τὴν ἀντιστρο τήν ; μὴ γὰρ κατοκνούντων ὁμολογεῖν, ὡς εἴ τί ἐστιν ἀγέννητον, τοῦτο καὶ ὅρος ἐστὶ καὶ οὐσία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλ' οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος. Μυρία γὰρ ὅσα ταυτὶ, καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα, καὶ ὀχληρὸν οἶμαι τα καθέκαστα λέγειν. Αἰσθάνῃ δὴ οὖν, εἰς ὅσην αὐτ τοῖς διώλισθεν ἀτοπίαν ὁ λόγος ; Β. Ναι, δεινή γε σφόδρα. Δ. Ορος δὲ καὶ ἑτέρως οὐκ ἂν εἶναι δύναιτο τὸ τὸ τὸ τοῦ τὸ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A C B. Quo pacto, quæso, id ostenderis? A. Nam, ut antea dixi, cujuslibet substantiam def nitio non potest a sola differentia recte fieri. Genus enim ante suam differentiam quodammodo semper statuitur, a quo, velut a carceribus oratio erumpens et distincte iis quæ sequuntur sese inferens, rectam et indubitatam rei facit explicationem. Si ergo stulte contendunt ingenitum implere vim definitionis, differentia quidem: non erit, significat enim nobis non esse genitum: sed neque talem vim esse voca- bulo concedemus. Quin sumetur potius quantum ad eos attinet, ut genus, simpliciter ac citra discri- men tametsi a recta ratione longe alienissimum est genus de Deo nominare, cum nulla res sit cum ipso aut ante ipsum. Verumtamen supponatur in ipso genus esse ingenitumn, ut temere illi sentiunt, genus autem nobis omnino nihil signifi- care, ne differentiæ locum et vim obtineat. Gum ergo vox ingeniti nondum expositionem afferat genitum non esse, ecquam nobis demum Patris cum Filio diferentiam ostenderit? aut quomodo aliqua saltem in re sit iuferior, licet genitus esse censea- tur, equidem haud valde assequor: tu vero quid ais, Hernia? B. Quid ad hoc, quæso, dicere possem ? A. Atqui satis superque, opinor, et clare demon- stravimus tò ingenitum definitionis vim non recte scileque capere, minus quidem in his tractandis exercitati, sed necessitati potius quam voluntati parentes, eaque utiliter attingentes quoruin usu et scientia caremus. Et quanqua: facile non est prius inventis novas rationes addere, tamen id præstare, quoad potero, enitar. Aiunt igitur qui hanc artem maxime callent, et in ea multum tempus triverunt, omni definitioni convenire, ut vulgo dicitur, con- versionem. B. Sane quid istud sit ex te libens audierim. A. Eo itaque revertor unde sum digressus, el quæ jam dixi repetam. Deßinimus hominem in hunc modum : animal rationale mortale; equumn vero, hoc pacto: animal hinnibile. Ea vero aliter quoque significabimus, non utique a prinis, sed ab ultimis rocibus retro conversi ad definitionum initia. Si quis enim est, mortale et rationale animal, hunc hominem esse intelliges; et vicissim, si quid est hin- nibile animal, hoc equi naturam ostendet. Si ergo ingenitum, definitio est, quidni admittit couver- sionem? Ne enim confiteri graventur quod, si quid est ingenitum, hoc etiam definitio est, et substantia Dei ac Patris. Atqui vere istud non dicitur. Innu- mera enim ista sunt, quæ molestum esset, opinor, sigillatim percensere. Intelligis ergo quantam in ab- surditatem eorum prolabatur oratio? B. Utique longe maximam. A. Sed et alia ratio est ob quam rò ingenitum 4. Ἀλλ' ὅτι μὲν δὴ τὸ ἀγέννητον, τὴν ὅρου δύνα-

Β. Τί παραδείξας ; εἰπέ. Α. ὡς γὰρ ἔφην φθάσας, ἀπὸ μόνης διαφορᾶς ὁ ἐστινοτοῦν οὐσίας ὄρος οὐκ ἂν ὑγιῶς γένοιτό ποτε. Προεπινοείται γάρ πως ἀεὶ τῆς ἰδίας διαφορᾶς τὸ γένος, ἐξ οὗ καθάπερ ἀπὸ βαλβίδος ἐπιτροχάδην Ιων ὁ λόγος, καὶ τοῖς καθεξῆς ἐνδιακρίτως ἐμβάλλων, ὀρθὴν καὶ ἀνενδοιάστως ἔχουσαν ποιεῖται τὴν δήλω σιν. Εἰ τοίνυν ὅρου δύναμιν ἀποπληροῦν τὸ ἀγέννητον ἀμαθῶς διατείνονται, διαφορὰ μὲν οὐκ ἔσται, ση- μαίνει γὰρ ἡμῖν, ὅτι μὴ γεγέννηται, ἀλλ' οὐδὲ δύνα- μιν ἔχειν τοιαύτην τῇ λέξει παραχωρήσομεν· παρα ληφθείη δ' ἂν μᾶλλον τό γε ἦχον ἐπ' αὐτοῖς, ὡς γένος ἁπλῶς καὶ ἀδιακρίτως, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα λογισμοῦ τοῦ καθήκοντος αμοιρήσειεν ἂν καὶ μάλα εἰκότως, τὸ γένος ἐθέλειν ὀνομάζειν ἐπὶ Θεῷ, εἴπερ ἐστὶ κατ' αὐτ τὴν ἢ γοῦν πρὸ αὐτοῦ, τῶν ὄντων οὐδέν. Πλὴν ὑπο- Β κείσθω γένος ἐπ' αὐτοῦ τὸ ἀγέννητον, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀπεριμερίμνως συνδοκοῦν, γένος δὲ ὅλως ἡμῖν ὑποσημαῖνον οὐδὲν, ἵνα μὴ διαφορᾶς ἐπέχοι τη που τε καὶ δύναμιν. Οὐκ εἰσκομιζούσης οὖν ἔτι τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς, τοῦ μὴ γεγεννήσθαι τὴν δή- λωσιν, ποίαν ἂν ἡμῖν ἐπιδείξειε τὴν διαφοράν Πατρὸς πρὸς Υιόν, ἢ πῶς ἂν ἔχοι τὸ μεῖον κατά τι γοῦν ὅλως, κἂν εἰ ὑπάρχειν νοοῖτο γεγεννημένος, συνίημι μὲν οὐ σφόδρα ἐγώ· σὺ δε τί φής, ὦ Ερμεία; Β. Τί ἂν ἔχοιμι πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ; μὲν οὐκ ἂν ὑγιῶς ἐπιδέξαιτο καὶ ἐπιστημόνως, σας φῶς τε καὶ διαρκέστατα διηλέγξαμεν, καθάπερ ἐγᾦμαι, ἄηθες μὲν ἔχοντες τὸ διὰ τῶν τοιούτων ἰέναι λόγων, χαριζόμενοι δὲ ταῖς ἀνάγκαις τὸ παρὰ βού λησιν, καὶ τῶν ἐπιστήμης καὶ τριβῆς ἐπέκεινα, χρειωδῶς ἀπτόμενοι. Ετέρας δ' οὖν ὅμως ταῖς ἤδη προευρημέναις ἐπισωρεύειν ἐννοίας οὐκ ἀταλαίπω- ρον μὲν, πλήν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, πειράσομαι. Φασὶ τοιγαροῦν οἱ σφόδρα δεινοί τε καὶ ἀκριβεῖς καὶ σχο λαίοι περὶ ταῦτα, παντὶ πρέπειν ὄρῳ, τὴν καλουμέν νην ἀντιστροφήν. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν, ήδιστα ἄν σου διαπυ- θοίμην. Λ. Οὐκοῦν διὰ τῶν αὐτῶν εἶμι δὴ τῶν λόγων, καὶ ἀνακυκλήσας ἐρῶ. Οριζόμεθα γὰρ ἄνθρωπον μὲν τῷ τοιῷδε λόγῳ, ζώον λογικὸν θνητόν· ἵππον δὲ αὖ τῷ τοιώδε, ζῶον χρεμετιστικόν. Ποιησόμεθα δὲ καὶ ἑτέρως τῶν προκειμένων τὴν δήλωσιν, καὶ οὔτι που η πάντως ἀπὸ τῶν πρώτων, ἀλλ' ἐκ τῶν τελευταίων φωνῶν, ἀνόπιν ἰόντες ἐπὶ τὰς τῶν ὅρων ἀρχάς. Εἰ γάρ τίς ἐστι θνητόν τε καὶ λογικὸν ζῶον, του του νοήσεις ἄνθρωπον, καὶ αὖ εἴ τι χρεμετιστικών ζώον, τοῦτο τὴν ἵππου παραδείξει φύσιν. Ορος οὖν εἶπερ ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, τί μὴ δέχεται τὴν ἀντιστρο τήν ; μὴ γὰρ κατοκνούντων ὁμολογεῖν, ὡς εἴ τί ἐστιν ἀγέννητον, τοῦτο καὶ ὅρος ἐστὶ καὶ οὐσία τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Αλλ' οὐκ ἀληθῆς ὁ λόγος. Μυρία γὰρ ὅσα ταυτὶ, καὶ ἀριθμοῦ κρείττονα, καὶ ὀχληρὸν οἶμαι τα καθέκαστα λέγειν. Αἰσθάνῃ δὴ οὖν, εἰς ὅσην αὐτ τοῖς διώλισθεν ἀτοπίαν ὁ λόγος ; Β. Ναι, δεινή γε σφόδρα. Δ. Ορος δὲ καὶ ἑτέρως οὐκ ἂν εἶναι δύναιτο τὸ τὸ τὸ τοῦ τὸ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A C B. Quo pacto, quæso, id ostenderis? A. Nam, ut antea dixi, cujuslibet substantiam def nitio non potest a sola differentia recte fieri. Genus enim ante suam differentiam quodammodo semper statuitur, a quo, velut a carceribus oratio erumpens et distincte iis quæ sequuntur sese inferens, rectam et indubitatam rei facit explicationem. Si ergo stulte contendunt ingenitum implere vim definitionis, differentia quidem: non erit, significat enim nobis non esse genitum: sed neque talem vim esse voca- bulo concedemus. Quin sumetur potius quantum ad eos attinet, ut genus, simpliciter ac citra discri- men tametsi a recta ratione longe alienissimum est genus de Deo nominare, cum nulla res sit cum ipso aut ante ipsum. Verumtamen supponatur in ipso genus esse ingenitumn, ut temere illi sentiunt, genus autem nobis omnino nihil signifi- care, ne differentiæ locum et vim obtineat. Gum ergo vox ingeniti nondum expositionem afferat genitum non esse, ecquam nobis demum Patris cum Filio diferentiam ostenderit? aut quomodo aliqua saltem in re sit iuferior, licet genitus esse censea- tur, equidem haud valde assequor: tu vero quid ais, Hernia? B. Quid ad hoc, quæso, dicere possem ? A. Atqui satis superque, opinor, et clare demon- stravimus tò ingenitum definitionis vim non recte scileque capere, minus quidem in his tractandis exercitati, sed necessitati potius quam voluntati parentes, eaque utiliter attingentes quoruin usu et scientia caremus. Et quanqua: facile non est prius inventis novas rationes addere, tamen id præstare, quoad potero, enitar. Aiunt igitur qui hanc artem maxime callent, et in ea multum tempus triverunt, omni definitioni convenire, ut vulgo dicitur, con- versionem. B. Sane quid istud sit ex te libens audierim. A. Eo itaque revertor unde sum digressus, el quæ jam dixi repetam. Deßinimus hominem in hunc modum : animal rationale mortale; equumn vero, hoc pacto: animal hinnibile. Ea vero aliter quoque significabimus, non utique a prinis, sed ab ultimis rocibus retro conversi ad definitionum initia. Si quis enim est, mortale et rationale animal, hunc hominem esse intelliges; et vicissim, si quid est hin- nibile animal, hoc equi naturam ostendet. Si ergo ingenitum, definitio est, quidni admittit couver- sionem? Ne enim confiteri graventur quod, si quid est ingenitum, hoc etiam definitio est, et substantia Dei ac Patris. Atqui vere istud non dicitur. Innu- mera enim ista sunt, quæ molestum esset, opinor, sigillatim percensere. Intelligis ergo quantam in ab- surditatem eorum prolabatur oratio? B. Utique longe maximam. A. Sed et alia ratio est ob quam rò ingenitum 4. Ἀλλ' ὅτι μὲν δὴ τὸ ἀγέννητον, τὴν ὅρου δύνα-

Οριζόμεθα γὰρ τῶν ὄντων ἔκαστον, ἀφ᾽ ὧν εἶναι πεπίστευται, καὶ ἔστιν ἀληθῶς, οὐκ ἀφ' ὧν εἶεν μὲν ἂν οὐδαμῶς, στερηθῆναι δὲ ὥσπερ τινῶν συμβέβη Α ἀγέννητον, εἰ τῇδέ πη πάλιν αὐτὸ διασκεψαίμεθα· Β. Πῶς λέγεις ; Α. Τὸ γάρτοι πῦρ ἤτοι τὸ ὕδωρ τυχόν, ότι ποτέ ἐστιν ἑκάτερον, ἤτοι ποδαπὴν τὴν φύσιν, ἀγορεύειν ἐθέλοντες, πυρὸς μὲν πέρι φαμέν, ὅτι σῶμα θερμόν τε καὶ ξηρόν· θατέρου δὲ αὖ, ὡς ὑγρόν τε εἴη καὶ ψυχρόν. Κατὰ τοῦτο, οἶμαι, ἔστι, τὸ ἀφ᾽ ὧν εἰσιν ὁρίζειν αὐτά. Εἰ δὲ δὴ φαῖμεν, τὴν μὲν τοῦ πυρὸς ἐξηγού μενοι φύσιν, ὅτι μήτε ψυχρόν, μήτε ὑγρόν ἐστι, παρέντες τὸ λέγειν ὅτι θερμόν τε καὶ ξηρόν· περὶ δὲ αὖ ὕδατος, ὅτι μήτε θερμόν, μήτε ξηρόν, καίτοι δέον Β εἰπεῖν, ὅτι ψυχρόν τε καὶ ὑγρόν· πόθεν ἂν σοι δο κοἶμεν ποιεῖσθαι τὴν δήλωσιν ; Β. Αφ᾽ ὧν ἐστέρηνται καὶ οὐκ εἰσὶν ὁμολογου μένως. Α. Οὐκοῦν, εἴ τῳ δοκοίη περὶ ότουοῦν τῶν ὄντων, ὧδέ τε φρονεῖν καὶ λέγειν, παραδείξειεν ἂν εὐκρι νέστατά τε καὶ ἀπλανῶς, τὸ ἐφ' ἑκάστῳ τυχὸν ἀληθές; Β. Οὐδαμῶς. Α. Εἰ δὴ οὖν ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, μόνον ἡμῖν τὸ μὴ γεγεννήσθαι δηλοί, πῶς ἂν ὄρου δύναμιν ἔχοι, οὐχὶ τί ἐστιν, ἀλλὰ τί οὐκ ἔπι, 22:2- σημαίνον ; Β. Οτι μή γεγέννηται πάντως που φή;; Α. Οὕτως ἔφην τουτὶ γὰρ ἡ τῆς λέξεως ἡμῖν ὡς νει δύναμις. Τί δὲ δὴ καὶ λογιοῦνται πάλιν, εἰ προς θέντες λέγοιμεν, ὅτι τῶν οὐσιῶν οἱ ὅροι πρὸς οὐδὲν ἀναγκαίως ἔχουσι τὴν ἀντιδιαστολήν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῶν πρός τι καταδειχθείεν ἂν, ὧν εἴπερ τις ὀνομάσαι τὸ ἓν, θατέρου δὴ πάντως οιονεί πως δια- μεμνήσεται; Συνεισκρίνεται γὰρ ἀεὶ δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου δήλωσις. Β. Οὐ σφόδρα ἔμοιγε σαφής ὁ λόγος. Α. Καὶ μὴν τὸ ἐμποδὼν οὐδὲν, συνιέναι γὰρ δὴ πάρα σοὶ σαφῶς. Πατέρα μὲν γὰρ εἴ τις ονομάσα: τυχὸν, ἐνεβίβασε πως τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν εἰς ἐννοίας τὰς περὶ υἱοῦ, ἤτοι ἁπλῶς τε καὶ ἀτέχνως γεννήματος. 'Αληθὲς δ' ἂν εἴη καὶ τὸ ἔμπαλιν συν εισδραμείται γὰρ πάντως τῇ τοῦ γεννήματος σημα- σίᾳ, καὶ τὸ γεννῶν. Ἔξει δὲ ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἴσον, οἶμαι, τρόπον τὸ δεξιὸν καὶ εὐώνυμον· ἄμπ γάρ τι τούτων ὠνόμασται, καὶ συνεισέφυ τὸ ἕτερον. Ο δέ γε τῆς ἀνθρώπου, φέρε εἰπεῖν, οὐσίας τὸν δρου ἐξενεγκών, ἤτοι τῆς ἑτέρου στονοῦν τῶν ζώων, οὐδὲν αὐτοῦ συμπαρέζευξε τὸ διεσταλμένον, ήγουν ἀναγ καίως ἀντανιστάμενον, καθάπερ αμέλει καὶ ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ τὸ εὐώνυμον, ήγουν τοῦ πατρὸς, τὸ υἱὸς, ἢ τοῦ τεχόντος ἁπλῶς, τὸ γεννώμενον. Ανθρωπος γὰρ ὁ ἄνθρωπος, καὶ λίθος ὁ λίθος, πρὸς οὐδὲν ἔχοντα την διαστολήν, ἀλλ' ὅτι κύριά πως αὐτοῖς καὶ ἰδικὰ τὰ ὀνόματα. Η δέ γε ἀγέννητος φωνή, τοῦ μὴ γεγενν σθαί τινα ἔννοιαν ἔχουσα, συνυπαινίττεται πως τὸ γεννητόν, οὗ τὴν ποιότητα διεκφεύγουσα αύτη, τοῖς ἰδίοις ἐγκαθορμίζεται. Εἶτα, πῶς ὅρος ἡ ἀγέννητος ἂν εἴη φωνή, οὐχ ὁμοίως ἔχουσα τῷ γεννητῷ κατά γε τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. non possit esse delinitio, si hoc modo nimirum ip· sum rursus consideremus. Unamquamque rem enim definimus ex iis quæ esse creditur et revera est, non ex iis quæ non est, et quibus orbari quodammodo contigit. B. Qui ais? XSV. A. Quippe si explicare velimus, exempli gratia, quid sint ignis aut aqua, ant sane cujus na- turæ, de igne quidem dicimus, corpus esse calidum ac siccum : de aqua vero, esse corpus huntidum et frigidum. Atque illud est, opinor, ex iis quæ suit ea definire. Quo: si dixerimus explicantes ignis na- turam, quod neque frigidus sit, neque humidus : cmittentes dicere calidum esse ac siccum : de aqua vero, quod neque calida sit, neque sicca, cnm fri- gillam et humidam dicere oporteat : uudenam tibi videremur ea demonstrare? B. Ex iis quæ non sunt, et quibus haud dubie privata sunt. A. Itaque, si quis de quavis re ita sentire ac lo- qui statuerit, an distincte ac citra crrorem, quid veri sit in unoquoque explanaverit? B. Nequaquam. A. Si ergo in Deo ac Patre to ingenitum, solum nobis demonstrat non esse genitum, quo pacto deli- pitionis vim habebit, cum quid sit non significet, sed quid non sit ? B. Utique genitum non esse, inquis? A. Ita prersus : istud enim parit vis dictionis. Quid autem comminiscentur demum, si addideri- mus, substantiarum definitiones nulli plane rei esse C contrarias, neque vero inter relata censeri, quorum· unum si quis nominaverit, alterius omnino necesse est faciat mentionem ? Alterum enim alterius signi- ficationem simul importat. B. Non admodum mihi plana sunt quæ dicis. A. At nihil obstat quominus a te clare intelligan- tur. Si quis enim patrem, exempli gratia, dixerit, auditorum mentem quodammodo inducet ad cogi- tandum de filio, aut certe genimine. Et vice versa verum est dicere, una cum geniminis significatu ge- nitorein etiam concurrere. Eodem vero modo se ha- bent dextrum ac sinistrum: simul enim atque unum horum nominatum est, prodit et alterum. Qui vero hominis, verbi gratia, substantiæ definitionem allu- lit, aut cujusvis alterius animalis, nihil ei simul ad- junxit distinctum, aut necessario oppositum, quem- admodum nempe dextro sinistrum, aut patri filius est, aut genitori, ut simpliciter dicain, genitum. llomo enim homo est, et lapis lapis, nulli rei oppo- sita, sed sua sunt illis et peculiaria nomina. Vox autem ingenitus, cum non esse genitum sigui- ficet, una etiam subinnuit quodammodo tò genitum, cujus qualitatem læc effugiens, ad sua se recipit. Jam, quomodo vox ingenitus, definitio foret, cum similitudinem non habeat cum genito, quantum spe- ctat ad utriusque significatum? D

Οριζόμεθα γὰρ τῶν ὄντων ἔκαστον, ἀφ᾽ ὧν εἶναι πεπίστευται, καὶ ἔστιν ἀληθῶς, οὐκ ἀφ' ὧν εἶεν μὲν ἂν οὐδαμῶς, στερηθῆναι δὲ ὥσπερ τινῶν συμβέβη Α ἀγέννητον, εἰ τῇδέ πη πάλιν αὐτὸ διασκεψαίμεθα· Β. Πῶς λέγεις ; Α. Τὸ γάρτοι πῦρ ἤτοι τὸ ὕδωρ τυχόν, ότι ποτέ ἐστιν ἑκάτερον, ἤτοι ποδαπὴν τὴν φύσιν, ἀγορεύειν ἐθέλοντες, πυρὸς μὲν πέρι φαμέν, ὅτι σῶμα θερμόν τε καὶ ξηρόν· θατέρου δὲ αὖ, ὡς ὑγρόν τε εἴη καὶ ψυχρόν. Κατὰ τοῦτο, οἶμαι, ἔστι, τὸ ἀφ᾽ ὧν εἰσιν ὁρίζειν αὐτά. Εἰ δὲ δὴ φαῖμεν, τὴν μὲν τοῦ πυρὸς ἐξηγού μενοι φύσιν, ὅτι μήτε ψυχρόν, μήτε ὑγρόν ἐστι, παρέντες τὸ λέγειν ὅτι θερμόν τε καὶ ξηρόν· περὶ δὲ αὖ ὕδατος, ὅτι μήτε θερμόν, μήτε ξηρόν, καίτοι δέον Β εἰπεῖν, ὅτι ψυχρόν τε καὶ ὑγρόν· πόθεν ἂν σοι δο κοἶμεν ποιεῖσθαι τὴν δήλωσιν ; Β. Αφ᾽ ὧν ἐστέρηνται καὶ οὐκ εἰσὶν ὁμολογου μένως. Α. Οὐκοῦν, εἴ τῳ δοκοίη περὶ ότουοῦν τῶν ὄντων, ὧδέ τε φρονεῖν καὶ λέγειν, παραδείξειεν ἂν εὐκρι νέστατά τε καὶ ἀπλανῶς, τὸ ἐφ' ἑκάστῳ τυχὸν ἀληθές; Β. Οὐδαμῶς. Α. Εἰ δὴ οὖν ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, μόνον ἡμῖν τὸ μὴ γεγεννήσθαι δηλοί, πῶς ἂν ὄρου δύναμιν ἔχοι, οὐχὶ τί ἐστιν, ἀλλὰ τί οὐκ ἔπι, 22:2- σημαίνον ; Β. Οτι μή γεγέννηται πάντως που φή;; Α. Οὕτως ἔφην τουτὶ γὰρ ἡ τῆς λέξεως ἡμῖν ὡς νει δύναμις. Τί δὲ δὴ καὶ λογιοῦνται πάλιν, εἰ προς θέντες λέγοιμεν, ὅτι τῶν οὐσιῶν οἱ ὅροι πρὸς οὐδὲν ἀναγκαίως ἔχουσι τὴν ἀντιδιαστολήν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῶν πρός τι καταδειχθείεν ἂν, ὧν εἴπερ τις ὀνομάσαι τὸ ἓν, θατέρου δὴ πάντως οιονεί πως δια- μεμνήσεται; Συνεισκρίνεται γὰρ ἀεὶ δι' ἀμφοῖν ἡ ἑκατέρου δήλωσις. Β. Οὐ σφόδρα ἔμοιγε σαφής ὁ λόγος. Α. Καὶ μὴν τὸ ἐμποδὼν οὐδὲν, συνιέναι γὰρ δὴ πάρα σοὶ σαφῶς. Πατέρα μὲν γὰρ εἴ τις ονομάσα: τυχὸν, ἐνεβίβασε πως τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν εἰς ἐννοίας τὰς περὶ υἱοῦ, ἤτοι ἁπλῶς τε καὶ ἀτέχνως γεννήματος. 'Αληθὲς δ' ἂν εἴη καὶ τὸ ἔμπαλιν συν εισδραμείται γὰρ πάντως τῇ τοῦ γεννήματος σημα- σίᾳ, καὶ τὸ γεννῶν. Ἔξει δὲ ὁμοίως καὶ κατὰ τὴν ἴσον, οἶμαι, τρόπον τὸ δεξιὸν καὶ εὐώνυμον· ἄμπ γάρ τι τούτων ὠνόμασται, καὶ συνεισέφυ τὸ ἕτερον. Ο δέ γε τῆς ἀνθρώπου, φέρε εἰπεῖν, οὐσίας τὸν δρου ἐξενεγκών, ἤτοι τῆς ἑτέρου στονοῦν τῶν ζώων, οὐδὲν αὐτοῦ συμπαρέζευξε τὸ διεσταλμένον, ήγουν ἀναγ καίως ἀντανιστάμενον, καθάπερ αμέλει καὶ ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ τὸ εὐώνυμον, ήγουν τοῦ πατρὸς, τὸ υἱὸς, ἢ τοῦ τεχόντος ἁπλῶς, τὸ γεννώμενον. Ανθρωπος γὰρ ὁ ἄνθρωπος, καὶ λίθος ὁ λίθος, πρὸς οὐδὲν ἔχοντα την διαστολήν, ἀλλ' ὅτι κύριά πως αὐτοῖς καὶ ἰδικὰ τὰ ὀνόματα. Η δέ γε ἀγέννητος φωνή, τοῦ μὴ γεγενν σθαί τινα ἔννοιαν ἔχουσα, συνυπαινίττεται πως τὸ γεννητόν, οὗ τὴν ποιότητα διεκφεύγουσα αύτη, τοῖς ἰδίοις ἐγκαθορμίζεται. Εἶτα, πῶς ὅρος ἡ ἀγέννητος ἂν εἴη φωνή, οὐχ ὁμοίως ἔχουσα τῷ γεννητῷ κατά γε τὸ ἐξ ἀμφοῖν δηλούμενον; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEΡ. non possit esse delinitio, si hoc modo nimirum ip· sum rursus consideremus. Unamquamque rem enim definimus ex iis quæ esse creditur et revera est, non ex iis quæ non est, et quibus orbari quodammodo contigit. B. Qui ais? XSV. A. Quippe si explicare velimus, exempli gratia, quid sint ignis aut aqua, ant sane cujus na- turæ, de igne quidem dicimus, corpus esse calidum ac siccum : de aqua vero, esse corpus huntidum et frigidum. Atque illud est, opinor, ex iis quæ suit ea definire. Quo: si dixerimus explicantes ignis na- turam, quod neque frigidus sit, neque humidus : cmittentes dicere calidum esse ac siccum : de aqua vero, quod neque calida sit, neque sicca, cnm fri- gillam et humidam dicere oporteat : uudenam tibi videremur ea demonstrare? B. Ex iis quæ non sunt, et quibus haud dubie privata sunt. A. Itaque, si quis de quavis re ita sentire ac lo- qui statuerit, an distincte ac citra crrorem, quid veri sit in unoquoque explanaverit? B. Nequaquam. A. Si ergo in Deo ac Patre to ingenitum, solum nobis demonstrat non esse genitum, quo pacto deli- pitionis vim habebit, cum quid sit non significet, sed quid non sit ? B. Utique genitum non esse, inquis? A. Ita prersus : istud enim parit vis dictionis. Quid autem comminiscentur demum, si addideri- mus, substantiarum definitiones nulli plane rei esse C contrarias, neque vero inter relata censeri, quorum· unum si quis nominaverit, alterius omnino necesse est faciat mentionem ? Alterum enim alterius signi- ficationem simul importat. B. Non admodum mihi plana sunt quæ dicis. A. At nihil obstat quominus a te clare intelligan- tur. Si quis enim patrem, exempli gratia, dixerit, auditorum mentem quodammodo inducet ad cogi- tandum de filio, aut certe genimine. Et vice versa verum est dicere, una cum geniminis significatu ge- nitorein etiam concurrere. Eodem vero modo se ha- bent dextrum ac sinistrum: simul enim atque unum horum nominatum est, prodit et alterum. Qui vero hominis, verbi gratia, substantiæ definitionem allu- lit, aut cujusvis alterius animalis, nihil ei simul ad- junxit distinctum, aut necessario oppositum, quem- admodum nempe dextro sinistrum, aut patri filius est, aut genitori, ut simpliciter dicain, genitum. llomo enim homo est, et lapis lapis, nulli rei oppo- sita, sed sua sunt illis et peculiaria nomina. Vox autem ingenitus, cum non esse genitum sigui- ficet, una etiam subinnuit quodammodo tò genitum, cujus qualitatem læc effugiens, ad sua se recipit. Jam, quomodo vox ingenitus, definitio foret, cum similitudinem non habeat cum genito, quantum spe- ctat ad utriusque significatum? D

Β. Τὸ μηδὲν οὖν εἶναι φῆς ἐπὶ Θεοῦ Πατρὸς τὸ Α ἀγέννητον ; Δ. Οὐχὶ τὸ μηδὲν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε τετηρῆσθαι μόνῳ καὶ ἀνῆφθαι πρέπειν αὐτῷ, κατά γε τὸν τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι λόγον, πλὴν ἥκιστά γε οἰστέον εἰς ὅρου δύναμιν αὐτό. Β. 'Αλλ᾽ εἰς ὅμου μὲν δύναμιν μὴ δὴ τετάχθω τὸ ἀγέννητον, φασὶν, ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ουσία δὲ ὅμως ἔστω τοῦτο αὐτοῦ· καὶ εἴπερ ἐστὶν ἀντικείμε- νον τῷ ἀγεννήτῳ τὸ γεννητόν, οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν ὁ αὐτὸς τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός, τῆς τῶν ὀνομάτων ποιό τητος οριζούσης ἡμῖν εὖ μάλα τὴν οὐσιώδη δια φοράν. Β Δ. Ως δριμὺς ἄγαν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα πολυστρόφοις διαδρομαῖς, εὐκό- λως διαποικίλλεται! Καί μοι δοκοῦσιν οἱ τῶν ἀνοσίων τουτωνὶ δογμάτων ὑπασπισταί, ὑποστῆναι τι τοιοῦ τον, ὁποῖόν τί φασι κατειθίσθαι δρᾷν, καὶ τοὺς, οἷς ἡ τέχνη τὰ εἰς πίνακας καὶ γραφάς, οἱ ἐπειδὰν ἑτερό χρουν ἀποφήνωσί τι τῶν ζώων, διαμαρτούσης αὐτοῖς τῆς ἐννοίας, καὶ μὴν καὶ χειρὸς εἰς τὰ παρὰ φύσιν, ἑτεροίαις αὖθις αὐτὸ μεταχρωννύντες βαφαῖς εἰς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν δοκοῦν, τότε δὴ μόλις εφικέσθαι νομίζουσι, τοῦ μὴ διεψεῦσθαι δοκεῖν τοῖς θεωμένοις τὴν γραφὴν, καὶ μὴν καὶ εὖ ἔχειν τὰ τῆς ἐμπειρίας αὐτοῖς. Ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εὐδοκιμεῖν οἴονται, τῶν ἤδη προ- επταισμένων λελήθασι σφᾶς αὐτοὺς δεινὴν οἱονεί πως ποιούμενοι τὴν καταβοὴν, καὶ ὁ τῆς ἐπανορθώσεως ἔπαινος τῶν ἀτέχνως αὐτοῖς εἰργασμένων ἀποφανεῖ τὸ Β. Αληθὲς μὲν οὖν. Πλὴν ἀνέντες ἀμνησικάκως τὸ καὶ, εἴπερ ἔλοιντο μεταχωρεῖν ἐφ᾿ ἕτερα, πρὸς ἐκεῖνα ίωμεν, ὡς ἂν μή τις αὐτοῖς τῆς καθ' ἡμῶν Κρύος πορισθείη λόγος, διὰ τοῦ καὶ κατοκνῆσαι τὸν ἀγῶνα δοκεῖν. βῶς. Καὶ δὴ καὶ ἀγορευόντων ἀμαθῶς, οὐσίαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, ἀλλ' εὐθὺς . οἶμαι, τὶς καὶ πρός γε τουτί πλατύ γελάσας, ἐρεῖ· Εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία Θεοῦ, μυρία δὲ ὅσα τὰ ἀγεννήτως ὄντα κατά τὸν κόσμον, πᾶν εἴ τι ἐγέννητον, τοῦτό ἐστιν οὐσία Θεοῦ, ήγουν ἕξει τὸ ἀγέννητον, εἰς λόγον οὐσίας. Ἔστι τοίνυν ἀγεννήτως μεν, οἷον ἥλιος, πεποίηται δὲ κατὰ τὸν ἴσον σελήνῃ τρόπον, ἄστρα τε καὶ οὐρα ναι· παρίημι γὰρ Αρχάς τε καὶ Θρόνους, καὶ κτίσιν ἅπασαν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, οὐ διὰ γεννήσεως, καθάπερ • ἀκαλλές. Η οὐκ ἀληθὲς ὅπερ ἔφην ; τὸ τὸ ἡμεῖς, τὴν εἰς τὸ εἶναι λαχοῦσαν εἰσβολήν. 'Αλλ' οὐ τῶν ἀγέννητον, οὐσία Θεοῦ, οὔτε μὴν τοῖς ἀγεννήτως οἶπεν, εἰς οὐσίας ὅρον τὸ ἀγέννητον καταλογισθείη ἄν. Τὸ ἄρα ἀγέννητον οὐκ ἂν εἰς τοῦτο παραδεξαί μεθα, τὸν ὑγια τε καὶ ἀπαράφθορον ἔτι σώζοντες νούς. Αλλως τε δεῖν γὰρ οἶμαι καὶ τοῦτο ἐπενεγ κεῖν· εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία, τὸ δὲ τῆς οὐσίας ὄνομα, μήτε γένους, μήτε εἴδους, μήτε μὴν διαφορᾶς διαφορῶν ἐπενηνεγμένων, ὑποφανεῖ τοῖς ἀκροωμένοις τὸ σύμπαν οὐδὲν, πλὴν ὅτι μόνον οὐσία, καταδη- λούτω μηδὲν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, μήτε μὴν τοῦ μὴ γεγεννήσθαι καταλογιζέσθω σημαντικὸν, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι μόνον οὐσία, καὶ τίνος, ἀσυμφανές· γένους γὰρ ἔτι, καὶ εἴδους, καὶ διαφορᾶς ἀμοιρεῖ. Λέγωμεν δὲ ὧδε καὶ ἐγ' Υἱοῦ τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα, καὶ νοείσθω τὸ སྐ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Nibil igitur esse ais in Deo Patre rò ingeni- lum ? A. Absit. Quinimo ei soli tribuendum dixerim, quatenus significat non esse genitum : verumtamen illud in definitionis vim traheudum non esse. B. Sed definitionis vim ac locum non habeat in Deo ac Patre tò ingenitum, inquiunt : verumtamen istud erit ejus substantia. Et siquidem oppositum est ingenito genitum, non erit secundum naturam idem cum Patre Filius, cum nominum qualitas essentialem differentiam utique constituat. A. Quam acuta est oratio, et aliorum in alia ver- sutis digressionibus variata! Certe mibi videtur impiorum ejuscemodi dogmatum propugnatoribus tale quidpiam propositumi esse quale pictores facere solitos aiunt, qui, si mentis ac manus errore animal alio colore quam ejus natura ſerat, expresserint, eo rursus aliis coloribus superinducto ut culpam emendent, tum demum sane se consecutos speranţ, ut, tabula artificiose depicta, nihilque in ea vitii esse spectatoribus videatur. Sed non advertunt quibus ex rebus laudem se reportaturos putaul, his errata sua proditum iri, et emendationis laudem inscitiæ suæ probrum fore. An non vere id dico ? C B. Vere quidem. Sed earum digressionum, quo tan- dem eas illi consilio susceperint, obliti, ad eas con- vertamur, ne quam illis tollendi contra nos super- cilii ansam dederinus, si certamen detrectare videamur. A. Ita fiat, quando recte sic se habere putas. Et sane cum imperite asserant substantiam esse Dei ingenitum : continuo, ut reor, aliquis in risum effusus, dicet : Si ingenitum substantia Dei est, infinita vero sunt in mundo ingenita, quodcunque est ingenitum, illud erit substantia Dei, aut certe pro substantiæ ratione habebit tò ingenitum. Sunt autem citra generationem, sol, exempli gratia : creatus enim est perinde atque luna, sidera, et cœli : mitto enim Principatus, et Thronos, et omnes creaturas que supra nos sunt, non per D generationem, sicuti nos, in ortum eductas. Sed non omne ingenitum substantia Dei est, neque vero iis quæ citra generationem sunt, ad definitionem substantiæ tribuetur tò ingenitum. Igitur tò ingeni- tum in hunc usum non capiemus, si quid adhuc sanæ et incorruptæ mentis in nobis remanet. Alio- quin (hoc enim addendum quoque reor), si tò in- genitum est substantia, substantiæ vero nomen, neque genere, neque specie, neque differentia aut differentiis allatis, nihil prorsus anditoribus sub- inuuit, nisi hoc solum, quod substantia sit : sibil in Deo significabit ingenitum, neque adeo signi ficare putabitur non esse ingenitum, sed hoc solum, nempe quod sit substantia, cujus autem incertum est: genere enim adhuc, et specie, et differentia - 4. Εφῶμεν δὴ οὖν, οίει γὰρ ὧδε ταῦτ' ἔχειν όρ-

Β. Τὸ μηδὲν οὖν εἶναι φῆς ἐπὶ Θεοῦ Πατρὸς τὸ Α ἀγέννητον ; Δ. Οὐχὶ τὸ μηδὲν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε τετηρῆσθαι μόνῳ καὶ ἀνῆφθαι πρέπειν αὐτῷ, κατά γε τὸν τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι λόγον, πλὴν ἥκιστά γε οἰστέον εἰς ὅρου δύναμιν αὐτό. Β. 'Αλλ᾽ εἰς ὅμου μὲν δύναμιν μὴ δὴ τετάχθω τὸ ἀγέννητον, φασὶν, ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ουσία δὲ ὅμως ἔστω τοῦτο αὐτοῦ· καὶ εἴπερ ἐστὶν ἀντικείμε- νον τῷ ἀγεννήτῳ τὸ γεννητόν, οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν ὁ αὐτὸς τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός, τῆς τῶν ὀνομάτων ποιό τητος οριζούσης ἡμῖν εὖ μάλα τὴν οὐσιώδη δια φοράν. Β Δ. Ως δριμὺς ἄγαν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα πολυστρόφοις διαδρομαῖς, εὐκό- λως διαποικίλλεται! Καί μοι δοκοῦσιν οἱ τῶν ἀνοσίων τουτωνὶ δογμάτων ὑπασπισταί, ὑποστῆναι τι τοιοῦ τον, ὁποῖόν τί φασι κατειθίσθαι δρᾷν, καὶ τοὺς, οἷς ἡ τέχνη τὰ εἰς πίνακας καὶ γραφάς, οἱ ἐπειδὰν ἑτερό χρουν ἀποφήνωσί τι τῶν ζώων, διαμαρτούσης αὐτοῖς τῆς ἐννοίας, καὶ μὴν καὶ χειρὸς εἰς τὰ παρὰ φύσιν, ἑτεροίαις αὖθις αὐτὸ μεταχρωννύντες βαφαῖς εἰς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν δοκοῦν, τότε δὴ μόλις εφικέσθαι νομίζουσι, τοῦ μὴ διεψεῦσθαι δοκεῖν τοῖς θεωμένοις τὴν γραφὴν, καὶ μὴν καὶ εὖ ἔχειν τὰ τῆς ἐμπειρίας αὐτοῖς. Ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εὐδοκιμεῖν οἴονται, τῶν ἤδη προ- επταισμένων λελήθασι σφᾶς αὐτοὺς δεινὴν οἱονεί πως ποιούμενοι τὴν καταβοὴν, καὶ ὁ τῆς ἐπανορθώσεως ἔπαινος τῶν ἀτέχνως αὐτοῖς εἰργασμένων ἀποφανεῖ τὸ Β. Αληθὲς μὲν οὖν. Πλὴν ἀνέντες ἀμνησικάκως τὸ καὶ, εἴπερ ἔλοιντο μεταχωρεῖν ἐφ᾿ ἕτερα, πρὸς ἐκεῖνα ίωμεν, ὡς ἂν μή τις αὐτοῖς τῆς καθ' ἡμῶν Κρύος πορισθείη λόγος, διὰ τοῦ καὶ κατοκνῆσαι τὸν ἀγῶνα δοκεῖν. βῶς. Καὶ δὴ καὶ ἀγορευόντων ἀμαθῶς, οὐσίαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, ἀλλ' εὐθὺς . οἶμαι, τὶς καὶ πρός γε τουτί πλατύ γελάσας, ἐρεῖ· Εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία Θεοῦ, μυρία δὲ ὅσα τὰ ἀγεννήτως ὄντα κατά τὸν κόσμον, πᾶν εἴ τι ἐγέννητον, τοῦτό ἐστιν οὐσία Θεοῦ, ήγουν ἕξει τὸ ἀγέννητον, εἰς λόγον οὐσίας. Ἔστι τοίνυν ἀγεννήτως μεν, οἷον ἥλιος, πεποίηται δὲ κατὰ τὸν ἴσον σελήνῃ τρόπον, ἄστρα τε καὶ οὐρα ναι· παρίημι γὰρ Αρχάς τε καὶ Θρόνους, καὶ κτίσιν ἅπασαν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, οὐ διὰ γεννήσεως, καθάπερ • ἀκαλλές. Η οὐκ ἀληθὲς ὅπερ ἔφην ; τὸ τὸ ἡμεῖς, τὴν εἰς τὸ εἶναι λαχοῦσαν εἰσβολήν. 'Αλλ' οὐ τῶν ἀγέννητον, οὐσία Θεοῦ, οὔτε μὴν τοῖς ἀγεννήτως οἶπεν, εἰς οὐσίας ὅρον τὸ ἀγέννητον καταλογισθείη ἄν. Τὸ ἄρα ἀγέννητον οὐκ ἂν εἰς τοῦτο παραδεξαί μεθα, τὸν ὑγια τε καὶ ἀπαράφθορον ἔτι σώζοντες νούς. Αλλως τε δεῖν γὰρ οἶμαι καὶ τοῦτο ἐπενεγ κεῖν· εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία, τὸ δὲ τῆς οὐσίας ὄνομα, μήτε γένους, μήτε εἴδους, μήτε μὴν διαφορᾶς διαφορῶν ἐπενηνεγμένων, ὑποφανεῖ τοῖς ἀκροωμένοις τὸ σύμπαν οὐδὲν, πλὴν ὅτι μόνον οὐσία, καταδη- λούτω μηδὲν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, μήτε μὴν τοῦ μὴ γεγεννήσθαι καταλογιζέσθω σημαντικὸν, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι μόνον οὐσία, καὶ τίνος, ἀσυμφανές· γένους γὰρ ἔτι, καὶ εἴδους, καὶ διαφορᾶς ἀμοιρεῖ. Λέγωμεν δὲ ὧδε καὶ ἐγ' Υἱοῦ τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα, καὶ νοείσθω τὸ སྐ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Nibil igitur esse ais in Deo Patre rò ingeni- lum ? A. Absit. Quinimo ei soli tribuendum dixerim, quatenus significat non esse genitum : verumtamen illud in definitionis vim traheudum non esse. B. Sed definitionis vim ac locum non habeat in Deo ac Patre tò ingenitum, inquiunt : verumtamen istud erit ejus substantia. Et siquidem oppositum est ingenito genitum, non erit secundum naturam idem cum Patre Filius, cum nominum qualitas essentialem differentiam utique constituat. A. Quam acuta est oratio, et aliorum in alia ver- sutis digressionibus variata! Certe mibi videtur impiorum ejuscemodi dogmatum propugnatoribus tale quidpiam propositumi esse quale pictores facere solitos aiunt, qui, si mentis ac manus errore animal alio colore quam ejus natura ſerat, expresserint, eo rursus aliis coloribus superinducto ut culpam emendent, tum demum sane se consecutos speranţ, ut, tabula artificiose depicta, nihilque in ea vitii esse spectatoribus videatur. Sed non advertunt quibus ex rebus laudem se reportaturos putaul, his errata sua proditum iri, et emendationis laudem inscitiæ suæ probrum fore. An non vere id dico ? C B. Vere quidem. Sed earum digressionum, quo tan- dem eas illi consilio susceperint, obliti, ad eas con- vertamur, ne quam illis tollendi contra nos super- cilii ansam dederinus, si certamen detrectare videamur. A. Ita fiat, quando recte sic se habere putas. Et sane cum imperite asserant substantiam esse Dei ingenitum : continuo, ut reor, aliquis in risum effusus, dicet : Si ingenitum substantia Dei est, infinita vero sunt in mundo ingenita, quodcunque est ingenitum, illud erit substantia Dei, aut certe pro substantiæ ratione habebit tò ingenitum. Sunt autem citra generationem, sol, exempli gratia : creatus enim est perinde atque luna, sidera, et cœli : mitto enim Principatus, et Thronos, et omnes creaturas que supra nos sunt, non per D generationem, sicuti nos, in ortum eductas. Sed non omne ingenitum substantia Dei est, neque vero iis quæ citra generationem sunt, ad definitionem substantiæ tribuetur tò ingenitum. Igitur tò ingeni- tum in hunc usum non capiemus, si quid adhuc sanæ et incorruptæ mentis in nobis remanet. Alio- quin (hoc enim addendum quoque reor), si tò in- genitum est substantia, substantiæ vero nomen, neque genere, neque specie, neque differentia aut differentiis allatis, nihil prorsus anditoribus sub- inuuit, nisi hoc solum, quod substantia sit : sibil in Deo significabit ingenitum, neque adeo signi ficare putabitur non esse ingenitum, sed hoc solum, nempe quod sit substantia, cujus autem incertum est: genere enim adhuc, et specie, et differentia - 4. Εφῶμεν δὴ οὖν, οίει γὰρ ὧδε ταῦτ' ἔχειν όρ-

Β. Τὸ μηδὲν οὖν εἶναι φῆς ἐπὶ Θεοῦ Πατρὸς τὸ Α ἀγέννητον ; Δ. Οὐχὶ τὸ μηδὲν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν ἔγωγε τετηρῆσθαι μόνῳ καὶ ἀνῆφθαι πρέπειν αὐτῷ, κατά γε τὸν τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι λόγον, πλὴν ἥκιστά γε οἰστέον εἰς ὅρου δύναμιν αὐτό. Β. 'Αλλ᾽ εἰς ὅμου μὲν δύναμιν μὴ δὴ τετάχθω τὸ ἀγέννητον, φασὶν, ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ουσία δὲ ὅμως ἔστω τοῦτο αὐτοῦ· καὶ εἴπερ ἐστὶν ἀντικείμε- νον τῷ ἀγεννήτῳ τὸ γεννητόν, οὐκ ἂν εἴη κατὰ φύσιν ὁ αὐτὸς τῷ Πατρὶ ὁ Υἱός, τῆς τῶν ὀνομάτων ποιό τητος οριζούσης ἡμῖν εὖ μάλα τὴν οὐσιώδη δια φοράν. Β Δ. Ως δριμὺς ἄγαν ὁ λόγος, καὶ ταῖς τῶν ἐννοιῶν ἐξ ἑτέρων εἰς ἕτερα πολυστρόφοις διαδρομαῖς, εὐκό- λως διαποικίλλεται! Καί μοι δοκοῦσιν οἱ τῶν ἀνοσίων τουτωνὶ δογμάτων ὑπασπισταί, ὑποστῆναι τι τοιοῦ τον, ὁποῖόν τί φασι κατειθίσθαι δρᾷν, καὶ τοὺς, οἷς ἡ τέχνη τὰ εἰς πίνακας καὶ γραφάς, οἱ ἐπειδὰν ἑτερό χρουν ἀποφήνωσί τι τῶν ζώων, διαμαρτούσης αὐτοῖς τῆς ἐννοίας, καὶ μὴν καὶ χειρὸς εἰς τὰ παρὰ φύσιν, ἑτεροίαις αὖθις αὐτὸ μεταχρωννύντες βαφαῖς εἰς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν δοκοῦν, τότε δὴ μόλις εφικέσθαι νομίζουσι, τοῦ μὴ διεψεῦσθαι δοκεῖν τοῖς θεωμένοις τὴν γραφὴν, καὶ μὴν καὶ εὖ ἔχειν τὰ τῆς ἐμπειρίας αὐτοῖς. Ἀλλ᾽ ἐξ ὧν εὐδοκιμεῖν οἴονται, τῶν ἤδη προ- επταισμένων λελήθασι σφᾶς αὐτοὺς δεινὴν οἱονεί πως ποιούμενοι τὴν καταβοὴν, καὶ ὁ τῆς ἐπανορθώσεως ἔπαινος τῶν ἀτέχνως αὐτοῖς εἰργασμένων ἀποφανεῖ τὸ Β. Αληθὲς μὲν οὖν. Πλὴν ἀνέντες ἀμνησικάκως τὸ καὶ, εἴπερ ἔλοιντο μεταχωρεῖν ἐφ᾿ ἕτερα, πρὸς ἐκεῖνα ίωμεν, ὡς ἂν μή τις αὐτοῖς τῆς καθ' ἡμῶν Κρύος πορισθείη λόγος, διὰ τοῦ καὶ κατοκνῆσαι τὸν ἀγῶνα δοκεῖν. βῶς. Καὶ δὴ καὶ ἀγορευόντων ἀμαθῶς, οὐσίαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, ἀλλ' εὐθὺς . οἶμαι, τὶς καὶ πρός γε τουτί πλατύ γελάσας, ἐρεῖ· Εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία Θεοῦ, μυρία δὲ ὅσα τὰ ἀγεννήτως ὄντα κατά τὸν κόσμον, πᾶν εἴ τι ἐγέννητον, τοῦτό ἐστιν οὐσία Θεοῦ, ήγουν ἕξει τὸ ἀγέννητον, εἰς λόγον οὐσίας. Ἔστι τοίνυν ἀγεννήτως μεν, οἷον ἥλιος, πεποίηται δὲ κατὰ τὸν ἴσον σελήνῃ τρόπον, ἄστρα τε καὶ οὐρα ναι· παρίημι γὰρ Αρχάς τε καὶ Θρόνους, καὶ κτίσιν ἅπασαν τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, οὐ διὰ γεννήσεως, καθάπερ • ἀκαλλές. Η οὐκ ἀληθὲς ὅπερ ἔφην ; τὸ τὸ ἡμεῖς, τὴν εἰς τὸ εἶναι λαχοῦσαν εἰσβολήν. 'Αλλ' οὐ τῶν ἀγέννητον, οὐσία Θεοῦ, οὔτε μὴν τοῖς ἀγεννήτως οἶπεν, εἰς οὐσίας ὅρον τὸ ἀγέννητον καταλογισθείη ἄν. Τὸ ἄρα ἀγέννητον οὐκ ἂν εἰς τοῦτο παραδεξαί μεθα, τὸν ὑγια τε καὶ ἀπαράφθορον ἔτι σώζοντες νούς. Αλλως τε δεῖν γὰρ οἶμαι καὶ τοῦτο ἐπενεγ κεῖν· εἰ τὸ ἀγέννητον οὐσία, τὸ δὲ τῆς οὐσίας ὄνομα, μήτε γένους, μήτε εἴδους, μήτε μὴν διαφορᾶς διαφορῶν ἐπενηνεγμένων, ὑποφανεῖ τοῖς ἀκροωμένοις τὸ σύμπαν οὐδὲν, πλὴν ὅτι μόνον οὐσία, καταδη- λούτω μηδὲν ἐπὶ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, μήτε μὴν τοῦ μὴ γεγεννήσθαι καταλογιζέσθω σημαντικὸν, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι μόνον οὐσία, καὶ τίνος, ἀσυμφανές· γένους γὰρ ἔτι, καὶ εἴδους, καὶ διαφορᾶς ἀμοιρεῖ. Λέγωμεν δὲ ὧδε καὶ ἐγ' Υἱοῦ τὸ τῆς γεννήσεως ὄνομα, καὶ νοείσθω τὸ སྐ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Nibil igitur esse ais in Deo Patre rò ingeni- lum ? A. Absit. Quinimo ei soli tribuendum dixerim, quatenus significat non esse genitum : verumtamen illud in definitionis vim traheudum non esse. B. Sed definitionis vim ac locum non habeat in Deo ac Patre tò ingenitum, inquiunt : verumtamen istud erit ejus substantia. Et siquidem oppositum est ingenito genitum, non erit secundum naturam idem cum Patre Filius, cum nominum qualitas essentialem differentiam utique constituat. A. Quam acuta est oratio, et aliorum in alia ver- sutis digressionibus variata! Certe mibi videtur impiorum ejuscemodi dogmatum propugnatoribus tale quidpiam propositumi esse quale pictores facere solitos aiunt, qui, si mentis ac manus errore animal alio colore quam ejus natura ſerat, expresserint, eo rursus aliis coloribus superinducto ut culpam emendent, tum demum sane se consecutos speranţ, ut, tabula artificiose depicta, nihilque in ea vitii esse spectatoribus videatur. Sed non advertunt quibus ex rebus laudem se reportaturos putaul, his errata sua proditum iri, et emendationis laudem inscitiæ suæ probrum fore. An non vere id dico ? C B. Vere quidem. Sed earum digressionum, quo tan- dem eas illi consilio susceperint, obliti, ad eas con- vertamur, ne quam illis tollendi contra nos super- cilii ansam dederinus, si certamen detrectare videamur. A. Ita fiat, quando recte sic se habere putas. Et sane cum imperite asserant substantiam esse Dei ingenitum : continuo, ut reor, aliquis in risum effusus, dicet : Si ingenitum substantia Dei est, infinita vero sunt in mundo ingenita, quodcunque est ingenitum, illud erit substantia Dei, aut certe pro substantiæ ratione habebit tò ingenitum. Sunt autem citra generationem, sol, exempli gratia : creatus enim est perinde atque luna, sidera, et cœli : mitto enim Principatus, et Thronos, et omnes creaturas que supra nos sunt, non per D generationem, sicuti nos, in ortum eductas. Sed non omne ingenitum substantia Dei est, neque vero iis quæ citra generationem sunt, ad definitionem substantiæ tribuetur tò ingenitum. Igitur tò ingeni- tum in hunc usum non capiemus, si quid adhuc sanæ et incorruptæ mentis in nobis remanet. Alio- quin (hoc enim addendum quoque reor), si tò in- genitum est substantia, substantiæ vero nomen, neque genere, neque specie, neque differentia aut differentiis allatis, nihil prorsus anditoribus sub- inuuit, nisi hoc solum, quod substantia sit : sibil in Deo significabit ingenitum, neque adeo signi ficare putabitur non esse ingenitum, sed hoc solum, nempe quod sit substantia, cujus autem incertum est: genere enim adhuc, et specie, et differentia - 4. Εφῶμεν δὴ οὖν, οίει γὰρ ὧδε ταῦτ' ἔχειν όρ-

Εκατέροιν οὖν ἡμῖν τοῖν ὀνομάτοιν ἁπλῶς καὶ ἀδια στόλως ἐκπεφωνημένοιν, καὶ τὴν οὐδενὸς εἰσποιούν των ἔννοιαν, πλὴν ὅτι μόνον οὐσία, τίς ἂν εἴη ἡ δια φορὰ λοιπὸν Πατρὸς πρὸς Υϊόν; Ουσία γὰρ ὡς πρὸς οὐσίαν, ἐπενηνεγμένου μηδενός, οὔτε τὸ μεῖζον, καθά φασιν, οὔτε τὸ ἔλαττον, οὔτε τὸ κατατέμνον εἰς ἑτερό τητα τὴν κατά τι γοῦν ὅλως διακεκτήσεται, ἀλλ' ἡ εἰσάπαν ὁμοιότης οὐσίᾳ πρὸς οὐσίαν ἐνδοιασμοῦ τινος δίχα προσείη ἂν, κατά γε τὸν ὀρθῶς ἔχοντα λου γισμόν, ἔστ' ἂν οὐσίαι νοῶνται μόνον καὶ ὀνομάζων- ται. Οὐκοῦν ἀτέχνως καὶ ἀδιακρίτως οὐσίαν τοῦ θεοῦ τὸ ἀγέννητον ἐκδεξάμενοι, κατερυθριάτωσαν ἀμα- θαίνοντες, καὶ μὴ ἐπιτείχισμα τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει, τὴν λέξιν ἀναδειμάμενοι τῶν τῆς ἀληθείας καθυλα Α μόνον οὐσία, ψιλῶς ἔτι καὶ οὐδαμόθεν διωρισμένως Β κτούντων δογμάτων, τὴν οὐδαμόθεν ἡμῖν ὁρωμένην το διαφοράν, ὡς ἐμφανή παραφέροντες, εἰ μήτε τὸ ἀγέννητον ἐπὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὸ μὴ γεννηθε ναι τυχόν, μήτε μὴν θάτερον ἐφ' Υἱοῦ τὸ γεννηθήναι δηλοί, οὐσίαι δὲ ἄμφω, καὶ τοῦτο ἀδιαστόλως. Παρ- ἔδειξε γὰρ ἀρτίως ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς διίστησιν οὐδὲν οὐσίαν οὐσίας, εἴς γε τὸ ἑτεροίως ἔχειν, καθό φαμέν τε εἶναι καὶ νοοῦμεν οὐσίας. Οίει δὴ οὖν ἄρα, σαφή τε εἶναι καὶ ὑγιᾶ τὸν λόγον, ἢ ἐπανορθώσῃ καὶ μεθα αρμόσεις ἐπὶ τὸ ἄμεινον ; Β. Οὐδαμῶς. Εχει γὰρ ὀρθῶς. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ ἐκκλέψειαν αὐτοὶ τῆς τοῦ ἀγεννή του φωνῆς τοῦ μὴ γεννηθῆναι τὴν δήλωσιν, καὶ οὐ σίαν ἁπλῶς ὑπάρχειν ἐνστήσονται, ποῖος ἂν ἡμῖν έκδυσωπήσειε λογισμός, τοὺς ἐθέλοντας ἀφελεῖν τοῦ γεννητοῦ τὴν γέννησιν, καὶ εἰς οὐσίας αὐτὸ κατα γράφειν δύναμιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτοὶ τὸ ἀγέννητος; Εἶτα πῶς ἔτι διαγνωσόμεθα, καὶ ποίες ἡμῖν ἀποτεμεῖ λόγος τὴν ἐν προσώπω τε καὶ ὑπη στάσει διαφορὰν τοῦ Πατρὸς πρὸς Γιόν, ήγουν του Υἱοῦ πρὸς Πατέρα; Τίς γὰρ ὁ γεννήσας ἔτι, καὶ τῆς ὁ γεγεννημένος, ἀσυμφανές ἤδη τους. Φρονας τη οὖν ὁ σύμπας ἡμῖν τῆς πίστεως διοίχεται λόγος. Πόθεν γὰρ ἔτι καὶ πῶς εἰς τε τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν πιστεύομεν, ὡς γεννήτορα καὶ γεγεννημένον: Οὐ γὰρ ψιλὴν καὶ παρεφθαρμένην ἔν γε δή μάλιστα τουτοισὶ τὴν τῶν ὀνομάτων σημασίαν παραδεξόμεθα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν εἰκότως, ὡς ἀκριβῆ τε καὶ ἀναγκαίαν, εἴπερ ἐστὶν ἡμῖν εἰς ἀλήθειαν ἡ πίστις, καὶ θεογνωσίας τῆς ὄντως οὐ διημαρτήκαμεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα βεβα πτισμένοι. Β. Εὖ λέγεις· ἐπυθόμην δὲ ὅτι κἀκεῖνο φασι ὅτι κέκληται Πατήρ, ὡς δημιουργός, καὶ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις οἰονεί τις ἀρχὴ καὶ γένεσις πεφηνώς. Καὶ γοῦν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ δε - διδάγμεθα, φησί, κατονομάζειν οὕτω τὸν θεὸν, και ἀγορεύειν ἐν προσευχαῖς· « Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Α. Εἶτα, ὦ βέλτιστοι, φαῖμεν ἂν πρὸς τοῦτο αύ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. caret. Eodem quoque modo dicemus de Filio gene- rationis vocabulum, censebiturque duntaxat esse substantia nuda adhuc et unila ex parte determi nata. Utroque igitur vocabulo simpliciter et indi- stincte prolato, cum nullius rei notitiam inducat nisi quod sit substantia: quænam demum erit dif- ferentia Patris cum Filio? Substantia enim sub- stantiæ comparata, si nihil addatur aliud, neque majus, ut aiunt, neque minus babebit, ac ne ullum quidem quo vel minimum inter se distinguantur, sed omimoda substantiæ cum substantia similitudo haud dubie aderit, si recte philosophamur, quan- diu substantiæ intelligentur duntaxat atque vocabun- tur. Erubescant igitur præ sua inscitia qui tò inge- nitum simpliciter et indistincte pro Dei substantia capiunt, neque Filii naturam illa dictione ceu vallo quodam et munitione obstruentes, veritatis dogma- tis oblatrest, differentiam, quæ nulla ex parte se nobis exhibet, quasi manifestam obtrudentes, si neque tò ingenitum in Deo ac Patre nimirum, non esse genitum, neque adeo in Filio genitum esse si- gnificat, sed ambo substantia sunt, idque citra di- stinctionem. Paulo enim ante ostendimus nihil esse quod substantiam a substantia secernat, quatenus dicuntur ac censentur esse substantiæ. Tune igitur claram hanc et sanam doctrinam esse putas, an eam emendabis, melioremque trades? B. Nequaquam. Recta enim est. A. Jam si de ingeniti vocabulo significationem toû non esse genitum subtrahant, et substantiam simpliciter esse urgeant, quæ demum ratio vetuerit eos qui voluerint a genito generationem auferre, et in substantiæ ordine collocare, quem- admodum illi etiam ingenitum ? Jam quomodo posthac discernemus, aut quæ ratio nobis erit dis- tinguendi personalem et hyposlaticam differen- tiam Patris cum Filio aut Filii cum Patre? Quis `enim demum sit genitor, et quis genitus, utique non patebit amplius. Itaque vana et irrita nobis erit omnis ratio fidei. Unde enim et quomodo in Patrem et Filium ultra credimus, ut in genitorem et genitum? Non enim nudam et corruptam in his ntique admittemus nominum significationem. Absit. `lino vero accuratam et necessariam, si modo ve- ritati credimus et a vera Dei cognitione non exci- dimus, in Patrem et Filium, et Spiritum sanctum baptizati. B. Recte dicis. Comperi autem illos etiam id jactare, Patrem nimirum dictum esse, quatenus est opifex, et rebus ex nihilo productis velut prin- cipium et origo exstitit. Unde nos etiam, ipsi in- quiunt, ita nuncupare Deum edocti sumus, et in precibus compellare: • Pater noster, qui es in coelis 95. ▸ A Ast, o boni (sic enim cos compellabinus), Matth. vi, 9, C D

Εκατέροιν οὖν ἡμῖν τοῖν ὀνομάτοιν ἁπλῶς καὶ ἀδια στόλως ἐκπεφωνημένοιν, καὶ τὴν οὐδενὸς εἰσποιούν των ἔννοιαν, πλὴν ὅτι μόνον οὐσία, τίς ἂν εἴη ἡ δια φορὰ λοιπὸν Πατρὸς πρὸς Υϊόν; Ουσία γὰρ ὡς πρὸς οὐσίαν, ἐπενηνεγμένου μηδενός, οὔτε τὸ μεῖζον, καθά φασιν, οὔτε τὸ ἔλαττον, οὔτε τὸ κατατέμνον εἰς ἑτερό τητα τὴν κατά τι γοῦν ὅλως διακεκτήσεται, ἀλλ' ἡ εἰσάπαν ὁμοιότης οὐσίᾳ πρὸς οὐσίαν ἐνδοιασμοῦ τινος δίχα προσείη ἂν, κατά γε τὸν ὀρθῶς ἔχοντα λου γισμόν, ἔστ' ἂν οὐσίαι νοῶνται μόνον καὶ ὀνομάζων- ται. Οὐκοῦν ἀτέχνως καὶ ἀδιακρίτως οὐσίαν τοῦ θεοῦ τὸ ἀγέννητον ἐκδεξάμενοι, κατερυθριάτωσαν ἀμα- θαίνοντες, καὶ μὴ ἐπιτείχισμα τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει, τὴν λέξιν ἀναδειμάμενοι τῶν τῆς ἀληθείας καθυλα Α μόνον οὐσία, ψιλῶς ἔτι καὶ οὐδαμόθεν διωρισμένως Β κτούντων δογμάτων, τὴν οὐδαμόθεν ἡμῖν ὁρωμένην το διαφοράν, ὡς ἐμφανή παραφέροντες, εἰ μήτε τὸ ἀγέννητον ἐπὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, τὸ μὴ γεννηθε ναι τυχόν, μήτε μὴν θάτερον ἐφ' Υἱοῦ τὸ γεννηθήναι δηλοί, οὐσίαι δὲ ἄμφω, καὶ τοῦτο ἀδιαστόλως. Παρ- ἔδειξε γὰρ ἀρτίως ἡμῖν ὁ λόγος, ὡς διίστησιν οὐδὲν οὐσίαν οὐσίας, εἴς γε τὸ ἑτεροίως ἔχειν, καθό φαμέν τε εἶναι καὶ νοοῦμεν οὐσίας. Οίει δὴ οὖν ἄρα, σαφή τε εἶναι καὶ ὑγιᾶ τὸν λόγον, ἢ ἐπανορθώσῃ καὶ μεθα αρμόσεις ἐπὶ τὸ ἄμεινον ; Β. Οὐδαμῶς. Εχει γὰρ ὀρθῶς. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ ἐκκλέψειαν αὐτοὶ τῆς τοῦ ἀγεννή του φωνῆς τοῦ μὴ γεννηθῆναι τὴν δήλωσιν, καὶ οὐ σίαν ἁπλῶς ὑπάρχειν ἐνστήσονται, ποῖος ἂν ἡμῖν έκδυσωπήσειε λογισμός, τοὺς ἐθέλοντας ἀφελεῖν τοῦ γεννητοῦ τὴν γέννησιν, καὶ εἰς οὐσίας αὐτὸ κατα γράφειν δύναμιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτοὶ τὸ ἀγέννητος; Εἶτα πῶς ἔτι διαγνωσόμεθα, καὶ ποίες ἡμῖν ἀποτεμεῖ λόγος τὴν ἐν προσώπω τε καὶ ὑπη στάσει διαφορὰν τοῦ Πατρὸς πρὸς Γιόν, ήγουν του Υἱοῦ πρὸς Πατέρα; Τίς γὰρ ὁ γεννήσας ἔτι, καὶ τῆς ὁ γεγεννημένος, ἀσυμφανές ἤδη τους. Φρονας τη οὖν ὁ σύμπας ἡμῖν τῆς πίστεως διοίχεται λόγος. Πόθεν γὰρ ἔτι καὶ πῶς εἰς τε τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν πιστεύομεν, ὡς γεννήτορα καὶ γεγεννημένον: Οὐ γὰρ ψιλὴν καὶ παρεφθαρμένην ἔν γε δή μάλιστα τουτοισὶ τὴν τῶν ὀνομάτων σημασίαν παραδεξόμεθα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Φαίην δ' ἂν εἰκότως, ὡς ἀκριβῆ τε καὶ ἀναγκαίαν, εἴπερ ἐστὶν ἡμῖν εἰς ἀλήθειαν ἡ πίστις, καὶ θεογνωσίας τῆς ὄντως οὐ διημαρτήκαμεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα βεβα πτισμένοι. Β. Εὖ λέγεις· ἐπυθόμην δὲ ὅτι κἀκεῖνο φασι ὅτι κέκληται Πατήρ, ὡς δημιουργός, καὶ τοῖς ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις οἰονεί τις ἀρχὴ καὶ γένεσις πεφηνώς. Καὶ γοῦν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ δε - διδάγμεθα, φησί, κατονομάζειν οὕτω τὸν θεὸν, και ἀγορεύειν ἐν προσευχαῖς· « Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ο Α. Εἶτα, ὦ βέλτιστοι, φαῖμεν ἂν πρὸς τοῦτο αύ ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. caret. Eodem quoque modo dicemus de Filio gene- rationis vocabulum, censebiturque duntaxat esse substantia nuda adhuc et unila ex parte determi nata. Utroque igitur vocabulo simpliciter et indi- stincte prolato, cum nullius rei notitiam inducat nisi quod sit substantia: quænam demum erit dif- ferentia Patris cum Filio? Substantia enim sub- stantiæ comparata, si nihil addatur aliud, neque majus, ut aiunt, neque minus babebit, ac ne ullum quidem quo vel minimum inter se distinguantur, sed omimoda substantiæ cum substantia similitudo haud dubie aderit, si recte philosophamur, quan- diu substantiæ intelligentur duntaxat atque vocabun- tur. Erubescant igitur præ sua inscitia qui tò inge- nitum simpliciter et indistincte pro Dei substantia capiunt, neque Filii naturam illa dictione ceu vallo quodam et munitione obstruentes, veritatis dogma- tis oblatrest, differentiam, quæ nulla ex parte se nobis exhibet, quasi manifestam obtrudentes, si neque tò ingenitum in Deo ac Patre nimirum, non esse genitum, neque adeo in Filio genitum esse si- gnificat, sed ambo substantia sunt, idque citra di- stinctionem. Paulo enim ante ostendimus nihil esse quod substantiam a substantia secernat, quatenus dicuntur ac censentur esse substantiæ. Tune igitur claram hanc et sanam doctrinam esse putas, an eam emendabis, melioremque trades? B. Nequaquam. Recta enim est. A. Jam si de ingeniti vocabulo significationem toû non esse genitum subtrahant, et substantiam simpliciter esse urgeant, quæ demum ratio vetuerit eos qui voluerint a genito generationem auferre, et in substantiæ ordine collocare, quem- admodum illi etiam ingenitum ? Jam quomodo posthac discernemus, aut quæ ratio nobis erit dis- tinguendi personalem et hyposlaticam differen- tiam Patris cum Filio aut Filii cum Patre? Quis `enim demum sit genitor, et quis genitus, utique non patebit amplius. Itaque vana et irrita nobis erit omnis ratio fidei. Unde enim et quomodo in Patrem et Filium ultra credimus, ut in genitorem et genitum? Non enim nudam et corruptam in his ntique admittemus nominum significationem. Absit. `lino vero accuratam et necessariam, si modo ve- ritati credimus et a vera Dei cognitione non exci- dimus, in Patrem et Filium, et Spiritum sanctum baptizati. B. Recte dicis. Comperi autem illos etiam id jactare, Patrem nimirum dictum esse, quatenus est opifex, et rebus ex nihilo productis velut prin- cipium et origo exstitit. Unde nos etiam, ipsi in- quiunt, ita nuncupare Deum edocti sumus, et in precibus compellare: • Pater noster, qui es in coelis 95. ▸ A Ast, o boni (sic enim cos compellabinus), Matth. vi, 9, C D

τοῖς, πότερα καλεῖν κεκελεύσμεθα Πατέρα τὸν Θεὸν, ὡς εἰς τὸ τῶν ποιημάτων τελοῦντες γένος, ἢ ὅτι τῇ της υἱοθεσίας δόξῃ κατεστέμμεθα, καὶ κατελογίσθη- μεν ὡς τέχνα; Β. Ως ποιήματα μὲν διὰ τὴν φύσιν, υἱοὶ δὲ διὰ τὴν χάριν; Δ. 'Αλλ' ἔνθαπερ ἂν ὀνομάζοιτο Πατήρ, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, μὴ συνεισβαλλέτω τὸ ποιηθὲν, μήτε μὴν ὁ τοῦ πεποιῆσθαι λόγος παρεισκεκριμένος δράσθω τέως, επεί τοι Πατρὶ μὲν ἡ σχέσις πρὸς Υἱόν, Υἱῷ δὲ αὖ πρὸς Πατέρα, μεσολαβοῦντος οὐδενὸς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ποιητῇ πρὸς ποίημα, καὶ ποιήματι πρὸς ποιητήν. Εἰ δὴ οὖν τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀφαιρήσομεν, καὶ τὴν τῶν καλουμένων πρός τι δύναμιν ἀτέχνως ἀτιμάζοντες, πρὸς Πατέρα μὲν τῷ πεποιημένῳ, Υἱῷ δὲ πρὸς ποιητὴν, τὴν ἐκ τῶν σημαινομένων σχετικήν Β δύναμιν ἀπονέμοντες ἁλωσόμεθα· πῶς οὐκ ἂν ἐνα τεῦθεν καὶ μάλα εἰκότως τὸν ἐπὶ ταῖς ἀνωτάτω φρε νοβλαβείαις ὀφλήσαιμεν γέλωτα ; Β. 2; υἱοὶ πατέρα καλέσαιμεν τὸν Θεόν, φληνά φων γὰρ οἶμαι τὸ διατείνεσθαι περιττά. Α. ᾿Αλλ' οὔτε πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθὲς, · οὔτε μὴν υἱὸς, εἰ μή τις νοοῖτο γεγεννηκὼς καὶ γε- γεννημένος. Β. Ορθῶς ἔφης. Κεκλήσθω δὴ οὖν, φασί, Πατὴρ ὁ Θεός, εἰ βούλει, τρόπῳ καταχρηστικῷ. Α. Πόθεν, ὦ τᾶν, τὴν ἐπωνυμίαν εὑράμενος, εἴπερ ἐστὶν αὐτὸς κατὰ φύσιν οὐ πατήρ; ἢ τάχα που παρ' ἡμῶν ἐροῦσι τῶν φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ πατέρων ; Β. Εὖ ἴσθι τοι καὶ τοῦτο ἐροῦντας. Α. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα θήσομεν τὸν μακάριον Παῦλον, οὐχ ἡμῖν ἀπονέμοντα τῆς πατρότητος τὴν ἀρχὴν, ἀλλ' οὐδὲ ἑτέρῳ τινὶ τῶν κτισμάτων, ἀφιεροῦντα δὲ ὥσπερ καὶ ἀνατιθέντα μόνῳ τῷ γε ἀληθεῖ Θεῷ καὶ πρώτῳ Πατρίς γεγραφότος δὲ ἡμῖν ἐπαῖοι τις ἄν· • Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ἐνα μάζεται. » Απόκριναι γὰρ, ὦ Ερμεία, διαγυμνά- στις δὲ οὕτως ἡμῖν τὸν λόγον, εἰ ἐλοίμην ἀναμαθεῖν, ἆρ' ἐν χρόνῳ γέγονεν ἀγέννητος ὁ Θεὸς, τοῦτο οὐκ ῶν ἐν ἀρχαῖς, ἢ γοῦν ἅμα νοεῖται Θεὸς, καὶ ἦν ἀγεν- νήτω;; Β. Αγεννήτως ἦν, τὸ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο φάναι, πῶς οὐκ ἀβέλτερον κομιδῇ ; Α. Τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς τὸ μὴ γεγεννῆσθαι δηλούσης, ἢ πῶς ; Β. Τὸ μὴ γεννηθῆναι δηλονότι. Α. Τί γὰρ ὅλως ἔδει τὸν ἀνάρχως ὄντα Θεόν, το οὗτον ὁρᾶσθαι ; Η ποίαν ἂν αὐτῷ καὶ τὴν [σ. τίνα] κατὰ τίνων διαστολήν προσεποίησεν ἡ λέξις, ήγουν ή φύσις, εἴπερ αὐτοῦ φύσις ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, οὐδενός πω τῶν γεννητῶν γεγονότος ἢ συνυπάρχοντος, εἶπερ οὐκ εἶναί φασι γεννήτορα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα; Πρὸς τἰ γὰρ ἀγέννητος, τῆς τῶν γεννητῶν οὐσίας οὔπω τὸ σύμπαν εἰσκεκριμένης; Οὐ γὰρ δή που, φαίεν ἂν, ὥστε μὴ φαίνηται συνάναρχά τε καὶ συναΐδια τῷ "1 › DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A utrum vorare jussi sunus Patrem Deum, quod in- ter creaturas numeramur, an quod adoptionis glo- ria redimiti sumus, et inter filios reputati ? B. Quod creaturæ quidem sumus propter naturam, Glii autem prop!er gratian. A. Sed ubi nominabitur Pater, adeoque Filius, ne continuo subeat to factum esse, neque factorie ratio invehatur, quoniam Patri quidem relatio est ad Filium, Filio item ad Patrem, nec quidquam est intermedium, quemadmolum nempe factori ad fa- cluram, et facturæ ad fuctorem. Si ergo tollemus id quod unicuique convenit, et vim eorum quæ re- lata dicuntur prorsus dedignati, deprehendemur vim et rationem relativam tribuere rei factæ ad summam vecordiam ridebimur ? Patrem, Filio autem ad factorem : qui non jure ob Ephes. 11, 15. B. Tanquam filii patrem appellaverimus Deum ; superfluis enim immorari, proprium esse arbitror nugacium. A. At neque pater vere fuerit, neque filius, nisi quis intelligatur genitor et genitus. B. Recte dicis. Vocetur ergo, inquiunt, Pater, Deus, si vis, abusive. A. Undenam, o boue, appellationem illam nactus fuerit, siquidem est ipse secundum naturam non pater? An forte dicent a nobis accepisse, qui na- C tura et veritate patres sumus ? D B. Hoc utique dicturos apprime nosti. A. Quid faciamus igitur beato Paulo, qui nobis paternitatis principium non tribuit, neque vero alii ulli,creaturæ, sed illud quodammodo consecrat potius ac nuncupat soli vero Deo et primo Patri, et quem ita scribentem audire licet: ‹ Ex quo omnis pater- mitas iu coelis et in terra nominatur ". » Re sponde enim, Hermia (sic autem ad disputationem nos exercebis), percontanti mihi utrum in tempore factus sit ingenitus Deus, cum hoc non esset in principio, an simul intelligatur Deus, et sil citra generationem ? B. Citra generationem: nam aliud dicere quam istud, annon stultum plane sit ? A. Num voce ingeniti significante non esse ge- nitum, vel quo pacto demum ? B. Profecto non esse gcuitun. A. Quidni enim oporteret Deum qui sine principio est talem videri? Aut qualem et quam ei a quibus distinctionem alingeret dictio, seu natura, siqui - dem ejus natura est tò ingenitum, nulla utique creatura adhuc facta aut coexsistente, quandoqui- dem aiunt non esse genitorem Filii Patrem? Ad quid enim ingenitus est, cum genitorum substantia nondum plane iuvecta sit? Non enim dicent pro- fecto, ut ne videantur itidem principii expertia, et

τοῖς, πότερα καλεῖν κεκελεύσμεθα Πατέρα τὸν Θεὸν, ὡς εἰς τὸ τῶν ποιημάτων τελοῦντες γένος, ἢ ὅτι τῇ της υἱοθεσίας δόξῃ κατεστέμμεθα, καὶ κατελογίσθη- μεν ὡς τέχνα; Β. Ως ποιήματα μὲν διὰ τὴν φύσιν, υἱοὶ δὲ διὰ τὴν χάριν; Δ. 'Αλλ' ἔνθαπερ ἂν ὀνομάζοιτο Πατήρ, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, μὴ συνεισβαλλέτω τὸ ποιηθὲν, μήτε μὴν ὁ τοῦ πεποιῆσθαι λόγος παρεισκεκριμένος δράσθω τέως, επεί τοι Πατρὶ μὲν ἡ σχέσις πρὸς Υἱόν, Υἱῷ δὲ αὖ πρὸς Πατέρα, μεσολαβοῦντος οὐδενὸς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ποιητῇ πρὸς ποίημα, καὶ ποιήματι πρὸς ποιητήν. Εἰ δὴ οὖν τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀφαιρήσομεν, καὶ τὴν τῶν καλουμένων πρός τι δύναμιν ἀτέχνως ἀτιμάζοντες, πρὸς Πατέρα μὲν τῷ πεποιημένῳ, Υἱῷ δὲ πρὸς ποιητὴν, τὴν ἐκ τῶν σημαινομένων σχετικήν Β δύναμιν ἀπονέμοντες ἁλωσόμεθα· πῶς οὐκ ἂν ἐνα τεῦθεν καὶ μάλα εἰκότως τὸν ἐπὶ ταῖς ἀνωτάτω φρε νοβλαβείαις ὀφλήσαιμεν γέλωτα ; Β. 2; υἱοὶ πατέρα καλέσαιμεν τὸν Θεόν, φληνά φων γὰρ οἶμαι τὸ διατείνεσθαι περιττά. Α. ᾿Αλλ' οὔτε πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθὲς, · οὔτε μὴν υἱὸς, εἰ μή τις νοοῖτο γεγεννηκὼς καὶ γε- γεννημένος. Β. Ορθῶς ἔφης. Κεκλήσθω δὴ οὖν, φασί, Πατὴρ ὁ Θεός, εἰ βούλει, τρόπῳ καταχρηστικῷ. Α. Πόθεν, ὦ τᾶν, τὴν ἐπωνυμίαν εὑράμενος, εἴπερ ἐστὶν αὐτὸς κατὰ φύσιν οὐ πατήρ; ἢ τάχα που παρ' ἡμῶν ἐροῦσι τῶν φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ πατέρων ; Β. Εὖ ἴσθι τοι καὶ τοῦτο ἐροῦντας. Α. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα θήσομεν τὸν μακάριον Παῦλον, οὐχ ἡμῖν ἀπονέμοντα τῆς πατρότητος τὴν ἀρχὴν, ἀλλ' οὐδὲ ἑτέρῳ τινὶ τῶν κτισμάτων, ἀφιεροῦντα δὲ ὥσπερ καὶ ἀνατιθέντα μόνῳ τῷ γε ἀληθεῖ Θεῷ καὶ πρώτῳ Πατρίς γεγραφότος δὲ ἡμῖν ἐπαῖοι τις ἄν· • Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ἐνα μάζεται. » Απόκριναι γὰρ, ὦ Ερμεία, διαγυμνά- στις δὲ οὕτως ἡμῖν τὸν λόγον, εἰ ἐλοίμην ἀναμαθεῖν, ἆρ' ἐν χρόνῳ γέγονεν ἀγέννητος ὁ Θεὸς, τοῦτο οὐκ ῶν ἐν ἀρχαῖς, ἢ γοῦν ἅμα νοεῖται Θεὸς, καὶ ἦν ἀγεν- νήτω;; Β. Αγεννήτως ἦν, τὸ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο φάναι, πῶς οὐκ ἀβέλτερον κομιδῇ ; Α. Τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς τὸ μὴ γεγεννῆσθαι δηλούσης, ἢ πῶς ; Β. Τὸ μὴ γεννηθῆναι δηλονότι. Α. Τί γὰρ ὅλως ἔδει τὸν ἀνάρχως ὄντα Θεόν, το οὗτον ὁρᾶσθαι ; Η ποίαν ἂν αὐτῷ καὶ τὴν [σ. τίνα] κατὰ τίνων διαστολήν προσεποίησεν ἡ λέξις, ήγουν ή φύσις, εἴπερ αὐτοῦ φύσις ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, οὐδενός πω τῶν γεννητῶν γεγονότος ἢ συνυπάρχοντος, εἶπερ οὐκ εἶναί φασι γεννήτορα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα; Πρὸς τἰ γὰρ ἀγέννητος, τῆς τῶν γεννητῶν οὐσίας οὔπω τὸ σύμπαν εἰσκεκριμένης; Οὐ γὰρ δή που, φαίεν ἂν, ὥστε μὴ φαίνηται συνάναρχά τε καὶ συναΐδια τῷ "1 › DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A utrum vorare jussi sunus Patrem Deum, quod in- ter creaturas numeramur, an quod adoptionis glo- ria redimiti sumus, et inter filios reputati ? B. Quod creaturæ quidem sumus propter naturam, Glii autem prop!er gratian. A. Sed ubi nominabitur Pater, adeoque Filius, ne continuo subeat to factum esse, neque factorie ratio invehatur, quoniam Patri quidem relatio est ad Filium, Filio item ad Patrem, nec quidquam est intermedium, quemadmolum nempe factori ad fa- cluram, et facturæ ad fuctorem. Si ergo tollemus id quod unicuique convenit, et vim eorum quæ re- lata dicuntur prorsus dedignati, deprehendemur vim et rationem relativam tribuere rei factæ ad summam vecordiam ridebimur ? Patrem, Filio autem ad factorem : qui non jure ob Ephes. 11, 15. B. Tanquam filii patrem appellaverimus Deum ; superfluis enim immorari, proprium esse arbitror nugacium. A. At neque pater vere fuerit, neque filius, nisi quis intelligatur genitor et genitus. B. Recte dicis. Vocetur ergo, inquiunt, Pater, Deus, si vis, abusive. A. Undenam, o boue, appellationem illam nactus fuerit, siquidem est ipse secundum naturam non pater? An forte dicent a nobis accepisse, qui na- C tura et veritate patres sumus ? D B. Hoc utique dicturos apprime nosti. A. Quid faciamus igitur beato Paulo, qui nobis paternitatis principium non tribuit, neque vero alii ulli,creaturæ, sed illud quodammodo consecrat potius ac nuncupat soli vero Deo et primo Patri, et quem ita scribentem audire licet: ‹ Ex quo omnis pater- mitas iu coelis et in terra nominatur ". » Re sponde enim, Hermia (sic autem ad disputationem nos exercebis), percontanti mihi utrum in tempore factus sit ingenitus Deus, cum hoc non esset in principio, an simul intelligatur Deus, et sil citra generationem ? B. Citra generationem: nam aliud dicere quam istud, annon stultum plane sit ? A. Num voce ingeniti significante non esse ge- nitum, vel quo pacto demum ? B. Profecto non esse gcuitun. A. Quidni enim oporteret Deum qui sine principio est talem videri? Aut qualem et quam ei a quibus distinctionem alingeret dictio, seu natura, siqui - dem ejus natura est tò ingenitum, nulla utique creatura adhuc facta aut coexsistente, quandoqui- dem aiunt non esse genitorem Filii Patrem? Ad quid enim ingenitus est, cum genitorum substantia nondum plane iuvecta sit? Non enim dicent pro- fecto, ut ne videantur itidem principii expertia, et

τοῖς, πότερα καλεῖν κεκελεύσμεθα Πατέρα τὸν Θεὸν, ὡς εἰς τὸ τῶν ποιημάτων τελοῦντες γένος, ἢ ὅτι τῇ της υἱοθεσίας δόξῃ κατεστέμμεθα, καὶ κατελογίσθη- μεν ὡς τέχνα; Β. Ως ποιήματα μὲν διὰ τὴν φύσιν, υἱοὶ δὲ διὰ τὴν χάριν; Δ. 'Αλλ' ἔνθαπερ ἂν ὀνομάζοιτο Πατήρ, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, μὴ συνεισβαλλέτω τὸ ποιηθὲν, μήτε μὴν ὁ τοῦ πεποιῆσθαι λόγος παρεισκεκριμένος δράσθω τέως, επεί τοι Πατρὶ μὲν ἡ σχέσις πρὸς Υἱόν, Υἱῷ δὲ αὖ πρὸς Πατέρα, μεσολαβοῦντος οὐδενὸς, καθάπερ ἀμέλει καὶ ποιητῇ πρὸς ποίημα, καὶ ποιήματι πρὸς ποιητήν. Εἰ δὴ οὖν τὸ ἑκάστῳ πρέπον ἀφαιρήσομεν, καὶ τὴν τῶν καλουμένων πρός τι δύναμιν ἀτέχνως ἀτιμάζοντες, πρὸς Πατέρα μὲν τῷ πεποιημένῳ, Υἱῷ δὲ πρὸς ποιητὴν, τὴν ἐκ τῶν σημαινομένων σχετικήν Β δύναμιν ἀπονέμοντες ἁλωσόμεθα· πῶς οὐκ ἂν ἐνα τεῦθεν καὶ μάλα εἰκότως τὸν ἐπὶ ταῖς ἀνωτάτω φρε νοβλαβείαις ὀφλήσαιμεν γέλωτα ; Β. 2; υἱοὶ πατέρα καλέσαιμεν τὸν Θεόν, φληνά φων γὰρ οἶμαι τὸ διατείνεσθαι περιττά. Α. ᾿Αλλ' οὔτε πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθὲς, · οὔτε μὴν υἱὸς, εἰ μή τις νοοῖτο γεγεννηκὼς καὶ γε- γεννημένος. Β. Ορθῶς ἔφης. Κεκλήσθω δὴ οὖν, φασί, Πατὴρ ὁ Θεός, εἰ βούλει, τρόπῳ καταχρηστικῷ. Α. Πόθεν, ὦ τᾶν, τὴν ἐπωνυμίαν εὑράμενος, εἴπερ ἐστὶν αὐτὸς κατὰ φύσιν οὐ πατήρ; ἢ τάχα που παρ' ἡμῶν ἐροῦσι τῶν φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ πατέρων ; Β. Εὖ ἴσθι τοι καὶ τοῦτο ἐροῦντας. Α. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα θήσομεν τὸν μακάριον Παῦλον, οὐχ ἡμῖν ἀπονέμοντα τῆς πατρότητος τὴν ἀρχὴν, ἀλλ' οὐδὲ ἑτέρῳ τινὶ τῶν κτισμάτων, ἀφιεροῦντα δὲ ὥσπερ καὶ ἀνατιθέντα μόνῳ τῷ γε ἀληθεῖ Θεῷ καὶ πρώτῳ Πατρίς γεγραφότος δὲ ἡμῖν ἐπαῖοι τις ἄν· • Ἐξ οὗ πᾶσα πατριὰ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς ἐνα μάζεται. » Απόκριναι γὰρ, ὦ Ερμεία, διαγυμνά- στις δὲ οὕτως ἡμῖν τὸν λόγον, εἰ ἐλοίμην ἀναμαθεῖν, ἆρ' ἐν χρόνῳ γέγονεν ἀγέννητος ὁ Θεὸς, τοῦτο οὐκ ῶν ἐν ἀρχαῖς, ἢ γοῦν ἅμα νοεῖται Θεὸς, καὶ ἦν ἀγεν- νήτω;; Β. Αγεννήτως ἦν, τὸ γὰρ ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο φάναι, πῶς οὐκ ἀβέλτερον κομιδῇ ; Α. Τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνῆς τὸ μὴ γεγεννῆσθαι δηλούσης, ἢ πῶς ; Β. Τὸ μὴ γεννηθῆναι δηλονότι. Α. Τί γὰρ ὅλως ἔδει τὸν ἀνάρχως ὄντα Θεόν, το οὗτον ὁρᾶσθαι ; Η ποίαν ἂν αὐτῷ καὶ τὴν [σ. τίνα] κατὰ τίνων διαστολήν προσεποίησεν ἡ λέξις, ήγουν ή φύσις, εἴπερ αὐτοῦ φύσις ἐστὶ τὸ ἀγέννητον, οὐδενός πω τῶν γεννητῶν γεγονότος ἢ συνυπάρχοντος, εἶπερ οὐκ εἶναί φασι γεννήτορα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα; Πρὸς τἰ γὰρ ἀγέννητος, τῆς τῶν γεννητῶν οὐσίας οὔπω τὸ σύμπαν εἰσκεκριμένης; Οὐ γὰρ δή που, φαίεν ἂν, ὥστε μὴ φαίνηται συνάναρχά τε καὶ συναΐδια τῷ "1 › DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A utrum vorare jussi sunus Patrem Deum, quod in- ter creaturas numeramur, an quod adoptionis glo- ria redimiti sumus, et inter filios reputati ? B. Quod creaturæ quidem sumus propter naturam, Glii autem prop!er gratian. A. Sed ubi nominabitur Pater, adeoque Filius, ne continuo subeat to factum esse, neque factorie ratio invehatur, quoniam Patri quidem relatio est ad Filium, Filio item ad Patrem, nec quidquam est intermedium, quemadmolum nempe factori ad fa- cluram, et facturæ ad fuctorem. Si ergo tollemus id quod unicuique convenit, et vim eorum quæ re- lata dicuntur prorsus dedignati, deprehendemur vim et rationem relativam tribuere rei factæ ad summam vecordiam ridebimur ? Patrem, Filio autem ad factorem : qui non jure ob Ephes. 11, 15. B. Tanquam filii patrem appellaverimus Deum ; superfluis enim immorari, proprium esse arbitror nugacium. A. At neque pater vere fuerit, neque filius, nisi quis intelligatur genitor et genitus. B. Recte dicis. Vocetur ergo, inquiunt, Pater, Deus, si vis, abusive. A. Undenam, o boue, appellationem illam nactus fuerit, siquidem est ipse secundum naturam non pater? An forte dicent a nobis accepisse, qui na- C tura et veritate patres sumus ? D B. Hoc utique dicturos apprime nosti. A. Quid faciamus igitur beato Paulo, qui nobis paternitatis principium non tribuit, neque vero alii ulli,creaturæ, sed illud quodammodo consecrat potius ac nuncupat soli vero Deo et primo Patri, et quem ita scribentem audire licet: ‹ Ex quo omnis pater- mitas iu coelis et in terra nominatur ". » Re sponde enim, Hermia (sic autem ad disputationem nos exercebis), percontanti mihi utrum in tempore factus sit ingenitus Deus, cum hoc non esset in principio, an simul intelligatur Deus, et sil citra generationem ? B. Citra generationem: nam aliud dicere quam istud, annon stultum plane sit ? A. Num voce ingeniti significante non esse ge- nitum, vel quo pacto demum ? B. Profecto non esse gcuitun. A. Quidni enim oporteret Deum qui sine principio est talem videri? Aut qualem et quam ei a quibus distinctionem alingeret dictio, seu natura, siqui - dem ejus natura est tò ingenitum, nulla utique creatura adhuc facta aut coexsistente, quandoqui- dem aiunt non esse genitorem Filii Patrem? Ad quid enim ingenitus est, cum genitorum substantia nondum plane iuvecta sit? Non enim dicent pro- fecto, ut ne videantur itidem principii expertia, et

Α ἀγεννήτῳ Θεῷ τὰ γεννητῶς ἐκτισμένα. Καὶ εἴπερ ἦν ἀγέννητος ἀεὶ Πατὴρ ὧν ὁ Θεός, ὑφεστάναι δὴ πάν τως ἀνάγκη λέγειν, καὶ τὸν, δι᾿ ἂν ἦν ἀγέννητος, τουτέστι, τὸν γεννητῶς ὄντα Υἱόν, οὗ τὴν εἰκόνα καταπλουτήσαντες, καὶ διὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρε τῆς λαχόντες τὴν μόρφωσιν, Πατέρα καλοῦμεν τὴν Θεὸν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἀνωτάτω τε καὶ πρώτου Πατρός ώνομασμένοι. Πρεσβύτερα γὰρ ἀεὶ τῶν εἰκόνων τὰ ἀρχέτυπα. Β. Καὶ τί τὸ ἀπεῖργον τοὺς διεναντίας, Πατέρα κεκλῆσθαι λέγειν καταχρηστικῶς τὸν Θεὸν, ἐπείπερ ὅλως ἐσμὲν ἡμεῖς κατὰ φύσιν Πατρός (1), κεκλημέ νος δὲ Πατὴρ ὡς τοῖς γεγονόσιν αἴτιος εἰς τὸ εἶναι καὶ ὑπάρχειν, ἔχει τὸ ἀγέννητον εἰς οὐσίας δύναμιν; Α. ᾿Αλλὰ μεμαρτύρηκεν ἡμῖν ἀληθὴς ἦν [σ. ὢν] ὁ Παῦλος, ὡς διήκει παρ' ἐκείνου τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, κατὰ παντὸς ποιήματος λογικοῦ, κατ' εἰκόνα καὶ μίμησιν τοῦ πρώτου δεικνύοντος ἐναργῶς τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς. Εφη δὲ οὐδαμῶν, ὅτι καὶ πᾶσα ἀγεννησία παρ' αὐτοῦ, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, ἢ χρῆν ὅλως γεννηθῆναι μηδὲν, ἵνα καὶ ἐνσημαίνοιτο τοῖς πεποιημένοις ἡ τοῦ ἀγεννήτου είν κών. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα κατακαλλύνειν εἰδὸς τὴν κτίσιν, ἡ πρὸς τὸ πάντων ἐστὶν ἀνωτάτω συμμορφία τε καὶ ἐμφέρεια. Β. Αναιρήσομεν οὖν τὴν κτίσιν, ἀποσυλῶντες αυτ τῆς τὴν γέννησιν, ἵνα διαπλάττοιτο πρὸς τὸ ἀγεννή- τως ἔχον; Α. Οὐ τοῦτό φημι, νοημάτων δὲ τῶν ἐντεῦθεν τὴν ἀτοπίαν ᾠήθην ἔγωγε παραδεῖξαι δεῖν, ὧν ὅτι προσ- ἧκεν ἀποφοιτῶν ἰέναι ὡς ἀπωτάτω, σοφὸς ἡμᾶς ἀνα πείθει λόγος · « Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρει, ο καὶ τὸ, ο Μή χρῆναι κοινωνεῖν ταῖς ἑτέρων ἁμαρτίαις, » εὖ μάλα παραφωνῶν. Καίτοι γὰρ δέον ἡμᾶς ἀπρὶς ἡρτῆσθαι φιλεῖν τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀδιαβλήτου δόξης, τί τῆς ἀλλοτρίας ἐφήδεσθαι χρὴ, καὶ ἀγρίας οὕτων μετα σχεῖν φρενός; Αγρία γὰρ φρήν, ἡ τῆς τοῦ Υἱοῦ καθυλακτοῦσα δόξης, καὶ λαλοῦσα κατὰ τοῦ Θεο ἀδικίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εδόκει γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα ὀρθῶς τοῖς διαβοήτοις ἐκείνοις ἀνδράσιν, εὔνοι τε καὶ δοκιμώτατοι (2), οὐσίαν μὲν οὐδαμῶ; τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, φωνὴν δὲ εἶναι μόνον τοῖς ἀκροωμένοις τὸ μὴ γεγεννῆσθαι κατα τὸ σημαίνουσαν. “Ο δὴ καὶ ἐνεῖναί φαμεν τῷ λόγῳ, τῷ περί γε τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐκ αυτόχρημα εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν. Εστι γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἀνασκοπουμένοις ὁρᾷν, ὡς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ὄντων ἢ καὶ ἐν μόναις ὄντων ὑποψίαις τοῦ εἶναι, καὶ μονονουχὶ καὶ τὸ τῆς ὑπάρξεως πλαττο μένων σχῆμα, τὰ μὲν, ὥσπερ ἐν ἰδίαις ἐστὶ, καὶ μὴν καὶ τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐνυποπτάτως διε- κληρώσατο, τὰ δὲ ὧδε μὲν οὐκ ἔχει, πόθεν· Εξεδρα δὲ μᾶλλον ἐστι, καὶ ἐν ἰδίαις μὲν οὐκ ἔρηρεισμένα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. coaleria ingenito Deo, quae sunt generative con- dita. Et si quidem erat ingenitus semper Pater ex- sistens Deus, omnino dicendum est subsistere quo- que eum propter quem erat ingenitus, nempe Fi- lium qui genitus est, cujus imagine ditati, ejusque similitudinem per pietatem assecuti, Patrem quo- que nos Deum vocamus, ad similitudinem sumimi et primi Patris nomen adepti. Antiquiora enim semper sunt imaginibus exemplaria. B. Quid vero prohibet adversarios quominus di- cant Deum abusive nuncupatuin esse Patrem, si- quidem nos plane sumus natura patres: ille aulein quatenus rerum creatarum auctor, Pater nuncu- patus, habet tò ingenitum substantiæ vim et ratio- nem continens ? A. Atqui verax ille Paulus nobis testatus ab co manare paternitatis nomen, in omnem ra- tionalem creaturam ad formam et imitationem primi clare demonstrantis id quod est etiam in nobis ipsis. Nusquam vero dixit, omnem ingeniti rationem ab co esse in coelo et in terra, aut opor- teret plane genitum esse nihil, ut etiam imprime- retur rebus factis imago ingeniti. Nam similitudo et conformitas creaturæ cum eo quod est omnium supremum, longe plurimum ei conferre potest or- namenti. B. Subvertemus itaque creaturam, detractà ei ge- neratione, ut ad ingeniti similitudinem eling- tur ? B C A. Non hoc dico, sed que sequantur inde absur- ditates declarandum putavi, a quibus procul fugien- dum esse dictum illud sapiens imprimis admonet his verbis : c Teipsum casium serv: ; » et, « Ne communicaveris peccatis alienis, o imprimis prædi cat. Nam cum par sit nos Sanctorum Patrum in- culpat sententiæ mordicus adhærere, quid nos aliena juvant, et mentem adeo efferatam induimus? Est enim efferata mens illa, quæ gloriæ Filii oblatral et loquitur contra Deum injustitiam, ut scriptum est v. Visum enim est, opinor, praeclaris illis, saga- cibus, et probis hominibus, ingenitum, nequa- quam esse Dei ac Patris substantiam, sed vocem duntaxat esse, quæ audientibus non esse genitum significat. Quod certe nos quoque dicimus inesse rationi hypostasis Dei ac Patris, non ipsammet esse D Dei substantiam. Cuivis enim videre licet, quod omnium rerum quæ sunt, vel quæ duntaxat suspi- camur esse, quæque tantum exsistendi speciem præ se ferunt, aliæ quidem velut in propriis sunt sedi- bus, adeoque hoc quod sunt, exsistentia hypostatica ratione sortitae sunt, aliæ vero nou ita se habent, nullo modo; sed peregrinæ sunt potius, nec in suis stabiliter naturis, sed rerum substantias circumvo- litant, et ex eo quod huic, aut illi, verbi gratia for- | Tim. v, 22. ** Psal. Lxxiv, 6. Videbatur enim, et valde recte, celebribus illis viris, qui sacramentorum Salvatoris nostri dispensatores fuerunt placidi et probatissimi. (1) (Ecol. legit πατέρες. (2) Desunt aliquot verba. OEcolampadius ita vertit:

Α ἀγεννήτῳ Θεῷ τὰ γεννητῶς ἐκτισμένα. Καὶ εἴπερ ἦν ἀγέννητος ἀεὶ Πατὴρ ὧν ὁ Θεός, ὑφεστάναι δὴ πάν τως ἀνάγκη λέγειν, καὶ τὸν, δι᾿ ἂν ἦν ἀγέννητος, τουτέστι, τὸν γεννητῶς ὄντα Υἱόν, οὗ τὴν εἰκόνα καταπλουτήσαντες, καὶ διὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρε τῆς λαχόντες τὴν μόρφωσιν, Πατέρα καλοῦμεν τὴν Θεὸν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἀνωτάτω τε καὶ πρώτου Πατρός ώνομασμένοι. Πρεσβύτερα γὰρ ἀεὶ τῶν εἰκόνων τὰ ἀρχέτυπα. Β. Καὶ τί τὸ ἀπεῖργον τοὺς διεναντίας, Πατέρα κεκλῆσθαι λέγειν καταχρηστικῶς τὸν Θεὸν, ἐπείπερ ὅλως ἐσμὲν ἡμεῖς κατὰ φύσιν Πατρός (1), κεκλημέ νος δὲ Πατὴρ ὡς τοῖς γεγονόσιν αἴτιος εἰς τὸ εἶναι καὶ ὑπάρχειν, ἔχει τὸ ἀγέννητον εἰς οὐσίας δύναμιν; Α. ᾿Αλλὰ μεμαρτύρηκεν ἡμῖν ἀληθὴς ἦν [σ. ὢν] ὁ Παῦλος, ὡς διήκει παρ' ἐκείνου τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, κατὰ παντὸς ποιήματος λογικοῦ, κατ' εἰκόνα καὶ μίμησιν τοῦ πρώτου δεικνύοντος ἐναργῶς τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς. Εφη δὲ οὐδαμῶν, ὅτι καὶ πᾶσα ἀγεννησία παρ' αὐτοῦ, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, ἢ χρῆν ὅλως γεννηθῆναι μηδὲν, ἵνα καὶ ἐνσημαίνοιτο τοῖς πεποιημένοις ἡ τοῦ ἀγεννήτου είν κών. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα κατακαλλύνειν εἰδὸς τὴν κτίσιν, ἡ πρὸς τὸ πάντων ἐστὶν ἀνωτάτω συμμορφία τε καὶ ἐμφέρεια. Β. Αναιρήσομεν οὖν τὴν κτίσιν, ἀποσυλῶντες αυτ τῆς τὴν γέννησιν, ἵνα διαπλάττοιτο πρὸς τὸ ἀγεννή- τως ἔχον; Α. Οὐ τοῦτό φημι, νοημάτων δὲ τῶν ἐντεῦθεν τὴν ἀτοπίαν ᾠήθην ἔγωγε παραδεῖξαι δεῖν, ὧν ὅτι προσ- ἧκεν ἀποφοιτῶν ἰέναι ὡς ἀπωτάτω, σοφὸς ἡμᾶς ἀνα πείθει λόγος · « Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρει, ο καὶ τὸ, ο Μή χρῆναι κοινωνεῖν ταῖς ἑτέρων ἁμαρτίαις, » εὖ μάλα παραφωνῶν. Καίτοι γὰρ δέον ἡμᾶς ἀπρὶς ἡρτῆσθαι φιλεῖν τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀδιαβλήτου δόξης, τί τῆς ἀλλοτρίας ἐφήδεσθαι χρὴ, καὶ ἀγρίας οὕτων μετα σχεῖν φρενός; Αγρία γὰρ φρήν, ἡ τῆς τοῦ Υἱοῦ καθυλακτοῦσα δόξης, καὶ λαλοῦσα κατὰ τοῦ Θεο ἀδικίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εδόκει γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα ὀρθῶς τοῖς διαβοήτοις ἐκείνοις ἀνδράσιν, εὔνοι τε καὶ δοκιμώτατοι (2), οὐσίαν μὲν οὐδαμῶ; τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, φωνὴν δὲ εἶναι μόνον τοῖς ἀκροωμένοις τὸ μὴ γεγεννῆσθαι κατα τὸ σημαίνουσαν. “Ο δὴ καὶ ἐνεῖναί φαμεν τῷ λόγῳ, τῷ περί γε τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐκ αυτόχρημα εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν. Εστι γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἀνασκοπουμένοις ὁρᾷν, ὡς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ὄντων ἢ καὶ ἐν μόναις ὄντων ὑποψίαις τοῦ εἶναι, καὶ μονονουχὶ καὶ τὸ τῆς ὑπάρξεως πλαττο μένων σχῆμα, τὰ μὲν, ὥσπερ ἐν ἰδίαις ἐστὶ, καὶ μὴν καὶ τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐνυποπτάτως διε- κληρώσατο, τὰ δὲ ὧδε μὲν οὐκ ἔχει, πόθεν· Εξεδρα δὲ μᾶλλον ἐστι, καὶ ἐν ἰδίαις μὲν οὐκ ἔρηρεισμένα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. coaleria ingenito Deo, quae sunt generative con- dita. Et si quidem erat ingenitus semper Pater ex- sistens Deus, omnino dicendum est subsistere quo- que eum propter quem erat ingenitus, nempe Fi- lium qui genitus est, cujus imagine ditati, ejusque similitudinem per pietatem assecuti, Patrem quo- que nos Deum vocamus, ad similitudinem sumimi et primi Patris nomen adepti. Antiquiora enim semper sunt imaginibus exemplaria. B. Quid vero prohibet adversarios quominus di- cant Deum abusive nuncupatuin esse Patrem, si- quidem nos plane sumus natura patres: ille aulein quatenus rerum creatarum auctor, Pater nuncu- patus, habet tò ingenitum substantiæ vim et ratio- nem continens ? A. Atqui verax ille Paulus nobis testatus ab co manare paternitatis nomen, in omnem ra- tionalem creaturam ad formam et imitationem primi clare demonstrantis id quod est etiam in nobis ipsis. Nusquam vero dixit, omnem ingeniti rationem ab co esse in coelo et in terra, aut opor- teret plane genitum esse nihil, ut etiam imprime- retur rebus factis imago ingeniti. Nam similitudo et conformitas creaturæ cum eo quod est omnium supremum, longe plurimum ei conferre potest or- namenti. B. Subvertemus itaque creaturam, detractà ei ge- neratione, ut ad ingeniti similitudinem eling- tur ? B C A. Non hoc dico, sed que sequantur inde absur- ditates declarandum putavi, a quibus procul fugien- dum esse dictum illud sapiens imprimis admonet his verbis : c Teipsum casium serv: ; » et, « Ne communicaveris peccatis alienis, o imprimis prædi cat. Nam cum par sit nos Sanctorum Patrum in- culpat sententiæ mordicus adhærere, quid nos aliena juvant, et mentem adeo efferatam induimus? Est enim efferata mens illa, quæ gloriæ Filii oblatral et loquitur contra Deum injustitiam, ut scriptum est v. Visum enim est, opinor, praeclaris illis, saga- cibus, et probis hominibus, ingenitum, nequa- quam esse Dei ac Patris substantiam, sed vocem duntaxat esse, quæ audientibus non esse genitum significat. Quod certe nos quoque dicimus inesse rationi hypostasis Dei ac Patris, non ipsammet esse D Dei substantiam. Cuivis enim videre licet, quod omnium rerum quæ sunt, vel quæ duntaxat suspi- camur esse, quæque tantum exsistendi speciem præ se ferunt, aliæ quidem velut in propriis sunt sedi- bus, adeoque hoc quod sunt, exsistentia hypostatica ratione sortitae sunt, aliæ vero nou ita se habent, nullo modo; sed peregrinæ sunt potius, nec in suis stabiliter naturis, sed rerum substantias circumvo- litant, et ex eo quod huic, aut illi, verbi gratia for- | Tim. v, 22. ** Psal. Lxxiv, 6. Videbatur enim, et valde recte, celebribus illis viris, qui sacramentorum Salvatoris nostri dispensatores fuerunt placidi et probatissimi. (1) (Ecol. legit πατέρες. (2) Desunt aliquot verba. OEcolampadius ita vertit:

Α ἀγεννήτῳ Θεῷ τὰ γεννητῶς ἐκτισμένα. Καὶ εἴπερ ἦν ἀγέννητος ἀεὶ Πατὴρ ὧν ὁ Θεός, ὑφεστάναι δὴ πάν τως ἀνάγκη λέγειν, καὶ τὸν, δι᾿ ἂν ἦν ἀγέννητος, τουτέστι, τὸν γεννητῶς ὄντα Υἱόν, οὗ τὴν εἰκόνα καταπλουτήσαντες, καὶ διὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀρε τῆς λαχόντες τὴν μόρφωσιν, Πατέρα καλοῦμεν τὴν Θεὸν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, καθ᾽ ὁμοίωσιν τοῦ ἀνωτάτω τε καὶ πρώτου Πατρός ώνομασμένοι. Πρεσβύτερα γὰρ ἀεὶ τῶν εἰκόνων τὰ ἀρχέτυπα. Β. Καὶ τί τὸ ἀπεῖργον τοὺς διεναντίας, Πατέρα κεκλῆσθαι λέγειν καταχρηστικῶς τὸν Θεὸν, ἐπείπερ ὅλως ἐσμὲν ἡμεῖς κατὰ φύσιν Πατρός (1), κεκλημέ νος δὲ Πατὴρ ὡς τοῖς γεγονόσιν αἴτιος εἰς τὸ εἶναι καὶ ὑπάρχειν, ἔχει τὸ ἀγέννητον εἰς οὐσίας δύναμιν; Α. ᾿Αλλὰ μεμαρτύρηκεν ἡμῖν ἀληθὴς ἦν [σ. ὢν] ὁ Παῦλος, ὡς διήκει παρ' ἐκείνου τὸ τῆς πατρότητος ὄνομα, κατὰ παντὸς ποιήματος λογικοῦ, κατ' εἰκόνα καὶ μίμησιν τοῦ πρώτου δεικνύοντος ἐναργῶς τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς. Εφη δὲ οὐδαμῶν, ὅτι καὶ πᾶσα ἀγεννησία παρ' αὐτοῦ, ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, ἢ χρῆν ὅλως γεννηθῆναι μηδὲν, ἵνα καὶ ἐνσημαίνοιτο τοῖς πεποιημένοις ἡ τοῦ ἀγεννήτου είν κών. Τὸ γὰρ δὴ μάλιστα κατακαλλύνειν εἰδὸς τὴν κτίσιν, ἡ πρὸς τὸ πάντων ἐστὶν ἀνωτάτω συμμορφία τε καὶ ἐμφέρεια. Β. Αναιρήσομεν οὖν τὴν κτίσιν, ἀποσυλῶντες αυτ τῆς τὴν γέννησιν, ἵνα διαπλάττοιτο πρὸς τὸ ἀγεννή- τως ἔχον; Α. Οὐ τοῦτό φημι, νοημάτων δὲ τῶν ἐντεῦθεν τὴν ἀτοπίαν ᾠήθην ἔγωγε παραδεῖξαι δεῖν, ὧν ὅτι προσ- ἧκεν ἀποφοιτῶν ἰέναι ὡς ἀπωτάτω, σοφὸς ἡμᾶς ἀνα πείθει λόγος · « Σεαυτὸν ἁγνὸν τήρει, ο καὶ τὸ, ο Μή χρῆναι κοινωνεῖν ταῖς ἑτέρων ἁμαρτίαις, » εὖ μάλα παραφωνῶν. Καίτοι γὰρ δέον ἡμᾶς ἀπρὶς ἡρτῆσθαι φιλεῖν τῆς τῶν ἁγίων Πατέρων ἀδιαβλήτου δόξης, τί τῆς ἀλλοτρίας ἐφήδεσθαι χρὴ, καὶ ἀγρίας οὕτων μετα σχεῖν φρενός; Αγρία γὰρ φρήν, ἡ τῆς τοῦ Υἱοῦ καθυλακτοῦσα δόξης, καὶ λαλοῦσα κατὰ τοῦ Θεο ἀδικίαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Εδόκει γὰρ, οἶμαι, καὶ μάλα ὀρθῶς τοῖς διαβοήτοις ἐκείνοις ἀνδράσιν, εὔνοι τε καὶ δοκιμώτατοι (2), οὐσίαν μὲν οὐδαμῶ; τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, φωνὴν δὲ εἶναι μόνον τοῖς ἀκροωμένοις τὸ μὴ γεγεννῆσθαι κατα τὸ σημαίνουσαν. “Ο δὴ καὶ ἐνεῖναί φαμεν τῷ λόγῳ, τῷ περί γε τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐκ αυτόχρημα εἶναι τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν. Εστι γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν ἀνασκοπουμένοις ὁρᾷν, ὡς ἁπάντων ἡμῖν τῶν ὄντων ἢ καὶ ἐν μόναις ὄντων ὑποψίαις τοῦ εἶναι, καὶ μονονουχὶ καὶ τὸ τῆς ὑπάρξεως πλαττο μένων σχῆμα, τὰ μὲν, ὥσπερ ἐν ἰδίαις ἐστὶ, καὶ μὴν καὶ τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἐνυποπτάτως διε- κληρώσατο, τὰ δὲ ὧδε μὲν οὐκ ἔχει, πόθεν· Εξεδρα δὲ μᾶλλον ἐστι, καὶ ἐν ἰδίαις μὲν οὐκ ἔρηρεισμένα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. coaleria ingenito Deo, quae sunt generative con- dita. Et si quidem erat ingenitus semper Pater ex- sistens Deus, omnino dicendum est subsistere quo- que eum propter quem erat ingenitus, nempe Fi- lium qui genitus est, cujus imagine ditati, ejusque similitudinem per pietatem assecuti, Patrem quo- que nos Deum vocamus, ad similitudinem sumimi et primi Patris nomen adepti. Antiquiora enim semper sunt imaginibus exemplaria. B. Quid vero prohibet adversarios quominus di- cant Deum abusive nuncupatuin esse Patrem, si- quidem nos plane sumus natura patres: ille aulein quatenus rerum creatarum auctor, Pater nuncu- patus, habet tò ingenitum substantiæ vim et ratio- nem continens ? A. Atqui verax ille Paulus nobis testatus ab co manare paternitatis nomen, in omnem ra- tionalem creaturam ad formam et imitationem primi clare demonstrantis id quod est etiam in nobis ipsis. Nusquam vero dixit, omnem ingeniti rationem ab co esse in coelo et in terra, aut opor- teret plane genitum esse nihil, ut etiam imprime- retur rebus factis imago ingeniti. Nam similitudo et conformitas creaturæ cum eo quod est omnium supremum, longe plurimum ei conferre potest or- namenti. B. Subvertemus itaque creaturam, detractà ei ge- neratione, ut ad ingeniti similitudinem eling- tur ? B C A. Non hoc dico, sed que sequantur inde absur- ditates declarandum putavi, a quibus procul fugien- dum esse dictum illud sapiens imprimis admonet his verbis : c Teipsum casium serv: ; » et, « Ne communicaveris peccatis alienis, o imprimis prædi cat. Nam cum par sit nos Sanctorum Patrum in- culpat sententiæ mordicus adhærere, quid nos aliena juvant, et mentem adeo efferatam induimus? Est enim efferata mens illa, quæ gloriæ Filii oblatral et loquitur contra Deum injustitiam, ut scriptum est v. Visum enim est, opinor, praeclaris illis, saga- cibus, et probis hominibus, ingenitum, nequa- quam esse Dei ac Patris substantiam, sed vocem duntaxat esse, quæ audientibus non esse genitum significat. Quod certe nos quoque dicimus inesse rationi hypostasis Dei ac Patris, non ipsammet esse D Dei substantiam. Cuivis enim videre licet, quod omnium rerum quæ sunt, vel quæ duntaxat suspi- camur esse, quæque tantum exsistendi speciem præ se ferunt, aliæ quidem velut in propriis sunt sedi- bus, adeoque hoc quod sunt, exsistentia hypostatica ratione sortitae sunt, aliæ vero nou ita se habent, nullo modo; sed peregrinæ sunt potius, nec in suis stabiliter naturis, sed rerum substantias circumvo- litant, et ex eo quod huic, aut illi, verbi gratia for- | Tim. v, 22. ** Psal. Lxxiv, 6. Videbatur enim, et valde recte, celebribus illis viris, qui sacramentorum Salvatoris nostri dispensatores fuerunt placidi et probatissimi. (1) (Ecol. legit πατέρες. (2) Desunt aliquot verba. OEcolampadius ita vertit:

φύσεσι, τὰς δέ γε τῶν ἔντων οὐσίας περιπετώμενα, καὶ διὰ τοῦ συμβήναι δύνασθαι τῷ δεῖνι τυχόν, ἢ φέρε εἰπεῖν τῷ δεῖν:, μονονουχὶ καὶ συνυφεστάναι τοῖς ἔχουσι δοκεῖ, ἰδίαν δὲ ὥσπερ φύσιν τὴν ἀλλοτρίαν ψεύδεται. Β. Πῶς λέγεις, Α. Οὐ γὰρ δὴ διαμεμνήσῃ πεπονηκότος ἡμῖν τοῦ λόγου, καὶ ὡς ἔνι καλῶς ἀποδεδεικότος, ὅτι τὰ ἐν τάξει τῶν συμβεβηκότων, ἢ καὶ ἐνόντων ἁπλῶς κατ ηριθμημένα, ήκιστα μέν σφισιν αὐτοῖς, ἑτέροις δὲ μᾶλλον ἐνυπάρχοντα καταθρήσαι τις ἂν, καὶ δοκεῖ μὲν εἶναί τι καθ' ἑαυτὰ καὶ λέγεσθαι, φύσιν δὲ τὴν τοῦ λαχόντος, ὡς ἰδίαν ἔχει. Οὐ γὰρ αὐτό τι καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ ἐνυποστάτω; ὑπάρχον τὸ γεννητὸν καὶ ἀγέννητον, μόνον ἡμῖν τὴν τοῦ γεγεννῆσθαι δήλωσιν, ἢ γοῦν τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι τυχὸν εἰσφέροντα. Β. Εξ λέγεις. Α. Καταλογιστέον δὴ οὖν τὴν ἀγεννησίαν, ὡς ἐν υπάρχει τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ αὐτῆς μὲν, οὐκ αὐτὴν δὲ, εἶναι θετέον. Ανασκόπει γὰρ ὧδε τὴν ἀτοπίαν, εἰ δοκεῖ. Εἰ γὰρ δὴ, κατὰ τὸ ἀληθὲς, οὐσίαν εἶναί φασι τὸ ἀγέννητον, μυρία δὲ ὅσα τῶν ὄντων ὑπάρχειν γεννητῶς, τί τὸ ἀπεῖργον ἔτι παρανοοῦντας εἰπεῖν, μηδὲ ὑφεστάναι τῶν ὄντων τινά, καίτοι τὴ εἶναι λαχόντα γεννητῶς, εἴπερ ἕκαστον ἀποδραμεῖται καὶ ἐξολισθήσειεν ἂν τοῦ εἶναι οὐσία, μὴ ὂν ἀγέννητον; Β. Εξολισθήσειεν ἂν, πῶς γὰρ οὗ ; Α. Πῶς δὲ οὐχὶ κἀκεῖνο φράζειν αὐτοῖς, τῶν ὅτι δὴ μάλιστα πρεπωδεστάτων ; Εἰ γὰρ οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταλογιοῦνται τὸ ἀγέννητον, ταύτην δὲ ὑπερ ἰδίαν ἀπετέμετο φύσιν, τῶν ἄλλων εἰσάπαν ἀνωτισμένην, ὑπερούσιος ὢν καὶ πάντων ἐπέκεινα θεός, γεννητῶς εἶναι τὰ λοιπὰ διανοεῖσθαι χρή, καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ κεῖσθαι φύσει, οὐδὲν ἐχούσῃ κοινὸν φυσι πῶς πρὸς ἐκείνην. Γεννητῷ γὰρ πρὸς ἀγέννητον, τίς ἂν γένοιτο καὶ ποῖος ὁ λόγος, τό γε ἧκον εἰς ποιότητα, δῆλον δὲ ὅτι τὴν κατ' οὐσίαν ; Εἶτα τί φαῖεν ἂν οἱ πρὸς πῶν ὁτιοῦν εὐκολοι τῶν κακῶν, τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ἴδια καὶ ἐν τῷ γεννήματι βλέποντες, τουτέστι τῷ Υἱῷ; Ζωὴ μὲν γὰρ καὶ φῶς καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Πατήρ· ἀλλ᾽ ἔστι ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μεθεκτῶς, οὐδὲ παρηλλαγμένως, ἀλλ᾽ οὐσιωδῶς, καὶ ἐν ἴσῳ τρόπαῳ. Δρ᾽ οὖν αἰσθάνῃ λοιπόν, ὅτι τὰ τῆς θεότητος ίδια καὶ ἐξαίρετα, οὐχὶ λόγῳ τε καὶ τρόπῳ τῷ τῆς ἐγεννησίας πρέποι ἂν μᾶλλον, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρων εἶναι φῶμεν, ἃ δίχα γεννήσεως ὄντα τε καὶ ὑφεστη- κότα φαίνεται, ἁρμόσαι δ᾽ ἂν μᾶλλον ὡς Πατρὶ καὶ Θεῷ; δε γὰρ ἂν διήκοι λοιπόν, ὡς εἰς Υἱόν τε καὶ ἐξ αὐτοῦ, φύσεως οἶμαι νόμῳ, τὸ ἐν οὐσίᾳ ταὐτόν. Ἔστι τοίνυν ουσία μὲν ἥκιστά γε τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, σημαντικὸν δὲ, ὡς ἔφην, τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι μόνον τὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ὑφεστη χὸς ἰδικῶς. Β. Ορθῶς ἔχει. Φαἶεν δ' ἂν ἴσως οἱ διεναντίας· Εἰ γεννητῶς. ὄντα τὸν Υἱὸν ἐν ταυτότητί τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι φής τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, οὐκ ὀκνήσεις ότι, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι καὶ ἀεὶ συνυπάρχει, άγεννησία, ἀγεννησίας ' DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. una subsistere cum his a quibus recipiuntur et alienam naturam ceu propriam ac suam mentiun- A san accidere queunt, propemodum videntur etiam tur. B. Qui tu istud ais? A. Enimvero jam oblivisceris orationis nostræ, quæ in eo maxime laboravit, et, quoad ejus est, recte demonstravit cuivis patere, ea quæ inter accidentia, vel ea quæ insunt omnino censentur, minime qui- dem in seipsis, sed in aliis potius exsistere, et vi. deri quidem per se aliquid esse ac dici, sed naturam ejus a quo recepta sunt, ceu propriam ha- bere. Non enim genitum et ingenitum sunt aliquid per se subsistens, cum solum significent genitum B esse vel non esse genitum. B. Præclare. C p D A. Estimanda est itaque quatenus in- est rationi hypostasis Dei ac Patris, et statuendum est ipsius esse, non auten ipsam. llic enim, si juvat, absurditatem considera. Nam si tò ingenitum, vere loquendo, substantiam esse dicunt, infinitæ autem res per generationem exsistunt: quid porro vetat quo- minus eodem errore mentis asserant earum rerum quæ sunt, ne ullam quidem subsistere, quamvis per generationem ad esse traductæ sint, si unaquæque idcirco desierit esse substantia, quod non sit inge- mila? B. Desierit certe : quidni enim ? A. Quo pacto vero id genus sermonis non eis maxime conveniat? Si enim tò ingenitum censebunt esse Dei ac Patris substantiam, hanc autem veluti propriam secrevit naturam omnium plane excellentissimam, qui substantia et rebus omnibus superior est Deus, reliquas per generationem exsistere putandum est, et in propria quadam natura sitas esse, quæ nihil habeat naturaliter commune cum illa. Genito enim ad ingenitum quænam aut qualis ratio fuerit, quod ad qualitatem pertinet, essentialem nimirum? Præ- terea quid dicent illi qui ad omne malum sunt pro- clives, cuDi Dei ac Patris proprietates in genimine quoque videbunt, hoc est in Filio? Vita enim, et lus, et Deus verus est Pater: sed hæc quoque est Filius, non per participationem, neque alieno beneficio, sed substantialiter, et æquali prorsus modo. An sen- tis igitur demum ea qua propria sunt et peculiaria divinitatis, rationi et modo non statim convenire, ut ne aliorum quoque esse dicamus, quæ citra generationem esse ac subsistere videntur, sed congruere potius Patri ac Deo? Sic enim naturæ, opinor, lege identitas substantiæ manabit demum ad Filium, et ex ipso. Igitur ingenitum nullo modo est Dei substantia, sed loc, uti dixi, solum significat, ni mirum Patrem non esse genitum, neque proprie ac per se subsistit. B. Bene habet. Sed dicent forsan adversarii : Si Filium qui genitus est, eumdem esse et consubstan- tialem Deo ac Patri dicis, non jam vereberis, opi- nor, censere illum etiam Patri semper coex-

φύσεσι, τὰς δέ γε τῶν ἔντων οὐσίας περιπετώμενα, καὶ διὰ τοῦ συμβήναι δύνασθαι τῷ δεῖνι τυχόν, ἢ φέρε εἰπεῖν τῷ δεῖν:, μονονουχὶ καὶ συνυφεστάναι τοῖς ἔχουσι δοκεῖ, ἰδίαν δὲ ὥσπερ φύσιν τὴν ἀλλοτρίαν ψεύδεται. Β. Πῶς λέγεις, Α. Οὐ γὰρ δὴ διαμεμνήσῃ πεπονηκότος ἡμῖν τοῦ λόγου, καὶ ὡς ἔνι καλῶς ἀποδεδεικότος, ὅτι τὰ ἐν τάξει τῶν συμβεβηκότων, ἢ καὶ ἐνόντων ἁπλῶς κατ ηριθμημένα, ήκιστα μέν σφισιν αὐτοῖς, ἑτέροις δὲ μᾶλλον ἐνυπάρχοντα καταθρήσαι τις ἂν, καὶ δοκεῖ μὲν εἶναί τι καθ' ἑαυτὰ καὶ λέγεσθαι, φύσιν δὲ τὴν τοῦ λαχόντος, ὡς ἰδίαν ἔχει. Οὐ γὰρ αὐτό τι καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ ἐνυποστάτω; ὑπάρχον τὸ γεννητὸν καὶ ἀγέννητον, μόνον ἡμῖν τὴν τοῦ γεγεννῆσθαι δήλωσιν, ἢ γοῦν τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι τυχὸν εἰσφέροντα. Β. Εξ λέγεις. Α. Καταλογιστέον δὴ οὖν τὴν ἀγεννησίαν, ὡς ἐν υπάρχει τῷ λόγῳ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ αὐτῆς μὲν, οὐκ αὐτὴν δὲ, εἶναι θετέον. Ανασκόπει γὰρ ὧδε τὴν ἀτοπίαν, εἰ δοκεῖ. Εἰ γὰρ δὴ, κατὰ τὸ ἀληθὲς, οὐσίαν εἶναί φασι τὸ ἀγέννητον, μυρία δὲ ὅσα τῶν ὄντων ὑπάρχειν γεννητῶς, τί τὸ ἀπεῖργον ἔτι παρανοοῦντας εἰπεῖν, μηδὲ ὑφεστάναι τῶν ὄντων τινά, καίτοι τὴ εἶναι λαχόντα γεννητῶς, εἴπερ ἕκαστον ἀποδραμεῖται καὶ ἐξολισθήσειεν ἂν τοῦ εἶναι οὐσία, μὴ ὂν ἀγέννητον; Β. Εξολισθήσειεν ἂν, πῶς γὰρ οὗ ; Α. Πῶς δὲ οὐχὶ κἀκεῖνο φράζειν αὐτοῖς, τῶν ὅτι δὴ μάλιστα πρεπωδεστάτων ; Εἰ γὰρ οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταλογιοῦνται τὸ ἀγέννητον, ταύτην δὲ ὑπερ ἰδίαν ἀπετέμετο φύσιν, τῶν ἄλλων εἰσάπαν ἀνωτισμένην, ὑπερούσιος ὢν καὶ πάντων ἐπέκεινα θεός, γεννητῶς εἶναι τὰ λοιπὰ διανοεῖσθαι χρή, καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ κεῖσθαι φύσει, οὐδὲν ἐχούσῃ κοινὸν φυσι πῶς πρὸς ἐκείνην. Γεννητῷ γὰρ πρὸς ἀγέννητον, τίς ἂν γένοιτο καὶ ποῖος ὁ λόγος, τό γε ἧκον εἰς ποιότητα, δῆλον δὲ ὅτι τὴν κατ' οὐσίαν ; Εἶτα τί φαῖεν ἂν οἱ πρὸς πῶν ὁτιοῦν εὐκολοι τῶν κακῶν, τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς ἴδια καὶ ἐν τῷ γεννήματι βλέποντες, τουτέστι τῷ Υἱῷ; Ζωὴ μὲν γὰρ καὶ φῶς καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Πατήρ· ἀλλ᾽ ἔστι ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μεθεκτῶς, οὐδὲ παρηλλαγμένως, ἀλλ᾽ οὐσιωδῶς, καὶ ἐν ἴσῳ τρόπαῳ. Δρ᾽ οὖν αἰσθάνῃ λοιπόν, ὅτι τὰ τῆς θεότητος ίδια καὶ ἐξαίρετα, οὐχὶ λόγῳ τε καὶ τρόπῳ τῷ τῆς ἐγεννησίας πρέποι ἂν μᾶλλον, ἵνα μὴ καὶ ἑτέρων εἶναι φῶμεν, ἃ δίχα γεννήσεως ὄντα τε καὶ ὑφεστη- κότα φαίνεται, ἁρμόσαι δ᾽ ἂν μᾶλλον ὡς Πατρὶ καὶ Θεῷ; δε γὰρ ἂν διήκοι λοιπόν, ὡς εἰς Υἱόν τε καὶ ἐξ αὐτοῦ, φύσεως οἶμαι νόμῳ, τὸ ἐν οὐσίᾳ ταὐτόν. Ἔστι τοίνυν ουσία μὲν ἥκιστά γε τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, σημαντικὸν δὲ, ὡς ἔφην, τοῦ μὴ γεγεννῆσθαι μόνον τὸν Πατέρα, καὶ οὐχ ὑφεστη χὸς ἰδικῶς. Β. Ορθῶς ἔχει. Φαἶεν δ' ἂν ἴσως οἱ διεναντίας· Εἰ γεννητῶς. ὄντα τὸν Υἱὸν ἐν ταυτότητί τε καὶ ὁμοούσιον εἶναι φής τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, οὐκ ὀκνήσεις ότι, κατά γε τὸ εἰκὸς, ὅτι καὶ ἀεὶ συνυπάρχει, άγεννησία, ἀγεννησίας ' DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. una subsistere cum his a quibus recipiuntur et alienam naturam ceu propriam ac suam mentiun- A san accidere queunt, propemodum videntur etiam tur. B. Qui tu istud ais? A. Enimvero jam oblivisceris orationis nostræ, quæ in eo maxime laboravit, et, quoad ejus est, recte demonstravit cuivis patere, ea quæ inter accidentia, vel ea quæ insunt omnino censentur, minime qui- dem in seipsis, sed in aliis potius exsistere, et vi. deri quidem per se aliquid esse ac dici, sed naturam ejus a quo recepta sunt, ceu propriam ha- bere. Non enim genitum et ingenitum sunt aliquid per se subsistens, cum solum significent genitum B esse vel non esse genitum. B. Præclare. C p D A. Estimanda est itaque quatenus in- est rationi hypostasis Dei ac Patris, et statuendum est ipsius esse, non auten ipsam. llic enim, si juvat, absurditatem considera. Nam si tò ingenitum, vere loquendo, substantiam esse dicunt, infinitæ autem res per generationem exsistunt: quid porro vetat quo- minus eodem errore mentis asserant earum rerum quæ sunt, ne ullam quidem subsistere, quamvis per generationem ad esse traductæ sint, si unaquæque idcirco desierit esse substantia, quod non sit inge- mila? B. Desierit certe : quidni enim ? A. Quo pacto vero id genus sermonis non eis maxime conveniat? Si enim tò ingenitum censebunt esse Dei ac Patris substantiam, hanc autem veluti propriam secrevit naturam omnium plane excellentissimam, qui substantia et rebus omnibus superior est Deus, reliquas per generationem exsistere putandum est, et in propria quadam natura sitas esse, quæ nihil habeat naturaliter commune cum illa. Genito enim ad ingenitum quænam aut qualis ratio fuerit, quod ad qualitatem pertinet, essentialem nimirum? Præ- terea quid dicent illi qui ad omne malum sunt pro- clives, cuDi Dei ac Patris proprietates in genimine quoque videbunt, hoc est in Filio? Vita enim, et lus, et Deus verus est Pater: sed hæc quoque est Filius, non per participationem, neque alieno beneficio, sed substantialiter, et æquali prorsus modo. An sen- tis igitur demum ea qua propria sunt et peculiaria divinitatis, rationi et modo non statim convenire, ut ne aliorum quoque esse dicamus, quæ citra generationem esse ac subsistere videntur, sed congruere potius Patri ac Deo? Sic enim naturæ, opinor, lege identitas substantiæ manabit demum ad Filium, et ex ipso. Igitur ingenitum nullo modo est Dei substantia, sed loc, uti dixi, solum significat, ni mirum Patrem non esse genitum, neque proprie ac per se subsistit. B. Bene habet. Sed dicent forsan adversarii : Si Filium qui genitus est, eumdem esse et consubstan- tialem Deo ac Patri dicis, non jam vereberis, opi- nor, censere illum etiam Patri semper coex-

νοεῖν, καὶ οὐ δίχα πάθους, καὶ ἀποῤῥοῆς, τῆς ἐκ τοῦ τεκεῖν λεγομένου γεγέννηται, καίτοι παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λογισμοῦ, τό τινος αἴτιον, προϋπάρχειν ἡγεῖσθαι τοῦ αἰτιατοῦ, καὶ ὡς ἅπαν τὸ γεννώμενον κατασίνεται πως τὴν τοῦ τεκόντος φύσιν· πρόεισι γὰρ ὡς μέρος. Παρείσθω δὴ οὖν ἡ φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ γέννησις, πάντη τε καὶ πάντως τὸ χρῆναι παθεῖν τὴν ἀποῤῥοὴν εἰσκομίζουσα τὴν τοῦ παθεῖν ἀνωτάτην καὶ ἀλώβητον φύσιν. Α. Εἶτα οὐχὶ τοῦτό ἐστιν ἐναργῶς ὅπερ ἔφην ; Οἷς γὰρ ἂν ποιοῖντο λόγοις, τὸ ὅτι ἂν βούλωνται νοεῖν, καθάπερ τινὰ βαφὴν ἐπιχρωματίζοντες, εἰς ἑτεροίας αὐτοὺς μεθιστᾶσι μορφὰς, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν μετ τακλίνουσιν εὐπετῶς, τὸ οἶμαι δονάχων διενεγκεῖν οὐδὲν, ἐν σμικρῷ κομιδή ποιούμενοι λόγῳ, καίτοι χρῆν δήπου καὶ διαπεπῆχθαι φιλεῖν, καὶ τὸ τοῖ; νη- Β πίοις ἐξομοιοῦσθαι δεῖν ὡς ἀχρεῖον ἀποῤῥίπτειν, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα κεκιβδηλευμένων. Ἐκεῖνά τε γὰρο νοῦ καὶ φρενός τῆς ἀρίστης ἔτι τητώμενα, πρὸς πᾶν τὸ κινοῦν ἀπερινοήτως ἴεται· οἱ δὲ τὸ ἦχον εἰς νοῦν ἀβασανίστως ἁρπάζουσι, πάντα τε σαθρὸν καὶ ἄναλ κιν ἐκτετιμήκασι λόγον· ἀνδραποδώδες δὲ εἶμαι τουτί, καὶ νοῦ τὸ ῥέγχειν ἡῤῥωστηκότος. Ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· ο 'Αδελφοί, φησί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέ λειοι γίνεσθε. » Τὸ γάρ τοι φρονεῖν μὲν ἧττον ἡ χρῆν, μεῖον δὲ ἤπερ ἦν εἰκὸς τῆς ἀληθοῦς ἐφικέσθαι γνώ σεως, καίτο: τελοῦντας εἰς ἄνδρας, οὐκ ἀρήδους ἔτι καὶ ὀλιγογνώμονας, ήκοντας δὲ ἤδη προς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, ἁγιοπρεπές μὲν οὗ τί που· δυσαπότρεπτον δὲ ὅτι προσείσει τ βλάδος οἷσπερ ἂν ὅλως ἐνιζήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον. Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι, λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Ο ἂν εἶεν ὧδε μὲν ἔχειν ἐῶμεν, ίωμεν δὲ αύ, ταῖς ἐκεί νων ἀθυρογλωττίαις ἀντεκκομίσοντες τὴν ἀλήθειαν; Β. Καὶ μάλα. Τοῦτο γάρ που καὶ ἄμεινον. Α. Τὸ αἴτιον τοίνυν καὶ τὸ αἰτιατὸν, οὐκ οἶδ' ὅθεν ἡμῖν ἑλόντες τε καὶ ὀνομάζοντες· οὐ γάρ που παρά γε τῆς θείας ἐροῦσι Γραφῆς· τί δὴ ἄρα καὶ φρονεῖν ἐγνώκασι ; Β. Καὶ μὴν ἀρτίως ἐπυθόμην σου λέγοντος, ὡς ἀεί πώς ἐστιν ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τε καὶ ὑπάρξει, τὸ αἴτιον, τοῦ αἰτιατοῦ· καὶ ὅτι τὸ γεννῶν οὐκ ἂν δίχα πάθους καὶ ἀποῤῥοῆς διαγεννήσει ποτέ. Καὶ ταυτί παραφέροντες, ἐν ἑλάττοσι μὲν ἢ ἐν οἷς ὁ Β2- τὴρ ἀπεφαίνοντο τὸν Υἱόν, ἠξίουν δὲ εἶναι δεύτερον, καὶ οιονεί πως όψιγενῆ, καὶ τάχα που καὶ αὐτὴν οὐκ ἀληθῆ τὴν γέννησιν ἀνοσίως ἐπιφημίζοντες, καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας συκοφαντοῦσι γνήσιον. Α. ᾿Αγορευόντων δὴ οὖν ἐρομένοις ἐκεῖνο· αἴτιον τοῦ εἶναι πεπιστεύκασι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα· πότερα τὴν τοῦ ποιητοῦ τάξιν ἐπέχοντα καὶ πρὸς τὸ εἶναι διακομίσαντα δημιουργικῶς ἐν ἴσῳ τοῖς κτίσμασιν, ήγουν ὧδε μὲν οὐχὶ, συνεροῦσι δὲ ὅτι κατά γε τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sistere, nec, absque passione et fluxu qui in gignendo \ feri dicitur, genitum esse, licet omni ratione adliga- mur ut credamus causam alicujus prius exstare causato, et quodcunque gignitur, genitoris quodamn- modo naturam lædere: prodit enim tanquam pars illius. Rejiciatur itaque illa natura et veritate gene- ratio, quæ naturæ ab omni passione alienæ, et labis immuni necessitatem plane importat fluxum pa- Liendi. A. At numquid istud plane est quod dixi? Suis enim sermonibus, quodcunque placitum est, veluti fucum inducunt, et in diversas eos mutant formus, atque hue illuc facile feruntur, nec ab arundinibus multum differunt, cum alioquin constantiam præ se ferre deberent, nec infantes stulte imitari. Illi enim, cum mente adhuc el ratione careant, ad quemvis motum inconsiderate feruntur: hi autem levi inge- nio præditi, quamcunque doctrinam temere arri- piunt, et quantumvis putidam et infirmam in pretio habent: quod ego abjecti esse reor, et præ inertia stertentis ingenii. Paulus autem nobis : Fratres, inquit, nolite effici pueri sensibus, sed malitia par- vuli estote, sensibus autem perfecti estote ”. › Mi- nus siquidem sapere quam oportet ", el minus quam par sit, ut veri cognitionem assequantur qui jam inter viros censentur, neque amplius sunt im- puberes, et imbecilla mente præditi, sed ad mensu- ram ætatis plenitudinis Christi pervenerunt 78, san- ctos utique non decet, neque dubitandum est, quin quibus plane insederit damnuin afferat, quod diſh- cite admodum abstergatur. B. Ita prorsus : recte cuiu ais. A. Viu' tu igitur, his, ita ut sunt, valere jussis, il- lorum tricis pergamus veritatem opponere? B. Sane quidem. Istud enim certe satius quoque fuerit. A. Itaque dum causam et causatum arripiunt, ac nominant undenam nescio (nec enim e divina Scriptura depromi dicent), ecquid demuin sibi vo- lunt? B. Equidem ex te audii modo causam semper an- tiquiorem esse causato, conceptu, et reipsa : et fe- nitoreih baud absque passione et fluxu gignere us- quam. Atque hæc illi detorquentes minorein esse Pa- tre Filium asserebant, et secundum esse, ac quodammodo tarde genitum, volebant : adeoque ge- nerationem ipsam non veram impie nuncupantes, calumniantur etiam consubstantialitatem. A. Illud ergo sciscitantibus dicant : Credunt Pa- trem Filio esse causain exsistendi : num ut crea- torem, qui perinde ac creaturas illum in ortum creando eduxerit, aut non hoc pacto quidem, sed nobiscum fatebuntur vero generationis modo geni- D Cor. xiv, 20. " Rom. xit, 3. ** Ephes. iv, 43. 4. Βούλει δὴ οὖν ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις ὅπως περ

νοεῖν, καὶ οὐ δίχα πάθους, καὶ ἀποῤῥοῆς, τῆς ἐκ τοῦ τεκεῖν λεγομένου γεγέννηται, καίτοι παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λογισμοῦ, τό τινος αἴτιον, προϋπάρχειν ἡγεῖσθαι τοῦ αἰτιατοῦ, καὶ ὡς ἅπαν τὸ γεννώμενον κατασίνεται πως τὴν τοῦ τεκόντος φύσιν· πρόεισι γὰρ ὡς μέρος. Παρείσθω δὴ οὖν ἡ φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ γέννησις, πάντη τε καὶ πάντως τὸ χρῆναι παθεῖν τὴν ἀποῤῥοὴν εἰσκομίζουσα τὴν τοῦ παθεῖν ἀνωτάτην καὶ ἀλώβητον φύσιν. Α. Εἶτα οὐχὶ τοῦτό ἐστιν ἐναργῶς ὅπερ ἔφην ; Οἷς γὰρ ἂν ποιοῖντο λόγοις, τὸ ὅτι ἂν βούλωνται νοεῖν, καθάπερ τινὰ βαφὴν ἐπιχρωματίζοντες, εἰς ἑτεροίας αὐτοὺς μεθιστᾶσι μορφὰς, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν μετ τακλίνουσιν εὐπετῶς, τὸ οἶμαι δονάχων διενεγκεῖν οὐδὲν, ἐν σμικρῷ κομιδή ποιούμενοι λόγῳ, καίτοι χρῆν δήπου καὶ διαπεπῆχθαι φιλεῖν, καὶ τὸ τοῖ; νη- Β πίοις ἐξομοιοῦσθαι δεῖν ὡς ἀχρεῖον ἀποῤῥίπτειν, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα κεκιβδηλευμένων. Ἐκεῖνά τε γὰρο νοῦ καὶ φρενός τῆς ἀρίστης ἔτι τητώμενα, πρὸς πᾶν τὸ κινοῦν ἀπερινοήτως ἴεται· οἱ δὲ τὸ ἦχον εἰς νοῦν ἀβασανίστως ἁρπάζουσι, πάντα τε σαθρὸν καὶ ἄναλ κιν ἐκτετιμήκασι λόγον· ἀνδραποδώδες δὲ εἶμαι τουτί, καὶ νοῦ τὸ ῥέγχειν ἡῤῥωστηκότος. Ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· ο 'Αδελφοί, φησί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέ λειοι γίνεσθε. » Τὸ γάρ τοι φρονεῖν μὲν ἧττον ἡ χρῆν, μεῖον δὲ ἤπερ ἦν εἰκὸς τῆς ἀληθοῦς ἐφικέσθαι γνώ σεως, καίτο: τελοῦντας εἰς ἄνδρας, οὐκ ἀρήδους ἔτι καὶ ὀλιγογνώμονας, ήκοντας δὲ ἤδη προς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, ἁγιοπρεπές μὲν οὗ τί που· δυσαπότρεπτον δὲ ὅτι προσείσει τ βλάδος οἷσπερ ἂν ὅλως ἐνιζήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον. Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι, λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Ο ἂν εἶεν ὧδε μὲν ἔχειν ἐῶμεν, ίωμεν δὲ αύ, ταῖς ἐκεί νων ἀθυρογλωττίαις ἀντεκκομίσοντες τὴν ἀλήθειαν; Β. Καὶ μάλα. Τοῦτο γάρ που καὶ ἄμεινον. Α. Τὸ αἴτιον τοίνυν καὶ τὸ αἰτιατὸν, οὐκ οἶδ' ὅθεν ἡμῖν ἑλόντες τε καὶ ὀνομάζοντες· οὐ γάρ που παρά γε τῆς θείας ἐροῦσι Γραφῆς· τί δὴ ἄρα καὶ φρονεῖν ἐγνώκασι ; Β. Καὶ μὴν ἀρτίως ἐπυθόμην σου λέγοντος, ὡς ἀεί πώς ἐστιν ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τε καὶ ὑπάρξει, τὸ αἴτιον, τοῦ αἰτιατοῦ· καὶ ὅτι τὸ γεννῶν οὐκ ἂν δίχα πάθους καὶ ἀποῤῥοῆς διαγεννήσει ποτέ. Καὶ ταυτί παραφέροντες, ἐν ἑλάττοσι μὲν ἢ ἐν οἷς ὁ Β2- τὴρ ἀπεφαίνοντο τὸν Υἱόν, ἠξίουν δὲ εἶναι δεύτερον, καὶ οιονεί πως όψιγενῆ, καὶ τάχα που καὶ αὐτὴν οὐκ ἀληθῆ τὴν γέννησιν ἀνοσίως ἐπιφημίζοντες, καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας συκοφαντοῦσι γνήσιον. Α. ᾿Αγορευόντων δὴ οὖν ἐρομένοις ἐκεῖνο· αἴτιον τοῦ εἶναι πεπιστεύκασι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα· πότερα τὴν τοῦ ποιητοῦ τάξιν ἐπέχοντα καὶ πρὸς τὸ εἶναι διακομίσαντα δημιουργικῶς ἐν ἴσῳ τοῖς κτίσμασιν, ήγουν ὧδε μὲν οὐχὶ, συνεροῦσι δὲ ὅτι κατά γε τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sistere, nec, absque passione et fluxu qui in gignendo \ feri dicitur, genitum esse, licet omni ratione adliga- mur ut credamus causam alicujus prius exstare causato, et quodcunque gignitur, genitoris quodamn- modo naturam lædere: prodit enim tanquam pars illius. Rejiciatur itaque illa natura et veritate gene- ratio, quæ naturæ ab omni passione alienæ, et labis immuni necessitatem plane importat fluxum pa- Liendi. A. At numquid istud plane est quod dixi? Suis enim sermonibus, quodcunque placitum est, veluti fucum inducunt, et in diversas eos mutant formus, atque hue illuc facile feruntur, nec ab arundinibus multum differunt, cum alioquin constantiam præ se ferre deberent, nec infantes stulte imitari. Illi enim, cum mente adhuc el ratione careant, ad quemvis motum inconsiderate feruntur: hi autem levi inge- nio præditi, quamcunque doctrinam temere arri- piunt, et quantumvis putidam et infirmam in pretio habent: quod ego abjecti esse reor, et præ inertia stertentis ingenii. Paulus autem nobis : Fratres, inquit, nolite effici pueri sensibus, sed malitia par- vuli estote, sensibus autem perfecti estote ”. › Mi- nus siquidem sapere quam oportet ", el minus quam par sit, ut veri cognitionem assequantur qui jam inter viros censentur, neque amplius sunt im- puberes, et imbecilla mente præditi, sed ad mensu- ram ætatis plenitudinis Christi pervenerunt 78, san- ctos utique non decet, neque dubitandum est, quin quibus plane insederit damnuin afferat, quod diſh- cite admodum abstergatur. B. Ita prorsus : recte cuiu ais. A. Viu' tu igitur, his, ita ut sunt, valere jussis, il- lorum tricis pergamus veritatem opponere? B. Sane quidem. Istud enim certe satius quoque fuerit. A. Itaque dum causam et causatum arripiunt, ac nominant undenam nescio (nec enim e divina Scriptura depromi dicent), ecquid demuin sibi vo- lunt? B. Equidem ex te audii modo causam semper an- tiquiorem esse causato, conceptu, et reipsa : et fe- nitoreih baud absque passione et fluxu gignere us- quam. Atque hæc illi detorquentes minorein esse Pa- tre Filium asserebant, et secundum esse, ac quodammodo tarde genitum, volebant : adeoque ge- nerationem ipsam non veram impie nuncupantes, calumniantur etiam consubstantialitatem. A. Illud ergo sciscitantibus dicant : Credunt Pa- trem Filio esse causain exsistendi : num ut crea- torem, qui perinde ac creaturas illum in ortum creando eduxerit, aut non hoc pacto quidem, sed nobiscum fatebuntur vero generationis modo geni- D Cor. xiv, 20. " Rom. xit, 3. ** Ephes. iv, 43. 4. Βούλει δὴ οὖν ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις ὅπως περ

νοεῖν, καὶ οὐ δίχα πάθους, καὶ ἀποῤῥοῆς, τῆς ἐκ τοῦ τεκεῖν λεγομένου γεγέννηται, καίτοι παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λογισμοῦ, τό τινος αἴτιον, προϋπάρχειν ἡγεῖσθαι τοῦ αἰτιατοῦ, καὶ ὡς ἅπαν τὸ γεννώμενον κατασίνεται πως τὴν τοῦ τεκόντος φύσιν· πρόεισι γὰρ ὡς μέρος. Παρείσθω δὴ οὖν ἡ φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ γέννησις, πάντη τε καὶ πάντως τὸ χρῆναι παθεῖν τὴν ἀποῤῥοὴν εἰσκομίζουσα τὴν τοῦ παθεῖν ἀνωτάτην καὶ ἀλώβητον φύσιν. Α. Εἶτα οὐχὶ τοῦτό ἐστιν ἐναργῶς ὅπερ ἔφην ; Οἷς γὰρ ἂν ποιοῖντο λόγοις, τὸ ὅτι ἂν βούλωνται νοεῖν, καθάπερ τινὰ βαφὴν ἐπιχρωματίζοντες, εἰς ἑτεροίας αὐτοὺς μεθιστᾶσι μορφὰς, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν μετ τακλίνουσιν εὐπετῶς, τὸ οἶμαι δονάχων διενεγκεῖν οὐδὲν, ἐν σμικρῷ κομιδή ποιούμενοι λόγῳ, καίτοι χρῆν δήπου καὶ διαπεπῆχθαι φιλεῖν, καὶ τὸ τοῖ; νη- Β πίοις ἐξομοιοῦσθαι δεῖν ὡς ἀχρεῖον ἀποῤῥίπτειν, καὶ τῶν ὅτι μάλιστα κεκιβδηλευμένων. Ἐκεῖνά τε γὰρο νοῦ καὶ φρενός τῆς ἀρίστης ἔτι τητώμενα, πρὸς πᾶν τὸ κινοῦν ἀπερινοήτως ἴεται· οἱ δὲ τὸ ἦχον εἰς νοῦν ἀβασανίστως ἁρπάζουσι, πάντα τε σαθρὸν καὶ ἄναλ κιν ἐκτετιμήκασι λόγον· ἀνδραποδώδες δὲ εἶμαι τουτί, καὶ νοῦ τὸ ῥέγχειν ἡῤῥωστηκότος. Ἡμῖν δὲ ὁ Παῦλος· ο 'Αδελφοί, φησί, μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσὶν, ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε, ταῖς δὲ φρεσὶ τέ λειοι γίνεσθε. » Τὸ γάρ τοι φρονεῖν μὲν ἧττον ἡ χρῆν, μεῖον δὲ ἤπερ ἦν εἰκὸς τῆς ἀληθοῦς ἐφικέσθαι γνώ σεως, καίτο: τελοῦντας εἰς ἄνδρας, οὐκ ἀρήδους ἔτι καὶ ὀλιγογνώμονας, ήκοντας δὲ ἤδη προς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, ἁγιοπρεπές μὲν οὗ τί που· δυσαπότρεπτον δὲ ὅτι προσείσει τ βλάδος οἷσπερ ἂν ὅλως ἐνιζήσειεν, οὐκ ἀμφίβολον. Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι, λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Ο ἂν εἶεν ὧδε μὲν ἔχειν ἐῶμεν, ίωμεν δὲ αύ, ταῖς ἐκεί νων ἀθυρογλωττίαις ἀντεκκομίσοντες τὴν ἀλήθειαν; Β. Καὶ μάλα. Τοῦτο γάρ που καὶ ἄμεινον. Α. Τὸ αἴτιον τοίνυν καὶ τὸ αἰτιατὸν, οὐκ οἶδ' ὅθεν ἡμῖν ἑλόντες τε καὶ ὀνομάζοντες· οὐ γάρ που παρά γε τῆς θείας ἐροῦσι Γραφῆς· τί δὴ ἄρα καὶ φρονεῖν ἐγνώκασι ; Β. Καὶ μὴν ἀρτίως ἐπυθόμην σου λέγοντος, ὡς ἀεί πώς ἐστιν ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τε καὶ ὑπάρξει, τὸ αἴτιον, τοῦ αἰτιατοῦ· καὶ ὅτι τὸ γεννῶν οὐκ ἂν δίχα πάθους καὶ ἀποῤῥοῆς διαγεννήσει ποτέ. Καὶ ταυτί παραφέροντες, ἐν ἑλάττοσι μὲν ἢ ἐν οἷς ὁ Β2- τὴρ ἀπεφαίνοντο τὸν Υἱόν, ἠξίουν δὲ εἶναι δεύτερον, καὶ οιονεί πως όψιγενῆ, καὶ τάχα που καὶ αὐτὴν οὐκ ἀληθῆ τὴν γέννησιν ἀνοσίως ἐπιφημίζοντες, καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας συκοφαντοῦσι γνήσιον. Α. ᾿Αγορευόντων δὴ οὖν ἐρομένοις ἐκεῖνο· αἴτιον τοῦ εἶναι πεπιστεύκασι τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα· πότερα τὴν τοῦ ποιητοῦ τάξιν ἐπέχοντα καὶ πρὸς τὸ εἶναι διακομίσαντα δημιουργικῶς ἐν ἴσῳ τοῖς κτίσμασιν, ήγουν ὧδε μὲν οὐχὶ, συνεροῦσι δὲ ὅτι κατά γε τὸν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sistere, nec, absque passione et fluxu qui in gignendo \ feri dicitur, genitum esse, licet omni ratione adliga- mur ut credamus causam alicujus prius exstare causato, et quodcunque gignitur, genitoris quodamn- modo naturam lædere: prodit enim tanquam pars illius. Rejiciatur itaque illa natura et veritate gene- ratio, quæ naturæ ab omni passione alienæ, et labis immuni necessitatem plane importat fluxum pa- Liendi. A. At numquid istud plane est quod dixi? Suis enim sermonibus, quodcunque placitum est, veluti fucum inducunt, et in diversas eos mutant formus, atque hue illuc facile feruntur, nec ab arundinibus multum differunt, cum alioquin constantiam præ se ferre deberent, nec infantes stulte imitari. Illi enim, cum mente adhuc el ratione careant, ad quemvis motum inconsiderate feruntur: hi autem levi inge- nio præditi, quamcunque doctrinam temere arri- piunt, et quantumvis putidam et infirmam in pretio habent: quod ego abjecti esse reor, et præ inertia stertentis ingenii. Paulus autem nobis : Fratres, inquit, nolite effici pueri sensibus, sed malitia par- vuli estote, sensibus autem perfecti estote ”. › Mi- nus siquidem sapere quam oportet ", el minus quam par sit, ut veri cognitionem assequantur qui jam inter viros censentur, neque amplius sunt im- puberes, et imbecilla mente præditi, sed ad mensu- ram ætatis plenitudinis Christi pervenerunt 78, san- ctos utique non decet, neque dubitandum est, quin quibus plane insederit damnuin afferat, quod diſh- cite admodum abstergatur. B. Ita prorsus : recte cuiu ais. A. Viu' tu igitur, his, ita ut sunt, valere jussis, il- lorum tricis pergamus veritatem opponere? B. Sane quidem. Istud enim certe satius quoque fuerit. A. Itaque dum causam et causatum arripiunt, ac nominant undenam nescio (nec enim e divina Scriptura depromi dicent), ecquid demuin sibi vo- lunt? B. Equidem ex te audii modo causam semper an- tiquiorem esse causato, conceptu, et reipsa : et fe- nitoreih baud absque passione et fluxu gignere us- quam. Atque hæc illi detorquentes minorein esse Pa- tre Filium asserebant, et secundum esse, ac quodammodo tarde genitum, volebant : adeoque ge- nerationem ipsam non veram impie nuncupantes, calumniantur etiam consubstantialitatem. A. Illud ergo sciscitantibus dicant : Credunt Pa- trem Filio esse causain exsistendi : num ut crea- torem, qui perinde ac creaturas illum in ortum creando eduxerit, aut non hoc pacto quidem, sed nobiscum fatebuntur vero generationis modo geni- D Cor. xiv, 20. " Rom. xit, 3. ** Ephes. iv, 43. 4. Βούλει δὴ οὖν ταυτὶ μὲν ἐν τούτοις ὅπως περ

ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον, ἐξ ἰδίας ἡμῖν οὐσίας προϊέντα τὸ γεννώμενον; Β. Ως Πατέρα φασίν, ήτοι δημιουργόν. Απλοῦς γὰρ ὑπάρχων τὴν οὐσίαν ὁ ἀνωτάτω θεὸς, ὡς ἂν νοοῖτο κτίζειν, οὕτω καὶ γενναν. Τοιγάρτοι τῆς ἐνερ γείας τὸ ταυτοειδές συνθήσει που πάντως ἁπλοῦν ὄντα, φησίν. Δ. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν, ἄνω τε καὶ κάτω δια- πυκῆσαι τὸ πᾶν, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων εὐδιάκρι- τον φύσιν, ἀσυνθέτως κομιδῇ φύρδην ἀναχέαι, καὶ δ τῆς ἀλλήλων ποιότητος μακρός τε καὶ ἀκριβὴς ἀπο- νοσφίζει λόγος, ποταμίοις ἐν ἴσῳ νάμασιν εἰς μισ γάγκειαν ἐνεγκεῖν· ἔφη γὰρ οὕτω τις τῶν παρ' όλο λησι σοφῶν (1). Ἕτερον γάρ, οἶμαι, τὸ κτίζειν παρὰ τὸ γεννάν ἅπας τις οὖν ἡμῖν ἀποφανεί λόγος. Οἶμαι δὲ δεῖν, μὴ τὸ ἁπλοῦν ἀλόγως προσνέμοντας τῷ Πα- τρί, πρὸς ἐκτόπους εννοίας ὀρθῶς ἔχοντά τε καὶ ἐν καλῷ δόξης ἐρηρεισμένον τὸν ἐπ' αὐτῷ κατασείειν λόγον. Εἰ γὰρ ὡς κτίσει καὶ τέξεται, καὶ ταυτὸν ἄμ φω νοεῖται, διιστάντος οὐδενὸς εἰς διαφοράν, καὶ τὸ ετεροίως ἔχειν, καταδείσαι μ᾽ ἂν οὐδαμῶς ἐκεῖνο είν πεῖν, ὡς ὧνπερ ἂν εἴη δημιουργός, τούτων ἔσται δή που καὶ πατήρ, καὶ πᾶν τὸ πεποιημένον νοοῖς' ἂν αὐτοῦ καὶ γέννημα. Τὰ δὲ, οπόσα τέ ἐστι καὶ ἐν ὁπό σοις είδεσι καὶ διαφοραῖς, φράσαι μὲν οὐ ῥᾴδιον, πάρα δ' οὖν ὅμως τοῖς ἐθέλουσιν ἀναμετρείν. Οὐδὲν γὰρ ἐστι τῶν ὄντων, ὁ τὸν τοῦ πεποιῆσθαι διελάσει λόγον. Τελεῖ δὲ ὅτι πάντη τε καὶ πάντως ἔν γε τοῖς οὖσι, καὶ τὰ ἐν ἐσχάτοις καὶ κατερριμμένα, τίς ὁ εινά, πατὴρ ὁ Θεός. Β. Καὶ πῶς ἀτοπίας οὐ σφόδρα μεστός ὁ λόγος; Β Α. Διασεβείας μὲν οὖν τῆς ἐσχάτης ἐπέκεινα θεῖν φαίης ἂν μᾶλλον, εἰ τὰ εἰκότα λέγοις. Εἰ γὰρ, ὡς Φοντα, παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τά τε κτίζειν καὶ τὸ γενικῶν ἀδιάκριτον ἀληθῶς, καὶ οὐχ ἑτεροίως ἔχον διὰ τὸ ἁπλοῦν ἐν οὐσίᾳ, πρῶτον μὲν, εἰκαιόμυθον τὴν ἁγίαν ἡμῖν ἀποφαίνουσι Γραφήν, μονογενῆ τον Υιόν ὀνομάζουσαν, τὸν, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς ὁ δή φασιν οἱ δι' ἐναντίας, πρωτότοκον ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, μᾶλλον Οι πάσιν ὁμοῦ τοῖς εἶναι πεπιστευμένοις; Η γεννη θέντα τυχόν, ήγουν ενεργείᾳ δημιουργική παρενε χθέντα πρὸς ὑπαρξιν. Δοκεῖ γὰρ ἐκείνοις, ἄμφω τε εἶναι ταυτὸν, καὶ οὐχ ετεροίως ἔχειν. Εἴη δ' ἂν καὶ αὐτὸς ἁμαρτοεπής, ὡς ἔοικεν, ὁ ἡμῖν μυσταγωγός Ιωάννης, οἷά τι τῶν ἀποῤῥήτων ἐξενεγκὼν τὸ μονο- γενής, ἐφ' Υἱοῦ· ὃν δὴ ἐν κόλποις εἶναί φησι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐ διεψευσμένον, οἶμαι, τὸν ἐπ' αὐτῷ εἶχον καὶ διὰ τούτου δειχνύς· διελάσαι δ᾽ ἂν ἡμῖν εἰς θράσους ἤδη τουτί, καίτοι σοφὸς ὢν ὁ λόγος, ὡς ἐπι θρώσκειν ἀποτολμὴν καὶ αὐτῷ τῷ Υἱῷ. Φαίην γὰρ ἂν ὅτι τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀκρίτους ὁρμᾶς, καίτοι παρόν ἀποσείεσθαι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ παρα θήγων ἁλώσεται. Τί γὰρ μὴ μᾶλλον ἔφασκεν· Εγώ το καταρνούμενος; Απάντων οὖν ἔσται, καὶ εἰ τῇδε ἔχοι Ως δ' ότε χείμας οι ποταμοὶ κατ' όρεσφι ρέοντες Εἰς μισγάγκειαν συμβάλλετον, όμβριμον ὕδωρ, DE 88. TRINITATE DIALOGUS II. A lum quo ex propria nostra substantia procedit d quod gignitur? D Rom. vm, 20. *** Joah. 1, 18. ** Joan. V, 18. B. Ut Patrem aiunt, sive ut creatorem. Cum enim supremus Deus simplex sit substantia, quo pacto creare censebitur, eodem et gignere. Idcirco similis illa eademque operandi ratio simplicem utique illum constituet, inquiunt. A. Profecto istud est susque deque omnia permi- scere, et discretem rerum naturau inconcinne mistim que confundere, et quæ longa et accurata qualitatis ratio invicem separat, torrentis instar, in convallem deferre at scripsit Græcorum sapientum unus. Aliud enim esse creare et gignere, cuivis sanæ mentis pa- tebit. Existimo vero non oportere, simplicitatem Patri temere tribuendo, rectam et præclare funda- tam de illo doctrinam in absurdas sententias pro- trudere. Si enim ut creat, Ma et gignet, atque ambo idem citra ullam differentiam ac distinctionem esse putantur, non verebor dicere, quorum ille sit opi- fex, corum Fore quoque patrem, et quodcunque ab illo factum sit ejus quoque genìmen censeri. Hæc au- tem quota sint, et quot speciebus aut differentiis contineantur, dictu non est facile : verumtamen, si oui sit animus, licet percensere. Nulla enim res est qua facturæ rationem respuat. In rerum autem nu- mero utique censeri etiam infima quæque et abjecta, quis meget? Omnium igitur erit, si quæ ejusmodi sint, pater Dsus. A. Nunquid vero absurditatis plenissima est illa radio? B. Immo ultimam impietatis melam excodore potius · dixeris, si vero loqui velis. Si enim, et putant, apud Deum et Patrem creare et generare idein est re- vera, nec diversum, propter simplicitatem essentiæ, primum quidem inanem nobis faciunt Scripturam, quæ unigenitum Filium nominat, illum (si-ve- rum est quod adversarii dicunt) primogenitum in multis fratribus ", imo vero uma cum omnibus om nimo quæ esse creduntur, aut genitum forsan, aut creatum. Videntur enim illis ambo esse idem, nec intør se discrepare. Erraverit autem, ut videtur, magnus ille noster doctor Joannes, cum de Filio velut arcanum quiddam prodidit so unigenitus, quema quidem in sinu Dei se Patris nit esse '', non ementi- Lam, opinor, ejes generationem per bec etiam indi- caps; sed co tandem audacia sermo sapiens evase - rit, ut in ipsum quoque Filium audent invehi. Dixe- rim quippe quod, cum Judæorum temerarios impe- ¡us liceret facile retundere, ipso illos in se acuere comperiatur. Quidni enim potius dicebat : Ego m creatura et factura Dei, quam Patrem suum nomi- nabat Deum, seipsum æqualem faciens Deo **? Cur etc. PATROL. GR. LXXV. 79° (1) Domer. Iliad. Δ :

ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον, ἐξ ἰδίας ἡμῖν οὐσίας προϊέντα τὸ γεννώμενον; Β. Ως Πατέρα φασίν, ήτοι δημιουργόν. Απλοῦς γὰρ ὑπάρχων τὴν οὐσίαν ὁ ἀνωτάτω θεὸς, ὡς ἂν νοοῖτο κτίζειν, οὕτω καὶ γενναν. Τοιγάρτοι τῆς ἐνερ γείας τὸ ταυτοειδές συνθήσει που πάντως ἁπλοῦν ὄντα, φησίν. Δ. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν, ἄνω τε καὶ κάτω δια- πυκῆσαι τὸ πᾶν, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων εὐδιάκρι- τον φύσιν, ἀσυνθέτως κομιδῇ φύρδην ἀναχέαι, καὶ δ τῆς ἀλλήλων ποιότητος μακρός τε καὶ ἀκριβὴς ἀπο- νοσφίζει λόγος, ποταμίοις ἐν ἴσῳ νάμασιν εἰς μισ γάγκειαν ἐνεγκεῖν· ἔφη γὰρ οὕτω τις τῶν παρ' όλο λησι σοφῶν (1). Ἕτερον γάρ, οἶμαι, τὸ κτίζειν παρὰ τὸ γεννάν ἅπας τις οὖν ἡμῖν ἀποφανεί λόγος. Οἶμαι δὲ δεῖν, μὴ τὸ ἁπλοῦν ἀλόγως προσνέμοντας τῷ Πα- τρί, πρὸς ἐκτόπους εννοίας ὀρθῶς ἔχοντά τε καὶ ἐν καλῷ δόξης ἐρηρεισμένον τὸν ἐπ' αὐτῷ κατασείειν λόγον. Εἰ γὰρ ὡς κτίσει καὶ τέξεται, καὶ ταυτὸν ἄμ φω νοεῖται, διιστάντος οὐδενὸς εἰς διαφοράν, καὶ τὸ ετεροίως ἔχειν, καταδείσαι μ᾽ ἂν οὐδαμῶς ἐκεῖνο είν πεῖν, ὡς ὧνπερ ἂν εἴη δημιουργός, τούτων ἔσται δή που καὶ πατήρ, καὶ πᾶν τὸ πεποιημένον νοοῖς' ἂν αὐτοῦ καὶ γέννημα. Τὰ δὲ, οπόσα τέ ἐστι καὶ ἐν ὁπό σοις είδεσι καὶ διαφοραῖς, φράσαι μὲν οὐ ῥᾴδιον, πάρα δ' οὖν ὅμως τοῖς ἐθέλουσιν ἀναμετρείν. Οὐδὲν γὰρ ἐστι τῶν ὄντων, ὁ τὸν τοῦ πεποιῆσθαι διελάσει λόγον. Τελεῖ δὲ ὅτι πάντη τε καὶ πάντως ἔν γε τοῖς οὖσι, καὶ τὰ ἐν ἐσχάτοις καὶ κατερριμμένα, τίς ὁ εινά, πατὴρ ὁ Θεός. Β. Καὶ πῶς ἀτοπίας οὐ σφόδρα μεστός ὁ λόγος; Β Α. Διασεβείας μὲν οὖν τῆς ἐσχάτης ἐπέκεινα θεῖν φαίης ἂν μᾶλλον, εἰ τὰ εἰκότα λέγοις. Εἰ γὰρ, ὡς Φοντα, παρὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τά τε κτίζειν καὶ τὸ γενικῶν ἀδιάκριτον ἀληθῶς, καὶ οὐχ ἑτεροίως ἔχον διὰ τὸ ἁπλοῦν ἐν οὐσίᾳ, πρῶτον μὲν, εἰκαιόμυθον τὴν ἁγίαν ἡμῖν ἀποφαίνουσι Γραφήν, μονογενῆ τον Υιόν ὀνομάζουσαν, τὸν, εἴπερ ἐστὶν ἀληθὲς ὁ δή φασιν οἱ δι' ἐναντίας, πρωτότοκον ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, μᾶλλον Οι πάσιν ὁμοῦ τοῖς εἶναι πεπιστευμένοις; Η γεννη θέντα τυχόν, ήγουν ενεργείᾳ δημιουργική παρενε χθέντα πρὸς ὑπαρξιν. Δοκεῖ γὰρ ἐκείνοις, ἄμφω τε εἶναι ταυτὸν, καὶ οὐχ ετεροίως ἔχειν. Εἴη δ' ἂν καὶ αὐτὸς ἁμαρτοεπής, ὡς ἔοικεν, ὁ ἡμῖν μυσταγωγός Ιωάννης, οἷά τι τῶν ἀποῤῥήτων ἐξενεγκὼν τὸ μονο- γενής, ἐφ' Υἱοῦ· ὃν δὴ ἐν κόλποις εἶναί φησι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐ διεψευσμένον, οἶμαι, τὸν ἐπ' αὐτῷ εἶχον καὶ διὰ τούτου δειχνύς· διελάσαι δ᾽ ἂν ἡμῖν εἰς θράσους ἤδη τουτί, καίτοι σοφὸς ὢν ὁ λόγος, ὡς ἐπι θρώσκειν ἀποτολμὴν καὶ αὐτῷ τῷ Υἱῷ. Φαίην γὰρ ἂν ὅτι τὰς τῶν Ἰουδαίων ἀκρίτους ὁρμᾶς, καίτοι παρόν ἀποσείεσθαι, καὶ μάλα ῥᾳδίως, αὐτὸς ἐφ' ἑαυτῷ παρα θήγων ἁλώσεται. Τί γὰρ μὴ μᾶλλον ἔφασκεν· Εγώ το καταρνούμενος; Απάντων οὖν ἔσται, καὶ εἰ τῇδε ἔχοι Ως δ' ότε χείμας οι ποταμοὶ κατ' όρεσφι ρέοντες Εἰς μισγάγκειαν συμβάλλετον, όμβριμον ὕδωρ, DE 88. TRINITATE DIALOGUS II. A lum quo ex propria nostra substantia procedit d quod gignitur? D Rom. vm, 20. *** Joah. 1, 18. ** Joan. V, 18. B. Ut Patrem aiunt, sive ut creatorem. Cum enim supremus Deus simplex sit substantia, quo pacto creare censebitur, eodem et gignere. Idcirco similis illa eademque operandi ratio simplicem utique illum constituet, inquiunt. A. Profecto istud est susque deque omnia permi- scere, et discretem rerum naturau inconcinne mistim que confundere, et quæ longa et accurata qualitatis ratio invicem separat, torrentis instar, in convallem deferre at scripsit Græcorum sapientum unus. Aliud enim esse creare et gignere, cuivis sanæ mentis pa- tebit. Existimo vero non oportere, simplicitatem Patri temere tribuendo, rectam et præclare funda- tam de illo doctrinam in absurdas sententias pro- trudere. Si enim ut creat, Ma et gignet, atque ambo idem citra ullam differentiam ac distinctionem esse putantur, non verebor dicere, quorum ille sit opi- fex, corum Fore quoque patrem, et quodcunque ab illo factum sit ejus quoque genìmen censeri. Hæc au- tem quota sint, et quot speciebus aut differentiis contineantur, dictu non est facile : verumtamen, si oui sit animus, licet percensere. Nulla enim res est qua facturæ rationem respuat. In rerum autem nu- mero utique censeri etiam infima quæque et abjecta, quis meget? Omnium igitur erit, si quæ ejusmodi sint, pater Dsus. A. Nunquid vero absurditatis plenissima est illa radio? B. Immo ultimam impietatis melam excodore potius · dixeris, si vero loqui velis. Si enim, et putant, apud Deum et Patrem creare et generare idein est re- vera, nec diversum, propter simplicitatem essentiæ, primum quidem inanem nobis faciunt Scripturam, quæ unigenitum Filium nominat, illum (si-ve- rum est quod adversarii dicunt) primogenitum in multis fratribus ", imo vero uma cum omnibus om nimo quæ esse creduntur, aut genitum forsan, aut creatum. Videntur enim illis ambo esse idem, nec intør se discrepare. Erraverit autem, ut videtur, magnus ille noster doctor Joannes, cum de Filio velut arcanum quiddam prodidit so unigenitus, quema quidem in sinu Dei se Patris nit esse '', non ementi- Lam, opinor, ejes generationem per bec etiam indi- caps; sed co tandem audacia sermo sapiens evase - rit, ut in ipsum quoque Filium audent invehi. Dixe- rim quippe quod, cum Judæorum temerarios impe- ¡us liceret facile retundere, ipso illos in se acuere comperiatur. Quidni enim potius dicebat : Ego m creatura et factura Dei, quam Patrem suum nomi- nabat Deum, seipsum æqualem faciens Deo **? Cur etc. PATROL. GR. LXXV. 79° (1) Domer. Iliad. Δ :

Α εἰμι τὸ κτίσμα καὶ ποίημα τοῦ Θεοῦ, Πατέρα δὲ ἴδιον Β ὠνόμαζε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ ; Τί & ἔδει μᾶλλον ἐπιφωνεῖν ἐν συναγωγαῖς· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, » καὶ μὴ ὅπερ ἦν εἰκὸς καὶ λίαν εὐκόλως κατευνάσαι δυνατὸν τῶν ἀκροωμένων τὸν ἀτίθασσον φθόνον· Ο πιστεύων εἰς τὸ κτίσμα σε κρίνεται; Οίμαι γὰρ ἂν, εἰ ταυτί διακεκραγότος δι- ἐπύθετό τις, οὐκ ἂν οἴεσθαι φορτικόν, οὐδὲ ἐθελῆσα: καταλεύειν αὐτὸν, καὶ μέχρις οφρύος τοῦ ὄρους από κομίζοντας, κρημνοῖς ἐνιέναι παραλόγοις παρα- λόγως] ἐπιχειρεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ ἕδρων οἱ σοφώτατοι μαθηταί, δόξαν ἔχοντες ἐπ' αὐτῷ, τὴν Υἱοῦ του πάντως, καὶ οὐχὶ τὴν κτίσματος; Ἐπειδὴ γὰρ ἐπ' ἄκρῳ κύματι βαίνων, καὶ τὴν ὑγράν τε καὶ εὐδιά- χυτον τῶν ὑδάτων φύσιν, ἀφράστω δυνάμει τοῖς ἰδίοις υποστορέσας ποσί, τὸ πλατὺ διέθει πέλαγος, ἀσύνηθες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐδίδου τὸ θαῦμα, συνεισ- ήλατο δὲ μόλις ἐκῶν, καὶ ὁλκαδίῳ διέπλει, καίτοι καὶ βάστα μεστόν [γρ. μετὸν], εἴπερ ἔλοιτο κατορθοῦν, τὸ καὶ αὐτοῖς ἐποχεῖσθαι κύμασι. Κατατεθηπότες & ἤδη, καὶ τὴν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἀναλογισάμενοι, προσ- εκύνουν λέγοντες· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Δρ᾽ οὖν οὐχὶ καὶ ἐνώμοτον ὠδῖ τὸ χρῆμα ποιούμενοι, εἶναι τε Υἱὸν ἀληθῶς διειπόντες Θεοῦ, διαβεβλήσονται μὲν εἰ κότως ὡς ψευδοεπεῖς, διημαρτηκότες δὲ ἀληθοῦς ἁλώσονταί τε καὶ ἐλεγχθήσονται; Εἰ γὰρ ἐστιν οὐχ Υἱός, ἐκ τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἀναφύς, ποίημα δὲ μᾶλλον, τῇ τῆς υἱότητος δόξῃ κατακεχρωσμένος, καὶ ἐν ψιλαῖς εὐφημίαις τὴν ἐπωνυμίαν λαχών, τί μαθόντες προσεκύνουν ; Τί δὲ Υἱὸν ὠνόμαζον οἱ μυστο αγωγοὶ καὶ τῆς ἀληθείας κήρυκες ; Β. Ὡς ἄριστα ἡμῖν ὁ λόγος έχει. - Α. Ὁ δὲ δὴ θείός τε καὶ ἱερώτατος Παῦλος, καίτοι σκεῦος ἐκλογῆς ὠνομασμένος παρὰ Θεοῦ, καὶ τετα γμένος ἱερουργὸς εἰς τὰ ἔθνη, καὶ ταμίας ἀκριβής τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν, ὅταν ἤχει βοῶν περί τε αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, οὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης. καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καθαρισμὲν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξι τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων για νόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅσῳ καὶ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα ; Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέν νηκά σε· καὶ πάλιν· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Οχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίας ἀποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν αυ τηρίαν; » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λελη θεὶς λόγος εγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν, πως εμείς ἐκφευξόμεθα, τηλικαύτης αμελήσαντες σωτηρίας : Πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῆς ἀῤῥήτου δόξης χαρακτήρ καὶ μὴν καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰ τὴν τοῦ γεγεννήσθαι δύναμιν οὐκ ἐν πράγματος ἀληθείᾳ διακεκτήσεται, ψιλαῖς δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potius in synagogis prædic: but : e Qui credit in Fi- lium, non judicatur ", » quam id quod immano au- ditorum odium, ut videtur, placare poterat : Qui credit in creaturam, nou judicatur? Nam si quis, opinor, eum ista prædicautem audiisset, non illum, opinor, intolerabilem putasset, neque lapidare vo- luisset, nec eum de montis cacumine præcipitem agere stultissime statuisset. Quid vero ipsi quoque sapientissimi discipuli faciebant, cum illum plane Filium, non autem creaturam esse putarent? Nam eum in summo fuctu graderetur, et liquidam ac Quxam undarum naturam ineffabili virtute suis pe- dibus substernens, latum pelagus peragraret, inso- litum quidem sanctis apostolis spectaculum dedit, vixque conscendit ultro ac una cum illis navigio cum illis navigio tranavit, quamvis liceret, idque facile, si modo vel- let, summo fluctu incedere. Illi vero demum attoniti, et invictam ejus potestatem animo reputautes, ad- orabant, dicentes : • Vere Dei Filius es 89, › Nun- quid ergo jurejurando rem cum affirment, et Dei Filium esse vere dicant, jure merito mendacii arguentur, et a vero aberrasse deprehendentur convincenturque? Si enim Filius non est ex Patris substantia proguatus, sed factura potius, Aliationis gloria fucatus, et specie ac titulo tenus appellatio- nem sortitus, quid causæ acceperant ob quam il- lum adorarent? Cur autem Filium nomina- bant doctores veritatis atque præcones ? B [al. B. Optime nobis procedere videtur oratio. C A. Divinus ille porro et sacratissimus Paulus, quamvis a Deo vas electionis nuncupatus“, et or- clinatus sacerdos in gentibus, accuratusque Salva- toris nostri mysteriorum dispensator, quid signif- care vellet cum de ipso Filio et sanctis angelis cla- mat : « Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen bare- ditavit. Cui enim angelorum dixit aliquando : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; et rursum : Sedo a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Noune omnes sunt admi- nistratorii spirkus, in ministerium missi propter eos D qui hæreditatem capient salutis "? » Et iterum : ‹ Si enim qui per angeles dictus est sermo factus est firmus, et omnis prævaricatio et inobedientia aecepit justam mercedis retributionem, quomodo nos refugiemus, si tantam neglexerimus saluto… **?, Quemolo enim a nobisipsis in universum et sanctis aupelės consobitur esse ineffabilis gloriæ character, adeoque splender substantiæ Dei ac Patris Filius, si geniti significationein ex rei veritate non habebit, sed nudis ac solis inauratur vocibus, alioqui natura diversus, et inter creaturas numeratus? Nihil enim et Joan. 11, +8. Matth. xiv, 33. ** Act. ix, 15. ** Hebr. 1, 3-5 ; xiii, 14. ** llebr. 11, 2, 3. .

Α εἰμι τὸ κτίσμα καὶ ποίημα τοῦ Θεοῦ, Πατέρα δὲ ἴδιον Β ὠνόμαζε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ ; Τί & ἔδει μᾶλλον ἐπιφωνεῖν ἐν συναγωγαῖς· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, » καὶ μὴ ὅπερ ἦν εἰκὸς καὶ λίαν εὐκόλως κατευνάσαι δυνατὸν τῶν ἀκροωμένων τὸν ἀτίθασσον φθόνον· Ο πιστεύων εἰς τὸ κτίσμα σε κρίνεται; Οίμαι γὰρ ἂν, εἰ ταυτί διακεκραγότος δι- ἐπύθετό τις, οὐκ ἂν οἴεσθαι φορτικόν, οὐδὲ ἐθελῆσα: καταλεύειν αὐτὸν, καὶ μέχρις οφρύος τοῦ ὄρους από κομίζοντας, κρημνοῖς ἐνιέναι παραλόγοις παρα- λόγως] ἐπιχειρεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ ἕδρων οἱ σοφώτατοι μαθηταί, δόξαν ἔχοντες ἐπ' αὐτῷ, τὴν Υἱοῦ του πάντως, καὶ οὐχὶ τὴν κτίσματος; Ἐπειδὴ γὰρ ἐπ' ἄκρῳ κύματι βαίνων, καὶ τὴν ὑγράν τε καὶ εὐδιά- χυτον τῶν ὑδάτων φύσιν, ἀφράστω δυνάμει τοῖς ἰδίοις υποστορέσας ποσί, τὸ πλατὺ διέθει πέλαγος, ἀσύνηθες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐδίδου τὸ θαῦμα, συνεισ- ήλατο δὲ μόλις ἐκῶν, καὶ ὁλκαδίῳ διέπλει, καίτοι καὶ βάστα μεστόν [γρ. μετὸν], εἴπερ ἔλοιτο κατορθοῦν, τὸ καὶ αὐτοῖς ἐποχεῖσθαι κύμασι. Κατατεθηπότες & ἤδη, καὶ τὴν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἀναλογισάμενοι, προσ- εκύνουν λέγοντες· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Δρ᾽ οὖν οὐχὶ καὶ ἐνώμοτον ὠδῖ τὸ χρῆμα ποιούμενοι, εἶναι τε Υἱὸν ἀληθῶς διειπόντες Θεοῦ, διαβεβλήσονται μὲν εἰ κότως ὡς ψευδοεπεῖς, διημαρτηκότες δὲ ἀληθοῦς ἁλώσονταί τε καὶ ἐλεγχθήσονται; Εἰ γὰρ ἐστιν οὐχ Υἱός, ἐκ τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἀναφύς, ποίημα δὲ μᾶλλον, τῇ τῆς υἱότητος δόξῃ κατακεχρωσμένος, καὶ ἐν ψιλαῖς εὐφημίαις τὴν ἐπωνυμίαν λαχών, τί μαθόντες προσεκύνουν ; Τί δὲ Υἱὸν ὠνόμαζον οἱ μυστο αγωγοὶ καὶ τῆς ἀληθείας κήρυκες ; Β. Ὡς ἄριστα ἡμῖν ὁ λόγος έχει. - Α. Ὁ δὲ δὴ θείός τε καὶ ἱερώτατος Παῦλος, καίτοι σκεῦος ἐκλογῆς ὠνομασμένος παρὰ Θεοῦ, καὶ τετα γμένος ἱερουργὸς εἰς τὰ ἔθνη, καὶ ταμίας ἀκριβής τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν, ὅταν ἤχει βοῶν περί τε αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, οὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης. καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καθαρισμὲν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξι τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων για νόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅσῳ καὶ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα ; Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέν νηκά σε· καὶ πάλιν· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Οχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίας ἀποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν αυ τηρίαν; » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λελη θεὶς λόγος εγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν, πως εμείς ἐκφευξόμεθα, τηλικαύτης αμελήσαντες σωτηρίας : Πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῆς ἀῤῥήτου δόξης χαρακτήρ καὶ μὴν καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰ τὴν τοῦ γεγεννήσθαι δύναμιν οὐκ ἐν πράγματος ἀληθείᾳ διακεκτήσεται, ψιλαῖς δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potius in synagogis prædic: but : e Qui credit in Fi- lium, non judicatur ", » quam id quod immano au- ditorum odium, ut videtur, placare poterat : Qui credit in creaturam, nou judicatur? Nam si quis, opinor, eum ista prædicautem audiisset, non illum, opinor, intolerabilem putasset, neque lapidare vo- luisset, nec eum de montis cacumine præcipitem agere stultissime statuisset. Quid vero ipsi quoque sapientissimi discipuli faciebant, cum illum plane Filium, non autem creaturam esse putarent? Nam eum in summo fuctu graderetur, et liquidam ac Quxam undarum naturam ineffabili virtute suis pe- dibus substernens, latum pelagus peragraret, inso- litum quidem sanctis apostolis spectaculum dedit, vixque conscendit ultro ac una cum illis navigio cum illis navigio tranavit, quamvis liceret, idque facile, si modo vel- let, summo fluctu incedere. Illi vero demum attoniti, et invictam ejus potestatem animo reputautes, ad- orabant, dicentes : • Vere Dei Filius es 89, › Nun- quid ergo jurejurando rem cum affirment, et Dei Filium esse vere dicant, jure merito mendacii arguentur, et a vero aberrasse deprehendentur convincenturque? Si enim Filius non est ex Patris substantia proguatus, sed factura potius, Aliationis gloria fucatus, et specie ac titulo tenus appellatio- nem sortitus, quid causæ acceperant ob quam il- lum adorarent? Cur autem Filium nomina- bant doctores veritatis atque præcones ? B [al. B. Optime nobis procedere videtur oratio. C A. Divinus ille porro et sacratissimus Paulus, quamvis a Deo vas electionis nuncupatus“, et or- clinatus sacerdos in gentibus, accuratusque Salva- toris nostri mysteriorum dispensator, quid signif- care vellet cum de ipso Filio et sanctis angelis cla- mat : « Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen bare- ditavit. Cui enim angelorum dixit aliquando : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; et rursum : Sedo a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Noune omnes sunt admi- nistratorii spirkus, in ministerium missi propter eos D qui hæreditatem capient salutis "? » Et iterum : ‹ Si enim qui per angeles dictus est sermo factus est firmus, et omnis prævaricatio et inobedientia aecepit justam mercedis retributionem, quomodo nos refugiemus, si tantam neglexerimus saluto… **?, Quemolo enim a nobisipsis in universum et sanctis aupelės consobitur esse ineffabilis gloriæ character, adeoque splender substantiæ Dei ac Patris Filius, si geniti significationein ex rei veritate non habebit, sed nudis ac solis inauratur vocibus, alioqui natura diversus, et inter creaturas numeratus? Nihil enim et Joan. 11, +8. Matth. xiv, 33. ** Act. ix, 15. ** Hebr. 1, 3-5 ; xiii, 14. ** llebr. 11, 2, 3. .

Α εἰμι τὸ κτίσμα καὶ ποίημα τοῦ Θεοῦ, Πατέρα δὲ ἴδιον Β ὠνόμαζε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ ; Τί & ἔδει μᾶλλον ἐπιφωνεῖν ἐν συναγωγαῖς· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, » καὶ μὴ ὅπερ ἦν εἰκὸς καὶ λίαν εὐκόλως κατευνάσαι δυνατὸν τῶν ἀκροωμένων τὸν ἀτίθασσον φθόνον· Ο πιστεύων εἰς τὸ κτίσμα σε κρίνεται; Οίμαι γὰρ ἂν, εἰ ταυτί διακεκραγότος δι- ἐπύθετό τις, οὐκ ἂν οἴεσθαι φορτικόν, οὐδὲ ἐθελῆσα: καταλεύειν αὐτὸν, καὶ μέχρις οφρύος τοῦ ὄρους από κομίζοντας, κρημνοῖς ἐνιέναι παραλόγοις παρα- λόγως] ἐπιχειρεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ ἕδρων οἱ σοφώτατοι μαθηταί, δόξαν ἔχοντες ἐπ' αὐτῷ, τὴν Υἱοῦ του πάντως, καὶ οὐχὶ τὴν κτίσματος; Ἐπειδὴ γὰρ ἐπ' ἄκρῳ κύματι βαίνων, καὶ τὴν ὑγράν τε καὶ εὐδιά- χυτον τῶν ὑδάτων φύσιν, ἀφράστω δυνάμει τοῖς ἰδίοις υποστορέσας ποσί, τὸ πλατὺ διέθει πέλαγος, ἀσύνηθες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐδίδου τὸ θαῦμα, συνεισ- ήλατο δὲ μόλις ἐκῶν, καὶ ὁλκαδίῳ διέπλει, καίτοι καὶ βάστα μεστόν [γρ. μετὸν], εἴπερ ἔλοιτο κατορθοῦν, τὸ καὶ αὐτοῖς ἐποχεῖσθαι κύμασι. Κατατεθηπότες & ἤδη, καὶ τὴν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἀναλογισάμενοι, προσ- εκύνουν λέγοντες· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Δρ᾽ οὖν οὐχὶ καὶ ἐνώμοτον ὠδῖ τὸ χρῆμα ποιούμενοι, εἶναι τε Υἱὸν ἀληθῶς διειπόντες Θεοῦ, διαβεβλήσονται μὲν εἰ κότως ὡς ψευδοεπεῖς, διημαρτηκότες δὲ ἀληθοῦς ἁλώσονταί τε καὶ ἐλεγχθήσονται; Εἰ γὰρ ἐστιν οὐχ Υἱός, ἐκ τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἀναφύς, ποίημα δὲ μᾶλλον, τῇ τῆς υἱότητος δόξῃ κατακεχρωσμένος, καὶ ἐν ψιλαῖς εὐφημίαις τὴν ἐπωνυμίαν λαχών, τί μαθόντες προσεκύνουν ; Τί δὲ Υἱὸν ὠνόμαζον οἱ μυστο αγωγοὶ καὶ τῆς ἀληθείας κήρυκες ; Β. Ὡς ἄριστα ἡμῖν ὁ λόγος έχει. - Α. Ὁ δὲ δὴ θείός τε καὶ ἱερώτατος Παῦλος, καίτοι σκεῦος ἐκλογῆς ὠνομασμένος παρὰ Θεοῦ, καὶ τετα γμένος ἱερουργὸς εἰς τὰ ἔθνη, καὶ ταμίας ἀκριβής τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν, ὅταν ἤχει βοῶν περί τε αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, οὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης. καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καθαρισμὲν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξι τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων για νόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅσῳ καὶ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα ; Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέν νηκά σε· καὶ πάλιν· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Οχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίας ἀποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν αυ τηρίαν; » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λελη θεὶς λόγος εγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν, πως εμείς ἐκφευξόμεθα, τηλικαύτης αμελήσαντες σωτηρίας : Πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῆς ἀῤῥήτου δόξης χαρακτήρ καὶ μὴν καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰ τὴν τοῦ γεγεννήσθαι δύναμιν οὐκ ἐν πράγματος ἀληθείᾳ διακεκτήσεται, ψιλαῖς δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potius in synagogis prædic: but : e Qui credit in Fi- lium, non judicatur ", » quam id quod immano au- ditorum odium, ut videtur, placare poterat : Qui credit in creaturam, nou judicatur? Nam si quis, opinor, eum ista prædicautem audiisset, non illum, opinor, intolerabilem putasset, neque lapidare vo- luisset, nec eum de montis cacumine præcipitem agere stultissime statuisset. Quid vero ipsi quoque sapientissimi discipuli faciebant, cum illum plane Filium, non autem creaturam esse putarent? Nam eum in summo fuctu graderetur, et liquidam ac Quxam undarum naturam ineffabili virtute suis pe- dibus substernens, latum pelagus peragraret, inso- litum quidem sanctis apostolis spectaculum dedit, vixque conscendit ultro ac una cum illis navigio cum illis navigio tranavit, quamvis liceret, idque facile, si modo vel- let, summo fluctu incedere. Illi vero demum attoniti, et invictam ejus potestatem animo reputautes, ad- orabant, dicentes : • Vere Dei Filius es 89, › Nun- quid ergo jurejurando rem cum affirment, et Dei Filium esse vere dicant, jure merito mendacii arguentur, et a vero aberrasse deprehendentur convincenturque? Si enim Filius non est ex Patris substantia proguatus, sed factura potius, Aliationis gloria fucatus, et specie ac titulo tenus appellatio- nem sortitus, quid causæ acceperant ob quam il- lum adorarent? Cur autem Filium nomina- bant doctores veritatis atque præcones ? B [al. B. Optime nobis procedere videtur oratio. C A. Divinus ille porro et sacratissimus Paulus, quamvis a Deo vas electionis nuncupatus“, et or- clinatus sacerdos in gentibus, accuratusque Salva- toris nostri mysteriorum dispensator, quid signif- care vellet cum de ipso Filio et sanctis angelis cla- mat : « Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen bare- ditavit. Cui enim angelorum dixit aliquando : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; et rursum : Sedo a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Noune omnes sunt admi- nistratorii spirkus, in ministerium missi propter eos D qui hæreditatem capient salutis "? » Et iterum : ‹ Si enim qui per angeles dictus est sermo factus est firmus, et omnis prævaricatio et inobedientia aecepit justam mercedis retributionem, quomodo nos refugiemus, si tantam neglexerimus saluto… **?, Quemolo enim a nobisipsis in universum et sanctis aupelės consobitur esse ineffabilis gloriæ character, adeoque splender substantiæ Dei ac Patris Filius, si geniti significationein ex rei veritate non habebit, sed nudis ac solis inauratur vocibus, alioqui natura diversus, et inter creaturas numeratus? Nihil enim et Joan. 11, +8. Matth. xiv, 33. ** Act. ix, 15. ** Hebr. 1, 3-5 ; xiii, 14. ** llebr. 11, 2, 3. .

Α εἰμι τὸ κτίσμα καὶ ποίημα τοῦ Θεοῦ, Πατέρα δὲ ἴδιον Β ὠνόμαζε τὸν Θεὸν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ ; Τί & ἔδει μᾶλλον ἐπιφωνεῖν ἐν συναγωγαῖς· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, » καὶ μὴ ὅπερ ἦν εἰκὸς καὶ λίαν εὐκόλως κατευνάσαι δυνατὸν τῶν ἀκροωμένων τὸν ἀτίθασσον φθόνον· Ο πιστεύων εἰς τὸ κτίσμα σε κρίνεται; Οίμαι γὰρ ἂν, εἰ ταυτί διακεκραγότος δι- ἐπύθετό τις, οὐκ ἂν οἴεσθαι φορτικόν, οὐδὲ ἐθελῆσα: καταλεύειν αὐτὸν, καὶ μέχρις οφρύος τοῦ ὄρους από κομίζοντας, κρημνοῖς ἐνιέναι παραλόγοις παρα- λόγως] ἐπιχειρεῖν. Τί δὲ δὴ καὶ ἕδρων οἱ σοφώτατοι μαθηταί, δόξαν ἔχοντες ἐπ' αὐτῷ, τὴν Υἱοῦ του πάντως, καὶ οὐχὶ τὴν κτίσματος; Ἐπειδὴ γὰρ ἐπ' ἄκρῳ κύματι βαίνων, καὶ τὴν ὑγράν τε καὶ εὐδιά- χυτον τῶν ὑδάτων φύσιν, ἀφράστω δυνάμει τοῖς ἰδίοις υποστορέσας ποσί, τὸ πλατὺ διέθει πέλαγος, ἀσύνηθες μὲν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐδίδου τὸ θαῦμα, συνεισ- ήλατο δὲ μόλις ἐκῶν, καὶ ὁλκαδίῳ διέπλει, καίτοι καὶ βάστα μεστόν [γρ. μετὸν], εἴπερ ἔλοιτο κατορθοῦν, τὸ καὶ αὐτοῖς ἐποχεῖσθαι κύμασι. Κατατεθηπότες & ἤδη, καὶ τὴν ἄμαχον ἐξουσίαν, ἀναλογισάμενοι, προσ- εκύνουν λέγοντες· « Αληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ. ο Δρ᾽ οὖν οὐχὶ καὶ ἐνώμοτον ὠδῖ τὸ χρῆμα ποιούμενοι, εἶναι τε Υἱὸν ἀληθῶς διειπόντες Θεοῦ, διαβεβλήσονται μὲν εἰ κότως ὡς ψευδοεπεῖς, διημαρτηκότες δὲ ἀληθοῦς ἁλώσονταί τε καὶ ἐλεγχθήσονται; Εἰ γὰρ ἐστιν οὐχ Υἱός, ἐκ τῆς τοῦ γεννήσαντος οὐσίας ἀναφύς, ποίημα δὲ μᾶλλον, τῇ τῆς υἱότητος δόξῃ κατακεχρωσμένος, καὶ ἐν ψιλαῖς εὐφημίαις τὴν ἐπωνυμίαν λαχών, τί μαθόντες προσεκύνουν ; Τί δὲ Υἱὸν ὠνόμαζον οἱ μυστο αγωγοὶ καὶ τῆς ἀληθείας κήρυκες ; Β. Ὡς ἄριστα ἡμῖν ὁ λόγος έχει. - Α. Ὁ δὲ δὴ θείός τε καὶ ἱερώτατος Παῦλος, καίτοι σκεῦος ἐκλογῆς ὠνομασμένος παρὰ Θεοῦ, καὶ τετα γμένος ἱερουργὸς εἰς τὰ ἔθνη, καὶ ταμίας ἀκριβής τῶν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μυστηρίων, τι ἂν βούλοιτο δηλοῦν, ὅταν ἤχει βοῶν περί τε αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, οὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης. καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καθαρισμὲν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος, ἐκάθισεν ἐν δεξι τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς, τοσούτῳ κρείττων για νόμενος τῶν ἀγγέλων, ὅσῳ καὶ διαφορώτερον παρ' αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν όνομα ; Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέν νηκά σε· καὶ πάλιν· Κάθου ἐκ δεξιών μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; Οχι πάντες εἰσὶ λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίας ἀποστελλόμενα, διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομείν αυ τηρίαν; » Καὶ πάλιν· « Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λελη θεὶς λόγος εγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν, πως εμείς ἐκφευξόμεθα, τηλικαύτης αμελήσαντες σωτηρίας : Πῶς γὰρ ἂν ὅλως νοοῖτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῆς ἀῤῥήτου δόξης χαρακτήρ καὶ μὴν καὶ ἀπαύγασμα τῆς ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱός, εἰ τὴν τοῦ γεγεννήσθαι δύναμιν οὐκ ἐν πράγματος ἀληθείᾳ διακεκτήσεται, ψιλαῖς δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. potius in synagogis prædic: but : e Qui credit in Fi- lium, non judicatur ", » quam id quod immano au- ditorum odium, ut videtur, placare poterat : Qui credit in creaturam, nou judicatur? Nam si quis, opinor, eum ista prædicautem audiisset, non illum, opinor, intolerabilem putasset, neque lapidare vo- luisset, nec eum de montis cacumine præcipitem agere stultissime statuisset. Quid vero ipsi quoque sapientissimi discipuli faciebant, cum illum plane Filium, non autem creaturam esse putarent? Nam eum in summo fuctu graderetur, et liquidam ac Quxam undarum naturam ineffabili virtute suis pe- dibus substernens, latum pelagus peragraret, inso- litum quidem sanctis apostolis spectaculum dedit, vixque conscendit ultro ac una cum illis navigio cum illis navigio tranavit, quamvis liceret, idque facile, si modo vel- let, summo fluctu incedere. Illi vero demum attoniti, et invictam ejus potestatem animo reputautes, ad- orabant, dicentes : • Vere Dei Filius es 89, › Nun- quid ergo jurejurando rem cum affirment, et Dei Filium esse vere dicant, jure merito mendacii arguentur, et a vero aberrasse deprehendentur convincenturque? Si enim Filius non est ex Patris substantia proguatus, sed factura potius, Aliationis gloria fucatus, et specie ac titulo tenus appellatio- nem sortitus, quid causæ acceperant ob quam il- lum adorarent? Cur autem Filium nomina- bant doctores veritatis atque præcones ? B [al. B. Optime nobis procedere videtur oratio. C A. Divinus ille porro et sacratissimus Paulus, quamvis a Deo vas electionis nuncupatus“, et or- clinatus sacerdos in gentibus, accuratusque Salva- toris nostri mysteriorum dispensator, quid signif- care vellet cum de ipso Filio et sanctis angelis cla- mat : « Qui cum sit splendor gloriæ, et figura sub- stantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum nostrorum faciens, sedit ad dexteram majestatis in excelsis, tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen bare- ditavit. Cui enim angelorum dixit aliquando : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; et rursum : Sedo a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? Noune omnes sunt admi- nistratorii spirkus, in ministerium missi propter eos D qui hæreditatem capient salutis "? » Et iterum : ‹ Si enim qui per angeles dictus est sermo factus est firmus, et omnis prævaricatio et inobedientia aecepit justam mercedis retributionem, quomodo nos refugiemus, si tantam neglexerimus saluto… **?, Quemolo enim a nobisipsis in universum et sanctis aupelės consobitur esse ineffabilis gloriæ character, adeoque splender substantiæ Dei ac Patris Filius, si geniti significationein ex rei veritate non habebit, sed nudis ac solis inauratur vocibus, alioqui natura diversus, et inter creaturas numeratus? Nihil enim et Joan. 11, +8. Matth. xiv, 33. ** Act. ix, 15. ** Hebr. 1, 3-5 ; xiii, 14. ** llebr. 11, 2, 3. .

Β δηλούμενον, καὶ τὴν εἰς ταυτότητα δέχεται συνδρο καὶ μόναις καταχρυσοῦται φωναῖς, ἑτερσίως ἔχων κατὰ τὴν φύσιν, καὶ συντεταγμένος τοῖς κτίσμασιν ; Οὐδὲν γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ ἀπεῖργον ἔτι, καὶ αὐτὸν ἐν κτίσμασι τελεῖν τὸν Πατέρα, χρῆναί τε νοεῖσθαι γε νητόν, εἴπερ αὐτοῦ καὶ χαρακτήρ καὶ ἀπαύγασμα γενητὸς ὑπάρχων ἐστὶν ὁ Υἱός. Όνομα δὲ πῶς διαφο ρώτερον ἔτι κεκληρονόμηκε παρὰ τοὺς ἀγγέλους; Εἰ γὰρ ἐν ἴσῳ τοῦ κτίζειν παρὰ Θεῷ τὸ γεννᾷν, δῆλον ἂν εἴη δήπουθεν, ὡς τὸ ἐν Υἱοῦ τάξει λελογισμένον αδιακρίτως ἔσται καὶ ποίημα, καὶ τὸ ἐν κτίσμασιν ἀληθῶς κατηριθμημένον, οὐδὲν ἧττόν ἐστι καὶ γέν• νημα. Τί οὖν ἔτι διαμέλλει Θεός, εἰς γε τὸ χρῆναι τυχὸν, καὶ ἑκάστῳ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰπεῖν· Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε;» Ο γὰρ ἔχουσιν ελόντες οἴκοθέν τε καὶ οὐσιωδῶς, τί μὴ νέμων ὁρᾶται, μᾶλλον δὲ θερμότερον γὰρ εἰρήσεται), τί παραιρεῖται, καὶ ἀδικεῖ τοὺς ἤδη λαχόντας τὴν τῆς γεννήσεως δόξαν, καὶ τὸ ἐν υἱοῦ τετάχθαι λόγῳ ; Διοίσει γάρ όλως οὐδὲν, ἐπείπερ ἁπλοῦς ὁ Θεὸς, τὸ γεννὴν τοῦ κτίζειν παρ' αὐτῷ, κατά γε τὸν ἐκείνων ἠλίθιον νοῦν· ἀναχεῖται δὲ ἄμφω πρὸς ἔν τε τὸ μήν. Β. Ναί δοκεῖ γὰρ ὡδέ πη νοεῖν τε καὶ φράζειν αὐτ τοῖς. Δ. Αλλ' οὐχ ὧδε ἔχειν ἐροῦμεν ἡμεῖς· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Πλείστη γὰρ ὅση τοῖν τε ὀνομάτοιν ἡμῖν καὶ αὐτοῦ τοῦ χρήματος ή διαφορά. Απόκριναι δέ, εἴ σου δοχεῖ, φιλοπευστοῦντί μοι. Β. Πύθου δῆτα. Δ. Ὁ τῶν θείων ἡμῶν μυσταγωγῶν ἄριστός τε καὶ ὑπέρτατος Ιωάννης ἀναγέγραφε περὶ τοῦ Υἱοῦ • • Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον ὅσα δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέχνα Θεοῦ γενέσθαι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. ο Αρ' οὖν τοῖς οὐκ ἔχουσι τὸ ἐν υἱοῦ κεῖσθαι δόξῃ, δεδωρῆσθαι φήσομεν. τῆς υἱοθεσίας τὴν χάριν, ἢ τοῖς ἥκιστα δεο- μένοις τοῦ λαβεῖν οἶκοθέν τε καὶ οὐσιωδῶς πεπλου τηκόσιν αὐτό, καὶ εἰ μὴ ὑπό του δέχοιντο τυχόν; Β. Τοῖς οὐκ ἔχουσι. Τοῦτο γὰρ οἶμαι καὶ ἀληθές. Δ. Εἶτα τίς ἐν γε τοῖς οὖσιν ὅλως οὐκ ἔχων ἁλώ- σεται, εἴπερ οὐδὲν ἡ γέννησις παρὰ τὸ ἐκτίσθαι ἐστὶ, μᾶλλον δὲ, εἴπερ ἐν ἄμφω καὶ ταὐτὸν, διϊστάντος όλως πρὸς ἑτερότητα μηδενός; Γεγεννῆσθαι γὰρ δώσομεν πᾶν ὅπερ ἔστι, κἂν εἰ παρήχθη πρὸς γένε- Β. Δρ᾽ οὖν ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς τῆς ἰδίας φύσεως γε γέννηκεν ὁ Πατήρ ; Δ. Οὐ γεγέννηκε μὲν ἡμᾶς ἐξ ιδίας φύσεως ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· πλὴν οὐχ ὅπερ ἂν φαίνοιτο νοσοῦν ἐφ᾽ ἡμῶν τὸ ἀπρεπὲς καὶ ἀμήχανον, τοῦτο δὲ πάντως αντιτάξεται κατὰ τὸν ἴσον λόγον καὶ τῷ κατὰ φύσιν Γι; Εκτίσμεθα μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἡμεῖς· ὁ Ο τῆς οὐσίας εξέφυ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, πρὸς ἐν καὶ ἡμεῖς διαμορφούμεθα, καὶ ἐν γεννήσεως τάξει τὴν ἐξ ἡμερότητος δεχόμενοι χάριν, ἐν υἱοῖς τετάγ μεθα Θεοῦ, θύραθεν μὲν καὶ εἰσποιητὴν κομιζόμενοι * DE SS, TRINITATE DIALOGUS II. jam, ut videtur, prohibebit quominus ipse quoque Pater in creaturarum numero collocetur, et factus ceuseatur esse, si ejus et character et splendor est Filius, cum sit factus. Jam vero quomodo nomen excellentias præ angelis sortitus est? Nam si creare in Deo idem est ac gignere, utique manifestum est, illud quod Filii locum tenere censebitur, creaturam quoque fore citra ullum discrimen, et quod in crea- turarum numero habituin fuerit, illud nihilosecius genimen quoque futurun. Quid ergo impedit quo- minus unicuique etiam sanctorum Deus dicat : c Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te? ; Quod enim proprium est eoruin et essentiale, quidni tribuit, imo vero (loquar enim paulo vehementius) cur adi- mit, et injuriam facit iis quibus ea gloria jam obtigit ut geniti sint et inter flies numerati? Cum enim simplex sit Deus, nihil plane apud eum gene- ratio a creatione differet, queinadmodum illi stulte sentiunt, sed ambo in unam significationem permi- scantur, et in rem eamdem concurrunt. A Joan. 1, 8-12. G D B. Ita plane : sic enimn illi sentiunt ac loqumn- lur. A. At nos ita rem esse non dicemus, multum ab- est. Multum enim est apud nos cum utriusque nomi- nis, tum ipsius rei discrimen. Responde vero, si placet, interroganti mihi. B. Interroga demum. A. Præstantissimus ille ac supremus divinorum doctorum Joannes scripsit de Filio : • In propria venit, et sui eam non receperunt : quotquot auten receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri credentibus in ipsum *. » An ergo dicemus ado- ptionis gratiam dalam esse iis qui non possent in flii gloria collocari, an iis quibus opus non esset ul aliunde acciperent, sed intra se et essentialiter il- lud possidebant, etiamsi a nullo id accepissent? B. lis qui non habebant. Hoc enin, opinor, rum quoque est. A. Jam quis in rerum natura eo utique carere com- perietur, si nihil ab creatione differt generatio, imo si ambo unum sunt et idem, nullo prorsus interce- dente discrimine? Quodcunque enim exsistit, illud genitum esse concedemus, lametsi creatum est. B. An igitur ex ipsa nus sua natura genuit Pater? A. Non genuit nos quidem ex sua natura Deus ac Pater; eæteroquin si quid cernatur in nobis ab. surdi et impossibilis, nouue continuo illud secundum eandem omnino rationem opponetur Filio secundum naturam? Nos quippe creati sumus procul dubio, hic autem ex substantia Dei ac Patris prodiit, cui et nos conformamur, et loco generationis accipien- tes bonitatis gratiam inter filios Dei collocati sumus, extraneam quidem et ascititiam dignitatem reportan-

Β δηλούμενον, καὶ τὴν εἰς ταυτότητα δέχεται συνδρο καὶ μόναις καταχρυσοῦται φωναῖς, ἑτερσίως ἔχων κατὰ τὴν φύσιν, καὶ συντεταγμένος τοῖς κτίσμασιν ; Οὐδὲν γὰρ, ὡς ἔοικε, τὸ ἀπεῖργον ἔτι, καὶ αὐτὸν ἐν κτίσμασι τελεῖν τὸν Πατέρα, χρῆναί τε νοεῖσθαι γε νητόν, εἴπερ αὐτοῦ καὶ χαρακτήρ καὶ ἀπαύγασμα γενητὸς ὑπάρχων ἐστὶν ὁ Υἱός. Όνομα δὲ πῶς διαφο ρώτερον ἔτι κεκληρονόμηκε παρὰ τοὺς ἀγγέλους; Εἰ γὰρ ἐν ἴσῳ τοῦ κτίζειν παρὰ Θεῷ τὸ γεννᾷν, δῆλον ἂν εἴη δήπουθεν, ὡς τὸ ἐν Υἱοῦ τάξει λελογισμένον αδιακρίτως ἔσται καὶ ποίημα, καὶ τὸ ἐν κτίσμασιν ἀληθῶς κατηριθμημένον, οὐδὲν ἧττόν ἐστι καὶ γέν• νημα. Τί οὖν ἔτι διαμέλλει Θεός, εἰς γε τὸ χρῆναι τυχὸν, καὶ ἑκάστῳ τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰπεῖν· Υἱός μου εἰ σύ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε;» Ο γὰρ ἔχουσιν ελόντες οἴκοθέν τε καὶ οὐσιωδῶς, τί μὴ νέμων ὁρᾶται, μᾶλλον δὲ θερμότερον γὰρ εἰρήσεται), τί παραιρεῖται, καὶ ἀδικεῖ τοὺς ἤδη λαχόντας τὴν τῆς γεννήσεως δόξαν, καὶ τὸ ἐν υἱοῦ τετάχθαι λόγῳ ; Διοίσει γάρ όλως οὐδὲν, ἐπείπερ ἁπλοῦς ὁ Θεὸς, τὸ γεννὴν τοῦ κτίζειν παρ' αὐτῷ, κατά γε τὸν ἐκείνων ἠλίθιον νοῦν· ἀναχεῖται δὲ ἄμφω πρὸς ἔν τε τὸ μήν. Β. Ναί δοκεῖ γὰρ ὡδέ πη νοεῖν τε καὶ φράζειν αὐτ τοῖς. Δ. Αλλ' οὐχ ὧδε ἔχειν ἐροῦμεν ἡμεῖς· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Πλείστη γὰρ ὅση τοῖν τε ὀνομάτοιν ἡμῖν καὶ αὐτοῦ τοῦ χρήματος ή διαφορά. Απόκριναι δέ, εἴ σου δοχεῖ, φιλοπευστοῦντί μοι. Β. Πύθου δῆτα. Δ. Ὁ τῶν θείων ἡμῶν μυσταγωγῶν ἄριστός τε καὶ ὑπέρτατος Ιωάννης ἀναγέγραφε περὶ τοῦ Υἱοῦ • • Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον ὅσα δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέχνα Θεοῦ γενέσθαι τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. ο Αρ' οὖν τοῖς οὐκ ἔχουσι τὸ ἐν υἱοῦ κεῖσθαι δόξῃ, δεδωρῆσθαι φήσομεν. τῆς υἱοθεσίας τὴν χάριν, ἢ τοῖς ἥκιστα δεο- μένοις τοῦ λαβεῖν οἶκοθέν τε καὶ οὐσιωδῶς πεπλου τηκόσιν αὐτό, καὶ εἰ μὴ ὑπό του δέχοιντο τυχόν; Β. Τοῖς οὐκ ἔχουσι. Τοῦτο γὰρ οἶμαι καὶ ἀληθές. Δ. Εἶτα τίς ἐν γε τοῖς οὖσιν ὅλως οὐκ ἔχων ἁλώ- σεται, εἴπερ οὐδὲν ἡ γέννησις παρὰ τὸ ἐκτίσθαι ἐστὶ, μᾶλλον δὲ, εἴπερ ἐν ἄμφω καὶ ταὐτὸν, διϊστάντος όλως πρὸς ἑτερότητα μηδενός; Γεγεννῆσθαι γὰρ δώσομεν πᾶν ὅπερ ἔστι, κἂν εἰ παρήχθη πρὸς γένε- Β. Δρ᾽ οὖν ἐξ αὐτῆς ἡμᾶς τῆς ἰδίας φύσεως γε γέννηκεν ὁ Πατήρ ; Δ. Οὐ γεγέννηκε μὲν ἡμᾶς ἐξ ιδίας φύσεως ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ· πλὴν οὐχ ὅπερ ἂν φαίνοιτο νοσοῦν ἐφ᾽ ἡμῶν τὸ ἀπρεπὲς καὶ ἀμήχανον, τοῦτο δὲ πάντως αντιτάξεται κατὰ τὸν ἴσον λόγον καὶ τῷ κατὰ φύσιν Γι; Εκτίσμεθα μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἡμεῖς· ὁ Ο τῆς οὐσίας εξέφυ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, πρὸς ἐν καὶ ἡμεῖς διαμορφούμεθα, καὶ ἐν γεννήσεως τάξει τὴν ἐξ ἡμερότητος δεχόμενοι χάριν, ἐν υἱοῖς τετάγ μεθα Θεοῦ, θύραθεν μὲν καὶ εἰσποιητὴν κομιζόμενοι * DE SS, TRINITATE DIALOGUS II. jam, ut videtur, prohibebit quominus ipse quoque Pater in creaturarum numero collocetur, et factus ceuseatur esse, si ejus et character et splendor est Filius, cum sit factus. Jam vero quomodo nomen excellentias præ angelis sortitus est? Nam si creare in Deo idem est ac gignere, utique manifestum est, illud quod Filii locum tenere censebitur, creaturam quoque fore citra ullum discrimen, et quod in crea- turarum numero habituin fuerit, illud nihilosecius genimen quoque futurun. Quid ergo impedit quo- minus unicuique etiam sanctorum Deus dicat : c Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te? ; Quod enim proprium est eoruin et essentiale, quidni tribuit, imo vero (loquar enim paulo vehementius) cur adi- mit, et injuriam facit iis quibus ea gloria jam obtigit ut geniti sint et inter flies numerati? Cum enim simplex sit Deus, nihil plane apud eum gene- ratio a creatione differet, queinadmodum illi stulte sentiunt, sed ambo in unam significationem permi- scantur, et in rem eamdem concurrunt. A Joan. 1, 8-12. G D B. Ita plane : sic enimn illi sentiunt ac loqumn- lur. A. At nos ita rem esse non dicemus, multum ab- est. Multum enim est apud nos cum utriusque nomi- nis, tum ipsius rei discrimen. Responde vero, si placet, interroganti mihi. B. Interroga demum. A. Præstantissimus ille ac supremus divinorum doctorum Joannes scripsit de Filio : • In propria venit, et sui eam non receperunt : quotquot auten receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri credentibus in ipsum *. » An ergo dicemus ado- ptionis gratiam dalam esse iis qui non possent in flii gloria collocari, an iis quibus opus non esset ul aliunde acciperent, sed intra se et essentialiter il- lud possidebant, etiamsi a nullo id accepissent? B. lis qui non habebant. Hoc enin, opinor, rum quoque est. A. Jam quis in rerum natura eo utique carere com- perietur, si nihil ab creatione differt generatio, imo si ambo unum sunt et idem, nullo prorsus interce- dente discrimine? Quodcunque enim exsistit, illud genitum esse concedemus, lametsi creatum est. B. An igitur ex ipsa nus sua natura genuit Pater? A. Non genuit nos quidem ex sua natura Deus ac Pater; eæteroquin si quid cernatur in nobis ab. surdi et impossibilis, nouue continuo illud secundum eandem omnino rationem opponetur Filio secundum naturam? Nos quippe creati sumus procul dubio, hic autem ex substantia Dei ac Patris prodiit, cui et nos conformamur, et loco generationis accipien- tes bonitatis gratiam inter filios Dei collocati sumus, extraneam quidem et ascititiam dignitatem reportan-

Α τὸ ἀξίωμα, θετοὶ δὲ υἱοί, διαπεπλασμένοι πρὸς ἀλη Β θινὸν, καὶ εἰσκεκλημένος πρὸς δόξαν τὴν τοῦ κατά φύσιν. Θεοὶ [γρ. θετοί] δὲ οὐκ ἂν εἶεν ὅλως υἱοι, μή τοῦ κατὰ φύσιν προϋφεστηκότος, καὶ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, τῆς ἐσύστερον εἰκόνος προϋποφαινούσης ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀρχέτυπον. Εἴπερ οὖν οὐ τέτοχεν ἀληθῶς ὁ Πατήρ, διά γε τὸ παρ' αὐτῷ ταὐτὸν εἶναι τὸ γεννάν τῷ κτίζειν, καὶ οὐχ ἕτερον, οίχεται μὲν ἡμῖν ἐκπο δὼν ὁ ἐφ' Υἱῷ λόγος, ἄγονος δὲ ἡ τοῦ Πατρός κατα· φωρᾶται φύσις. Φρούδη δὲ ὥσπερ καὶ ἡ τῶν τὴν πί στην παραδεδεγμένων ἐλπίς. Ποῦ γὰρ ὅλως νιότης ἔτι ; Ποῦ δὲ τὸ ἐντεῦθεν ἀξίωμα, πρὸς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν διακομίζειν δυνάμενον τὸ ἐν κτίσμασι τελοῦν, εἴπερ ἐν ἴσῳ λόγῳ τε καὶ μέτρῳ τῷ τεχθέντι τὸ ποιη θέν, συνθεούσης κατ' ἐκείνους εἰς ἄν τι τὸ χρῆμα, κτίσεως τε καὶ γεννήσεως; Αρ' οὖν οὐχὶ ληρόν τε εἶναι ταυτί, καὶ τῶν ἄγαν αἰσχρῶν φαίη τις αν · αἰσχίω ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ σύνεδρος είναι λέγοιτο, καὶ ἔστιν ἀληθῶς ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τῆς ἐν ἀληθείᾳ γεννήσεως οὐκ εἰσκομιζούσης αὐτῷ τὸ δεῖν πάντη τε καὶ πάντως τῇ τοῦ τεκόντος ἐναγλαΐζεσθαι φύσει, διὰ τῆς εἰσ- άπαν ὁμοιότητός τε καὶ ἰσότητος, οὐκ ἀναφανδὸν ἤδη πως ἐροῦσι τὴν τῷ γενεσιουργῷ πρέπουσάν τε καὶ ενυπάρχουσαν δόξαν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἤδη διήκειν τὴν τῶν γεννητῶν φύσιν, καὶ ἀξίωμα τὸ δεσποτικὸν ἀν- ῆφθαι τὸ δοῦλον; Καὶ μὴν ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· « Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων· Υιός μου εξ σὺν ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο ή, ο Κάθου ἐκ δε ξιῶν μου ; › 'Ανθότου γὰρ δεῖν ᾠήθη Θεός, τοὺς μὲν, εἰς τὸ παρεστάναι τε καὶ λειτουργεῖν τὴν αὐτοῖς πρεπωδεστάτην ἀποκληρώσασθαι δόξαν· τὸν δὲ τοῖς ἀνωτάτω καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἐναβρύνεσθαι θώκος, καὶ τὸν οὐδαμόθεν ἰσοφυά, συνεδρόν τε καὶ ὁμόθρονον ἔχειν; Ροπή τις, ὡς ἔοικεν, ὑποδραμοῦσα καὶ θέλη- σις τὴν τοῦ Πατρὸς ἐξουσίαν, τὸν μὲν ἐν ἐκεῖνα; ἐτίθει, τοὺς δὲ, ἐν οἷς εἰσι, καίτοι μὴ κατεγνωσμέν νους. Επιψηφίζεται γὰρ τοῦτο αὐτοῖς, τὸ ἀδιαβλήτως ἑπτάναι, καὶ τὸ σώζειν δύνασθαι τὴν ἰδίαν ἀρχὴν, ενώ τε καὶ κάτω διαθεῖν λειτουργοῦντας Θεῷ. Ποίκησαν οὖν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, μὴ οὐχὶ τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι καὶ αὐτοῖς ἐφείς; Αλλ' οὐχ ὧδε έχει πόθεν; μὴ γὰρ ἔρημοι φρενὸς τῆς ἀρίστης ἡμεῖς κατ' εκείνους εἴημεν· πλεῖστον γὰρ ὅσον ἐστὶ τὸ μεσαία- βοῦν καὶ διιστῶν ἀμέτρως τοῦ ποιηθέντος τὸ γεννηθέν. Καὶ ὁ μὲν ἔστιν Υἱὸς, καὶ ὡς τοῦτο ὑπάρχων, ὁμόθρο νος· οἱ δὲ παρεστάσι, κεκλημένοι πρὸς τὸ εἶναι δη μιουργικῶς. Τί τοίνυν ἀνακιρνᾶσι τὰ ἄμικτα, καὶ συνδεῖν ἐπιχειροῦσιν εἰς ταυτότητα παραλόγως τὰ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα τοσοῦτον, ὅσον αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις αὐτομάρτυς οὖσα διαδήσεων ἄν; 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἱδρὼς ἐκείνοις καὶ σκοπός, τὰ οὐ τι που διειδέναι φιλεῖν ἐπείγεσθαι τἀληθὲς, ἐντρυφ δὲ ὥσπερ δυσσεβῶς ἐναθύροντας πολυπλόκοις εύρεσι- λογίαι;, καὶ ἀχαλίνοις αθυροστομίαις. . Β. Διαψεύδῃ μὲν οὐδαμῶς· σπουδάζεται γὰρ παρ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illum formati, les, cxlerum adoptivi alii, ad verum et ad gloriam naturalis Filii vocati. Adoptivi autem in universum non erunt alii, non prius exsistente illo Filio naturali, et posteriori imagine veræ gene- rationis exemplar in semetipsa prius ostendente. Si ergo Pater vere non genuit, propterea quod apud ipsum generare idem est ac creare, et non aliud, tellitur quidem nobis e medio Filii ratio, quin et Pa- tris natura sterilis deprehenditur. Vana item est quodammodo spes corum qui fidem suscepe- rnat. Ubi enim in universum erit posthac filiatio ? Ubinam inde promanans illa dignitas quæ crsa- teram ad meliorem statum revocare potest, si quod creatum est ejusdem rationis sit ac modi cun re genita, concurrentibus, ut illi volunt, in unum creatione et generatione ? Nunquid istume nugas esse dixeris, et omni spurcitie spurciora? B. Prorsus quidem. A. Si vero assessor etiam esse dicitur, et est re- vera Pari Filius, cum vera generatio ei non afferat ut in genitoris natura omnimoda cum ipso similitu- dine et aequalitate sit couspicuus, nonne jam demum clare dicent, gloriam quæ generationis et ortus re- rum auctori debetur et inest, ad ipsam quoque re- rum genitarum naturam pertinere, et dignitatem herilem servum induisse ? Et sane divinus scribit Paulus : e Cui enim dicit aliquando angelorum : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; s aut : « Sole a dextris meis "?, Cur enim visum est Deo assi - stendi ministrandique gloriam convenientissimain illis tribuere ; lunc autem in supremis deitatisque soliis conspicuum esse, eique nullum prorsus dari assessorem æqualis naturæ? Nutus, ut videtur, ac voluntas, Patris potestatem subingressa, hunc qui- dem eo loci constituit, illos vero in eo que sunt sta- tu, licet minime contemplos ac neglectes. Hoc enim decrevit de ipsis, nimirum inculpate consistere, posse principatum suum servare, Deo que ministran- Les sursum ac deorsum excurrere. Injuste itaque egit, ut videtur, Deus ac Pater, qui non passus est cos sequali gloria eruari? Non est it : Non equidem (nec enim recto senen, ut illi volunt, destitati sumus). Infinitum quippe spatium genitum a creatura diri- mit ; et bic quidem est Filius, et in quantum istud est, in eodem throno cum Patre sedet: illi autem assistunt, per creationem ad esse vocati. Cur itaque permiscent quæ misceri nequeunt, et absurde co- nantur in unum et idem colligare quæ tantuın mutua identitate substantiæ distant, quantum ipsa- mét rerum natura sui ipsius testis prædicarit? Sed lade illi sudare ac intendere videntur, non ut verum agnoscant, sed ut insultent, versutisque suis com- inentis et efrenata sua protervia impie quodammo- do Indificentur. B. Non falleris equidem: nihil enim illis frugi Hebr. 1, 5, 13. B C D

Α τὸ ἀξίωμα, θετοὶ δὲ υἱοί, διαπεπλασμένοι πρὸς ἀλη Β θινὸν, καὶ εἰσκεκλημένος πρὸς δόξαν τὴν τοῦ κατά φύσιν. Θεοὶ [γρ. θετοί] δὲ οὐκ ἂν εἶεν ὅλως υἱοι, μή τοῦ κατὰ φύσιν προϋφεστηκότος, καὶ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, τῆς ἐσύστερον εἰκόνος προϋποφαινούσης ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀρχέτυπον. Εἴπερ οὖν οὐ τέτοχεν ἀληθῶς ὁ Πατήρ, διά γε τὸ παρ' αὐτῷ ταὐτὸν εἶναι τὸ γεννάν τῷ κτίζειν, καὶ οὐχ ἕτερον, οίχεται μὲν ἡμῖν ἐκπο δὼν ὁ ἐφ' Υἱῷ λόγος, ἄγονος δὲ ἡ τοῦ Πατρός κατα· φωρᾶται φύσις. Φρούδη δὲ ὥσπερ καὶ ἡ τῶν τὴν πί στην παραδεδεγμένων ἐλπίς. Ποῦ γὰρ ὅλως νιότης ἔτι ; Ποῦ δὲ τὸ ἐντεῦθεν ἀξίωμα, πρὸς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν διακομίζειν δυνάμενον τὸ ἐν κτίσμασι τελοῦν, εἴπερ ἐν ἴσῳ λόγῳ τε καὶ μέτρῳ τῷ τεχθέντι τὸ ποιη θέν, συνθεούσης κατ' ἐκείνους εἰς ἄν τι τὸ χρῆμα, κτίσεως τε καὶ γεννήσεως; Αρ' οὖν οὐχὶ ληρόν τε εἶναι ταυτί, καὶ τῶν ἄγαν αἰσχρῶν φαίη τις αν · αἰσχίω ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ σύνεδρος είναι λέγοιτο, καὶ ἔστιν ἀληθῶς ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τῆς ἐν ἀληθείᾳ γεννήσεως οὐκ εἰσκομιζούσης αὐτῷ τὸ δεῖν πάντη τε καὶ πάντως τῇ τοῦ τεκόντος ἐναγλαΐζεσθαι φύσει, διὰ τῆς εἰσ- άπαν ὁμοιότητός τε καὶ ἰσότητος, οὐκ ἀναφανδὸν ἤδη πως ἐροῦσι τὴν τῷ γενεσιουργῷ πρέπουσάν τε καὶ ενυπάρχουσαν δόξαν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἤδη διήκειν τὴν τῶν γεννητῶν φύσιν, καὶ ἀξίωμα τὸ δεσποτικὸν ἀν- ῆφθαι τὸ δοῦλον; Καὶ μὴν ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· « Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων· Υιός μου εξ σὺν ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο ή, ο Κάθου ἐκ δε ξιῶν μου ; › 'Ανθότου γὰρ δεῖν ᾠήθη Θεός, τοὺς μὲν, εἰς τὸ παρεστάναι τε καὶ λειτουργεῖν τὴν αὐτοῖς πρεπωδεστάτην ἀποκληρώσασθαι δόξαν· τὸν δὲ τοῖς ἀνωτάτω καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἐναβρύνεσθαι θώκος, καὶ τὸν οὐδαμόθεν ἰσοφυά, συνεδρόν τε καὶ ὁμόθρονον ἔχειν; Ροπή τις, ὡς ἔοικεν, ὑποδραμοῦσα καὶ θέλη- σις τὴν τοῦ Πατρὸς ἐξουσίαν, τὸν μὲν ἐν ἐκεῖνα; ἐτίθει, τοὺς δὲ, ἐν οἷς εἰσι, καίτοι μὴ κατεγνωσμέν νους. Επιψηφίζεται γὰρ τοῦτο αὐτοῖς, τὸ ἀδιαβλήτως ἑπτάναι, καὶ τὸ σώζειν δύνασθαι τὴν ἰδίαν ἀρχὴν, ενώ τε καὶ κάτω διαθεῖν λειτουργοῦντας Θεῷ. Ποίκησαν οὖν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, μὴ οὐχὶ τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι καὶ αὐτοῖς ἐφείς; Αλλ' οὐχ ὧδε έχει πόθεν; μὴ γὰρ ἔρημοι φρενὸς τῆς ἀρίστης ἡμεῖς κατ' εκείνους εἴημεν· πλεῖστον γὰρ ὅσον ἐστὶ τὸ μεσαία- βοῦν καὶ διιστῶν ἀμέτρως τοῦ ποιηθέντος τὸ γεννηθέν. Καὶ ὁ μὲν ἔστιν Υἱὸς, καὶ ὡς τοῦτο ὑπάρχων, ὁμόθρο νος· οἱ δὲ παρεστάσι, κεκλημένοι πρὸς τὸ εἶναι δη μιουργικῶς. Τί τοίνυν ἀνακιρνᾶσι τὰ ἄμικτα, καὶ συνδεῖν ἐπιχειροῦσιν εἰς ταυτότητα παραλόγως τὰ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα τοσοῦτον, ὅσον αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις αὐτομάρτυς οὖσα διαδήσεων ἄν; 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἱδρὼς ἐκείνοις καὶ σκοπός, τὰ οὐ τι που διειδέναι φιλεῖν ἐπείγεσθαι τἀληθὲς, ἐντρυφ δὲ ὥσπερ δυσσεβῶς ἐναθύροντας πολυπλόκοις εύρεσι- λογίαι;, καὶ ἀχαλίνοις αθυροστομίαις. . Β. Διαψεύδῃ μὲν οὐδαμῶς· σπουδάζεται γὰρ παρ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illum formati, les, cxlerum adoptivi alii, ad verum et ad gloriam naturalis Filii vocati. Adoptivi autem in universum non erunt alii, non prius exsistente illo Filio naturali, et posteriori imagine veræ gene- rationis exemplar in semetipsa prius ostendente. Si ergo Pater vere non genuit, propterea quod apud ipsum generare idem est ac creare, et non aliud, tellitur quidem nobis e medio Filii ratio, quin et Pa- tris natura sterilis deprehenditur. Vana item est quodammodo spes corum qui fidem suscepe- rnat. Ubi enim in universum erit posthac filiatio ? Ubinam inde promanans illa dignitas quæ crsa- teram ad meliorem statum revocare potest, si quod creatum est ejusdem rationis sit ac modi cun re genita, concurrentibus, ut illi volunt, in unum creatione et generatione ? Nunquid istume nugas esse dixeris, et omni spurcitie spurciora? B. Prorsus quidem. A. Si vero assessor etiam esse dicitur, et est re- vera Pari Filius, cum vera generatio ei non afferat ut in genitoris natura omnimoda cum ipso similitu- dine et aequalitate sit couspicuus, nonne jam demum clare dicent, gloriam quæ generationis et ortus re- rum auctori debetur et inest, ad ipsam quoque re- rum genitarum naturam pertinere, et dignitatem herilem servum induisse ? Et sane divinus scribit Paulus : e Cui enim dicit aliquando angelorum : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; s aut : « Sole a dextris meis "?, Cur enim visum est Deo assi - stendi ministrandique gloriam convenientissimain illis tribuere ; lunc autem in supremis deitatisque soliis conspicuum esse, eique nullum prorsus dari assessorem æqualis naturæ? Nutus, ut videtur, ac voluntas, Patris potestatem subingressa, hunc qui- dem eo loci constituit, illos vero in eo que sunt sta- tu, licet minime contemplos ac neglectes. Hoc enim decrevit de ipsis, nimirum inculpate consistere, posse principatum suum servare, Deo que ministran- Les sursum ac deorsum excurrere. Injuste itaque egit, ut videtur, Deus ac Pater, qui non passus est cos sequali gloria eruari? Non est it : Non equidem (nec enim recto senen, ut illi volunt, destitati sumus). Infinitum quippe spatium genitum a creatura diri- mit ; et bic quidem est Filius, et in quantum istud est, in eodem throno cum Patre sedet: illi autem assistunt, per creationem ad esse vocati. Cur itaque permiscent quæ misceri nequeunt, et absurde co- nantur in unum et idem colligare quæ tantuın mutua identitate substantiæ distant, quantum ipsa- mét rerum natura sui ipsius testis prædicarit? Sed lade illi sudare ac intendere videntur, non ut verum agnoscant, sed ut insultent, versutisque suis com- inentis et efrenata sua protervia impie quodammo- do Indificentur. B. Non falleris equidem: nihil enim illis frugi Hebr. 1, 5, 13. B C D

Α τὸ ἀξίωμα, θετοὶ δὲ υἱοί, διαπεπλασμένοι πρὸς ἀλη Β θινὸν, καὶ εἰσκεκλημένος πρὸς δόξαν τὴν τοῦ κατά φύσιν. Θεοὶ [γρ. θετοί] δὲ οὐκ ἂν εἶεν ὅλως υἱοι, μή τοῦ κατὰ φύσιν προϋφεστηκότος, καὶ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, τῆς ἐσύστερον εἰκόνος προϋποφαινούσης ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀρχέτυπον. Εἴπερ οὖν οὐ τέτοχεν ἀληθῶς ὁ Πατήρ, διά γε τὸ παρ' αὐτῷ ταὐτὸν εἶναι τὸ γεννάν τῷ κτίζειν, καὶ οὐχ ἕτερον, οίχεται μὲν ἡμῖν ἐκπο δὼν ὁ ἐφ' Υἱῷ λόγος, ἄγονος δὲ ἡ τοῦ Πατρός κατα· φωρᾶται φύσις. Φρούδη δὲ ὥσπερ καὶ ἡ τῶν τὴν πί στην παραδεδεγμένων ἐλπίς. Ποῦ γὰρ ὅλως νιότης ἔτι ; Ποῦ δὲ τὸ ἐντεῦθεν ἀξίωμα, πρὸς τὸ ἀμεινόνως ἔχειν διακομίζειν δυνάμενον τὸ ἐν κτίσμασι τελοῦν, εἴπερ ἐν ἴσῳ λόγῳ τε καὶ μέτρῳ τῷ τεχθέντι τὸ ποιη θέν, συνθεούσης κατ' ἐκείνους εἰς ἄν τι τὸ χρῆμα, κτίσεως τε καὶ γεννήσεως; Αρ' οὖν οὐχὶ ληρόν τε εἶναι ταυτί, καὶ τῶν ἄγαν αἰσχρῶν φαίη τις αν · αἰσχίω ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ σύνεδρος είναι λέγοιτο, καὶ ἔστιν ἀληθῶς ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τῆς ἐν ἀληθείᾳ γεννήσεως οὐκ εἰσκομιζούσης αὐτῷ τὸ δεῖν πάντη τε καὶ πάντως τῇ τοῦ τεκόντος ἐναγλαΐζεσθαι φύσει, διὰ τῆς εἰσ- άπαν ὁμοιότητός τε καὶ ἰσότητος, οὐκ ἀναφανδὸν ἤδη πως ἐροῦσι τὴν τῷ γενεσιουργῷ πρέπουσάν τε καὶ ενυπάρχουσαν δόξαν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἤδη διήκειν τὴν τῶν γεννητῶν φύσιν, καὶ ἀξίωμα τὸ δεσποτικὸν ἀν- ῆφθαι τὸ δοῦλον; Καὶ μὴν ὁ θεσπέσιος γράφει Παῦ λος· « Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων· Υιός μου εξ σὺν ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; ο ή, ο Κάθου ἐκ δε ξιῶν μου ; › 'Ανθότου γὰρ δεῖν ᾠήθη Θεός, τοὺς μὲν, εἰς τὸ παρεστάναι τε καὶ λειτουργεῖν τὴν αὐτοῖς πρεπωδεστάτην ἀποκληρώσασθαι δόξαν· τὸν δὲ τοῖς ἀνωτάτω καὶ τοῖς τῆς θεότητος ἐναβρύνεσθαι θώκος, καὶ τὸν οὐδαμόθεν ἰσοφυά, συνεδρόν τε καὶ ὁμόθρονον ἔχειν; Ροπή τις, ὡς ἔοικεν, ὑποδραμοῦσα καὶ θέλη- σις τὴν τοῦ Πατρὸς ἐξουσίαν, τὸν μὲν ἐν ἐκεῖνα; ἐτίθει, τοὺς δὲ, ἐν οἷς εἰσι, καίτοι μὴ κατεγνωσμέν νους. Επιψηφίζεται γὰρ τοῦτο αὐτοῖς, τὸ ἀδιαβλήτως ἑπτάναι, καὶ τὸ σώζειν δύνασθαι τὴν ἰδίαν ἀρχὴν, ενώ τε καὶ κάτω διαθεῖν λειτουργοῦντας Θεῷ. Ποίκησαν οὖν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, μὴ οὐχὶ τῶν ἴσων ἀξιοῦσθαι καὶ αὐτοῖς ἐφείς; Αλλ' οὐχ ὧδε έχει πόθεν; μὴ γὰρ ἔρημοι φρενὸς τῆς ἀρίστης ἡμεῖς κατ' εκείνους εἴημεν· πλεῖστον γὰρ ὅσον ἐστὶ τὸ μεσαία- βοῦν καὶ διιστῶν ἀμέτρως τοῦ ποιηθέντος τὸ γεννηθέν. Καὶ ὁ μὲν ἔστιν Υἱὸς, καὶ ὡς τοῦτο ὑπάρχων, ὁμόθρο νος· οἱ δὲ παρεστάσι, κεκλημένοι πρὸς τὸ εἶναι δη μιουργικῶς. Τί τοίνυν ἀνακιρνᾶσι τὰ ἄμικτα, καὶ συνδεῖν ἐπιχειροῦσιν εἰς ταυτότητα παραλόγως τὰ τῆς ἀλλήλων ὁμοφυΐας ἐξεστηκότα τοσοῦτον, ὅσον αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις αὐτομάρτυς οὖσα διαδήσεων ἄν; 'Αλλ', ὡς ἔοικεν, ἱδρὼς ἐκείνοις καὶ σκοπός, τὰ οὐ τι που διειδέναι φιλεῖν ἐπείγεσθαι τἀληθὲς, ἐντρυφ δὲ ὥσπερ δυσσεβῶς ἐναθύροντας πολυπλόκοις εύρεσι- λογίαι;, καὶ ἀχαλίνοις αθυροστομίαις. . Β. Διαψεύδῃ μὲν οὐδαμῶς· σπουδάζεται γὰρ παρ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. illum formati, les, cxlerum adoptivi alii, ad verum et ad gloriam naturalis Filii vocati. Adoptivi autem in universum non erunt alii, non prius exsistente illo Filio naturali, et posteriori imagine veræ gene- rationis exemplar in semetipsa prius ostendente. Si ergo Pater vere non genuit, propterea quod apud ipsum generare idem est ac creare, et non aliud, tellitur quidem nobis e medio Filii ratio, quin et Pa- tris natura sterilis deprehenditur. Vana item est quodammodo spes corum qui fidem suscepe- rnat. Ubi enim in universum erit posthac filiatio ? Ubinam inde promanans illa dignitas quæ crsa- teram ad meliorem statum revocare potest, si quod creatum est ejusdem rationis sit ac modi cun re genita, concurrentibus, ut illi volunt, in unum creatione et generatione ? Nunquid istume nugas esse dixeris, et omni spurcitie spurciora? B. Prorsus quidem. A. Si vero assessor etiam esse dicitur, et est re- vera Pari Filius, cum vera generatio ei non afferat ut in genitoris natura omnimoda cum ipso similitu- dine et aequalitate sit couspicuus, nonne jam demum clare dicent, gloriam quæ generationis et ortus re- rum auctori debetur et inest, ad ipsam quoque re- rum genitarum naturam pertinere, et dignitatem herilem servum induisse ? Et sane divinus scribit Paulus : e Cui enim dicit aliquando angelorum : Fi- lius meus es tu, ego hodie genui te; s aut : « Sole a dextris meis "?, Cur enim visum est Deo assi - stendi ministrandique gloriam convenientissimain illis tribuere ; lunc autem in supremis deitatisque soliis conspicuum esse, eique nullum prorsus dari assessorem æqualis naturæ? Nutus, ut videtur, ac voluntas, Patris potestatem subingressa, hunc qui- dem eo loci constituit, illos vero in eo que sunt sta- tu, licet minime contemplos ac neglectes. Hoc enim decrevit de ipsis, nimirum inculpate consistere, posse principatum suum servare, Deo que ministran- Les sursum ac deorsum excurrere. Injuste itaque egit, ut videtur, Deus ac Pater, qui non passus est cos sequali gloria eruari? Non est it : Non equidem (nec enim recto senen, ut illi volunt, destitati sumus). Infinitum quippe spatium genitum a creatura diri- mit ; et bic quidem est Filius, et in quantum istud est, in eodem throno cum Patre sedet: illi autem assistunt, per creationem ad esse vocati. Cur itaque permiscent quæ misceri nequeunt, et absurde co- nantur in unum et idem colligare quæ tantuın mutua identitate substantiæ distant, quantum ipsa- mét rerum natura sui ipsius testis prædicarit? Sed lade illi sudare ac intendere videntur, non ut verum agnoscant, sed ut insultent, versutisque suis com- inentis et efrenata sua protervia impie quodammo- do Indificentur. B. Non falleris equidem: nihil enim illis frugi Hebr. 1, 5, 13. B C D

ἐκείνοις τῶν ἀναγκαίων οὐδέν. Έρεῖν δ' οὖν ὅμως η ἐκεῖνο υπολαμβάνω, πῶς ἂν τὸ ἁπλοῦν διαφόρους ἡμῖν ἐκτέκοι τὰς ἐνεργείας, καὶ γεννήσοι μὲν ἑτε ροίως ἢ ὡς ἂν ἐργάσαιτο τυχόν, ἐργάσεται δὲ οὐχ οὕτως ἡ ὥσπερ ἂν τέκοι, καὶ τὸν τῆς ἁπλότητος οὐ καταφθερεί λόγον ; Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν, ὡς ἐγᾦμαι, πάλιν ἔτε- ρον οὐδὲν, ἢ τὸ, καλαμίνην μετὰ χεῖρας ῥάβδον ἑλεῖν, καθά φησιν ὁ προφήτης Ησαΐας. Τὸ γάρ τοι τοῖς οὕτω σαθροῖς καὶ εὐδιακλάστοις ἐπιθαρσήσαντας λο γισμοῖς, ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι νομίζειν τοῦ φρονεῖν όρο θῶς, πῶς οὐ καλαμίνην ταῖς ἰδίαις ψυχαῖς ὑποστή σασθαι ῥάβδον ἀσυνέτως ἑλομένους ἀποφήσειεν ἄν; Εθανάτρεπτον γὰρ κομιδῇ τὸ σοφὸν εἶναι δοκοῦν καταθρήσεις πρόβλημα, δοκιμάσας ὡδί, καὶ τοῖς ού σιν ἐνιεὶς περιεργότατόν τε καὶ ἀκριβῆ τὸν βασανί- ζοντα νοῦν. Μυρίαι μὲν γὰρ ὅται τῶν ὄντων αἱ φύσεις εἰσὶν, ὧν αἱ μὲν εἰς διαφορὰν ἀλλήλαις καὶ διαμάχην ἥκιστα μὲν ἡγμέναι, πρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα πατέ, διῳκισμέναι δὲ μᾶλλον εἰς ἰδικὴν ἀποκλήρωσιν, καὶ ἑτέρως ἔχουσαν, ἢ αἱ λοιπαί· αἱ δ, οὐχὶ τοῦτο λαχούσαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀλλήλας ἀναιροῦσαι ταῖς συμπλοκαῖς, καὶ ἀσύμβατον ἔχουσα: τὴν εἰς ταυτό συνδρομὴν· νόμος γὰρ αὐταῖς ὁ φύσεως ἀνακαίει τὴν ἔχθραν. Αρά σοι κατ᾽ ἴχνος τῶν εἰρη μένων εἰσιν ὁ νοῦς; Β. Οὐ πάνυ. Α. Σύνες οὖν ὁ φημι, φράσαιμι γὰρ ἂν ὀκνήσας οὐδέν. Οὐκοῦν κέκληνται πρὸς τὸ εἶναι τέχνῃ τε καὶ ἐνεργεία Θεοῦ, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος, οὐρανός ὁμοίως καὶ γῆ, βοῦς τε καὶ ἵππος, ξύλον τε καὶ λί θος. Τούτων δὲ ἕκαστον ἐν ἰδίᾳ μὲν καὶ διῳκισμένῃ νοεῖται φύσει, καὶ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπαρ- αλλάκτως ἐν ἅπασιν, ἢ ἐν οἷς αἱ λοιπαί. Οὐ μὴν εναντίως ἔχουσι πρὸς τὰς ἑτέρας. Χρήμα γὰρ οὐκ ἀσύμβατον, οὔτε ἄλλως ἀμιγές, ἀνθρώπῳ μὲν ἄγγε- λος, ἀγγέλῳ δὲ ἄνθρωπος· ἐναντίαι γὰρ οὐδαμῶς ἀλο λήλαις αἱ φύσεις· οὐρανοῦ δὲ ὕπαρξις, ήγουν ὁ τῆς ὑπάρξεως λόγος, οὐ διαμαχεῖται τοῖς ἄλλοις. Οὐ γὰρ διαστήξει πρὸς ἔχθραν, γῆ μὲν οὐρανῷ, τῇ δὲ ἐκεῖνος, ήγουν τῷ λίθῳ τὸ ξύλον, ἐπεί τοι τὸν τοῦ εἶναι λόγον, οὐκ ἐκ τῶν ἀνθεστηκότων καὶ εἰς ἐναντιότητα φύ- σεως αποτετμημένων διεκληρώσατο. Πρὸς δὴ τούτοις ἅπασι, πεποιῆσθαί φαμεν ἐξ ἐνεργείας Θεοῦ, πῦρ τε τὸ καυστικὸν, καὶ μὴν καὶ τὸ ὕδωρ διαψύχειν εἰδος, ἀλλ᾽ ἑνὸς ἄμφω ποιήματα, τοῦ ἁπλοῦ. Καὶ εἴπερ ἐστὶν ἁπλῆς ἐνεργείας Έργα ταυτί, καίτοι πρὸς τοσαύτην διεστηκότα τὴν πρὸς ἄλληλα διαφορὰν, πῶς ἂν ἔτι τὸ τῆς ἐνεργείας πολυειδὲς τὴν ἁπλῆν οὐσίαν παραιρή- σαμεν, εὐσεβείας ἀφορμὴν τὴν τῆς ἀληθείας ἀναίρε σιν οὐκ οἶδ' ὅπως υπειληφότες; "Αθρει δὲ, εἴ σοι δοκεῖ, καὶ ἑτερόν τι πρὸς τούτοις. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἐστὶν ἁπλοῦς ὁ Θεός, ἐνεργήσει μονοειδῶς, καὶ πρέπειν ἐροῦσι τοῦτο δὴ μάλιστα αὐτῷ, τί μὴ καὶ ἁπλῆν ἐνα είναι πιστεύουσι τὴν διάθεσιν αὐτῷ; Β. Πώς λέγεις; Α. Οὐ γὰρ, ὦ βέλτιστε, καταμυσάττεται μὲν καὶ Β DE S5. TRINITATE DIALOGUS II. curæ est. Verumtuuen hac illos rogaturus pulo . Isa. xxxvi, 0. quo pacto id quod est simplex differentes operatio- nes edat, et aliter quidem gignat quam operetur, neque tamen operaturum sit aliter quam gignat, et simplicitatis rationem non sit corrupturum. A. Certe nihil aliud rursus istud est, ut reor, quam arundineam virgam manu capere, ut ait pro- plela Isaias es. Nam adeo cariosis et fragilibus ra- tiunculis innitendo putare se rectæ doctrinæ firmi- tatem tenere, quid aliud est quam arundineum ba- culum suis, animabus temere subjicere? Facile enimu everti posse illam quantumvis acutam prepositio- nem videbis, si res hunc in modum perpendas, et exacto mentis oculo consideres. Innumeræ enim sunt rerum natura, quarum aliæ al mutuum dissi- dium ac pugnam fornatas non sunt ab eo qui res e nibilo ad esse traducit, verum ad peculiarem diver samque ab aliis sortem distincta fuerunt : alie non hoc solum adeptæ sunt, sed etiam congressu mutuo se perimunt, nec in unum idemque concur- sum ferre queunt: naturæ quippe lex inter eas ini- micitiam accendit. Nunquid dietarum mentem 3680- queris B. Non admodunt. asse- A. Cape igitur quod dicturus sum : pergam euim sedulo. Igitur producta sunt arlé et opifcio Dei an- gelus, Louno, coelum item ac terra, bes, equus, li C gnum et lapis. Horum autem unumquodque in pro- pria et distincta intelligitur esse natura, nec usque- quaque idem est cum aliis naturis, nisi quoad sub stantiæ rationem. Substantia quippe substantis mon sunt contrariæ. Non enim adversatur aut conciliari nequit homini angelus, aut homo angelo : nabarse enin sibi invicem non sunt contrariæ : sed noque cœli substantia, ant substantiæ ratio, aflis repugna- bit. Nulla quippe inimichia sejungitur terra a coelo, aut cœlum a terra, sive a lapide lignum, cum exsi- slendi rationem ex repugnantibus et in contrarie talem natura secus non sint adepta. Ad hæc, Crea tum esse dicimus virtute divina ignem urendi vi præditum, et aquam cui est refrigerandi facultas: verum unius illa sunt ambo ejus qui simplex eat opera. Quod si hæc simplicis virtutis sunt opera, licet tanto inter se dissilio sejuncta, quomodo de- muin operandi varietatem substantiæ simplici da- trabemus, veritatis eversionem materiam pietatio esse nescio quomodo persuasum nobis habentes ? Quin et illud porro considera, si libet. Si enim cum Deus sit simplex, uniformiter operabitur, idque nI8- sime ei convenire dicent, quidni simplicem in co quoque affectionem esse credant? D B. Quid tibi vis? A. Nunquid, obsecro, abominatur ae ridet impro-

ἐκείνοις τῶν ἀναγκαίων οὐδέν. Έρεῖν δ' οὖν ὅμως η ἐκεῖνο υπολαμβάνω, πῶς ἂν τὸ ἁπλοῦν διαφόρους ἡμῖν ἐκτέκοι τὰς ἐνεργείας, καὶ γεννήσοι μὲν ἑτε ροίως ἢ ὡς ἂν ἐργάσαιτο τυχόν, ἐργάσεται δὲ οὐχ οὕτως ἡ ὥσπερ ἂν τέκοι, καὶ τὸν τῆς ἁπλότητος οὐ καταφθερεί λόγον ; Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν, ὡς ἐγᾦμαι, πάλιν ἔτε- ρον οὐδὲν, ἢ τὸ, καλαμίνην μετὰ χεῖρας ῥάβδον ἑλεῖν, καθά φησιν ὁ προφήτης Ησαΐας. Τὸ γάρ τοι τοῖς οὕτω σαθροῖς καὶ εὐδιακλάστοις ἐπιθαρσήσαντας λο γισμοῖς, ἐν βεβαίῳ κεῖσθαι νομίζειν τοῦ φρονεῖν όρο θῶς, πῶς οὐ καλαμίνην ταῖς ἰδίαις ψυχαῖς ὑποστή σασθαι ῥάβδον ἀσυνέτως ἑλομένους ἀποφήσειεν ἄν; Εθανάτρεπτον γὰρ κομιδῇ τὸ σοφὸν εἶναι δοκοῦν καταθρήσεις πρόβλημα, δοκιμάσας ὡδί, καὶ τοῖς ού σιν ἐνιεὶς περιεργότατόν τε καὶ ἀκριβῆ τὸν βασανί- ζοντα νοῦν. Μυρίαι μὲν γὰρ ὅται τῶν ὄντων αἱ φύσεις εἰσὶν, ὧν αἱ μὲν εἰς διαφορὰν ἀλλήλαις καὶ διαμάχην ἥκιστα μὲν ἡγμέναι, πρὸς τοῦ καλοῦντος εἰς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα πατέ, διῳκισμέναι δὲ μᾶλλον εἰς ἰδικὴν ἀποκλήρωσιν, καὶ ἑτέρως ἔχουσαν, ἢ αἱ λοιπαί· αἱ δ, οὐχὶ τοῦτο λαχούσαι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀλλήλας ἀναιροῦσαι ταῖς συμπλοκαῖς, καὶ ἀσύμβατον ἔχουσα: τὴν εἰς ταυτό συνδρομὴν· νόμος γὰρ αὐταῖς ὁ φύσεως ἀνακαίει τὴν ἔχθραν. Αρά σοι κατ᾽ ἴχνος τῶν εἰρη μένων εἰσιν ὁ νοῦς; Β. Οὐ πάνυ. Α. Σύνες οὖν ὁ φημι, φράσαιμι γὰρ ἂν ὀκνήσας οὐδέν. Οὐκοῦν κέκληνται πρὸς τὸ εἶναι τέχνῃ τε καὶ ἐνεργεία Θεοῦ, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος, οὐρανός ὁμοίως καὶ γῆ, βοῦς τε καὶ ἵππος, ξύλον τε καὶ λί θος. Τούτων δὲ ἕκαστον ἐν ἰδίᾳ μὲν καὶ διῳκισμένῃ νοεῖται φύσει, καὶ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ἀπαρ- αλλάκτως ἐν ἅπασιν, ἢ ἐν οἷς αἱ λοιπαί. Οὐ μὴν εναντίως ἔχουσι πρὸς τὰς ἑτέρας. Χρήμα γὰρ οὐκ ἀσύμβατον, οὔτε ἄλλως ἀμιγές, ἀνθρώπῳ μὲν ἄγγε- λος, ἀγγέλῳ δὲ ἄνθρωπος· ἐναντίαι γὰρ οὐδαμῶς ἀλο λήλαις αἱ φύσεις· οὐρανοῦ δὲ ὕπαρξις, ήγουν ὁ τῆς ὑπάρξεως λόγος, οὐ διαμαχεῖται τοῖς ἄλλοις. Οὐ γὰρ διαστήξει πρὸς ἔχθραν, γῆ μὲν οὐρανῷ, τῇ δὲ ἐκεῖνος, ήγουν τῷ λίθῳ τὸ ξύλον, ἐπεί τοι τὸν τοῦ εἶναι λόγον, οὐκ ἐκ τῶν ἀνθεστηκότων καὶ εἰς ἐναντιότητα φύ- σεως αποτετμημένων διεκληρώσατο. Πρὸς δὴ τούτοις ἅπασι, πεποιῆσθαί φαμεν ἐξ ἐνεργείας Θεοῦ, πῦρ τε τὸ καυστικὸν, καὶ μὴν καὶ τὸ ὕδωρ διαψύχειν εἰδος, ἀλλ᾽ ἑνὸς ἄμφω ποιήματα, τοῦ ἁπλοῦ. Καὶ εἴπερ ἐστὶν ἁπλῆς ἐνεργείας Έργα ταυτί, καίτοι πρὸς τοσαύτην διεστηκότα τὴν πρὸς ἄλληλα διαφορὰν, πῶς ἂν ἔτι τὸ τῆς ἐνεργείας πολυειδὲς τὴν ἁπλῆν οὐσίαν παραιρή- σαμεν, εὐσεβείας ἀφορμὴν τὴν τῆς ἀληθείας ἀναίρε σιν οὐκ οἶδ' ὅπως υπειληφότες; "Αθρει δὲ, εἴ σοι δοκεῖ, καὶ ἑτερόν τι πρὸς τούτοις. Εἰ γὰρ ἐπείπερ ἐστὶν ἁπλοῦς ὁ Θεός, ἐνεργήσει μονοειδῶς, καὶ πρέπειν ἐροῦσι τοῦτο δὴ μάλιστα αὐτῷ, τί μὴ καὶ ἁπλῆν ἐνα είναι πιστεύουσι τὴν διάθεσιν αὐτῷ; Β. Πώς λέγεις; Α. Οὐ γὰρ, ὦ βέλτιστε, καταμυσάττεται μὲν καὶ Β DE S5. TRINITATE DIALOGUS II. curæ est. Verumtuuen hac illos rogaturus pulo . Isa. xxxvi, 0. quo pacto id quod est simplex differentes operatio- nes edat, et aliter quidem gignat quam operetur, neque tamen operaturum sit aliter quam gignat, et simplicitatis rationem non sit corrupturum. A. Certe nihil aliud rursus istud est, ut reor, quam arundineam virgam manu capere, ut ait pro- plela Isaias es. Nam adeo cariosis et fragilibus ra- tiunculis innitendo putare se rectæ doctrinæ firmi- tatem tenere, quid aliud est quam arundineum ba- culum suis, animabus temere subjicere? Facile enimu everti posse illam quantumvis acutam prepositio- nem videbis, si res hunc in modum perpendas, et exacto mentis oculo consideres. Innumeræ enim sunt rerum natura, quarum aliæ al mutuum dissi- dium ac pugnam fornatas non sunt ab eo qui res e nibilo ad esse traducit, verum ad peculiarem diver samque ab aliis sortem distincta fuerunt : alie non hoc solum adeptæ sunt, sed etiam congressu mutuo se perimunt, nec in unum idemque concur- sum ferre queunt: naturæ quippe lex inter eas ini- micitiam accendit. Nunquid dietarum mentem 3680- queris B. Non admodunt. asse- A. Cape igitur quod dicturus sum : pergam euim sedulo. Igitur producta sunt arlé et opifcio Dei an- gelus, Louno, coelum item ac terra, bes, equus, li C gnum et lapis. Horum autem unumquodque in pro- pria et distincta intelligitur esse natura, nec usque- quaque idem est cum aliis naturis, nisi quoad sub stantiæ rationem. Substantia quippe substantis mon sunt contrariæ. Non enim adversatur aut conciliari nequit homini angelus, aut homo angelo : nabarse enin sibi invicem non sunt contrariæ : sed noque cœli substantia, ant substantiæ ratio, aflis repugna- bit. Nulla quippe inimichia sejungitur terra a coelo, aut cœlum a terra, sive a lapide lignum, cum exsi- slendi rationem ex repugnantibus et in contrarie talem natura secus non sint adepta. Ad hæc, Crea tum esse dicimus virtute divina ignem urendi vi præditum, et aquam cui est refrigerandi facultas: verum unius illa sunt ambo ejus qui simplex eat opera. Quod si hæc simplicis virtutis sunt opera, licet tanto inter se dissilio sejuncta, quomodo de- muin operandi varietatem substantiæ simplici da- trabemus, veritatis eversionem materiam pietatio esse nescio quomodo persuasum nobis habentes ? Quin et illud porro considera, si libet. Si enim cum Deus sit simplex, uniformiter operabitur, idque nI8- sime ei convenire dicent, quidni simplicem in co quoque affectionem esse credant? D B. Quid tibi vis? A. Nunquid, obsecro, abominatur ae ridet impro-

Α κατασκώπτει τους πονηρούς, καὶ κατεστυγημένον ποιεῖται τὸν ἀλιτήριον, ἐπιγάννυται δὲ τοῖς ὁσίοις, καὶ τὸ ἐπαινεῖσθαι πρέπειν τοῖς τὴν ἕξιν ἀγαθοῖς ἀπονέμει ; Β. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Συγχωρήσεις δὲ εἶναι, κίνημα μὲν εἰς ὀργήν, τὴν κατὰ τῶν πλημμελούντων κόλασιν, πραότητος δὲ καρπὸν, ἤπερ ἂν γένοιτο τυχόν εἰς ἁγίους τιμή τ καὶ χάρις ; Β. Συγχωρῶ, καὶ γὰρ ὧδε ἔχει. Α. Τοιγαροῦν, ἐπείτοι φασὶ τὴν θείαν ἁπλῆν εἶναι φύσιν, ἐξέστησάν τε διὰ τοῦτο αὐτῆς τὸ τῆς ἐνεργείας πολυειδές, ἁπλῶς ἔχειν οἰέσθωσαν, καὶ οὐ πολλὴν ἐν ἑαυτῇ τὴν διάθεσιν. Οὐκοῦν, οἷς ἂν ἐπαινῇ, τούτοις, οἶμαι, καταμωμήσαιτο· καὶ οἷς ἂν ἀγάσαιτο, πάντως Β που καὶ καταψέξεις. Καὶ τὸ μὲν θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἐν οι έργημα, πραότητος έσται καρπός, εἶναι δὲ ταυτόν καταλογιού μεθά που τῇ πραότητι τὴν ὀργήν. Προς θείην δ' ἂν ἔγωγε τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· Φύσι μὲν γὰρ θεότητι μία καὶ ἁπλῆ. Φαμὲν δὲ αὐτὴν εἴ- ναι ζωήν τε καὶ δύναμιν, καὶ σοφίαν, καὶ δόξαν. Καὶ ζωῇ μὲν ζῇ τὸ ζωοποιούμενον, δυνάμει δὲ δυναμοῦται τὸ δυναμούμενον, καὶ σοφίᾳ σοφοῦται τὸ σοφούμενον, δόξῃ δὲ δοξάζεται τὸ δόξης ἐπιδεὲς, ἤτοι τὸ δοξαζόμεν νον. Ἡ οὐκ ἀληθὲς ὅ φημι; Β. Καὶ μάλα. Δ. Οὐσίας δὲ τῆς ἁπλῆς πῶς ἂν γένοιτο καρπός τὸ πολυειδὲς εἰς ενέργειαν, κατά γε τὸ ἐκείνοις εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον; Ενεργεῖ δὲ πολυτρόπως, κα τοι τὴν φύσιν ἁπλοῦς ἂν ὁ Θεός. Αρ' οὖν, ὦ Εμείς, δοίης ἂν εἶναί τι τῶν τοιούτων τὸ παραλογώτερον ; οὐ γὰρ ἄμεινον παραπολύ, καὶ λογισμοῦ τοῦ καθα ήκοντος ὁρᾶται μεμεστωμένον, τὸ ἁπλοῦν μὲν εἶναι τὴν φύσιν οἴεσθαι τὸν Θεὸν, τὸ δὲ ὅπως ἔχει, καὶ ἐν εργεί διαφόρως, ἐξεπίστασθαι παραχωρεῖν αὐτῷ δὲ καὶ μόνῳ, πολυπραγμονεῖν δὲ οὐκ ἔτι ; Θεὸς γὰρ καὶ τὰ αὐτοῦ, πάντως που καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον. Β. Εὖ Εφης. Α. Διακεισόμεθα τοίνυν οὐκ ἀσυνετοῦντες ἡμεῖς. ξηρὰν οὗ τί που καὶ ἄγονον τοῦ αὐτῇ πρέποντος, και ἰδίου καρποῦ τὴν τῶν ὅλων γενεσιουργὸν ἀπονεί μαι (1) φύσιν, πρὸς ἢν δὴ πάντα τὰ καρπογόνα με μόρφωται, καὶ κατ' αὐτὸ δὲ τοῦτο καρπογόνα. Β. Αμεινον δή που καὶ ἀσυγκρίτως προσεπ τήσουσι δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς εἰπεῖν, πῶς ἂν νοοῖτε τε γεννηκὼς ὁ Πατήρ. Εἶτά τι μὴ πεπονθώς τῶν σα παρέπεσθαι τοῖς γεγεννηκόσι φιλεῖ, μερισμόν λέγω καὶ ἀποῤῥοήν· ἡ πῶς ἂν εἴη τοῦ αἰτιατού πάντη τε καὶ πάντως οὐκ ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τι καὶ θέσει, τὸ αἴτιον αὐτοῦ; Α. Παγχάλεπον, ὦ Ερμεία, καὶ δυσδιεξίτητα κομιδῇ τὸ χρῆμά ἐστι, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα και· εγλωττισμένοις ἀστικὲς εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτό τὸ συνιέναι μᾶλλον. Νῷ τε γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ νοῦν οὐχ ἀλώσιμα, λόγῳ τε τὰ ὑπὲρ λόγον διατραπούν τα ἔνεστιν. Ὅτι μὲν γὰρ Πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ γεγέννη καν ἀληθῶς ἐξ ἰδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν, παραδέδωκεν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. boe, et odio habet impium, sanctis autem oblecta- tur, et laudem tribuit in virtute confirmatis? B. Quis enim inficias ire potest? A. An non vero peccatorum punitionem iræ mo- Iem esse fateberis, lenitatis autem fructum, liono- rem et gratiam quæ in sanctos confertur? B. Fateor : ita enim res est. A. Igitur, cum dicant naturam divinam esse sim- plicem, ac proinde operandi varietatem ei detra- hant, simplicem quoque affectionem, nec variam in se habere putent. Igitur quos laudaverit, hos, opinor, vituperabit : et quos commendaverit, hos utique etiam culpabit. Et furoris quidem ac ire actus mansuetudinis fructus erit, et iram certe eamdem esse cum lenitate reputabimus. Addam his ego istud præterea. Deitati una ac simplex est natura. Eam autem esse dicimus, vitam, virtutem, sapientiam et gloriam. Et vita quidem vivit illud quod vivifica- tur, virtute vero corroboratur quod robur accipit, et sapientia sapiens redditur id cui sapientia indi- tur, et gloria glorificatur quod gloria indiget sive quod glorificatur. An non vere loqui tibi videor? B. Sane quidem. A. Substantiæ vero simplicis quomodo fructus esse poterit multiplex operandi ratio, ut illi putant? Multifariam autem operatur, licet simplex sit natura Deus. An igitur, Hermia, bis absurdius quidquam esse fatebere? Nunquid enim multo melius est, et rectæ rationi utique videtur consentaneum, simpli- ·cem esse natura sua putare Deum, quo pacto vero se habeat, ac diversimode operetur, ei soli cogno- scendum relinquere, nec ultra curiosius inquirere? Deus enim, res divinæ, mentem omnem et ora- tionem plane superant, B. Praeclare. A. Nos ergo non inepte censebimus illam rerum omnium procreatricem naturam aridam certe non esse, nec fructu seu fetu convenienti ac proprio ca- rere illam, ad quam fecundæ res conformatæ sunt, et ob istad ipsum fecundæ sunt. B. Melius utique, citra comparationem. Urgebunt porro, ut apparet, quomodo intelligatur Pater ge- nuisse. Num aliquid ei acciderít cujusmodi accidere solet gignentibus, divisio nimirum ac fluxus : aut qui fit ut causa causato ipso non sit conceptu et reipsa antiquior? A. Difcillima res est, Hermia, et propemodum inextricabilis, ac vel disertissimo cuique dictu inac- cessa, imo vero intellectu. Quæ enim mentem su- perant, mente comprehendi nequeunt, neque di- cendo explicare licet quæ sunt oratione majora. Nam Patrem esse Deum, et ex sua substantia vere genuisse nobis Filium, fides tradidit ; Scriptura divi- ' C D (1) (Ecol. legisse videtur απομείναι.

Α κατασκώπτει τους πονηρούς, καὶ κατεστυγημένον ποιεῖται τὸν ἀλιτήριον, ἐπιγάννυται δὲ τοῖς ὁσίοις, καὶ τὸ ἐπαινεῖσθαι πρέπειν τοῖς τὴν ἕξιν ἀγαθοῖς ἀπονέμει ; Β. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Συγχωρήσεις δὲ εἶναι, κίνημα μὲν εἰς ὀργήν, τὴν κατὰ τῶν πλημμελούντων κόλασιν, πραότητος δὲ καρπὸν, ἤπερ ἂν γένοιτο τυχόν εἰς ἁγίους τιμή τ καὶ χάρις ; Β. Συγχωρῶ, καὶ γὰρ ὧδε ἔχει. Α. Τοιγαροῦν, ἐπείτοι φασὶ τὴν θείαν ἁπλῆν εἶναι φύσιν, ἐξέστησάν τε διὰ τοῦτο αὐτῆς τὸ τῆς ἐνεργείας πολυειδές, ἁπλῶς ἔχειν οἰέσθωσαν, καὶ οὐ πολλὴν ἐν ἑαυτῇ τὴν διάθεσιν. Οὐκοῦν, οἷς ἂν ἐπαινῇ, τούτοις, οἶμαι, καταμωμήσαιτο· καὶ οἷς ἂν ἀγάσαιτο, πάντως Β που καὶ καταψέξεις. Καὶ τὸ μὲν θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἐν οι έργημα, πραότητος έσται καρπός, εἶναι δὲ ταυτόν καταλογιού μεθά που τῇ πραότητι τὴν ὀργήν. Προς θείην δ' ἂν ἔγωγε τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· Φύσι μὲν γὰρ θεότητι μία καὶ ἁπλῆ. Φαμὲν δὲ αὐτὴν εἴ- ναι ζωήν τε καὶ δύναμιν, καὶ σοφίαν, καὶ δόξαν. Καὶ ζωῇ μὲν ζῇ τὸ ζωοποιούμενον, δυνάμει δὲ δυναμοῦται τὸ δυναμούμενον, καὶ σοφίᾳ σοφοῦται τὸ σοφούμενον, δόξῃ δὲ δοξάζεται τὸ δόξης ἐπιδεὲς, ἤτοι τὸ δοξαζόμεν νον. Ἡ οὐκ ἀληθὲς ὅ φημι; Β. Καὶ μάλα. Δ. Οὐσίας δὲ τῆς ἁπλῆς πῶς ἂν γένοιτο καρπός τὸ πολυειδὲς εἰς ενέργειαν, κατά γε τὸ ἐκείνοις εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον; Ενεργεῖ δὲ πολυτρόπως, κα τοι τὴν φύσιν ἁπλοῦς ἂν ὁ Θεός. Αρ' οὖν, ὦ Εμείς, δοίης ἂν εἶναί τι τῶν τοιούτων τὸ παραλογώτερον ; οὐ γὰρ ἄμεινον παραπολύ, καὶ λογισμοῦ τοῦ καθα ήκοντος ὁρᾶται μεμεστωμένον, τὸ ἁπλοῦν μὲν εἶναι τὴν φύσιν οἴεσθαι τὸν Θεὸν, τὸ δὲ ὅπως ἔχει, καὶ ἐν εργεί διαφόρως, ἐξεπίστασθαι παραχωρεῖν αὐτῷ δὲ καὶ μόνῳ, πολυπραγμονεῖν δὲ οὐκ ἔτι ; Θεὸς γὰρ καὶ τὰ αὐτοῦ, πάντως που καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον. Β. Εὖ Εφης. Α. Διακεισόμεθα τοίνυν οὐκ ἀσυνετοῦντες ἡμεῖς. ξηρὰν οὗ τί που καὶ ἄγονον τοῦ αὐτῇ πρέποντος, και ἰδίου καρποῦ τὴν τῶν ὅλων γενεσιουργὸν ἀπονεί μαι (1) φύσιν, πρὸς ἢν δὴ πάντα τὰ καρπογόνα με μόρφωται, καὶ κατ' αὐτὸ δὲ τοῦτο καρπογόνα. Β. Αμεινον δή που καὶ ἀσυγκρίτως προσεπ τήσουσι δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς εἰπεῖν, πῶς ἂν νοοῖτε τε γεννηκὼς ὁ Πατήρ. Εἶτά τι μὴ πεπονθώς τῶν σα παρέπεσθαι τοῖς γεγεννηκόσι φιλεῖ, μερισμόν λέγω καὶ ἀποῤῥοήν· ἡ πῶς ἂν εἴη τοῦ αἰτιατού πάντη τε καὶ πάντως οὐκ ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τι καὶ θέσει, τὸ αἴτιον αὐτοῦ; Α. Παγχάλεπον, ὦ Ερμεία, καὶ δυσδιεξίτητα κομιδῇ τὸ χρῆμά ἐστι, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα και· εγλωττισμένοις ἀστικὲς εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτό τὸ συνιέναι μᾶλλον. Νῷ τε γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ νοῦν οὐχ ἀλώσιμα, λόγῳ τε τὰ ὑπὲρ λόγον διατραπούν τα ἔνεστιν. Ὅτι μὲν γὰρ Πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ γεγέννη καν ἀληθῶς ἐξ ἰδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν, παραδέδωκεν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. boe, et odio habet impium, sanctis autem oblecta- tur, et laudem tribuit in virtute confirmatis? B. Quis enim inficias ire potest? A. An non vero peccatorum punitionem iræ mo- Iem esse fateberis, lenitatis autem fructum, liono- rem et gratiam quæ in sanctos confertur? B. Fateor : ita enim res est. A. Igitur, cum dicant naturam divinam esse sim- plicem, ac proinde operandi varietatem ei detra- hant, simplicem quoque affectionem, nec variam in se habere putent. Igitur quos laudaverit, hos, opinor, vituperabit : et quos commendaverit, hos utique etiam culpabit. Et furoris quidem ac ire actus mansuetudinis fructus erit, et iram certe eamdem esse cum lenitate reputabimus. Addam his ego istud præterea. Deitati una ac simplex est natura. Eam autem esse dicimus, vitam, virtutem, sapientiam et gloriam. Et vita quidem vivit illud quod vivifica- tur, virtute vero corroboratur quod robur accipit, et sapientia sapiens redditur id cui sapientia indi- tur, et gloria glorificatur quod gloria indiget sive quod glorificatur. An non vere loqui tibi videor? B. Sane quidem. A. Substantiæ vero simplicis quomodo fructus esse poterit multiplex operandi ratio, ut illi putant? Multifariam autem operatur, licet simplex sit natura Deus. An igitur, Hermia, bis absurdius quidquam esse fatebere? Nunquid enim multo melius est, et rectæ rationi utique videtur consentaneum, simpli- ·cem esse natura sua putare Deum, quo pacto vero se habeat, ac diversimode operetur, ei soli cogno- scendum relinquere, nec ultra curiosius inquirere? Deus enim, res divinæ, mentem omnem et ora- tionem plane superant, B. Praeclare. A. Nos ergo non inepte censebimus illam rerum omnium procreatricem naturam aridam certe non esse, nec fructu seu fetu convenienti ac proprio ca- rere illam, ad quam fecundæ res conformatæ sunt, et ob istad ipsum fecundæ sunt. B. Melius utique, citra comparationem. Urgebunt porro, ut apparet, quomodo intelligatur Pater ge- nuisse. Num aliquid ei acciderít cujusmodi accidere solet gignentibus, divisio nimirum ac fluxus : aut qui fit ut causa causato ipso non sit conceptu et reipsa antiquior? A. Difcillima res est, Hermia, et propemodum inextricabilis, ac vel disertissimo cuique dictu inac- cessa, imo vero intellectu. Quæ enim mentem su- perant, mente comprehendi nequeunt, neque di- cendo explicare licet quæ sunt oratione majora. Nam Patrem esse Deum, et ex sua substantia vere genuisse nobis Filium, fides tradidit ; Scriptura divi- ' C D (1) (Ecol. legisse videtur απομείναι.

Α κατασκώπτει τους πονηρούς, καὶ κατεστυγημένον ποιεῖται τὸν ἀλιτήριον, ἐπιγάννυται δὲ τοῖς ὁσίοις, καὶ τὸ ἐπαινεῖσθαι πρέπειν τοῖς τὴν ἕξιν ἀγαθοῖς ἀπονέμει ; Β. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Συγχωρήσεις δὲ εἶναι, κίνημα μὲν εἰς ὀργήν, τὴν κατὰ τῶν πλημμελούντων κόλασιν, πραότητος δὲ καρπὸν, ἤπερ ἂν γένοιτο τυχόν εἰς ἁγίους τιμή τ καὶ χάρις ; Β. Συγχωρῶ, καὶ γὰρ ὧδε ἔχει. Α. Τοιγαροῦν, ἐπείτοι φασὶ τὴν θείαν ἁπλῆν εἶναι φύσιν, ἐξέστησάν τε διὰ τοῦτο αὐτῆς τὸ τῆς ἐνεργείας πολυειδές, ἁπλῶς ἔχειν οἰέσθωσαν, καὶ οὐ πολλὴν ἐν ἑαυτῇ τὴν διάθεσιν. Οὐκοῦν, οἷς ἂν ἐπαινῇ, τούτοις, οἶμαι, καταμωμήσαιτο· καὶ οἷς ἂν ἀγάσαιτο, πάντως Β που καὶ καταψέξεις. Καὶ τὸ μὲν θυμοῦ καὶ ὀργῆς ἐν οι έργημα, πραότητος έσται καρπός, εἶναι δὲ ταυτόν καταλογιού μεθά που τῇ πραότητι τὴν ὀργήν. Προς θείην δ' ἂν ἔγωγε τοῖς εἰρημένοις καὶ τόδε· Φύσι μὲν γὰρ θεότητι μία καὶ ἁπλῆ. Φαμὲν δὲ αὐτὴν εἴ- ναι ζωήν τε καὶ δύναμιν, καὶ σοφίαν, καὶ δόξαν. Καὶ ζωῇ μὲν ζῇ τὸ ζωοποιούμενον, δυνάμει δὲ δυναμοῦται τὸ δυναμούμενον, καὶ σοφίᾳ σοφοῦται τὸ σοφούμενον, δόξῃ δὲ δοξάζεται τὸ δόξης ἐπιδεὲς, ἤτοι τὸ δοξαζόμεν νον. Ἡ οὐκ ἀληθὲς ὅ φημι; Β. Καὶ μάλα. Δ. Οὐσίας δὲ τῆς ἁπλῆς πῶς ἂν γένοιτο καρπός τὸ πολυειδὲς εἰς ενέργειαν, κατά γε τὸ ἐκείνοις εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον; Ενεργεῖ δὲ πολυτρόπως, κα τοι τὴν φύσιν ἁπλοῦς ἂν ὁ Θεός. Αρ' οὖν, ὦ Εμείς, δοίης ἂν εἶναί τι τῶν τοιούτων τὸ παραλογώτερον ; οὐ γὰρ ἄμεινον παραπολύ, καὶ λογισμοῦ τοῦ καθα ήκοντος ὁρᾶται μεμεστωμένον, τὸ ἁπλοῦν μὲν εἶναι τὴν φύσιν οἴεσθαι τὸν Θεὸν, τὸ δὲ ὅπως ἔχει, καὶ ἐν εργεί διαφόρως, ἐξεπίστασθαι παραχωρεῖν αὐτῷ δὲ καὶ μόνῳ, πολυπραγμονεῖν δὲ οὐκ ἔτι ; Θεὸς γὰρ καὶ τὰ αὐτοῦ, πάντως που καὶ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον. Β. Εὖ Εφης. Α. Διακεισόμεθα τοίνυν οὐκ ἀσυνετοῦντες ἡμεῖς. ξηρὰν οὗ τί που καὶ ἄγονον τοῦ αὐτῇ πρέποντος, και ἰδίου καρποῦ τὴν τῶν ὅλων γενεσιουργὸν ἀπονεί μαι (1) φύσιν, πρὸς ἢν δὴ πάντα τὰ καρπογόνα με μόρφωται, καὶ κατ' αὐτὸ δὲ τοῦτο καρπογόνα. Β. Αμεινον δή που καὶ ἀσυγκρίτως προσεπ τήσουσι δὲ, κατὰ τὸ εἰκὸς εἰπεῖν, πῶς ἂν νοοῖτε τε γεννηκὼς ὁ Πατήρ. Εἶτά τι μὴ πεπονθώς τῶν σα παρέπεσθαι τοῖς γεγεννηκόσι φιλεῖ, μερισμόν λέγω καὶ ἀποῤῥοήν· ἡ πῶς ἂν εἴη τοῦ αἰτιατού πάντη τε καὶ πάντως οὐκ ἐν πρεσβυτέρα νοήσει τι καὶ θέσει, τὸ αἴτιον αὐτοῦ; Α. Παγχάλεπον, ὦ Ερμεία, καὶ δυσδιεξίτητα κομιδῇ τὸ χρῆμά ἐστι, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα και· εγλωττισμένοις ἀστικὲς εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτό τὸ συνιέναι μᾶλλον. Νῷ τε γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ νοῦν οὐχ ἀλώσιμα, λόγῳ τε τὰ ὑπὲρ λόγον διατραπούν τα ἔνεστιν. Ὅτι μὲν γὰρ Πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ γεγέννη καν ἀληθῶς ἐξ ἰδίας ἡμῖν οὐσίας τὸν Υἱόν, παραδέδωκεν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. boe, et odio habet impium, sanctis autem oblecta- tur, et laudem tribuit in virtute confirmatis? B. Quis enim inficias ire potest? A. An non vero peccatorum punitionem iræ mo- Iem esse fateberis, lenitatis autem fructum, liono- rem et gratiam quæ in sanctos confertur? B. Fateor : ita enim res est. A. Igitur, cum dicant naturam divinam esse sim- plicem, ac proinde operandi varietatem ei detra- hant, simplicem quoque affectionem, nec variam in se habere putent. Igitur quos laudaverit, hos, opinor, vituperabit : et quos commendaverit, hos utique etiam culpabit. Et furoris quidem ac ire actus mansuetudinis fructus erit, et iram certe eamdem esse cum lenitate reputabimus. Addam his ego istud præterea. Deitati una ac simplex est natura. Eam autem esse dicimus, vitam, virtutem, sapientiam et gloriam. Et vita quidem vivit illud quod vivifica- tur, virtute vero corroboratur quod robur accipit, et sapientia sapiens redditur id cui sapientia indi- tur, et gloria glorificatur quod gloria indiget sive quod glorificatur. An non vere loqui tibi videor? B. Sane quidem. A. Substantiæ vero simplicis quomodo fructus esse poterit multiplex operandi ratio, ut illi putant? Multifariam autem operatur, licet simplex sit natura Deus. An igitur, Hermia, bis absurdius quidquam esse fatebere? Nunquid enim multo melius est, et rectæ rationi utique videtur consentaneum, simpli- ·cem esse natura sua putare Deum, quo pacto vero se habeat, ac diversimode operetur, ei soli cogno- scendum relinquere, nec ultra curiosius inquirere? Deus enim, res divinæ, mentem omnem et ora- tionem plane superant, B. Praeclare. A. Nos ergo non inepte censebimus illam rerum omnium procreatricem naturam aridam certe non esse, nec fructu seu fetu convenienti ac proprio ca- rere illam, ad quam fecundæ res conformatæ sunt, et ob istad ipsum fecundæ sunt. B. Melius utique, citra comparationem. Urgebunt porro, ut apparet, quomodo intelligatur Pater ge- nuisse. Num aliquid ei acciderít cujusmodi accidere solet gignentibus, divisio nimirum ac fluxus : aut qui fit ut causa causato ipso non sit conceptu et reipsa antiquior? A. Difcillima res est, Hermia, et propemodum inextricabilis, ac vel disertissimo cuique dictu inac- cessa, imo vero intellectu. Quæ enim mentem su- perant, mente comprehendi nequeunt, neque di- cendo explicare licet quæ sunt oratione majora. Nam Patrem esse Deum, et ex sua substantia vere genuisse nobis Filium, fides tradidit ; Scriptura divi- ' C D (1) (Ecol. legisse videtur απομείναι.

ἡ πίστις, κατεσφράγισε δὲ καὶ ἀληθὲς ἐν ἀπέφηνεν, Α Η θεόπνευστος Γραφή, Πατέρα καὶ γέννησιν όνομά ζουσα πανταχή. Οἶμαι δὲ δεῖν οὐκ ἔτι τὸ πίστει πα- ραδεχθὲν θρασυτέραις ὥσπερ ἐκβασανίζειν ερεύναις. Πίστες γὰρ οὐκέτι το ζητούμενον. "Ονπερ γὰρ τρόπον • Ελπίς βλεπομένη οὐκ ἔστι· γὰρ βλέπει τις, τί καὶ ὑπομένει;» κατὰ τὴν τοῦ σοφωτάτου Παύλου φωνὴν, οὕτω δὴ πίστις ερευνωμένη, καὶ οὐκ ἔχουσα τὸ ἀζήτητον, πίστις οὐκ ἂν εἴη, κατὰ τὸν ἴσον ἐλπίδι λόγον. Το γάρτοι πίστει τετιμημένον, βασάνου πάντως Ελεύθερον. Χρῆναι δὴ οὖν ἔγωγέ φημι, καθάπερ ἀμέ- δει τὸν προσιόντα Θεῷ, πιστεύειν μὲν ὅτι ἔστι, ζητεῖν ἃ οὐκέτι· οὕτω διακεῖσθαι καὶ φρονεῖν, ὅτι καὶ Πα τὴρ ὁ Θεὸς, καὶ γεγέννηκε, τὸ δὲ ἀνορύττειν ὅπως, ὡς ἀνέφικτον ἐξν. Καταμειδιάσειν γὰρ οἶμαι παντε λῶς οὐδένα τῶν, ὅτι προσῆκε τοῖς ἄγαν ὑπερκειμέ- νας χαρίζεσθαι τὸ νικᾶν, σωφρόνως διεσκεμμένων. Μοῦ δὲ δὴ παντὸς ἀμείνων ὁ τῆς θείας γεννήσεως νοοίτ' ἂν τρόπος. Εστι γοῦν διαπυθέσθαι σαφῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐκ πεφηνότα, διαβοῶντος λόγον· ο Εκ γαστρός πρὸ δεωσφόρου ἐγέννησά σε. . Τὸ μὲν γὰρ οἱονεὶ τῆς ὠδί νος γνήσιον, καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἐκτετέχθαι τὸν Υἱόν, παραδείξειεν ἂν εὖ μάλα τὸ ι ἐκ γαστρός, ο ὡς ἐκ παραδείγματος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς χρειωδέστατα παραληφθέν. Το δέ γε ο προ δωσφόρου, τὴν ἀπότεξιν εἰπεῖν, σημαίνει τάχα που, τὸ ἐν ἀφανείᾳ καὶ ἀκαταληψίᾳ, καὶ καθάπερ ἐν σκότῳ βαθεῖ τὸν τῆς γεννήσεως κατακεκλεῖσθαι τρόπον. Εωσφόρου μὲν γὰρ ἐξ ἐῴων ἄρτι τερμάτων λαμπρού πρὸς τὸ ἄνω διαπηδήσαντος, αὐγαὶ κατασκίδνανται τὴν αἰθέρα λεπταί, καὶ φῶς ἀραιόν τε καὶ ἀδρανές, Επι της ήλιου μαρμαρυγής συναναθρώσκει προάγγε- δον, ἀρηθήσαντος ἤδη τοῦ τῆς νυκτὸς σκότους. Θοθέσεις δὲ οὔπω κατ' οὐρανὸν, ἐν ἀκμαῖς ἔτι κεί- τὰ νυκτός, ὅ τε καὶ παχὺς τῶν ὀμμάτων κατα- χείτε σκότος, καὶ ἐν ἴσῳ τοῖς τὰς ὄψεις λελωβημέ- τοῖς, καὶ οἱ τοῦ πάθους ἀπείρατοι. Επει, λέγοις ἂν ἡμῖν αὐτὸς, τί τὸ θαῦμα τὸ θεοπρεπὲς ἐν τῷ γεγεν- νέσθαι τὸν Υἱόν, εἰ καὶ νοοῖτο πρὸ ἑωσφόρου; Β. Οὐκ ἀθαύμαστον, ὦ τῶν, τὸ τῆς γεννήσεως χρήμα. Τὸ γὰρ ἀρχαῖον αὐτῆς καὶ πρεσβύτατον αναμάθοι τις ἂν, διὰ τοῦ νοεῖσθαι πρὸ ἑωσφόρου. Δ. Εἶτα ταῶς οὐκ ἄμεινον, πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης, μάλλον δὲ οὐρανοῦ τε καὶ γῆς εἰπεῖν; Πρεσβύτερα γὰρ ἄστρων τε καὶ ἑωσφόρου ταυτί. Μάλλον δὲ καὶ τὰ πρὸ γῆς τε καὶ οὐρανοῦ, καὶ ἀπάσης ἀπαξαπλώς τῆς κτίσεως εἶναι λέγεσθαι τὸν Υἱόν, οἰηθείην ἂν Έγωγε, σμικρόν τε καὶ εὐτελές· ἐξ ἀνάρχου γὰρ πέφηνε Πατρός, ἄφραστόν τε καὶ ἀπερινόητον παν τελῶς τὸν τῆς γεννήσεως ἔχει τρόπον. Τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ διαβόητος Ησαΐας· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; φησίν, ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ο γενεάν, οἶμαι που, τὴν γέννησιν, ζωήν Ε, την ύπαρξιν εὖ μάλα διακαλῶν, ἣν καὶ ἀπὸ πάσης αίρεσθαι τῆς γῆς, ήγουν ἀνακουφίζεσθαί τε καὶ υπερφέρειν ἅπαντα νοῦν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἄνω ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B nitus data obsignavit, ac verum esse docuit, Patrem Rom. viii, 24. • Hebr. xl, C et generationem ubique nominando. Existimo autem id quod fide susceptum est, non ulterius audaciori inquisitione scrutandum esse. Nam quod quæritur, fides jam non est amplius. Quemadmodum euimu i Spes non est spes, si cernatur : quod enim quis cernit, cur speret"?» juxta sapientissimi Pauli vocem: ita fides profecto quæ inquiritur, et qua extra disquisitionem posita non est, fides non erit, non secus ac de spe dictum est. Etenim quod fide mestinatur, probatione utique non indiget. Itaque, sicuti accedentem ad Deum credere oportet quod sit v, non ultra inquirere : ita sentiendum et exi- stimandum est, cumn Palrem esse Deum, tun ge nuisse : quomodo autem, eruere, ceu incomprehen- sibile, relinquendum. Nec enim ullum prorsus fore arbitror qui derideat eos qui rebus ultra mentem nostram positis cedendum esse bene sapienterque statuerunt. Omni autem mente superior censebitur divinæ gencrationis modus. Audire ergo licet clare Deum ac Patrem ad Verbum quod ex ipso secundum naturam prodiit, clamantem : « Ex utero ante luci- ferum genui te̱”.› Partuni enim genuinum ac verum esse, et Filium ex ipsa Patris substantia genitum esse recte utique nobis demonstraverit illud, ‹ ex utero, › utilissime desumpta veluta nobis similitudine. Quod autem . ante luciferum » genitum 444. dicit, forsan ostendit illum generationis modum in obscu- ritate et incomprehensibilitate, ac velut in profundis tenebris clausun fuisse. Lucifero enim ex orientis finibus emicante, tenues in æthera fulgores spar- guntur, et rara lux et imbecilla, splendoris solis praenuntia simul exsilit, senescentibus jami noctis tenebris. Quandiu autem in cœlo non apparuerit, nox interim urget, ac densa caligo oculis offunditur, cæcorum juxta ac eorum quibus acies est incolauris. Caterum, dic tu, quæso, quidnam divini et admi- rabilis sit in eo quod Filius est genitus, licet intel- ligatur ante luciferum genitus. D B. Non caret miraculo, amice, ipsa generatio. Veinstatem enim illius et antiquitatem quivis perei- piet ex eo quod intelligatur ante luciferum. A. At nunquid satius esset dicere ante solem et lunam genitum esse Filium, imo ante cœlum ac ter- ram? Antiquiora enim astris ac lucifero sunt ista. Jino vero censuerim ego parvum et exiguum illud esse, Pilium diei terra et colo, et omni plane crea - tura priorem ex Patre enim prodiit qui principio caret, et ineffabilem prorsus et non intelligibilem generationis habet modum. Idcirco ipse nobis quo- que celeberrimus Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? inquit, quia tollitur de terra vila ejus * : » generationem, opinor, nativitatem, vitam vero naturam utique appellans, quam et de omni terra tolli, vel evelii, et omnium inortalianı ınentein excedere, cogitationesque nostras transcendere, et Isa. LIII, 8. 6. ** Psal. cix, 4.

ἡ πίστις, κατεσφράγισε δὲ καὶ ἀληθὲς ἐν ἀπέφηνεν, Α Η θεόπνευστος Γραφή, Πατέρα καὶ γέννησιν όνομά ζουσα πανταχή. Οἶμαι δὲ δεῖν οὐκ ἔτι τὸ πίστει πα- ραδεχθὲν θρασυτέραις ὥσπερ ἐκβασανίζειν ερεύναις. Πίστες γὰρ οὐκέτι το ζητούμενον. "Ονπερ γὰρ τρόπον • Ελπίς βλεπομένη οὐκ ἔστι· γὰρ βλέπει τις, τί καὶ ὑπομένει;» κατὰ τὴν τοῦ σοφωτάτου Παύλου φωνὴν, οὕτω δὴ πίστις ερευνωμένη, καὶ οὐκ ἔχουσα τὸ ἀζήτητον, πίστις οὐκ ἂν εἴη, κατὰ τὸν ἴσον ἐλπίδι λόγον. Το γάρτοι πίστει τετιμημένον, βασάνου πάντως Ελεύθερον. Χρῆναι δὴ οὖν ἔγωγέ φημι, καθάπερ ἀμέ- δει τὸν προσιόντα Θεῷ, πιστεύειν μὲν ὅτι ἔστι, ζητεῖν ἃ οὐκέτι· οὕτω διακεῖσθαι καὶ φρονεῖν, ὅτι καὶ Πα τὴρ ὁ Θεὸς, καὶ γεγέννηκε, τὸ δὲ ἀνορύττειν ὅπως, ὡς ἀνέφικτον ἐξν. Καταμειδιάσειν γὰρ οἶμαι παντε λῶς οὐδένα τῶν, ὅτι προσῆκε τοῖς ἄγαν ὑπερκειμέ- νας χαρίζεσθαι τὸ νικᾶν, σωφρόνως διεσκεμμένων. Μοῦ δὲ δὴ παντὸς ἀμείνων ὁ τῆς θείας γεννήσεως νοοίτ' ἂν τρόπος. Εστι γοῦν διαπυθέσθαι σαφῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐκ πεφηνότα, διαβοῶντος λόγον· ο Εκ γαστρός πρὸ δεωσφόρου ἐγέννησά σε. . Τὸ μὲν γὰρ οἱονεὶ τῆς ὠδί νος γνήσιον, καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ἡμῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἐκτετέχθαι τὸν Υἱόν, παραδείξειεν ἂν εὖ μάλα τὸ ι ἐκ γαστρός, ο ὡς ἐκ παραδείγματος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς χρειωδέστατα παραληφθέν. Το δέ γε ο προ δωσφόρου, τὴν ἀπότεξιν εἰπεῖν, σημαίνει τάχα που, τὸ ἐν ἀφανείᾳ καὶ ἀκαταληψίᾳ, καὶ καθάπερ ἐν σκότῳ βαθεῖ τὸν τῆς γεννήσεως κατακεκλεῖσθαι τρόπον. Εωσφόρου μὲν γὰρ ἐξ ἐῴων ἄρτι τερμάτων λαμπρού πρὸς τὸ ἄνω διαπηδήσαντος, αὐγαὶ κατασκίδνανται τὴν αἰθέρα λεπταί, καὶ φῶς ἀραιόν τε καὶ ἀδρανές, Επι της ήλιου μαρμαρυγής συναναθρώσκει προάγγε- δον, ἀρηθήσαντος ἤδη τοῦ τῆς νυκτὸς σκότους. Θοθέσεις δὲ οὔπω κατ' οὐρανὸν, ἐν ἀκμαῖς ἔτι κεί- τὰ νυκτός, ὅ τε καὶ παχὺς τῶν ὀμμάτων κατα- χείτε σκότος, καὶ ἐν ἴσῳ τοῖς τὰς ὄψεις λελωβημέ- τοῖς, καὶ οἱ τοῦ πάθους ἀπείρατοι. Επει, λέγοις ἂν ἡμῖν αὐτὸς, τί τὸ θαῦμα τὸ θεοπρεπὲς ἐν τῷ γεγεν- νέσθαι τὸν Υἱόν, εἰ καὶ νοοῖτο πρὸ ἑωσφόρου; Β. Οὐκ ἀθαύμαστον, ὦ τῶν, τὸ τῆς γεννήσεως χρήμα. Τὸ γὰρ ἀρχαῖον αὐτῆς καὶ πρεσβύτατον αναμάθοι τις ἂν, διὰ τοῦ νοεῖσθαι πρὸ ἑωσφόρου. Δ. Εἶτα ταῶς οὐκ ἄμεινον, πρὸ ἡλίου καὶ σελήνης, μάλλον δὲ οὐρανοῦ τε καὶ γῆς εἰπεῖν; Πρεσβύτερα γὰρ ἄστρων τε καὶ ἑωσφόρου ταυτί. Μάλλον δὲ καὶ τὰ πρὸ γῆς τε καὶ οὐρανοῦ, καὶ ἀπάσης ἀπαξαπλώς τῆς κτίσεως εἶναι λέγεσθαι τὸν Υἱόν, οἰηθείην ἂν Έγωγε, σμικρόν τε καὶ εὐτελές· ἐξ ἀνάρχου γὰρ πέφηνε Πατρός, ἄφραστόν τε καὶ ἀπερινόητον παν τελῶς τὸν τῆς γεννήσεως ἔχει τρόπον. Τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ διαβόητος Ησαΐας· Τὴν γενεὰν αὐτοῦ τις διηγήσεται; φησίν, ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ο γενεάν, οἶμαι που, τὴν γέννησιν, ζωήν Ε, την ύπαρξιν εὖ μάλα διακαλῶν, ἣν καὶ ἀπὸ πάσης αίρεσθαι τῆς γῆς, ήγουν ἀνακουφίζεσθαί τε καὶ υπερφέρειν ἅπαντα νοῦν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἄνω ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B nitus data obsignavit, ac verum esse docuit, Patrem Rom. viii, 24. • Hebr. xl, C et generationem ubique nominando. Existimo autem id quod fide susceptum est, non ulterius audaciori inquisitione scrutandum esse. Nam quod quæritur, fides jam non est amplius. Quemadmodum euimu i Spes non est spes, si cernatur : quod enim quis cernit, cur speret"?» juxta sapientissimi Pauli vocem: ita fides profecto quæ inquiritur, et qua extra disquisitionem posita non est, fides non erit, non secus ac de spe dictum est. Etenim quod fide mestinatur, probatione utique non indiget. Itaque, sicuti accedentem ad Deum credere oportet quod sit v, non ultra inquirere : ita sentiendum et exi- stimandum est, cumn Palrem esse Deum, tun ge nuisse : quomodo autem, eruere, ceu incomprehen- sibile, relinquendum. Nec enim ullum prorsus fore arbitror qui derideat eos qui rebus ultra mentem nostram positis cedendum esse bene sapienterque statuerunt. Omni autem mente superior censebitur divinæ gencrationis modus. Audire ergo licet clare Deum ac Patrem ad Verbum quod ex ipso secundum naturam prodiit, clamantem : « Ex utero ante luci- ferum genui te̱”.› Partuni enim genuinum ac verum esse, et Filium ex ipsa Patris substantia genitum esse recte utique nobis demonstraverit illud, ‹ ex utero, › utilissime desumpta veluta nobis similitudine. Quod autem . ante luciferum » genitum 444. dicit, forsan ostendit illum generationis modum in obscu- ritate et incomprehensibilitate, ac velut in profundis tenebris clausun fuisse. Lucifero enim ex orientis finibus emicante, tenues in æthera fulgores spar- guntur, et rara lux et imbecilla, splendoris solis praenuntia simul exsilit, senescentibus jami noctis tenebris. Quandiu autem in cœlo non apparuerit, nox interim urget, ac densa caligo oculis offunditur, cæcorum juxta ac eorum quibus acies est incolauris. Caterum, dic tu, quæso, quidnam divini et admi- rabilis sit in eo quod Filius est genitus, licet intel- ligatur ante luciferum genitus. D B. Non caret miraculo, amice, ipsa generatio. Veinstatem enim illius et antiquitatem quivis perei- piet ex eo quod intelligatur ante luciferum. A. At nunquid satius esset dicere ante solem et lunam genitum esse Filium, imo ante cœlum ac ter- ram? Antiquiora enim astris ac lucifero sunt ista. Jino vero censuerim ego parvum et exiguum illud esse, Pilium diei terra et colo, et omni plane crea - tura priorem ex Patre enim prodiit qui principio caret, et ineffabilem prorsus et non intelligibilem generationis habet modum. Idcirco ipse nobis quo- que celeberrimus Isaias: Generationem ejus quis enarrabit? inquit, quia tollitur de terra vila ejus * : » generationem, opinor, nativitatem, vitam vero naturam utique appellans, quam et de omni terra tolli, vel evelii, et omnium inortalianı ınentein excedere, cogitationesque nostras transcendere, et Isa. LIII, 8. 6. ** Psal. cix, 4.

Α που κείσθαι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐννοιῶν, ἀστιβῆ δὲ καὶ Ει ἀνέμβατον τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ἀληθέστα τά μοι φάναι δοκεῖ. Ὅτι δὲ καὶ χρόνου παντὸς ἐπε ἐκεινα, καὶ ἀρχῆς ἀμείνων τῆς τοιάσδε πέφηνεν ὁ Υἱός, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατήρ, ἕτερός τις ἡμᾶς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπείσει βοῶν· ι Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οίκος τοῦ Ἐφραθα, μὴ ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται, τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπαρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, ο τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν, α κὴν ἔξοδον ὥσπερ τινὰ γεγενῆσθαι λέγων, καθ' ην ἀπ' ἀρχῆς, ἧς οὐδὲν ἐπέκεινα, παντελώς τῷ ἰδίῳ γεννήτορι συνυφεστῶτα νοοῦμεν, οὐκ ἀγεννήτως, ἀλλὰ γεννητῶς. Πόσον· οὖν οἴει δεῖν γέλωτα δφλειν αὐτοὺς, ἀνθρωπίνοις διασκέμμασι καὶ πεποσωμέναις Β ἐννοίαις ἐφικνεῖσθαι δύνασθαι τῶν οὕτως ὑπερκειμέν νων οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειληφότας; Τίνα γὰρ ἄν τις εἰδείη τρόπον, τό, ὅπως ἂν τέκοι Θεός, μὴ οὐχὶ δὲ πρότερον ἐκμεμαθηκώς, δ τί ποτε ἄρα κατά φύσιν ἐστίν ; Β. Αλλ' ἔστι τοῦτο ἀμήχανον· ἔθετο γὰρ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ἡ σκηνὴ αὐτοῦ, τὸ, οἶμαι, δυσκάτοπτον, μάλλον δ ἀποπτόν τε καὶ ἀκατάληπτον καὶ σκότος εἰπών, καὶ σκηνὴν ὀνομάσας, ὑφ᾽ ἣν τρόπον τινὰ καὶ εἰσδὺς, ο πάντα πληρῶν, αυτός τε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὸ μόνου γινώσκεται τοῦ ἰδίου γεννήματος. Έφη γάρ, ότι ο Ού- δεὶς ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὴν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψη. ἄγαμαι λόγων. Οὐκοῦν, εἰ περιεργάζοιτό τις, και ῥιψοκινδύνως Ιχνηλατοίη τὰ νῷ μὲν οὐκ ἐφυτά, ἂν νάμει δὲ λόγων οὐ καταθλούμενα, τὸν τοιοῦτον ἐροῦ μεν, ἥκιστα μὲν ὡς εἴη φιλομαθής, εἰκαίοις δὲ μᾶλ λον καὶ περιττοῖς ἐπινήχοι πόνοις. Εἰρήσεται δὲ περί γε τοῦ τοιούτου παντὸς, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ· « Ος ερείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους, ὁ δ᾽ αὐτὸς διώξεται όρνεα πετόμενα. Απέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος, τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου, πεπλάνηται, διαπορεύεται δὲ δι' ἐρήμου ἀνύδρου, καὶ γῆν διατεταγμένην ἐν διψώδες, συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν. Εῤῥῶσθαι γὰρ ὥσπερ τοῖς ἀν αγκαίοις εἰς ὄνησιν, καὶ τοῖς ἀληθείας με μεστωμέ νοις, ανοητότατα φράζοντες, περιέπουσι το ψεῦδος, καὶ τὸ καρπὸν εὐσεβείας οὐκ ἔχον, ὡς ἀναγκαῖον εἰσ δέχονται, ἀναθρώσκει δὲ δὴ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ἀλα ζονείας ὁ νοῦς, ὡς τάχα που καὶ ἡγεῖσθαι λοιπὸν ἐπί κλημα καὶ γραφήν, τό, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως, μὴ αὐτῷ διειδέναι καὶ μόνῳ παραχωρεῖν τῷ Θεῷ, καίτοι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀνεκφράστους είναι βοώσης καὶ λίαν θείας ὁδούς, τουτέστι, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν γεγονότων διεξαγωγήν ὥσπερ τινὰ καὶ οἰκονομίαν. Αναμελωδεί γάρ που καὶ ἀναμέλπει, λέγων ὁ θεῖος Δαβίδ· « Ἐν τῇ θαλάσσῃ αἱ ὁδοί σου, καὶ αἱ τρίβει σου ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ τὰ ἴχνη σου ου γνωσθήσ ται, ο Ολκάδος μὲν γὰρ, τοῖς ἐξ οὐρίας πνεύμασιν εὖ * • investigabilem ac inaccessam esse humana medio- critati verissime dixisse mihi videtur. Quod autem omni tempore superior sit, et istiusmodi principio non minus prior videatur quam Pater, alius quidam sanctorum propbetarum nobis persuadebit clamans : • tu, Bethlehem, domus Ephratba, nequaquam mi- nima es, ut sis in millibus Juda. Ex te enim mibi egredietur ut sit in principem in Israel, et ogressus, ejus ab initio ex diebus sæculi ”, ex Patre naturam ceu quemdam proprium ac peculiarem egressum exstitisse dicens, secundum quam a principio, quo nihil est ulterius, omnino cum Genitore suo subsi- stentem intelligimus, non citra generationem, sed per generationem. Quantum ergo risum excitaturos eos putas, qui humanis et crassis 4.45 cogitationibus res adeo sublimes assequi se posse nescio quomodo sibi persuasum habent? Quomodo enim agnoveris qua ratione Deus genuerit, nisi prius didiceris eum utique secundum naturam esse? B. At istud feri non potest : posuit enim tencbras falibulum suum, ut scriptum est, et in circuitu. ejus tabernaculum ejus, obscuritatem, ut reor, seu potius invisibilitatem et incomprehensibilitatem no- mine tenebrarum et tabernaculi significans, quod ille quodammodo subiens qui omnia implet, ipse a seipso, et a suo genimine solo cognoscitur. Dixit enim : « Nemo novit Filium nisi Pater; neque Pa trem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare". C A. Bene habet: macte esto demum istiusmedi oratione. Proinde si curiosius indages aliquis, et audacter scrutetur quæ mente comprehendi ne- queunt, nec verborum vi explicari, talem non qui- dem discendi cupidum esse dicemus, sed vanis po- tius ac superfluis innatare laboribus. Quin et de istiusmodi homine, nec abs re dicetur : « Qui niti- tur mendaciis, hic pascet ventos, et ipse sectabitur aves volantes”. › Reliquit enim vias vineæ suæ, et erravit per semitas agri sui, graditur vero per soli- tudinem squis vacuam, et terram in siticulosis lacis positam, et manibus sterilitatem congre- gat. Rebus enim utilibus et veritate plenis quo- dammodo valere jussis, mendacium stukissime co- lunt, et quod fructu pietatis caret, tanquam utile D amplectuntur : eoque arrogantia mens illorum pro- greditur, ut illud demum forsan crimen ac probrum esse putent quod sibi non sit cognita natura divina, sed soli Deo reservatum id esso faleri cogantur, quamvis divinitus inspirata Scriptura clamat vias divinas esse admodum inexplicabiles, hoc est, sin- gularum creaturarum regimen et administrationem. Canit enim alicubi David, et emodulatur, dicens : c in mari viae tus, et semitas tuas in aquis multis, el vestigia tua non cognoscentur "., Navis enim secundis ventis impulsæ et in altum vect non apparet vestigium. Nam cum aratri instar maris ** Mich. v, 2. » Psal. xvii, 12, es Matth. xι, 26. Prav. x, 4. * Psal. Lxxv, 20. 3. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. 4. Εξ λέγεις, καὶ σὲ δὴ μάλιστα γυνὶ τῶν τοιούτων

Α που κείσθαι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐννοιῶν, ἀστιβῆ δὲ καὶ Ει ἀνέμβατον τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ἀληθέστα τά μοι φάναι δοκεῖ. Ὅτι δὲ καὶ χρόνου παντὸς ἐπε ἐκεινα, καὶ ἀρχῆς ἀμείνων τῆς τοιάσδε πέφηνεν ὁ Υἱός, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατήρ, ἕτερός τις ἡμᾶς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπείσει βοῶν· ι Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οίκος τοῦ Ἐφραθα, μὴ ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται, τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπαρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, ο τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν, α κὴν ἔξοδον ὥσπερ τινὰ γεγενῆσθαι λέγων, καθ' ην ἀπ' ἀρχῆς, ἧς οὐδὲν ἐπέκεινα, παντελώς τῷ ἰδίῳ γεννήτορι συνυφεστῶτα νοοῦμεν, οὐκ ἀγεννήτως, ἀλλὰ γεννητῶς. Πόσον· οὖν οἴει δεῖν γέλωτα δφλειν αὐτοὺς, ἀνθρωπίνοις διασκέμμασι καὶ πεποσωμέναις Β ἐννοίαις ἐφικνεῖσθαι δύνασθαι τῶν οὕτως ὑπερκειμέν νων οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειληφότας; Τίνα γὰρ ἄν τις εἰδείη τρόπον, τό, ὅπως ἂν τέκοι Θεός, μὴ οὐχὶ δὲ πρότερον ἐκμεμαθηκώς, δ τί ποτε ἄρα κατά φύσιν ἐστίν ; Β. Αλλ' ἔστι τοῦτο ἀμήχανον· ἔθετο γὰρ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ἡ σκηνὴ αὐτοῦ, τὸ, οἶμαι, δυσκάτοπτον, μάλλον δ ἀποπτόν τε καὶ ἀκατάληπτον καὶ σκότος εἰπών, καὶ σκηνὴν ὀνομάσας, ὑφ᾽ ἣν τρόπον τινὰ καὶ εἰσδὺς, ο πάντα πληρῶν, αυτός τε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὸ μόνου γινώσκεται τοῦ ἰδίου γεννήματος. Έφη γάρ, ότι ο Ού- δεὶς ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὴν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψη. ἄγαμαι λόγων. Οὐκοῦν, εἰ περιεργάζοιτό τις, και ῥιψοκινδύνως Ιχνηλατοίη τὰ νῷ μὲν οὐκ ἐφυτά, ἂν νάμει δὲ λόγων οὐ καταθλούμενα, τὸν τοιοῦτον ἐροῦ μεν, ἥκιστα μὲν ὡς εἴη φιλομαθής, εἰκαίοις δὲ μᾶλ λον καὶ περιττοῖς ἐπινήχοι πόνοις. Εἰρήσεται δὲ περί γε τοῦ τοιούτου παντὸς, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ· « Ος ερείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους, ὁ δ᾽ αὐτὸς διώξεται όρνεα πετόμενα. Απέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος, τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου, πεπλάνηται, διαπορεύεται δὲ δι' ἐρήμου ἀνύδρου, καὶ γῆν διατεταγμένην ἐν διψώδες, συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν. Εῤῥῶσθαι γὰρ ὥσπερ τοῖς ἀν αγκαίοις εἰς ὄνησιν, καὶ τοῖς ἀληθείας με μεστωμέ νοις, ανοητότατα φράζοντες, περιέπουσι το ψεῦδος, καὶ τὸ καρπὸν εὐσεβείας οὐκ ἔχον, ὡς ἀναγκαῖον εἰσ δέχονται, ἀναθρώσκει δὲ δὴ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ἀλα ζονείας ὁ νοῦς, ὡς τάχα που καὶ ἡγεῖσθαι λοιπὸν ἐπί κλημα καὶ γραφήν, τό, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως, μὴ αὐτῷ διειδέναι καὶ μόνῳ παραχωρεῖν τῷ Θεῷ, καίτοι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀνεκφράστους είναι βοώσης καὶ λίαν θείας ὁδούς, τουτέστι, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν γεγονότων διεξαγωγήν ὥσπερ τινὰ καὶ οἰκονομίαν. Αναμελωδεί γάρ που καὶ ἀναμέλπει, λέγων ὁ θεῖος Δαβίδ· « Ἐν τῇ θαλάσσῃ αἱ ὁδοί σου, καὶ αἱ τρίβει σου ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ τὰ ἴχνη σου ου γνωσθήσ ται, ο Ολκάδος μὲν γὰρ, τοῖς ἐξ οὐρίας πνεύμασιν εὖ * • investigabilem ac inaccessam esse humana medio- critati verissime dixisse mihi videtur. Quod autem omni tempore superior sit, et istiusmodi principio non minus prior videatur quam Pater, alius quidam sanctorum propbetarum nobis persuadebit clamans : • tu, Bethlehem, domus Ephratba, nequaquam mi- nima es, ut sis in millibus Juda. Ex te enim mibi egredietur ut sit in principem in Israel, et ogressus, ejus ab initio ex diebus sæculi ”, ex Patre naturam ceu quemdam proprium ac peculiarem egressum exstitisse dicens, secundum quam a principio, quo nihil est ulterius, omnino cum Genitore suo subsi- stentem intelligimus, non citra generationem, sed per generationem. Quantum ergo risum excitaturos eos putas, qui humanis et crassis 4.45 cogitationibus res adeo sublimes assequi se posse nescio quomodo sibi persuasum habent? Quomodo enim agnoveris qua ratione Deus genuerit, nisi prius didiceris eum utique secundum naturam esse? B. At istud feri non potest : posuit enim tencbras falibulum suum, ut scriptum est, et in circuitu. ejus tabernaculum ejus, obscuritatem, ut reor, seu potius invisibilitatem et incomprehensibilitatem no- mine tenebrarum et tabernaculi significans, quod ille quodammodo subiens qui omnia implet, ipse a seipso, et a suo genimine solo cognoscitur. Dixit enim : « Nemo novit Filium nisi Pater; neque Pa trem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare". C A. Bene habet: macte esto demum istiusmedi oratione. Proinde si curiosius indages aliquis, et audacter scrutetur quæ mente comprehendi ne- queunt, nec verborum vi explicari, talem non qui- dem discendi cupidum esse dicemus, sed vanis po- tius ac superfluis innatare laboribus. Quin et de istiusmodi homine, nec abs re dicetur : « Qui niti- tur mendaciis, hic pascet ventos, et ipse sectabitur aves volantes”. › Reliquit enim vias vineæ suæ, et erravit per semitas agri sui, graditur vero per soli- tudinem squis vacuam, et terram in siticulosis lacis positam, et manibus sterilitatem congre- gat. Rebus enim utilibus et veritate plenis quo- dammodo valere jussis, mendacium stukissime co- lunt, et quod fructu pietatis caret, tanquam utile D amplectuntur : eoque arrogantia mens illorum pro- greditur, ut illud demum forsan crimen ac probrum esse putent quod sibi non sit cognita natura divina, sed soli Deo reservatum id esso faleri cogantur, quamvis divinitus inspirata Scriptura clamat vias divinas esse admodum inexplicabiles, hoc est, sin- gularum creaturarum regimen et administrationem. Canit enim alicubi David, et emodulatur, dicens : c in mari viae tus, et semitas tuas in aquis multis, el vestigia tua non cognoscentur "., Navis enim secundis ventis impulsæ et in altum vect non apparet vestigium. Nam cum aratri instar maris ** Mich. v, 2. » Psal. xvii, 12, es Matth. xι, 26. Prav. x, 4. * Psal. Lxxv, 20. 3. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. 4. Εξ λέγεις, καὶ σὲ δὴ μάλιστα γυνὶ τῶν τοιούτων

Α που κείσθαι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἐννοιῶν, ἀστιβῆ δὲ καὶ Ει ἀνέμβατον τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις, ἀληθέστα τά μοι φάναι δοκεῖ. Ὅτι δὲ καὶ χρόνου παντὸς ἐπε ἐκεινα, καὶ ἀρχῆς ἀμείνων τῆς τοιάσδε πέφηνεν ὁ Υἱός, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατήρ, ἕτερός τις ἡμᾶς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀναπείσει βοῶν· ι Καὶ σὺ, Βηθλεέμ, οίκος τοῦ Ἐφραθα, μὴ ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν Ἰούδα. Ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται, τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραήλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπαρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος, ο τὴν ἐκ Πατρὸς ὕπαρξιν, α κὴν ἔξοδον ὥσπερ τινὰ γεγενῆσθαι λέγων, καθ' ην ἀπ' ἀρχῆς, ἧς οὐδὲν ἐπέκεινα, παντελώς τῷ ἰδίῳ γεννήτορι συνυφεστῶτα νοοῦμεν, οὐκ ἀγεννήτως, ἀλλὰ γεννητῶς. Πόσον· οὖν οἴει δεῖν γέλωτα δφλειν αὐτοὺς, ἀνθρωπίνοις διασκέμμασι καὶ πεποσωμέναις Β ἐννοίαις ἐφικνεῖσθαι δύνασθαι τῶν οὕτως ὑπερκειμέν νων οὐκ οἶδ' ὅπως ὑπειληφότας; Τίνα γὰρ ἄν τις εἰδείη τρόπον, τό, ὅπως ἂν τέκοι Θεός, μὴ οὐχὶ δὲ πρότερον ἐκμεμαθηκώς, δ τί ποτε ἄρα κατά φύσιν ἐστίν ; Β. Αλλ' ἔστι τοῦτο ἀμήχανον· ἔθετο γὰρ σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ἡ σκηνὴ αὐτοῦ, τὸ, οἶμαι, δυσκάτοπτον, μάλλον δ ἀποπτόν τε καὶ ἀκατάληπτον καὶ σκότος εἰπών, καὶ σκηνὴν ὀνομάσας, ὑφ᾽ ἣν τρόπον τινὰ καὶ εἰσδὺς, ο πάντα πληρῶν, αυτός τε ὑφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὸ μόνου γινώσκεται τοῦ ἰδίου γεννήματος. Έφη γάρ, ότι ο Ού- δεὶς ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς, εἰ μὴ ὁ Πατήρ, οὐδὲ τὴν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει τίς ἐστιν, εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψη. ἄγαμαι λόγων. Οὐκοῦν, εἰ περιεργάζοιτό τις, και ῥιψοκινδύνως Ιχνηλατοίη τὰ νῷ μὲν οὐκ ἐφυτά, ἂν νάμει δὲ λόγων οὐ καταθλούμενα, τὸν τοιοῦτον ἐροῦ μεν, ἥκιστα μὲν ὡς εἴη φιλομαθής, εἰκαίοις δὲ μᾶλ λον καὶ περιττοῖς ἐπινήχοι πόνοις. Εἰρήσεται δὲ περί γε τοῦ τοιούτου παντὸς, καὶ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ· « Ος ερείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμανεῖ ἀνέμους, ὁ δ᾽ αὐτὸς διώξεται όρνεα πετόμενα. Απέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος, τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου, πεπλάνηται, διαπορεύεται δὲ δι' ἐρήμου ἀνύδρου, καὶ γῆν διατεταγμένην ἐν διψώδες, συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν. Εῤῥῶσθαι γὰρ ὥσπερ τοῖς ἀν αγκαίοις εἰς ὄνησιν, καὶ τοῖς ἀληθείας με μεστωμέ νοις, ανοητότατα φράζοντες, περιέπουσι το ψεῦδος, καὶ τὸ καρπὸν εὐσεβείας οὐκ ἔχον, ὡς ἀναγκαῖον εἰσ δέχονται, ἀναθρώσκει δὲ δὴ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς ἀλα ζονείας ὁ νοῦς, ὡς τάχα που καὶ ἡγεῖσθαι λοιπὸν ἐπί κλημα καὶ γραφήν, τό, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως, μὴ αὐτῷ διειδέναι καὶ μόνῳ παραχωρεῖν τῷ Θεῷ, καίτοι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ἀνεκφράστους είναι βοώσης καὶ λίαν θείας ὁδούς, τουτέστι, τὴν ἐφ' ἑκάστῳ τῶν γεγονότων διεξαγωγήν ὥσπερ τινὰ καὶ οἰκονομίαν. Αναμελωδεί γάρ που καὶ ἀναμέλπει, λέγων ὁ θεῖος Δαβίδ· « Ἐν τῇ θαλάσσῃ αἱ ὁδοί σου, καὶ αἱ τρίβει σου ἐν ὕδασι πολλοῖς, καὶ τὰ ἴχνη σου ου γνωσθήσ ται, ο Ολκάδος μὲν γὰρ, τοῖς ἐξ οὐρίας πνεύμασιν εὖ * • investigabilem ac inaccessam esse humana medio- critati verissime dixisse mihi videtur. Quod autem omni tempore superior sit, et istiusmodi principio non minus prior videatur quam Pater, alius quidam sanctorum propbetarum nobis persuadebit clamans : • tu, Bethlehem, domus Ephratba, nequaquam mi- nima es, ut sis in millibus Juda. Ex te enim mibi egredietur ut sit in principem in Israel, et ogressus, ejus ab initio ex diebus sæculi ”, ex Patre naturam ceu quemdam proprium ac peculiarem egressum exstitisse dicens, secundum quam a principio, quo nihil est ulterius, omnino cum Genitore suo subsi- stentem intelligimus, non citra generationem, sed per generationem. Quantum ergo risum excitaturos eos putas, qui humanis et crassis 4.45 cogitationibus res adeo sublimes assequi se posse nescio quomodo sibi persuasum habent? Quomodo enim agnoveris qua ratione Deus genuerit, nisi prius didiceris eum utique secundum naturam esse? B. At istud feri non potest : posuit enim tencbras falibulum suum, ut scriptum est, et in circuitu. ejus tabernaculum ejus, obscuritatem, ut reor, seu potius invisibilitatem et incomprehensibilitatem no- mine tenebrarum et tabernaculi significans, quod ille quodammodo subiens qui omnia implet, ipse a seipso, et a suo genimine solo cognoscitur. Dixit enim : « Nemo novit Filium nisi Pater; neque Pa trem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare". C A. Bene habet: macte esto demum istiusmedi oratione. Proinde si curiosius indages aliquis, et audacter scrutetur quæ mente comprehendi ne- queunt, nec verborum vi explicari, talem non qui- dem discendi cupidum esse dicemus, sed vanis po- tius ac superfluis innatare laboribus. Quin et de istiusmodi homine, nec abs re dicetur : « Qui niti- tur mendaciis, hic pascet ventos, et ipse sectabitur aves volantes”. › Reliquit enim vias vineæ suæ, et erravit per semitas agri sui, graditur vero per soli- tudinem squis vacuam, et terram in siticulosis lacis positam, et manibus sterilitatem congre- gat. Rebus enim utilibus et veritate plenis quo- dammodo valere jussis, mendacium stukissime co- lunt, et quod fructu pietatis caret, tanquam utile D amplectuntur : eoque arrogantia mens illorum pro- greditur, ut illud demum forsan crimen ac probrum esse putent quod sibi non sit cognita natura divina, sed soli Deo reservatum id esso faleri cogantur, quamvis divinitus inspirata Scriptura clamat vias divinas esse admodum inexplicabiles, hoc est, sin- gularum creaturarum regimen et administrationem. Canit enim alicubi David, et emodulatur, dicens : c in mari viae tus, et semitas tuas in aquis multis, el vestigia tua non cognoscentur "., Navis enim secundis ventis impulsæ et in altum vect non apparet vestigium. Nam cum aratri instar maris ** Mich. v, 2. » Psal. xvii, 12, es Matth. xι, 26. Prav. x, 4. * Psal. Lxxv, 20. 3. CYRILLA ALEXANDRINI ARCHIEP. 4. Εξ λέγεις, καὶ σὲ δὴ μάλιστα γυνὶ τῶν τοιούτων

μάλα συνωθουμένης, καὶ εἰς τὸ βαθὺ δὲ τουτί διατ- τούσης πέλαγος, ἀσυμφανὲς τὸ ἴχνος ἐστίν. Αρότρου γὰρ δίκην ἐπιχαράττουσα μόλις τῆς θαλάττης τὸν νῶτον, ὑπόπτερος τρόπον τινὰ διὰ μέσων ἴεται τῶν κυμάτων, ἃ καὶ ταῖς εἰς ἄλληλα συνδρομαῖς ἀνακιρνᾶσιν Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Σκόπει δὲ, ὅπως ἂν ἡμῖν ἡ γέννησις δίχα πάθους ἔσται καὶ ἀποῤῥοῆς, καὶ εἴπερ ἐνδέχεται μὴ προϋφεστάναι λέγειν τοῦ αἰτιστοῦ τὸ αἴτιον αὐτοῦ. Δ. Οὐ προϋφεστήκει ποθεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλ οὐδ' ἂν τῷ τάχῳ συμπαρομαρτήσει ποτέ τομή τε καὶ πάθος, εἰ ἐπὶ Θεοῦ τὸ χρῆμα νοοῖτο, ἐφ᾽ οὗ καὶ τὸ δύνασθαι παθεῖν, καὶ τὸ δεῖν ἐν χρόνῳ τίκτεσθαι τὸ γεννώμενον, ἀσθενεῖ. Σωμάτων μὲν γὰρ πέρι λόγος ἦν εἴπερ τις εἰς τὸ παρὸν, οἷς ἂν ἁρμόσαι καὶ τὸ παθεῖν, ἀμετρήτως ἐχούσης τῆς φύσεως εἰς ἀποῤῥοήν, καὶ μὴν καὶ ἀραρότως ἀκολουθοῦν τῷ χρόνῳ περιο ορίζεσθαι, καὶ τὴν τῆς γεννήσεως ἀρχὴν οὐκ ἄναρχον ἔχειν, φαίην δ' ἂν εἰκότως, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τυχόν τοῦ πιθανῶς ἔχειν τὰ τῆς ὑποψίας αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ περὶ φύσεως ἡμῖν ὁ λόγος τῆς ἀνωτάτω παντὸς ἀπτοῦ τε ἅμα καὶ ὁρατοῦ σώματος, ἢ καὶ αὐτῶν αἰώνων ἐστὶ τεχνίτις, καὶ χρόνου παντὸς τὸ πρεσβύτατον· πως οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ γούν οἴεσθαί τι παθεῖν γεννώσαν αὐτὴν, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ γένεσιν ἔχειν τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἰδιόν τε καὶ ἐνυπάρχον αὐτῇ; Αίτιον δὲ καὶ αἰτιατὸν, οὐδὲ ὀνομάσαι θέμις, πρέποι δ' ἂν μᾶλ λον ἐπὶ Θεοῦ, Πατέρα τε εἰπεῖν, καὶ γεννηθέντα Υιόν. Β. 'Αλλ' ίσθι τοι καὶ ἐφιέντας τυχόν, ὧδε μὲν τοῦτο ἔχειν, εἰ δοκεῖ· ἐρεῖν δ' οὖν ὅμως πῶς ἂν γεννήσειεν ὁ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ καθ' ἡμᾶς, καὶ οὐκ ἄν τι προ νοοῖτο διακοπὴν ὑπομείνας καὶ ἀποῤῥοὴν, τὴν εἰς Ετερόν τι παρ' αὐτὸν, οπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ κατ' ουσίαν ἰδιοσυστάτως ὁ Υἱός; Πῶς δὲ οὐχὶ τὸ γεννών, πάντη τε καὶ πάντως, τοῦ γεγεννημένου προϋφεστήξει καὶ προεπινοηθήσεται ; εὐθὺς τὸ διατετμῆσθαι δοκοῦν. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; Δ. « Ο μωρός μορὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδίᾳ αὐτοῦ μάταια νοήσει, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Οἷς γὰρ ἦν εἰκὸς οὐ μετρίως επερυθριάσειαν, είπερ τι μετὴν εὐβουλίας αὐτοῖς, τούτοις οὐκ οἶδ' ὅπως ἀσυν έτως ἐπισεμνύνονται, τομὰς καὶ ἀπορροήν, καὶ τὸ ἐν χρόνῳ δεῖν ἀποτελεῖν, ἐπ' αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας διοριζόμενοι φύσεως. Εἶτα πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὅτι μήτε ἐν χρόνῳ, μήτε κατὰ σῶμα τὴν γέννησιν ή νοεῖν, ἢ φράζειν ἄξιον; Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὡς ἐν χρόνῳ γέγονε Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἦν ἀχρόνως τε καὶ ἀνάρχως τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστί, συνυφεστηκότος αὐτῷ δηλονότι, τοῦ δι᾽ ἂν ἐστι Πατήρ. Εξέλαμψε γὰρ τρόπῳ τα τῷ ὑπὲρ νοῦν, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις φράσαι, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός, οὐ κατὰ μερισμὸν ἢ διαίρεσιν τοῦ γεγεννηκότος, τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν ὡς ἑτέραν ἔχων, ἀλλ' ὑπάρχων μὲν ἰδιοσυστάτως, γεννηθεὶς δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἀποτέκοι τὸ ἀσώματον, δ τομῆς τέ ἐστι καὶ μερισμοῦ παντελῶς ἀπείρατον. Εἰ γὰρ ὅλως τομῆς τε καὶ μερισμοῦ, καὶ ὧν ἐκεῖνοί φασιν ἡ θεία φύσις ἀντ έχεται, νοείσθω καὶ σῶμα· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἐν τόπῳ ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A dorso propemodum sulces imprimat, mira celeritate per medios fluctus fertur, qui mutue concursu permiscent statim id quod divisum apparel. Au mon ita res eat? B C B. Ita prorsus. Vide porro quomodo generatio af- fectu et Quxione caritura sit, et num dici pessit causam non prius exsistere quam equsalum. A. Non præexsistet sane, multum abest : sed neque nativitatem sequetur ulla divisio et affectio, si de Deo res intelligatur, in quem pássio cadere nequit, vel temporalis generatio. Si enim de cor- peribus imprasentiarum verba faceremus, quibus eliam pali congruit, natura fuarum appetente, adeoque consentaneum eat tempore circumscribi, et generationis principium habere non æternum : non immerito dicerem absurda forsan non esse quæ illi existimant. Cum autem'de natura sermo nobis sit, quæ longe excedit omme corpus quod palpari aut carni potest, quæ cum ipsorum sæculorum est con- ditrix, tum omni tempore longe est antiquior : qui non stupidum erit prorsus vel existimare ipsam gignendo aliquid passam esse, et temporariain mati- vitatem habere id quod ex ea prodlit tanquam pro- prium et in ea onsistens? At causam et causatum in ea naminare nefas quidem est : sed decet de Deo Patrem dicevo et genitum Filium. B. Atquì scias, illos ita rem esse forsan conces- suros si, velis : verumtamen percontaturos quomodo Pater ex seipso genuerit nostro more, neque tameri ulla ei divisio et defluxus in aliud quiddam a se di- vorsum accidisso videatur, siquidem est ex ipso re- vera secundum substantiam lu propria hypostasi Filius? Quomodo vero genitor non omnino prius exsistet aq intelligetur quanı gesitum ? A. ‹ Fatuus katua loquetur, el cor ejus vana co- gitabit ", » juxta prophetas dictum. Quas enim ob res illos erubescere maxime oporteat, si quid sana mentis haberent, his neacio qua vecordia gloriantur, divisiones, et fluxums, et temporariam generationem in ipsa natura divina statuentes. Jam nunquid satius D fuerit cogitare, indignum esse aut temporariam aud Isa. xxxii, 6. corpoream generationem in Deo intelligi, aut dici. ? Noque enim dicere poterunt in tempore exstitisse Patrem Deum, sed extra omnem temporis mensu- ram ac sine principio hoc quod est fuisse, coex- sistente ipsi eo propter quem est Pater. Effulsit enim modo incomprehensibili et quod one- Liene nemo potest assequi, ex Patris substantia Fi - lius, non per sectionem aut divisionem Genitoris, suam exsistentiam diversam et aliam habens, sed in propria exsistens hypostasi, natus autem en modo quo res incorporea gignit, quæ sections ac divi- sione prorsus caret. Si enim sectionem ac divisio- ner et quæcunque illi prædicant natura divina pa-

μάλα συνωθουμένης, καὶ εἰς τὸ βαθὺ δὲ τουτί διατ- τούσης πέλαγος, ἀσυμφανὲς τὸ ἴχνος ἐστίν. Αρότρου γὰρ δίκην ἐπιχαράττουσα μόλις τῆς θαλάττης τὸν νῶτον, ὑπόπτερος τρόπον τινὰ διὰ μέσων ἴεται τῶν κυμάτων, ἃ καὶ ταῖς εἰς ἄλληλα συνδρομαῖς ἀνακιρνᾶσιν Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Σκόπει δὲ, ὅπως ἂν ἡμῖν ἡ γέννησις δίχα πάθους ἔσται καὶ ἀποῤῥοῆς, καὶ εἴπερ ἐνδέχεται μὴ προϋφεστάναι λέγειν τοῦ αἰτιστοῦ τὸ αἴτιον αὐτοῦ. Δ. Οὐ προϋφεστήκει ποθεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλ οὐδ' ἂν τῷ τάχῳ συμπαρομαρτήσει ποτέ τομή τε καὶ πάθος, εἰ ἐπὶ Θεοῦ τὸ χρῆμα νοοῖτο, ἐφ᾽ οὗ καὶ τὸ δύνασθαι παθεῖν, καὶ τὸ δεῖν ἐν χρόνῳ τίκτεσθαι τὸ γεννώμενον, ἀσθενεῖ. Σωμάτων μὲν γὰρ πέρι λόγος ἦν εἴπερ τις εἰς τὸ παρὸν, οἷς ἂν ἁρμόσαι καὶ τὸ παθεῖν, ἀμετρήτως ἐχούσης τῆς φύσεως εἰς ἀποῤῥοήν, καὶ μὴν καὶ ἀραρότως ἀκολουθοῦν τῷ χρόνῳ περιο ορίζεσθαι, καὶ τὴν τῆς γεννήσεως ἀρχὴν οὐκ ἄναρχον ἔχειν, φαίην δ' ἂν εἰκότως, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τυχόν τοῦ πιθανῶς ἔχειν τὰ τῆς ὑποψίας αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ περὶ φύσεως ἡμῖν ὁ λόγος τῆς ἀνωτάτω παντὸς ἀπτοῦ τε ἅμα καὶ ὁρατοῦ σώματος, ἢ καὶ αὐτῶν αἰώνων ἐστὶ τεχνίτις, καὶ χρόνου παντὸς τὸ πρεσβύτατον· πως οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ γούν οἴεσθαί τι παθεῖν γεννώσαν αὐτὴν, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ γένεσιν ἔχειν τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἰδιόν τε καὶ ἐνυπάρχον αὐτῇ; Αίτιον δὲ καὶ αἰτιατὸν, οὐδὲ ὀνομάσαι θέμις, πρέποι δ' ἂν μᾶλ λον ἐπὶ Θεοῦ, Πατέρα τε εἰπεῖν, καὶ γεννηθέντα Υιόν. Β. 'Αλλ' ίσθι τοι καὶ ἐφιέντας τυχόν, ὧδε μὲν τοῦτο ἔχειν, εἰ δοκεῖ· ἐρεῖν δ' οὖν ὅμως πῶς ἂν γεννήσειεν ὁ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ καθ' ἡμᾶς, καὶ οὐκ ἄν τι προ νοοῖτο διακοπὴν ὑπομείνας καὶ ἀποῤῥοὴν, τὴν εἰς Ετερόν τι παρ' αὐτὸν, οπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ κατ' ουσίαν ἰδιοσυστάτως ὁ Υἱός; Πῶς δὲ οὐχὶ τὸ γεννών, πάντη τε καὶ πάντως, τοῦ γεγεννημένου προϋφεστήξει καὶ προεπινοηθήσεται ; εὐθὺς τὸ διατετμῆσθαι δοκοῦν. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; Δ. « Ο μωρός μορὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδίᾳ αὐτοῦ μάταια νοήσει, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Οἷς γὰρ ἦν εἰκὸς οὐ μετρίως επερυθριάσειαν, είπερ τι μετὴν εὐβουλίας αὐτοῖς, τούτοις οὐκ οἶδ' ὅπως ἀσυν έτως ἐπισεμνύνονται, τομὰς καὶ ἀπορροήν, καὶ τὸ ἐν χρόνῳ δεῖν ἀποτελεῖν, ἐπ' αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας διοριζόμενοι φύσεως. Εἶτα πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὅτι μήτε ἐν χρόνῳ, μήτε κατὰ σῶμα τὴν γέννησιν ή νοεῖν, ἢ φράζειν ἄξιον; Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὡς ἐν χρόνῳ γέγονε Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἦν ἀχρόνως τε καὶ ἀνάρχως τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστί, συνυφεστηκότος αὐτῷ δηλονότι, τοῦ δι᾽ ἂν ἐστι Πατήρ. Εξέλαμψε γὰρ τρόπῳ τα τῷ ὑπὲρ νοῦν, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις φράσαι, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός, οὐ κατὰ μερισμὸν ἢ διαίρεσιν τοῦ γεγεννηκότος, τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν ὡς ἑτέραν ἔχων, ἀλλ' ὑπάρχων μὲν ἰδιοσυστάτως, γεννηθεὶς δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἀποτέκοι τὸ ἀσώματον, δ τομῆς τέ ἐστι καὶ μερισμοῦ παντελῶς ἀπείρατον. Εἰ γὰρ ὅλως τομῆς τε καὶ μερισμοῦ, καὶ ὧν ἐκεῖνοί φασιν ἡ θεία φύσις ἀντ έχεται, νοείσθω καὶ σῶμα· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἐν τόπῳ ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A dorso propemodum sulces imprimat, mira celeritate per medios fluctus fertur, qui mutue concursu permiscent statim id quod divisum apparel. Au mon ita res eat? B C B. Ita prorsus. Vide porro quomodo generatio af- fectu et Quxione caritura sit, et num dici pessit causam non prius exsistere quam equsalum. A. Non præexsistet sane, multum abest : sed neque nativitatem sequetur ulla divisio et affectio, si de Deo res intelligatur, in quem pássio cadere nequit, vel temporalis generatio. Si enim de cor- peribus imprasentiarum verba faceremus, quibus eliam pali congruit, natura fuarum appetente, adeoque consentaneum eat tempore circumscribi, et generationis principium habere non æternum : non immerito dicerem absurda forsan non esse quæ illi existimant. Cum autem'de natura sermo nobis sit, quæ longe excedit omme corpus quod palpari aut carni potest, quæ cum ipsorum sæculorum est con- ditrix, tum omni tempore longe est antiquior : qui non stupidum erit prorsus vel existimare ipsam gignendo aliquid passam esse, et temporariain mati- vitatem habere id quod ex ea prodlit tanquam pro- prium et in ea onsistens? At causam et causatum in ea naminare nefas quidem est : sed decet de Deo Patrem dicevo et genitum Filium. B. Atquì scias, illos ita rem esse forsan conces- suros si, velis : verumtamen percontaturos quomodo Pater ex seipso genuerit nostro more, neque tameri ulla ei divisio et defluxus in aliud quiddam a se di- vorsum accidisso videatur, siquidem est ex ipso re- vera secundum substantiam lu propria hypostasi Filius? Quomodo vero genitor non omnino prius exsistet aq intelligetur quanı gesitum ? A. ‹ Fatuus katua loquetur, el cor ejus vana co- gitabit ", » juxta prophetas dictum. Quas enim ob res illos erubescere maxime oporteat, si quid sana mentis haberent, his neacio qua vecordia gloriantur, divisiones, et fluxums, et temporariam generationem in ipsa natura divina statuentes. Jam nunquid satius D fuerit cogitare, indignum esse aut temporariam aud Isa. xxxii, 6. corpoream generationem in Deo intelligi, aut dici. ? Noque enim dicere poterunt in tempore exstitisse Patrem Deum, sed extra omnem temporis mensu- ram ac sine principio hoc quod est fuisse, coex- sistente ipsi eo propter quem est Pater. Effulsit enim modo incomprehensibili et quod one- Liene nemo potest assequi, ex Patris substantia Fi - lius, non per sectionem aut divisionem Genitoris, suam exsistentiam diversam et aliam habens, sed in propria exsistens hypostasi, natus autem en modo quo res incorporea gignit, quæ sections ac divi- sione prorsus caret. Si enim sectionem ac divisio- ner et quæcunque illi prædicant natura divina pa-

μάλα συνωθουμένης, καὶ εἰς τὸ βαθὺ δὲ τουτί διατ- τούσης πέλαγος, ἀσυμφανὲς τὸ ἴχνος ἐστίν. Αρότρου γὰρ δίκην ἐπιχαράττουσα μόλις τῆς θαλάττης τὸν νῶτον, ὑπόπτερος τρόπον τινὰ διὰ μέσων ἴεται τῶν κυμάτων, ἃ καὶ ταῖς εἰς ἄλληλα συνδρομαῖς ἀνακιρνᾶσιν Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Σκόπει δὲ, ὅπως ἂν ἡμῖν ἡ γέννησις δίχα πάθους ἔσται καὶ ἀποῤῥοῆς, καὶ εἴπερ ἐνδέχεται μὴ προϋφεστάναι λέγειν τοῦ αἰτιστοῦ τὸ αἴτιον αὐτοῦ. Δ. Οὐ προϋφεστήκει ποθεν, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλ οὐδ' ἂν τῷ τάχῳ συμπαρομαρτήσει ποτέ τομή τε καὶ πάθος, εἰ ἐπὶ Θεοῦ τὸ χρῆμα νοοῖτο, ἐφ᾽ οὗ καὶ τὸ δύνασθαι παθεῖν, καὶ τὸ δεῖν ἐν χρόνῳ τίκτεσθαι τὸ γεννώμενον, ἀσθενεῖ. Σωμάτων μὲν γὰρ πέρι λόγος ἦν εἴπερ τις εἰς τὸ παρὸν, οἷς ἂν ἁρμόσαι καὶ τὸ παθεῖν, ἀμετρήτως ἐχούσης τῆς φύσεως εἰς ἀποῤῥοήν, καὶ μὴν καὶ ἀραρότως ἀκολουθοῦν τῷ χρόνῳ περιο ορίζεσθαι, καὶ τὴν τῆς γεννήσεως ἀρχὴν οὐκ ἄναρχον ἔχειν, φαίην δ' ἂν εἰκότως, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίχοιτο τυχόν τοῦ πιθανῶς ἔχειν τὰ τῆς ὑποψίας αὐτοῖς. Ἐπειδὴ δὲ περὶ φύσεως ἡμῖν ὁ λόγος τῆς ἀνωτάτω παντὸς ἀπτοῦ τε ἅμα καὶ ὁρατοῦ σώματος, ἢ καὶ αὐτῶν αἰώνων ἐστὶ τεχνίτις, καὶ χρόνου παντὸς τὸ πρεσβύτατον· πως οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς τὸ γούν οἴεσθαί τι παθεῖν γεννώσαν αὐτὴν, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ γένεσιν ἔχειν τὸ ἐξ αὐτῆς ὡς ἰδιόν τε καὶ ἐνυπάρχον αὐτῇ; Αίτιον δὲ καὶ αἰτιατὸν, οὐδὲ ὀνομάσαι θέμις, πρέποι δ' ἂν μᾶλ λον ἐπὶ Θεοῦ, Πατέρα τε εἰπεῖν, καὶ γεννηθέντα Υιόν. Β. 'Αλλ' ίσθι τοι καὶ ἐφιέντας τυχόν, ὧδε μὲν τοῦτο ἔχειν, εἰ δοκεῖ· ἐρεῖν δ' οὖν ὅμως πῶς ἂν γεννήσειεν ὁ Πατὴρ ἐξ ἑαυτοῦ καθ' ἡμᾶς, καὶ οὐκ ἄν τι προ νοοῖτο διακοπὴν ὑπομείνας καὶ ἀποῤῥοὴν, τὴν εἰς Ετερόν τι παρ' αὐτὸν, οπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐξ αὐτοῦ κατ' ουσίαν ἰδιοσυστάτως ὁ Υἱός; Πῶς δὲ οὐχὶ τὸ γεννών, πάντη τε καὶ πάντως, τοῦ γεγεννημένου προϋφεστήξει καὶ προεπινοηθήσεται ; εὐθὺς τὸ διατετμῆσθαι δοκοῦν. Η οὐχ ὧδε ἔχει ; Δ. « Ο μωρός μορὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδίᾳ αὐτοῦ μάταια νοήσει, ο κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Οἷς γὰρ ἦν εἰκὸς οὐ μετρίως επερυθριάσειαν, είπερ τι μετὴν εὐβουλίας αὐτοῖς, τούτοις οὐκ οἶδ' ὅπως ἀσυν έτως ἐπισεμνύνονται, τομὰς καὶ ἀπορροήν, καὶ τὸ ἐν χρόνῳ δεῖν ἀποτελεῖν, ἐπ' αὐτῆς ἡμῖν τῆς θείας διοριζόμενοι φύσεως. Εἶτα πῶς οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὅτι μήτε ἐν χρόνῳ, μήτε κατὰ σῶμα τὴν γέννησιν ή νοεῖν, ἢ φράζειν ἄξιον; Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοιεν εἰπεῖν, ὡς ἐν χρόνῳ γέγονε Πατὴρ ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἦν ἀχρόνως τε καὶ ἀνάρχως τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστί, συνυφεστηκότος αὐτῷ δηλονότι, τοῦ δι᾽ ἂν ἐστι Πατήρ. Εξέλαμψε γὰρ τρόπῳ τα τῷ ὑπὲρ νοῦν, καὶ ὡς οὐκ ἄν τις φράσαι, τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱός, οὐ κατὰ μερισμὸν ἢ διαίρεσιν τοῦ γεγεννηκότος, τὴν ἰδίαν ὕπαρξιν ὡς ἑτέραν ἔχων, ἀλλ' ὑπάρχων μὲν ἰδιοσυστάτως, γεννηθεὶς δὲ οὕτως, ὡς ἂν ἀποτέκοι τὸ ἀσώματον, δ τομῆς τέ ἐστι καὶ μερισμοῦ παντελῶς ἀπείρατον. Εἰ γὰρ ὅλως τομῆς τε καὶ μερισμοῦ, καὶ ὧν ἐκεῖνοί φασιν ἡ θεία φύσις ἀντ έχεται, νοείσθω καὶ σῶμα· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ ἐν τόπῳ ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A dorso propemodum sulces imprimat, mira celeritate per medios fluctus fertur, qui mutue concursu permiscent statim id quod divisum apparel. Au mon ita res eat? B C B. Ita prorsus. Vide porro quomodo generatio af- fectu et Quxione caritura sit, et num dici pessit causam non prius exsistere quam equsalum. A. Non præexsistet sane, multum abest : sed neque nativitatem sequetur ulla divisio et affectio, si de Deo res intelligatur, in quem pássio cadere nequit, vel temporalis generatio. Si enim de cor- peribus imprasentiarum verba faceremus, quibus eliam pali congruit, natura fuarum appetente, adeoque consentaneum eat tempore circumscribi, et generationis principium habere non æternum : non immerito dicerem absurda forsan non esse quæ illi existimant. Cum autem'de natura sermo nobis sit, quæ longe excedit omme corpus quod palpari aut carni potest, quæ cum ipsorum sæculorum est con- ditrix, tum omni tempore longe est antiquior : qui non stupidum erit prorsus vel existimare ipsam gignendo aliquid passam esse, et temporariain mati- vitatem habere id quod ex ea prodlit tanquam pro- prium et in ea onsistens? At causam et causatum in ea naminare nefas quidem est : sed decet de Deo Patrem dicevo et genitum Filium. B. Atquì scias, illos ita rem esse forsan conces- suros si, velis : verumtamen percontaturos quomodo Pater ex seipso genuerit nostro more, neque tameri ulla ei divisio et defluxus in aliud quiddam a se di- vorsum accidisso videatur, siquidem est ex ipso re- vera secundum substantiam lu propria hypostasi Filius? Quomodo vero genitor non omnino prius exsistet aq intelligetur quanı gesitum ? A. ‹ Fatuus katua loquetur, el cor ejus vana co- gitabit ", » juxta prophetas dictum. Quas enim ob res illos erubescere maxime oporteat, si quid sana mentis haberent, his neacio qua vecordia gloriantur, divisiones, et fluxums, et temporariam generationem in ipsa natura divina statuentes. Jam nunquid satius D fuerit cogitare, indignum esse aut temporariam aud Isa. xxxii, 6. corpoream generationem in Deo intelligi, aut dici. ? Noque enim dicere poterunt in tempore exstitisse Patrem Deum, sed extra omnem temporis mensu- ram ac sine principio hoc quod est fuisse, coex- sistente ipsi eo propter quem est Pater. Effulsit enim modo incomprehensibili et quod one- Liene nemo potest assequi, ex Patris substantia Fi - lius, non per sectionem aut divisionem Genitoris, suam exsistentiam diversam et aliam habens, sed in propria exsistens hypostasi, natus autem en modo quo res incorporea gignit, quæ sections ac divi- sione prorsus caret. Si enim sectionem ac divisio- ner et quæcunque illi prædicant natura divina pa-

πεπόσωται, μὴ φευγέτω περιγραφήν. Εψεται δὲ τούτοις, καὶ ἑτέρων ἡμῖν ἐννοιῶν ἑσμὸς, τὰ σωμάτων ίδια καταχέων αὐτῆς, καὶ λογισμῶν ἀτοπία δεινή. Α πάντως που, καὶ ἐν μεγέθει, καὶ ποσῷ. Καὶ ἐπειδὴ Β. Σύμφημι κἀγώ. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, καὶ τόδε εἰπεῖν καταδεί σαιμ' ἂν οὐδαμῶς. Β. Τὸ ποίον ; Α. Εἰ γὰρ τοῖς τῶν σωμάτων ἔθεσί τε καὶ νόμοις, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπενεχθεῖσα φύσις, τέξει ται μὲν καὶ οὐ δίχα πάθους, υπομενεῖ δὲ τὸν μερι- σμόν, ἔσται που πάντως καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ θέσει τε καὶ τόπῳ τὸ γεννώμενον, ἅτε δὴ εἰσάπαν τῆς τοῦ τεχόντος ποσότητος ἐκπεφοιτηκῆς· τίκτεται γὰρ ὧδε τὰ ἀπὸ σωμάτων. Είπερ οὖν οίονται τὰ πάντα πληρ ροῦν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ποῖ ποτε ἡμῖν τὸ ἐξ αὐτοῦ κείσεται, καὶ τίνα τὸν ἴδιον εὑρήσει τόπον ; Β. Αριστα ἔφης, ὡς ἔσται τις ἐντεῦθεν οὐ με τρία πληθὺς ἀνοσίων ἐννοιῶν. Παραιτητέον τοιγαρ οὖν τὸ τῆς γεννήσεως χρῆμα, καὶ μὴ νοείσθω, φη- σὶν, ἀληθὲς ἐπὶ Θεοῦ. Συνοικήσεται γάρ οὕτως καὶ ἡ τῶν λογισμῶν ἀτοπία. Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸν ἀκριβῆ τῆς πίστεως διαλακτίσαι λόγον. Πῶς γὰρ ἂν ἔτι τὸ ἐν Τριάδι ταυτὸν ἡ θεία τε καὶ ἄφραστος κεκ τήσεται φύσις, εἰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως ἀναι ρήσομεν τρόπον; Τερθρεία, οἶμαι, ταυτί, καὶ φρενα βλαβείας Ἰουδαϊκῆς ἀπαίδευτον θράσης. Ἐν ἴσῳ τὴ οὖν ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοί, τοῖς ἕνα μὲν εἶναι δοξάζουσι τὸν τῶν ὅλων γενεσιουργόν καὶ Πατέρα Θεόν, μὴ μὴν ἔτι παραδεδειγμένοις τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τί δὲ δὴ καὶ τὸ καταλεύειν αὐτὸν διακωλύσειεν ἂν, ἐγκαλοῦντας Ἰουδαϊκῶς· « Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλας- φημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ων, ποιεῖς ἑαυτὸν Θεόν ; ο Εἰ γὰρ δὴ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον ἀνας- ρήσουσι δυσσεβῶς, οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς εἰς τοῦτο λει πὸν ἐννοιῶν ἐλαφρίας καταφοιτήσειεν, ὡς Θεὸν εἰ ναι κατὰ φύσιν οἴεσθαι τὸν Υἱόν, διακεκλήσθαι δὲ μόνον, καθὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ εἰσποίητον ἀλη θῶς τὸ τῆς θεότητος όνομα λαχεῖν, ὡς οὐκ ἐξ αὐτῆς πεφηνότα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Επειδή . δὲ κατ᾽ ἐκείνους, Υἱὸς μὲν οὐκ ἔτι, τελεῖ δὲ, ὡς ἔοι· κεν, σὺν ἡμῖν ἐν κτίσμασι, λελυτρώμεθα μὲν οὗ του τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, προσο κυνοῦντες αὐτῷ, δυσσεβείας δὲ τῆς ἐπὶ τούτῳ γρά ψεται μὲν ἡμᾶς οὐκ ἐν δίκῃ Θεὸς, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον ἀναθήσει τὰς αἰτίας, επείπερ εἰσάγων τὴν πρωτό τοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· « Καὶ προσκυνητή. τωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ. › Ὁ δὲ καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνούμενος, καὶ τὴν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρέπουσαν δόξαν ὡς οἰκείαν ἔχων, πῶς οὐκ ἂν εἴη καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς φυσικῶς, διά τα τοῦτο Θεός; Αἰσθάνῃ τὴ οὖν εἰς οἷον αὐτοῖς κατα στρέφει τέλος, τὸ δεῖν οἴεσθαι, μήτε ἀληθῆ τὴν γές S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. titur, corpus quoque esse censebitur : si corpus, in loco utique erit, et magnitudine ac quantitate. Si quantitate prædita, circumscriptionem non vitabit. Hæc sequitur aliorum argumentorum agmen corpo- rum ei proprietates attribuens, et rationum absnr- ditas intolerabilis. B. Ipse quoque assentior. A. Non enim, o charum caput, istud etiam dicere verebor unquam. B. Quidnamn? A. Quippe si corporum moribus ac legibus etiam obnoxia Dei ac Patris natura, gignet quidem, neque id citra passionem, sed divisionem perferet, erit ntique id quod gignetur in aliquo suo situ ac loco, maxime cum ex quantitate genitoris prodierit : sic enim res corporea gignuntur. Si ergo implere cuncta Deum ac Patrem existimant, ubinam demum con- sistet iis qui ex illo procedit, et quem sibi locum inveniet? B. Recte monuisti inde maximam impiarum ra- tiocinationum vim erupturam. Repudiandum est Igitur ipsum generationis negotium, nec de Deo vere dici censendum est, inquiunt. Sic enim ratiocina - tionum absurditas una peribit. A. Atqui nihil aliud istud est quam accuratam fidei rationem calce repellere. Quomodo enim iden- titatem in Trinitate natura divina et ineffabilis ha - bitura demum est, si verum illum generationis mo- dum tollemus? Argutiæ sunt isthæc, opinor, et inepta vecordiæ Judaicæ temeritas. Similes ergo nos eis quoque erimus, qui unum quidem opinantur esse rerum omnium auctorem ac parentem Deuin, neque tamen Dominum nostrum Jesum Christum admit- tunt. Quid velal porro quominus eum quoque lapi- dibus petamus, Judæorum instar exprobrantes : • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphe- mia, quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum ” ? › Si enim verum generationis modum impie sustu- lerint, nemo sane, ut reor, eo levitatis venerit ut Filium natura Deum esse putet, sed sicuti nos id appellationis solum indeptum et ascititium revera divinitatis nomen sortitum, tanquam ex ipsa Dei ac Patris substantia minime prodierit. Cum au- tem, ut ill volunt, non jam sit Filius, sed inter B C creaturas nobiscum censeatur, nullo quidem modo D ab adoratione creaturæ præ Creatore soluti sumus, rum adorantes, sed ejus impietatis notam haud juste nobis Deus affinget, imo ejus criminis reum se prodet, quandoquidem primogenitum in orbem introduceus, ait : « Et adorent eum omnes angel Del 4. » Qui autem ab ipsis quoque sanctis angelis adoratur, et Deo Patri convenientem gloriam ceu propriam ac suam habet, quomodo ex Patre non erit etiam naturaliter, et ob istud Deus? Intelligis ergo quem exitum habeat illa opinio, qua‘nec in Deo veram generationem admittunt, nec patiuntur ut ipse pro sua natura gignal Filium, nihil curiosius » Joan. 1, 35. llebr. 1, 6.

πεπόσωται, μὴ φευγέτω περιγραφήν. Εψεται δὲ τούτοις, καὶ ἑτέρων ἡμῖν ἐννοιῶν ἑσμὸς, τὰ σωμάτων ίδια καταχέων αὐτῆς, καὶ λογισμῶν ἀτοπία δεινή. Α πάντως που, καὶ ἐν μεγέθει, καὶ ποσῷ. Καὶ ἐπειδὴ Β. Σύμφημι κἀγώ. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, καὶ τόδε εἰπεῖν καταδεί σαιμ' ἂν οὐδαμῶς. Β. Τὸ ποίον ; Α. Εἰ γὰρ τοῖς τῶν σωμάτων ἔθεσί τε καὶ νόμοις, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπενεχθεῖσα φύσις, τέξει ται μὲν καὶ οὐ δίχα πάθους, υπομενεῖ δὲ τὸν μερι- σμόν, ἔσται που πάντως καὶ ἐν ἰδίᾳ τινὶ θέσει τε καὶ τόπῳ τὸ γεννώμενον, ἅτε δὴ εἰσάπαν τῆς τοῦ τεχόντος ποσότητος ἐκπεφοιτηκῆς· τίκτεται γὰρ ὧδε τὰ ἀπὸ σωμάτων. Είπερ οὖν οίονται τὰ πάντα πληρ ροῦν τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, ποῖ ποτε ἡμῖν τὸ ἐξ αὐτοῦ κείσεται, καὶ τίνα τὸν ἴδιον εὑρήσει τόπον ; Β. Αριστα ἔφης, ὡς ἔσται τις ἐντεῦθεν οὐ με τρία πληθὺς ἀνοσίων ἐννοιῶν. Παραιτητέον τοιγαρ οὖν τὸ τῆς γεννήσεως χρῆμα, καὶ μὴ νοείσθω, φη- σὶν, ἀληθὲς ἐπὶ Θεοῦ. Συνοικήσεται γάρ οὕτως καὶ ἡ τῶν λογισμῶν ἀτοπία. Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὸν ἀκριβῆ τῆς πίστεως διαλακτίσαι λόγον. Πῶς γὰρ ἂν ἔτι τὸ ἐν Τριάδι ταυτὸν ἡ θεία τε καὶ ἄφραστος κεκ τήσεται φύσις, εἰ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως ἀναι ρήσομεν τρόπον; Τερθρεία, οἶμαι, ταυτί, καὶ φρενα βλαβείας Ἰουδαϊκῆς ἀπαίδευτον θράσης. Ἐν ἴσῳ τὴ οὖν ἐσόμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτοί, τοῖς ἕνα μὲν εἶναι δοξάζουσι τὸν τῶν ὅλων γενεσιουργόν καὶ Πατέρα Θεόν, μὴ μὴν ἔτι παραδεδειγμένοις τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Τί δὲ δὴ καὶ τὸ καταλεύειν αὐτὸν διακωλύσειεν ἂν, ἐγκαλοῦντας Ἰουδαϊκῶς· « Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλας- φημίας, ὅτι σὺ ἄνθρωπος ων, ποιεῖς ἑαυτὸν Θεόν ; ο Εἰ γὰρ δὴ τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον ἀνας- ρήσουσι δυσσεβῶς, οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς εἰς τοῦτο λει πὸν ἐννοιῶν ἐλαφρίας καταφοιτήσειεν, ὡς Θεὸν εἰ ναι κατὰ φύσιν οἴεσθαι τὸν Υἱόν, διακεκλήσθαι δὲ μόνον, καθὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ εἰσποίητον ἀλη θῶς τὸ τῆς θεότητος όνομα λαχεῖν, ὡς οὐκ ἐξ αὐτῆς πεφηνότα τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Επειδή . δὲ κατ᾽ ἐκείνους, Υἱὸς μὲν οὐκ ἔτι, τελεῖ δὲ, ὡς ἔοι· κεν, σὺν ἡμῖν ἐν κτίσμασι, λελυτρώμεθα μὲν οὗ του τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, προσο κυνοῦντες αὐτῷ, δυσσεβείας δὲ τῆς ἐπὶ τούτῳ γρά ψεται μὲν ἡμᾶς οὐκ ἐν δίκῃ Θεὸς, ἑαυτῷ δὲ μᾶλλον ἀναθήσει τὰς αἰτίας, επείπερ εἰσάγων τὴν πρωτό τοκον εἰς τὴν οἰκουμένην, λέγει· « Καὶ προσκυνητή. τωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ. › Ὁ δὲ καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνούμενος, καὶ τὴν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ πρέπουσαν δόξαν ὡς οἰκείαν ἔχων, πῶς οὐκ ἂν εἴη καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς φυσικῶς, διά τα τοῦτο Θεός; Αἰσθάνῃ τὴ οὖν εἰς οἷον αὐτοῖς κατα στρέφει τέλος, τὸ δεῖν οἴεσθαι, μήτε ἀληθῆ τὴν γές S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. titur, corpus quoque esse censebitur : si corpus, in loco utique erit, et magnitudine ac quantitate. Si quantitate prædita, circumscriptionem non vitabit. Hæc sequitur aliorum argumentorum agmen corpo- rum ei proprietates attribuens, et rationum absnr- ditas intolerabilis. B. Ipse quoque assentior. A. Non enim, o charum caput, istud etiam dicere verebor unquam. B. Quidnamn? A. Quippe si corporum moribus ac legibus etiam obnoxia Dei ac Patris natura, gignet quidem, neque id citra passionem, sed divisionem perferet, erit ntique id quod gignetur in aliquo suo situ ac loco, maxime cum ex quantitate genitoris prodierit : sic enim res corporea gignuntur. Si ergo implere cuncta Deum ac Patrem existimant, ubinam demum con- sistet iis qui ex illo procedit, et quem sibi locum inveniet? B. Recte monuisti inde maximam impiarum ra- tiocinationum vim erupturam. Repudiandum est Igitur ipsum generationis negotium, nec de Deo vere dici censendum est, inquiunt. Sic enim ratiocina - tionum absurditas una peribit. A. Atqui nihil aliud istud est quam accuratam fidei rationem calce repellere. Quomodo enim iden- titatem in Trinitate natura divina et ineffabilis ha - bitura demum est, si verum illum generationis mo- dum tollemus? Argutiæ sunt isthæc, opinor, et inepta vecordiæ Judaicæ temeritas. Similes ergo nos eis quoque erimus, qui unum quidem opinantur esse rerum omnium auctorem ac parentem Deuin, neque tamen Dominum nostrum Jesum Christum admit- tunt. Quid velal porro quominus eum quoque lapi- dibus petamus, Judæorum instar exprobrantes : • De bono opere non lapidamus te, sed de blasphe- mia, quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum ” ? › Si enim verum generationis modum impie sustu- lerint, nemo sane, ut reor, eo levitatis venerit ut Filium natura Deum esse putet, sed sicuti nos id appellationis solum indeptum et ascititium revera divinitatis nomen sortitum, tanquam ex ipsa Dei ac Patris substantia minime prodierit. Cum au- tem, ut ill volunt, non jam sit Filius, sed inter B C creaturas nobiscum censeatur, nullo quidem modo D ab adoratione creaturæ præ Creatore soluti sumus, rum adorantes, sed ejus impietatis notam haud juste nobis Deus affinget, imo ejus criminis reum se prodet, quandoquidem primogenitum in orbem introduceus, ait : « Et adorent eum omnes angel Del 4. » Qui autem ab ipsis quoque sanctis angelis adoratur, et Deo Patri convenientem gloriam ceu propriam ac suam habet, quomodo ex Patre non erit etiam naturaliter, et ob istud Deus? Intelligis ergo quem exitum habeat illa opinio, qua‘nec in Deo veram generationem admittunt, nec patiuntur ut ipse pro sua natura gignal Filium, nihil curiosius » Joan. 1, 35. llebr. 1, 6.

νησιν ἐπὶ Θεοῦ, μήτε μὴν ἐθέλειν ἐξν τὸ, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως ἀποτίκτειν αὐτόν, πολυπραγμονοῦντας οὐδὲν, ἐπιρρίπτειν δὲ, ὥσπερ ἐξ ἀφύκτου λοιπόν ἀνάγκης, αὐτῷ τομὰς καὶ ἀποῤῥοήν, κατὰ τῶν σωμάτων ίδια πάθη; Β. Συνίημι μέν· πῶς δ᾽ ἂν τέκοι, φασί, καὶ οὐχε πάντη τε καὶ πάντως έψεται τὸ παθεῖν; Δ. Οτι, καθάπερ ἔφθην εἰπών, οὐχὶ τοῖς σωμάτων νόμοις ὑπεζεῦχθαι τὸ ἀσώματον, ὑπονοεῖν εὐσεβές, οὐδὲ ἐπεί τοι μετὰ πάθος καὶ μερισμὸν ἀποτίκτει τὸ σῶμα, τέκοι ἂν ἀπαραλλάκτως ὧδὶ τὸ ἀσώματον· ἀλλ' ὥσπερ ἐστὶ κατά γε τὸν τοῦ εἶναι λόγον έτε- ροίως ἔχον παρὰ τὸ σῶμα, καὶ τὸν τῆς γεννήσεως τρόπον έξει που πάντως αὐτῷ πρέποντα τε καὶ ἴδιον. Καὶ ἐπειδήπερ ἐν χρόνῳ τὸ σῶμα γεννά, τέξεται που πάντως οὐχ ὁμοίως τὸ ἀσώματον. Εκαστον γὰρ, οἶμαι, τῶν ὄντων, οὐχὶ τοῖς ἑτέρου πάντως, ἀλλ' ἰδίοις τισὶν ὑποκείσεται νόμοις· καὶ κοινὸν μὲν τοῖς οὖσι τὸ εἶναι, διανέμει δ' οὖν ὅμως ἡ φύσις ἑκάστῳ την ετερότητα, θεσμοῖς ἰδίοις εξείργουσα πρὸς τὸ μὴ οὕτως ἔχειν εἰσάπαν, ὥσπερ ἂν εἴη τὸ ἕτερον ὑπεζεύχθω δὴ οὖν ἔθεσι μὲν καὶ νόμοις τοῖς τῶν σωμάτων, τὰ σώματα, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτὰ, καὶ πασχέτω τοὺς μεριμνούς [γρ. μερισμούς], ἀνείσθω δὲ τὸ ἀσώματος εἰς ἰδίους αὖ λόγους, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτό, πάθους καὶ τομῆς ἐλευθέραν ἔχον τὴν φύσιν. Καὶ εἰ ἐφίκοιτο μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸ διειδέναι δύνασθαι, τίνα μὲν τρόπον τὸ σῶμα γεννά, συνίησε δὲ οὐκέτι τὴν τῆς ἀσωμάτου φύσεως γέννησιν, τί μὴ μᾶλλον ἑαυτὸν ἀμαθίας γράψεται; Τὸ δὲ δὴ μεῖζόν τε καὶ ἄμεινον ἢ κατὰ σῶμα, πολὺ μᾶλλον δὲ ἀσυγκρί- τως ὑπερκείμενον, εἰς τὸν τοῦ χείρονος καταβιάζεται τόπον, καὶ τὰ μηδαμόθεν αὐτῷ προσήκοντα πάθη προσάπτων, οὐκ ερυθριᾷ. Καὶ εἰ, ὅπερ ἡμῖν οὐ συν- είναι όλον, ἢ ἀνέφικτον εἰδέναι, τοῦτο δὲ πάντως καὶ ἀναιρήσομεν; Ἐπειδὴ δὲ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατὴρ, οὐκ ἄν τις ἐκμάθοι, μείων γὰρ, οἶμαι, τοῦ τοιοῦδε πᾶς νοῦς, δυσσεβούντων ἀναιδέστερον, καὶ μηδὲ αὐτὸν εἶναι λεγόντων, ἢ γοῦν, ἐπεί τοι τῶν ὄνο των δημιουργικῶς ἀπαθὸς οὐδὲν, διατεινέσθων ὅτι πείσεταί τι καὶ αὐτὸς εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τοῖς τῶν γεννητῶν ὑποπεσείναι θεσμοῖς, ἀγέννητος ών. Αλλ', οἶμαι, λόγος οὐδεὶς καταθήσειεν ἂν εἰς γε δὴ τοῦτο Θεόν· μένει δὲ πάντως ερηρεισμένως, ἐν οἷς εἶναι πεπίστευται. Β. Μένει γάρ, επεί τοι φύσις ή θεία παντελῶς ἀκλόνητος. Αλλ' εἰ γεγέννηκε, φησίν, ὁ Θεός, προ επινοηθήσεται πάντως τοῦ Υἱοῦ, καὶ προϋφιστήξει τοῦ ἰδίου γεννήματος. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ δὲ πάλιν, ὡς εἰ μὴ τοῖς τῶν σω μάτων ἔποιτό τε καὶ ὑποπίπτοι θεσμοῖς τὸ ἀσώμα. τον, γεννήσει που πάντως καθ' ἑαυτὸ, καὶ οὐ κατὰ σώματος φύσιν. Τὰ μὲν γὰρ, προϋφεστάναι τε καὶ προνοεῖσθαι τῶν γεννωμένων, ἀναγκαῖος, ὡς ἔοικε, καὶ δυσδιεξίτητος κομιδῇ δείξει λόγος, καὶ πρεσβυ- τέραν ἔχειν τὴν δόξαν τοῦ εἶναι, εἴπερ ἐστὶν ἓν ἐξ ἑνὸς, καὶ ὡς ἐκ πρώτου τὸ δεύτερον, πρόεισί τε κατά χρόνον, οὐκ ἀνάρχως ἐκφυόμενα τοῖς ειωθόσι γενναν, ἐπείτε, μηδὲ αὐτὴν τῆς ἑαυτῶν γεννήσεως άναρχον ει DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A scrutantes, sed ei velut inevitabili quadam neces. sitate divisiones et luxum aliogunt, cujusmodi corporibus videinus accidere? B. Intelligo : sed quomodo gignet, inquiunt, ila tamen ut citra passiouem id fiat? A. Quoniam, ut ante dixi, pia res est putare cor- porum legibus obnoxiam non esse rem incorpoream, neque quia corpus cum divisione et passione gignit, ita simili prorsus moulo rem incorpoream gignere : verumtamen quemadmodum ratione naturæ differt • corpore, ita sibi convenientem alique ac pro- prium habebit generationis modum. Et cum in tem- pore corpus gignat, non utique gignet eodem modo res incorporea. Unaquæque enim res, opinor, non alterius profecto, sed suis ipsa subjacebit legibus, et esse quidem, commune est omnibus, verumtamen unicuique diversitaten tribuit natura, suis legibus prohibens ne eodem se habeat prorsus modo quo aliud. Subficientur itaque moribus ac legibus cor- porum corpora, el generabunt suo more, et divi- siones patientur : quod autem incorporeum est ad suas revocabitur rationes, et gignet suo modo, pas- sionis ac divisionis expertem naturam habens. Quod si dispicere potest animus quo pacto corpus gignal, neque dum incorporeæ naturæ generationem intel- ligit, quidni se accusat ignorantia ? Jamn vero quod majus ac praestantius est corpore et incomparabiliter @ supereminet, in deterioris locum detrudit, passiones affingere non erubescit quæ nullo modo ei conveniunt. An vero si quid intellectu difficile est aut incomprehensibile, hoc nos funditus illico tol- lemus? Cum ergo quid sit secundum naturam Pater nemo percipiat nullius eniin mnens, opinor, id un- quam assequetur), impudentius blasphemnent, ac ne ipsum quidem esse dicant : aut sane, cum nulla res creata passionis sit expers, contendant ipsum etiam aliquid in sua natura passurum, et rerum genitarum tegibus subditum iri, quamvis sit ingenitus. Sed nula ratio Deum, ut opinor, eo detruserit : quin manet omnino firmus in co statu in quo esse cre- ditor. B. Manet profecto, quandoquidem natura divina noveri prorsus nequit. Sed si Deus genuit, inquiunt, prius omnino intelligetur quam Pilius, et prius ex- sistet quam suum genimen. A. Repetam igitur quod, nisi leges corporum se- quatur iisque subjaceat, res incorporea suo more plane genitura sit, non lege corporis. Nam illa præexsistere, et prius intelligi quam res quæ gi- gnuntur, etiam eorum ortum antiquiorem censendum esse, necessaria et invicta ratio probabit, siqui- dem est unum ex uno, ac velut ex primo secundum, et in tempore prodeunt, non absque principio ex ¡is quæ gignere solent, prognata, quandoquidem ne ipsam quidem generationis suæ radicem principii

νησιν ἐπὶ Θεοῦ, μήτε μὴν ἐθέλειν ἐξν τὸ, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως ἀποτίκτειν αὐτόν, πολυπραγμονοῦντας οὐδὲν, ἐπιρρίπτειν δὲ, ὥσπερ ἐξ ἀφύκτου λοιπόν ἀνάγκης, αὐτῷ τομὰς καὶ ἀποῤῥοήν, κατὰ τῶν σωμάτων ίδια πάθη; Β. Συνίημι μέν· πῶς δ᾽ ἂν τέκοι, φασί, καὶ οὐχε πάντη τε καὶ πάντως έψεται τὸ παθεῖν; Δ. Οτι, καθάπερ ἔφθην εἰπών, οὐχὶ τοῖς σωμάτων νόμοις ὑπεζεῦχθαι τὸ ἀσώματον, ὑπονοεῖν εὐσεβές, οὐδὲ ἐπεί τοι μετὰ πάθος καὶ μερισμὸν ἀποτίκτει τὸ σῶμα, τέκοι ἂν ἀπαραλλάκτως ὧδὶ τὸ ἀσώματον· ἀλλ' ὥσπερ ἐστὶ κατά γε τὸν τοῦ εἶναι λόγον έτε- ροίως ἔχον παρὰ τὸ σῶμα, καὶ τὸν τῆς γεννήσεως τρόπον έξει που πάντως αὐτῷ πρέποντα τε καὶ ἴδιον. Καὶ ἐπειδήπερ ἐν χρόνῳ τὸ σῶμα γεννά, τέξεται που πάντως οὐχ ὁμοίως τὸ ἀσώματον. Εκαστον γὰρ, οἶμαι, τῶν ὄντων, οὐχὶ τοῖς ἑτέρου πάντως, ἀλλ' ἰδίοις τισὶν ὑποκείσεται νόμοις· καὶ κοινὸν μὲν τοῖς οὖσι τὸ εἶναι, διανέμει δ' οὖν ὅμως ἡ φύσις ἑκάστῳ την ετερότητα, θεσμοῖς ἰδίοις εξείργουσα πρὸς τὸ μὴ οὕτως ἔχειν εἰσάπαν, ὥσπερ ἂν εἴη τὸ ἕτερον ὑπεζεύχθω δὴ οὖν ἔθεσι μὲν καὶ νόμοις τοῖς τῶν σωμάτων, τὰ σώματα, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτὰ, καὶ πασχέτω τοὺς μεριμνούς [γρ. μερισμούς], ἀνείσθω δὲ τὸ ἀσώματος εἰς ἰδίους αὖ λόγους, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτό, πάθους καὶ τομῆς ἐλευθέραν ἔχον τὴν φύσιν. Καὶ εἰ ἐφίκοιτο μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸ διειδέναι δύνασθαι, τίνα μὲν τρόπον τὸ σῶμα γεννά, συνίησε δὲ οὐκέτι τὴν τῆς ἀσωμάτου φύσεως γέννησιν, τί μὴ μᾶλλον ἑαυτὸν ἀμαθίας γράψεται; Τὸ δὲ δὴ μεῖζόν τε καὶ ἄμεινον ἢ κατὰ σῶμα, πολὺ μᾶλλον δὲ ἀσυγκρί- τως ὑπερκείμενον, εἰς τὸν τοῦ χείρονος καταβιάζεται τόπον, καὶ τὰ μηδαμόθεν αὐτῷ προσήκοντα πάθη προσάπτων, οὐκ ερυθριᾷ. Καὶ εἰ, ὅπερ ἡμῖν οὐ συν- είναι όλον, ἢ ἀνέφικτον εἰδέναι, τοῦτο δὲ πάντως καὶ ἀναιρήσομεν; Ἐπειδὴ δὲ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατὴρ, οὐκ ἄν τις ἐκμάθοι, μείων γὰρ, οἶμαι, τοῦ τοιοῦδε πᾶς νοῦς, δυσσεβούντων ἀναιδέστερον, καὶ μηδὲ αὐτὸν εἶναι λεγόντων, ἢ γοῦν, ἐπεί τοι τῶν ὄνο των δημιουργικῶς ἀπαθὸς οὐδὲν, διατεινέσθων ὅτι πείσεταί τι καὶ αὐτὸς εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τοῖς τῶν γεννητῶν ὑποπεσείναι θεσμοῖς, ἀγέννητος ών. Αλλ', οἶμαι, λόγος οὐδεὶς καταθήσειεν ἂν εἰς γε δὴ τοῦτο Θεόν· μένει δὲ πάντως ερηρεισμένως, ἐν οἷς εἶναι πεπίστευται. Β. Μένει γάρ, επεί τοι φύσις ή θεία παντελῶς ἀκλόνητος. Αλλ' εἰ γεγέννηκε, φησίν, ὁ Θεός, προ επινοηθήσεται πάντως τοῦ Υἱοῦ, καὶ προϋφιστήξει τοῦ ἰδίου γεννήματος. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ δὲ πάλιν, ὡς εἰ μὴ τοῖς τῶν σω μάτων ἔποιτό τε καὶ ὑποπίπτοι θεσμοῖς τὸ ἀσώμα. τον, γεννήσει που πάντως καθ' ἑαυτὸ, καὶ οὐ κατὰ σώματος φύσιν. Τὰ μὲν γὰρ, προϋφεστάναι τε καὶ προνοεῖσθαι τῶν γεννωμένων, ἀναγκαῖος, ὡς ἔοικε, καὶ δυσδιεξίτητος κομιδῇ δείξει λόγος, καὶ πρεσβυ- τέραν ἔχειν τὴν δόξαν τοῦ εἶναι, εἴπερ ἐστὶν ἓν ἐξ ἑνὸς, καὶ ὡς ἐκ πρώτου τὸ δεύτερον, πρόεισί τε κατά χρόνον, οὐκ ἀνάρχως ἐκφυόμενα τοῖς ειωθόσι γενναν, ἐπείτε, μηδὲ αὐτὴν τῆς ἑαυτῶν γεννήσεως άναρχον ει DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A scrutantes, sed ei velut inevitabili quadam neces. sitate divisiones et luxum aliogunt, cujusmodi corporibus videinus accidere? B. Intelligo : sed quomodo gignet, inquiunt, ila tamen ut citra passiouem id fiat? A. Quoniam, ut ante dixi, pia res est putare cor- porum legibus obnoxiam non esse rem incorpoream, neque quia corpus cum divisione et passione gignit, ita simili prorsus moulo rem incorpoream gignere : verumtamen quemadmodum ratione naturæ differt • corpore, ita sibi convenientem alique ac pro- prium habebit generationis modum. Et cum in tem- pore corpus gignat, non utique gignet eodem modo res incorporea. Unaquæque enim res, opinor, non alterius profecto, sed suis ipsa subjacebit legibus, et esse quidem, commune est omnibus, verumtamen unicuique diversitaten tribuit natura, suis legibus prohibens ne eodem se habeat prorsus modo quo aliud. Subficientur itaque moribus ac legibus cor- porum corpora, el generabunt suo more, et divi- siones patientur : quod autem incorporeum est ad suas revocabitur rationes, et gignet suo modo, pas- sionis ac divisionis expertem naturam habens. Quod si dispicere potest animus quo pacto corpus gignal, neque dum incorporeæ naturæ generationem intel- ligit, quidni se accusat ignorantia ? Jamn vero quod majus ac praestantius est corpore et incomparabiliter @ supereminet, in deterioris locum detrudit, passiones affingere non erubescit quæ nullo modo ei conveniunt. An vero si quid intellectu difficile est aut incomprehensibile, hoc nos funditus illico tol- lemus? Cum ergo quid sit secundum naturam Pater nemo percipiat nullius eniin mnens, opinor, id un- quam assequetur), impudentius blasphemnent, ac ne ipsum quidem esse dicant : aut sane, cum nulla res creata passionis sit expers, contendant ipsum etiam aliquid in sua natura passurum, et rerum genitarum tegibus subditum iri, quamvis sit ingenitus. Sed nula ratio Deum, ut opinor, eo detruserit : quin manet omnino firmus in co statu in quo esse cre- ditor. B. Manet profecto, quandoquidem natura divina noveri prorsus nequit. Sed si Deus genuit, inquiunt, prius omnino intelligetur quam Pilius, et prius ex- sistet quam suum genimen. A. Repetam igitur quod, nisi leges corporum se- quatur iisque subjaceat, res incorporea suo more plane genitura sit, non lege corporis. Nam illa præexsistere, et prius intelligi quam res quæ gi- gnuntur, etiam eorum ortum antiquiorem censendum esse, necessaria et invicta ratio probabit, siqui- dem est unum ex uno, ac velut ex primo secundum, et in tempore prodeunt, non absque principio ex ¡is quæ gignere solent, prognata, quandoquidem ne ipsam quidem generationis suæ radicem principii

νησιν ἐπὶ Θεοῦ, μήτε μὴν ἐθέλειν ἐξν τὸ, ὅπως ἂν ἔχοι φύσεως ἀποτίκτειν αὐτόν, πολυπραγμονοῦντας οὐδὲν, ἐπιρρίπτειν δὲ, ὥσπερ ἐξ ἀφύκτου λοιπόν ἀνάγκης, αὐτῷ τομὰς καὶ ἀποῤῥοήν, κατὰ τῶν σωμάτων ίδια πάθη; Β. Συνίημι μέν· πῶς δ᾽ ἂν τέκοι, φασί, καὶ οὐχε πάντη τε καὶ πάντως έψεται τὸ παθεῖν; Δ. Οτι, καθάπερ ἔφθην εἰπών, οὐχὶ τοῖς σωμάτων νόμοις ὑπεζεῦχθαι τὸ ἀσώματον, ὑπονοεῖν εὐσεβές, οὐδὲ ἐπεί τοι μετὰ πάθος καὶ μερισμὸν ἀποτίκτει τὸ σῶμα, τέκοι ἂν ἀπαραλλάκτως ὧδὶ τὸ ἀσώματον· ἀλλ' ὥσπερ ἐστὶ κατά γε τὸν τοῦ εἶναι λόγον έτε- ροίως ἔχον παρὰ τὸ σῶμα, καὶ τὸν τῆς γεννήσεως τρόπον έξει που πάντως αὐτῷ πρέποντα τε καὶ ἴδιον. Καὶ ἐπειδήπερ ἐν χρόνῳ τὸ σῶμα γεννά, τέξεται που πάντως οὐχ ὁμοίως τὸ ἀσώματον. Εκαστον γὰρ, οἶμαι, τῶν ὄντων, οὐχὶ τοῖς ἑτέρου πάντως, ἀλλ' ἰδίοις τισὶν ὑποκείσεται νόμοις· καὶ κοινὸν μὲν τοῖς οὖσι τὸ εἶναι, διανέμει δ' οὖν ὅμως ἡ φύσις ἑκάστῳ την ετερότητα, θεσμοῖς ἰδίοις εξείργουσα πρὸς τὸ μὴ οὕτως ἔχειν εἰσάπαν, ὥσπερ ἂν εἴη τὸ ἕτερον ὑπεζεύχθω δὴ οὖν ἔθεσι μὲν καὶ νόμοις τοῖς τῶν σωμάτων, τὰ σώματα, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτὰ, καὶ πασχέτω τοὺς μεριμνούς [γρ. μερισμούς], ἀνείσθω δὲ τὸ ἀσώματος εἰς ἰδίους αὖ λόγους, καὶ γεννάτω καθ' ἑαυτό, πάθους καὶ τομῆς ἐλευθέραν ἔχον τὴν φύσιν. Καὶ εἰ ἐφίκοιτο μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸ διειδέναι δύνασθαι, τίνα μὲν τρόπον τὸ σῶμα γεννά, συνίησε δὲ οὐκέτι τὴν τῆς ἀσωμάτου φύσεως γέννησιν, τί μὴ μᾶλλον ἑαυτὸν ἀμαθίας γράψεται; Τὸ δὲ δὴ μεῖζόν τε καὶ ἄμεινον ἢ κατὰ σῶμα, πολὺ μᾶλλον δὲ ἀσυγκρί- τως ὑπερκείμενον, εἰς τὸν τοῦ χείρονος καταβιάζεται τόπον, καὶ τὰ μηδαμόθεν αὐτῷ προσήκοντα πάθη προσάπτων, οὐκ ερυθριᾷ. Καὶ εἰ, ὅπερ ἡμῖν οὐ συν- είναι όλον, ἢ ἀνέφικτον εἰδέναι, τοῦτο δὲ πάντως καὶ ἀναιρήσομεν; Ἐπειδὴ δὲ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Πατὴρ, οὐκ ἄν τις ἐκμάθοι, μείων γὰρ, οἶμαι, τοῦ τοιοῦδε πᾶς νοῦς, δυσσεβούντων ἀναιδέστερον, καὶ μηδὲ αὐτὸν εἶναι λεγόντων, ἢ γοῦν, ἐπεί τοι τῶν ὄνο των δημιουργικῶς ἀπαθὸς οὐδὲν, διατεινέσθων ὅτι πείσεταί τι καὶ αὐτὸς εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τοῖς τῶν γεννητῶν ὑποπεσείναι θεσμοῖς, ἀγέννητος ών. Αλλ', οἶμαι, λόγος οὐδεὶς καταθήσειεν ἂν εἰς γε δὴ τοῦτο Θεόν· μένει δὲ πάντως ερηρεισμένως, ἐν οἷς εἶναι πεπίστευται. Β. Μένει γάρ, επεί τοι φύσις ή θεία παντελῶς ἀκλόνητος. Αλλ' εἰ γεγέννηκε, φησίν, ὁ Θεός, προ επινοηθήσεται πάντως τοῦ Υἱοῦ, καὶ προϋφιστήξει τοῦ ἰδίου γεννήματος. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ δὲ πάλιν, ὡς εἰ μὴ τοῖς τῶν σω μάτων ἔποιτό τε καὶ ὑποπίπτοι θεσμοῖς τὸ ἀσώμα. τον, γεννήσει που πάντως καθ' ἑαυτὸ, καὶ οὐ κατὰ σώματος φύσιν. Τὰ μὲν γὰρ, προϋφεστάναι τε καὶ προνοεῖσθαι τῶν γεννωμένων, ἀναγκαῖος, ὡς ἔοικε, καὶ δυσδιεξίτητος κομιδῇ δείξει λόγος, καὶ πρεσβυ- τέραν ἔχειν τὴν δόξαν τοῦ εἶναι, εἴπερ ἐστὶν ἓν ἐξ ἑνὸς, καὶ ὡς ἐκ πρώτου τὸ δεύτερον, πρόεισί τε κατά χρόνον, οὐκ ἀνάρχως ἐκφυόμενα τοῖς ειωθόσι γενναν, ἐπείτε, μηδὲ αὐτὴν τῆς ἑαυτῶν γεννήσεως άναρχον ει DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A scrutantes, sed ei velut inevitabili quadam neces. sitate divisiones et luxum aliogunt, cujusmodi corporibus videinus accidere? B. Intelligo : sed quomodo gignet, inquiunt, ila tamen ut citra passiouem id fiat? A. Quoniam, ut ante dixi, pia res est putare cor- porum legibus obnoxiam non esse rem incorpoream, neque quia corpus cum divisione et passione gignit, ita simili prorsus moulo rem incorpoream gignere : verumtamen quemadmodum ratione naturæ differt • corpore, ita sibi convenientem alique ac pro- prium habebit generationis modum. Et cum in tem- pore corpus gignat, non utique gignet eodem modo res incorporea. Unaquæque enim res, opinor, non alterius profecto, sed suis ipsa subjacebit legibus, et esse quidem, commune est omnibus, verumtamen unicuique diversitaten tribuit natura, suis legibus prohibens ne eodem se habeat prorsus modo quo aliud. Subficientur itaque moribus ac legibus cor- porum corpora, el generabunt suo more, et divi- siones patientur : quod autem incorporeum est ad suas revocabitur rationes, et gignet suo modo, pas- sionis ac divisionis expertem naturam habens. Quod si dispicere potest animus quo pacto corpus gignal, neque dum incorporeæ naturæ generationem intel- ligit, quidni se accusat ignorantia ? Jamn vero quod majus ac praestantius est corpore et incomparabiliter @ supereminet, in deterioris locum detrudit, passiones affingere non erubescit quæ nullo modo ei conveniunt. An vero si quid intellectu difficile est aut incomprehensibile, hoc nos funditus illico tol- lemus? Cum ergo quid sit secundum naturam Pater nemo percipiat nullius eniin mnens, opinor, id un- quam assequetur), impudentius blasphemnent, ac ne ipsum quidem esse dicant : aut sane, cum nulla res creata passionis sit expers, contendant ipsum etiam aliquid in sua natura passurum, et rerum genitarum tegibus subditum iri, quamvis sit ingenitus. Sed nula ratio Deum, ut opinor, eo detruserit : quin manet omnino firmus in co statu in quo esse cre- ditor. B. Manet profecto, quandoquidem natura divina noveri prorsus nequit. Sed si Deus genuit, inquiunt, prius omnino intelligetur quam Pilius, et prius ex- sistet quam suum genimen. A. Repetam igitur quod, nisi leges corporum se- quatur iisque subjaceat, res incorporea suo more plane genitura sit, non lege corporis. Nam illa præexsistere, et prius intelligi quam res quæ gi- gnuntur, etiam eorum ortum antiquiorem censendum esse, necessaria et invicta ratio probabit, siqui- dem est unum ex uno, ac velut ex primo secundum, et in tempore prodeunt, non absque principio ex ¡is quæ gignere solent, prognata, quandoquidem ne ipsam quidem generationis suæ radicem principii

Δ ἔχει τὴν ρίζαν. Τὸ δὲ ἀνάρχως ὑπάρχον, καὶ τελευ τῶν οὐκ εἰδὸς, φημὶ δὴ Θεὸς, πῶς ἂν, είπέ μοι, τους τῆς ἰδίας φύσεως οὐκ ἀντιφέροιτο νόμοις, ἀρχὴν τῷ ἰδίῳ καὶ κατὰ φύσιν Υἱῷ, τὴν ἐν καιρῷ τε καὶ χρόνοις εἰσδεδεγμένην ; Εἴη γὰρ ἂν ὑπερανές φυλόν τε οὕτω τὸ γεννώμενον, εἰ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸ διαψεύσαιτο φύσιν· κείσεται δε, οἶμαι, τὸ χρῆμα λοιπόν, τερατολογίας οὐ μακράν. Τὸ γὰρ τοι πρὸς ἑτερότητα φυσικὴν διατετμῆσθαι δοκεῖν τοῦ γεννῶντος τὸ γεννώμενον, ἀμοιρήσειεν ἂν οὐ σφόδρα τοῦ τερατολογεῖσθαι πρέπειν. Οὐκοῦν ἀποτάξεται κατ' ιδίαν φύσιν τὸ ἀσώματον, οὐ τὴν ἐν χρόνῳ γέννησιν έχοντος τοῦ γεννήματος, ἀλλὰ τῇ τοῦ γεν νῶντος ὑπάρξει συνεπινοουμένου τε καὶ συνυφαστη κάτος, καὶ οὗ τί που κατόπιν ιόντος, εἴπερ ἐξ ἀνάρ που πέφηνεν ἀρχῆς, τῆς καὶ αὐτῶν αἰώνων ἀν ψκισμένης. ΠΟΙ Β. Ορθῶς ἔφης· πλην εἰ γένοιτο σαφής ο λόγος. καὶ καταβιβάζατό πως ἐπὶ τὴν τῶν γεννητῶν φύσιν, παραδείξειεν ἂν εὖ μάλα τὸ ζητούμενον. Τὰ γὰρ του τῶν νοημάτων διεχθρώσκοντα πολὺ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καταφανεστέραν ἂν ἔχει τὴν δήλωσιν, εξ δι' ἐναργῶν ἴοι παραδειγμάτων. Δ. Αληθὴς μὲν οὖν ὁ λόγος, ἀγαθέ, ἀλλ' εἰ τὴν τῶν ὄντων διασκέψαιο φύσιν, ἄρα ἂν ἔχοις ἀκριβῶς εἰπεῖν, οὕτω μάλιστα τῶν πάντων είκασται θεός, ὡς τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐμφέρειαν δύνασθαι λαχεῖν, καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχειν ; Β. Οὐδαμῶς, ἐπεί τοι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδὲν ἔν γε τοῖς τελοῦσιν ἐν γεννητοῖς· Α. Αγασθαι δὴ οὖν εὖ μάλα δεήσει τὸν ἱερὸν ἡμῖν ὑποφωνοῦντα Παῦλον· « Βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι, καὶ μὴν καὶ τὰ • Αρτι γινώσκω ἐκ μέρους, ν οὐκ ἐθαύμαστον ἐξω ὅσιον ἂν εἴη καὶ σοφόν. Β. Εΰ γε δή. Δ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπ' αὐτὴν ᾖ τάχος τὴν ἁγίαν Γραφήν. Δειμώνα δὲ ὅπως εὐφυά τε καὶ εὐανθῆ τοῖς ἐξ ὡρῶν βλαστήμασιν ἐκπεποικιλμένον, μελετ τῶν ἐν τάξει πετώμενοι, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα τῷ λόγῳ πρεπωδεστάτοις ἐνιζήσαντες παραδείγμασι, τὸν τῆς ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ νοῦν γεννήσεως ἐξεικονί ζωμεν τρόπον· καὶ καθάπερ οι λεπτοῖς ἐνιέντες γράμμασι τὸν τοῦ σώματος ὀφθαλμόν, φέρε καὶ αὐτ τοὶ τὸν νοῦν ἀπερείδοντες, και γοῦν ἐκ μέρους καὶ ὡς ἐν αἰνίγμασι τὴν θείαν ἡμῖν ὅπως ἔχει καταθρέ σωμεν φύσιν. Λόγῳ τοίνυν παρεικάζων τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ· Ἐξηρεύξατο, φησίν, ή καρδία μου λόγου ἀγαθόν. » Ιθι δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, και μας σπουδαίως ερομένῳ φράσον, ποῖος ἔν γε τουτοισί διακοπής και ἀποῤῥοῆς ἐπινοηθείη ἂν ἡ τρόπος ή τόπος; Τέξεται μὲν γὰρ καὶ προήσει λόγον τὸν ἐξ αὐτοῦ νοῦς ὁ ἀν θρώπινος, καὶ τὴν ἰσχνὴν ὠδῖνα κινήσας, ἀπερεύξεται τὸ δοκοῦν, καὶ ταῖς μὲν ἐκ βάθους εἰς τὸ ἄνω τε καὶ έξω διαδρομαίς, οὐσιώδη πως την γέννησιν ὁ λόγος · ἡμῖν ὑποπλάττεται. Καὶ εἶναι μέν τις ἕτερος παρά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. expertem habent. Quod autem est absque principio, nec finem novit, Deus nimirum, quomodo, quæso te, non repugnaret natura suæ legibus, si proprio naturalique Filio principium tempore definitum tri- bueret? Esset enim hoc pacto diversæ naturæ ac generis Filius, si Genitoris sui ementiretur naturam : adeoque res abesset baud procul a prodigio. Nam flium a patre distincum esse naturali diversitate, monstro certe non caruerit. Itaque secundum pro- priam naturam res incorporea giguet, sic ut proles non habeat in tempore generationem, sed cum ge- niteris natura simul intelligatur ac simul subsistat, nec ullatenus eo sit posterior, siquidem ex æterno principio prodiit quod est ipsis quoque sæculis ul- terius. B. Recte quidem : verumtamen, si clara sit oratio et ad rerum genitarum naturam deducatur, id quod quæritur utique planum faciet. Contemplationes enim quae longe auditorum capum excedunt, clariores utique fiunt, si per exempla manifesta du- cantur. A. Vere ais, o bone; sed si rerum naturam per- spexeris, an poteris certo dicere, tam absolutam ac præ omnibus perfectam esse Dei forinam, ut cujus libet rei similitudinem exprimere possit, et eodem prorsus modo se habere ? E B B. Nullo modo, siquidem nihil est secundum na- turam Deus, inter ea quæ creaturarum nomine cen- C sentur. A. Laudandus ergo erit sanctus Paulus dum ait : • Videmus enim jam per speculum et in æniginate ... Quinetiam illud : c Jam cognosco ex parle ',. » sine admiratione præterire, sancti et sapientis fuerit. B. Euge. A. Eandum igitur coufestim ad ipsam Scripturam sanctam. Apum autem instar pralum amœnun ac æsuivis quodammodo foribus variegatum pervoli- tantes, et exemplis huic disputationi maxime con- gruis insidentes, inedabilis et incomprehensibilis generationis modum effìngamus : et non secus ac ii qui oculorum aciem in minutiores litteras intendunt, agedum nos mente quoque intenta saltem ex parte D ac tanquam in ænigmatis quænam sit natura divina contemplemur. Verbo igitur assimilans Pater Filium: ‹ Eructavit, inquit, cor meum verbum, bonum ‘. Agedum itaque, amice, istud mibi studiosius per- contanti respondeto, ecquis in his sectionis ant luxus intelligi possit aut modus aut locus ? Parit cnim ac profert ex seipsa verbum mens hominis, et subtili partu eructat quod libet, et ex imo in altum ar foras ee erumpente, substantialem quodammodo generationem verbum nobis subinnuit. Et videtur quidem esse diversum ab eo quod profertur, sed neutiquaın dividitur : neque vero mens autiquior • Psal XLIV, 2. * Cor. xii, 12. • ibid.

Δ ἔχει τὴν ρίζαν. Τὸ δὲ ἀνάρχως ὑπάρχον, καὶ τελευ τῶν οὐκ εἰδὸς, φημὶ δὴ Θεὸς, πῶς ἂν, είπέ μοι, τους τῆς ἰδίας φύσεως οὐκ ἀντιφέροιτο νόμοις, ἀρχὴν τῷ ἰδίῳ καὶ κατὰ φύσιν Υἱῷ, τὴν ἐν καιρῷ τε καὶ χρόνοις εἰσδεδεγμένην ; Εἴη γὰρ ἂν ὑπερανές φυλόν τε οὕτω τὸ γεννώμενον, εἰ τὴν τοῦ τεχόντος αὐτὸ διαψεύσαιτο φύσιν· κείσεται δε, οἶμαι, τὸ χρῆμα λοιπόν, τερατολογίας οὐ μακράν. Τὸ γὰρ τοι πρὸς ἑτερότητα φυσικὴν διατετμῆσθαι δοκεῖν τοῦ γεννῶντος τὸ γεννώμενον, ἀμοιρήσειεν ἂν οὐ σφόδρα τοῦ τερατολογεῖσθαι πρέπειν. Οὐκοῦν ἀποτάξεται κατ' ιδίαν φύσιν τὸ ἀσώματον, οὐ τὴν ἐν χρόνῳ γέννησιν έχοντος τοῦ γεννήματος, ἀλλὰ τῇ τοῦ γεν νῶντος ὑπάρξει συνεπινοουμένου τε καὶ συνυφαστη κάτος, καὶ οὗ τί που κατόπιν ιόντος, εἴπερ ἐξ ἀνάρ που πέφηνεν ἀρχῆς, τῆς καὶ αὐτῶν αἰώνων ἀν ψκισμένης. ΠΟΙ Β. Ορθῶς ἔφης· πλην εἰ γένοιτο σαφής ο λόγος. καὶ καταβιβάζατό πως ἐπὶ τὴν τῶν γεννητῶν φύσιν, παραδείξειεν ἂν εὖ μάλα τὸ ζητούμενον. Τὰ γὰρ του τῶν νοημάτων διεχθρώσκοντα πολὺ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν, καταφανεστέραν ἂν ἔχει τὴν δήλωσιν, εξ δι' ἐναργῶν ἴοι παραδειγμάτων. Δ. Αληθὴς μὲν οὖν ὁ λόγος, ἀγαθέ, ἀλλ' εἰ τὴν τῶν ὄντων διασκέψαιο φύσιν, ἄρα ἂν ἔχοις ἀκριβῶς εἰπεῖν, οὕτω μάλιστα τῶν πάντων είκασται θεός, ὡς τὴν εἰς πᾶν ὁτιοῦν ἐμφέρειαν δύνασθαι λαχεῖν, καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχειν ; Β. Οὐδαμῶς, ἐπεί τοι Θεὸς κατὰ φύσιν οὐδὲν ἔν γε τοῖς τελοῦσιν ἐν γεννητοῖς· Α. Αγασθαι δὴ οὖν εὖ μάλα δεήσει τὸν ἱερὸν ἡμῖν ὑποφωνοῦντα Παῦλον· « Βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι' ἐσόπτρου καὶ ἐν αἰνίγματι, καὶ μὴν καὶ τὰ • Αρτι γινώσκω ἐκ μέρους, ν οὐκ ἐθαύμαστον ἐξω ὅσιον ἂν εἴη καὶ σοφόν. Β. Εΰ γε δή. Δ. Ιτέον δὴ οὖν ἐπ' αὐτὴν ᾖ τάχος τὴν ἁγίαν Γραφήν. Δειμώνα δὲ ὅπως εὐφυά τε καὶ εὐανθῆ τοῖς ἐξ ὡρῶν βλαστήμασιν ἐκπεποικιλμένον, μελετ τῶν ἐν τάξει πετώμενοι, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα τῷ λόγῳ πρεπωδεστάτοις ἐνιζήσαντες παραδείγμασι, τὸν τῆς ἀῤῥήτου καὶ ὑπὲρ νοῦν γεννήσεως ἐξεικονί ζωμεν τρόπον· καὶ καθάπερ οι λεπτοῖς ἐνιέντες γράμμασι τὸν τοῦ σώματος ὀφθαλμόν, φέρε καὶ αὐτ τοὶ τὸν νοῦν ἀπερείδοντες, και γοῦν ἐκ μέρους καὶ ὡς ἐν αἰνίγμασι τὴν θείαν ἡμῖν ὅπως ἔχει καταθρέ σωμεν φύσιν. Λόγῳ τοίνυν παρεικάζων τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ· Ἐξηρεύξατο, φησίν, ή καρδία μου λόγου ἀγαθόν. » Ιθι δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, και μας σπουδαίως ερομένῳ φράσον, ποῖος ἔν γε τουτοισί διακοπής και ἀποῤῥοῆς ἐπινοηθείη ἂν ἡ τρόπος ή τόπος; Τέξεται μὲν γὰρ καὶ προήσει λόγον τὸν ἐξ αὐτοῦ νοῦς ὁ ἀν θρώπινος, καὶ τὴν ἰσχνὴν ὠδῖνα κινήσας, ἀπερεύξεται τὸ δοκοῦν, καὶ ταῖς μὲν ἐκ βάθους εἰς τὸ ἄνω τε καὶ έξω διαδρομαίς, οὐσιώδη πως την γέννησιν ὁ λόγος · ἡμῖν ὑποπλάττεται. Καὶ εἶναι μέν τις ἕτερος παρά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. expertem habent. Quod autem est absque principio, nec finem novit, Deus nimirum, quomodo, quæso te, non repugnaret natura suæ legibus, si proprio naturalique Filio principium tempore definitum tri- bueret? Esset enim hoc pacto diversæ naturæ ac generis Filius, si Genitoris sui ementiretur naturam : adeoque res abesset baud procul a prodigio. Nam flium a patre distincum esse naturali diversitate, monstro certe non caruerit. Itaque secundum pro- priam naturam res incorporea giguet, sic ut proles non habeat in tempore generationem, sed cum ge- niteris natura simul intelligatur ac simul subsistat, nec ullatenus eo sit posterior, siquidem ex æterno principio prodiit quod est ipsis quoque sæculis ul- terius. B. Recte quidem : verumtamen, si clara sit oratio et ad rerum genitarum naturam deducatur, id quod quæritur utique planum faciet. Contemplationes enim quae longe auditorum capum excedunt, clariores utique fiunt, si per exempla manifesta du- cantur. A. Vere ais, o bone; sed si rerum naturam per- spexeris, an poteris certo dicere, tam absolutam ac præ omnibus perfectam esse Dei forinam, ut cujus libet rei similitudinem exprimere possit, et eodem prorsus modo se habere ? E B B. Nullo modo, siquidem nihil est secundum na- turam Deus, inter ea quæ creaturarum nomine cen- C sentur. A. Laudandus ergo erit sanctus Paulus dum ait : • Videmus enim jam per speculum et in æniginate ... Quinetiam illud : c Jam cognosco ex parle ',. » sine admiratione præterire, sancti et sapientis fuerit. B. Euge. A. Eandum igitur coufestim ad ipsam Scripturam sanctam. Apum autem instar pralum amœnun ac æsuivis quodammodo foribus variegatum pervoli- tantes, et exemplis huic disputationi maxime con- gruis insidentes, inedabilis et incomprehensibilis generationis modum effìngamus : et non secus ac ii qui oculorum aciem in minutiores litteras intendunt, agedum nos mente quoque intenta saltem ex parte D ac tanquam in ænigmatis quænam sit natura divina contemplemur. Verbo igitur assimilans Pater Filium: ‹ Eructavit, inquit, cor meum verbum, bonum ‘. Agedum itaque, amice, istud mibi studiosius per- contanti respondeto, ecquis in his sectionis ant luxus intelligi possit aut modus aut locus ? Parit cnim ac profert ex seipsa verbum mens hominis, et subtili partu eructat quod libet, et ex imo in altum ar foras ee erumpente, substantialem quodammodo generationem verbum nobis subinnuit. Et videtur quidem esse diversum ab eo quod profertur, sed neutiquaın dividitur : neque vero mens autiquior • Psal XLIV, 2. * Cor. xii, 12. • ibid.

τὸν προέντα δσκεί, διατετμήσεται δὲ οὐδαμῶς· οὔτε Ά μὴν τοῦ πρὸς τὸ ἄνω διαπηδήσαντος λόγου την πρεσβυτέραν ὁ νοῦς ἀποίσεται δόξαν. Εστι γὰρ ἐκ νοῦ καὶ εἰς νοῦν ὁ λόγος ἀεὶ, καὶ μὴν καὶ ὁ νοῦς ἐν λόγῳ. Ἡ εἰ τοῦτο φαῖεν ἂν, ὡς οὐκ ἄριστα ἔχοι, νοῦς μὲν ἄλογος ἔσται, λόγος δὲ ἄνους, καὶ ὅπερ ἄμφω τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ νοεῖσθαι ποιεί, φροῦδόν πως ἤδη διοιχήσεται, καὶ ἐλάσει πρὸς τὸ μηδέν. Νοῦς μὲν γὰρ, ἀεὶ λόγου ρίζα τε καὶ γένεσις, νοῦ δὲ αὖ, λόγος καρπός τε καὶ κύημα. Ο μὲν γὰρ ἄλογος οὐδαμῶς, καὶ εἰ λόγον ἐκτέκοι, ὁ δὲ τὴν τοῦ τεχόντος ποιότητα καὶ ἰδέαν, φύσιν ὥσπερ ἰδίαν, ἐκληρώ- σατο, πρόεισι τε, τὸν τεκόντα παραβλάψας οὐδέν. Τὰ δὲ δὴ καὶ φάναι τολμαν, ἐν γε δή μάλιστα τού τοις, ὡς ἔστι που πάντως τοῦ γεννωμένου τὸ γεν- τῶν πρεσβύτερον, ἠλίθιον οἶμαι παντελῶς. Πρόεισι μὲν γὰρ ἐκ τοῦ λόγος. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν νοῦς, ὅτι λόγον ἔχει, λόγος δὲ αὖ πάλιν, ὅτι μεμέστωται νοῦ, πῶς ἂν νεοῖτό ποτε δίχα μὲν λόγου νοῦς, λόγος δὲ νοῦ τητώμενος ; Τὰ μὲν γὰρ ἔχοντά τι τῶν ἔχεσθαι λεγομένων, πρεσβυτέραν πως ἐφ' ἑαυτοῖς ἀπαιτεῖ τὴν τοῦ εἶναι διάληψιν, καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοιῶν φαν- τασίαις πεπολίωταί πως οὐ μεῖον, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχοιεν πρὸς υἱοὺς πατέρες, ἀλλ᾽ οἷς συνυπάρχειν ἀνάγκη, καὶ πάντη τε καὶ πάντως, τὸ ἀλλήλοις συνεπινοεί σθαι πρέπει. Αποπεραίνεται δὲ οὕτω τὸ εἶναί τε καὶ συνεστάναι τι, ἄν τις ἀνάπτοι τὸ μεῖον ἐν χρόνῳ καὶ τὸ πρεσβύτερον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ὅτι καὶ συνδιολεῖται φαμέν, ἀλλήλοιν, εἰ ἑτέρου τὸ ἕτερον προανίσχοι καὶ φαίνοιτο. Β. Βραδύς εἰμί πως εἴς γε τὸ ἀναμαθεῖν δύνα σθαι ταυτί, συνίημι δὲ οὐ λίαν, δ τί ποτ' ἔστιν δ λέγεις. Οὐκοῦν, διασάφει, καὶ μή μοι νωθείαν ἐγκά- λει, μηδὲ ὥσπερ τινὰ δίκην ἐπαρτήσῃς τὴν σιωπήν. Δ. Καὶ μὴν ἐγὼ φράζειν ἕτοιμος, ἔχνον γὰρ λό γος οὐ πολὺς ἐν γε τοῖς οὕτω λεπτοῖς, ἔστ᾽ ἂν ἡμῖν ῖοι κατὰ ῥοῦν ὁ λόγος. Τὸ γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω, καὶ οἷονεί πως ἐν κύκλῳ περιφοιταν τὰ δυσέφικτα τῶν θεωρημάτων, βλάβος μὲν οὐδὲν, οὐ μετρίαν δ᾽ ἂν ἡμῖν ἐμποιήσαι τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἴδοις ἂν ὅπερ ἔτην εὖ μάλα καὶ σαφῶς, εἰ τὴν τῶν χρωμάτων διασκέψαιο φύσιν. Εἰπὲ γὰρ ἐκεῖνο, τὴν λευκότητα τυχὸν ἢ τὴν μελανίαν, οὕτω τοῖς ἔχειν αὐτὰς ειωθό σιν ἐνιδρυμένας, αὐτάς που καθ' ἑαυτὰς ἆρ᾽ ὑπέρ χειν οιήσῃ δύνασθαι ; Β. Οὐδαμῶς. Συμβαίνει γὰρ τὰ τοιάδε μᾶλλον ἑτέροις, εἶτα τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ, τότε δὴ μόλις ἐκφαί- νονται. Δ. υρθῶς ἔφης. Οὐκοῦν, οὐσίαι μέν τινες εἶεν ἂν προεπινοηθεῖσαί τε καὶ προϋποκείμεναι τῷ λόγῳ, τήν τε λευκότητα καὶ τὴν μελανίαν εἰσδεδεγμέναι αἱ δὲ εἰσιν ἐν τοῖς ἐχομένοις. Αλλ' εἰ βούλοιτό τις, ἀναμέρος διατεμών, τό τε ἔχον ἐν τούτοις, καὶ αὖ τὸ ἐχόμενον, καὶ τὸ μὲν ἔχον, ὅτι πρεσβύτερον εἴη λέ- γοι, τό γε μὴν ἐχόμενον ὑστερίζειν οἴοιτο, εἰς ποιον ἡμῖν οὐσίας καταθήσει τόπον τὸ πεφυκὸς εἶναι λευ κὸν, εἰ μήπω ἐστὶ λευκόν ; ἢ πῶς ἡ λευκότης εἴη ἄν, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, εἰ μὴ διὰ τοῦ συμβῆναι τοῖς ἔχουσιν εἰδόσι καὶ πεφυκόσι αὐτὴν, ὅτι λευκό- Β DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Ex mente enim et in mente verbum semper est, atque adeo mens in verbo. Aut si hæc vera esse ne- gaverint, mens quidem absque verbo erit, verbum vero sine mente, atque ita inane demum erit, ac in nihilum abibit, id quod utriusque naturam et ra- tionem patefacit. Mens quippe verbi radix semper est ac origo, mentis autem vicissim verbum fructus est ac germen. Hæc enim neutiquam verbo caret, tametsi verbum gignat; illud autem, gignentis qua- litatem et formam, ceu propriam naturam sortitum est, proditque sine ullo gignentis damno. Stul- tumn autem prorsus, opinor, fuerit dicere audere, in his maxime, genito gignens omnino antiquius esse. Prodit enim ex mente verbum. Cum autem esse unquam putabitur verbo quod sursum erumpit. C D sit inens, quia verbum habet, ac verbum vicissim, quia mente plenum est, quo pacto demum censebitur esse mens absque verbo, verbum autem absque mente ? Quæ enim habent aliquid eorum quæ haberi dicuntur, antiquiora videri volunt et in nudo ac solo conceptu non minus canitiem, ut ita dicam, sentiunt, quam patres filiorum respectu : sed quæ necessario coexsistunt, ea quoque mutuo ac simul intelligi prorsus decet. Confcitur autem hoc pacto simul esse et coexsistere aliquid, si quis conjungat posterius in tempore et antiquius, ac nibile certe magis dicimus simul et invicem peritura, si altero prius oriatur alterum, et appareat. B. Tardior sum quam ut ista facile percipere queam, irec admodum capio quid tibi velis. Quam- obrem explica, neque mihi segnitien objicere velis, nec me silentio quodanimodo plectere. A. Ego quidem paratus suin ad dicendum : nec enim valde cunctandum est in bis rebus adeo sub- tilibus, si quando nobis secundo amne fluat oratio. Sursum enim ac deorsum ac velut in orbem versare contemplationum difficultates nihil nocet, imo non param juvabit. Itaque clare ac perspicue quod dixi patebit, si colorum naturam consideraveris. Quæso enim, albedinem, exempli gratia, vel nigredinem, si nondum suis subjectis insederint, num putabis per se pose subsistere B. Nequaquam. Aliis enim ista potius conve- niunt; deinde, hoc quod sunt, vis tum demum ap- parent. A. Recte dicis. Igitut quædam sunt substantiæ quae animo prius iuformantur, et ratione quodam- modo prius supponuntur, albedineinque et nigredi- nem suscipiunt : aliæ vero inter ea censentur quæ haberi dicuntur. At si quis divisione facta ejus quod habet et ejus vicissim quod habetur, et quidem id quod habet antiquius esse dicat, adeoque quod habetur posterius esse putet, in quem demum sub- stantiæ locum inferet id quod natura sua est album, si nondum est album? Aut quomodo albedo erit id quod esse dicitur, nisi ex eo quod accidit iis quæ

τὸν προέντα δσκεί, διατετμήσεται δὲ οὐδαμῶς· οὔτε Ά μὴν τοῦ πρὸς τὸ ἄνω διαπηδήσαντος λόγου την πρεσβυτέραν ὁ νοῦς ἀποίσεται δόξαν. Εστι γὰρ ἐκ νοῦ καὶ εἰς νοῦν ὁ λόγος ἀεὶ, καὶ μὴν καὶ ὁ νοῦς ἐν λόγῳ. Ἡ εἰ τοῦτο φαῖεν ἂν, ὡς οὐκ ἄριστα ἔχοι, νοῦς μὲν ἄλογος ἔσται, λόγος δὲ ἄνους, καὶ ὅπερ ἄμφω τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ νοεῖσθαι ποιεί, φροῦδόν πως ἤδη διοιχήσεται, καὶ ἐλάσει πρὸς τὸ μηδέν. Νοῦς μὲν γὰρ, ἀεὶ λόγου ρίζα τε καὶ γένεσις, νοῦ δὲ αὖ, λόγος καρπός τε καὶ κύημα. Ο μὲν γὰρ ἄλογος οὐδαμῶς, καὶ εἰ λόγον ἐκτέκοι, ὁ δὲ τὴν τοῦ τεχόντος ποιότητα καὶ ἰδέαν, φύσιν ὥσπερ ἰδίαν, ἐκληρώ- σατο, πρόεισι τε, τὸν τεκόντα παραβλάψας οὐδέν. Τὰ δὲ δὴ καὶ φάναι τολμαν, ἐν γε δή μάλιστα τού τοις, ὡς ἔστι που πάντως τοῦ γεννωμένου τὸ γεν- τῶν πρεσβύτερον, ἠλίθιον οἶμαι παντελῶς. Πρόεισι μὲν γὰρ ἐκ τοῦ λόγος. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν νοῦς, ὅτι λόγον ἔχει, λόγος δὲ αὖ πάλιν, ὅτι μεμέστωται νοῦ, πῶς ἂν νεοῖτό ποτε δίχα μὲν λόγου νοῦς, λόγος δὲ νοῦ τητώμενος ; Τὰ μὲν γὰρ ἔχοντά τι τῶν ἔχεσθαι λεγομένων, πρεσβυτέραν πως ἐφ' ἑαυτοῖς ἀπαιτεῖ τὴν τοῦ εἶναι διάληψιν, καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοιῶν φαν- τασίαις πεπολίωταί πως οὐ μεῖον, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχοιεν πρὸς υἱοὺς πατέρες, ἀλλ᾽ οἷς συνυπάρχειν ἀνάγκη, καὶ πάντη τε καὶ πάντως, τὸ ἀλλήλοις συνεπινοεί σθαι πρέπει. Αποπεραίνεται δὲ οὕτω τὸ εἶναί τε καὶ συνεστάναι τι, ἄν τις ἀνάπτοι τὸ μεῖον ἐν χρόνῳ καὶ τὸ πρεσβύτερον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ὅτι καὶ συνδιολεῖται φαμέν, ἀλλήλοιν, εἰ ἑτέρου τὸ ἕτερον προανίσχοι καὶ φαίνοιτο. Β. Βραδύς εἰμί πως εἴς γε τὸ ἀναμαθεῖν δύνα σθαι ταυτί, συνίημι δὲ οὐ λίαν, δ τί ποτ' ἔστιν δ λέγεις. Οὐκοῦν, διασάφει, καὶ μή μοι νωθείαν ἐγκά- λει, μηδὲ ὥσπερ τινὰ δίκην ἐπαρτήσῃς τὴν σιωπήν. Δ. Καὶ μὴν ἐγὼ φράζειν ἕτοιμος, ἔχνον γὰρ λό γος οὐ πολὺς ἐν γε τοῖς οὕτω λεπτοῖς, ἔστ᾽ ἂν ἡμῖν ῖοι κατὰ ῥοῦν ὁ λόγος. Τὸ γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω, καὶ οἷονεί πως ἐν κύκλῳ περιφοιταν τὰ δυσέφικτα τῶν θεωρημάτων, βλάβος μὲν οὐδὲν, οὐ μετρίαν δ᾽ ἂν ἡμῖν ἐμποιήσαι τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἴδοις ἂν ὅπερ ἔτην εὖ μάλα καὶ σαφῶς, εἰ τὴν τῶν χρωμάτων διασκέψαιο φύσιν. Εἰπὲ γὰρ ἐκεῖνο, τὴν λευκότητα τυχὸν ἢ τὴν μελανίαν, οὕτω τοῖς ἔχειν αὐτὰς ειωθό σιν ἐνιδρυμένας, αὐτάς που καθ' ἑαυτὰς ἆρ᾽ ὑπέρ χειν οιήσῃ δύνασθαι ; Β. Οὐδαμῶς. Συμβαίνει γὰρ τὰ τοιάδε μᾶλλον ἑτέροις, εἶτα τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ, τότε δὴ μόλις ἐκφαί- νονται. Δ. υρθῶς ἔφης. Οὐκοῦν, οὐσίαι μέν τινες εἶεν ἂν προεπινοηθεῖσαί τε καὶ προϋποκείμεναι τῷ λόγῳ, τήν τε λευκότητα καὶ τὴν μελανίαν εἰσδεδεγμέναι αἱ δὲ εἰσιν ἐν τοῖς ἐχομένοις. Αλλ' εἰ βούλοιτό τις, ἀναμέρος διατεμών, τό τε ἔχον ἐν τούτοις, καὶ αὖ τὸ ἐχόμενον, καὶ τὸ μὲν ἔχον, ὅτι πρεσβύτερον εἴη λέ- γοι, τό γε μὴν ἐχόμενον ὑστερίζειν οἴοιτο, εἰς ποιον ἡμῖν οὐσίας καταθήσει τόπον τὸ πεφυκὸς εἶναι λευ κὸν, εἰ μήπω ἐστὶ λευκόν ; ἢ πῶς ἡ λευκότης εἴη ἄν, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, εἰ μὴ διὰ τοῦ συμβῆναι τοῖς ἔχουσιν εἰδόσι καὶ πεφυκόσι αὐτὴν, ὅτι λευκό- Β DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Ex mente enim et in mente verbum semper est, atque adeo mens in verbo. Aut si hæc vera esse ne- gaverint, mens quidem absque verbo erit, verbum vero sine mente, atque ita inane demum erit, ac in nihilum abibit, id quod utriusque naturam et ra- tionem patefacit. Mens quippe verbi radix semper est ac origo, mentis autem vicissim verbum fructus est ac germen. Hæc enim neutiquam verbo caret, tametsi verbum gignat; illud autem, gignentis qua- litatem et formam, ceu propriam naturam sortitum est, proditque sine ullo gignentis damno. Stul- tumn autem prorsus, opinor, fuerit dicere audere, in his maxime, genito gignens omnino antiquius esse. Prodit enim ex mente verbum. Cum autem esse unquam putabitur verbo quod sursum erumpit. C D sit inens, quia verbum habet, ac verbum vicissim, quia mente plenum est, quo pacto demum censebitur esse mens absque verbo, verbum autem absque mente ? Quæ enim habent aliquid eorum quæ haberi dicuntur, antiquiora videri volunt et in nudo ac solo conceptu non minus canitiem, ut ita dicam, sentiunt, quam patres filiorum respectu : sed quæ necessario coexsistunt, ea quoque mutuo ac simul intelligi prorsus decet. Confcitur autem hoc pacto simul esse et coexsistere aliquid, si quis conjungat posterius in tempore et antiquius, ac nibile certe magis dicimus simul et invicem peritura, si altero prius oriatur alterum, et appareat. B. Tardior sum quam ut ista facile percipere queam, irec admodum capio quid tibi velis. Quam- obrem explica, neque mihi segnitien objicere velis, nec me silentio quodanimodo plectere. A. Ego quidem paratus suin ad dicendum : nec enim valde cunctandum est in bis rebus adeo sub- tilibus, si quando nobis secundo amne fluat oratio. Sursum enim ac deorsum ac velut in orbem versare contemplationum difficultates nihil nocet, imo non param juvabit. Itaque clare ac perspicue quod dixi patebit, si colorum naturam consideraveris. Quæso enim, albedinem, exempli gratia, vel nigredinem, si nondum suis subjectis insederint, num putabis per se pose subsistere B. Nequaquam. Aliis enim ista potius conve- niunt; deinde, hoc quod sunt, vis tum demum ap- parent. A. Recte dicis. Igitut quædam sunt substantiæ quae animo prius iuformantur, et ratione quodam- modo prius supponuntur, albedineinque et nigredi- nem suscipiunt : aliæ vero inter ea censentur quæ haberi dicuntur. At si quis divisione facta ejus quod habet et ejus vicissim quod habetur, et quidem id quod habet antiquius esse dicat, adeoque quod habetur posterius esse putet, in quem demum sub- stantiæ locum inferet id quod natura sua est album, si nondum est album? Aut quomodo albedo erit id quod esse dicitur, nisi ex eo quod accidit iis quæ

τὸν προέντα δσκεί, διατετμήσεται δὲ οὐδαμῶς· οὔτε Ά μὴν τοῦ πρὸς τὸ ἄνω διαπηδήσαντος λόγου την πρεσβυτέραν ὁ νοῦς ἀποίσεται δόξαν. Εστι γὰρ ἐκ νοῦ καὶ εἰς νοῦν ὁ λόγος ἀεὶ, καὶ μὴν καὶ ὁ νοῦς ἐν λόγῳ. Ἡ εἰ τοῦτο φαῖεν ἂν, ὡς οὐκ ἄριστα ἔχοι, νοῦς μὲν ἄλογος ἔσται, λόγος δὲ ἄνους, καὶ ὅπερ ἄμφω τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ νοεῖσθαι ποιεί, φροῦδόν πως ἤδη διοιχήσεται, καὶ ἐλάσει πρὸς τὸ μηδέν. Νοῦς μὲν γὰρ, ἀεὶ λόγου ρίζα τε καὶ γένεσις, νοῦ δὲ αὖ, λόγος καρπός τε καὶ κύημα. Ο μὲν γὰρ ἄλογος οὐδαμῶς, καὶ εἰ λόγον ἐκτέκοι, ὁ δὲ τὴν τοῦ τεχόντος ποιότητα καὶ ἰδέαν, φύσιν ὥσπερ ἰδίαν, ἐκληρώ- σατο, πρόεισι τε, τὸν τεκόντα παραβλάψας οὐδέν. Τὰ δὲ δὴ καὶ φάναι τολμαν, ἐν γε δή μάλιστα τού τοις, ὡς ἔστι που πάντως τοῦ γεννωμένου τὸ γεν- τῶν πρεσβύτερον, ἠλίθιον οἶμαι παντελῶς. Πρόεισι μὲν γὰρ ἐκ τοῦ λόγος. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν νοῦς, ὅτι λόγον ἔχει, λόγος δὲ αὖ πάλιν, ὅτι μεμέστωται νοῦ, πῶς ἂν νεοῖτό ποτε δίχα μὲν λόγου νοῦς, λόγος δὲ νοῦ τητώμενος ; Τὰ μὲν γὰρ ἔχοντά τι τῶν ἔχεσθαι λεγομένων, πρεσβυτέραν πως ἐφ' ἑαυτοῖς ἀπαιτεῖ τὴν τοῦ εἶναι διάληψιν, καὶ ἐν ψιλαῖς ἐννοιῶν φαν- τασίαις πεπολίωταί πως οὐ μεῖον, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχοιεν πρὸς υἱοὺς πατέρες, ἀλλ᾽ οἷς συνυπάρχειν ἀνάγκη, καὶ πάντη τε καὶ πάντως, τὸ ἀλλήλοις συνεπινοεί σθαι πρέπει. Αποπεραίνεται δὲ οὕτω τὸ εἶναί τε καὶ συνεστάναι τι, ἄν τις ἀνάπτοι τὸ μεῖον ἐν χρόνῳ καὶ τὸ πρεσβύτερον, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον, ὅτι καὶ συνδιολεῖται φαμέν, ἀλλήλοιν, εἰ ἑτέρου τὸ ἕτερον προανίσχοι καὶ φαίνοιτο. Β. Βραδύς εἰμί πως εἴς γε τὸ ἀναμαθεῖν δύνα σθαι ταυτί, συνίημι δὲ οὐ λίαν, δ τί ποτ' ἔστιν δ λέγεις. Οὐκοῦν, διασάφει, καὶ μή μοι νωθείαν ἐγκά- λει, μηδὲ ὥσπερ τινὰ δίκην ἐπαρτήσῃς τὴν σιωπήν. Δ. Καὶ μὴν ἐγὼ φράζειν ἕτοιμος, ἔχνον γὰρ λό γος οὐ πολὺς ἐν γε τοῖς οὕτω λεπτοῖς, ἔστ᾽ ἂν ἡμῖν ῖοι κατὰ ῥοῦν ὁ λόγος. Τὸ γὰρ ἄνω τε καὶ κάτω, καὶ οἷονεί πως ἐν κύκλῳ περιφοιταν τὰ δυσέφικτα τῶν θεωρημάτων, βλάβος μὲν οὐδὲν, οὐ μετρίαν δ᾽ ἂν ἡμῖν ἐμποιήσαι τὴν ὄνησιν. Οὐκοῦν ἴδοις ἂν ὅπερ ἔτην εὖ μάλα καὶ σαφῶς, εἰ τὴν τῶν χρωμάτων διασκέψαιο φύσιν. Εἰπὲ γὰρ ἐκεῖνο, τὴν λευκότητα τυχὸν ἢ τὴν μελανίαν, οὕτω τοῖς ἔχειν αὐτὰς ειωθό σιν ἐνιδρυμένας, αὐτάς που καθ' ἑαυτὰς ἆρ᾽ ὑπέρ χειν οιήσῃ δύνασθαι ; Β. Οὐδαμῶς. Συμβαίνει γὰρ τὰ τοιάδε μᾶλλον ἑτέροις, εἶτα τοῦθ᾽ ὅπερ εἰσὶ, τότε δὴ μόλις ἐκφαί- νονται. Δ. υρθῶς ἔφης. Οὐκοῦν, οὐσίαι μέν τινες εἶεν ἂν προεπινοηθεῖσαί τε καὶ προϋποκείμεναι τῷ λόγῳ, τήν τε λευκότητα καὶ τὴν μελανίαν εἰσδεδεγμέναι αἱ δὲ εἰσιν ἐν τοῖς ἐχομένοις. Αλλ' εἰ βούλοιτό τις, ἀναμέρος διατεμών, τό τε ἔχον ἐν τούτοις, καὶ αὖ τὸ ἐχόμενον, καὶ τὸ μὲν ἔχον, ὅτι πρεσβύτερον εἴη λέ- γοι, τό γε μὴν ἐχόμενον ὑστερίζειν οἴοιτο, εἰς ποιον ἡμῖν οὐσίας καταθήσει τόπον τὸ πεφυκὸς εἶναι λευ κὸν, εἰ μήπω ἐστὶ λευκόν ; ἢ πῶς ἡ λευκότης εἴη ἄν, ὅπερ εἶναι καὶ λέγεται, εἰ μὴ διὰ τοῦ συμβῆναι τοῖς ἔχουσιν εἰδόσι καὶ πεφυκόσι αὐτὴν, ὅτι λευκό- Β DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Ex mente enim et in mente verbum semper est, atque adeo mens in verbo. Aut si hæc vera esse ne- gaverint, mens quidem absque verbo erit, verbum vero sine mente, atque ita inane demum erit, ac in nihilum abibit, id quod utriusque naturam et ra- tionem patefacit. Mens quippe verbi radix semper est ac origo, mentis autem vicissim verbum fructus est ac germen. Hæc enim neutiquam verbo caret, tametsi verbum gignat; illud autem, gignentis qua- litatem et formam, ceu propriam naturam sortitum est, proditque sine ullo gignentis damno. Stul- tumn autem prorsus, opinor, fuerit dicere audere, in his maxime, genito gignens omnino antiquius esse. Prodit enim ex mente verbum. Cum autem esse unquam putabitur verbo quod sursum erumpit. C D sit inens, quia verbum habet, ac verbum vicissim, quia mente plenum est, quo pacto demum censebitur esse mens absque verbo, verbum autem absque mente ? Quæ enim habent aliquid eorum quæ haberi dicuntur, antiquiora videri volunt et in nudo ac solo conceptu non minus canitiem, ut ita dicam, sentiunt, quam patres filiorum respectu : sed quæ necessario coexsistunt, ea quoque mutuo ac simul intelligi prorsus decet. Confcitur autem hoc pacto simul esse et coexsistere aliquid, si quis conjungat posterius in tempore et antiquius, ac nibile certe magis dicimus simul et invicem peritura, si altero prius oriatur alterum, et appareat. B. Tardior sum quam ut ista facile percipere queam, irec admodum capio quid tibi velis. Quam- obrem explica, neque mihi segnitien objicere velis, nec me silentio quodanimodo plectere. A. Ego quidem paratus suin ad dicendum : nec enim valde cunctandum est in bis rebus adeo sub- tilibus, si quando nobis secundo amne fluat oratio. Sursum enim ac deorsum ac velut in orbem versare contemplationum difficultates nihil nocet, imo non param juvabit. Itaque clare ac perspicue quod dixi patebit, si colorum naturam consideraveris. Quæso enim, albedinem, exempli gratia, vel nigredinem, si nondum suis subjectis insederint, num putabis per se pose subsistere B. Nequaquam. Aliis enim ista potius conve- niunt; deinde, hoc quod sunt, vis tum demum ap- parent. A. Recte dicis. Igitut quædam sunt substantiæ quae animo prius iuformantur, et ratione quodam- modo prius supponuntur, albedineinque et nigredi- nem suscipiunt : aliæ vero inter ea censentur quæ haberi dicuntur. At si quis divisione facta ejus quod habet et ejus vicissim quod habetur, et quidem id quod habet antiquius esse dicat, adeoque quod habetur posterius esse putet, in quem demum sub- stantiæ locum inferet id quod natura sua est album, si nondum est album? Aut quomodo albedo erit id quod esse dicitur, nisi ex eo quod accidit iis quæ

της είη γνωρίζειτο; Ισόχρονον γὰρ εἰ μὴ λάβοι τὴν συνδρομήν, τὰ πρὸς ἑνὸς ὁτουοῦν συνθέοντα σύστα σιν, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχειν δυνάμενα, θεωρία μὲν ἔσται ληπτὰ, ἕξει δὲ οὔπω τὸ δ' εἶναι καθ' ύπαρξιν, κατά γε τὸν σφισι πρέποντα λόγον. Β. Αλλ' ὧδε μὲν ἔχειν, καὶ ἀληθῶς εἰρήσθαι ταυτόν, διακείσομαί τε αὐτὸς, οἶμαι δ' ἂν καὶ ετε ρους, οὐ μεῖον ἢ ἐγώ. Πατρί γε μὴν καὶ Υἱῷ πῶς ἂν ἡμῖν ἡ ἀμφοῖν τοῖν παραδειγμάτοιν ἁρμόσει δύο ναμις ; Α. "Οτι λόγου μὲν ἡ ἐκ τοῦ πρὸς τὸ ἔξω φορά, καὶ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννήσεως, καὶ μὴν ὅτι τὸ γεν- νηθὲν οὐ διατεμήσεται· μενεῖ δὲ μᾶλλον αὐτό τε ἐν τῷ γεννήσαντι νῷ, καὶ τὸν γεννήσαντα νοῦν ἕξει που πάντως ἐν ἑαυτῷ, διαρκέστατά τε μάλα σαφῶς ἐκε δείξειεν ἂν, καὶ πρός γε δή τούτοις ότι συμφνᾶ τε ἀμέσως καὶ συνυφεστῶσαν ἔχει τὴν ὡς ἐννοίαις ὕπαρξιν. Τὸ δέ γε τῶν ὄντων τισὶν ἀναγκαίως ἐμε φῦναι τὸ χρῶμα λέγειν, καὶ ὡς οὐκ ἂν ἔχοιεν ἐκά τερον ἑκατέρου, κατὰ σφῶν αὐτῶν, τὸ πρεσβύτερον, ἀναγκαιοτάτην λαχόντα συνύπαρξιν· ἰσοδρομήσει γὰρ πάντω; εἰς ἰσόχρονον ἀρχήν· τὸ μὲν τῆς θείας γεννήσεως τίς ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος, οὐκ οἶμαι σαφηνιεῖν, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον, ὡς εἴπερ ἐστὶ Πατὴρ ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν χρόνῳ τὸ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν εὑράμενος· ἔστι γὰρ ἀεὶ κατὰ ταυτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχων, καὶ τροπῆς ἀμείνων τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νοουμένης· παντέλειος γάρ, οὔτε τῆς εἰς ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν πληρώσεως ὑπάρχων επιδεής, ούτε μὴν τὸν ἐπὶ τοῖς πεφυκόσι λυπεῖν ὑπομένων δλισθον συνεισ κρίνεται που πάντως αὐτῷ καὶ ἡ τεχθέντος δήλωσις τε ὁμοῦ καὶ ὑπαρξις, οὐχ ὑστερίζουσα κατά χρόνον, οὔτε μὴν κατόπιν ἰοῦσα τῆς τοῦ τεχόντος δόξης διά γε τὸ χρῆναι πάντη τε καὶ πάντως ἐπὶ Θεοῦ συν- επινοεῖσθαί τε καὶ συνυπάρχειν ἀεὶ, Υἱὸν μὲν Πατρὶ, Πατέρα δὲ αὖ τῷ Υἱῷ, πρὸς ἄναρχον ἀρχαιότητα μαρτυρουμένῳ δι᾿ ἑαυτὸν, εἰ καὶ ἔστι γεννητὸς, ὡς ἐχ Πατρὸς κατὰ φύσιν. Απαύγασμα δὲ τῆς δόξης του Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὀνομάζων ἡμῖν τὸν Υἱὸν ὁ θεσπέ σιος Παῦλος, καὶ μὴν ὅτι καὶ χαρακτήρ ἐστι της ὑποστάσεως αὐτοῦ, κατασφραγιεῖ δή που, καθάπερ Β ἐγᾦμαι, τὸν ἀρτίως ἡμῖν γεγονότα λόγον, ὡς πεποίηται μὲν ἀμωμήτως κομιδή, μεθύει δὲ ψήφους, ταῖς εἰς ὀρθότητα καὶ ἀλήθειαν. Β. Πῶς ἔφης ; Δ. Οίου με πάλιν ὧδε τη διεσκεμμένον τὸ χρῆμα εἰπεῖν· ὅτι τὸ ὑπή του τυχὸν ἐξηυγασμένον, εἴη δ' ἄν που φῶς, οίμαι, τουτί, τῆς ἀπαυγαζούσης ουσίας αὐτὸ διακομίζον τοῖς ἔξω τὴν εἴδησιν, καὶ ταῖς δ' ὀμμάτων αισθήσεσιν ἐγχρίμπτον ἀεὶ, ἢ γοῦν καθ' Ετερόν τινα τρόπον προσβολῆς ὁμιλοῦν τοῖς σώμασι τὸ, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ προϊεῖσά τε καὶ ἐξαστρά πτουσα ρίζα τε αὐτοῦ καὶ γένεσις, ἐφῆκε νοεῖν. Συν- τετάχθω δὲ ὁ λόγος, εἰς παράδειγμα λαβὼν τὴν ἡλίου φύσιν, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ προχεομένην αὐτήν. Τι γὰρ κατὰ φύσιν ἐκεῖνος, τὸ ἐξ αὐτοῦ προϊέμενον σέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. natura sua ita comparata sunt, ut eam recipere A possint, albedo esse cognoscatur. Quæ enim ita se habent ut ad unum aliquid constituendum necessario concurrant, nisi uno et eodem tempore concurrerint, cogitatione quidem comprehendi po- terunt, sed nondum sibi convenientem exsistentiam sunt habitura. B. At ego rem ita esse, vereque id abs te dictum censeo, nec dubito quin alii in eadem sententia futuri sint. Verumtamen Patri ac Filio quomodo utriusque similitudinis ratio quadrabit? A. Clarissime ostendet ac sufficienter, illam qui- dem ex mente enuntiationem et generationis impas- sibilitatem, adeoque id quod gignitur non divisum iri, sed et ipsum mansurum potius in niente quæ genuit, et in se mentem quæ genuit prorsus habitu- rum, ac præterea ejusdem immediate naturæ, ac simul subsistentem habere in mentis notionibus exsistentiam. Dicere autem quod nonnullis rebus color inkæreat necessario, et quod in iis non sit alterum antiquius altero, cum necessario simul exsistant (æqualiter enim utique concurrent ad unius ejusdemque temporis principium), declaratu- rum non arbitror, quinam a nobis divinæ genera- tionis intelligatur modus, sed illud potius, quod si Pater est Deus, hoc quod est, in tempore non ade- plus (est enim semper idem, et eodem modo, et vicissitudinis nescius, perfectissimus quippe est, nec ullius boni plenitudine caret, neque adeo ulli malo est obnoxius), una etiam cum ipso intelligitur C utique Filii significatio simul et natura, tempore nequaquam posterior, neque adeo genitoris gloria inferior propterea quod oporteat usquequaque in Deo simul semper intelligi, et simul exsistere cum Patre Filium, ac vicissim Patrem cum Filio, testi- monium antiquitatis principii nesciæ ipso per se perhibente, taïnetsi genitus est, puta ex Patre se- cundum naturam. Quod autem splendorem gloriæ Dei ac Patris Filium Paulus nominat, eumque characterem esse ait substantiæ ejus*, ea quæ modo diximus, opinor, comprobabant, nostramque doctrinam veram et inculpatam esse testabuntur. B. Qui tu dixisti ? A. Finge mihi rursus istud dicendum propositum esse : quod ab aliquo exsplenduit, exempli gratia (hoc autem lux est, opinor, quæ substantiam a qua emittitur cognoscendam rebus externis exbi- bet, et oculorum sensibus semper admovet, aut alia quadam ratione corporibus applicat), quid se- cundum naturam sit ejus radix et origo quæ lu- men emiuit ac elucet, intelligendum præbet. Ve- rum ordine procedat oratio, allato naturæ solis et splendoris qui ex eo funditur exemplo. Quid enim ille sit secundum naturam, jubar quod ex eo prodit . * Hebr. 1, 3. D

της είη γνωρίζειτο; Ισόχρονον γὰρ εἰ μὴ λάβοι τὴν συνδρομήν, τὰ πρὸς ἑνὸς ὁτουοῦν συνθέοντα σύστα σιν, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχειν δυνάμενα, θεωρία μὲν ἔσται ληπτὰ, ἕξει δὲ οὔπω τὸ δ' εἶναι καθ' ύπαρξιν, κατά γε τὸν σφισι πρέποντα λόγον. Β. Αλλ' ὧδε μὲν ἔχειν, καὶ ἀληθῶς εἰρήσθαι ταυτόν, διακείσομαί τε αὐτὸς, οἶμαι δ' ἂν καὶ ετε ρους, οὐ μεῖον ἢ ἐγώ. Πατρί γε μὴν καὶ Υἱῷ πῶς ἂν ἡμῖν ἡ ἀμφοῖν τοῖν παραδειγμάτοιν ἁρμόσει δύο ναμις ; Α. "Οτι λόγου μὲν ἡ ἐκ τοῦ πρὸς τὸ ἔξω φορά, καὶ τὸ ἀπαθὲς τῆς γεννήσεως, καὶ μὴν ὅτι τὸ γεν- νηθὲν οὐ διατεμήσεται· μενεῖ δὲ μᾶλλον αὐτό τε ἐν τῷ γεννήσαντι νῷ, καὶ τὸν γεννήσαντα νοῦν ἕξει που πάντως ἐν ἑαυτῷ, διαρκέστατά τε μάλα σαφῶς ἐκε δείξειεν ἂν, καὶ πρός γε δή τούτοις ότι συμφνᾶ τε ἀμέσως καὶ συνυφεστῶσαν ἔχει τὴν ὡς ἐννοίαις ὕπαρξιν. Τὸ δέ γε τῶν ὄντων τισὶν ἀναγκαίως ἐμε φῦναι τὸ χρῶμα λέγειν, καὶ ὡς οὐκ ἂν ἔχοιεν ἐκά τερον ἑκατέρου, κατὰ σφῶν αὐτῶν, τὸ πρεσβύτερον, ἀναγκαιοτάτην λαχόντα συνύπαρξιν· ἰσοδρομήσει γὰρ πάντω; εἰς ἰσόχρονον ἀρχήν· τὸ μὲν τῆς θείας γεννήσεως τίς ἂν νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ τρόπος, οὐκ οἶμαι σαφηνιεῖν, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον, ὡς εἴπερ ἐστὶ Πατὴρ ὁ Θεὸς, οὐκ ἐν χρόνῳ τὸ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν εὑράμενος· ἔστι γὰρ ἀεὶ κατὰ ταυτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχων, καὶ τροπῆς ἀμείνων τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νοουμένης· παντέλειος γάρ, οὔτε τῆς εἰς ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν πληρώσεως ὑπάρχων επιδεής, ούτε μὴν τὸν ἐπὶ τοῖς πεφυκόσι λυπεῖν ὑπομένων δλισθον συνεισ κρίνεται που πάντως αὐτῷ καὶ ἡ τεχθέντος δήλωσις τε ὁμοῦ καὶ ὑπαρξις, οὐχ ὑστερίζουσα κατά χρόνον, οὔτε μὴν κατόπιν ἰοῦσα τῆς τοῦ τεχόντος δόξης διά γε τὸ χρῆναι πάντη τε καὶ πάντως ἐπὶ Θεοῦ συν- επινοεῖσθαί τε καὶ συνυπάρχειν ἀεὶ, Υἱὸν μὲν Πατρὶ, Πατέρα δὲ αὖ τῷ Υἱῷ, πρὸς ἄναρχον ἀρχαιότητα μαρτυρουμένῳ δι᾿ ἑαυτὸν, εἰ καὶ ἔστι γεννητὸς, ὡς ἐχ Πατρὸς κατὰ φύσιν. Απαύγασμα δὲ τῆς δόξης του Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὀνομάζων ἡμῖν τὸν Υἱὸν ὁ θεσπέ σιος Παῦλος, καὶ μὴν ὅτι καὶ χαρακτήρ ἐστι της ὑποστάσεως αὐτοῦ, κατασφραγιεῖ δή που, καθάπερ Β ἐγᾦμαι, τὸν ἀρτίως ἡμῖν γεγονότα λόγον, ὡς πεποίηται μὲν ἀμωμήτως κομιδή, μεθύει δὲ ψήφους, ταῖς εἰς ὀρθότητα καὶ ἀλήθειαν. Β. Πῶς ἔφης ; Δ. Οίου με πάλιν ὧδε τη διεσκεμμένον τὸ χρῆμα εἰπεῖν· ὅτι τὸ ὑπή του τυχὸν ἐξηυγασμένον, εἴη δ' ἄν που φῶς, οίμαι, τουτί, τῆς ἀπαυγαζούσης ουσίας αὐτὸ διακομίζον τοῖς ἔξω τὴν εἴδησιν, καὶ ταῖς δ' ὀμμάτων αισθήσεσιν ἐγχρίμπτον ἀεὶ, ἢ γοῦν καθ' Ετερόν τινα τρόπον προσβολῆς ὁμιλοῦν τοῖς σώμασι τὸ, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν ἡ προϊεῖσά τε καὶ ἐξαστρά πτουσα ρίζα τε αὐτοῦ καὶ γένεσις, ἐφῆκε νοεῖν. Συν- τετάχθω δὲ ὁ λόγος, εἰς παράδειγμα λαβὼν τὴν ἡλίου φύσιν, καὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ προχεομένην αὐτήν. Τι γὰρ κατὰ φύσιν ἐκεῖνος, τὸ ἐξ αὐτοῦ προϊέμενον σέν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. natura sua ita comparata sunt, ut eam recipere A possint, albedo esse cognoscatur. Quæ enim ita se habent ut ad unum aliquid constituendum necessario concurrant, nisi uno et eodem tempore concurrerint, cogitatione quidem comprehendi po- terunt, sed nondum sibi convenientem exsistentiam sunt habitura. B. At ego rem ita esse, vereque id abs te dictum censeo, nec dubito quin alii in eadem sententia futuri sint. Verumtamen Patri ac Filio quomodo utriusque similitudinis ratio quadrabit? A. Clarissime ostendet ac sufficienter, illam qui- dem ex mente enuntiationem et generationis impas- sibilitatem, adeoque id quod gignitur non divisum iri, sed et ipsum mansurum potius in niente quæ genuit, et in se mentem quæ genuit prorsus habitu- rum, ac præterea ejusdem immediate naturæ, ac simul subsistentem habere in mentis notionibus exsistentiam. Dicere autem quod nonnullis rebus color inkæreat necessario, et quod in iis non sit alterum antiquius altero, cum necessario simul exsistant (æqualiter enim utique concurrent ad unius ejusdemque temporis principium), declaratu- rum non arbitror, quinam a nobis divinæ genera- tionis intelligatur modus, sed illud potius, quod si Pater est Deus, hoc quod est, in tempore non ade- plus (est enim semper idem, et eodem modo, et vicissitudinis nescius, perfectissimus quippe est, nec ullius boni plenitudine caret, neque adeo ulli malo est obnoxius), una etiam cum ipso intelligitur C utique Filii significatio simul et natura, tempore nequaquam posterior, neque adeo genitoris gloria inferior propterea quod oporteat usquequaque in Deo simul semper intelligi, et simul exsistere cum Patre Filium, ac vicissim Patrem cum Filio, testi- monium antiquitatis principii nesciæ ipso per se perhibente, taïnetsi genitus est, puta ex Patre se- cundum naturam. Quod autem splendorem gloriæ Dei ac Patris Filium Paulus nominat, eumque characterem esse ait substantiæ ejus*, ea quæ modo diximus, opinor, comprobabant, nostramque doctrinam veram et inculpatam esse testabuntur. B. Qui tu dixisti ? A. Finge mihi rursus istud dicendum propositum esse : quod ab aliquo exsplenduit, exempli gratia (hoc autem lux est, opinor, quæ substantiam a qua emittitur cognoscendam rebus externis exbi- bet, et oculorum sensibus semper admovet, aut alia quadam ratione corporibus applicat), quid se- cundum naturam sit ejus radix et origo quæ lu- men emiuit ac elucet, intelligendum præbet. Ve- rum ordine procedat oratio, allato naturæ solis et splendoris qui ex eo funditur exemplo. Quid enim ille sit secundum naturam, jubar quod ex eo prodit . * Hebr. 1, 3. D

λας ἀποφήνειεν ἄν. Διαίρεσιν δὲ ὅλως, ἤτοι τομὴν καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, οὐδ' ὅσον εἰδέναι τυχόν ἀνάσχοιτο ἂν ἡ ἡλίου φύσις, καίτοι χύδην καὶ οὐσιω- : δῶς τὸ ἐξ αὐτῆς προϊεῖσα φῶς, ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅλο κλήρως ἐν αὐτῷ, καὶ εἰ προχέοιτο τυχόν, ἔχει δὲ αὖ ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον φῶς, οὐκ ἀποῤῥιζούμενον ἐν τῷ διαχεῖσθαι, καὶ δοκεῖν πως ἤδη διὰ τούτου, καὶ εἰς ἰδικὴν ἑτερότητα δραμείν. ᾿Αποδελὼν γὰρ ὁ λό γος ἥλιον μὲν, ἀναμέρος αὐτὸν καθ' αὐτὸν, τὴν οὐ σίαν τί ποτέ ἐστι φαντάζεται, τὸ δ' ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον φῶς, ἴδιον μὲν αὐτοῦ, πλὴν εἰς ἀμέριστον ετερότητα τὴν ὡς ἐν ψιλαῖς καὶ μόν ναις ἐννοίαις, εὖ μάλα διοικιεῖ, διά τοι τὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸ ἔξω πρόοδον. "Οτι δὲ δὴ γελοῖον ἂν εἴη παν τελῶς, τὸ, πρεσβυτέραν μὲν τὴν ἡλίου φαντάζεσθαι γένεσιν, ὑστερίζουσαν δὲ κἂν γοῦν τι βραχὺ τῆς " ἐνούσης αὐτῷ φωτοειδοῦς ἐνεργείας τὴν δύναμιν, οὐκ Αν οιηθείην ἐνδοιάσειν ὅλως τὸν ὑπερ ἂν εἴη σώφρων τε καὶ ἐῤῥωμένος ὁ νοῦς. Ἴσον γὰρ ἥλιον μηδὲ εἶναι λέγειν, εἰ μὴ συνυπάρχον ἔχοι τὸ δι' δ νοεῖται τοῦθ' ὅπερ ἐστίν. Οὐκοῦν, ἀνατύπωσιν ὥσπερ τινὰ διαπε- πλασμένην ὀρθῶς, τῶν ἐν αἰσθήσει παραδειγμάτων τὴν δύναμιν, ὡς ἐν ἐννοίαις ἑλὼν ταῖς εἰς λῆξιν ούσαις τὴν ἀνωτάτω, τὴν θείαν γέννησιν οὐ καταφθερεῖς, τομὰς ἐπ' αὐτὴν, καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, ἀσυν- έτως εἰσδεδεγμένος. Ἐπεὶ γάρ τοι τῆς ἀνωτάτω πα σῶν οὐσίας ἀπαθὴς μὲν ἡ γέννησις, καὶ μὴν καὶ οὐσιώδης ἡ τοῦ γεννήματος υπαρξις καὶ διατομής ἐλευθέρα, καὶ τῷ τεκόντι συνθέουσα καὶ ἀπαραιτή τως συννεουμένη τε καὶ συνεισβαίνουσα. Τὸ γὰρ ἄναρχον ἐν χρόνῳ μεμαρτύρηκε τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο εἰπὼν, καὶ Γ ἐπὶ τούτοις· « Ο ῶν, ὁ ἦν, ὁ ἐρχόμενος. » Β. Εκπεπόνηται μὲν ἡμῖν ὡς ἄριστά γε, ὦ τᾶν, ὁ περὶ τούτου λόγος. Οἴει δέ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀπηλλάχθαι πραγμάτων, καὶ ἑτέρου δεῖσθαι μηδενός, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ προϋφεστηκέναι μὲν οὐδαμῶς τοῦ Υιοῦ τὴν Πατέρα δοχεῖν, συμφυᾶ δὲ δεῖν καὶ συνυπάρ γοντα νοεῖν· ἀφικνεῖται δὲ οὔπω κατὰ νοῦν ἐκεῖνα, δυσπρόσιτον κομιδῇ καὶ ἀνάντη λίαν ἔχοντα τὴν προσβολήν. Α. Τὰ ποια ἄττα φής; " Β. Ερησομένους ἴσθι τοι, δριμεῖς γὰρ εἰς λόγους, πότερόν ποτε θελητῶς, ἤγουν ἀνεθελήτως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐκτέτυχε τὸν Υἱόν. Α. Εἶτα, ὅποι ποτὲ κατασκήψειεν ἂν τὸ κακούρ τημα αὐτοῖς τῶν οὕτω δεινῶν εὑρημάτων, ὡς ἥδιστα Αν εἰδείην. Β. Προσθέντες γάρ, οἶμαι, κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἀνεθέλητος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τέτοκεν οὐχ ἐκών, ἀλλ᾽ ἔκ του πρὸς τοῦτο συνωθούμενος, ή φέρε εἰπεῖν ἀνάγκης ἤ τι καὶ παθῶν [[. παθών] τῶν ἀβουλήτων ἁλώσεται. Περιενεγκόντες δὲ οὕτως εἰς ατοπίαν τὸν λόγον, καθείρξουσιν εἰς ὁμολογίαν τοῦ χρῆναι λοιπὸν εἰπεῖν τὸ μὴ ἀβουλήτως γεγεννῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ τελευτῶντες ἐπάγου. ■ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B A ostendet. Divisionem autem in universum, aut se- clionem, ac defluxum, et passionem solis natura nescit, quamvis copiose et substantialiter ex se lu- D Joan, 1, 1. Apoc. 1,4. cem emittat; sed est in ipso tota et integra, tametsi forte profundatur, et vicissim habet in seipso suum lumen, quod quidem a sua radice non avellitur, dum diffunditur, et ad propriam ac peculiarem di- versitatem idcirco tendere videtur. Ratio enim se- parans solem seorsim a seipso, quanam substantia præditus sit concipit : lumen autem quod in ipso est et ex ipso promanat, ejus quidem est proprium, verumtamen in diversitatem insecabilem quæ solis animi notionibus continetur, utique diducet, pro- pterea quod ex ipso foras emanat. Quod autem plane ridiculum sit antiquiorem solis ortum imagi- nari, posteriorem autem vel tantulum eam quam in se habet facultatis illuminatricis vim, neminem sanæ mentis dubitaturum puto. Þerinde enim est ac si ne sol quidem esse dicatur, si ei simul non insit id propter quod hoc quod est intelligitur esse. Quocirca, si vim et rationem exemplorum sensibi- lium ceu formam quamdam et expressionem recte concinnatam subtilissimis animi notionibus accepe- ris, generationem divinam non corrumpes, section nes in eam et fluxus ac passionem stulte inducens. Siquidem generatio supremæ omnium substantiæ passionis est expers, adeoque natura geniminis substantialis et insecabilis, quæ cum Genitore con- currens, citra confusionem simul intelligitur, et est. Principio enim carere Filium testatus est quo- que sapiens Joannes cum dixit : e In principio erat Verbum ' : : ac praeterea : • Qui est, qui erat, qui venturus est 7. , B. Recte admodum et accurate ea de re nobis disseruisti, anice. Sed credis, ut auguror, te solu- tum esse negotio, nec alio esse opus ad demon- strandum Patrem nequaquam præexsistere Filio, el ad intelligendum eum ejusdem esse naturæ et simul exsistere : nonduin tamen illa procedunt ex animi sententia, cum habeant difficiles prorsus ad- itus et accessum vehementer arduum. A. Quænam illa dicis? B. Percentaturos utique scias (acuti enim sunt) utrum tandem voluntate, an præter voluntatem Fl- lium Deus ac Pater genuerit. A. At scire pervelim quonam demum ferantur tam perniciosa eorum commenta. B. Addent nimirum, ut existimo, quod si Filius Patri sit involuntarius, illum non sponte genuit, sed ab aliquo ad hoc adactus, aut necessitate, verbi gra- tia, vel quiddam præter voluntatem passus compe- rietur. Hoc autem pacto ad absurdum oratione de- ducta, eo demum illam redigent, ut confitendum sit haud citra voluntatem genitum esse a Patre Filium ; tandemque inferunt : Si non citra voluntatem ge-

λας ἀποφήνειεν ἄν. Διαίρεσιν δὲ ὅλως, ἤτοι τομὴν καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, οὐδ' ὅσον εἰδέναι τυχόν ἀνάσχοιτο ἂν ἡ ἡλίου φύσις, καίτοι χύδην καὶ οὐσιω- : δῶς τὸ ἐξ αὐτῆς προϊεῖσα φῶς, ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅλο κλήρως ἐν αὐτῷ, καὶ εἰ προχέοιτο τυχόν, ἔχει δὲ αὖ ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον φῶς, οὐκ ἀποῤῥιζούμενον ἐν τῷ διαχεῖσθαι, καὶ δοκεῖν πως ἤδη διὰ τούτου, καὶ εἰς ἰδικὴν ἑτερότητα δραμείν. ᾿Αποδελὼν γὰρ ὁ λό γος ἥλιον μὲν, ἀναμέρος αὐτὸν καθ' αὐτὸν, τὴν οὐ σίαν τί ποτέ ἐστι φαντάζεται, τὸ δ' ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον φῶς, ἴδιον μὲν αὐτοῦ, πλὴν εἰς ἀμέριστον ετερότητα τὴν ὡς ἐν ψιλαῖς καὶ μόν ναις ἐννοίαις, εὖ μάλα διοικιεῖ, διά τοι τὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸ ἔξω πρόοδον. "Οτι δὲ δὴ γελοῖον ἂν εἴη παν τελῶς, τὸ, πρεσβυτέραν μὲν τὴν ἡλίου φαντάζεσθαι γένεσιν, ὑστερίζουσαν δὲ κἂν γοῦν τι βραχὺ τῆς " ἐνούσης αὐτῷ φωτοειδοῦς ἐνεργείας τὴν δύναμιν, οὐκ Αν οιηθείην ἐνδοιάσειν ὅλως τὸν ὑπερ ἂν εἴη σώφρων τε καὶ ἐῤῥωμένος ὁ νοῦς. Ἴσον γὰρ ἥλιον μηδὲ εἶναι λέγειν, εἰ μὴ συνυπάρχον ἔχοι τὸ δι' δ νοεῖται τοῦθ' ὅπερ ἐστίν. Οὐκοῦν, ἀνατύπωσιν ὥσπερ τινὰ διαπε- πλασμένην ὀρθῶς, τῶν ἐν αἰσθήσει παραδειγμάτων τὴν δύναμιν, ὡς ἐν ἐννοίαις ἑλὼν ταῖς εἰς λῆξιν ούσαις τὴν ἀνωτάτω, τὴν θείαν γέννησιν οὐ καταφθερεῖς, τομὰς ἐπ' αὐτὴν, καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, ἀσυν- έτως εἰσδεδεγμένος. Ἐπεὶ γάρ τοι τῆς ἀνωτάτω πα σῶν οὐσίας ἀπαθὴς μὲν ἡ γέννησις, καὶ μὴν καὶ οὐσιώδης ἡ τοῦ γεννήματος υπαρξις καὶ διατομής ἐλευθέρα, καὶ τῷ τεκόντι συνθέουσα καὶ ἀπαραιτή τως συννεουμένη τε καὶ συνεισβαίνουσα. Τὸ γὰρ ἄναρχον ἐν χρόνῳ μεμαρτύρηκε τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο εἰπὼν, καὶ Γ ἐπὶ τούτοις· « Ο ῶν, ὁ ἦν, ὁ ἐρχόμενος. » Β. Εκπεπόνηται μὲν ἡμῖν ὡς ἄριστά γε, ὦ τᾶν, ὁ περὶ τούτου λόγος. Οἴει δέ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀπηλλάχθαι πραγμάτων, καὶ ἑτέρου δεῖσθαι μηδενός, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ προϋφεστηκέναι μὲν οὐδαμῶς τοῦ Υιοῦ τὴν Πατέρα δοχεῖν, συμφυᾶ δὲ δεῖν καὶ συνυπάρ γοντα νοεῖν· ἀφικνεῖται δὲ οὔπω κατὰ νοῦν ἐκεῖνα, δυσπρόσιτον κομιδῇ καὶ ἀνάντη λίαν ἔχοντα τὴν προσβολήν. Α. Τὰ ποια ἄττα φής; " Β. Ερησομένους ἴσθι τοι, δριμεῖς γὰρ εἰς λόγους, πότερόν ποτε θελητῶς, ἤγουν ἀνεθελήτως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐκτέτυχε τὸν Υἱόν. Α. Εἶτα, ὅποι ποτὲ κατασκήψειεν ἂν τὸ κακούρ τημα αὐτοῖς τῶν οὕτω δεινῶν εὑρημάτων, ὡς ἥδιστα Αν εἰδείην. Β. Προσθέντες γάρ, οἶμαι, κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἀνεθέλητος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τέτοκεν οὐχ ἐκών, ἀλλ᾽ ἔκ του πρὸς τοῦτο συνωθούμενος, ή φέρε εἰπεῖν ἀνάγκης ἤ τι καὶ παθῶν [[. παθών] τῶν ἀβουλήτων ἁλώσεται. Περιενεγκόντες δὲ οὕτως εἰς ατοπίαν τὸν λόγον, καθείρξουσιν εἰς ὁμολογίαν τοῦ χρῆναι λοιπὸν εἰπεῖν τὸ μὴ ἀβουλήτως γεγεννῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ τελευτῶντες ἐπάγου. ■ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B A ostendet. Divisionem autem in universum, aut se- clionem, ac defluxum, et passionem solis natura nescit, quamvis copiose et substantialiter ex se lu- D Joan, 1, 1. Apoc. 1,4. cem emittat; sed est in ipso tota et integra, tametsi forte profundatur, et vicissim habet in seipso suum lumen, quod quidem a sua radice non avellitur, dum diffunditur, et ad propriam ac peculiarem di- versitatem idcirco tendere videtur. Ratio enim se- parans solem seorsim a seipso, quanam substantia præditus sit concipit : lumen autem quod in ipso est et ex ipso promanat, ejus quidem est proprium, verumtamen in diversitatem insecabilem quæ solis animi notionibus continetur, utique diducet, pro- pterea quod ex ipso foras emanat. Quod autem plane ridiculum sit antiquiorem solis ortum imagi- nari, posteriorem autem vel tantulum eam quam in se habet facultatis illuminatricis vim, neminem sanæ mentis dubitaturum puto. Þerinde enim est ac si ne sol quidem esse dicatur, si ei simul non insit id propter quod hoc quod est intelligitur esse. Quocirca, si vim et rationem exemplorum sensibi- lium ceu formam quamdam et expressionem recte concinnatam subtilissimis animi notionibus accepe- ris, generationem divinam non corrumpes, section nes in eam et fluxus ac passionem stulte inducens. Siquidem generatio supremæ omnium substantiæ passionis est expers, adeoque natura geniminis substantialis et insecabilis, quæ cum Genitore con- currens, citra confusionem simul intelligitur, et est. Principio enim carere Filium testatus est quo- que sapiens Joannes cum dixit : e In principio erat Verbum ' : : ac praeterea : • Qui est, qui erat, qui venturus est 7. , B. Recte admodum et accurate ea de re nobis disseruisti, anice. Sed credis, ut auguror, te solu- tum esse negotio, nec alio esse opus ad demon- strandum Patrem nequaquam præexsistere Filio, el ad intelligendum eum ejusdem esse naturæ et simul exsistere : nonduin tamen illa procedunt ex animi sententia, cum habeant difficiles prorsus ad- itus et accessum vehementer arduum. A. Quænam illa dicis? B. Percentaturos utique scias (acuti enim sunt) utrum tandem voluntate, an præter voluntatem Fl- lium Deus ac Pater genuerit. A. At scire pervelim quonam demum ferantur tam perniciosa eorum commenta. B. Addent nimirum, ut existimo, quod si Filius Patri sit involuntarius, illum non sponte genuit, sed ab aliquo ad hoc adactus, aut necessitate, verbi gra- tia, vel quiddam præter voluntatem passus compe- rietur. Hoc autem pacto ad absurdum oratione de- ducta, eo demum illam redigent, ut confitendum sit haud citra voluntatem genitum esse a Patre Filium ; tandemque inferunt : Si non citra voluntatem ge-

λας ἀποφήνειεν ἄν. Διαίρεσιν δὲ ὅλως, ἤτοι τομὴν καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, οὐδ' ὅσον εἰδέναι τυχόν ἀνάσχοιτο ἂν ἡ ἡλίου φύσις, καίτοι χύδην καὶ οὐσιω- : δῶς τὸ ἐξ αὐτῆς προϊεῖσα φῶς, ἀλλ᾽ ἔστι μὲν ὅλο κλήρως ἐν αὐτῷ, καὶ εἰ προχέοιτο τυχόν, ἔχει δὲ αὖ ἐν ἑαυτῷ τὸ ἴδιον φῶς, οὐκ ἀποῤῥιζούμενον ἐν τῷ διαχεῖσθαι, καὶ δοκεῖν πως ἤδη διὰ τούτου, καὶ εἰς ἰδικὴν ἑτερότητα δραμείν. ᾿Αποδελὼν γὰρ ὁ λό γος ἥλιον μὲν, ἀναμέρος αὐτὸν καθ' αὐτὸν, τὴν οὐ σίαν τί ποτέ ἐστι φαντάζεται, τὸ δ' ἐν αὐτῷ τε καὶ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον φῶς, ἴδιον μὲν αὐτοῦ, πλὴν εἰς ἀμέριστον ετερότητα τὴν ὡς ἐν ψιλαῖς καὶ μόν ναις ἐννοίαις, εὖ μάλα διοικιεῖ, διά τοι τὴν ἐξ αὐτοῦ πρὸς τὸ ἔξω πρόοδον. "Οτι δὲ δὴ γελοῖον ἂν εἴη παν τελῶς, τὸ, πρεσβυτέραν μὲν τὴν ἡλίου φαντάζεσθαι γένεσιν, ὑστερίζουσαν δὲ κἂν γοῦν τι βραχὺ τῆς " ἐνούσης αὐτῷ φωτοειδοῦς ἐνεργείας τὴν δύναμιν, οὐκ Αν οιηθείην ἐνδοιάσειν ὅλως τὸν ὑπερ ἂν εἴη σώφρων τε καὶ ἐῤῥωμένος ὁ νοῦς. Ἴσον γὰρ ἥλιον μηδὲ εἶναι λέγειν, εἰ μὴ συνυπάρχον ἔχοι τὸ δι' δ νοεῖται τοῦθ' ὅπερ ἐστίν. Οὐκοῦν, ἀνατύπωσιν ὥσπερ τινὰ διαπε- πλασμένην ὀρθῶς, τῶν ἐν αἰσθήσει παραδειγμάτων τὴν δύναμιν, ὡς ἐν ἐννοίαις ἑλὼν ταῖς εἰς λῆξιν ούσαις τὴν ἀνωτάτω, τὴν θείαν γέννησιν οὐ καταφθερεῖς, τομὰς ἐπ' αὐτὴν, καὶ ἀποῤῥοὴν, καὶ πάθος, ἀσυν- έτως εἰσδεδεγμένος. Ἐπεὶ γάρ τοι τῆς ἀνωτάτω πα σῶν οὐσίας ἀπαθὴς μὲν ἡ γέννησις, καὶ μὴν καὶ οὐσιώδης ἡ τοῦ γεννήματος υπαρξις καὶ διατομής ἐλευθέρα, καὶ τῷ τεκόντι συνθέουσα καὶ ἀπαραιτή τως συννεουμένη τε καὶ συνεισβαίνουσα. Τὸ γὰρ ἄναρχον ἐν χρόνῳ μεμαρτύρηκε τῷ Υἱῷ, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, ο εἰπὼν, καὶ Γ ἐπὶ τούτοις· « Ο ῶν, ὁ ἦν, ὁ ἐρχόμενος. » Β. Εκπεπόνηται μὲν ἡμῖν ὡς ἄριστά γε, ὦ τᾶν, ὁ περὶ τούτου λόγος. Οἴει δέ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἀπηλλάχθαι πραγμάτων, καὶ ἑτέρου δεῖσθαι μηδενός, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ προϋφεστηκέναι μὲν οὐδαμῶς τοῦ Υιοῦ τὴν Πατέρα δοχεῖν, συμφυᾶ δὲ δεῖν καὶ συνυπάρ γοντα νοεῖν· ἀφικνεῖται δὲ οὔπω κατὰ νοῦν ἐκεῖνα, δυσπρόσιτον κομιδῇ καὶ ἀνάντη λίαν ἔχοντα τὴν προσβολήν. Α. Τὰ ποια ἄττα φής; " Β. Ερησομένους ἴσθι τοι, δριμεῖς γὰρ εἰς λόγους, πότερόν ποτε θελητῶς, ἤγουν ἀνεθελήτως ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐκτέτυχε τὸν Υἱόν. Α. Εἶτα, ὅποι ποτὲ κατασκήψειεν ἂν τὸ κακούρ τημα αὐτοῖς τῶν οὕτω δεινῶν εὑρημάτων, ὡς ἥδιστα Αν εἰδείην. Β. Προσθέντες γάρ, οἶμαι, κἀκεῖνο ἐροῦσιν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἀνεθέλητος ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τέτοκεν οὐχ ἐκών, ἀλλ᾽ ἔκ του πρὸς τοῦτο συνωθούμενος, ή φέρε εἰπεῖν ἀνάγκης ἤ τι καὶ παθῶν [[. παθών] τῶν ἀβουλήτων ἁλώσεται. Περιενεγκόντες δὲ οὕτως εἰς ατοπίαν τὸν λόγον, καθείρξουσιν εἰς ὁμολογίαν τοῦ χρῆναι λοιπὸν εἰπεῖν τὸ μὴ ἀβουλήτως γεγεννῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, καὶ τελευτῶντες ἐπάγου. ■ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B A ostendet. Divisionem autem in universum, aut se- clionem, ac defluxum, et passionem solis natura nescit, quamvis copiose et substantialiter ex se lu- D Joan, 1, 1. Apoc. 1,4. cem emittat; sed est in ipso tota et integra, tametsi forte profundatur, et vicissim habet in seipso suum lumen, quod quidem a sua radice non avellitur, dum diffunditur, et ad propriam ac peculiarem di- versitatem idcirco tendere videtur. Ratio enim se- parans solem seorsim a seipso, quanam substantia præditus sit concipit : lumen autem quod in ipso est et ex ipso promanat, ejus quidem est proprium, verumtamen in diversitatem insecabilem quæ solis animi notionibus continetur, utique diducet, pro- pterea quod ex ipso foras emanat. Quod autem plane ridiculum sit antiquiorem solis ortum imagi- nari, posteriorem autem vel tantulum eam quam in se habet facultatis illuminatricis vim, neminem sanæ mentis dubitaturum puto. Þerinde enim est ac si ne sol quidem esse dicatur, si ei simul non insit id propter quod hoc quod est intelligitur esse. Quocirca, si vim et rationem exemplorum sensibi- lium ceu formam quamdam et expressionem recte concinnatam subtilissimis animi notionibus accepe- ris, generationem divinam non corrumpes, section nes in eam et fluxus ac passionem stulte inducens. Siquidem generatio supremæ omnium substantiæ passionis est expers, adeoque natura geniminis substantialis et insecabilis, quæ cum Genitore con- currens, citra confusionem simul intelligitur, et est. Principio enim carere Filium testatus est quo- que sapiens Joannes cum dixit : e In principio erat Verbum ' : : ac praeterea : • Qui est, qui erat, qui venturus est 7. , B. Recte admodum et accurate ea de re nobis disseruisti, anice. Sed credis, ut auguror, te solu- tum esse negotio, nec alio esse opus ad demon- strandum Patrem nequaquam præexsistere Filio, el ad intelligendum eum ejusdem esse naturæ et simul exsistere : nonduin tamen illa procedunt ex animi sententia, cum habeant difficiles prorsus ad- itus et accessum vehementer arduum. A. Quænam illa dicis? B. Percentaturos utique scias (acuti enim sunt) utrum tandem voluntate, an præter voluntatem Fl- lium Deus ac Pater genuerit. A. At scire pervelim quonam demum ferantur tam perniciosa eorum commenta. B. Addent nimirum, ut existimo, quod si Filius Patri sit involuntarius, illum non sponte genuit, sed ab aliquo ad hoc adactus, aut necessitate, verbi gra- tia, vel quiddam præter voluntatem passus compe- rietur. Hoc autem pacto ad absurdum oratione de- ducta, eo demum illam redigent, ut confitendum sit haud citra voluntatem genitum esse a Patre Filium ; tandemque inferunt : Si non citra voluntatem ge-

Α σιν· Εἰ μὴ ἀνεθελήτως τέτοκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, Β θελητῶς δὲ καὶ κατὰ βούλησιν, πάντως που καὶ προσ ηγήσεται, καὶ προαναφανείται τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννή σεως, ἡ θέλησις τοῦ Πατρός. ἂν δὲ δή που, φασί, καὶ προϋφεστηκώς, ἐσκέπτετο, καὶ πρεσβυτέραν ἔχει τοῦ τόκου τὴν θέλησιν. Α. ὡς ἀνόσιά γε τοῖς διεστραμμένοις ἐκμεμηχά νηται καθ' ἡμῶν τὰ εὑρήματα; κατορχεῖται δὲ οὕτω τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ὁ λόγος, ώστε, εἴ τι δόξειεν, ἔν γε τοῖς ἄγαν ἀπηχεστάτοις, τὴν ἀπασῶν ἐπέκεινα ψῆφον ἐλεῖν, οὐκ ἂν οἶμαι δράσειν ἄμεινον ἢ οὗτοι. ᾿Ακλεῖ δὲ οὕτω τὴν νίκην ἀράμενοι, καὶ ταῖς εἰς δυσσέβειαν ὑπερβολαῖς, τῆς τῶν ἄλλων ἀμε θίας προύχοντές τε καὶ προεκκείμενοι, λοιπὸν ἀκου όντων, « Εἰ εδικαιώθη (1) Σόδομα ἐκ σοῦ; ο Αλι γάρ, ἄλις πικρίας, ὦ οὗτοι, καὶ διεστραμμένων ἐν νοιῶν. Φέρε κατευθὺ τῆς ἀληθείας ίωμέν τε ήδη, καὶ λέγωμεν, ὡς οὐκ ἂν νοοῖτό ποτε δίχα τοῦ συνόντος τε ἀεὶ καὶ συνυφεστῶτος αὐτοῦ γεννήματος ὁ ἀνάρχως τε καὶ ἀϊδίως Πατήρ. 'Αλλ᾽ εἰ καὶ ἔστιν οὐκ ἀνεθε λήτως τοῦ Υἱοῦ Πατήρ, οὐ προανακύψει καὶ προανα νήξεται πάντως τοῦ γεννηθέντος ἡ θέλησις. Εἰ γὰρ ἦν ἐν σοφίᾳ καὶ λόγῳ τὸ θέλειν τοῦ Πατρός· οὐ γὰρ ἄσοφόν γε καὶ ἄλογον τὴν θείαν ἐροῦσι θέλησιν Σου φία δὲ καὶ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Γιός, αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ὁ ἐν ᾧ πᾶσα θέλησις τοῦ Πατρός. Ὥστε τοῖς ἐκεῖνα πεφλυαρηκόσι περιτρέπεται πως ή σκέψις, καὶ τὸ δεινὸν ἐγχείρημα, πρὸς τὸ ἔχον ἐναντίως. Αναπυθέσθαι γὰρ δὴ καὶ ἡμᾶς, ὡς ἔοικεν, ἀπείρξειεν ἂν οὐδὲν τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας ήφει δηκότας, πότερα θελητῶς, ήγουν ἀνεθελήτως υπάρ- χει τε καὶ ἔστιν ὁ Πατήρ. Καὶ εἰ μὲν οὐ θελητῶς, ἐκδεδίασταί που πάντως ἐξ ανάγκης εἰς ύπαρξιν. Ει δὲ ὧδε μὲν οὐχὶ, θελητῶς δὲ, προηγήσεται που τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τὸ θέλειν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ θέσ λειν ἐπράττετο, σαφῶς δηλονότι καὶ οὐ δίχα λόγου, σοφία δέ ἐστι καὶ Λόγος ὁ Υἱός, προϋφεστήκει τοῦ Πατρός. Βουλὴν δὲ καὶ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός τὸν Υἱὸν ὁ θεῖος ἡμῖν ὀνομάζει λόγος. Ψάλλει γὰρ ἐν Πνεύματι, καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς ἐκ προσ- ώπου τῶν πεπιστευκότων· Ἐκράτησας τῆς χειρὸς δεξιᾶς μου, ἐν τῇ βουλῇ σου ὠδήγησάς με, ο Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παρέσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Πεποδηγήμεθα γὰρ ἐν Χρισ στῷ πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς ὑπερατό σμιον κάλλος ἐν αὐτῷ μορφούμεθα, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν δι' αὐτοῦ νευρούμενοι. Οὐκοῦν, ὅσον ἧκεν εἰς ἐννοιῶν σαθρότητα, καὶ λογισμῶν ἀτοπίαν, προϋφεστήξει τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, αὐτὸς ὢν ἡ θέλησις· εἶτά πω τοῦ γεννήσαντος προαναφανεῖται τὸ γεννη θέν. Αθρει δὴ οὖν ἵν᾽ εἰσὶ κακοῦ, τά, ο Εαυτούς δε κιμάζετε, εἰ ἐστὲ ἐν τῇ πίστει, ο μεθέντες ὡς ἀπω τάτω. @ Β. Εοικεν. Δ. Περιτρέψειε δ' ἄν τις καὶ οὐ σὺν ιδρώτι μακρῷ • ΧΧΙΧ, 8. ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit Pater Filium, sed voluntate et ex deliberatione, utique Patris voluntas generationem Filii præcedet, ac prius exsistet. Si autem prius exsistit iis de qui- bus deliberat, inquiunt, etiam antiquiorem habet generatione voluntatem. : A. Quam impia in nos machinati sunt perversi! Quippe sic insultat veritatis dogmatis illorum ora- tio, ut si quis velit omnium absurditates superare, non secus ac illos, facturum putem. Sed cum pal- mam tam ignobilem arripuerint, et sola impietatis gloria aliorum ignorantiam superent, tandem au- diant: Nunquid justificata sunt Sodoma ex te *!, Satis enimn, satis est acerbitatis, miseri, et perver- sarum cogitationum. Age, nunc rectum veritatis iter capiamus, dicamusque Patrem qui æternus est ac principio caret, haud absque Filio qui ei insit ac simul subsistat intelligi posse. Verum, tametsi est non citra voluntatem Filii Pater, non tamen prius exsistet voluntas quam Filius, ac prius emerget. Si enim erat in sapientia et verbo Patris voluntas (non enim sapientia et verbo carere dicent divinam vo- luntatem), sapientia autem ac Verbuın Dei Patris est Filius ipse utique est is in quo est omnis vo- luntas Patris. Quocirca istiusmodi triconum ever- titur quodammodo propositio, et acutumn illud quod in nos comparaverant argumentum. Nihil enim, ut videtur, prohibuerit quominus etiam nos, contempla rationum absurditate, percontemur utrum voluntate, an contra, exsistat et sit Pater. Quod si non ex voluntate quidem est, necessitate igitur ad exsi- stendum adactus est. Si vero non necessario, sed ex voluntate est, præcedet utique voluntas ipsias exsistentiam. Cumque voluntatem perfecerit, sapien- ter nimirum, nec absque verbo : sapientia vero sit ac Verbum Filius, Patre prius exsistet. Consilium autem ac voluntatem Dei ac Patris Filium divinæ Scripturæ nominant. Psallit enin in Spiritu et ait divinus ille David, tanquam ex persona credentium : • Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me '. . Et alibi : • Domine, in volun- tale tua præstilisti decori meo virtutem 1. » Dedu- ci enim sumus in Christo ad voluntatem Patris, et in supermandaaam pulchritudinete formamur in ipso, ad omne opus bonum per ipeut corroborati. Itaque si putidas ratiunculas et argumentorum ab- surditatem sequamur, prius exsistet Filius quam Pater, cum sit ipse voluntas : et id quod gignitur quodammodo prius apparebit quam genitor. Vide jtaque quantum sibi mali asciverint qui longissi- me profligant illud: « Ipsi vos probate, si estis in Bde 11. B. Certe. A. Illorum autem propositionem stuitam et ani- • Ezech. xvi, 52. B D Psal, Lxxi, 93. Psal. Cor. 3111, 5. (1) Ed. δικαιώθη.

Α σιν· Εἰ μὴ ἀνεθελήτως τέτοκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, Β θελητῶς δὲ καὶ κατὰ βούλησιν, πάντως που καὶ προσ ηγήσεται, καὶ προαναφανείται τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννή σεως, ἡ θέλησις τοῦ Πατρός. ἂν δὲ δή που, φασί, καὶ προϋφεστηκώς, ἐσκέπτετο, καὶ πρεσβυτέραν ἔχει τοῦ τόκου τὴν θέλησιν. Α. ὡς ἀνόσιά γε τοῖς διεστραμμένοις ἐκμεμηχά νηται καθ' ἡμῶν τὰ εὑρήματα; κατορχεῖται δὲ οὕτω τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ὁ λόγος, ώστε, εἴ τι δόξειεν, ἔν γε τοῖς ἄγαν ἀπηχεστάτοις, τὴν ἀπασῶν ἐπέκεινα ψῆφον ἐλεῖν, οὐκ ἂν οἶμαι δράσειν ἄμεινον ἢ οὗτοι. ᾿Ακλεῖ δὲ οὕτω τὴν νίκην ἀράμενοι, καὶ ταῖς εἰς δυσσέβειαν ὑπερβολαῖς, τῆς τῶν ἄλλων ἀμε θίας προύχοντές τε καὶ προεκκείμενοι, λοιπὸν ἀκου όντων, « Εἰ εδικαιώθη (1) Σόδομα ἐκ σοῦ; ο Αλι γάρ, ἄλις πικρίας, ὦ οὗτοι, καὶ διεστραμμένων ἐν νοιῶν. Φέρε κατευθὺ τῆς ἀληθείας ίωμέν τε ήδη, καὶ λέγωμεν, ὡς οὐκ ἂν νοοῖτό ποτε δίχα τοῦ συνόντος τε ἀεὶ καὶ συνυφεστῶτος αὐτοῦ γεννήματος ὁ ἀνάρχως τε καὶ ἀϊδίως Πατήρ. 'Αλλ᾽ εἰ καὶ ἔστιν οὐκ ἀνεθε λήτως τοῦ Υἱοῦ Πατήρ, οὐ προανακύψει καὶ προανα νήξεται πάντως τοῦ γεννηθέντος ἡ θέλησις. Εἰ γὰρ ἦν ἐν σοφίᾳ καὶ λόγῳ τὸ θέλειν τοῦ Πατρός· οὐ γὰρ ἄσοφόν γε καὶ ἄλογον τὴν θείαν ἐροῦσι θέλησιν Σου φία δὲ καὶ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Γιός, αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ὁ ἐν ᾧ πᾶσα θέλησις τοῦ Πατρός. Ὥστε τοῖς ἐκεῖνα πεφλυαρηκόσι περιτρέπεται πως ή σκέψις, καὶ τὸ δεινὸν ἐγχείρημα, πρὸς τὸ ἔχον ἐναντίως. Αναπυθέσθαι γὰρ δὴ καὶ ἡμᾶς, ὡς ἔοικεν, ἀπείρξειεν ἂν οὐδὲν τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας ήφει δηκότας, πότερα θελητῶς, ήγουν ἀνεθελήτως υπάρ- χει τε καὶ ἔστιν ὁ Πατήρ. Καὶ εἰ μὲν οὐ θελητῶς, ἐκδεδίασταί που πάντως ἐξ ανάγκης εἰς ύπαρξιν. Ει δὲ ὧδε μὲν οὐχὶ, θελητῶς δὲ, προηγήσεται που τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τὸ θέλειν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ θέσ λειν ἐπράττετο, σαφῶς δηλονότι καὶ οὐ δίχα λόγου, σοφία δέ ἐστι καὶ Λόγος ὁ Υἱός, προϋφεστήκει τοῦ Πατρός. Βουλὴν δὲ καὶ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός τὸν Υἱὸν ὁ θεῖος ἡμῖν ὀνομάζει λόγος. Ψάλλει γὰρ ἐν Πνεύματι, καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς ἐκ προσ- ώπου τῶν πεπιστευκότων· Ἐκράτησας τῆς χειρὸς δεξιᾶς μου, ἐν τῇ βουλῇ σου ὠδήγησάς με, ο Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παρέσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Πεποδηγήμεθα γὰρ ἐν Χρισ στῷ πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς ὑπερατό σμιον κάλλος ἐν αὐτῷ μορφούμεθα, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν δι' αὐτοῦ νευρούμενοι. Οὐκοῦν, ὅσον ἧκεν εἰς ἐννοιῶν σαθρότητα, καὶ λογισμῶν ἀτοπίαν, προϋφεστήξει τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, αὐτὸς ὢν ἡ θέλησις· εἶτά πω τοῦ γεννήσαντος προαναφανεῖται τὸ γεννη θέν. Αθρει δὴ οὖν ἵν᾽ εἰσὶ κακοῦ, τά, ο Εαυτούς δε κιμάζετε, εἰ ἐστὲ ἐν τῇ πίστει, ο μεθέντες ὡς ἀπω τάτω. @ Β. Εοικεν. Δ. Περιτρέψειε δ' ἄν τις καὶ οὐ σὺν ιδρώτι μακρῷ • ΧΧΙΧ, 8. ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit Pater Filium, sed voluntate et ex deliberatione, utique Patris voluntas generationem Filii præcedet, ac prius exsistet. Si autem prius exsistit iis de qui- bus deliberat, inquiunt, etiam antiquiorem habet generatione voluntatem. : A. Quam impia in nos machinati sunt perversi! Quippe sic insultat veritatis dogmatis illorum ora- tio, ut si quis velit omnium absurditates superare, non secus ac illos, facturum putem. Sed cum pal- mam tam ignobilem arripuerint, et sola impietatis gloria aliorum ignorantiam superent, tandem au- diant: Nunquid justificata sunt Sodoma ex te *!, Satis enimn, satis est acerbitatis, miseri, et perver- sarum cogitationum. Age, nunc rectum veritatis iter capiamus, dicamusque Patrem qui æternus est ac principio caret, haud absque Filio qui ei insit ac simul subsistat intelligi posse. Verum, tametsi est non citra voluntatem Filii Pater, non tamen prius exsistet voluntas quam Filius, ac prius emerget. Si enim erat in sapientia et verbo Patris voluntas (non enim sapientia et verbo carere dicent divinam vo- luntatem), sapientia autem ac Verbuın Dei Patris est Filius ipse utique est is in quo est omnis vo- luntas Patris. Quocirca istiusmodi triconum ever- titur quodammodo propositio, et acutumn illud quod in nos comparaverant argumentum. Nihil enim, ut videtur, prohibuerit quominus etiam nos, contempla rationum absurditate, percontemur utrum voluntate, an contra, exsistat et sit Pater. Quod si non ex voluntate quidem est, necessitate igitur ad exsi- stendum adactus est. Si vero non necessario, sed ex voluntate est, præcedet utique voluntas ipsias exsistentiam. Cumque voluntatem perfecerit, sapien- ter nimirum, nec absque verbo : sapientia vero sit ac Verbum Filius, Patre prius exsistet. Consilium autem ac voluntatem Dei ac Patris Filium divinæ Scripturæ nominant. Psallit enin in Spiritu et ait divinus ille David, tanquam ex persona credentium : • Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me '. . Et alibi : • Domine, in volun- tale tua præstilisti decori meo virtutem 1. » Dedu- ci enim sumus in Christo ad voluntatem Patris, et in supermandaaam pulchritudinete formamur in ipso, ad omne opus bonum per ipeut corroborati. Itaque si putidas ratiunculas et argumentorum ab- surditatem sequamur, prius exsistet Filius quam Pater, cum sit ipse voluntas : et id quod gignitur quodammodo prius apparebit quam genitor. Vide jtaque quantum sibi mali asciverint qui longissi- me profligant illud: « Ipsi vos probate, si estis in Bde 11. B. Certe. A. Illorum autem propositionem stuitam et ani- • Ezech. xvi, 52. B D Psal, Lxxi, 93. Psal. Cor. 3111, 5. (1) Ed. δικαιώθη.

Α σιν· Εἰ μὴ ἀνεθελήτως τέτοκεν ὁ Πατὴρ τὸν Υἱόν, Β θελητῶς δὲ καὶ κατὰ βούλησιν, πάντως που καὶ προσ ηγήσεται, καὶ προαναφανείται τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννή σεως, ἡ θέλησις τοῦ Πατρός. ἂν δὲ δή που, φασί, καὶ προϋφεστηκώς, ἐσκέπτετο, καὶ πρεσβυτέραν ἔχει τοῦ τόκου τὴν θέλησιν. Α. ὡς ἀνόσιά γε τοῖς διεστραμμένοις ἐκμεμηχά νηται καθ' ἡμῶν τὰ εὑρήματα; κατορχεῖται δὲ οὕτω τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ὁ λόγος, ώστε, εἴ τι δόξειεν, ἔν γε τοῖς ἄγαν ἀπηχεστάτοις, τὴν ἀπασῶν ἐπέκεινα ψῆφον ἐλεῖν, οὐκ ἂν οἶμαι δράσειν ἄμεινον ἢ οὗτοι. ᾿Ακλεῖ δὲ οὕτω τὴν νίκην ἀράμενοι, καὶ ταῖς εἰς δυσσέβειαν ὑπερβολαῖς, τῆς τῶν ἄλλων ἀμε θίας προύχοντές τε καὶ προεκκείμενοι, λοιπὸν ἀκου όντων, « Εἰ εδικαιώθη (1) Σόδομα ἐκ σοῦ; ο Αλι γάρ, ἄλις πικρίας, ὦ οὗτοι, καὶ διεστραμμένων ἐν νοιῶν. Φέρε κατευθὺ τῆς ἀληθείας ίωμέν τε ήδη, καὶ λέγωμεν, ὡς οὐκ ἂν νοοῖτό ποτε δίχα τοῦ συνόντος τε ἀεὶ καὶ συνυφεστῶτος αὐτοῦ γεννήματος ὁ ἀνάρχως τε καὶ ἀϊδίως Πατήρ. 'Αλλ᾽ εἰ καὶ ἔστιν οὐκ ἀνεθε λήτως τοῦ Υἱοῦ Πατήρ, οὐ προανακύψει καὶ προανα νήξεται πάντως τοῦ γεννηθέντος ἡ θέλησις. Εἰ γὰρ ἦν ἐν σοφίᾳ καὶ λόγῳ τὸ θέλειν τοῦ Πατρός· οὐ γὰρ ἄσοφόν γε καὶ ἄλογον τὴν θείαν ἐροῦσι θέλησιν Σου φία δὲ καὶ Λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Γιός, αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ὁ ἐν ᾧ πᾶσα θέλησις τοῦ Πατρός. Ὥστε τοῖς ἐκεῖνα πεφλυαρηκόσι περιτρέπεται πως ή σκέψις, καὶ τὸ δεινὸν ἐγχείρημα, πρὸς τὸ ἔχον ἐναντίως. Αναπυθέσθαι γὰρ δὴ καὶ ἡμᾶς, ὡς ἔοικεν, ἀπείρξειεν ἂν οὐδὲν τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας ήφει δηκότας, πότερα θελητῶς, ήγουν ἀνεθελήτως υπάρ- χει τε καὶ ἔστιν ὁ Πατήρ. Καὶ εἰ μὲν οὐ θελητῶς, ἐκδεδίασταί που πάντως ἐξ ανάγκης εἰς ύπαρξιν. Ει δὲ ὧδε μὲν οὐχὶ, θελητῶς δὲ, προηγήσεται που τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ τὸ θέλειν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ θέσ λειν ἐπράττετο, σαφῶς δηλονότι καὶ οὐ δίχα λόγου, σοφία δέ ἐστι καὶ Λόγος ὁ Υἱός, προϋφεστήκει τοῦ Πατρός. Βουλὴν δὲ καὶ θέλησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός τὸν Υἱὸν ὁ θεῖος ἡμῖν ὀνομάζει λόγος. Ψάλλει γὰρ ἐν Πνεύματι, καί φησιν ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, ὡς ἐκ προσ- ώπου τῶν πεπιστευκότων· Ἐκράτησας τῆς χειρὸς δεξιᾶς μου, ἐν τῇ βουλῇ σου ὠδήγησάς με, ο Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι· « Κύριε, ἐν τῷ θελήματί σου παρέσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν. » Πεποδηγήμεθα γὰρ ἐν Χρισ στῷ πρὸς τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ εἰς ὑπερατό σμιον κάλλος ἐν αὐτῷ μορφούμεθα, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν δι' αὐτοῦ νευρούμενοι. Οὐκοῦν, ὅσον ἧκεν εἰς ἐννοιῶν σαθρότητα, καὶ λογισμῶν ἀτοπίαν, προϋφεστήξει τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, αὐτὸς ὢν ἡ θέλησις· εἶτά πω τοῦ γεννήσαντος προαναφανεῖται τὸ γεννη θέν. Αθρει δὴ οὖν ἵν᾽ εἰσὶ κακοῦ, τά, ο Εαυτούς δε κιμάζετε, εἰ ἐστὲ ἐν τῇ πίστει, ο μεθέντες ὡς ἀπω τάτω. @ Β. Εοικεν. Δ. Περιτρέψειε δ' ἄν τις καὶ οὐ σὺν ιδρώτι μακρῷ • ΧΧΙΧ, 8. ' S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. buit Pater Filium, sed voluntate et ex deliberatione, utique Patris voluntas generationem Filii præcedet, ac prius exsistet. Si autem prius exsistit iis de qui- bus deliberat, inquiunt, etiam antiquiorem habet generatione voluntatem. : A. Quam impia in nos machinati sunt perversi! Quippe sic insultat veritatis dogmatis illorum ora- tio, ut si quis velit omnium absurditates superare, non secus ac illos, facturum putem. Sed cum pal- mam tam ignobilem arripuerint, et sola impietatis gloria aliorum ignorantiam superent, tandem au- diant: Nunquid justificata sunt Sodoma ex te *!, Satis enimn, satis est acerbitatis, miseri, et perver- sarum cogitationum. Age, nunc rectum veritatis iter capiamus, dicamusque Patrem qui æternus est ac principio caret, haud absque Filio qui ei insit ac simul subsistat intelligi posse. Verum, tametsi est non citra voluntatem Filii Pater, non tamen prius exsistet voluntas quam Filius, ac prius emerget. Si enim erat in sapientia et verbo Patris voluntas (non enim sapientia et verbo carere dicent divinam vo- luntatem), sapientia autem ac Verbuın Dei Patris est Filius ipse utique est is in quo est omnis vo- luntas Patris. Quocirca istiusmodi triconum ever- titur quodammodo propositio, et acutumn illud quod in nos comparaverant argumentum. Nihil enim, ut videtur, prohibuerit quominus etiam nos, contempla rationum absurditate, percontemur utrum voluntate, an contra, exsistat et sit Pater. Quod si non ex voluntate quidem est, necessitate igitur ad exsi- stendum adactus est. Si vero non necessario, sed ex voluntate est, præcedet utique voluntas ipsias exsistentiam. Cumque voluntatem perfecerit, sapien- ter nimirum, nec absque verbo : sapientia vero sit ac Verbum Filius, Patre prius exsistet. Consilium autem ac voluntatem Dei ac Patris Filium divinæ Scripturæ nominant. Psallit enin in Spiritu et ait divinus ille David, tanquam ex persona credentium : • Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me '. . Et alibi : • Domine, in volun- tale tua præstilisti decori meo virtutem 1. » Dedu- ci enim sumus in Christo ad voluntatem Patris, et in supermandaaam pulchritudinete formamur in ipso, ad omne opus bonum per ipeut corroborati. Itaque si putidas ratiunculas et argumentorum ab- surditatem sequamur, prius exsistet Filius quam Pater, cum sit ipse voluntas : et id quod gignitur quodammodo prius apparebit quam genitor. Vide jtaque quantum sibi mali asciverint qui longissi- me profligant illud: « Ipsi vos probate, si estis in Bde 11. B. Certe. A. Illorum autem propositionem stuitam et ani- • Ezech. xvi, 52. B D Psal, Lxxi, 93. Psal. Cor. 3111, 5. (1) Ed. δικαιώθη.

זדל καὶ πρὸς ἑτέραν αὐτοῖς ἀτοπίαν, τὴν γραώδη πρότα- σιν, ἀποκρίνεσθαι δεῖν ἐκεῖνο εἰπών. Β. Τὸ τί δή ; Α. Πότερον δημιουργὸς καὶ βασιλεὺς φιλοικτίρμων τε καὶ ἀγαθὸς νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ. ἢ οὐ. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί μεν, ὡς ἔστιν ἀμελητὶ φαῖεν ἂν, ὡς ἐγᾦμαι. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φραζόντων οὖν ἔτι· προσερήσομαι γὰρ, ἀν- εθελήτως ἄρα ταῦτά ἐστιν, ἢ θελητῶς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεθελήτως ἐροῦσι, πεπονθέναι δώσουσι τὴν ἀνεθε λησίαν αὐτὸν, τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης πάθος. Εἰ δὲ μὴ ἀβουλήτως οιήσονται, προϋπήρχε δὲ ἡ βούλησις τοῦ εἶναι αὐτὸν ὦ ἐστιν, οὐκ ἀεὶ δυνάμει δημιουργός, οὔτε μὴν ἀνάρχως βασιλεὺς, ἡ φιλοικτίρμων, ἢ ἀγα- Β θός· χρόνος δὲ ἴσως προεισελάσειέ τις καθ' δν ἔτι ταῦτα οὐκ ὤν, τὸ δεῖν εἶναι διεσκέπτετο. Τίς δὴ οὖν ἄρα τῶν τοιούτων ἂν ἐπαῖοι λόγων, εἶτα ταῖς ἐκεί- των τερθρείαις οὐκ ἐποιμώξεις μέγα, καὶ δὴ καὶ ἐρρώσθαι φράσας, ἄμεινον μὲν ἡ ἐκεῖνος διασκέψεται, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων εὖ μάλα καταθρήσει φύσιν, διαλογιεῖται δὲ, ὅτι τῶν μὲν πρακτέων ἢ μὴ, θέλησίς τε καὶ ἀνεθελησία κρατεῖ· γεννήσεως δὲ, οὐκ ἔτι; Τοῖς δὲ τὸ ἀνθότου λέγουσιν, ἔν γε τουτοισί, σοφὸν ὑπειπεῖν τό τισιν ὑμνούμενον. Η φύσις ἐβούλετο, ᾗ νόμων οὐδὲν μέλει· προσθείην δ' ἂν, ὅτι βουλῆς καὶ ἀβουλησίας οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν ἐμπάζεται. Η οὐκ ἄν σοι δόξαιμι νοεῖν ὀρθῶς, εἰ ἀποφηναίμην, ὅτι ὅσα ἐστὶν οὐσιωδῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἐξ ἐπιδόσεως ἔχει τῆς κατὰ θέλησιν, τετραμμένος ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐδὲ τὸ εἶναι Πατήρ, θεληματικῶς κεκτήσεται; Β. Πῶς ἔφης Α. ῞Αγιον ἄρα τὸν Πατέρα εἶναι φῆς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀγαθός; Β. Καὶ πάνυ. Δ. Οὐσιωδῶς ἄρα προσπεφυκυίαιν αὐτῷ ταῖν ἀρε ταῖν, ἢ εἰσκεκριμέναιν ἔξωθεν κατὰ θέλησιν, ὡς εἰ καὶ πάθοι τυχὴν τὴν ἀνεθελησίαν ἐξοιχησομένοιν ; Κίνησις γὰρ δε θεληματική. Β. Οὐσιωδῶς· καταμειδιάσαι γὰρ οἶμαι τῶν οὐχ ὧδε ἔχειν κατατολμώντων εἰπεῖν, ὁ τῆς ὀρθότητος λόγος. Α. Εύγε, ὦ ἑταῖρε, ἔφης, και σε τῆς φιλομαθείας ἄγαμαι. Εἶτα πῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ θελητῶς ἂν εἴη - τυχὸν ἢ ἀνεθελήτως Πατήρ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιω- δῶς, εἴπερ ἐστὶν οὕτως ἁγιός τε καὶ ἀγαθὸς, καὶ οὐκ ἐν ψιλαῖς θελήσεσιν ἔχει τὸ εἶναι ἅ ἐστι ; Τί δὲ δὴ αὖ, πῶς ἐκεῖνο οὐχ ὁρᾷς, καίτοι δεινῶς ἄγαν εκλελυπη- κός, καὶ οἱονεί πως καθυλακτοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ; Β. Ούπω μανθάνω. Α. Αλλ' εἴσῃ μὲν δή· φράσαιμι γὰρ ἂν, ὡς ἥδιστο σοι χρηστομαθεῖν ᾑρημένῳ. Σύνες δὲ αὐτὸς ὁ φημι, *Αρα γὰρ οιήσονται δεῖν ὅτι γεννήτωρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁμολογεῖν τὸ Πατέρα, καὶ οὐσιῶδες αὐτῷ τὸ χρῆμα ἐροῦσιν, ἢ καὶ τοῦτο καταρνήσονται, φρονοῦντες ἀνοσιώτατα; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασιν οὐσιωδῶς ἀνεθελησίαν. - DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A lemn hand magno cum sudore ad aliam quoque ab- C D Patrol. Gr. LXXV. surditatem converteris, si hoc interrogandos dicas. B. Quidnam istud? A. Utrum opifex et rex misericors et bonus esse censeatur et dicatur cum a nobis ipsis, tum etiam sanctis angelis Deus ac Pater, annon. B. At hæc ita esse incunctanter dicent, opinor. Quidni enim ? A. Respondeant ergo præterea : addam enim quæ- stioni, an hac citra voluntatem sint, an ex volun- tate. Nam si respondebunt citra voluntatem esse, fatebuntur ei accidisse veluti necessitate quadam Sin autem putabunt baud citra volun tatem esse : voluntas autem prius exstitit quam ipse esset id quod est : non semper potestate opifex ne que adeo rex æternus, et misericors aut bonus fuit : sed forsan tempus aliquod præcesserit quo Deus cum hæc nondum esset, de iis deliberabat ut esset. Quis igitur istiusmodi sermones audiens, non con- tinuo illorum vanitatem vehementer lugeat, iisque profligatis melius quam illi discutiat, rerumque na- turam perscrutetur, secumque reputet in rebus agen- dis aut non agendis, velle et nollė tenere principa- tum, in generatione non item? Si qui vero causam sciscitentur, consultum erit hic subjicere quod in ore nonnullorum est :Sic placitum est naturæ, quæ leges nihil curat : addam, Quæ, velis nolis, ni- hil moratur prorsus. Annon tibi recte sentire vide- bor, si asseruero quod id quodcunque est substan- tialiter Deus ac Pater progressu voluntatis ullo non habeat conversus in melius, neque quod Pater sit, id ratione voluntatis babiturus? B. Quomodo dixisti ? A. Patremne sanctum esse dicis, atque etiam bonum? B. Omnino. A. An substantialiter insitis ei hisce virtutibus, aut aliunde ascitis secundum voluntatem, tanquam perituræ sint, si nolitio forsan ei acciderit? Hic enim motus a voluntate proficiscitur. B. Substantialiter. Si quis enim istud ita se non habere dicere audeat, jure, opinor, ridebitur. A. Euge, macte esto illo singulari discendi ar- dore, Hermia. Jam quoinodo Deus ac Pater volunta- rie erit, verbi gratia, aut minus voluntarie Pater, ac non potius substantialiter, siquidem boc pacto san- ctus est, ac bonus, nec in nuda voluntate habet esse id quod est ? Quid porró, quomodo non animadver- tis quod vehementer officit et, ut ita dicam, oblatrat adversariis ? B. Nondum percipio. A. At cognosces sane: tibi enim discendi cupido sane quam libentissime exponam. Cape autem ipse quod dico. Au enim fatendum putabunt Patrem esse genitoren secundum naturam, et id ei substantiale esse dicent, an vero istud negabunt impie admodum sentientes? Si enim non esse dicunt substantialiter

זדל καὶ πρὸς ἑτέραν αὐτοῖς ἀτοπίαν, τὴν γραώδη πρότα- σιν, ἀποκρίνεσθαι δεῖν ἐκεῖνο εἰπών. Β. Τὸ τί δή ; Α. Πότερον δημιουργὸς καὶ βασιλεὺς φιλοικτίρμων τε καὶ ἀγαθὸς νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ. ἢ οὐ. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί μεν, ὡς ἔστιν ἀμελητὶ φαῖεν ἂν, ὡς ἐγᾦμαι. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φραζόντων οὖν ἔτι· προσερήσομαι γὰρ, ἀν- εθελήτως ἄρα ταῦτά ἐστιν, ἢ θελητῶς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεθελήτως ἐροῦσι, πεπονθέναι δώσουσι τὴν ἀνεθε λησίαν αὐτὸν, τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης πάθος. Εἰ δὲ μὴ ἀβουλήτως οιήσονται, προϋπήρχε δὲ ἡ βούλησις τοῦ εἶναι αὐτὸν ὦ ἐστιν, οὐκ ἀεὶ δυνάμει δημιουργός, οὔτε μὴν ἀνάρχως βασιλεὺς, ἡ φιλοικτίρμων, ἢ ἀγα- Β θός· χρόνος δὲ ἴσως προεισελάσειέ τις καθ' δν ἔτι ταῦτα οὐκ ὤν, τὸ δεῖν εἶναι διεσκέπτετο. Τίς δὴ οὖν ἄρα τῶν τοιούτων ἂν ἐπαῖοι λόγων, εἶτα ταῖς ἐκεί- των τερθρείαις οὐκ ἐποιμώξεις μέγα, καὶ δὴ καὶ ἐρρώσθαι φράσας, ἄμεινον μὲν ἡ ἐκεῖνος διασκέψεται, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων εὖ μάλα καταθρήσει φύσιν, διαλογιεῖται δὲ, ὅτι τῶν μὲν πρακτέων ἢ μὴ, θέλησίς τε καὶ ἀνεθελησία κρατεῖ· γεννήσεως δὲ, οὐκ ἔτι; Τοῖς δὲ τὸ ἀνθότου λέγουσιν, ἔν γε τουτοισί, σοφὸν ὑπειπεῖν τό τισιν ὑμνούμενον. Η φύσις ἐβούλετο, ᾗ νόμων οὐδὲν μέλει· προσθείην δ' ἂν, ὅτι βουλῆς καὶ ἀβουλησίας οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν ἐμπάζεται. Η οὐκ ἄν σοι δόξαιμι νοεῖν ὀρθῶς, εἰ ἀποφηναίμην, ὅτι ὅσα ἐστὶν οὐσιωδῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἐξ ἐπιδόσεως ἔχει τῆς κατὰ θέλησιν, τετραμμένος ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐδὲ τὸ εἶναι Πατήρ, θεληματικῶς κεκτήσεται; Β. Πῶς ἔφης Α. ῞Αγιον ἄρα τὸν Πατέρα εἶναι φῆς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀγαθός; Β. Καὶ πάνυ. Δ. Οὐσιωδῶς ἄρα προσπεφυκυίαιν αὐτῷ ταῖν ἀρε ταῖν, ἢ εἰσκεκριμέναιν ἔξωθεν κατὰ θέλησιν, ὡς εἰ καὶ πάθοι τυχὴν τὴν ἀνεθελησίαν ἐξοιχησομένοιν ; Κίνησις γὰρ δε θεληματική. Β. Οὐσιωδῶς· καταμειδιάσαι γὰρ οἶμαι τῶν οὐχ ὧδε ἔχειν κατατολμώντων εἰπεῖν, ὁ τῆς ὀρθότητος λόγος. Α. Εύγε, ὦ ἑταῖρε, ἔφης, και σε τῆς φιλομαθείας ἄγαμαι. Εἶτα πῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ θελητῶς ἂν εἴη - τυχὸν ἢ ἀνεθελήτως Πατήρ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιω- δῶς, εἴπερ ἐστὶν οὕτως ἁγιός τε καὶ ἀγαθὸς, καὶ οὐκ ἐν ψιλαῖς θελήσεσιν ἔχει τὸ εἶναι ἅ ἐστι ; Τί δὲ δὴ αὖ, πῶς ἐκεῖνο οὐχ ὁρᾷς, καίτοι δεινῶς ἄγαν εκλελυπη- κός, καὶ οἱονεί πως καθυλακτοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ; Β. Ούπω μανθάνω. Α. Αλλ' εἴσῃ μὲν δή· φράσαιμι γὰρ ἂν, ὡς ἥδιστο σοι χρηστομαθεῖν ᾑρημένῳ. Σύνες δὲ αὐτὸς ὁ φημι, *Αρα γὰρ οιήσονται δεῖν ὅτι γεννήτωρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁμολογεῖν τὸ Πατέρα, καὶ οὐσιῶδες αὐτῷ τὸ χρῆμα ἐροῦσιν, ἢ καὶ τοῦτο καταρνήσονται, φρονοῦντες ἀνοσιώτατα; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασιν οὐσιωδῶς ἀνεθελησίαν. - DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A lemn hand magno cum sudore ad aliam quoque ab- C D Patrol. Gr. LXXV. surditatem converteris, si hoc interrogandos dicas. B. Quidnam istud? A. Utrum opifex et rex misericors et bonus esse censeatur et dicatur cum a nobis ipsis, tum etiam sanctis angelis Deus ac Pater, annon. B. At hæc ita esse incunctanter dicent, opinor. Quidni enim ? A. Respondeant ergo præterea : addam enim quæ- stioni, an hac citra voluntatem sint, an ex volun- tate. Nam si respondebunt citra voluntatem esse, fatebuntur ei accidisse veluti necessitate quadam Sin autem putabunt baud citra volun tatem esse : voluntas autem prius exstitit quam ipse esset id quod est : non semper potestate opifex ne que adeo rex æternus, et misericors aut bonus fuit : sed forsan tempus aliquod præcesserit quo Deus cum hæc nondum esset, de iis deliberabat ut esset. Quis igitur istiusmodi sermones audiens, non con- tinuo illorum vanitatem vehementer lugeat, iisque profligatis melius quam illi discutiat, rerumque na- turam perscrutetur, secumque reputet in rebus agen- dis aut non agendis, velle et nollė tenere principa- tum, in generatione non item? Si qui vero causam sciscitentur, consultum erit hic subjicere quod in ore nonnullorum est :Sic placitum est naturæ, quæ leges nihil curat : addam, Quæ, velis nolis, ni- hil moratur prorsus. Annon tibi recte sentire vide- bor, si asseruero quod id quodcunque est substan- tialiter Deus ac Pater progressu voluntatis ullo non habeat conversus in melius, neque quod Pater sit, id ratione voluntatis babiturus? B. Quomodo dixisti ? A. Patremne sanctum esse dicis, atque etiam bonum? B. Omnino. A. An substantialiter insitis ei hisce virtutibus, aut aliunde ascitis secundum voluntatem, tanquam perituræ sint, si nolitio forsan ei acciderit? Hic enim motus a voluntate proficiscitur. B. Substantialiter. Si quis enim istud ita se non habere dicere audeat, jure, opinor, ridebitur. A. Euge, macte esto illo singulari discendi ar- dore, Hermia. Jam quoinodo Deus ac Pater volunta- rie erit, verbi gratia, aut minus voluntarie Pater, ac non potius substantialiter, siquidem boc pacto san- ctus est, ac bonus, nec in nuda voluntate habet esse id quod est ? Quid porró, quomodo non animadver- tis quod vehementer officit et, ut ita dicam, oblatrat adversariis ? B. Nondum percipio. A. At cognosces sane: tibi enim discendi cupido sane quam libentissime exponam. Cape autem ipse quod dico. Au enim fatendum putabunt Patrem esse genitoren secundum naturam, et id ei substantiale esse dicent, an vero istud negabunt impie admodum sentientes? Si enim non esse dicunt substantialiter

זדל καὶ πρὸς ἑτέραν αὐτοῖς ἀτοπίαν, τὴν γραώδη πρότα- σιν, ἀποκρίνεσθαι δεῖν ἐκεῖνο εἰπών. Β. Τὸ τί δή ; Α. Πότερον δημιουργὸς καὶ βασιλεὺς φιλοικτίρμων τε καὶ ἀγαθὸς νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο πρός τε ἡμῶν αὐτῶν, καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ. ἢ οὐ. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί μεν, ὡς ἔστιν ἀμελητὶ φαῖεν ἂν, ὡς ἐγᾦμαι. Πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φραζόντων οὖν ἔτι· προσερήσομαι γὰρ, ἀν- εθελήτως ἄρα ταῦτά ἐστιν, ἢ θελητῶς. Εἰ μὲν γὰρ ἀνεθελήτως ἐροῦσι, πεπονθέναι δώσουσι τὴν ἀνεθε λησίαν αὐτὸν, τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης πάθος. Εἰ δὲ μὴ ἀβουλήτως οιήσονται, προϋπήρχε δὲ ἡ βούλησις τοῦ εἶναι αὐτὸν ὦ ἐστιν, οὐκ ἀεὶ δυνάμει δημιουργός, οὔτε μὴν ἀνάρχως βασιλεὺς, ἡ φιλοικτίρμων, ἢ ἀγα- Β θός· χρόνος δὲ ἴσως προεισελάσειέ τις καθ' δν ἔτι ταῦτα οὐκ ὤν, τὸ δεῖν εἶναι διεσκέπτετο. Τίς δὴ οὖν ἄρα τῶν τοιούτων ἂν ἐπαῖοι λόγων, εἶτα ταῖς ἐκεί- των τερθρείαις οὐκ ἐποιμώξεις μέγα, καὶ δὴ καὶ ἐρρώσθαι φράσας, ἄμεινον μὲν ἡ ἐκεῖνος διασκέψεται, καὶ τὴν τῶν πραγμάτων εὖ μάλα καταθρήσει φύσιν, διαλογιεῖται δὲ, ὅτι τῶν μὲν πρακτέων ἢ μὴ, θέλησίς τε καὶ ἀνεθελησία κρατεῖ· γεννήσεως δὲ, οὐκ ἔτι; Τοῖς δὲ τὸ ἀνθότου λέγουσιν, ἔν γε τουτοισί, σοφὸν ὑπειπεῖν τό τισιν ὑμνούμενον. Η φύσις ἐβούλετο, ᾗ νόμων οὐδὲν μέλει· προσθείην δ' ἂν, ὅτι βουλῆς καὶ ἀβουλησίας οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν ἐμπάζεται. Η οὐκ ἄν σοι δόξαιμι νοεῖν ὀρθῶς, εἰ ἀποφηναίμην, ὅτι ὅσα ἐστὶν οὐσιωδῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, οὐκ ἐξ ἐπιδόσεως ἔχει τῆς κατὰ θέλησιν, τετραμμένος ἐπὶ τὸ ἄμεινον, οὐδὲ τὸ εἶναι Πατήρ, θεληματικῶς κεκτήσεται; Β. Πῶς ἔφης Α. ῞Αγιον ἄρα τὸν Πατέρα εἶναι φῆς, καὶ μὴν ὅτι καὶ ἀγαθός; Β. Καὶ πάνυ. Δ. Οὐσιωδῶς ἄρα προσπεφυκυίαιν αὐτῷ ταῖν ἀρε ταῖν, ἢ εἰσκεκριμέναιν ἔξωθεν κατὰ θέλησιν, ὡς εἰ καὶ πάθοι τυχὴν τὴν ἀνεθελησίαν ἐξοιχησομένοιν ; Κίνησις γὰρ δε θεληματική. Β. Οὐσιωδῶς· καταμειδιάσαι γὰρ οἶμαι τῶν οὐχ ὧδε ἔχειν κατατολμώντων εἰπεῖν, ὁ τῆς ὀρθότητος λόγος. Α. Εύγε, ὦ ἑταῖρε, ἔφης, και σε τῆς φιλομαθείας ἄγαμαι. Εἶτα πῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ θελητῶς ἂν εἴη - τυχὸν ἢ ἀνεθελήτως Πατήρ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον οὐσιω- δῶς, εἴπερ ἐστὶν οὕτως ἁγιός τε καὶ ἀγαθὸς, καὶ οὐκ ἐν ψιλαῖς θελήσεσιν ἔχει τὸ εἶναι ἅ ἐστι ; Τί δὲ δὴ αὖ, πῶς ἐκεῖνο οὐχ ὁρᾷς, καίτοι δεινῶς ἄγαν εκλελυπη- κός, καὶ οἱονεί πως καθυλακτοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ; Β. Ούπω μανθάνω. Α. Αλλ' εἴσῃ μὲν δή· φράσαιμι γὰρ ἂν, ὡς ἥδιστο σοι χρηστομαθεῖν ᾑρημένῳ. Σύνες δὲ αὐτὸς ὁ φημι, *Αρα γὰρ οιήσονται δεῖν ὅτι γεννήτωρ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁμολογεῖν τὸ Πατέρα, καὶ οὐσιῶδες αὐτῷ τὸ χρῆμα ἐροῦσιν, ἢ καὶ τοῦτο καταρνήσονται, φρονοῦντες ἀνοσιώτατα; Εἰ μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασιν οὐσιωδῶς ἀνεθελησίαν. - DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. A lemn hand magno cum sudore ad aliam quoque ab- C D Patrol. Gr. LXXV. surditatem converteris, si hoc interrogandos dicas. B. Quidnam istud? A. Utrum opifex et rex misericors et bonus esse censeatur et dicatur cum a nobis ipsis, tum etiam sanctis angelis Deus ac Pater, annon. B. At hæc ita esse incunctanter dicent, opinor. Quidni enim ? A. Respondeant ergo præterea : addam enim quæ- stioni, an hac citra voluntatem sint, an ex volun- tate. Nam si respondebunt citra voluntatem esse, fatebuntur ei accidisse veluti necessitate quadam Sin autem putabunt baud citra volun tatem esse : voluntas autem prius exstitit quam ipse esset id quod est : non semper potestate opifex ne que adeo rex æternus, et misericors aut bonus fuit : sed forsan tempus aliquod præcesserit quo Deus cum hæc nondum esset, de iis deliberabat ut esset. Quis igitur istiusmodi sermones audiens, non con- tinuo illorum vanitatem vehementer lugeat, iisque profligatis melius quam illi discutiat, rerumque na- turam perscrutetur, secumque reputet in rebus agen- dis aut non agendis, velle et nollė tenere principa- tum, in generatione non item? Si qui vero causam sciscitentur, consultum erit hic subjicere quod in ore nonnullorum est :Sic placitum est naturæ, quæ leges nihil curat : addam, Quæ, velis nolis, ni- hil moratur prorsus. Annon tibi recte sentire vide- bor, si asseruero quod id quodcunque est substan- tialiter Deus ac Pater progressu voluntatis ullo non habeat conversus in melius, neque quod Pater sit, id ratione voluntatis babiturus? B. Quomodo dixisti ? A. Patremne sanctum esse dicis, atque etiam bonum? B. Omnino. A. An substantialiter insitis ei hisce virtutibus, aut aliunde ascitis secundum voluntatem, tanquam perituræ sint, si nolitio forsan ei acciderit? Hic enim motus a voluntate proficiscitur. B. Substantialiter. Si quis enim istud ita se non habere dicere audeat, jure, opinor, ridebitur. A. Euge, macte esto illo singulari discendi ar- dore, Hermia. Jam quoinodo Deus ac Pater volunta- rie erit, verbi gratia, aut minus voluntarie Pater, ac non potius substantialiter, siquidem boc pacto san- ctus est, ac bonus, nec in nuda voluntate habet esse id quod est ? Quid porró, quomodo non animadver- tis quod vehementer officit et, ut ita dicam, oblatrat adversariis ? B. Nondum percipio. A. At cognosces sane: tibi enim discendi cupido sane quam libentissime exponam. Cape autem ipse quod dico. Au enim fatendum putabunt Patrem esse genitoren secundum naturam, et id ei substantiale esse dicent, an vero istud negabunt impie admodum sentientes? Si enim non esse dicunt substantialiter

γεννήτορα, ἀναιρήσουσιν εισάπαξ τὴν ὑπαρξιν τοῦ Β Β. Υἱοῦ, οὐκ ἀγεννήτως τὸ εἶναι λαχόντος, ἀλλ᾽ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκότος ἐκ Πατρός, κατά γε τὴν πίστιν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. Εἰ δὲ φύσιν οὐκ ἔχων τὴν γεννητι κὴν ἀληθῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, βουλήσει κεκίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι γεννᾷν, ὥρα λέγειν ήδη πως, ὡς αὐτός που τάχα τὴν ἰδίαν είργασται φύσιν γεννητικὴν ἀπο φήνας, καὶ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν ἐνεγκών, καὶ δὴ νοοἶτ᾽ ἂν εἰκότως καὶ ἑαυτοῦ πρεσβύτερος, εἴ γε ὢν καὶ ὑφ εστηκώς, ὅπερ ἐστὶν εἶναι βεβούληται, φημὶ δὴ Πα τήρ. Αλλ' εἰς ὄρος μὲν ἐῤῥίφθω καὶ κύμα ταυτί, φορητὴν οὐκ ἔτι νοσοῦντα τὴν ἀτοπίαν. Ἡμεῖς δὲ τοῖς ἐξ ὀρθότητας ἑπόμενοι λογισμοῖς, φαμέν, ὅτι πε ριττὸν ἂν εἴη καὶ ἀμαθὲς τὸ γοῦν ἀνεθελήτως ή θε λητώς, γεννήτορα ὑπάρχειν οἴεσθαι τὸν Πατέρα, φύσει δὲ μᾶλλον καὶ οὐσιωδῶς. Ἔστι γὰρ οὐκ ἀνεθε- λήτως ἅ ἐστι φυσικῶς, σύνδρομον ἔχων τῇ φύσει τὴν θέλησιν τοῦ εἶναι ὅ ἐστιν. Β. Ὁδὶ ταῦτ' ἔχειν καὶ αὐτῷ μοι δοκεῖ. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτοις, κατακινδυνεύσειεν αν καὶ εἰς ἑτέραν αὐτοῖς ἀτοπίαν, τὸ δὲ χρῆναι λέγειν ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρεσβυτέραν οἴεσθαι τοῦ τόκου τὴν θέλησιν. Διασκεπτέον γὰρ, εἰ δοκεῖ, πότερόν ποτε νυνὶ δὴ καὶ μόλις ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν τοῖς αὐτῷ πρέπουσιν ἐστιν ὅτι γεγέννηκεν, ἡ πρεπωδεστέραν αὐτῷ τὴν ἀγεννησίαν εὑρήσομεν. Εἰ μὲν οὖν ὅτι γε γέννηκε τὸ τῇ ἰδίᾳ φύσει πρέπον οὐκ ἐξοιχήσεται, τί τὸ ἐκ τῆς ἀγεννησίας αὐτῷ προσνέμοντες ἀκαλλές, οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τάλανες; εἰ δὲ ἦν ὅτι μὴ τέτοκεν, ἐν ἀμείνοσι καὶ ἐν τοῖς πρεπωδεστέροις, τί πρὸς τὸ γεννᾶν ἐκάλει τὸ ἐν χείροσι που πάντως ἐσόμενον, εἰ πείσαιτο τὸ γεννᾷν; Οὐκοῦν διημάρτηκε καὶ λογι σμοῦ τοῦ πρέποντος, καὶ εἰσδέδεκται θελητῶς τὸ πεφυκὸς ἀδικεῖν, καὶ τοῦτο, τὴν αὐτοῦ δόξαν τε καὶ φύσιν, καὶ ξένη τις ὡς ἔοικεν ἀνέφυ γραφὴ κατὰ τῆ; ἀῤῥήτου βουλῆς τοῦ Πατρός. "Αρ' οὖν οὐχὶ παντὸς μὲν ἐμέτου ταυτί βδελυρώτερα, παντὸς δὲ εἰς λῆξιν ήκοντα κακοῦ δυσσεβείας τε ὁμοῦ τῆς ἄγαν εἰς ὑπερ- βολὴν ἱγμένα ; Β. Ναί. Α. Φέρε δὴ οὖν, ταυτὶ μεθέντες ως πορρωτάτω, πρὸς ἐκεῖνο ίωμεν. Β. Τὸ ποῖόν τι φής; Α. Τὸ χρῆναι φημι τὴν ἁπασῶν ἀρίστην περί Θεοῦ δόξαν, ταῖς ἰδίαις ἡμᾶς ἐγκατακλείειν ψυχαῖς, ἐννοοῦντας, ὅτι τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννήσεως, προηγήσε - ται μὲν οὐδὲν, οὔτε μὴν προανατελεῖ τοῦ γεγεννη κότος ἡ θέλησις, τῆς τοῦ γεννηθέντος ὑπάρξεως, ἦν δὲ ἅμα Πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ θελητὴς τοῦ εἶναι Πατήρ ἔστι γὰρ οὐκ ἀνεθελήτως ὅ ἐστιν, οὐκ ἀναγκαίαν ὑπομένων ἔν γε τούτῳ τὴν θέλησιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ εἰ νοοῖτο τυχόν, ἅγιός τε καὶ ἀγαθός. Αμα γάρ καὶ οὐσιωδῶς, ἅγιός τέ ἐστι καὶ ἀγαθὸς, καὶ θελητής τοῦ εἶναι ὁ ἐστι, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχειν υποτοπητέον ἐπὶ Θεοῦ. ῎Αμα γάρ ἐστι Θεὸς, καὶ ἅμα Πατήρ, οὐχ ὑστερίζουσαν ἔχων τοῦ εἶναι τὴν γέννησιν, ἀλλ' ὁμοῦ τῷ εἶναι Πατὴρ, καὶ ὑφεστὼς καὶ νοούμενος. Τῷ γε μὴν ὧδε φύσεως ἔχοντι, πάντως που δοτέον συνυ εστηκὸς ἀνάρχως, τὸ γεννηθέν, τουτέστι τον Υιόν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. genitorem, naturam Filii toHent funditus, qui non A citra generationem esse nactus est, sed est et ex- sistit ex Patre, juxta fidem sacrarum Litterarum. Quod si naturam non habens generativam revera Deus ac Pater voluntate motus est ad hoc ut posset generare, utique dicendum erit suam ipsum forte naturam generativam fecisse ac reddidisse, et in quod non erat adduxisse, adeoque seipso antiquior jure censebitur, si cum esset ac subsisteret, voluit esse id quod est, nimirum Pater. Sed in montem ac undas projiciantur isthæc, intolerabili prorsus ab- surditate plenissima. Nos autem, rectam doctrinam sequentes, asserimus supervacaneum et stultum esse, putare Patrem esse genitorem, citra voluntatem aut ex voluntate, sed natura potius ae substantialiter. Neque enim præter voluntatem est id quod est na. turaliter, cum velle esse id quod est ejus natu- ram comitetur. • B. Ita rem esse ego quoque arbitror. A. Ad hæc, alterins absurditatis periculum ipsis imminet, quod dicendum putant in Deo ac Patre antiquiorem esse Filio voluntatein. Dispiciendum enim est, si placet, utrem nunc tandem Deus aé Pater rem suæ dignitati consentaneam sortitus sit quod genoit, an generandi vi carere magis ei con- gruum reperiamas. Si ergo quoniam genuit, na- turæ suæ dignitati nihil decessurum est, quidni erubescunt miseri ei affingentes ex infecunditate defectum aliquem? Sin autem ei satius et con- gruentius erat non genuisse, quæ causa fuit car generaret, deteriori loco futurus, si generatio ei – accidisset ? Quamobrem et a recta ratione excidit, et rem in se ultro suscepit suæ gloriæ et naturæ dammosam, et nova quædam, ut videtur, atque in- solens accusatio contra ineffabilem Patris volun- tatem repullulavit. Nunquid ergo hæc omni vomitu fœdiora sunt, et ad summum impietatis et malitiæ culmen pertingunt ? Οmnino. A. Age itaque, procul his relictis, ad illud con- vertamur. B. Quodnam? A. Nimirum rectam præ omnibus de Deo senten- C tiam animis nostris suscipiendam, cogitando Filii D generationem nihil præcedere, neque vero Geni- toris voluntatem prius ortam esse Filii exsistentia, sed simul fuisse Patrem Deum, et Patrem esse voluisse: non enim invitus est id quod est, nec volendi necessitatem in hoc sustinet, quemadmo- dum etiam, verbi gratia, si sanctus ac bonus con- cipiatur. Simul enim et substantialiter est sanctus ac bonus, et vult esse id quod est, nec aliter rem esse in Neo cogitandum est. Simul enim est Deus, ac simul Pater, generationem non habens substan- tia posteriorem, sed sinul Pater est, et subsistit, et intelligitur. At qui tali præditus est natura, uti- que fatendum est ei coexsistere ab æterno rem geni- tam, id est Filium.

γεννήτορα, ἀναιρήσουσιν εισάπαξ τὴν ὑπαρξιν τοῦ Β Β. Υἱοῦ, οὐκ ἀγεννήτως τὸ εἶναι λαχόντος, ἀλλ᾽ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκότος ἐκ Πατρός, κατά γε τὴν πίστιν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. Εἰ δὲ φύσιν οὐκ ἔχων τὴν γεννητι κὴν ἀληθῶς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, βουλήσει κεκίνηται πρὸς τὸ δύνασθαι γεννᾷν, ὥρα λέγειν ήδη πως, ὡς αὐτός που τάχα τὴν ἰδίαν είργασται φύσιν γεννητικὴν ἀπο φήνας, καὶ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν ἐνεγκών, καὶ δὴ νοοἶτ᾽ ἂν εἰκότως καὶ ἑαυτοῦ πρεσβύτερος, εἴ γε ὢν καὶ ὑφ εστηκώς, ὅπερ ἐστὶν εἶναι βεβούληται, φημὶ δὴ Πα τήρ. Αλλ' εἰς ὄρος μὲν ἐῤῥίφθω καὶ κύμα ταυτί, φορητὴν οὐκ ἔτι νοσοῦντα τὴν ἀτοπίαν. Ἡμεῖς δὲ τοῖς ἐξ ὀρθότητας ἑπόμενοι λογισμοῖς, φαμέν, ὅτι πε ριττὸν ἂν εἴη καὶ ἀμαθὲς τὸ γοῦν ἀνεθελήτως ή θε λητώς, γεννήτορα ὑπάρχειν οἴεσθαι τὸν Πατέρα, φύσει δὲ μᾶλλον καὶ οὐσιωδῶς. Ἔστι γὰρ οὐκ ἀνεθε- λήτως ἅ ἐστι φυσικῶς, σύνδρομον ἔχων τῇ φύσει τὴν θέλησιν τοῦ εἶναι ὅ ἐστιν. Β. Ὁδὶ ταῦτ' ἔχειν καὶ αὐτῷ μοι δοκεῖ. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτοις, κατακινδυνεύσειεν αν καὶ εἰς ἑτέραν αὐτοῖς ἀτοπίαν, τὸ δὲ χρῆναι λέγειν ἐπὶ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρεσβυτέραν οἴεσθαι τοῦ τόκου τὴν θέλησιν. Διασκεπτέον γὰρ, εἰ δοκεῖ, πότερόν ποτε νυνὶ δὴ καὶ μόλις ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν τοῖς αὐτῷ πρέπουσιν ἐστιν ὅτι γεγέννηκεν, ἡ πρεπωδεστέραν αὐτῷ τὴν ἀγεννησίαν εὑρήσομεν. Εἰ μὲν οὖν ὅτι γε γέννηκε τὸ τῇ ἰδίᾳ φύσει πρέπον οὐκ ἐξοιχήσεται, τί τὸ ἐκ τῆς ἀγεννησίας αὐτῷ προσνέμοντες ἀκαλλές, οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τάλανες; εἰ δὲ ἦν ὅτι μὴ τέτοκεν, ἐν ἀμείνοσι καὶ ἐν τοῖς πρεπωδεστέροις, τί πρὸς τὸ γεννᾶν ἐκάλει τὸ ἐν χείροσι που πάντως ἐσόμενον, εἰ πείσαιτο τὸ γεννᾷν; Οὐκοῦν διημάρτηκε καὶ λογι σμοῦ τοῦ πρέποντος, καὶ εἰσδέδεκται θελητῶς τὸ πεφυκὸς ἀδικεῖν, καὶ τοῦτο, τὴν αὐτοῦ δόξαν τε καὶ φύσιν, καὶ ξένη τις ὡς ἔοικεν ἀνέφυ γραφὴ κατὰ τῆ; ἀῤῥήτου βουλῆς τοῦ Πατρός. "Αρ' οὖν οὐχὶ παντὸς μὲν ἐμέτου ταυτί βδελυρώτερα, παντὸς δὲ εἰς λῆξιν ήκοντα κακοῦ δυσσεβείας τε ὁμοῦ τῆς ἄγαν εἰς ὑπερ- βολὴν ἱγμένα ; Β. Ναί. Α. Φέρε δὴ οὖν, ταυτὶ μεθέντες ως πορρωτάτω, πρὸς ἐκεῖνο ίωμεν. Β. Τὸ ποῖόν τι φής; Α. Τὸ χρῆναι φημι τὴν ἁπασῶν ἀρίστην περί Θεοῦ δόξαν, ταῖς ἰδίαις ἡμᾶς ἐγκατακλείειν ψυχαῖς, ἐννοοῦντας, ὅτι τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννήσεως, προηγήσε - ται μὲν οὐδὲν, οὔτε μὴν προανατελεῖ τοῦ γεγεννη κότος ἡ θέλησις, τῆς τοῦ γεννηθέντος ὑπάρξεως, ἦν δὲ ἅμα Πατὴρ ὁ Θεὸς, καὶ θελητὴς τοῦ εἶναι Πατήρ ἔστι γὰρ οὐκ ἀνεθελήτως ὅ ἐστιν, οὐκ ἀναγκαίαν ὑπομένων ἔν γε τούτῳ τὴν θέλησιν, καθάπερ ἀμέλει καὶ εἰ νοοῖτο τυχόν, ἅγιός τε καὶ ἀγαθός. Αμα γάρ καὶ οὐσιωδῶς, ἅγιός τέ ἐστι καὶ ἀγαθὸς, καὶ θελητής τοῦ εἶναι ὁ ἐστι, καὶ οὐχ ἑτέρως ἔχειν υποτοπητέον ἐπὶ Θεοῦ. ῎Αμα γάρ ἐστι Θεὸς, καὶ ἅμα Πατήρ, οὐχ ὑστερίζουσαν ἔχων τοῦ εἶναι τὴν γέννησιν, ἀλλ' ὁμοῦ τῷ εἶναι Πατὴρ, καὶ ὑφεστὼς καὶ νοούμενος. Τῷ γε μὴν ὧδε φύσεως ἔχοντι, πάντως που δοτέον συνυ εστηκὸς ἀνάρχως, τὸ γεννηθέν, τουτέστι τον Υιόν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. genitorem, naturam Filii toHent funditus, qui non A citra generationem esse nactus est, sed est et ex- sistit ex Patre, juxta fidem sacrarum Litterarum. Quod si naturam non habens generativam revera Deus ac Pater voluntate motus est ad hoc ut posset generare, utique dicendum erit suam ipsum forte naturam generativam fecisse ac reddidisse, et in quod non erat adduxisse, adeoque seipso antiquior jure censebitur, si cum esset ac subsisteret, voluit esse id quod est, nimirum Pater. Sed in montem ac undas projiciantur isthæc, intolerabili prorsus ab- surditate plenissima. Nos autem, rectam doctrinam sequentes, asserimus supervacaneum et stultum esse, putare Patrem esse genitorem, citra voluntatem aut ex voluntate, sed natura potius ae substantialiter. Neque enim præter voluntatem est id quod est na. turaliter, cum velle esse id quod est ejus natu- ram comitetur. • B. Ita rem esse ego quoque arbitror. A. Ad hæc, alterins absurditatis periculum ipsis imminet, quod dicendum putant in Deo ac Patre antiquiorem esse Filio voluntatein. Dispiciendum enim est, si placet, utrem nunc tandem Deus aé Pater rem suæ dignitati consentaneam sortitus sit quod genoit, an generandi vi carere magis ei con- gruum reperiamas. Si ergo quoniam genuit, na- turæ suæ dignitati nihil decessurum est, quidni erubescunt miseri ei affingentes ex infecunditate defectum aliquem? Sin autem ei satius et con- gruentius erat non genuisse, quæ causa fuit car generaret, deteriori loco futurus, si generatio ei – accidisset ? Quamobrem et a recta ratione excidit, et rem in se ultro suscepit suæ gloriæ et naturæ dammosam, et nova quædam, ut videtur, atque in- solens accusatio contra ineffabilem Patris volun- tatem repullulavit. Nunquid ergo hæc omni vomitu fœdiora sunt, et ad summum impietatis et malitiæ culmen pertingunt ? Οmnino. A. Age itaque, procul his relictis, ad illud con- vertamur. B. Quodnam? A. Nimirum rectam præ omnibus de Deo senten- C tiam animis nostris suscipiendam, cogitando Filii D generationem nihil præcedere, neque vero Geni- toris voluntatem prius ortam esse Filii exsistentia, sed simul fuisse Patrem Deum, et Patrem esse voluisse: non enim invitus est id quod est, nec volendi necessitatem in hoc sustinet, quemadmo- dum etiam, verbi gratia, si sanctus ac bonus con- cipiatur. Simul enim et substantialiter est sanctus ac bonus, et vult esse id quod est, nec aliter rem esse in Neo cogitandum est. Simul enim est Deus, ac simul Pater, generationem non habens substan- tia posteriorem, sed sinul Pater est, et subsistit, et intelligitur. At qui tali præditus est natura, uti- que fatendum est ei coexsistere ab æterno rem geni- tam, id est Filium.

Β 'Αλλ', εἰ βούλει, φασὶν, ὧδέ πη καὶ τόδε εχέτω, Α καὶ νπείσθω συνυπάρχειν. Ην γὰρ ἀεὶ δυνάμει Πα- τὴρ ὁ Θεός, ψιλῇ δὴ οὖν ἄρα θεωρίᾳ ληπτὸς, καὶ μόνῃ τοῦ εἶναι δοκήσει, πρὸ τῆς γεννήσεως ὁ Υἱός, γεγέννηται δὲ μετὰ τοῦτο. . Α. Οὐκοῦν, ἀληθὴς μὲν τέως καὶ ἐκ Πατρὸς ἀλη θῶς ὁμολογείσθω λοιπὸν ἡ γέννησις. Ὁ γὰρ εἶναι πεφυχώς δυνάμει τε καὶ ἐνεργείᾳ Πατήρ, οὐ θέλησιν ἔχει τὸ ἐπ' ἀμφοῖν βραβεύουσαν, φύσεως δὲ μᾶλλον ἔψεται νόμοις, ἧς ἂν νοοῖτο καὶ τὸ τεκεῖν, ἀλλ' οὐδ' ἂν ὀθνείου του γένοιτο Πατήρ εἴπερ ἀεὶ τὸ γεννώμενον ὁμοφυὲς εἶναι τῷ γεννῶντι δεήσει. Οτι δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί, τὸν ἐκ τοῦ τετράφθαι δυσκλεά προσάπτουσι μῶμον, καίτοι τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς· « Παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο κάνω τεῦθεν εἴσοιτο. Τί γὰρ δὴ τοῦτό ἐστι, ὦ 'ταν, ἢ τρο- Β πὴ, καὶ παχεῖά τις ὥσπερ ἐξαλλαγή, τὸ ἐκ τοῦ δυνά- μει φημί μεταχωρεῖν εἰς ἐνέργειαν; Τὸ μὲν γὰρ εἶναι τι δυνάμει τῇ κατὰ φύσιν ὑπειλημμένον, μὴ μὴν ἤδη τοῦτο ἐνεργείᾳ δεχθὲν, ἕστηκεν ἐν τῇ δυνά- μει τέως, εἰσδεδεγμένον μὲν οὔπω τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, ἐμφιλοχωροῦν δὲ ἔτι, τῷ ἐν ἀρχαῖς τε καὶ πρώτῳ. Εἰ δὲ εἰσδέξαιτο τυχὸν τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, μεταφοιτήσειεν ἂν εἰκότως ἐφ᾽ ἕτερον, οἶμαι, τί παρ' ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, εἴπερ οὐχ ἵνα καὶ τὸν αὐτ τὸν ἀπονέμουσι τόπον, τῷ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τῷ κατ' ἐνέργειαν. Β. Οὐκ οἶμαι, Α. Εἰ μὲν οὖν εἶναί φασι τὸ διϊστῶν οὐδὲν, ἀλλ' οἴσουσί τε ομόσε καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐγκαθ ιδρύσαιντο τόπον, ενεργείᾳ Πατήρ, καὶ ἀνάρχως ἦν ὁ Θεός. Απείρξει γὰρ ἔτι τοῦτο λέγειν οὐδὲν, εἰς ταυ τὸν ἡμῖν ἡγμένον τοῦ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τοῦ κατ' ενέργειαν. Εἰ δὲ ἥκιστα μὲν ὠδι, διεστήξει γε μὴν ἀλλήλοιν, καὶ οὐ μετρίᾳ διαφορᾷ, πῶς οὐ παρ- ήλλακτα: τὰ Θεοῦ, στάσιν μὲν οὐκέτι τὴν ἐν τῷ κατὰ δύναμιν ἀποτώζοντα, πεπονθότα δὲ ὥσπερ τὴν εἰς Ενέργειαν κίνησιν ; Β. Εφης μὲν εἰκότα, πλὴν οἶμαι που κἀκεῖνο εἰς νοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ἐλθεῖν, καὶ μὴν καὶ ἐλέσθαι λέ- γειν. "Αρ' οὖν, ἐπειδήπερ ἀεὶ μὲν ἔστι κατὰ φύσιν, καὶ ἀνάρχως δημιουργὸς ὁ Πατήρ, είργασται γε μὴν οὐκ ἀχρόνως τὰ πεποιημένα· οὐ γὰρ συναΐδιον ἔχει τὴν κτίσιν ὕλην], ἀλλ' ἐν καιρῷ παρεκόμισεν ἐξ οὐκ ὄντων αὐτὴν, κεκινῆσθαι δώσομεν, καὶ τροπῆς ἀποσκίασμα παθεῖν τὴν ἄτρεπτον αὐτοῦ φύσιν; εἶτα τίς ὁ τοῦτο φάναι τολμῶν ; Οὐκοῦν εἰ προήκοι, φησί, καὶ ἐπὶ τὸ λέγεσθαι γεννᾶν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν εἰς ἐνέργειαν, οὐ τροπὴ τὸ χρῆμα, καὶ κίνησις εἰς μετα βολὴν, ἀλλὰ φύσεως μᾶλλον ἐπιτηδειότης, ἐχούσης ὧδε περὶ τὴν γέννησιν. Α. Ως εὐκολός σοι πρὸς ἐλαφρίαν ὁ νοῦς, εἴπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐντεθυμῆσθαι δοκεῖς τοὺς διεστραμ- μένους. Εκβασανιστέον γὰρ ὅτι μάλιστά γε, τὸν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν κινήσεως τρόπον, καὶ τί τὸ μεσολαβοῦν, καὶ τὴν μεταξύ κειμένην ἐμφανίζον διαφοράν, εἴσῃ τε οὕτω λοιπὸν τῆς ἐκείνων ἀμαθίας τὸν γραώδη λό- DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Sed esto, si ita vis, inquiunt, et coexsistere censeatur Patri Filius. Erat enim semper virtute Pater Deus: nuda igitur erat notione comprehen- sibilis, et soła imaginatione ante generationem Filius, genitus autem est postea. A. Itaque vera demum et ex Patre vere constabit esse generationem. Cujus enim natura po stulat ut sit virtute et aclu Pater, a voluntate neutrum accipit, sed naturæ leges sequitur potius, cujus est gignere: sed neque alienae rei Pater fuerit, siquidem id quod gignitur, ejusdem esse naturæ cum genitore oportebit. Quod autem Ipsi quoque Patri foedam notam, quasi mutatus sit, alim gant, licet Scriptura sacra dicat: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio 19,9 hinc patebit. Quid enim aliud istud est, quaeso, B a potentia ad actum migrare, quam mutatio, et crassa veluti quædam vicissitudo? Quod enim pu- tatur aliquid esse potentia naturali, necdum tamen istud actu suscepit, eatenus stat in potentia, cum nondum acceperit motum ad actum, sed in prin- cipio suo et primario illo adhuc moretur. Quod si forte motum ad actum susceperit, ad aliud quiddam transibit quam id quod erat in principio, siquidem non unum et eumdem locum tribuunt ei quod est potentia, et ei quod est actu. [al. Jac. 1, 47. . B. Non existimo. A. Si ergo nullum esse discrimen aiunt, sed in unum eumdemque locum conferent ac collocabunt, G actu Pater et absque principio erat Deus. Nihil enim jam prohibebit quominus hoc dicamus, si id quod est virtute, et quod acta, in idem coierint. Quod si non ita est, sed invicem distant, neque parvo discrimine, quomodo res divinæ mutationem non ceperunt, cum in eo quod est potentia, jam non consistant, sed motum ad actum quodammodo sustinuerint? B. Probabilia quidem sunt quæ dicis: verumtamen istud opinor in mentem venire adversariis, atque ita nos compellare : An, cum semper sit secundumn naturam et absque principio creator Pater, adeoque non absque tempore fecerit creaturas (non enim ei coalerna est creatura, sed eam in tempore eduxit e nihilo, mutatam concedemus, et conversionis ob- D umbrationem passam esse immutabilem ejus na- turam? At quis hoc dicere audeat? Quamobrem Jicet eo progrediatur, inquiunt, ut generare dicatur a potentia ad actum, non conversio istud est, ac motus in mutationem, sed aptitudo naturæ potius quæ hunc in modum comparata est ad generationem. A. Quam proxime ad levitatem accedis, si quod opere pretium ab hæreticis excogitatum putas. In- quirenda enim est imprimis in utroque motus ratio, et quid intercedat, quidve discriminis sit inter illa, ac sic demum intelliges quæ sint impe ritoruın istiusmodi aniles nuga. Quod enim ex so

Β 'Αλλ', εἰ βούλει, φασὶν, ὧδέ πη καὶ τόδε εχέτω, Α καὶ νπείσθω συνυπάρχειν. Ην γὰρ ἀεὶ δυνάμει Πα- τὴρ ὁ Θεός, ψιλῇ δὴ οὖν ἄρα θεωρίᾳ ληπτὸς, καὶ μόνῃ τοῦ εἶναι δοκήσει, πρὸ τῆς γεννήσεως ὁ Υἱός, γεγέννηται δὲ μετὰ τοῦτο. . Α. Οὐκοῦν, ἀληθὴς μὲν τέως καὶ ἐκ Πατρὸς ἀλη θῶς ὁμολογείσθω λοιπὸν ἡ γέννησις. Ὁ γὰρ εἶναι πεφυχώς δυνάμει τε καὶ ἐνεργείᾳ Πατήρ, οὐ θέλησιν ἔχει τὸ ἐπ' ἀμφοῖν βραβεύουσαν, φύσεως δὲ μᾶλλον ἔψεται νόμοις, ἧς ἂν νοοῖτο καὶ τὸ τεκεῖν, ἀλλ' οὐδ' ἂν ὀθνείου του γένοιτο Πατήρ εἴπερ ἀεὶ τὸ γεννώμενον ὁμοφυὲς εἶναι τῷ γεννῶντι δεήσει. Οτι δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί, τὸν ἐκ τοῦ τετράφθαι δυσκλεά προσάπτουσι μῶμον, καίτοι τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς· « Παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο κάνω τεῦθεν εἴσοιτο. Τί γὰρ δὴ τοῦτό ἐστι, ὦ 'ταν, ἢ τρο- Β πὴ, καὶ παχεῖά τις ὥσπερ ἐξαλλαγή, τὸ ἐκ τοῦ δυνά- μει φημί μεταχωρεῖν εἰς ἐνέργειαν; Τὸ μὲν γὰρ εἶναι τι δυνάμει τῇ κατὰ φύσιν ὑπειλημμένον, μὴ μὴν ἤδη τοῦτο ἐνεργείᾳ δεχθὲν, ἕστηκεν ἐν τῇ δυνά- μει τέως, εἰσδεδεγμένον μὲν οὔπω τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, ἐμφιλοχωροῦν δὲ ἔτι, τῷ ἐν ἀρχαῖς τε καὶ πρώτῳ. Εἰ δὲ εἰσδέξαιτο τυχὸν τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, μεταφοιτήσειεν ἂν εἰκότως ἐφ᾽ ἕτερον, οἶμαι, τί παρ' ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, εἴπερ οὐχ ἵνα καὶ τὸν αὐτ τὸν ἀπονέμουσι τόπον, τῷ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τῷ κατ' ἐνέργειαν. Β. Οὐκ οἶμαι, Α. Εἰ μὲν οὖν εἶναί φασι τὸ διϊστῶν οὐδὲν, ἀλλ' οἴσουσί τε ομόσε καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐγκαθ ιδρύσαιντο τόπον, ενεργείᾳ Πατήρ, καὶ ἀνάρχως ἦν ὁ Θεός. Απείρξει γὰρ ἔτι τοῦτο λέγειν οὐδὲν, εἰς ταυ τὸν ἡμῖν ἡγμένον τοῦ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τοῦ κατ' ενέργειαν. Εἰ δὲ ἥκιστα μὲν ὠδι, διεστήξει γε μὴν ἀλλήλοιν, καὶ οὐ μετρίᾳ διαφορᾷ, πῶς οὐ παρ- ήλλακτα: τὰ Θεοῦ, στάσιν μὲν οὐκέτι τὴν ἐν τῷ κατὰ δύναμιν ἀποτώζοντα, πεπονθότα δὲ ὥσπερ τὴν εἰς Ενέργειαν κίνησιν ; Β. Εφης μὲν εἰκότα, πλὴν οἶμαι που κἀκεῖνο εἰς νοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ἐλθεῖν, καὶ μὴν καὶ ἐλέσθαι λέ- γειν. "Αρ' οὖν, ἐπειδήπερ ἀεὶ μὲν ἔστι κατὰ φύσιν, καὶ ἀνάρχως δημιουργὸς ὁ Πατήρ, είργασται γε μὴν οὐκ ἀχρόνως τὰ πεποιημένα· οὐ γὰρ συναΐδιον ἔχει τὴν κτίσιν ὕλην], ἀλλ' ἐν καιρῷ παρεκόμισεν ἐξ οὐκ ὄντων αὐτὴν, κεκινῆσθαι δώσομεν, καὶ τροπῆς ἀποσκίασμα παθεῖν τὴν ἄτρεπτον αὐτοῦ φύσιν; εἶτα τίς ὁ τοῦτο φάναι τολμῶν ; Οὐκοῦν εἰ προήκοι, φησί, καὶ ἐπὶ τὸ λέγεσθαι γεννᾶν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν εἰς ἐνέργειαν, οὐ τροπὴ τὸ χρῆμα, καὶ κίνησις εἰς μετα βολὴν, ἀλλὰ φύσεως μᾶλλον ἐπιτηδειότης, ἐχούσης ὧδε περὶ τὴν γέννησιν. Α. Ως εὐκολός σοι πρὸς ἐλαφρίαν ὁ νοῦς, εἴπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐντεθυμῆσθαι δοκεῖς τοὺς διεστραμ- μένους. Εκβασανιστέον γὰρ ὅτι μάλιστά γε, τὸν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν κινήσεως τρόπον, καὶ τί τὸ μεσολαβοῦν, καὶ τὴν μεταξύ κειμένην ἐμφανίζον διαφοράν, εἴσῃ τε οὕτω λοιπὸν τῆς ἐκείνων ἀμαθίας τὸν γραώδη λό- DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Sed esto, si ita vis, inquiunt, et coexsistere censeatur Patri Filius. Erat enim semper virtute Pater Deus: nuda igitur erat notione comprehen- sibilis, et soła imaginatione ante generationem Filius, genitus autem est postea. A. Itaque vera demum et ex Patre vere constabit esse generationem. Cujus enim natura po stulat ut sit virtute et aclu Pater, a voluntate neutrum accipit, sed naturæ leges sequitur potius, cujus est gignere: sed neque alienae rei Pater fuerit, siquidem id quod gignitur, ejusdem esse naturæ cum genitore oportebit. Quod autem Ipsi quoque Patri foedam notam, quasi mutatus sit, alim gant, licet Scriptura sacra dicat: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio 19,9 hinc patebit. Quid enim aliud istud est, quaeso, B a potentia ad actum migrare, quam mutatio, et crassa veluti quædam vicissitudo? Quod enim pu- tatur aliquid esse potentia naturali, necdum tamen istud actu suscepit, eatenus stat in potentia, cum nondum acceperit motum ad actum, sed in prin- cipio suo et primario illo adhuc moretur. Quod si forte motum ad actum susceperit, ad aliud quiddam transibit quam id quod erat in principio, siquidem non unum et eumdem locum tribuunt ei quod est potentia, et ei quod est actu. [al. Jac. 1, 47. . B. Non existimo. A. Si ergo nullum esse discrimen aiunt, sed in unum eumdemque locum conferent ac collocabunt, G actu Pater et absque principio erat Deus. Nihil enim jam prohibebit quominus hoc dicamus, si id quod est virtute, et quod acta, in idem coierint. Quod si non ita est, sed invicem distant, neque parvo discrimine, quomodo res divinæ mutationem non ceperunt, cum in eo quod est potentia, jam non consistant, sed motum ad actum quodammodo sustinuerint? B. Probabilia quidem sunt quæ dicis: verumtamen istud opinor in mentem venire adversariis, atque ita nos compellare : An, cum semper sit secundumn naturam et absque principio creator Pater, adeoque non absque tempore fecerit creaturas (non enim ei coalerna est creatura, sed eam in tempore eduxit e nihilo, mutatam concedemus, et conversionis ob- D umbrationem passam esse immutabilem ejus na- turam? At quis hoc dicere audeat? Quamobrem Jicet eo progrediatur, inquiunt, ut generare dicatur a potentia ad actum, non conversio istud est, ac motus in mutationem, sed aptitudo naturæ potius quæ hunc in modum comparata est ad generationem. A. Quam proxime ad levitatem accedis, si quod opere pretium ab hæreticis excogitatum putas. In- quirenda enim est imprimis in utroque motus ratio, et quid intercedat, quidve discriminis sit inter illa, ac sic demum intelliges quæ sint impe ritoruın istiusmodi aniles nuga. Quod enim ex so

Β 'Αλλ', εἰ βούλει, φασὶν, ὧδέ πη καὶ τόδε εχέτω, Α καὶ νπείσθω συνυπάρχειν. Ην γὰρ ἀεὶ δυνάμει Πα- τὴρ ὁ Θεός, ψιλῇ δὴ οὖν ἄρα θεωρίᾳ ληπτὸς, καὶ μόνῃ τοῦ εἶναι δοκήσει, πρὸ τῆς γεννήσεως ὁ Υἱός, γεγέννηται δὲ μετὰ τοῦτο. . Α. Οὐκοῦν, ἀληθὴς μὲν τέως καὶ ἐκ Πατρὸς ἀλη θῶς ὁμολογείσθω λοιπὸν ἡ γέννησις. Ὁ γὰρ εἶναι πεφυχώς δυνάμει τε καὶ ἐνεργείᾳ Πατήρ, οὐ θέλησιν ἔχει τὸ ἐπ' ἀμφοῖν βραβεύουσαν, φύσεως δὲ μᾶλλον ἔψεται νόμοις, ἧς ἂν νοοῖτο καὶ τὸ τεκεῖν, ἀλλ' οὐδ' ἂν ὀθνείου του γένοιτο Πατήρ εἴπερ ἀεὶ τὸ γεννώμενον ὁμοφυὲς εἶναι τῷ γεννῶντι δεήσει. Οτι δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Πατρί, τὸν ἐκ τοῦ τετράφθαι δυσκλεά προσάπτουσι μῶμον, καίτοι τῆς θείας λεγούσης Γραφῆς· « Παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο κάνω τεῦθεν εἴσοιτο. Τί γὰρ δὴ τοῦτό ἐστι, ὦ 'ταν, ἢ τρο- Β πὴ, καὶ παχεῖά τις ὥσπερ ἐξαλλαγή, τὸ ἐκ τοῦ δυνά- μει φημί μεταχωρεῖν εἰς ἐνέργειαν; Τὸ μὲν γὰρ εἶναι τι δυνάμει τῇ κατὰ φύσιν ὑπειλημμένον, μὴ μὴν ἤδη τοῦτο ἐνεργείᾳ δεχθὲν, ἕστηκεν ἐν τῇ δυνά- μει τέως, εἰσδεδεγμένον μὲν οὔπω τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, ἐμφιλοχωροῦν δὲ ἔτι, τῷ ἐν ἀρχαῖς τε καὶ πρώτῳ. Εἰ δὲ εἰσδέξαιτο τυχὸν τὴν εἰς ἐνέργειαν κίνησιν, μεταφοιτήσειεν ἂν εἰκότως ἐφ᾽ ἕτερον, οἶμαι, τί παρ' ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, εἴπερ οὐχ ἵνα καὶ τὸν αὐτ τὸν ἀπονέμουσι τόπον, τῷ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τῷ κατ' ἐνέργειαν. Β. Οὐκ οἶμαι, Α. Εἰ μὲν οὖν εἶναί φασι τὸ διϊστῶν οὐδὲν, ἀλλ' οἴσουσί τε ομόσε καὶ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐγκαθ ιδρύσαιντο τόπον, ενεργείᾳ Πατήρ, καὶ ἀνάρχως ἦν ὁ Θεός. Απείρξει γὰρ ἔτι τοῦτο λέγειν οὐδὲν, εἰς ταυ τὸν ἡμῖν ἡγμένον τοῦ τε κατὰ δύναμιν, καὶ τοῦ κατ' ενέργειαν. Εἰ δὲ ἥκιστα μὲν ὠδι, διεστήξει γε μὴν ἀλλήλοιν, καὶ οὐ μετρίᾳ διαφορᾷ, πῶς οὐ παρ- ήλλακτα: τὰ Θεοῦ, στάσιν μὲν οὐκέτι τὴν ἐν τῷ κατὰ δύναμιν ἀποτώζοντα, πεπονθότα δὲ ὥσπερ τὴν εἰς Ενέργειαν κίνησιν ; Β. Εφης μὲν εἰκότα, πλὴν οἶμαι που κἀκεῖνο εἰς νοῦν τοῖς δι' ἐναντίας ἐλθεῖν, καὶ μὴν καὶ ἐλέσθαι λέ- γειν. "Αρ' οὖν, ἐπειδήπερ ἀεὶ μὲν ἔστι κατὰ φύσιν, καὶ ἀνάρχως δημιουργὸς ὁ Πατήρ, είργασται γε μὴν οὐκ ἀχρόνως τὰ πεποιημένα· οὐ γὰρ συναΐδιον ἔχει τὴν κτίσιν ὕλην], ἀλλ' ἐν καιρῷ παρεκόμισεν ἐξ οὐκ ὄντων αὐτὴν, κεκινῆσθαι δώσομεν, καὶ τροπῆς ἀποσκίασμα παθεῖν τὴν ἄτρεπτον αὐτοῦ φύσιν; εἶτα τίς ὁ τοῦτο φάναι τολμῶν ; Οὐκοῦν εἰ προήκοι, φησί, καὶ ἐπὶ τὸ λέγεσθαι γεννᾶν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν εἰς ἐνέργειαν, οὐ τροπὴ τὸ χρῆμα, καὶ κίνησις εἰς μετα βολὴν, ἀλλὰ φύσεως μᾶλλον ἐπιτηδειότης, ἐχούσης ὧδε περὶ τὴν γέννησιν. Α. Ως εὐκολός σοι πρὸς ἐλαφρίαν ὁ νοῦς, εἴπερ τι τῶν ἀναγκαίων ἐντεθυμῆσθαι δοκεῖς τοὺς διεστραμ- μένους. Εκβασανιστέον γὰρ ὅτι μάλιστά γε, τὸν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν κινήσεως τρόπον, καὶ τί τὸ μεσολαβοῦν, καὶ τὴν μεταξύ κειμένην ἐμφανίζον διαφοράν, εἴσῃ τε οὕτω λοιπὸν τῆς ἐκείνων ἀμαθίας τὸν γραώδη λό- DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Sed esto, si ita vis, inquiunt, et coexsistere censeatur Patri Filius. Erat enim semper virtute Pater Deus: nuda igitur erat notione comprehen- sibilis, et soła imaginatione ante generationem Filius, genitus autem est postea. A. Itaque vera demum et ex Patre vere constabit esse generationem. Cujus enim natura po stulat ut sit virtute et aclu Pater, a voluntate neutrum accipit, sed naturæ leges sequitur potius, cujus est gignere: sed neque alienae rei Pater fuerit, siquidem id quod gignitur, ejusdem esse naturæ cum genitore oportebit. Quod autem Ipsi quoque Patri foedam notam, quasi mutatus sit, alim gant, licet Scriptura sacra dicat: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio 19,9 hinc patebit. Quid enim aliud istud est, quaeso, B a potentia ad actum migrare, quam mutatio, et crassa veluti quædam vicissitudo? Quod enim pu- tatur aliquid esse potentia naturali, necdum tamen istud actu suscepit, eatenus stat in potentia, cum nondum acceperit motum ad actum, sed in prin- cipio suo et primario illo adhuc moretur. Quod si forte motum ad actum susceperit, ad aliud quiddam transibit quam id quod erat in principio, siquidem non unum et eumdem locum tribuunt ei quod est potentia, et ei quod est actu. [al. Jac. 1, 47. . B. Non existimo. A. Si ergo nullum esse discrimen aiunt, sed in unum eumdemque locum conferent ac collocabunt, G actu Pater et absque principio erat Deus. Nihil enim jam prohibebit quominus hoc dicamus, si id quod est virtute, et quod acta, in idem coierint. Quod si non ita est, sed invicem distant, neque parvo discrimine, quomodo res divinæ mutationem non ceperunt, cum in eo quod est potentia, jam non consistant, sed motum ad actum quodammodo sustinuerint? B. Probabilia quidem sunt quæ dicis: verumtamen istud opinor in mentem venire adversariis, atque ita nos compellare : An, cum semper sit secundumn naturam et absque principio creator Pater, adeoque non absque tempore fecerit creaturas (non enim ei coalerna est creatura, sed eam in tempore eduxit e nihilo, mutatam concedemus, et conversionis ob- D umbrationem passam esse immutabilem ejus na- turam? At quis hoc dicere audeat? Quamobrem Jicet eo progrediatur, inquiunt, ut generare dicatur a potentia ad actum, non conversio istud est, ac motus in mutationem, sed aptitudo naturæ potius quæ hunc in modum comparata est ad generationem. A. Quam proxime ad levitatem accedis, si quod opere pretium ab hæreticis excogitatum putas. In- quirenda enim est imprimis in utroque motus ratio, et quid intercedat, quidve discriminis sit inter illa, ac sic demum intelliges quæ sint impe ritoruın istiusmodi aniles nuga. Quod enim ex so

Α γον. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ τι τεκεῖν λεγόμενον, καὶ ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν προβεβηκὸς εἰς ἐνέργειαν, ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει σεσάλευται. Πάθοι γὰρ ἂν οὐκ ἐφ' ἑτέ ροις τισὶν, ἀλλ' ἐφ' ἑαυτῷ, τὴν κατ' ενέργειαν κι- νησιν. Τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ τι μὴ δρᾷν, ἐπὶ τὸ δεῖν ἐργά ζεσθαι παρελθόν, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ τὴν κίνησιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑτέροις ἔχον τε καὶ ποιοῦν εύρήσομεν. Β. Ονήσῃς ἂν οὐχ ἧττον ἢ πάλαι, σαφεστέραν ἡμῖν ποιούμενος τὴν ἀφήγησιν. Δ. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν ὡς ἐπ' ἀνθρώπου τυχόν. Γεννητικὸς μὲν γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ δυνάμει τοῦτο ὢν ἐν ἀρχαῖς, πάρεισιν ἐν χρόνῳ καὶ εἰς ἐνέργειαν. Οὐκ ἀνεπιτήδευτον δὲ τὴν σοφίαν ἔχων, ἐμπεφυκός δὲ μᾶλλον οὐσιωδῶς, τὸ καὶ δύνασθαί τι δρῶν τῶν ἐξ ἐπιστήμης καὶ τέχνης ἀνθρωποπρεπούς, ναυπηγεῖται Β μὲν ὁλκάδα, χαλκῶν δὲ ἐκτυπωμάτων ιδέας διαμορ φής, προεπινοεῖσθαί τε καὶ προϋφεστάναι πάντη τε καλουμένου πρὸς ὕπαρξιν δημιουργικῶς; φοί, ἢ γοῦν ἕτερόν τι τῶν ὁμοίων ἐργάζεται. Αρ' οὖν ἐν ἴσῳ τρόπῳ τε καὶ λόγῳ κεκινήσθαί σοι δοκεῖ, καὶ εἰς τὸ εἶναι Πατὴρ κατ' ἐνέργειαν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν παρενηνεγμένος, καὶ εἰς τὸ εἶναι δημιουργός τῶν, ὅσα ἐστὶν ἐκ τέχνης, ἀναφοιτῶν; Β. Οὐκ ἂν οἰηθείην πώποτε. Ὁ μὲν γὰρ, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ κεκίνηται, τῆς ἐνούσης δὲ μᾶλλον ἐπιστήμης αὐτῷ τὴν ἔκφανσιν περὶ τὰ ἔξω ποιεῖται. Ο δέ ἐστιν, οὐσιωδῶς ἐφ' ἑαυτῷ οἱονεὶ κινούμενος, καὶ μετάστασίν τινα καὶ τροπὴν περὶ αὐτὴν ἡμῶν ἐργάζεται τὴν φύσιν, ἤτοι τῆς φύσεως τὴν ἐφ' ὅτῳοῦν ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν. Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ὅπερ ἔλεγον ἀρτίως. τὴν τοῦ κεκινῆσθαι διαφορὰν ἀνασκοπεῖσθαι δὴ ἐπ' ἀμφοῖν ἐθέλων. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης ὠθοῦν, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν κεκινήσθαι λέγειν, καὶ τὸν κλόνον ὑπομεῖναι περί τι τῶν ὄντων οὐσιωδῶς, εἰ προήκοι κατὰ χρόνους ἐπὶ τὸ χρῆναι δημιουργεῖν, πάθοι δ' ἂν εἰς οὐσίαν αὐτὴν τὴν κίνησιν, ἐκ τοῦ κατά δύναμιν εἰς ἐνέργειαν τοῦ γεννάν οὐκ οἶδ' ὅπως παρ- ενηνεγμένος. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Καὶ ἑτέρως δέ· χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰς ἄγαν εὐρινοτάτας ἀπομιμεῖσθαι τῶν κυνῶν, τοὺς οἵπερ ἂν ἔλοιντο τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας φιλοθηρεῖν εὑρήματα κατίδοι τις ἂν, ἀδρανῆ τε καὶ ἄκομψον τῶν διεναν τίας τὸν λόγον. Τὸ μὲν γὰρ θεῖόν τε καὶ ὑπερκόσμιον γέννημα, ἀπείρξειεν ἂν οἶμαι παντελῶς οὐδὲν τῶν εἰς ἀναγκαίους ἡκόντων λόγους, τῷ ἰδίῳ συνυφεστάναι γεννήτορι, ἀεὶ καὶ ἀνάρχως Πατρὸς νοουμένου τε καὶ ὄντος Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν ἡ κτίσις εὐσθενείας ἐνέργημα δημιουργικῆς, πῶς καὶ πόθεν ἂν ἔχει τὸ συνυφεστάναι Θεῷ, καὶ τοῦ ἀϊδίως εἶναι τὴν δόξαν; ἐπεὶ, μήτε ἄναρχος ἐν χρόνῳ, καὶ τὴν εἰς τὸ εἶναι κίνησιν ἐξ οὐκ ὄντων ἔχει. Η οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ πάντως τὴν δημιουργοῦσαν φύσιν, παντὸς τοῦ Β. Ναί, φημί. Α. Οὐκοῦν, οὔπω μὲν ἡ κτίσις παρήκτο πρὸς γέ νεσιν, ἦν δὲ καὶ τότε δημιουργὸς ὁ Θεός, καὶ οὐχ ὅτι δημιουργός, ταύτῃ τοι Πατήρ, ἀλλ' ὅτι γεγέννηκεν· Υἱὸς δὲ, ὅτι γεγέννηται. Ὅτε τοίνυν, εἰς μὲν τὸ δε μιουργός τε καὶ κτίσις, τὸ συνυπάρχειν οὐκ ἀναγ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. aliquid genuisse dicitur, et ex eo quod erat po- tentia processit ad actum, velut in sua natura com- motum est. Non enim in aliis, sed in ipso patitur motum illum actus. Quod autem ab aliquo non a- gendo ad operandum transit, non in seipso motum, sed in aliis cum habere tum etiam facere com- periemus. B. Gratum mihi non minus quam antea feceris, si rem nobis clarius exponas. A. Agedum ergo proferamus hominis exemplum. Generandi enim vi præditus est secundum naturam, cumque potentia id habeat initio, in tempore quo- que ad actum procedit. Habens autem non absque arte scientiam, sed potius innatam substantialiter artificiosæ cujusvis rei faciendæ potentiam, navem quidem fabricatur onerariam, et signa fingit ex ære, aut aliud simile quidpiam efficit. An igitur ea- dem ratione motus tibi videtur is, qui ut Pater es- set ex potentia deductus est ad actum, et qui ad ea præstanda quæ sunt artis eodem venit? B. Neutiquam id ego censuerim. Hic enim in seipso motus non est, sed scientiæ et artis suae po- tius erga res externas specimen edit. Ille vero sub- stantialiter in seipso quodammodo movetur, et mu- tationem quamdam et conversionem circa ipsam nostram naturam efficit, aut certe naturæ quæ in quovis est actum et potentiam. A. Enimvero istud est quod dicebam modo, mu- tationis discrimen in utroque sane diligenter can- siderandum esse. Nihil igitur est quod necessario nos adigat ut dicamus Dei naturam mutatam esse, aut motum passam in ulla re quæ substantialiter in ea sit, quod tempore ad condendum processerit; sed in substantia motum ipsum patietur, si ab ge- nerandi potentia ad generandi actum nescio quo modo fuerit adducta. B. Bene habet. A. Quinetiam alio modo (nam sagaces canes imni- tandos illis arbitror qui veritatem indagare volunt) videre licet infirmam et insulsam adversariorum esse rationem. Divinum quippe et altissimum ge- nimen nulla plane ratio vetuerit quomi- nus Genitori suo coexsistal, cum semper et ab æterno Pater intelligatur et sit Deus. Cum autem creatura sit virtutis conditricis actus, quomodo aut unde coexsistendi Deo et ab æterno exsistendi glo- riam habebit ? nam nec absque principio est in tem- pore, et ex nihilo ad esse movetur. Annon necessa - rium esse dicis creatricem naturam prius omnino intelligi ac prius exsistere omnibus rebus creatis? B. Assentior. A. Igitur, nondum quidem creatura educta fue- rat in ortum: erat tamen etiam tum creator Deus, neque quod esset opifex, idcirco erat Pater, sed quoniam genuit: Filius autem, quoniam genitus est. Cum ergo necessarium non sit coexsistere D

Α γον. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ τι τεκεῖν λεγόμενον, καὶ ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν προβεβηκὸς εἰς ἐνέργειαν, ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει σεσάλευται. Πάθοι γὰρ ἂν οὐκ ἐφ' ἑτέ ροις τισὶν, ἀλλ' ἐφ' ἑαυτῷ, τὴν κατ' ενέργειαν κι- νησιν. Τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ τι μὴ δρᾷν, ἐπὶ τὸ δεῖν ἐργά ζεσθαι παρελθόν, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ τὴν κίνησιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑτέροις ἔχον τε καὶ ποιοῦν εύρήσομεν. Β. Ονήσῃς ἂν οὐχ ἧττον ἢ πάλαι, σαφεστέραν ἡμῖν ποιούμενος τὴν ἀφήγησιν. Δ. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν ὡς ἐπ' ἀνθρώπου τυχόν. Γεννητικὸς μὲν γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ δυνάμει τοῦτο ὢν ἐν ἀρχαῖς, πάρεισιν ἐν χρόνῳ καὶ εἰς ἐνέργειαν. Οὐκ ἀνεπιτήδευτον δὲ τὴν σοφίαν ἔχων, ἐμπεφυκός δὲ μᾶλλον οὐσιωδῶς, τὸ καὶ δύνασθαί τι δρῶν τῶν ἐξ ἐπιστήμης καὶ τέχνης ἀνθρωποπρεπούς, ναυπηγεῖται Β μὲν ὁλκάδα, χαλκῶν δὲ ἐκτυπωμάτων ιδέας διαμορ φής, προεπινοεῖσθαί τε καὶ προϋφεστάναι πάντη τε καλουμένου πρὸς ὕπαρξιν δημιουργικῶς; φοί, ἢ γοῦν ἕτερόν τι τῶν ὁμοίων ἐργάζεται. Αρ' οὖν ἐν ἴσῳ τρόπῳ τε καὶ λόγῳ κεκινήσθαί σοι δοκεῖ, καὶ εἰς τὸ εἶναι Πατὴρ κατ' ἐνέργειαν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν παρενηνεγμένος, καὶ εἰς τὸ εἶναι δημιουργός τῶν, ὅσα ἐστὶν ἐκ τέχνης, ἀναφοιτῶν; Β. Οὐκ ἂν οἰηθείην πώποτε. Ὁ μὲν γὰρ, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ κεκίνηται, τῆς ἐνούσης δὲ μᾶλλον ἐπιστήμης αὐτῷ τὴν ἔκφανσιν περὶ τὰ ἔξω ποιεῖται. Ο δέ ἐστιν, οὐσιωδῶς ἐφ' ἑαυτῷ οἱονεὶ κινούμενος, καὶ μετάστασίν τινα καὶ τροπὴν περὶ αὐτὴν ἡμῶν ἐργάζεται τὴν φύσιν, ἤτοι τῆς φύσεως τὴν ἐφ' ὅτῳοῦν ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν. Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ὅπερ ἔλεγον ἀρτίως. τὴν τοῦ κεκινῆσθαι διαφορὰν ἀνασκοπεῖσθαι δὴ ἐπ' ἀμφοῖν ἐθέλων. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης ὠθοῦν, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν κεκινήσθαι λέγειν, καὶ τὸν κλόνον ὑπομεῖναι περί τι τῶν ὄντων οὐσιωδῶς, εἰ προήκοι κατὰ χρόνους ἐπὶ τὸ χρῆναι δημιουργεῖν, πάθοι δ' ἂν εἰς οὐσίαν αὐτὴν τὴν κίνησιν, ἐκ τοῦ κατά δύναμιν εἰς ἐνέργειαν τοῦ γεννάν οὐκ οἶδ' ὅπως παρ- ενηνεγμένος. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Καὶ ἑτέρως δέ· χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰς ἄγαν εὐρινοτάτας ἀπομιμεῖσθαι τῶν κυνῶν, τοὺς οἵπερ ἂν ἔλοιντο τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας φιλοθηρεῖν εὑρήματα κατίδοι τις ἂν, ἀδρανῆ τε καὶ ἄκομψον τῶν διεναν τίας τὸν λόγον. Τὸ μὲν γὰρ θεῖόν τε καὶ ὑπερκόσμιον γέννημα, ἀπείρξειεν ἂν οἶμαι παντελῶς οὐδὲν τῶν εἰς ἀναγκαίους ἡκόντων λόγους, τῷ ἰδίῳ συνυφεστάναι γεννήτορι, ἀεὶ καὶ ἀνάρχως Πατρὸς νοουμένου τε καὶ ὄντος Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν ἡ κτίσις εὐσθενείας ἐνέργημα δημιουργικῆς, πῶς καὶ πόθεν ἂν ἔχει τὸ συνυφεστάναι Θεῷ, καὶ τοῦ ἀϊδίως εἶναι τὴν δόξαν; ἐπεὶ, μήτε ἄναρχος ἐν χρόνῳ, καὶ τὴν εἰς τὸ εἶναι κίνησιν ἐξ οὐκ ὄντων ἔχει. Η οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ πάντως τὴν δημιουργοῦσαν φύσιν, παντὸς τοῦ Β. Ναί, φημί. Α. Οὐκοῦν, οὔπω μὲν ἡ κτίσις παρήκτο πρὸς γέ νεσιν, ἦν δὲ καὶ τότε δημιουργὸς ὁ Θεός, καὶ οὐχ ὅτι δημιουργός, ταύτῃ τοι Πατήρ, ἀλλ' ὅτι γεγέννηκεν· Υἱὸς δὲ, ὅτι γεγέννηται. Ὅτε τοίνυν, εἰς μὲν τὸ δε μιουργός τε καὶ κτίσις, τὸ συνυπάρχειν οὐκ ἀναγ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. aliquid genuisse dicitur, et ex eo quod erat po- tentia processit ad actum, velut in sua natura com- motum est. Non enim in aliis, sed in ipso patitur motum illum actus. Quod autem ab aliquo non a- gendo ad operandum transit, non in seipso motum, sed in aliis cum habere tum etiam facere com- periemus. B. Gratum mihi non minus quam antea feceris, si rem nobis clarius exponas. A. Agedum ergo proferamus hominis exemplum. Generandi enim vi præditus est secundum naturam, cumque potentia id habeat initio, in tempore quo- que ad actum procedit. Habens autem non absque arte scientiam, sed potius innatam substantialiter artificiosæ cujusvis rei faciendæ potentiam, navem quidem fabricatur onerariam, et signa fingit ex ære, aut aliud simile quidpiam efficit. An igitur ea- dem ratione motus tibi videtur is, qui ut Pater es- set ex potentia deductus est ad actum, et qui ad ea præstanda quæ sunt artis eodem venit? B. Neutiquam id ego censuerim. Hic enim in seipso motus non est, sed scientiæ et artis suae po- tius erga res externas specimen edit. Ille vero sub- stantialiter in seipso quodammodo movetur, et mu- tationem quamdam et conversionem circa ipsam nostram naturam efficit, aut certe naturæ quæ in quovis est actum et potentiam. A. Enimvero istud est quod dicebam modo, mu- tationis discrimen in utroque sane diligenter can- siderandum esse. Nihil igitur est quod necessario nos adigat ut dicamus Dei naturam mutatam esse, aut motum passam in ulla re quæ substantialiter in ea sit, quod tempore ad condendum processerit; sed in substantia motum ipsum patietur, si ab ge- nerandi potentia ad generandi actum nescio quo modo fuerit adducta. B. Bene habet. A. Quinetiam alio modo (nam sagaces canes imni- tandos illis arbitror qui veritatem indagare volunt) videre licet infirmam et insulsam adversariorum esse rationem. Divinum quippe et altissimum ge- nimen nulla plane ratio vetuerit quomi- nus Genitori suo coexsistal, cum semper et ab æterno Pater intelligatur et sit Deus. Cum autem creatura sit virtutis conditricis actus, quomodo aut unde coexsistendi Deo et ab æterno exsistendi glo- riam habebit ? nam nec absque principio est in tem- pore, et ex nihilo ad esse movetur. Annon necessa - rium esse dicis creatricem naturam prius omnino intelligi ac prius exsistere omnibus rebus creatis? B. Assentior. A. Igitur, nondum quidem creatura educta fue- rat in ortum: erat tamen etiam tum creator Deus, neque quod esset opifex, idcirco erat Pater, sed quoniam genuit: Filius autem, quoniam genitus est. Cum ergo necessarium non sit coexsistere D

Α γον. Τὸ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ τι τεκεῖν λεγόμενον, καὶ ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν προβεβηκὸς εἰς ἐνέργειαν, ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει σεσάλευται. Πάθοι γὰρ ἂν οὐκ ἐφ' ἑτέ ροις τισὶν, ἀλλ' ἐφ' ἑαυτῷ, τὴν κατ' ενέργειαν κι- νησιν. Τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ τι μὴ δρᾷν, ἐπὶ τὸ δεῖν ἐργά ζεσθαι παρελθόν, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ τὴν κίνησιν, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑτέροις ἔχον τε καὶ ποιοῦν εύρήσομεν. Β. Ονήσῃς ἂν οὐχ ἧττον ἢ πάλαι, σαφεστέραν ἡμῖν ποιούμενος τὴν ἀφήγησιν. Δ. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν ὡς ἐπ' ἀνθρώπου τυχόν. Γεννητικὸς μὲν γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ δυνάμει τοῦτο ὢν ἐν ἀρχαῖς, πάρεισιν ἐν χρόνῳ καὶ εἰς ἐνέργειαν. Οὐκ ἀνεπιτήδευτον δὲ τὴν σοφίαν ἔχων, ἐμπεφυκός δὲ μᾶλλον οὐσιωδῶς, τὸ καὶ δύνασθαί τι δρῶν τῶν ἐξ ἐπιστήμης καὶ τέχνης ἀνθρωποπρεπούς, ναυπηγεῖται Β μὲν ὁλκάδα, χαλκῶν δὲ ἐκτυπωμάτων ιδέας διαμορ φής, προεπινοεῖσθαί τε καὶ προϋφεστάναι πάντη τε καλουμένου πρὸς ὕπαρξιν δημιουργικῶς; φοί, ἢ γοῦν ἕτερόν τι τῶν ὁμοίων ἐργάζεται. Αρ' οὖν ἐν ἴσῳ τρόπῳ τε καὶ λόγῳ κεκινήσθαί σοι δοκεῖ, καὶ εἰς τὸ εἶναι Πατὴρ κατ' ἐνέργειαν ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν παρενηνεγμένος, καὶ εἰς τὸ εἶναι δημιουργός τῶν, ὅσα ἐστὶν ἐκ τέχνης, ἀναφοιτῶν; Β. Οὐκ ἂν οἰηθείην πώποτε. Ὁ μὲν γὰρ, οὐκ ἐφ' ἑαυτῷ κεκίνηται, τῆς ἐνούσης δὲ μᾶλλον ἐπιστήμης αὐτῷ τὴν ἔκφανσιν περὶ τὰ ἔξω ποιεῖται. Ο δέ ἐστιν, οὐσιωδῶς ἐφ' ἑαυτῷ οἱονεὶ κινούμενος, καὶ μετάστασίν τινα καὶ τροπὴν περὶ αὐτὴν ἡμῶν ἐργάζεται τὴν φύσιν, ἤτοι τῆς φύσεως τὴν ἐφ' ὅτῳοῦν ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν. Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ὅπερ ἔλεγον ἀρτίως. τὴν τοῦ κεκινῆσθαι διαφορὰν ἀνασκοπεῖσθαι δὴ ἐπ' ἀμφοῖν ἐθέλων. Οὐδὲν οὖν ἄρα τὸ ὡς ἐξ ἀνάγκης ὠθοῦν, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν κεκινήσθαι λέγειν, καὶ τὸν κλόνον ὑπομεῖναι περί τι τῶν ὄντων οὐσιωδῶς, εἰ προήκοι κατὰ χρόνους ἐπὶ τὸ χρῆναι δημιουργεῖν, πάθοι δ' ἂν εἰς οὐσίαν αὐτὴν τὴν κίνησιν, ἐκ τοῦ κατά δύναμιν εἰς ἐνέργειαν τοῦ γεννάν οὐκ οἶδ' ὅπως παρ- ενηνεγμένος. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Καὶ ἑτέρως δέ· χρῆναι γὰρ οἶμαι τὰς ἄγαν εὐρινοτάτας ἀπομιμεῖσθαι τῶν κυνῶν, τοὺς οἵπερ ἂν ἔλοιντο τὰ ἐκ τῆς ἀληθείας φιλοθηρεῖν εὑρήματα κατίδοι τις ἂν, ἀδρανῆ τε καὶ ἄκομψον τῶν διεναν τίας τὸν λόγον. Τὸ μὲν γὰρ θεῖόν τε καὶ ὑπερκόσμιον γέννημα, ἀπείρξειεν ἂν οἶμαι παντελῶς οὐδὲν τῶν εἰς ἀναγκαίους ἡκόντων λόγους, τῷ ἰδίῳ συνυφεστάναι γεννήτορι, ἀεὶ καὶ ἀνάρχως Πατρὸς νοουμένου τε καὶ ὄντος Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐστιν ἡ κτίσις εὐσθενείας ἐνέργημα δημιουργικῆς, πῶς καὶ πόθεν ἂν ἔχει τὸ συνυφεστάναι Θεῷ, καὶ τοῦ ἀϊδίως εἶναι τὴν δόξαν; ἐπεὶ, μήτε ἄναρχος ἐν χρόνῳ, καὶ τὴν εἰς τὸ εἶναι κίνησιν ἐξ οὐκ ὄντων ἔχει. Η οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ πάντως τὴν δημιουργοῦσαν φύσιν, παντὸς τοῦ Β. Ναί, φημί. Α. Οὐκοῦν, οὔπω μὲν ἡ κτίσις παρήκτο πρὸς γέ νεσιν, ἦν δὲ καὶ τότε δημιουργὸς ὁ Θεός, καὶ οὐχ ὅτι δημιουργός, ταύτῃ τοι Πατήρ, ἀλλ' ὅτι γεγέννηκεν· Υἱὸς δὲ, ὅτι γεγέννηται. Ὅτε τοίνυν, εἰς μὲν τὸ δε μιουργός τε καὶ κτίσις, τὸ συνυπάρχειν οὐκ ἀναγ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. aliquid genuisse dicitur, et ex eo quod erat po- tentia processit ad actum, velut in sua natura com- motum est. Non enim in aliis, sed in ipso patitur motum illum actus. Quod autem ab aliquo non a- gendo ad operandum transit, non in seipso motum, sed in aliis cum habere tum etiam facere com- periemus. B. Gratum mihi non minus quam antea feceris, si rem nobis clarius exponas. A. Agedum ergo proferamus hominis exemplum. Generandi enim vi præditus est secundum naturam, cumque potentia id habeat initio, in tempore quo- que ad actum procedit. Habens autem non absque arte scientiam, sed potius innatam substantialiter artificiosæ cujusvis rei faciendæ potentiam, navem quidem fabricatur onerariam, et signa fingit ex ære, aut aliud simile quidpiam efficit. An igitur ea- dem ratione motus tibi videtur is, qui ut Pater es- set ex potentia deductus est ad actum, et qui ad ea præstanda quæ sunt artis eodem venit? B. Neutiquam id ego censuerim. Hic enim in seipso motus non est, sed scientiæ et artis suae po- tius erga res externas specimen edit. Ille vero sub- stantialiter in seipso quodammodo movetur, et mu- tationem quamdam et conversionem circa ipsam nostram naturam efficit, aut certe naturæ quæ in quovis est actum et potentiam. A. Enimvero istud est quod dicebam modo, mu- tationis discrimen in utroque sane diligenter can- siderandum esse. Nihil igitur est quod necessario nos adigat ut dicamus Dei naturam mutatam esse, aut motum passam in ulla re quæ substantialiter in ea sit, quod tempore ad condendum processerit; sed in substantia motum ipsum patietur, si ab ge- nerandi potentia ad generandi actum nescio quo modo fuerit adducta. B. Bene habet. A. Quinetiam alio modo (nam sagaces canes imni- tandos illis arbitror qui veritatem indagare volunt) videre licet infirmam et insulsam adversariorum esse rationem. Divinum quippe et altissimum ge- nimen nulla plane ratio vetuerit quomi- nus Genitori suo coexsistal, cum semper et ab æterno Pater intelligatur et sit Deus. Cum autem creatura sit virtutis conditricis actus, quomodo aut unde coexsistendi Deo et ab æterno exsistendi glo- riam habebit ? nam nec absque principio est in tem- pore, et ex nihilo ad esse movetur. Annon necessa - rium esse dicis creatricem naturam prius omnino intelligi ac prius exsistere omnibus rebus creatis? B. Assentior. A. Igitur, nondum quidem creatura educta fue- rat in ortum: erat tamen etiam tum creator Deus, neque quod esset opifex, idcirco erat Pater, sed quoniam genuit: Filius autem, quoniam genitus est. Cum ergo necessarium non sit coexsistere D

καῖον, ἀπαραίτητον δὲ τὴν συνύπαρξιν τὸ τῶν ἐν- & νοιῶν ἀκριβὲς εἰσκομίσειεν ἂν ἐπὶ Θεοῦ, κἂν εἴτε Πα- τὴρ, εἴτε Υἱὸς ὀνομάζοιτο, πῶς ἂν προανίσχοι τὸ ἐν καὶ προαναφαίνοιτό πως θατέρου θάτερον, είπερ ἐστὶν ὅ ἐστιν ἑκάτερον, ἐν τῷ νοεῖσθαι συνυπάρχοντα, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς ἄλληλα συνδρομῆς τητώμενα; Πατὴρ γὰρ, ὡς πρὸς Υἱὸν, καὶ τὸ ἔμπαλιν. Μῶν ἐκδεσιά- σθαι σοι δοκεῖ πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς ὁ λόγος; Β. Ηκιστά γε. ὥσπερ ἔπεσθαι θεσμοῖς ἔν γε τῷ χρῆναι τεκεῖν, περ Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ χρῆναι γεννᾶν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ Υἱοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ὁρᾶσθαι Πατέρα, σοφὸν εἶναι τι καὶ παγκάλως ἔχον κατεφαίνετο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τίς ὁ ἐπὶ τὸ χρῆναι τεκεῖν ἢ πόθεν ἂν γένοιτο μελισμός; τί τὸ ἐμποδὼν καὶ τὸ οὔπω δεῖν εἶναι Πατέρα τὸν Θεὸν χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐκδυσωποῦν; "Ανθρωποι Β μὲν γὰρ, ἀεὶ μὲν ὅτι δυνάμει πατέρες, οὐ μὴν ἔτι καὶ ἐνεργεία, οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀσυμφανές· ἐναργής δὲ · λίαν ἡ παρὰ πόδας κειμένη και διακωλύουσα πρόφασις. Αφιγμένης γὰρ οὔπω πρὸς ἤδην τῆς τοῦ σώματος ηλικίας, καταμύει πως ἔτι καὶ ἐνηρεμεῖ τῇ φύσει, τὰ αὐτῆς, καὶ οἱονεὶ τὸν πρέποντα ταῖς εἰς ἐμφά νειαν ἀναδείξεσι περιμένει καιρόν. Ἐπὶ δέ γε Θεοῦ, τοῦ τελείως ἔχοντος ἀεὶ καὶ ὄντος ὅ ἐστιν, οὐκ ἐξ ἐπιδόσεως τῆς ἐπί τι τῶν οὔπω προσπεφυκότων, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ διάδειξιν ἀπαραίτητόν τε καὶ ἀναγκαίαν ἐχόντων, ἐκλάμποντος δὲ τῆς ἰδίας οὐσίας ἡμῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν τάξει χαρακτῆρος οὐσιωδῶς ἐμπεφυκός αὐτῷ τὸ ἴδιον ἔχοντος γέννημα, πῶς ἂν ἐπινοηθείη τὸ μὴ ἀεί τε καὶ ὁμοῦ τῷ εἶναι, τεκεῖν κατ' ἐνέρ γειαν, ἑστάναι δὲ μᾶλλον ἐν τῷ κατὰ δύναμιν, καὶ οὐσιώδη παθεῖν τὴν κίνησιν, τὴν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν ἐν ἀρχαῖς εἰσδεδεγμένον μετάστασιν; Δυσσεβήσομεν δὲ οὐ μετρίως καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Υἱόν, εἰ μὴ ταῖς τῶν διεναντίας ἀντιταττώμεθα δόξαις. Οὐκέτι γὰρ ἔσται ποιητῆς αἰώνων ὁ Μονογενής, παρεισδεδυκότος οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ χρόνου, καὶ πρεσβυτέραν ἔχοντος τὴν ὑπόληψιν, τοῦ κατ' ενέργειαν λέγεσθαι γεννᾶν τὸν Πατέρα καὶ Θεόν· εἴπερ ἐξ ἀγεννησίας ἔτι, τουτο ἐστιν, ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν, εἰς γέννησιν κατ' ἐνέρ- γειαν οὐκ ἀχρόνως προήκοι ἂν, καὶ εἰ βραχὺ κομιδή, καὶ ἀκαριαῖον νοοῖτο τὸ μεταξύ. Είναι δέ φημι πάντ αισχρόν τε καὶ ἀκαλλές, ἥλιον μὲν οἴεσθαι καὶ πῦρ, οὐ ποτε μὲν ὅπερ εἰσὶν οὐκ εἶναι τυχόν, ἀλλ᾽ οὐδὲ στάσιν καὶ ἕδραν έσχηκέναι πώποτε, τὴν ἐν μόνῳ τῷ κατὰ δύναμιν νοουμένην, ἥκειν δὲ οὕτως εἰς ἐνέρ- γειαν, ὡς ἐν κινήσει τῇ κατὰ χρόνον καὶ φύσει, συμ πεφυκότα δὲ μᾶλλον, καὶ τῇ τῆς γενέσεως ἀρχῇ συν τρέχοντα τὰ ἐνόντα λαχεῖν· Θεὸν δὲ σωμάτων μὴ ὑπερκεῖσθαι λέγειν, μήτε μὴν ὑπονοεῖν φύσεως ἰδίας ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ πρέποι. DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. creatorem et creaturam, feri autem non possit ut qui recte sentiunt in Deo coexsistentiam negent, sive Pater seu Filius nominetur, quomodo unum prius orietur, et alterum altero quodammodo prius apparebit, si utrumque est id quod est, in eo quod simul exsistere intelliguntur, et mutuo concursu non carere? Pater enim ad Filium refertur, et con- tra. Num ad id quod minus rectum est, detorta tibi videtur oratio? B. Minime vero. A. Jam si bonum ac præclarum esse visum est Deo ac Patri, gignere ex se, Patremque videri Fi- lii secundum naturam, quænam aut unde fuerit gignendi mora? quid impedieriųaut dissuaserit uti- liter ac necessario Deum nondum esse Patrem ? Homines enim semper esse potentia patres, non continuo tamen actu, nullus ignorat mortalium. Clara autem admodum et protrita causa est quæ id impediat. Cum enim ad pubertatem corporis ætas nondum pervenerit, ipsa interim quodammodo re- conditur et quiescit in natura, et congruum tem- pus exspectat quo sese exserat. In Deo vero qui per- fecte semper se habet, et est id quod est non pro- gressu ad aliquid quod nondum insit, ac necessario prodatur in tempore, sed ex sua nobis substantia Filium profert instar luminis ac veluti characterem sibi substantialiter innatum suum genimen habet, quomodo intelligitur non semper et simul esse ac gignere secundum actum, sed in potentia consiste- re potius, et substantialem mutationem pali, C transeundo ad id quod initio non erat? At impie- tatis magno crimine obstringemur in Filium, nisi adversariorum sententiam retundamus. Non jam enim sæculorum conditor erit Unigenitus, cum tem- pus nescio quo pacto irrepserit, et antiquius creda- tur, quam generatio illa qua Deus ac Pater actu gignere dicitur, siquidem ex ingenerabilitate, hoc est, ex eo quod est potentia, ad generationem ac- tualem non absque tempore procedat, tametsi bre- ve admodum et momentaneum concipiatur illud intervallum. Ego vero turpe et indecorum prorsus dico putare solem et ignem nunquam non esse id quod sunt, sed neque in solo potentiæ statu hæsisse, verum temporario motu ac natura ad actum venisse, imo et quæ congenita sunt et quæcunque sibi in- sunt ortus sul initio simul suscepisse : Deum autem asserere non præstare corporibus, adeoque non putare ipsum suæ quodammodo sequi naturæ leges in gignendo, in quantum ei soli congruit. D

καῖον, ἀπαραίτητον δὲ τὴν συνύπαρξιν τὸ τῶν ἐν- & νοιῶν ἀκριβὲς εἰσκομίσειεν ἂν ἐπὶ Θεοῦ, κἂν εἴτε Πα- τὴρ, εἴτε Υἱὸς ὀνομάζοιτο, πῶς ἂν προανίσχοι τὸ ἐν καὶ προαναφαίνοιτό πως θατέρου θάτερον, είπερ ἐστὶν ὅ ἐστιν ἑκάτερον, ἐν τῷ νοεῖσθαι συνυπάρχοντα, καὶ οὐχὶ τῆς εἰς ἄλληλα συνδρομῆς τητώμενα; Πατὴρ γὰρ, ὡς πρὸς Υἱὸν, καὶ τὸ ἔμπαλιν. Μῶν ἐκδεσιά- σθαι σοι δοκεῖ πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς ὁ λόγος; Β. Ηκιστά γε. ὥσπερ ἔπεσθαι θεσμοῖς ἔν γε τῷ χρῆναι τεκεῖν, περ Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ χρῆναι γεννᾶν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ Υἱοῦ τοῦ κατὰ φύσιν ὁρᾶσθαι Πατέρα, σοφὸν εἶναι τι καὶ παγκάλως ἔχον κατεφαίνετο τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τίς ὁ ἐπὶ τὸ χρῆναι τεκεῖν ἢ πόθεν ἂν γένοιτο μελισμός; τί τὸ ἐμποδὼν καὶ τὸ οὔπω δεῖν εἶναι Πατέρα τὸν Θεὸν χρησίμως τε καὶ ἀναγκαίως ἐκδυσωποῦν; "Ανθρωποι Β μὲν γὰρ, ἀεὶ μὲν ὅτι δυνάμει πατέρες, οὐ μὴν ἔτι καὶ ἐνεργεία, οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀσυμφανές· ἐναργής δὲ · λίαν ἡ παρὰ πόδας κειμένη και διακωλύουσα πρόφασις. Αφιγμένης γὰρ οὔπω πρὸς ἤδην τῆς τοῦ σώματος ηλικίας, καταμύει πως ἔτι καὶ ἐνηρεμεῖ τῇ φύσει, τὰ αὐτῆς, καὶ οἱονεὶ τὸν πρέποντα ταῖς εἰς ἐμφά νειαν ἀναδείξεσι περιμένει καιρόν. Ἐπὶ δέ γε Θεοῦ, τοῦ τελείως ἔχοντος ἀεὶ καὶ ὄντος ὅ ἐστιν, οὐκ ἐξ ἐπιδόσεως τῆς ἐπί τι τῶν οὔπω προσπεφυκότων, καὶ τὴν ἐν χρόνῳ διάδειξιν ἀπαραίτητόν τε καὶ ἀναγκαίαν ἐχόντων, ἐκλάμποντος δὲ τῆς ἰδίας οὐσίας ἡμῖν τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν τάξει χαρακτῆρος οὐσιωδῶς ἐμπεφυκός αὐτῷ τὸ ἴδιον ἔχοντος γέννημα, πῶς ἂν ἐπινοηθείη τὸ μὴ ἀεί τε καὶ ὁμοῦ τῷ εἶναι, τεκεῖν κατ' ἐνέρ γειαν, ἑστάναι δὲ μᾶλλον ἐν τῷ κατὰ δύναμιν, καὶ οὐσιώδη παθεῖν τὴν κίνησιν, τὴν εἰς ὅπερ οὐκ ἦν ἐν ἀρχαῖς εἰσδεδεγμένον μετάστασιν; Δυσσεβήσομεν δὲ οὐ μετρίως καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Υἱόν, εἰ μὴ ταῖς τῶν διεναντίας ἀντιταττώμεθα δόξαις. Οὐκέτι γὰρ ἔσται ποιητῆς αἰώνων ὁ Μονογενής, παρεισδεδυκότος οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ χρόνου, καὶ πρεσβυτέραν ἔχοντος τὴν ὑπόληψιν, τοῦ κατ' ενέργειαν λέγεσθαι γεννᾶν τὸν Πατέρα καὶ Θεόν· εἴπερ ἐξ ἀγεννησίας ἔτι, τουτο ἐστιν, ἐκ τοῦ κατὰ δύναμιν, εἰς γέννησιν κατ' ἐνέρ- γειαν οὐκ ἀχρόνως προήκοι ἂν, καὶ εἰ βραχὺ κομιδή, καὶ ἀκαριαῖον νοοῖτο τὸ μεταξύ. Είναι δέ φημι πάντ αισχρόν τε καὶ ἀκαλλές, ἥλιον μὲν οἴεσθαι καὶ πῦρ, οὐ ποτε μὲν ὅπερ εἰσὶν οὐκ εἶναι τυχόν, ἀλλ᾽ οὐδὲ στάσιν καὶ ἕδραν έσχηκέναι πώποτε, τὴν ἐν μόνῳ τῷ κατὰ δύναμιν νοουμένην, ἥκειν δὲ οὕτως εἰς ἐνέρ- γειαν, ὡς ἐν κινήσει τῇ κατὰ χρόνον καὶ φύσει, συμ πεφυκότα δὲ μᾶλλον, καὶ τῇ τῆς γενέσεως ἀρχῇ συν τρέχοντα τὰ ἐνόντα λαχεῖν· Θεὸν δὲ σωμάτων μὴ ὑπερκεῖσθαι λέγειν, μήτε μὴν ὑπονοεῖν φύσεως ἰδίας ἂν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ πρέποι. DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. creatorem et creaturam, feri autem non possit ut qui recte sentiunt in Deo coexsistentiam negent, sive Pater seu Filius nominetur, quomodo unum prius orietur, et alterum altero quodammodo prius apparebit, si utrumque est id quod est, in eo quod simul exsistere intelliguntur, et mutuo concursu non carere? Pater enim ad Filium refertur, et con- tra. Num ad id quod minus rectum est, detorta tibi videtur oratio? B. Minime vero. A. Jam si bonum ac præclarum esse visum est Deo ac Patri, gignere ex se, Patremque videri Fi- lii secundum naturam, quænam aut unde fuerit gignendi mora? quid impedieriųaut dissuaserit uti- liter ac necessario Deum nondum esse Patrem ? Homines enim semper esse potentia patres, non continuo tamen actu, nullus ignorat mortalium. Clara autem admodum et protrita causa est quæ id impediat. Cum enim ad pubertatem corporis ætas nondum pervenerit, ipsa interim quodammodo re- conditur et quiescit in natura, et congruum tem- pus exspectat quo sese exserat. In Deo vero qui per- fecte semper se habet, et est id quod est non pro- gressu ad aliquid quod nondum insit, ac necessario prodatur in tempore, sed ex sua nobis substantia Filium profert instar luminis ac veluti characterem sibi substantialiter innatum suum genimen habet, quomodo intelligitur non semper et simul esse ac gignere secundum actum, sed in potentia consiste- re potius, et substantialem mutationem pali, C transeundo ad id quod initio non erat? At impie- tatis magno crimine obstringemur in Filium, nisi adversariorum sententiam retundamus. Non jam enim sæculorum conditor erit Unigenitus, cum tem- pus nescio quo pacto irrepserit, et antiquius creda- tur, quam generatio illa qua Deus ac Pater actu gignere dicitur, siquidem ex ingenerabilitate, hoc est, ex eo quod est potentia, ad generationem ac- tualem non absque tempore procedat, tametsi bre- ve admodum et momentaneum concipiatur illud intervallum. Ego vero turpe et indecorum prorsus dico putare solem et ignem nunquam non esse id quod sunt, sed neque in solo potentiæ statu hæsisse, verum temporario motu ac natura ad actum venisse, imo et quæ congenita sunt et quæcunque sibi in- sunt ortus sul initio simul suscepisse : Deum autem asserere non præstare corporibus, adeoque non putare ipsum suæ quodammodo sequi naturæ leges in gignendo, in quantum ei soli congruit. D

ΛΟΓΟΣ Γ' Ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ. Α Β Η Δ. Αριστον μὲν, ὦ Ερμεία, φαίης ἂν οἶδ' ὅτι καὶ αὐτός που τάχα, τοῖς εἰς ἀρετὴν σπουδάσμασιν ἐνα αγλαΐζεσθαι δεῖν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ μάλιστα τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις, εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ περὶ Θεοῦ. Τοι- γάρτοι καὶ γράμμα φησὶν ἱερόν· « Καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς, καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, κοιταζόμενος καὶ διανιστάμενος. » Τὸ γὰρ οἶμαι δεῖν ἀκαταλήκτως ἔχειν τὸν θεῖον ἡμᾶς ἐπὶ γλώττης λό- γον, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν, καὶ οὐχ ἑτέροις ἂν πρέποι μᾶλλον, ἢ οἷς ἐν φροντίδι τὸ διαβιῶναι θεο φιλῶς. Β. Σύμφημι κἀγώ· τοῦδε γὰρ ἄμεινον οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποχρώντως ἡμῖν εἰς γε τὸ παρὸν ὁ περὶ τῆς θείας τε καὶ ἀποῤῥήτου γεννήσεως ἐκδεδασά νισται λόγος, ὡς ἐξέφυ μὲν ἑτέρωθεν οὐδαμῶς, ἐξ αὐτῆς δὲ ἡμῖν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀν- έλαμψεν ὁ Υἱός· ὧδε γὰρ ἔχων ἐφαίνετο· τί τὸ ἀνα- πεῖθον ἔτι τοὺς διεναντίας, ἕνα μὲν ὑπάρχειν οἴεσθαι Θεὸν τὸν Πατέρα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, συναρι θμεῖν δὲ αὐτῷ μηδένα παντελῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ πόρρω που τῆς ἀληθοῦς θεότητος, τὴν τοῦ μόνου καὶ ἀληθῶς Υἱοῦ παρωθεῖσθαι φύσιν ; Α. Τί τὸ ἀνατεῖθον, ἐπείπερ ἔρεσθαί σοι δοκεῖ, φαίην ἂν ἔγωγε περὶ τῶν ὧδε διειληφότων, ὡς εἴη μὲν • Ἐξ ἀμπέλου Σοδόμων ἡ ἄμπελος αὐτῶν, καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομόρρας. Η σταφυλή αὐτῶν, σταφυλή χολῆς, βότρυς πικρίας ὁ οἶνος αὐτοῖς. ο Εκμεμεθυσμένοι γὰρ ὥσπερ τοῖς οὐκ οἶδ' ὅθεν ἐξ ευρημένοις ψευδηγορήμασιν, ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυ ροῦ τῆς καρδίας αὐτῶν ἐρεύγονται πονηρά. Αγά- λινον δὲ ταῖς ἐφ' Υἱῷ δυσφημίαις ἀνέντες τὴν γλῶτ ταν, καὶ ἀδελφὴν καὶ γείτονα τῆς τῶν Φαρισαίων ἀφιλοθεῖας νοσοῦντες ἀπόνοιαν, ἀκουόντων σὺν ἐκεῖ νοις· « Γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λέ- γειν πονηροὶ ὄντες; » Καίτοι χρῆν δή που ταῖς οὕτω σεπταῖς τε καὶ ἀποῤῥήτοις ερεύναις ἐνιέντας τὸν νοῦν, τὸ μὲν σφίσι δοκοῦν οὐχὶ δή που πάντως οἷς - σθαι καλῶς καὶ ἀδιαβλήτως ἔχειν, ἐν κύκλῳ δ ὥσπερ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον περικομίζοντας ὀφθαλμόν, καὶ μυρίων ὅσων ἐννοιῶν διαθέοντας πλά τος, ἀποφοιτᾶν μὲν ὡς ἀπωτάτω τῶν ἐξ ἐλαφρίας συντεθειμένων, δοκιμάσαντας δὲ ἀκριβῶς τὸ τελούν εἰς ὄνησιν, καὶ τῆς εἰς εὐθὺ διαλήψεως, καὶ τοῦ ἀκραιφνῶς ἔχοντος λόγου ποδηγούντων εἰς κατάληψ S CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. DIALOGUS III. Quod Deus verus sit Filius, quemadmodum et Pater. A. Equidem sat scio, Hermia, tuo quoque judicio, optimum esse clarere studio virtutis, et pietatis sermonibus potissimum oblectari, cujusmodi sunt divini illi. Ideoque sacra Scriptura dicit : « Et lo- queris in eis, sedens in domo, et ambulans in via, et dormiens, el surgens 13., In lingua quippe nos jugiter habere divinos sermones non parum conducit, nec alios magis decent quam quibus pic- tas cura est. B. Equidem assentior: nec enim quidquam est hoc præstabilius. Cum autem satis abunde hactenus de divina et ineftabili generatione disserue- rimus, probaverimusque non aliunde quidem pro- diisse, sed ex ipsa Dei ac Patris substantia nobis illuxisse Filium (ita enim esse patuit), quid jam ad- versarios adigit, ut putent unum quidem esse Deum Patrem naturalem ac verum, eique annumerandum prorsus neminem, sed ipsam una cum aliis procul a vera deitate unius ac veri Filii ablegandam nalu- ram? A. Quid adigat, quandoquidem rogas de iis qui sic statuunt, học ego dixerim; ‹ Ex vite Sodomo- rur, vitis eorum, et palmes eorum ex Gomorrha. Uva corum, uva fellis, botrus amaritudinis vinum illis ". » Commentis enim suis nescio undenam de- promptis inebriati, quodammodo de malo thesauro cordis sui eructant mala. Qui cum blasphemiis suis effrenatam in Filium linguam emittant, et eodem quo Pharisæi laborent impietatis flagitio, audiant cum ipsis :: Progenies viperarum, quomodo po- testis bona loqui, cum silis mali 189, Atqui dece- bat certe animo erecto et tam sanctis atque arcanis disceptationibus intento nequaquam putare opinio- nem suam omni prorsus reprehensione vacare, sed quoquoversus interiorem et occultam aciem cir- cumferre, et longe lateque decursis infinitis rationi- bus ab iis procul fugere quæ sunt ex levitate conflatæ, probatoque diligenter quid conducat, et recta ratio- cinatione ac sincera doctrina ad comprehensionem dirigentibus, solis veritatis doginatis insistere. Stu- pidi enim est, opinor, ac deliri dicere Deum qui- lem non esse naturǝ'ein ac verum illum Filium a Deut. vi, 7. Deut. xxs, 32. C "Matth xu, 31.

ΛΟΓΟΣ Γ' Ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ. Α Β Η Δ. Αριστον μὲν, ὦ Ερμεία, φαίης ἂν οἶδ' ὅτι καὶ αὐτός που τάχα, τοῖς εἰς ἀρετὴν σπουδάσμασιν ἐνα αγλαΐζεσθαι δεῖν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ μάλιστα τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις, εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ περὶ Θεοῦ. Τοι- γάρτοι καὶ γράμμα φησὶν ἱερόν· « Καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς, καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, κοιταζόμενος καὶ διανιστάμενος. » Τὸ γὰρ οἶμαι δεῖν ἀκαταλήκτως ἔχειν τὸν θεῖον ἡμᾶς ἐπὶ γλώττης λό- γον, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν, καὶ οὐχ ἑτέροις ἂν πρέποι μᾶλλον, ἢ οἷς ἐν φροντίδι τὸ διαβιῶναι θεο φιλῶς. Β. Σύμφημι κἀγώ· τοῦδε γὰρ ἄμεινον οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποχρώντως ἡμῖν εἰς γε τὸ παρὸν ὁ περὶ τῆς θείας τε καὶ ἀποῤῥήτου γεννήσεως ἐκδεδασά νισται λόγος, ὡς ἐξέφυ μὲν ἑτέρωθεν οὐδαμῶς, ἐξ αὐτῆς δὲ ἡμῖν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀν- έλαμψεν ὁ Υἱός· ὧδε γὰρ ἔχων ἐφαίνετο· τί τὸ ἀνα- πεῖθον ἔτι τοὺς διεναντίας, ἕνα μὲν ὑπάρχειν οἴεσθαι Θεὸν τὸν Πατέρα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, συναρι θμεῖν δὲ αὐτῷ μηδένα παντελῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ πόρρω που τῆς ἀληθοῦς θεότητος, τὴν τοῦ μόνου καὶ ἀληθῶς Υἱοῦ παρωθεῖσθαι φύσιν ; Α. Τί τὸ ἀνατεῖθον, ἐπείπερ ἔρεσθαί σοι δοκεῖ, φαίην ἂν ἔγωγε περὶ τῶν ὧδε διειληφότων, ὡς εἴη μὲν • Ἐξ ἀμπέλου Σοδόμων ἡ ἄμπελος αὐτῶν, καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομόρρας. Η σταφυλή αὐτῶν, σταφυλή χολῆς, βότρυς πικρίας ὁ οἶνος αὐτοῖς. ο Εκμεμεθυσμένοι γὰρ ὥσπερ τοῖς οὐκ οἶδ' ὅθεν ἐξ ευρημένοις ψευδηγορήμασιν, ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυ ροῦ τῆς καρδίας αὐτῶν ἐρεύγονται πονηρά. Αγά- λινον δὲ ταῖς ἐφ' Υἱῷ δυσφημίαις ἀνέντες τὴν γλῶτ ταν, καὶ ἀδελφὴν καὶ γείτονα τῆς τῶν Φαρισαίων ἀφιλοθεῖας νοσοῦντες ἀπόνοιαν, ἀκουόντων σὺν ἐκεῖ νοις· « Γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λέ- γειν πονηροὶ ὄντες; » Καίτοι χρῆν δή που ταῖς οὕτω σεπταῖς τε καὶ ἀποῤῥήτοις ερεύναις ἐνιέντας τὸν νοῦν, τὸ μὲν σφίσι δοκοῦν οὐχὶ δή που πάντως οἷς - σθαι καλῶς καὶ ἀδιαβλήτως ἔχειν, ἐν κύκλῳ δ ὥσπερ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον περικομίζοντας ὀφθαλμόν, καὶ μυρίων ὅσων ἐννοιῶν διαθέοντας πλά τος, ἀποφοιτᾶν μὲν ὡς ἀπωτάτω τῶν ἐξ ἐλαφρίας συντεθειμένων, δοκιμάσαντας δὲ ἀκριβῶς τὸ τελούν εἰς ὄνησιν, καὶ τῆς εἰς εὐθὺ διαλήψεως, καὶ τοῦ ἀκραιφνῶς ἔχοντος λόγου ποδηγούντων εἰς κατάληψ S CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. DIALOGUS III. Quod Deus verus sit Filius, quemadmodum et Pater. A. Equidem sat scio, Hermia, tuo quoque judicio, optimum esse clarere studio virtutis, et pietatis sermonibus potissimum oblectari, cujusmodi sunt divini illi. Ideoque sacra Scriptura dicit : « Et lo- queris in eis, sedens in domo, et ambulans in via, et dormiens, el surgens 13., In lingua quippe nos jugiter habere divinos sermones non parum conducit, nec alios magis decent quam quibus pic- tas cura est. B. Equidem assentior: nec enim quidquam est hoc præstabilius. Cum autem satis abunde hactenus de divina et ineftabili generatione disserue- rimus, probaverimusque non aliunde quidem pro- diisse, sed ex ipsa Dei ac Patris substantia nobis illuxisse Filium (ita enim esse patuit), quid jam ad- versarios adigit, ut putent unum quidem esse Deum Patrem naturalem ac verum, eique annumerandum prorsus neminem, sed ipsam una cum aliis procul a vera deitate unius ac veri Filii ablegandam nalu- ram? A. Quid adigat, quandoquidem rogas de iis qui sic statuunt, học ego dixerim; ‹ Ex vite Sodomo- rur, vitis eorum, et palmes eorum ex Gomorrha. Uva corum, uva fellis, botrus amaritudinis vinum illis ". » Commentis enim suis nescio undenam de- promptis inebriati, quodammodo de malo thesauro cordis sui eructant mala. Qui cum blasphemiis suis effrenatam in Filium linguam emittant, et eodem quo Pharisæi laborent impietatis flagitio, audiant cum ipsis :: Progenies viperarum, quomodo po- testis bona loqui, cum silis mali 189, Atqui dece- bat certe animo erecto et tam sanctis atque arcanis disceptationibus intento nequaquam putare opinio- nem suam omni prorsus reprehensione vacare, sed quoquoversus interiorem et occultam aciem cir- cumferre, et longe lateque decursis infinitis rationi- bus ab iis procul fugere quæ sunt ex levitate conflatæ, probatoque diligenter quid conducat, et recta ratio- cinatione ac sincera doctrina ad comprehensionem dirigentibus, solis veritatis doginatis insistere. Stu- pidi enim est, opinor, ac deliri dicere Deum qui- lem non esse naturǝ'ein ac verum illum Filium a Deut. vi, 7. Deut. xxs, 32. C "Matth xu, 31.

ΛΟΓΟΣ Γ' Ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καθὰ καὶ ὁ Πατήρ. Α Β Η Δ. Αριστον μὲν, ὦ Ερμεία, φαίης ἂν οἶδ' ὅτι καὶ αὐτός που τάχα, τοῖς εἰς ἀρετὴν σπουδάσμασιν ἐνα αγλαΐζεσθαι δεῖν, ἐμφιλοχωρεῖν δὲ μάλιστα τοῖς εἰς εὐσέβειαν λόγοις, εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ περὶ Θεοῦ. Τοι- γάρτοι καὶ γράμμα φησὶν ἱερόν· « Καὶ λαλήσεις ἐν αὐτοῖς, καθήμενος ἐν οἴκῳ, καὶ πορευόμενος ἐν ὁδῷ, κοιταζόμενος καὶ διανιστάμενος. » Τὸ γὰρ οἶμαι δεῖν ἀκαταλήκτως ἔχειν τὸν θεῖον ἡμᾶς ἐπὶ γλώττης λό- γον, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν, καὶ οὐχ ἑτέροις ἂν πρέποι μᾶλλον, ἢ οἷς ἐν φροντίδι τὸ διαβιῶναι θεο φιλῶς. Β. Σύμφημι κἀγώ· τοῦδε γὰρ ἄμεινον οὐδέν. Ἐπειδὴ δὲ ἀποχρώντως ἡμῖν εἰς γε τὸ παρὸν ὁ περὶ τῆς θείας τε καὶ ἀποῤῥήτου γεννήσεως ἐκδεδασά νισται λόγος, ὡς ἐξέφυ μὲν ἑτέρωθεν οὐδαμῶς, ἐξ αὐτῆς δὲ ἡμῖν τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀν- έλαμψεν ὁ Υἱός· ὧδε γὰρ ἔχων ἐφαίνετο· τί τὸ ἀνα- πεῖθον ἔτι τοὺς διεναντίας, ἕνα μὲν ὑπάρχειν οἴεσθαι Θεὸν τὸν Πατέρα κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, συναρι θμεῖν δὲ αὐτῷ μηδένα παντελῶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ πόρρω που τῆς ἀληθοῦς θεότητος, τὴν τοῦ μόνου καὶ ἀληθῶς Υἱοῦ παρωθεῖσθαι φύσιν ; Α. Τί τὸ ἀνατεῖθον, ἐπείπερ ἔρεσθαί σοι δοκεῖ, φαίην ἂν ἔγωγε περὶ τῶν ὧδε διειληφότων, ὡς εἴη μὲν • Ἐξ ἀμπέλου Σοδόμων ἡ ἄμπελος αὐτῶν, καὶ ἡ κληματὶς αὐτῶν ἐκ Γομόρρας. Η σταφυλή αὐτῶν, σταφυλή χολῆς, βότρυς πικρίας ὁ οἶνος αὐτοῖς. ο Εκμεμεθυσμένοι γὰρ ὥσπερ τοῖς οὐκ οἶδ' ὅθεν ἐξ ευρημένοις ψευδηγορήμασιν, ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυ ροῦ τῆς καρδίας αὐτῶν ἐρεύγονται πονηρά. Αγά- λινον δὲ ταῖς ἐφ' Υἱῷ δυσφημίαις ἀνέντες τὴν γλῶτ ταν, καὶ ἀδελφὴν καὶ γείτονα τῆς τῶν Φαρισαίων ἀφιλοθεῖας νοσοῦντες ἀπόνοιαν, ἀκουόντων σὺν ἐκεῖ νοις· « Γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λέ- γειν πονηροὶ ὄντες; » Καίτοι χρῆν δή που ταῖς οὕτω σεπταῖς τε καὶ ἀποῤῥήτοις ερεύναις ἐνιέντας τὸν νοῦν, τὸ μὲν σφίσι δοκοῦν οὐχὶ δή που πάντως οἷς - σθαι καλῶς καὶ ἀδιαβλήτως ἔχειν, ἐν κύκλῳ δ ὥσπερ τὸν ἔσω καὶ κεκρυμμένον περικομίζοντας ὀφθαλμόν, καὶ μυρίων ὅσων ἐννοιῶν διαθέοντας πλά τος, ἀποφοιτᾶν μὲν ὡς ἀπωτάτω τῶν ἐξ ἐλαφρίας συντεθειμένων, δοκιμάσαντας δὲ ἀκριβῶς τὸ τελούν εἰς ὄνησιν, καὶ τῆς εἰς εὐθὺ διαλήψεως, καὶ τοῦ ἀκραιφνῶς ἔχοντος λόγου ποδηγούντων εἰς κατάληψ S CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. DIALOGUS III. Quod Deus verus sit Filius, quemadmodum et Pater. A. Equidem sat scio, Hermia, tuo quoque judicio, optimum esse clarere studio virtutis, et pietatis sermonibus potissimum oblectari, cujusmodi sunt divini illi. Ideoque sacra Scriptura dicit : « Et lo- queris in eis, sedens in domo, et ambulans in via, et dormiens, el surgens 13., In lingua quippe nos jugiter habere divinos sermones non parum conducit, nec alios magis decent quam quibus pic- tas cura est. B. Equidem assentior: nec enim quidquam est hoc præstabilius. Cum autem satis abunde hactenus de divina et ineftabili generatione disserue- rimus, probaverimusque non aliunde quidem pro- diisse, sed ex ipsa Dei ac Patris substantia nobis illuxisse Filium (ita enim esse patuit), quid jam ad- versarios adigit, ut putent unum quidem esse Deum Patrem naturalem ac verum, eique annumerandum prorsus neminem, sed ipsam una cum aliis procul a vera deitate unius ac veri Filii ablegandam nalu- ram? A. Quid adigat, quandoquidem rogas de iis qui sic statuunt, học ego dixerim; ‹ Ex vite Sodomo- rur, vitis eorum, et palmes eorum ex Gomorrha. Uva corum, uva fellis, botrus amaritudinis vinum illis ". » Commentis enim suis nescio undenam de- promptis inebriati, quodammodo de malo thesauro cordis sui eructant mala. Qui cum blasphemiis suis effrenatam in Filium linguam emittant, et eodem quo Pharisæi laborent impietatis flagitio, audiant cum ipsis :: Progenies viperarum, quomodo po- testis bona loqui, cum silis mali 189, Atqui dece- bat certe animo erecto et tam sanctis atque arcanis disceptationibus intento nequaquam putare opinio- nem suam omni prorsus reprehensione vacare, sed quoquoversus interiorem et occultam aciem cir- cumferre, et longe lateque decursis infinitis rationi- bus ab iis procul fugere quæ sunt ex levitate conflatæ, probatoque diligenter quid conducat, et recta ratio- cinatione ac sincera doctrina ad comprehensionem dirigentibus, solis veritatis doginatis insistere. Stu- pidi enim est, opinor, ac deliri dicere Deum qui- lem non esse naturǝ'ein ac verum illum Filium a Deut. vi, 7. Deut. xxs, 32. C "Matth xu, 31.

μόνοις ἐφιζῆσαι τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασιν. Αποπλη- Α ξία γὰρ, οἶμαι, νοῦ καὶ παρακοπή, Θεὸν μὲν οὐκ εἶναι λέγειν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφη- νότα Υἱὸν, ὡς λόγον ἐκ νοῦ, ἢ ὥσπερ ἂν εἴη τοῦ φωτὸς ἀπαύγασμα τυχὸν, εἰκαίοις δὲ ὥσπερ ἐπινήχεσθαι λο- γισμοῖς, καὶ κιβδήλοις ἐννοιῶν ἐπαυχεῖν εὑρήμασιν. Η γὰρ οὐκ ἄμεινον ἐξ εὐμαθοῦς διανοίας ἐκεῖνο ἰδεῖν, ὡς ἔνθαπερ ἂν εἴη τὸ γεννᾶσθαι κατὰ φύσιν οὐ διεψευσμένον ἐκεῖ πάντως δήπου καὶ τῷ γεννωμένῳ πρὸς τὸ γεννῶν εἴη οὐ σχετικὴ μᾶλλον ἢ ψευδώνυμος ἡ οἰκειότης, ἀλλὰ φυσική; Ἐξ αὐτῆς γὰρ ἔσται τῆς οὐσίας τοῦ τεκόντας τὸ ἀληθῶς γεννώμενον. Πῶς ἂν θειαν εἶναι Θεός, τὸ ἐκ Θεοῦ γεννηθέν; Β. Ναὶ καὶ αὐτὸν φαῖεν ἂν ἴσως ὡς Θεός τε εἴη καὶ ἐκ Θεοῦ, πλὴν ἑτεροίως καὶ παρηλλαγμένως. Δ. Οὐκοῦν, τὸ μὲν ἑτεροίως ὅ τί ποτ' ἐστὶ, συνίημι μὲν οὐ σφόδρα ἐγώ, φράσαις δ' ἂν ἴσως αὐτὸς, εἴπερ οἶσθά του. Διαπεπύσθαι γὰρ δή σε καὶ μάλα εἰκός. Β. Επυθόμην. Θεὸν μὲν γὰρ εἶναί φασιν ἀληθινὸν τὸν Πατέρα, τὸν δέ γε Υιόν, οὐχ ὧδε ἔχειν, καὶ εἰ καλοῖτο θεός, εἶναι δὲ καὶ ἐκ Θεοῦ. Καὶ γάρ τοι φασί Καὶ τὰ πάντα ἐκ Θεοῦ. οὖν ἁμάρτοι καὶ ἐξοίχοιτο κατ᾿ αὐτοὺς τοῦ κατ' ἀλή Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ἀπημφιασμένως ἀνα- κεκράγειν ὡς οὔτε Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, ἀλλὰ καὶ ἐν [σῳ τοῖς ἄλλοις ἐκ Θεοῦ, κατὰ τρόπον δὲ δηλονότι τὸν δημιουργίας, παρῆκται δὴ οὖν εἰς γένεσιν, καὶ παρα κεκόμισται πρὸς τὸ εἶναι, μὴ ὢν, καὶ κτίσει λοιπόν ὡς ἀδελφῇ συντετάξεται. Κατασκιασμάτων γὰρ ἤδη τῶν ἐκ πανούργου τέχνης ἀπαμφιάσαι τὸν λόγον, ἄριστον οἶμαι που καὶ σοφὸν, ῥηματίοις δὲ τοῖς κατ κομψευμένοις καταχρυσοῦν οὐκ ἐᾷν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν τοὺς δι' ἐναντίας, οὐδὲν ἀληθὲς ἐπ' αὐτῷ δοξά ζοντας, διαρρήδην δὲ μᾶλλον ἀναπείθειν εἰπεῖν, ὅπερ εἶναι πιστεύουσιν. "Απας γὰρ οἷμαί που τῆς ἐκείνων ηλιθιότητος κατορχήσεται λόγος. Καὶ ὅτι μὲν τὸ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι τὸν Υἱὸν οὐχ ἕτερόν τι δηλοῦν ὑπο- λάβοι τις ἂν, εἴ γε νοῦν ἔχοι τὸν ἀπαράφθορον, ἢ ὅτι γεγέννηται, καὶ ὡς αὐτῆς ἐξέφυ τῆς οὐσίας του Παν τρὸς, ὁ γείτων ἡμῶν καὶ πεπερασμένος ἀρτίως παρ- έδειξε λόγος. Θατέρῳ γε μὴν τὸν ἐμβασανίζειν εἰδότα καταθῆξε γρ. καταθῆξαι] νοῦν, οιήσομαι δεῖν. Ει Β. Ως ἥδιστά γε δρῴης ἂν ἐπὶ τοῦτο παρορμώ. μενος. Ο δὲ δὴ δεῖν ἐγνώκασι τοῖς παρ' ἡμῶν ἀντ- εξάγειν λόγοις, ἐκεῖνό ἐστιν. Εἷς γὰρ ὠνόμασται, φασί, Θεὸς ἀληθινὸς, ὁ Πατήρ, ἔν γε τοῖς Αρχαιοτέροις καὶ τοῖς Νέους Γράμμασιν. Εφη μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς· • Ακους, Ισραήλ; Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. ο Καὶ μὴν καὶ ἐν ᾠδαῖς αὐτὸν εἰσκεκόμικεν ἀνακεκραγότα τὸν Θεόν· ε Ιδετε, δετς, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν ἐμοῦ. Καὶ πάλιν· . Ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ οὐκ ἔστι πάρεξ ἐμοῦ. › Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός φησι πρὸς τὸν Πα- τέρα· « Αύτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν. » Παραθείεν δ' ἂν ἀμο γητί συμφέροντες κύρια μὲν ὅσα τοιαῦτα, γενικών Η DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. Deo procedentem, tanquam ex mente verbum, aul sicut e lumine splendorem, exempli gratia: sed vanis quodammodo rationibus, et adulterinis com- mentis gloriari. Annon enim satius est ingenio do- eili considerare quod, ubicunque vera est nec emen- tita secundum naturam generatio, ibi utique repe- riatur in genito cum eo quod genuit non jam rela- tiva aut falso dicta relatio, sed naturalis? Ex ipsa enim genitoris substantia erit id quod vere gigui- tur. Quomodo ergo, ut illi volunt, non erit secun- dum veritatem Deus id quod ex Deo est genitum ? B. Næ ipsi quoque forsan concesserint Deum illum esse, et ex Deo, verumtamen diversa ratione B el cum discrimine. C A. At quidnam illua sit, diversa ratione, equidem haud multum intelligo : sed ipse forsan dices, si no- sti uspiam. Tibi enim compertum illud esse valde probabile est. B. Compertum quidem. Patrem enim illi esse aiunt Deum verum, Filium vere non itern, licet vocetur Deus, esse vero etiam ex Deo. Omnia quippe a Deo quoque sunt, inquiunt. A. Profecto istud est aperte clamare Filium Deum non esse, sed perinde atque alia quæ sunt ex Deo, creationis nimirum ratione ad esse quo- que adductum cum non-esset, ac demum cum crea - tura tanquam sorore sua collocandum. Utilissimum enim et optimum esse puto malitiosæ artis fucos relegere, nec sinere adversarios comptis voculis Fi- lii naturam inaurare, cum nihil veri de ipso sen- tiant, sed eos adigere potius ut palam et aperte pro- ferant quid ipsum esse credant. Nulla enim ratio non illorum insultabit, opinor, dementiæ. Filium quidem ex Deo Patre procedere, nihil aliud signifi- care apud eum qui sit incorruptæ mentis, quam ge- nitum esse, et ex ipsa Patris substantia editum, in ea quam proxime absolvimus dissertatione demon- stravimus. Jam in altero indagando mentem acuen- dam reor. B. Libentissime facies, ad hoc incitatus. Quod autein nostris rationibus opponendum statuunt,illud D est. Unus enim nuncupatus est, inquiunt, Deus ve- Deut. vi, 4. Deut. xxxiI, 39. ** Isa XL!, 1. rus, Pater, in Veteri et Novo Testamento. Dixit enim Moyses : • Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est "., Quin et in cantico ipsum induxit Deum clamantem: « Videte, videte quia ego sum, et non est Deus praeter me 19. » Et iterum : ‹ Ego Deus primus, et ego posthæc, et non est præ- ter me “. › Ad hæc ipse quoque Filius ad Patrem ait : ‹ Hæc est vita æterna, ut cognoscant te solum Deum veruin 1º. » Innumera autem istiusmodi nullo negotio cougerere possunt, sed ea rationibus suis confirmaturi sunt, adeoque baud procul aberunt a 1º Joan. xvii, 3.

μόνοις ἐφιζῆσαι τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασιν. Αποπλη- Α ξία γὰρ, οἶμαι, νοῦ καὶ παρακοπή, Θεὸν μὲν οὐκ εἶναι λέγειν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸν, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφη- νότα Υἱὸν, ὡς λόγον ἐκ νοῦ, ἢ ὥσπερ ἂν εἴη τοῦ φωτὸς ἀπαύγασμα τυχὸν, εἰκαίοις δὲ ὥσπερ ἐπινήχεσθαι λο- γισμοῖς, καὶ κιβδήλοις ἐννοιῶν ἐπαυχεῖν εὑρήμασιν. Η γὰρ οὐκ ἄμεινον ἐξ εὐμαθοῦς διανοίας ἐκεῖνο ἰδεῖν, ὡς ἔνθαπερ ἂν εἴη τὸ γεννᾶσθαι κατὰ φύσιν οὐ διεψευσμένον ἐκεῖ πάντως δήπου καὶ τῷ γεννωμένῳ πρὸς τὸ γεννῶν εἴη οὐ σχετικὴ μᾶλλον ἢ ψευδώνυμος ἡ οἰκειότης, ἀλλὰ φυσική; Ἐξ αὐτῆς γὰρ ἔσται τῆς οὐσίας τοῦ τεκόντας τὸ ἀληθῶς γεννώμενον. Πῶς ἂν θειαν εἶναι Θεός, τὸ ἐκ Θεοῦ γεννηθέν; Β. Ναὶ καὶ αὐτὸν φαῖεν ἂν ἴσως ὡς Θεός τε εἴη καὶ ἐκ Θεοῦ, πλὴν ἑτεροίως καὶ παρηλλαγμένως. Δ. Οὐκοῦν, τὸ μὲν ἑτεροίως ὅ τί ποτ' ἐστὶ, συνίημι μὲν οὐ σφόδρα ἐγώ, φράσαις δ' ἂν ἴσως αὐτὸς, εἴπερ οἶσθά του. Διαπεπύσθαι γὰρ δή σε καὶ μάλα εἰκός. Β. Επυθόμην. Θεὸν μὲν γὰρ εἶναί φασιν ἀληθινὸν τὸν Πατέρα, τὸν δέ γε Υιόν, οὐχ ὧδε ἔχειν, καὶ εἰ καλοῖτο θεός, εἶναι δὲ καὶ ἐκ Θεοῦ. Καὶ γάρ τοι φασί Καὶ τὰ πάντα ἐκ Θεοῦ. οὖν ἁμάρτοι καὶ ἐξοίχοιτο κατ᾿ αὐτοὺς τοῦ κατ' ἀλή Α. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστιν ἀπημφιασμένως ἀνα- κεκράγειν ὡς οὔτε Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, ἀλλὰ καὶ ἐν [σῳ τοῖς ἄλλοις ἐκ Θεοῦ, κατὰ τρόπον δὲ δηλονότι τὸν δημιουργίας, παρῆκται δὴ οὖν εἰς γένεσιν, καὶ παρα κεκόμισται πρὸς τὸ εἶναι, μὴ ὢν, καὶ κτίσει λοιπόν ὡς ἀδελφῇ συντετάξεται. Κατασκιασμάτων γὰρ ἤδη τῶν ἐκ πανούργου τέχνης ἀπαμφιάσαι τὸν λόγον, ἄριστον οἶμαι που καὶ σοφὸν, ῥηματίοις δὲ τοῖς κατ κομψευμένοις καταχρυσοῦν οὐκ ἐᾷν τὴν τοῦ Υἱοῦ φύσιν τοὺς δι' ἐναντίας, οὐδὲν ἀληθὲς ἐπ' αὐτῷ δοξά ζοντας, διαρρήδην δὲ μᾶλλον ἀναπείθειν εἰπεῖν, ὅπερ εἶναι πιστεύουσιν. "Απας γὰρ οἷμαί που τῆς ἐκείνων ηλιθιότητος κατορχήσεται λόγος. Καὶ ὅτι μὲν τὸ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι τὸν Υἱὸν οὐχ ἕτερόν τι δηλοῦν ὑπο- λάβοι τις ἂν, εἴ γε νοῦν ἔχοι τὸν ἀπαράφθορον, ἢ ὅτι γεγέννηται, καὶ ὡς αὐτῆς ἐξέφυ τῆς οὐσίας του Παν τρὸς, ὁ γείτων ἡμῶν καὶ πεπερασμένος ἀρτίως παρ- έδειξε λόγος. Θατέρῳ γε μὴν τὸν ἐμβασανίζειν εἰδότα καταθῆξε γρ. καταθῆξαι] νοῦν, οιήσομαι δεῖν. Ει Β. Ως ἥδιστά γε δρῴης ἂν ἐπὶ τοῦτο παρορμώ. μενος. Ο δὲ δὴ δεῖν ἐγνώκασι τοῖς παρ' ἡμῶν ἀντ- εξάγειν λόγοις, ἐκεῖνό ἐστιν. Εἷς γὰρ ὠνόμασται, φασί, Θεὸς ἀληθινὸς, ὁ Πατήρ, ἔν γε τοῖς Αρχαιοτέροις καὶ τοῖς Νέους Γράμμασιν. Εφη μὲν γὰρ ὁ Μωσῆς· • Ακους, Ισραήλ; Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι. ο Καὶ μὴν καὶ ἐν ᾠδαῖς αὐτὸν εἰσκεκόμικεν ἀνακεκραγότα τὸν Θεόν· ε Ιδετε, δετς, ὅτι ἐγώ εἰμι, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν ἐμοῦ. Καὶ πάλιν· . Ἐγὼ Θεὸς πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ οὐκ ἔστι πάρεξ ἐμοῦ. › Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός φησι πρὸς τὸν Πα- τέρα· « Αύτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν. » Παραθείεν δ' ἂν ἀμο γητί συμφέροντες κύρια μὲν ὅσα τοιαῦτα, γενικών Η DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. Deo procedentem, tanquam ex mente verbum, aul sicut e lumine splendorem, exempli gratia: sed vanis quodammodo rationibus, et adulterinis com- mentis gloriari. Annon enim satius est ingenio do- eili considerare quod, ubicunque vera est nec emen- tita secundum naturam generatio, ibi utique repe- riatur in genito cum eo quod genuit non jam rela- tiva aut falso dicta relatio, sed naturalis? Ex ipsa enim genitoris substantia erit id quod vere gigui- tur. Quomodo ergo, ut illi volunt, non erit secun- dum veritatem Deus id quod ex Deo est genitum ? B. Næ ipsi quoque forsan concesserint Deum illum esse, et ex Deo, verumtamen diversa ratione B el cum discrimine. C A. At quidnam illua sit, diversa ratione, equidem haud multum intelligo : sed ipse forsan dices, si no- sti uspiam. Tibi enim compertum illud esse valde probabile est. B. Compertum quidem. Patrem enim illi esse aiunt Deum verum, Filium vere non itern, licet vocetur Deus, esse vero etiam ex Deo. Omnia quippe a Deo quoque sunt, inquiunt. A. Profecto istud est aperte clamare Filium Deum non esse, sed perinde atque alia quæ sunt ex Deo, creationis nimirum ratione ad esse quo- que adductum cum non-esset, ac demum cum crea - tura tanquam sorore sua collocandum. Utilissimum enim et optimum esse puto malitiosæ artis fucos relegere, nec sinere adversarios comptis voculis Fi- lii naturam inaurare, cum nihil veri de ipso sen- tiant, sed eos adigere potius ut palam et aperte pro- ferant quid ipsum esse credant. Nulla enim ratio non illorum insultabit, opinor, dementiæ. Filium quidem ex Deo Patre procedere, nihil aliud signifi- care apud eum qui sit incorruptæ mentis, quam ge- nitum esse, et ex ipsa Patris substantia editum, in ea quam proxime absolvimus dissertatione demon- stravimus. Jam in altero indagando mentem acuen- dam reor. B. Libentissime facies, ad hoc incitatus. Quod autein nostris rationibus opponendum statuunt,illud D est. Unus enim nuncupatus est, inquiunt, Deus ve- Deut. vi, 4. Deut. xxxiI, 39. ** Isa XL!, 1. rus, Pater, in Veteri et Novo Testamento. Dixit enim Moyses : • Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est "., Quin et in cantico ipsum induxit Deum clamantem: « Videte, videte quia ego sum, et non est Deus praeter me 19. » Et iterum : ‹ Ego Deus primus, et ego posthæc, et non est præ- ter me “. › Ad hæc ipse quoque Filius ad Patrem ait : ‹ Hæc est vita æterna, ut cognoscant te solum Deum veruin 1º. » Innumera autem istiusmodi nullo negotio cougerere possunt, sed ea rationibus suis confirmaturi sunt, adeoque baud procul aberunt a 1º Joan. xvii, 3.

Α τερον δὲ τοῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαγωνιοῦνται λόγοις, καὶ μὴν καὶ ἐλπίδος αὐτοῖς οὐ μακράν οιχήσεται, τὸ συμ- φρονεῖν ἐλέσθαι τινὰς, ὡς εἴη μὲν εἷς τε καὶ μόνος ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἕτερος δὲ πρὸς αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς. Δ. Κενὰ δὲ ἱδροῦν, είπέ μοι, τί τὸ ἀναπεῖθον αυτ τούς; Οὐ γὰρ, ὦ ἀγαθέ, δεηθείημεν ἂν οὐδενὸς ἔν γε τούτῳ πόνου, συνθεόντων έτοιμότατα καὶ ἡμῶν αὐτ τῶν, ἕνα τε καὶ φύσει καὶ ἀληθινὸν εἰσδεδεγμένων ἐν πίστει Θεὸν τὸν Πατέρα. Πῶς γὰρ ἡ πόθεν ἐνδοιάσαι τις ἄν; Εἰ δὲ δὴ καὶ φαίεν, ὅτι Θεὸς ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδεὶς, ήκιστά γε τουτὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ δια λυμανεῖται φύσει. Εξω γὰρ πάντων, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς πᾶσιν ἐστι, τῷ ἰδίῳ Πατρὶ συνυφεστηκώς, καὶ συναναλάμπων ἀεὶ, καὶ ἐν τῇ μιᾷ τῆς θεότητος φύσ σει, τῷ τεκόντι συννοούμενος. Εἷς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς, καὶ οὗτος ὁ ἀληθινός. Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ πολυ- θείας, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ κηλίδα διανιψάμενοι, ὀψὲ μὲν καὶ μόλις, τὸν δ᾽ οὖν ἕνα καὶ ἀληθῶς Δεσπότην ἐγνώκαμεν. Ταυτὶ δὲ μεθέντες εἰς τὸ παρὸν, ἐπ' ἐκεῖνο ίωμεν· ὧδε γὰρ δή σοι χρῆναι δοκεῖ. Β. Τὸ ποιόν τι φής; Α. Μόνον ἔφη Θεὸν ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα. Β. Εφη γάρ. Α. Καὶ μὴν ὅτι Θεὸς ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδεὶς, τὸ ἀρχαῖον ἡμῖν ἀνεφώνει λόγιον. Β. Αληθές. Α. Ιτέον δὴ οὖν, ὦ φιλότης, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἐπὶ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, καὶ τοὺς τῶν ἁγίων πολυπρα- γμονοῦντας (1) λόγους. Φέρε δὴ καὶ, φέρε καταβρή- σωμεν, εἰ δή πή τις ἄρα μόνον ἔφη Θεὸν τὸν Υθν, ἐπωνόμασε δὲ καὶ ἀληθινόν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Οὐκοῦν αὐτίκα δὴ μάλα παρέσται μὲν ἡμῖν σοφὸς Ἰωάννης, ὁ καὶ βροντῆς υἱὸς κατωνομασμένος, διαρρήδην ἀνακεκραγώς· ο Καὶ οἴδαμεν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἤχει, καὶ δέδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώ- σκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθιν, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀλη θινὸς Θεὸς, καὶ ζωή αιώνιος. » Συνεισδραμεῖται δὲ αὖ καὶ ὁ μέγας ἡμῖν Βαρούχ, καὶ σαφῆ ποιήσεται τὴν ανάρρησιν τῆς τοῦ Υἱοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης, ὡδι καὶ αὐτὸς ἀναβοῶν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ δακτύλῳ κα ταδεικνύς· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Καὶ μὴν ἔχοιμ' ἂν εἰπεῖν, ὡς ἕνα μὲν Κύριον Ἰησοῦν Χρι- στὸν, ὁ ἱερὸς ἡμῖν ἔφη Παῦλος. Ψάλλει δὲ καὶ Δαδιά ἐν Πνεύματι ὅτι, ο Τίς Θεὸς πλὴν τοῦ Κυρίου; καὶ τίς Θεός, πλὴν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν;» 'Αρ' ούν, οὐχὶ σε φέστατά γε καὶ ἐναργέστατα διὰ τῆς τῶν θεολόγων φωνῆς εἰς τε καὶ μόνος καὶ ἀληθινὸς ἀνεκηρύχθη Θεός ὁ Μονογενής ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sentiant Patrem spe, nonnullos fore qui secum unum esse solum vere et natura Deum, alium autem præter ipsum prorsus neminem. A. Inaniter sudare illos quid, quæso, adigit? Nec enim nobis laborandum est hac in re, cum iis tubentissime suffragemur, et unum naturalem ac ve- rum suscipiamus in fide Deum Patrem. Quomodo enim aut unde quis dubitaverit? Quod si addiderint, Deum alium neminem esse plane præter ipsum, mi- nime tamen istud naturam Filii labefaciet. Est enim extra res creatas, nec inter creaturas, suo Patri coexsistens, et simul cum eo semper elucens, et in una deitatis natura cum genitore simul compre- hensus. Unus igitur Deus, isque verus est. Deorum B enim multorum cultu liberati sumus, et abstersa ista labe, sero quidem ac vix tandem unum ac vere Do- minum agnovimus. Sed his impræsentiarum omis- sis, ad illud pergamus : sic enim faciendum tibi videtur. B. Quodnam illud ais? A. Solum dixit Deum verum Filius Patrem. B. Dixit enimvero. A. Quinetiam vetus oraculum nobis prædicavit Deum alium præter ipsum esse neminem. B. Ita est. A. Eundum itaque nobis etiam ipsis est, o ca- rum caput, ad Scripturam sacram, et sanctorum) libros qui haec diligenter scrutantur. Age ergo, dispi- ciamus num aliquis uspiam solum dixerit Deum Fi- lium, verumque insuper nuncuparit. B. Recte dicis. C A. Igitur statim alique nobis sapiens ille Joannes aderit, qui etiam tonitrui filius est cognominatus, diserte clamans : ‹ Et seimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et sumns in vero Filio ejus Jesa Christo. llic est verus Deus, et vita aterna . Simul etiam occurret nobis magnus ille Baruch, et manifeste prædicabit Filii naturam et gloriam, ipse quoque clamans hunc in modum, ac tantum non digito mon- strans : ‹ Hic Deus noster, non æstimabitur alius ad eum. Adinvenit omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, el Israel dilecto suo. Posthæc in D terra visus est,et cum hominibus conversatus est ". Addere possem, sanctumn Paulum unum nobis dixisse Dominum nostrum Jesum Christum. David autem etiam psallit in Spiritu : « Quis Deus præter Do- minum? et quis Deus præter Deum nostrum”?, An- non ergo clarissime et nanifestissime theologorum vocibus unus, et solus, ac verus prædicatus est Deus Unigenitus? w | Joan. V, reddendum, et sanctorum libros perscrutati, age, in- quam, age, dispiciamus. Coteler. Mon. E. G., 11, 569. (4) Omnino legendum πολυπραγμονούντες et Latine 20. • Baruch III, 36-38. s Psal. xvii, 39.

Α τερον δὲ τοῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαγωνιοῦνται λόγοις, καὶ μὴν καὶ ἐλπίδος αὐτοῖς οὐ μακράν οιχήσεται, τὸ συμ- φρονεῖν ἐλέσθαι τινὰς, ὡς εἴη μὲν εἷς τε καὶ μόνος ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἕτερος δὲ πρὸς αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς. Δ. Κενὰ δὲ ἱδροῦν, είπέ μοι, τί τὸ ἀναπεῖθον αυτ τούς; Οὐ γὰρ, ὦ ἀγαθέ, δεηθείημεν ἂν οὐδενὸς ἔν γε τούτῳ πόνου, συνθεόντων έτοιμότατα καὶ ἡμῶν αὐτ τῶν, ἕνα τε καὶ φύσει καὶ ἀληθινὸν εἰσδεδεγμένων ἐν πίστει Θεὸν τὸν Πατέρα. Πῶς γὰρ ἡ πόθεν ἐνδοιάσαι τις ἄν; Εἰ δὲ δὴ καὶ φαίεν, ὅτι Θεὸς ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδεὶς, ήκιστά γε τουτὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ δια λυμανεῖται φύσει. Εξω γὰρ πάντων, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς πᾶσιν ἐστι, τῷ ἰδίῳ Πατρὶ συνυφεστηκώς, καὶ συναναλάμπων ἀεὶ, καὶ ἐν τῇ μιᾷ τῆς θεότητος φύσ σει, τῷ τεκόντι συννοούμενος. Εἷς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς, καὶ οὗτος ὁ ἀληθινός. Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ πολυ- θείας, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ κηλίδα διανιψάμενοι, ὀψὲ μὲν καὶ μόλις, τὸν δ᾽ οὖν ἕνα καὶ ἀληθῶς Δεσπότην ἐγνώκαμεν. Ταυτὶ δὲ μεθέντες εἰς τὸ παρὸν, ἐπ' ἐκεῖνο ίωμεν· ὧδε γὰρ δή σοι χρῆναι δοκεῖ. Β. Τὸ ποιόν τι φής; Α. Μόνον ἔφη Θεὸν ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα. Β. Εφη γάρ. Α. Καὶ μὴν ὅτι Θεὸς ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδεὶς, τὸ ἀρχαῖον ἡμῖν ἀνεφώνει λόγιον. Β. Αληθές. Α. Ιτέον δὴ οὖν, ὦ φιλότης, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἐπὶ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, καὶ τοὺς τῶν ἁγίων πολυπρα- γμονοῦντας (1) λόγους. Φέρε δὴ καὶ, φέρε καταβρή- σωμεν, εἰ δή πή τις ἄρα μόνον ἔφη Θεὸν τὸν Υθν, ἐπωνόμασε δὲ καὶ ἀληθινόν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Οὐκοῦν αὐτίκα δὴ μάλα παρέσται μὲν ἡμῖν σοφὸς Ἰωάννης, ὁ καὶ βροντῆς υἱὸς κατωνομασμένος, διαρρήδην ἀνακεκραγώς· ο Καὶ οἴδαμεν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἤχει, καὶ δέδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώ- σκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθιν, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀλη θινὸς Θεὸς, καὶ ζωή αιώνιος. » Συνεισδραμεῖται δὲ αὖ καὶ ὁ μέγας ἡμῖν Βαρούχ, καὶ σαφῆ ποιήσεται τὴν ανάρρησιν τῆς τοῦ Υἱοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης, ὡδι καὶ αὐτὸς ἀναβοῶν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ δακτύλῳ κα ταδεικνύς· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Καὶ μὴν ἔχοιμ' ἂν εἰπεῖν, ὡς ἕνα μὲν Κύριον Ἰησοῦν Χρι- στὸν, ὁ ἱερὸς ἡμῖν ἔφη Παῦλος. Ψάλλει δὲ καὶ Δαδιά ἐν Πνεύματι ὅτι, ο Τίς Θεὸς πλὴν τοῦ Κυρίου; καὶ τίς Θεός, πλὴν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν;» 'Αρ' ούν, οὐχὶ σε φέστατά γε καὶ ἐναργέστατα διὰ τῆς τῶν θεολόγων φωνῆς εἰς τε καὶ μόνος καὶ ἀληθινὸς ἀνεκηρύχθη Θεός ὁ Μονογενής ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sentiant Patrem spe, nonnullos fore qui secum unum esse solum vere et natura Deum, alium autem præter ipsum prorsus neminem. A. Inaniter sudare illos quid, quæso, adigit? Nec enim nobis laborandum est hac in re, cum iis tubentissime suffragemur, et unum naturalem ac ve- rum suscipiamus in fide Deum Patrem. Quomodo enim aut unde quis dubitaverit? Quod si addiderint, Deum alium neminem esse plane præter ipsum, mi- nime tamen istud naturam Filii labefaciet. Est enim extra res creatas, nec inter creaturas, suo Patri coexsistens, et simul cum eo semper elucens, et in una deitatis natura cum genitore simul compre- hensus. Unus igitur Deus, isque verus est. Deorum B enim multorum cultu liberati sumus, et abstersa ista labe, sero quidem ac vix tandem unum ac vere Do- minum agnovimus. Sed his impræsentiarum omis- sis, ad illud pergamus : sic enim faciendum tibi videtur. B. Quodnam illud ais? A. Solum dixit Deum verum Filius Patrem. B. Dixit enimvero. A. Quinetiam vetus oraculum nobis prædicavit Deum alium præter ipsum esse neminem. B. Ita est. A. Eundum itaque nobis etiam ipsis est, o ca- rum caput, ad Scripturam sacram, et sanctorum) libros qui haec diligenter scrutantur. Age ergo, dispi- ciamus num aliquis uspiam solum dixerit Deum Fi- lium, verumque insuper nuncuparit. B. Recte dicis. C A. Igitur statim alique nobis sapiens ille Joannes aderit, qui etiam tonitrui filius est cognominatus, diserte clamans : ‹ Et seimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et sumns in vero Filio ejus Jesa Christo. llic est verus Deus, et vita aterna . Simul etiam occurret nobis magnus ille Baruch, et manifeste prædicabit Filii naturam et gloriam, ipse quoque clamans hunc in modum, ac tantum non digito mon- strans : ‹ Hic Deus noster, non æstimabitur alius ad eum. Adinvenit omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, el Israel dilecto suo. Posthæc in D terra visus est,et cum hominibus conversatus est ". Addere possem, sanctumn Paulum unum nobis dixisse Dominum nostrum Jesum Christum. David autem etiam psallit in Spiritu : « Quis Deus præter Do- minum? et quis Deus præter Deum nostrum”?, An- non ergo clarissime et nanifestissime theologorum vocibus unus, et solus, ac verus prædicatus est Deus Unigenitus? w | Joan. V, reddendum, et sanctorum libros perscrutati, age, in- quam, age, dispiciamus. Coteler. Mon. E. G., 11, 569. (4) Omnino legendum πολυπραγμονούντες et Latine 20. • Baruch III, 36-38. s Psal. xvii, 39.

Α τερον δὲ τοῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαγωνιοῦνται λόγοις, καὶ μὴν καὶ ἐλπίδος αὐτοῖς οὐ μακράν οιχήσεται, τὸ συμ- φρονεῖν ἐλέσθαι τινὰς, ὡς εἴη μὲν εἷς τε καὶ μόνος ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἕτερος δὲ πρὸς αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς. Δ. Κενὰ δὲ ἱδροῦν, είπέ μοι, τί τὸ ἀναπεῖθον αυτ τούς; Οὐ γὰρ, ὦ ἀγαθέ, δεηθείημεν ἂν οὐδενὸς ἔν γε τούτῳ πόνου, συνθεόντων έτοιμότατα καὶ ἡμῶν αὐτ τῶν, ἕνα τε καὶ φύσει καὶ ἀληθινὸν εἰσδεδεγμένων ἐν πίστει Θεὸν τὸν Πατέρα. Πῶς γὰρ ἡ πόθεν ἐνδοιάσαι τις ἄν; Εἰ δὲ δὴ καὶ φαίεν, ὅτι Θεὸς ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδεὶς, ήκιστά γε τουτὶ τῇ τοῦ Υἱοῦ δια λυμανεῖται φύσει. Εξω γὰρ πάντων, καὶ οὐκ ἔν γε τοῖς πᾶσιν ἐστι, τῷ ἰδίῳ Πατρὶ συνυφεστηκώς, καὶ συναναλάμπων ἀεὶ, καὶ ἐν τῇ μιᾷ τῆς θεότητος φύσ σει, τῷ τεκόντι συννοούμενος. Εἷς τοιγαροῦν ὁ Θεὸς, καὶ οὗτος ὁ ἀληθινός. Εκλελυτρώμεθα γὰρ ἐκ πολυ- θείας, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ κηλίδα διανιψάμενοι, ὀψὲ μὲν καὶ μόλις, τὸν δ᾽ οὖν ἕνα καὶ ἀληθῶς Δεσπότην ἐγνώκαμεν. Ταυτὶ δὲ μεθέντες εἰς τὸ παρὸν, ἐπ' ἐκεῖνο ίωμεν· ὧδε γὰρ δή σοι χρῆναι δοκεῖ. Β. Τὸ ποιόν τι φής; Α. Μόνον ἔφη Θεὸν ἀληθινὸν ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα. Β. Εφη γάρ. Α. Καὶ μὴν ὅτι Θεὸς ἕτερος παρ' αὐτὸν οὐδεὶς, τὸ ἀρχαῖον ἡμῖν ἀνεφώνει λόγιον. Β. Αληθές. Α. Ιτέον δὴ οὖν, ὦ φιλότης, καὶ αὐτοῖς ἡμῖν ἐπὶ τὸ Γράμμα τὸ ἱερὸν, καὶ τοὺς τῶν ἁγίων πολυπρα- γμονοῦντας (1) λόγους. Φέρε δὴ καὶ, φέρε καταβρή- σωμεν, εἰ δή πή τις ἄρα μόνον ἔφη Θεὸν τὸν Υθν, ἐπωνόμασε δὲ καὶ ἀληθινόν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Οὐκοῦν αὐτίκα δὴ μάλα παρέσται μὲν ἡμῖν σοφὸς Ἰωάννης, ὁ καὶ βροντῆς υἱὸς κατωνομασμένος, διαρρήδην ἀνακεκραγώς· ο Καὶ οἴδαμεν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἤχει, καὶ δέδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώ- σκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθιν, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀλη θινὸς Θεὸς, καὶ ζωή αιώνιος. » Συνεισδραμεῖται δὲ αὖ καὶ ὁ μέγας ἡμῖν Βαρούχ, καὶ σαφῆ ποιήσεται τὴν ανάρρησιν τῆς τοῦ Υἱοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης, ὡδι καὶ αὐτὸς ἀναβοῶν, μόνον δὲ οὐχὶ καὶ δακτύλῳ κα ταδεικνύς· « Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν. Εξευρε πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστήμης. καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. » Καὶ μὴν ἔχοιμ' ἂν εἰπεῖν, ὡς ἕνα μὲν Κύριον Ἰησοῦν Χρι- στὸν, ὁ ἱερὸς ἡμῖν ἔφη Παῦλος. Ψάλλει δὲ καὶ Δαδιά ἐν Πνεύματι ὅτι, ο Τίς Θεὸς πλὴν τοῦ Κυρίου; καὶ τίς Θεός, πλὴν τοῦ Θεοῦ ἡμῶν;» 'Αρ' ούν, οὐχὶ σε φέστατά γε καὶ ἐναργέστατα διὰ τῆς τῶν θεολόγων φωνῆς εἰς τε καὶ μόνος καὶ ἀληθινὸς ἀνεκηρύχθη Θεός ὁ Μονογενής ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sentiant Patrem spe, nonnullos fore qui secum unum esse solum vere et natura Deum, alium autem præter ipsum prorsus neminem. A. Inaniter sudare illos quid, quæso, adigit? Nec enim nobis laborandum est hac in re, cum iis tubentissime suffragemur, et unum naturalem ac ve- rum suscipiamus in fide Deum Patrem. Quomodo enim aut unde quis dubitaverit? Quod si addiderint, Deum alium neminem esse plane præter ipsum, mi- nime tamen istud naturam Filii labefaciet. Est enim extra res creatas, nec inter creaturas, suo Patri coexsistens, et simul cum eo semper elucens, et in una deitatis natura cum genitore simul compre- hensus. Unus igitur Deus, isque verus est. Deorum B enim multorum cultu liberati sumus, et abstersa ista labe, sero quidem ac vix tandem unum ac vere Do- minum agnovimus. Sed his impræsentiarum omis- sis, ad illud pergamus : sic enim faciendum tibi videtur. B. Quodnam illud ais? A. Solum dixit Deum verum Filius Patrem. B. Dixit enimvero. A. Quinetiam vetus oraculum nobis prædicavit Deum alium præter ipsum esse neminem. B. Ita est. A. Eundum itaque nobis etiam ipsis est, o ca- rum caput, ad Scripturam sacram, et sanctorum) libros qui haec diligenter scrutantur. Age ergo, dispi- ciamus num aliquis uspiam solum dixerit Deum Fi- lium, verumque insuper nuncuparit. B. Recte dicis. C A. Igitur statim alique nobis sapiens ille Joannes aderit, qui etiam tonitrui filius est cognominatus, diserte clamans : ‹ Et seimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et sumns in vero Filio ejus Jesa Christo. llic est verus Deus, et vita aterna . Simul etiam occurret nobis magnus ille Baruch, et manifeste prædicabit Filii naturam et gloriam, ipse quoque clamans hunc in modum, ac tantum non digito mon- strans : ‹ Hic Deus noster, non æstimabitur alius ad eum. Adinvenit omnem viam scientiæ, et dedit eam Jacob puero suo, el Israel dilecto suo. Posthæc in D terra visus est,et cum hominibus conversatus est ". Addere possem, sanctumn Paulum unum nobis dixisse Dominum nostrum Jesum Christum. David autem etiam psallit in Spiritu : « Quis Deus præter Do- minum? et quis Deus præter Deum nostrum”?, An- non ergo clarissime et nanifestissime theologorum vocibus unus, et solus, ac verus prædicatus est Deus Unigenitus? w | Joan. V, reddendum, et sanctorum libros perscrutati, age, in- quam, age, dispiciamus. Coteler. Mon. E. G., 11, 569. (4) Omnino legendum πολυπραγμονούντες et Latine 20. • Baruch III, 36-38. s Psal. xvii, 39.

Β. Αληθές. Α. Οτε τοίνυν μόνος ἡμῖν καὶ ἀληθινὸς εἰσκευή- μισται Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἰσοτρόπως δὲ αὖ καὶ ἀπαραλ- λάκτως ἔχων ὁ Υἱός· καταλογισθείη γὰρ ἂν ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς· ποῖ ποτε ἄρα δραμείται τῶν πιστευόντων ὁ νοῦς, εἴπερ ἄμφω διὰ σφῶν αὐτ τῶν ἐξωθεῖεν ἂν, καὶ οὐκ ἐν βεβπίῳ τῆς θεοπρεποῦς ἔσονται δόξης, εὐκατάσειστόν τε καὶ εὐανάτρεπτον κομιδή λαχόντε τὴν φύσιν; Η οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ εἶναι παραδεξαίμεθα μόνον καὶ ἀληθινὸν Θεὸν τὸν Πατέρα, κατασφραγιοῦμεν εὐθὺς τὸ ἑτερο φυὲς τῷ Υἱῷ, καὶ τῶν τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὅρων ἀποτοβοῦντες αὐτὸν, ἐν ἑτέρᾳ που φύσει γεγονότα διαψόμεθα; Εἰ δὲ δὴ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὄνομά τε καὶ χρῆμα προσνέμοντες, οὐδένα τὸ σύμπαν ἐπ' αὐτῷ καταλογισαίμεθα, ἆρ' οὐχὶ καθ- οριοῦμεν τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης, ἃ μὴ θέμις είν πεῖν ; Β. Ερπει μὲν εἰς τοῦτο τῶν ἐννοιῶν ἡ δύναμις· πλὴν τάχα που κἀκεῖνο εἰκὸς τοὺς διεναντίας εἰπεῖν, ὡς περιεστήξει πάντως ἡμῖν εἴπερ ἐστὶ Θεὸς ἀλη θινὸς ὁ Υἱός, οὐχ ἵνα δὴ λέγειν, ἀλλὰ δύο τους θεούς. οὐδὲν, δυσφημίας δὲ τρόπος ἀπαστισοῦν βάσιμός τε καὶ ἱππήλατος. Σκοπὸς δὲ ἡμῖν, οὐχὶ τοῦτο φάναι ποθὲν, συνωθεῖ δὲ μᾶλλον εἰς ὁμολογίαν ὁ λόγος, τοῦ χρῆναι νοεῖν, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας διὰ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, ἀναφύναι τὸν Υἱόν, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, οὐκ εἰς ἐθνείαν τινὰ καὶ ἔκφυλον ἐκπεφυκότα φύσιν, ἀλλ᾽ ὄντα τοῦτο οὐσιω δῶς, ὅπερ ἂν εἶναι νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ. Συναριθμουμένου γὰρ ὧδε καὶ συν- αναθρώσκοντος εἰς θεολογίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μία λοιπὸν ἡ ἀληθινὴ καὶ φύσει θεότης ἐν ὁμοουσίω προσκυνεῖται Τριάδι. Β. Αλλ' εἰ τρεῖς εἶναι, φασί, τὰς ὑποστάσεις δώ σομεν, καὶ ἡ θεότης ἐν τριπλῷ νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λογισμόν. Α. 'Αλλ' ὅ γε τῆς ἀληθοῦς μυσταγωγίας ἡμᾶς οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν ἐκπεπαίδευκε λόγος. Βεβαπτίσμεθα γὰρ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, και οὐ τί πού φαμεν εἰς τρεῖς ὅτι θεοὺς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς μίαν θεότητα, τὴν ἐν Τριάδι προσκυνητήν. Τί τοίνυν ἀποβιάζῃ, καὶ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις ὑποφέ ρειν πειρᾷ τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, & καὶ οἶμαι δεῖν ἀπεριεργάστῳ καὶ μόνῃ τιμᾶσθαι τῇ πίστει; Αν· όσιον γὰρ κομιδῇ καὶ δυσσεβείας εἰς λῆξιν ἦχον τὴν ἀνωτάτω, τὸ φάναι περιεργότατα, πῶς ἄρα καὶ τίς ἡ Τριάς, ἔχει δὲ ὅπως καθ' ἑαυτὴν ἡ τῆς θεότητος φύσις; Εὐσεβὲς δὲ μᾶλλον τὸ περινοεῖν ἐθέλειν ὀρ- θώς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐν ἁγίᾳ Τριάδι μία προσ- κυνεῖται θεότητος φύσις. Φάθι δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, ταυτὶ μὲν ἡμᾶς, οἴεσθαί τε καὶ δοξάζειν ὀρθῶς, ἀνοσιουργεῖν δὲ τοὺς διεναντίας, τὰ καὶ νοῦ παντὸς ὑπερφέροντα, λογισμῶν ἀθλίων εὑρήμασιν ἀσυνέτως ἐκβασανίζοντας. Β. Εξ λέγεις. Φημὶ γὰρ οὖν ἔγωγε, τοῦτο δρᾷν αὐτού;. Πῶς οὖν ἄρα Θεὸς εἷς ἐν ἡμῖν, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι καὶ ὁ Πατήρ νοοίτο καὶ ὁ Υἱός; DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Veruna est. B C D A. Cum ergo solus nobis et verus dicatur Deus Pater, ac vicissim Filius idem cum ipso et incon- mutabilis (nullus enin omnino præter ipsum alius reputabitur), quonam demnum eradet mens creden- tium, si ambo per seipsos expellantur, nec divinam gloriam constanter lueantur, naturam nacti quæ facile concuti et everti possit? Annon vere dixeris, nos, si admiserimus solum esse ac verum Deum Patrem, continuo esse confirmaturos diversitatem naturæ in Filio, et a veræ deitatis rationibus eom arcentes in diversa utique natura esse animadver- suros? Sin autem soli Filio veræ deitatis nomen et rem tribuentes neminem prorsus præter ipsum reputabimus, nonne contra Patris majestatem ea sta- luemus quæ dictu nefas? B. Eo quidem vergit argumentorum vis; verum- tamen illud etiam dicere adversarios verisimile est, eo nos plane venturos ut, si Filius Deus verus est, dicamus non unum, sed duos deos. A. Nihil absurdi intentatum illi relinquunt, et in omne genus blasplıcmiæ late feruntur. Nobis autèm propositum est, nequaquam istud dicere, nullo modo sed eo nos adigit disputatio ut fateamur intelligendum esse ex Dei ac Patris substantia per veram generationem: procedere Filium, Deuın verum de Deo vero, non in alienam quamdam et diversi ge- neris naturam prognatum, sed substantialiter exsi- stentem id quod intelligitur esse etiam Pater,excepto hoc uno, quod Pater est. Sic enim, Spiritu sancto connumerato et in deitatem concurrente, una demum vera et naturalis deitas in consubstantiali Trinitate adoratur. B. Atqui si tres liypostases, inquiunt, esse conce- damus, divinitas etiam in triplicitate intelligetur, ut est probabile. A. At certe veræ doctrinæ ratio hæc ita se non habere nos docuit. Baptizati enim sumus in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum ; neutiquam tamen dicimus fidem esse in tres deos, sed in unam deita- tem in Trinitate adorandam. Quid ergo vim adbi- bes, et rationibus humanis subjicere conaris quæ nientem et orationem superant, quæque sola fide et citra curiositatem colenda existimo? Valde enim ne- farium est, et summæ impietatis fastigium tenet curiosissime interrogare, quomodo demum et quænam sit Trinitas, et quo pacto se habeat in se divinitatis natura. Pium autein est animo recte complecti quonam modo in saneta Trinitate una dei- tatis adoretur natura. Falere ergo, Hermia, nos barc recte putare et existimare, impie vero facere ad- versarios, qui ratiuncularum miserarum commentis temere ac stulte inquirunt ea quæ mentem exsupe- rant. B. Praeclare. Istud cnim ego ipsos facere ai. Quomodo ergo Deus unus est in nobis si in propriis hypostasibus et Pater intelligatur esse et Filius? 4. Ανεπιτήδευτον μὲν τῶν ἄγαν ἐκτόπων ἐκείνοις

Β. Αληθές. Α. Οτε τοίνυν μόνος ἡμῖν καὶ ἀληθινὸς εἰσκευή- μισται Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἰσοτρόπως δὲ αὖ καὶ ἀπαραλ- λάκτως ἔχων ὁ Υἱός· καταλογισθείη γὰρ ἂν ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς· ποῖ ποτε ἄρα δραμείται τῶν πιστευόντων ὁ νοῦς, εἴπερ ἄμφω διὰ σφῶν αὐτ τῶν ἐξωθεῖεν ἂν, καὶ οὐκ ἐν βεβπίῳ τῆς θεοπρεποῦς ἔσονται δόξης, εὐκατάσειστόν τε καὶ εὐανάτρεπτον κομιδή λαχόντε τὴν φύσιν; Η οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ εἶναι παραδεξαίμεθα μόνον καὶ ἀληθινὸν Θεὸν τὸν Πατέρα, κατασφραγιοῦμεν εὐθὺς τὸ ἑτερο φυὲς τῷ Υἱῷ, καὶ τῶν τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὅρων ἀποτοβοῦντες αὐτὸν, ἐν ἑτέρᾳ που φύσει γεγονότα διαψόμεθα; Εἰ δὲ δὴ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὄνομά τε καὶ χρῆμα προσνέμοντες, οὐδένα τὸ σύμπαν ἐπ' αὐτῷ καταλογισαίμεθα, ἆρ' οὐχὶ καθ- οριοῦμεν τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης, ἃ μὴ θέμις είν πεῖν ; Β. Ερπει μὲν εἰς τοῦτο τῶν ἐννοιῶν ἡ δύναμις· πλὴν τάχα που κἀκεῖνο εἰκὸς τοὺς διεναντίας εἰπεῖν, ὡς περιεστήξει πάντως ἡμῖν εἴπερ ἐστὶ Θεὸς ἀλη θινὸς ὁ Υἱός, οὐχ ἵνα δὴ λέγειν, ἀλλὰ δύο τους θεούς. οὐδὲν, δυσφημίας δὲ τρόπος ἀπαστισοῦν βάσιμός τε καὶ ἱππήλατος. Σκοπὸς δὲ ἡμῖν, οὐχὶ τοῦτο φάναι ποθὲν, συνωθεῖ δὲ μᾶλλον εἰς ὁμολογίαν ὁ λόγος, τοῦ χρῆναι νοεῖν, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας διὰ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, ἀναφύναι τὸν Υἱόν, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, οὐκ εἰς ἐθνείαν τινὰ καὶ ἔκφυλον ἐκπεφυκότα φύσιν, ἀλλ᾽ ὄντα τοῦτο οὐσιω δῶς, ὅπερ ἂν εἶναι νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ. Συναριθμουμένου γὰρ ὧδε καὶ συν- αναθρώσκοντος εἰς θεολογίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μία λοιπὸν ἡ ἀληθινὴ καὶ φύσει θεότης ἐν ὁμοουσίω προσκυνεῖται Τριάδι. Β. Αλλ' εἰ τρεῖς εἶναι, φασί, τὰς ὑποστάσεις δώ σομεν, καὶ ἡ θεότης ἐν τριπλῷ νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λογισμόν. Α. 'Αλλ' ὅ γε τῆς ἀληθοῦς μυσταγωγίας ἡμᾶς οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν ἐκπεπαίδευκε λόγος. Βεβαπτίσμεθα γὰρ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, και οὐ τί πού φαμεν εἰς τρεῖς ὅτι θεοὺς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς μίαν θεότητα, τὴν ἐν Τριάδι προσκυνητήν. Τί τοίνυν ἀποβιάζῃ, καὶ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις ὑποφέ ρειν πειρᾷ τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, & καὶ οἶμαι δεῖν ἀπεριεργάστῳ καὶ μόνῃ τιμᾶσθαι τῇ πίστει; Αν· όσιον γὰρ κομιδῇ καὶ δυσσεβείας εἰς λῆξιν ἦχον τὴν ἀνωτάτω, τὸ φάναι περιεργότατα, πῶς ἄρα καὶ τίς ἡ Τριάς, ἔχει δὲ ὅπως καθ' ἑαυτὴν ἡ τῆς θεότητος φύσις; Εὐσεβὲς δὲ μᾶλλον τὸ περινοεῖν ἐθέλειν ὀρ- θώς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐν ἁγίᾳ Τριάδι μία προσ- κυνεῖται θεότητος φύσις. Φάθι δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, ταυτὶ μὲν ἡμᾶς, οἴεσθαί τε καὶ δοξάζειν ὀρθῶς, ἀνοσιουργεῖν δὲ τοὺς διεναντίας, τὰ καὶ νοῦ παντὸς ὑπερφέροντα, λογισμῶν ἀθλίων εὑρήμασιν ἀσυνέτως ἐκβασανίζοντας. Β. Εξ λέγεις. Φημὶ γὰρ οὖν ἔγωγε, τοῦτο δρᾷν αὐτού;. Πῶς οὖν ἄρα Θεὸς εἷς ἐν ἡμῖν, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι καὶ ὁ Πατήρ νοοίτο καὶ ὁ Υἱός; DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Veruna est. B C D A. Cum ergo solus nobis et verus dicatur Deus Pater, ac vicissim Filius idem cum ipso et incon- mutabilis (nullus enin omnino præter ipsum alius reputabitur), quonam demnum eradet mens creden- tium, si ambo per seipsos expellantur, nec divinam gloriam constanter lueantur, naturam nacti quæ facile concuti et everti possit? Annon vere dixeris, nos, si admiserimus solum esse ac verum Deum Patrem, continuo esse confirmaturos diversitatem naturæ in Filio, et a veræ deitatis rationibus eom arcentes in diversa utique natura esse animadver- suros? Sin autem soli Filio veræ deitatis nomen et rem tribuentes neminem prorsus præter ipsum reputabimus, nonne contra Patris majestatem ea sta- luemus quæ dictu nefas? B. Eo quidem vergit argumentorum vis; verum- tamen illud etiam dicere adversarios verisimile est, eo nos plane venturos ut, si Filius Deus verus est, dicamus non unum, sed duos deos. A. Nihil absurdi intentatum illi relinquunt, et in omne genus blasplıcmiæ late feruntur. Nobis autèm propositum est, nequaquam istud dicere, nullo modo sed eo nos adigit disputatio ut fateamur intelligendum esse ex Dei ac Patris substantia per veram generationem: procedere Filium, Deuın verum de Deo vero, non in alienam quamdam et diversi ge- neris naturam prognatum, sed substantialiter exsi- stentem id quod intelligitur esse etiam Pater,excepto hoc uno, quod Pater est. Sic enim, Spiritu sancto connumerato et in deitatem concurrente, una demum vera et naturalis deitas in consubstantiali Trinitate adoratur. B. Atqui si tres liypostases, inquiunt, esse conce- damus, divinitas etiam in triplicitate intelligetur, ut est probabile. A. At certe veræ doctrinæ ratio hæc ita se non habere nos docuit. Baptizati enim sumus in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum ; neutiquam tamen dicimus fidem esse in tres deos, sed in unam deita- tem in Trinitate adorandam. Quid ergo vim adbi- bes, et rationibus humanis subjicere conaris quæ nientem et orationem superant, quæque sola fide et citra curiositatem colenda existimo? Valde enim ne- farium est, et summæ impietatis fastigium tenet curiosissime interrogare, quomodo demum et quænam sit Trinitas, et quo pacto se habeat in se divinitatis natura. Pium autein est animo recte complecti quonam modo in saneta Trinitate una dei- tatis adoretur natura. Falere ergo, Hermia, nos barc recte putare et existimare, impie vero facere ad- versarios, qui ratiuncularum miserarum commentis temere ac stulte inquirunt ea quæ mentem exsupe- rant. B. Praeclare. Istud cnim ego ipsos facere ai. Quomodo ergo Deus unus est in nobis si in propriis hypostasibus et Pater intelligatur esse et Filius? 4. Ανεπιτήδευτον μὲν τῶν ἄγαν ἐκτόπων ἐκείνοις

Β. Αληθές. Α. Οτε τοίνυν μόνος ἡμῖν καὶ ἀληθινὸς εἰσκευή- μισται Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἰσοτρόπως δὲ αὖ καὶ ἀπαραλ- λάκτως ἔχων ὁ Υἱός· καταλογισθείη γὰρ ἂν ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς· ποῖ ποτε ἄρα δραμείται τῶν πιστευόντων ὁ νοῦς, εἴπερ ἄμφω διὰ σφῶν αὐτ τῶν ἐξωθεῖεν ἂν, καὶ οὐκ ἐν βεβπίῳ τῆς θεοπρεποῦς ἔσονται δόξης, εὐκατάσειστόν τε καὶ εὐανάτρεπτον κομιδή λαχόντε τὴν φύσιν; Η οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ εἶναι παραδεξαίμεθα μόνον καὶ ἀληθινὸν Θεὸν τὸν Πατέρα, κατασφραγιοῦμεν εὐθὺς τὸ ἑτερο φυὲς τῷ Υἱῷ, καὶ τῶν τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὅρων ἀποτοβοῦντες αὐτὸν, ἐν ἑτέρᾳ που φύσει γεγονότα διαψόμεθα; Εἰ δὲ δὴ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὄνομά τε καὶ χρῆμα προσνέμοντες, οὐδένα τὸ σύμπαν ἐπ' αὐτῷ καταλογισαίμεθα, ἆρ' οὐχὶ καθ- οριοῦμεν τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης, ἃ μὴ θέμις είν πεῖν ; Β. Ερπει μὲν εἰς τοῦτο τῶν ἐννοιῶν ἡ δύναμις· πλὴν τάχα που κἀκεῖνο εἰκὸς τοὺς διεναντίας εἰπεῖν, ὡς περιεστήξει πάντως ἡμῖν εἴπερ ἐστὶ Θεὸς ἀλη θινὸς ὁ Υἱός, οὐχ ἵνα δὴ λέγειν, ἀλλὰ δύο τους θεούς. οὐδὲν, δυσφημίας δὲ τρόπος ἀπαστισοῦν βάσιμός τε καὶ ἱππήλατος. Σκοπὸς δὲ ἡμῖν, οὐχὶ τοῦτο φάναι ποθὲν, συνωθεῖ δὲ μᾶλλον εἰς ὁμολογίαν ὁ λόγος, τοῦ χρῆναι νοεῖν, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας διὰ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, ἀναφύναι τὸν Υἱόν, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, οὐκ εἰς ἐθνείαν τινὰ καὶ ἔκφυλον ἐκπεφυκότα φύσιν, ἀλλ᾽ ὄντα τοῦτο οὐσιω δῶς, ὅπερ ἂν εἶναι νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ. Συναριθμουμένου γὰρ ὧδε καὶ συν- αναθρώσκοντος εἰς θεολογίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μία λοιπὸν ἡ ἀληθινὴ καὶ φύσει θεότης ἐν ὁμοουσίω προσκυνεῖται Τριάδι. Β. Αλλ' εἰ τρεῖς εἶναι, φασί, τὰς ὑποστάσεις δώ σομεν, καὶ ἡ θεότης ἐν τριπλῷ νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λογισμόν. Α. 'Αλλ' ὅ γε τῆς ἀληθοῦς μυσταγωγίας ἡμᾶς οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν ἐκπεπαίδευκε λόγος. Βεβαπτίσμεθα γὰρ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, και οὐ τί πού φαμεν εἰς τρεῖς ὅτι θεοὺς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς μίαν θεότητα, τὴν ἐν Τριάδι προσκυνητήν. Τί τοίνυν ἀποβιάζῃ, καὶ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις ὑποφέ ρειν πειρᾷ τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, & καὶ οἶμαι δεῖν ἀπεριεργάστῳ καὶ μόνῃ τιμᾶσθαι τῇ πίστει; Αν· όσιον γὰρ κομιδῇ καὶ δυσσεβείας εἰς λῆξιν ἦχον τὴν ἀνωτάτω, τὸ φάναι περιεργότατα, πῶς ἄρα καὶ τίς ἡ Τριάς, ἔχει δὲ ὅπως καθ' ἑαυτὴν ἡ τῆς θεότητος φύσις; Εὐσεβὲς δὲ μᾶλλον τὸ περινοεῖν ἐθέλειν ὀρ- θώς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐν ἁγίᾳ Τριάδι μία προσ- κυνεῖται θεότητος φύσις. Φάθι δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, ταυτὶ μὲν ἡμᾶς, οἴεσθαί τε καὶ δοξάζειν ὀρθῶς, ἀνοσιουργεῖν δὲ τοὺς διεναντίας, τὰ καὶ νοῦ παντὸς ὑπερφέροντα, λογισμῶν ἀθλίων εὑρήμασιν ἀσυνέτως ἐκβασανίζοντας. Β. Εξ λέγεις. Φημὶ γὰρ οὖν ἔγωγε, τοῦτο δρᾷν αὐτού;. Πῶς οὖν ἄρα Θεὸς εἷς ἐν ἡμῖν, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι καὶ ὁ Πατήρ νοοίτο καὶ ὁ Υἱός; DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Veruna est. B C D A. Cum ergo solus nobis et verus dicatur Deus Pater, ac vicissim Filius idem cum ipso et incon- mutabilis (nullus enin omnino præter ipsum alius reputabitur), quonam demnum eradet mens creden- tium, si ambo per seipsos expellantur, nec divinam gloriam constanter lueantur, naturam nacti quæ facile concuti et everti possit? Annon vere dixeris, nos, si admiserimus solum esse ac verum Deum Patrem, continuo esse confirmaturos diversitatem naturæ in Filio, et a veræ deitatis rationibus eom arcentes in diversa utique natura esse animadver- suros? Sin autem soli Filio veræ deitatis nomen et rem tribuentes neminem prorsus præter ipsum reputabimus, nonne contra Patris majestatem ea sta- luemus quæ dictu nefas? B. Eo quidem vergit argumentorum vis; verum- tamen illud etiam dicere adversarios verisimile est, eo nos plane venturos ut, si Filius Deus verus est, dicamus non unum, sed duos deos. A. Nihil absurdi intentatum illi relinquunt, et in omne genus blasplıcmiæ late feruntur. Nobis autèm propositum est, nequaquam istud dicere, nullo modo sed eo nos adigit disputatio ut fateamur intelligendum esse ex Dei ac Patris substantia per veram generationem: procedere Filium, Deuın verum de Deo vero, non in alienam quamdam et diversi ge- neris naturam prognatum, sed substantialiter exsi- stentem id quod intelligitur esse etiam Pater,excepto hoc uno, quod Pater est. Sic enim, Spiritu sancto connumerato et in deitatem concurrente, una demum vera et naturalis deitas in consubstantiali Trinitate adoratur. B. Atqui si tres liypostases, inquiunt, esse conce- damus, divinitas etiam in triplicitate intelligetur, ut est probabile. A. At certe veræ doctrinæ ratio hæc ita se non habere nos docuit. Baptizati enim sumus in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum ; neutiquam tamen dicimus fidem esse in tres deos, sed in unam deita- tem in Trinitate adorandam. Quid ergo vim adbi- bes, et rationibus humanis subjicere conaris quæ nientem et orationem superant, quæque sola fide et citra curiositatem colenda existimo? Valde enim ne- farium est, et summæ impietatis fastigium tenet curiosissime interrogare, quomodo demum et quænam sit Trinitas, et quo pacto se habeat in se divinitatis natura. Pium autein est animo recte complecti quonam modo in saneta Trinitate una dei- tatis adoretur natura. Falere ergo, Hermia, nos barc recte putare et existimare, impie vero facere ad- versarios, qui ratiuncularum miserarum commentis temere ac stulte inquirunt ea quæ mentem exsupe- rant. B. Praeclare. Istud cnim ego ipsos facere ai. Quomodo ergo Deus unus est in nobis si in propriis hypostasibus et Pater intelligatur esse et Filius? 4. Ανεπιτήδευτον μὲν τῶν ἄγαν ἐκτόπων ἐκείνοις

Β. Αληθές. Α. Οτε τοίνυν μόνος ἡμῖν καὶ ἀληθινὸς εἰσκευή- μισται Θεὸς ὁ Πατὴρ, ἰσοτρόπως δὲ αὖ καὶ ἀπαραλ- λάκτως ἔχων ὁ Υἱός· καταλογισθείη γὰρ ἂν ἕτερος ἐπ' αὐτῷ τὸ σύμπαν οὐδείς· ποῖ ποτε ἄρα δραμείται τῶν πιστευόντων ὁ νοῦς, εἴπερ ἄμφω διὰ σφῶν αὐτ τῶν ἐξωθεῖεν ἂν, καὶ οὐκ ἐν βεβπίῳ τῆς θεοπρεποῦς ἔσονται δόξης, εὐκατάσειστόν τε καὶ εὐανάτρεπτον κομιδή λαχόντε τὴν φύσιν; Η οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ εἶναι παραδεξαίμεθα μόνον καὶ ἀληθινὸν Θεὸν τὸν Πατέρα, κατασφραγιοῦμεν εὐθὺς τὸ ἑτερο φυὲς τῷ Υἱῷ, καὶ τῶν τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὅρων ἀποτοβοῦντες αὐτὸν, ἐν ἑτέρᾳ που φύσει γεγονότα διαψόμεθα; Εἰ δὲ δὴ μόνῳ τῷ Υἱῷ τὸ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ὄνομά τε καὶ χρῆμα προσνέμοντες, οὐδένα τὸ σύμπαν ἐπ' αὐτῷ καταλογισαίμεθα, ἆρ' οὐχὶ καθ- οριοῦμεν τῆς τοῦ Πατρὸς δόξης, ἃ μὴ θέμις είν πεῖν ; Β. Ερπει μὲν εἰς τοῦτο τῶν ἐννοιῶν ἡ δύναμις· πλὴν τάχα που κἀκεῖνο εἰκὸς τοὺς διεναντίας εἰπεῖν, ὡς περιεστήξει πάντως ἡμῖν εἴπερ ἐστὶ Θεὸς ἀλη θινὸς ὁ Υἱός, οὐχ ἵνα δὴ λέγειν, ἀλλὰ δύο τους θεούς. οὐδὲν, δυσφημίας δὲ τρόπος ἀπαστισοῦν βάσιμός τε καὶ ἱππήλατος. Σκοπὸς δὲ ἡμῖν, οὐχὶ τοῦτο φάναι ποθὲν, συνωθεῖ δὲ μᾶλλον εἰς ὁμολογίαν ὁ λόγος, τοῦ χρῆναι νοεῖν, ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας διὰ τῆς ἀληθοῦς γεννήσεως, ἀναφύναι τὸν Υἱόν, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, οὐκ εἰς ἐθνείαν τινὰ καὶ ἔκφυλον ἐκπεφυκότα φύσιν, ἀλλ᾽ ὄντα τοῦτο οὐσιω δῶς, ὅπερ ἂν εἶναι νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ δίχα μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ. Συναριθμουμένου γὰρ ὧδε καὶ συν- αναθρώσκοντος εἰς θεολογίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μία λοιπὸν ἡ ἀληθινὴ καὶ φύσει θεότης ἐν ὁμοουσίω προσκυνεῖται Τριάδι. Β. Αλλ' εἰ τρεῖς εἶναι, φασί, τὰς ὑποστάσεις δώ σομεν, καὶ ἡ θεότης ἐν τριπλῷ νοηθείη ἂν, κατά γε τὸν εἰκότα λογισμόν. Α. 'Αλλ' ὅ γε τῆς ἀληθοῦς μυσταγωγίας ἡμᾶς οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν ἐκπεπαίδευκε λόγος. Βεβαπτίσμεθα γὰρ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα, και οὐ τί πού φαμεν εἰς τρεῖς ὅτι θεοὺς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς μίαν θεότητα, τὴν ἐν Τριάδι προσκυνητήν. Τί τοίνυν ἀποβιάζῃ, καὶ λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις ὑποφέ ρειν πειρᾷ τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, & καὶ οἶμαι δεῖν ἀπεριεργάστῳ καὶ μόνῃ τιμᾶσθαι τῇ πίστει; Αν· όσιον γὰρ κομιδῇ καὶ δυσσεβείας εἰς λῆξιν ἦχον τὴν ἀνωτάτω, τὸ φάναι περιεργότατα, πῶς ἄρα καὶ τίς ἡ Τριάς, ἔχει δὲ ὅπως καθ' ἑαυτὴν ἡ τῆς θεότητος φύσις; Εὐσεβὲς δὲ μᾶλλον τὸ περινοεῖν ἐθέλειν ὀρ- θώς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐν ἁγίᾳ Τριάδι μία προσ- κυνεῖται θεότητος φύσις. Φάθι δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, ταυτὶ μὲν ἡμᾶς, οἴεσθαί τε καὶ δοξάζειν ὀρθῶς, ἀνοσιουργεῖν δὲ τοὺς διεναντίας, τὰ καὶ νοῦ παντὸς ὑπερφέροντα, λογισμῶν ἀθλίων εὑρήμασιν ἀσυνέτως ἐκβασανίζοντας. Β. Εξ λέγεις. Φημὶ γὰρ οὖν ἔγωγε, τοῦτο δρᾷν αὐτού;. Πῶς οὖν ἄρα Θεὸς εἷς ἐν ἡμῖν, εἴπερ ἐν ἰδίαις ὑποστάσεσι καὶ ὁ Πατήρ νοοίτο καὶ ὁ Υἱός; DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Veruna est. B C D A. Cum ergo solus nobis et verus dicatur Deus Pater, ac vicissim Filius idem cum ipso et incon- mutabilis (nullus enin omnino præter ipsum alius reputabitur), quonam demnum eradet mens creden- tium, si ambo per seipsos expellantur, nec divinam gloriam constanter lueantur, naturam nacti quæ facile concuti et everti possit? Annon vere dixeris, nos, si admiserimus solum esse ac verum Deum Patrem, continuo esse confirmaturos diversitatem naturæ in Filio, et a veræ deitatis rationibus eom arcentes in diversa utique natura esse animadver- suros? Sin autem soli Filio veræ deitatis nomen et rem tribuentes neminem prorsus præter ipsum reputabimus, nonne contra Patris majestatem ea sta- luemus quæ dictu nefas? B. Eo quidem vergit argumentorum vis; verum- tamen illud etiam dicere adversarios verisimile est, eo nos plane venturos ut, si Filius Deus verus est, dicamus non unum, sed duos deos. A. Nihil absurdi intentatum illi relinquunt, et in omne genus blasplıcmiæ late feruntur. Nobis autèm propositum est, nequaquam istud dicere, nullo modo sed eo nos adigit disputatio ut fateamur intelligendum esse ex Dei ac Patris substantia per veram generationem: procedere Filium, Deuın verum de Deo vero, non in alienam quamdam et diversi ge- neris naturam prognatum, sed substantialiter exsi- stentem id quod intelligitur esse etiam Pater,excepto hoc uno, quod Pater est. Sic enim, Spiritu sancto connumerato et in deitatem concurrente, una demum vera et naturalis deitas in consubstantiali Trinitate adoratur. B. Atqui si tres liypostases, inquiunt, esse conce- damus, divinitas etiam in triplicitate intelligetur, ut est probabile. A. At certe veræ doctrinæ ratio hæc ita se non habere nos docuit. Baptizati enim sumus in Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum ; neutiquam tamen dicimus fidem esse in tres deos, sed in unam deita- tem in Trinitate adorandam. Quid ergo vim adbi- bes, et rationibus humanis subjicere conaris quæ nientem et orationem superant, quæque sola fide et citra curiositatem colenda existimo? Valde enim ne- farium est, et summæ impietatis fastigium tenet curiosissime interrogare, quomodo demum et quænam sit Trinitas, et quo pacto se habeat in se divinitatis natura. Pium autein est animo recte complecti quonam modo in saneta Trinitate una dei- tatis adoretur natura. Falere ergo, Hermia, nos barc recte putare et existimare, impie vero facere ad- versarios, qui ratiuncularum miserarum commentis temere ac stulte inquirunt ea quæ mentem exsupe- rant. B. Praeclare. Istud cnim ego ipsos facere ai. Quomodo ergo Deus unus est in nobis si in propriis hypostasibus et Pater intelligatur esse et Filius? 4. Ανεπιτήδευτον μὲν τῶν ἄγαν ἐκτόπων ἐκείνοις

Β. Β Α. Συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγὸν ἀναγκαίως εἰς τοῦτο παραληψόμεθα τὸν τῆς ὁμοουσιότητος τρόπον, τὸ διττὸν ἐν ὑποστάσεσιν, εἰς ἕν τι τὸ δι᾽ ἀμφοῖν καὶ τασφίγγοντα, καὶ τὸ διαχεῖσθαι δοκοῦν εἰς ἰδιότητε τὴν ἐφ' ἑκατέρῳ καὶ ἀναμέρος, εἰς ταυτότητα συλλέ γειν εὖ μάλα δυνάμενον, ὡς ἂν μήτε τὸ διπλούν τ ἀπλῇ τε καὶ ἀσυνθέτῳ πρὸς οὐτινοσοῦν ὅλως ἐπιφη μίζοιτο φύσει, μήτε μὴν αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τὸν τῆς απλότητος κατασίνεσθαι λόγον, τὸ διττὸν ἐν ὑποστά σεσιν ἀναιροῦντες ἁλισκοίμεθα. Αληθῆ δὲ ὄντα τὸν τῆς ὁμοουσιότητος λίγον, καὶ αὐτά που διεκρήνειαν ἂν τὰ ἐφ' Υἱῷ μαρτύρια, τῶν ἱερῶν ἡμῖν παρα- κεκομισμένα Γραμμάτων. Μόνος γὰρ ὧν ὁ Πατήρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς, Θεὸς, μόνον ὄντα Θεὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς τὸν Υἱόν, παραδέξαιτο ἂν οὐχ ἑτέρως, εἰς τε τὸ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως, καὶ εἰς ταυτότητα φυσικὴν, εἰ μὴ ὑπάρχοι μὲν αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, ἔχοι δὲ αὖ ὁ Υἱὸς ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεγεν νηκότα, ταύτῃ τε νοοῖτο λέγεσθαί τε καὶ ὑπάρχειν ἕν. Καὶ γοῦν ὁ χρηστὸς ἡμῖν ἐπετιμάτο Φίλιππος» τὸ τῆς διανοίας εὐμαθὲς οὐ τοῖς ἄγαν ἐξητασμένοις κατακαλλύνων ρήμασι. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταθεᾶσθαι φύσιν, ελιπάρει λέγων· « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. » Καὶ πρός γε ταῦτα Χριστός ο Τοσούτον χρό νον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε ; Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκε πέφηνεν ὁ Υἱός, ἐνυπάρχει μὲν αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πατρί, παραδείξεις δ' ἂν ἐν ἑαυτῷ διὰ ταυτότητας φυσικής, καὶ τὴν τοῦ γεγεννηκότος. Νοηθείη δ' ἂν ὁ Πατήρ, οὐχ ἑτέρως ἡ δι' Υἱοῦ τε καὶ ἐν Υἱῷ, ἐπείπερ ἐστὶ χα ρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, τὴν ὅθεν ἐξέου δ:1 στίλβων φύσιν ἐν ἰδίᾳ μορφῇ. Χρῆναι γάρ οἶμαι καὶ καθ᾿ ἡμᾶς εἰπεῖν· τοιγάρτοι καὶ ἐπ' ἀμφοῖν ὅπερ ἂν ὑπό του λέγοιτο τυχόν, χωρήσει δὴ πάντως, καὶ ἀνα μέρος ἐφ' ἑκατέρῳ, καὶ τὴν οὐδενὸς ἀδικήσει δόξαν. Β. Πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο φής; Α. Οὐ γὰρ ἐπαΐεις ἀνακεκραγότος, ὦ 'ταν, του μακαρίου Παύλου περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· «Ἵνα ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; Β. ᾿Αλλὰ τί μήν ; Α. Ιθι δὴ οὖν, καὶ ἄθρει τὸ ἰσοστατοῦν εἰς δόξαν ἀπονέμοντα τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοῦ Μονογενούς κατα χρυσοῦντα φύσιν, οἷς ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ εὖ μάλα κατασεμνύνοιτο. Εφη γάρ που περὶ αὐτοῦ· «Το πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου. Β. Εφη γάρ. τη διενθυμούμενος, τὸ ὅπως ἂν ἔχοι τὸ χρῆμα. Αναπιμπλάντος γὰρ ἡμῖν τὰ πάντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ ἐν πᾶσιν ὄντος τε καὶ νοουμένου θεο πρεπῶς, ὅποιπερ ἂν ἔτι χωρήσειεν ή δι' Υἱοῦ πλή ρωσις, κατιδεῖν οὐκ ἔχω. Αρ' οὖν ἀνάγκη περινοεῖν, ὡς εἰ μὴ ἐστιν ἐν ἀμφοῖν οὐσιωδῶς ἑκάτερος, πε λιν 8. 1. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Consubstantialitatis rationem in hoc adjutri- A cem et auxiliatricem utiliter adhibebimus, quæ dua- litatem in hypostasibus in uuum quiddam constrin- git, et quod diffundi videtur in proprietatem singu- larem ac peculiarem, in identitatem utique contra- høre potest, ut neque duplicitas de simplici et in- composita prorsus natura a quovis prædicetur, ne- que deprehendamur dualitatem in hypostaribus tollere quod lineams ne videamur simplicitatis rationem lædere. Quod autem vera sint ea quæ de consubstantialitate dicuntur, testimonia de Fillo ex sacris Litteris nobis prolata declarant. Solus onim exsistens Pater natura et vere Deus, solum exsisten- tem Deum natura vereque Filium ad subsistenduni in propria hypostasi et ad naturalem identitatem aliter non admisisset, nisi esset ipse quidem ex ipso et in ipso, haberetque vicissim Filius in propria natura Genitorem, atque idcirco censerentur dici et esse unum. Et certe bonus ille noster Philippus re- prehensus est, quod, cum solerti esset ingenio, haud satis considerate loqueretur. Nam cum liceret in Filio Dei et Patris contemplari naturam, rogabat dicens : « Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis s. » Ad quæ Christus : « Tanto tempore vo- biscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Qui vidit me, vidit et Pattern ". Ego et Pater unum su- muls 38; » quod quidem verum est. Quandoquidem enim ex Dei et Patris substantia Filius effulsit, exsistit ipse quidem in suo Patre, sed in se manifestat per identitatem naturalem etiam Genitoris substantiam. Pater vero non aliter intelligetur quam per Filium, et in Filio, quandoquidem est character substantiæ ejus, naturam illam unde prodiit in sua forma elucens. Existimo enim loquendum etiam no- stro more: ideoque de utroque quodcunque dicetur utique locuin habebit, etiam seorsim, in altero, et neutrius gloriam lædet. Quomodo vero etiam istud ais? A.Noune audis, amice, beatum Paulum clamantem de Deo et Patre: Ut sit Deus omnia in omnibus ***? › B. Quid igitur? . B C A. Agedumn ergo, et considera quo pacto requalita- D tem gloriæ tribuat Filio, et Unigeniti naturam iisdem inaurel quibus ipse quoque Pater utique gloriatur. Dixit enim alicubi de ipso : • Plenitudo ejus qui omnia in omnibus implet s. B. Dixit sane. A. Nemo igitur dubitaverit, opinor, si quomodo se res babeat in animum sic induxerit. Cum enim Deus ac Pater cuncta impleat et in cunctis rebus sit ac Deo convenienter esse censeatur, non video quo- nam demum loco futnra sit illa Filii plenitudo. Ita- que cogitare necesse est, nisi sit in utroque substan- tialiter uterque, superfluam illam, ut constat, a Neo Joan. ibid. 9. ** Joan. x, 30. Cor. xv, 23. " Ephes. 1, 13. 4. Οὐκοῦν ἀπορήσειεν άν, οἶμαι, πᾶς ὀστισοῦν, ὧδὲ

Β. Β Α. Συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγὸν ἀναγκαίως εἰς τοῦτο παραληψόμεθα τὸν τῆς ὁμοουσιότητος τρόπον, τὸ διττὸν ἐν ὑποστάσεσιν, εἰς ἕν τι τὸ δι᾽ ἀμφοῖν καὶ τασφίγγοντα, καὶ τὸ διαχεῖσθαι δοκοῦν εἰς ἰδιότητε τὴν ἐφ' ἑκατέρῳ καὶ ἀναμέρος, εἰς ταυτότητα συλλέ γειν εὖ μάλα δυνάμενον, ὡς ἂν μήτε τὸ διπλούν τ ἀπλῇ τε καὶ ἀσυνθέτῳ πρὸς οὐτινοσοῦν ὅλως ἐπιφη μίζοιτο φύσει, μήτε μὴν αἰδοῖ τοῦ μὴ δοκεῖν τὸν τῆς απλότητος κατασίνεσθαι λόγον, τὸ διττὸν ἐν ὑποστά σεσιν ἀναιροῦντες ἁλισκοίμεθα. Αληθῆ δὲ ὄντα τὸν τῆς ὁμοουσιότητος λίγον, καὶ αὐτά που διεκρήνειαν ἂν τὰ ἐφ' Υἱῷ μαρτύρια, τῶν ἱερῶν ἡμῖν παρα- κεκομισμένα Γραμμάτων. Μόνος γὰρ ὧν ὁ Πατήρ φύσει τε καὶ ἀληθῶς, Θεὸς, μόνον ὄντα Θεὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς τὸν Υἱόν, παραδέξαιτο ἂν οὐχ ἑτέρως, εἰς τε τὸ ὑπάρχειν ἰδιοσυστάτως, καὶ εἰς ταυτότητα φυσικὴν, εἰ μὴ ὑπάρχοι μὲν αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ, ἔχοι δὲ αὖ ὁ Υἱὸς ἐν ἰδίᾳ φύσει τὸν γεγεν νηκότα, ταύτῃ τε νοοῖτο λέγεσθαί τε καὶ ὑπάρχειν ἕν. Καὶ γοῦν ὁ χρηστὸς ἡμῖν ἐπετιμάτο Φίλιππος» τὸ τῆς διανοίας εὐμαθὲς οὐ τοῖς ἄγαν ἐξητασμένοις κατακαλλύνων ρήμασι. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταθεᾶσθαι φύσιν, ελιπάρει λέγων· « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν. » Καὶ πρός γε ταῦτα Χριστός ο Τοσούτον χρό νον μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε ; Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· καὶ ἀληθῆς ὁ λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκε πέφηνεν ὁ Υἱός, ἐνυπάρχει μὲν αὐτὸς τῷ ἰδίῳ Πατρί, παραδείξεις δ' ἂν ἐν ἑαυτῷ διὰ ταυτότητας φυσικής, καὶ τὴν τοῦ γεγεννηκότος. Νοηθείη δ' ἂν ὁ Πατήρ, οὐχ ἑτέρως ἡ δι' Υἱοῦ τε καὶ ἐν Υἱῷ, ἐπείπερ ἐστὶ χα ρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, τὴν ὅθεν ἐξέου δ:1 στίλβων φύσιν ἐν ἰδίᾳ μορφῇ. Χρῆναι γάρ οἶμαι καὶ καθ᾿ ἡμᾶς εἰπεῖν· τοιγάρτοι καὶ ἐπ' ἀμφοῖν ὅπερ ἂν ὑπό του λέγοιτο τυχόν, χωρήσει δὴ πάντως, καὶ ἀνα μέρος ἐφ' ἑκατέρῳ, καὶ τὴν οὐδενὸς ἀδικήσει δόξαν. Β. Πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο φής; Α. Οὐ γὰρ ἐπαΐεις ἀνακεκραγότος, ὦ 'ταν, του μακαρίου Παύλου περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· «Ἵνα ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; Β. ᾿Αλλὰ τί μήν ; Α. Ιθι δὴ οὖν, καὶ ἄθρει τὸ ἰσοστατοῦν εἰς δόξαν ἀπονέμοντα τῷ Υἱῷ, καὶ τὴν τοῦ Μονογενούς κατα χρυσοῦντα φύσιν, οἷς ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ εὖ μάλα κατασεμνύνοιτο. Εφη γάρ που περὶ αὐτοῦ· «Το πλήρωμα τοῦ τὰ πάντα ἐν πᾶσι πληρουμένου. Β. Εφη γάρ. τη διενθυμούμενος, τὸ ὅπως ἂν ἔχοι τὸ χρῆμα. Αναπιμπλάντος γὰρ ἡμῖν τὰ πάντα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ ἐν πᾶσιν ὄντος τε καὶ νοουμένου θεο πρεπῶς, ὅποιπερ ἂν ἔτι χωρήσειεν ή δι' Υἱοῦ πλή ρωσις, κατιδεῖν οὐκ ἔχω. Αρ' οὖν ἀνάγκη περινοεῖν, ὡς εἰ μὴ ἐστιν ἐν ἀμφοῖν οὐσιωδῶς ἑκάτερος, πε λιν 8. 1. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Consubstantialitatis rationem in hoc adjutri- A cem et auxiliatricem utiliter adhibebimus, quæ dua- litatem in hypostasibus in uuum quiddam constrin- git, et quod diffundi videtur in proprietatem singu- larem ac peculiarem, in identitatem utique contra- høre potest, ut neque duplicitas de simplici et in- composita prorsus natura a quovis prædicetur, ne- que deprehendamur dualitatem in hypostaribus tollere quod lineams ne videamur simplicitatis rationem lædere. Quod autem vera sint ea quæ de consubstantialitate dicuntur, testimonia de Fillo ex sacris Litteris nobis prolata declarant. Solus onim exsistens Pater natura et vere Deus, solum exsisten- tem Deum natura vereque Filium ad subsistenduni in propria hypostasi et ad naturalem identitatem aliter non admisisset, nisi esset ipse quidem ex ipso et in ipso, haberetque vicissim Filius in propria natura Genitorem, atque idcirco censerentur dici et esse unum. Et certe bonus ille noster Philippus re- prehensus est, quod, cum solerti esset ingenio, haud satis considerate loqueretur. Nam cum liceret in Filio Dei et Patris contemplari naturam, rogabat dicens : « Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis s. » Ad quæ Christus : « Tanto tempore vo- biscum sum, et non cognovisti me, Philippe? Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Qui vidit me, vidit et Pattern ". Ego et Pater unum su- muls 38; » quod quidem verum est. Quandoquidem enim ex Dei et Patris substantia Filius effulsit, exsistit ipse quidem in suo Patre, sed in se manifestat per identitatem naturalem etiam Genitoris substantiam. Pater vero non aliter intelligetur quam per Filium, et in Filio, quandoquidem est character substantiæ ejus, naturam illam unde prodiit in sua forma elucens. Existimo enim loquendum etiam no- stro more: ideoque de utroque quodcunque dicetur utique locuin habebit, etiam seorsim, in altero, et neutrius gloriam lædet. Quomodo vero etiam istud ais? A.Noune audis, amice, beatum Paulum clamantem de Deo et Patre: Ut sit Deus omnia in omnibus ***? › B. Quid igitur? . B C A. Agedumn ergo, et considera quo pacto requalita- D tem gloriæ tribuat Filio, et Unigeniti naturam iisdem inaurel quibus ipse quoque Pater utique gloriatur. Dixit enim alicubi de ipso : • Plenitudo ejus qui omnia in omnibus implet s. B. Dixit sane. A. Nemo igitur dubitaverit, opinor, si quomodo se res babeat in animum sic induxerit. Cum enim Deus ac Pater cuncta impleat et in cunctis rebus sit ac Deo convenienter esse censeatur, non video quo- nam demum loco futnra sit illa Filii plenitudo. Ita- que cogitare necesse est, nisi sit in utroque substan- tialiter uterque, superfluam illam, ut constat, a Neo Joan. ibid. 9. ** Joan. x, 30. Cor. xv, 23. " Ephes. 1, 13. 4. Οὐκοῦν ἀπορήσειεν άν, οἶμαι, πᾶς ὀστισοῦν, ὧδὲ

ριστή τις, ὡς ἔοικεν, ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός Α ἀναφανείται πλήρωσις, ἀποχρώσης εὖ μάλα πρὸς τοῦτο ἡμῖν, τῆς δι' υἱοῦ, ήγουν ἐπεισφέρεται τοῖς οὖσιν εἰκῇ καὶ οὐκ ἔτι καθηκόντως, ἢ δι᾽ Υἱοῦ πλή- ρωσις, διαρκέστατά τε καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχοντος τοῦ Πατρός, εἰς τὰ πληρῶσαι τὰ πάντα. Τίνος δ' ἂν ἔτι καὶ δεδεῆσθαι τὰ πάντα καταδείξαι τις ἂν, τὴν πλή ρωσιν ἔχοντα τὴν παρὰ Πατρός; "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, περιστὸς εἰς λόγους ἀναφανείται λοιπὸν, καὶ ἐῤῥα- ψώδηκε μάτην ὁ σοφὸς Ιωάννης, αγίων τε πέρι καὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· « Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν ; » Τίνος γὰρ ἔτι δεδεημένοι, τὰ ἐκ τοῦ πληρώματος δέχονται τοῦ Υἱοῦ, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποχρώντως ἔχοντος ἔν γε τοῖς ἑτέρου τινὸς ἀνεπιδεί ; Β. Ορθότατα έφης. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὴν ἥτις ποτέ ἐστι τὴν δι' έκα τέρου πλήρωσιν πολυπραγμονεῖν ἐθέλομεν, ἆρ᾽ οὐκ ἂν γένοιτο παντί τῳ σαφές, ὡς εἴπερ ἀμφοῖν ὁ τῆς οὐσίας διώκισται λόγος, εἰς τὸ ἑτεροίως ἔχειν, ὡς ἂν ἑκάτερος ἔχοι φύσεως, οὕτω τὴν εἰς ἡμᾶς ἐνεργήσει πλήρωσιν ; Β. Αναγκαίως. καθ᾿ ἑαυτὸν εἰς τὸ καταστῆσαι τὴν κτίσιν, τῶν παρ' Α. Καὶ εἴπερ ἐστὶ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς ὁ Πατήρ, θεία τις ἔσται πάντως που καὶ ἡ ἐνέργεια, διεκπέ- πτοντός γε μὴν τῆς ἀληθοῦς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, θεία μὲν οὐκ ἔτι, κατ' αὐτὸν δὲ πάντως, καὶ ἡ τῆς πλη- ρώσεως δύναμις. Ενηργήμεθα δὴ οὖν εἰς πλήρωσιν, διττῶς τε καὶ ἀνομοίως. Καὶ εἰ μὲν ἀποχρήσειν ἔμελλε τοῖς ἐνεργουμένοις εἰς σωτηρίαν ἡ πλήρωσις τοῦ Πατρὸς, θεία τις οὖσα καὶ τῆς ἑτέρας ἀμείνων, τὰ καὶ ὅλως ενήργηκεν ὁ Υἱὸς εἰς ἡμᾶς, καίτοι την χείρω προστιθείς, εἴπερ οὐχ οὕτως ἐνεργήσειεν ἂν, καθὰ καὶ ὁ φύσει Θεός ; Εἰ δὲ δὴ χρήσιμόν τε καὶ ἀναγκαῖον εἰς σωτηρίαν ἐφόδιον τὴν δι' Υἱοῦ πλή- ρωσιν πεπλουτήκαμεν, περιέσται δή που νοεῖν τε καὶ λέγειν, ὅτι τοῦ χείρονος ἐδεήθη τὸ ὑπερτεροῦν, καὶ τὸ ἐλλελοιπὸς τῷ προύχοντι προσετίθει, τὸ ἔλατ τον, εἴπερ ἡμᾶς οὐκ εἰσάπαν ἐξήρκεσεν ἂν ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διασῶσαι πλήρωσις. Ἀλλ᾽ εἶναί φημι τῆς ἐσχάτης ἀποπληξίας αἰτίαμα καὶ γραφήν, τὸ ἀμωμή τως έχειν οἴεσθαί τε καὶ φάναι ταυτί. Οὐκοῦν, δια εξείφθω μὲν ὡς ἀπωτάτω τὸ ὧδε ληρεῖν. Διαχεισό μεθα δὲ καὶ πιστεύσομεν, μίαν εἶναι τὴν εἰς ἡμᾶς δ: ἀμφοῖν ἐνέργειάν τε καὶ πλήρωσιν. Μία γὰρ ἡ φύσις. Φύσεις γὰρ ἀλλήλαις εἰς διαφορὰν ἡγμέναι τὴν καθ' ἑτερότητα νοουμένην, καὶ εἰς ὀθνειότητα την εἰσάταν ἐκπεφορημένα, τὸ ταυτοειδὲς κατ' ἐνέργειαν καὶ ἀπαραλλάκτως ἴσον, οὐκ ἂν ἔχοιεν τὴν ἐπί τισι τῶν ὄντων, ἀλλ' ἔνθαπερ ἂν ὁ τοῦ πῶς εἶναί τισιν Ετεροφανής είη λόγος, ἕτεραί που πάντως ἐκεῖ, καὶ τὸ κατ' ενέργειαν οὐχ ὁμοίως ἔχει. Β. Αληθές· πλὴν ὡς ἥδιστα ἄν σου διαπυθοίμην, τὸ, ὅπως ἂν ἐν ἡμῖν ἥ τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ πλήρωσις νοοῖτό τε καὶ πράττοιτο μία τις οὖσα, καὶ το διάφορος. Δ. Καὶ μὴν οὐδ' οπωστιοῦν ἔν γε δή τούτῳ τὸ η Ει ' | DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. nobis ad hoc illa Filii; aut frustra, nec satis consent- tanee inferri rebus illam Filii plenitudinem, cum sufficientissimus sit et perquam idoneus Pater ad implenda cuncta. Ecquid porro deesse universis rebus ostenderis, cum plenitudinem habeant a Pa- tre? An igitur, amice, vana demum garriisse vide- bitur sapiens ille Joannes, cum de sanctis et Filio diceret : « Quia de plenitudine ejus omnes accepi- mus ”. › Cujus enim rei penuria de plenitudine Filii accipiunt, cum Deus ac Pater in se longe suf- ſciens sit ut creaturain condat quæ nihil ab alio quoquam requirat? et Patre visum iri plenitudinem, cum utique sufficiat B C D B. Rectissime dixisti. A. Jam si ipsam quoque plenitudinem quæ per utrumque datur quænam sit sc Futari volumus,annon cuivis patebit, quod si ratio essentia in utroque ita distet, ut diversa sit pro ratione naturæ utriusque, eodem obis mode plenitudinem operabitur ? B. Ita prorsus. A. Quod si Deus verus Pater est, divina utique erit ipsa quoque operatio : Filio autem vera deitate carente, non jam divina, sed plane similis erit ei quoque vis plenitudinis. Facti ergo sumus in pleniudinem, bifariam, et ratione dissimili. quidem si iis qui operantur in salutem satis esse debebat plenitudo Patris divina illa, et altera po- tior : cur iu nobis utique etiam operatus est Filius, licet addendo deteriorem, siquidem non sic operauus fuerit quomodo ille natura Deus? Sin autem utili atque necessario ad salutem viatico Filii nimirum plenitudine ditati sumus: cogitandum utique di- cendumque restabit, id quod præstantius est opus habuisse deteriori, et quod minus est potiori addi- disse quod defuit, si nobis salvandis plane haud suffecit Dei ac Patris plenitudo. Sed recta et incul- pala hac esse dicere cogitareve, summa denientix culpam esse aio. Itaque istud nugarum procul amall- detur. Statuemus autem et credemus, unam esse in nobis per utrumque operationem et plenitudinem. Una quippe est natura. Naturæ enim invicem ita differentes, ut diverse censeantur inter se, ac pror- sus alienæ, identitatem operandi et omnimodam æqualitatem iu nullis rebus habent, sed ubi ratio modi quo exsistunt aliquibus diversa videtur, ibi diversæ plane sunt, et quod per operationem est, dissimile. B. Ita est : verum ex te libenter quæsierim quo pacto in nobis Patris et Filii plenitudo intelligatur et fiat, cum una sit, nec diversa. A. Atqui nihil in hoc plane difficile est, aut captu ** Joan. 1.

ριστή τις, ὡς ἔοικεν, ἡ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός Α ἀναφανείται πλήρωσις, ἀποχρώσης εὖ μάλα πρὸς τοῦτο ἡμῖν, τῆς δι' υἱοῦ, ήγουν ἐπεισφέρεται τοῖς οὖσιν εἰκῇ καὶ οὐκ ἔτι καθηκόντως, ἢ δι᾽ Υἱοῦ πλή- ρωσις, διαρκέστατά τε καὶ οὐκ ἀνικάνως ἔχοντος τοῦ Πατρός, εἰς τὰ πληρῶσαι τὰ πάντα. Τίνος δ' ἂν ἔτι καὶ δεδεῆσθαι τὰ πάντα καταδείξαι τις ἂν, τὴν πλή ρωσιν ἔχοντα τὴν παρὰ Πατρός; "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, περιστὸς εἰς λόγους ἀναφανείται λοιπὸν, καὶ ἐῤῥα- ψώδηκε μάτην ὁ σοφὸς Ιωάννης, αγίων τε πέρι καὶ τοῦ Υἱοῦ λέγων· « Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν ; » Τίνος γὰρ ἔτι δεδεημένοι, τὰ ἐκ τοῦ πληρώματος δέχονται τοῦ Υἱοῦ, καίτοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀποχρώντως ἔχοντος ἔν γε τοῖς ἑτέρου τινὸς ἀνεπιδεί ; Β. Ορθότατα έφης. Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὴν ἥτις ποτέ ἐστι τὴν δι' έκα τέρου πλήρωσιν πολυπραγμονεῖν ἐθέλομεν, ἆρ᾽ οὐκ ἂν γένοιτο παντί τῳ σαφές, ὡς εἴπερ ἀμφοῖν ὁ τῆς οὐσίας διώκισται λόγος, εἰς τὸ ἑτεροίως ἔχειν, ὡς ἂν ἑκάτερος ἔχοι φύσεως, οὕτω τὴν εἰς ἡμᾶς ἐνεργήσει πλήρωσιν ; Β. Αναγκαίως. καθ᾿ ἑαυτὸν εἰς τὸ καταστῆσαι τὴν κτίσιν, τῶν παρ' Α. Καὶ εἴπερ ἐστὶ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς ὁ Πατήρ, θεία τις ἔσται πάντως που καὶ ἡ ἐνέργεια, διεκπέ- πτοντός γε μὴν τῆς ἀληθοῦς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, θεία μὲν οὐκ ἔτι, κατ' αὐτὸν δὲ πάντως, καὶ ἡ τῆς πλη- ρώσεως δύναμις. Ενηργήμεθα δὴ οὖν εἰς πλήρωσιν, διττῶς τε καὶ ἀνομοίως. Καὶ εἰ μὲν ἀποχρήσειν ἔμελλε τοῖς ἐνεργουμένοις εἰς σωτηρίαν ἡ πλήρωσις τοῦ Πατρὸς, θεία τις οὖσα καὶ τῆς ἑτέρας ἀμείνων, τὰ καὶ ὅλως ενήργηκεν ὁ Υἱὸς εἰς ἡμᾶς, καίτοι την χείρω προστιθείς, εἴπερ οὐχ οὕτως ἐνεργήσειεν ἂν, καθὰ καὶ ὁ φύσει Θεός ; Εἰ δὲ δὴ χρήσιμόν τε καὶ ἀναγκαῖον εἰς σωτηρίαν ἐφόδιον τὴν δι' Υἱοῦ πλή- ρωσιν πεπλουτήκαμεν, περιέσται δή που νοεῖν τε καὶ λέγειν, ὅτι τοῦ χείρονος ἐδεήθη τὸ ὑπερτεροῦν, καὶ τὸ ἐλλελοιπὸς τῷ προύχοντι προσετίθει, τὸ ἔλατ τον, εἴπερ ἡμᾶς οὐκ εἰσάπαν ἐξήρκεσεν ἂν ἡ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς διασῶσαι πλήρωσις. Ἀλλ᾽ εἶναί φημι τῆς ἐσχάτης ἀποπληξίας αἰτίαμα καὶ γραφήν, τὸ ἀμωμή τως έχειν οἴεσθαί τε καὶ φάναι ταυτί. Οὐκοῦν, δια εξείφθω μὲν ὡς ἀπωτάτω τὸ ὧδε ληρεῖν. Διαχεισό μεθα δὲ καὶ πιστεύσομεν, μίαν εἶναι τὴν εἰς ἡμᾶς δ: ἀμφοῖν ἐνέργειάν τε καὶ πλήρωσιν. Μία γὰρ ἡ φύσις. Φύσεις γὰρ ἀλλήλαις εἰς διαφορὰν ἡγμέναι τὴν καθ' ἑτερότητα νοουμένην, καὶ εἰς ὀθνειότητα την εἰσάταν ἐκπεφορημένα, τὸ ταυτοειδὲς κατ' ἐνέργειαν καὶ ἀπαραλλάκτως ἴσον, οὐκ ἂν ἔχοιεν τὴν ἐπί τισι τῶν ὄντων, ἀλλ' ἔνθαπερ ἂν ὁ τοῦ πῶς εἶναί τισιν Ετεροφανής είη λόγος, ἕτεραί που πάντως ἐκεῖ, καὶ τὸ κατ' ενέργειαν οὐχ ὁμοίως ἔχει. Β. Αληθές· πλὴν ὡς ἥδιστα ἄν σου διαπυθοίμην, τὸ, ὅπως ἂν ἐν ἡμῖν ἥ τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ πλήρωσις νοοῖτό τε καὶ πράττοιτο μία τις οὖσα, καὶ το διάφορος. Δ. Καὶ μὴν οὐδ' οπωστιοῦν ἔν γε δή τούτῳ τὸ η Ει ' | DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. nobis ad hoc illa Filii; aut frustra, nec satis consent- tanee inferri rebus illam Filii plenitudinem, cum sufficientissimus sit et perquam idoneus Pater ad implenda cuncta. Ecquid porro deesse universis rebus ostenderis, cum plenitudinem habeant a Pa- tre? An igitur, amice, vana demum garriisse vide- bitur sapiens ille Joannes, cum de sanctis et Filio diceret : « Quia de plenitudine ejus omnes accepi- mus ”. › Cujus enim rei penuria de plenitudine Filii accipiunt, cum Deus ac Pater in se longe suf- ſciens sit ut creaturain condat quæ nihil ab alio quoquam requirat? et Patre visum iri plenitudinem, cum utique sufficiat B C D B. Rectissime dixisti. A. Jam si ipsam quoque plenitudinem quæ per utrumque datur quænam sit sc Futari volumus,annon cuivis patebit, quod si ratio essentia in utroque ita distet, ut diversa sit pro ratione naturæ utriusque, eodem obis mode plenitudinem operabitur ? B. Ita prorsus. A. Quod si Deus verus Pater est, divina utique erit ipsa quoque operatio : Filio autem vera deitate carente, non jam divina, sed plane similis erit ei quoque vis plenitudinis. Facti ergo sumus in pleniudinem, bifariam, et ratione dissimili. quidem si iis qui operantur in salutem satis esse debebat plenitudo Patris divina illa, et altera po- tior : cur iu nobis utique etiam operatus est Filius, licet addendo deteriorem, siquidem non sic operauus fuerit quomodo ille natura Deus? Sin autem utili atque necessario ad salutem viatico Filii nimirum plenitudine ditati sumus: cogitandum utique di- cendumque restabit, id quod præstantius est opus habuisse deteriori, et quod minus est potiori addi- disse quod defuit, si nobis salvandis plane haud suffecit Dei ac Patris plenitudo. Sed recta et incul- pala hac esse dicere cogitareve, summa denientix culpam esse aio. Itaque istud nugarum procul amall- detur. Statuemus autem et credemus, unam esse in nobis per utrumque operationem et plenitudinem. Una quippe est natura. Naturæ enim invicem ita differentes, ut diverse censeantur inter se, ac pror- sus alienæ, identitatem operandi et omnimodam æqualitatem iu nullis rebus habent, sed ubi ratio modi quo exsistunt aliquibus diversa videtur, ibi diversæ plane sunt, et quod per operationem est, dissimile. B. Ita est : verum ex te libenter quæsierim quo pacto in nobis Patris et Filii plenitudo intelligatur et fiat, cum una sit, nec diversa. A. Atqui nihil in hoc plane difficile est, aut captu ** Joan. 1.

Α χαλεπόν, ή δυσέφικτον. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἢ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, θείων ἡμᾶς χαρισμάτων ανα πιμπλάντος δι' ἑαυτοῦ, καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως και τ νωνοὺς ἀποφαίνοντος; δε γάρ πού φησι τοῦ Σα τῆρος ὁ μαθητής· « Ἐν τούτι, γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Β. Δι᾿ ἑνὸς οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ή παρ' ἀμ φοῖν ἐνεργεῖται πλήρωσις, οὐ μεμερισμένως ; Α. Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ερμεία· τὸ δὲ δὴ χρῆναι φι- λοπευστεῖν ἀναπεῖθον, καὶ ἀναμανθάνειν ἐπείγεσθαί σε, τὸ, ὅπως ἂν γένοιτο δι' ἑνὸς τοῦ Πνεύματος ἡ παρ' ἀμφοῖν ἐνέργεια, τελοῦσα πρὸς πλήρωσιν, ἐκεῖνο, οἶμαι, ἔστιν. Β. Οἴει δὲ δὴ τί ; Α. Διανοῇ γάρ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς εἴπερ ἀλλή λοιν οὐχ ὁμοίαν λαχόντοιν φύσιν, ἅτε δὴ τὸ μεῖον οὐσιωδῶς ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ, κατὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἐνεργήσειάν τι τῶν εἰς ἡμᾶς, οὐκ ἐν ἴσῳ τρόπῳ καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχοντι κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, ἐκπεπεράνθαι τυχὸν τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῖς νοηθείη ἄν. Εἶτα πῶς ἂν ἔτι δι' ἑνὸς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ή παρ' ἀμφοῖν ἐν ἡμῖν ἔσται πλήρωσις, οὐχ ὑπουργικῶς ἐνσημαίνοντος τὰ ἑκατέρου τυχόν, κα! τὴν διακονικὴν ἐν ἡμῖν ἀποπληροῦντος χρείαν, ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ τὴν ἀμφοῖν εἰσκομίζοντος ; Β. Προμηθέστατα ἔφης. Τουτὶ γὰρ δή μοι στρέ- φεται κατὰ νοῦν. Α. Τετράφθω δὴ οὖν ἐπ' αὐτὸ δὴ τουτὶ τοῦ λόγου τὸ σπούδασμα· φαίην δ' ἂν ὅτι τό τινος ἑτέροις ἐμ- ποιοῦν δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν μέθεξιν, τῆς μὲν πρὸς ἐκεῖνο συμφυΐας ἀποφοιτήσειεν ἂν οὐδαμῶς, ἐνεργήσει δὲ οὕτως, ὡς εἴπερ ἦν ἴσως κἀκεῖνο τυχόν. Αναγκαίω γὰρ, οἶμαι, πρὸς οὐσιώδη ταυτότητα συντετάχαται νόμῳ, τὰ, ὅσαπερ ἂν ἀλλήλοις ταυτοσθενῆ τὴν ἐνέρ- γειαν διαλαχόντα φαίνοιτο. Β. "Ιθι μοι διὰ παραδειγμάτων, ἔπομαι γὰρ οὐ λίαν. Α. Οὐκοῦν εἰμί τοι, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Ήλιος μὲν γὰρ αὐτό τι καθ᾿ ἑαυτὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστι, καὶ ἀν ψκισμένην μέν τινα διέρπει τρίβον, τοῖς τοῦ πεποιη κότος νεύμασι τὸ τῇδε ἔχειν διαλαχών. Καθιεὶς δὲ τὴν ἀκτῖνα, καὶ τῶν ἐπὶ γῆς ἐπαφώμενος, ἐνίησ: μὲν τῆς θερμότητος τὴν αἴσθησιν. Εἰ δὲ δὴ τίνα τε καὶ ποδαπὴν τὴν φύσιν διεκληρώσατο, πολυπραγμο νεῖν ἐθέλοιμεν, ἀνιδρωτὶ κατορθώσομεν. "Οτι γὰρ θερμὸς καὶ πυρώδης, ἅπας όστισοῦν εὐκόλως τῶν γε ἅπαξ μετεσχηκότων περινοήσειεν ἂν τὴν ἐξ αὐτοῦ προεκκύπτουσαν καὶ προχεομένην ἀκτῖνα θερμὴν, παραλαβὼν εἰς ἀπόδειξιν. Β. Εὖ λέγεις. Συνήσει γὰρ οὖν, ἐπείτοι καὶ ἀτα- λαίπωρον τὸ χρῆμά ἐστιν. Α. Εἶτα πῶς ἐκεῖνο λοιπὸν τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν οὐκ ἐμφανές; Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Ὅτι τῆς ἡλίου φύσεως, ἥτις ποτέ ἐστιν, έτερα $799 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arduum. Qui enin aliter quain per Spiritum san- ctum, qui nos divinis gratiis per seipsum implet, et ineffabilis naturæ reddit participes? Sic enim ali- cubi Salvatoris discipulus inft : c In hoc cognosci- mus quod in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis st. B. Per unum igitur Spíritum sanctum illa ab utro- que plenitudo perficitur, non seorsim? A. Sane quidem, Hermia. Quod autem cogit nos ut te percontemur, et urgeamus quo pacto fiat per unum Spiritum illa utriusque operatio quæ ad ple- nitudinem pertinet, illud est, opinor. B. Quodnam, amabo te? A. Intelligis quippe, ut auguror, quod cum non similem nacti sint invicem naturam (maxime cum Filius substantialiter minor sit, ut nescio quo modo illi somniant), si operati fuerint aliquid in no- bis, non æquali et eodem per omnia modo perfecta esse forsan censebuntur quæ illi operati fuerint. Præterea quomodo per unum sanctum Spiritum illa utriusque in nobis erit plenitudo, qui nequaquam ministratorio modo quæ alterius sunt propria in no- bis signat, et ministri vices in nobis implet, sed tanquam in propria natura etiam utriusque plenitu- dinem habet? B. Consultissinie loqueris. Hoc enim mihi utique obversatur animo. B A. Eo itaque disputationis hujusce conatus omnis convertatur. Dicam vero quod id omne quod per C seipsum alicujus communionein aliis infert, neu- tiquam a naturali cuin illo conjunctione recedet, sed ita operabitur quasi forsan esset etiam illud. Necessaria enimn, opinor, ad substantialem identi- tatem illa composita sunt lege, quæcunque ejus- dem virtutis operationem mutuo nacta videntur. B. Exemplis utere quæso : non enim assequor. A. Pergo itaque, et jam aggredior. Sol ipse ali- quid per se intelligitur et est, et sublime percurrit iter, factoris nutu eam sortein nactus. Deniittens autem radios, terrasque lambens, sensum caloris infundit. Quod si anxie perscrutari velimus, quam et qualem naturam sortitus sit, citra laborem id D præstabimus. Calidum enim et ignitum esse quivis in animum facile induxerit qui semel eo sit usus, ad ¡d demonstrandum assumpto radio calido, qui ex ipso procedit ac profunditur. B. Recte dicis. Intelliget quippe, cum res ipsa difficultate careat. A. Jam qui fit ut illud demum cordatis homini- bus manifestum non sit? B. Quidnam illud ais? A. Alterius naturæ non esse a solis natura, quæ. *8 | Joan. iv, 13.

Α χαλεπόν, ή δυσέφικτον. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἢ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, θείων ἡμᾶς χαρισμάτων ανα πιμπλάντος δι' ἑαυτοῦ, καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως και τ νωνοὺς ἀποφαίνοντος; δε γάρ πού φησι τοῦ Σα τῆρος ὁ μαθητής· « Ἐν τούτι, γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Β. Δι᾿ ἑνὸς οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ή παρ' ἀμ φοῖν ἐνεργεῖται πλήρωσις, οὐ μεμερισμένως ; Α. Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ερμεία· τὸ δὲ δὴ χρῆναι φι- λοπευστεῖν ἀναπεῖθον, καὶ ἀναμανθάνειν ἐπείγεσθαί σε, τὸ, ὅπως ἂν γένοιτο δι' ἑνὸς τοῦ Πνεύματος ἡ παρ' ἀμφοῖν ἐνέργεια, τελοῦσα πρὸς πλήρωσιν, ἐκεῖνο, οἶμαι, ἔστιν. Β. Οἴει δὲ δὴ τί ; Α. Διανοῇ γάρ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς εἴπερ ἀλλή λοιν οὐχ ὁμοίαν λαχόντοιν φύσιν, ἅτε δὴ τὸ μεῖον οὐσιωδῶς ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ, κατὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἐνεργήσειάν τι τῶν εἰς ἡμᾶς, οὐκ ἐν ἴσῳ τρόπῳ καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχοντι κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, ἐκπεπεράνθαι τυχὸν τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῖς νοηθείη ἄν. Εἶτα πῶς ἂν ἔτι δι' ἑνὸς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ή παρ' ἀμφοῖν ἐν ἡμῖν ἔσται πλήρωσις, οὐχ ὑπουργικῶς ἐνσημαίνοντος τὰ ἑκατέρου τυχόν, κα! τὴν διακονικὴν ἐν ἡμῖν ἀποπληροῦντος χρείαν, ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ τὴν ἀμφοῖν εἰσκομίζοντος ; Β. Προμηθέστατα ἔφης. Τουτὶ γὰρ δή μοι στρέ- φεται κατὰ νοῦν. Α. Τετράφθω δὴ οὖν ἐπ' αὐτὸ δὴ τουτὶ τοῦ λόγου τὸ σπούδασμα· φαίην δ' ἂν ὅτι τό τινος ἑτέροις ἐμ- ποιοῦν δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν μέθεξιν, τῆς μὲν πρὸς ἐκεῖνο συμφυΐας ἀποφοιτήσειεν ἂν οὐδαμῶς, ἐνεργήσει δὲ οὕτως, ὡς εἴπερ ἦν ἴσως κἀκεῖνο τυχόν. Αναγκαίω γὰρ, οἶμαι, πρὸς οὐσιώδη ταυτότητα συντετάχαται νόμῳ, τὰ, ὅσαπερ ἂν ἀλλήλοις ταυτοσθενῆ τὴν ἐνέρ- γειαν διαλαχόντα φαίνοιτο. Β. "Ιθι μοι διὰ παραδειγμάτων, ἔπομαι γὰρ οὐ λίαν. Α. Οὐκοῦν εἰμί τοι, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Ήλιος μὲν γὰρ αὐτό τι καθ᾿ ἑαυτὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστι, καὶ ἀν ψκισμένην μέν τινα διέρπει τρίβον, τοῖς τοῦ πεποιη κότος νεύμασι τὸ τῇδε ἔχειν διαλαχών. Καθιεὶς δὲ τὴν ἀκτῖνα, καὶ τῶν ἐπὶ γῆς ἐπαφώμενος, ἐνίησ: μὲν τῆς θερμότητος τὴν αἴσθησιν. Εἰ δὲ δὴ τίνα τε καὶ ποδαπὴν τὴν φύσιν διεκληρώσατο, πολυπραγμο νεῖν ἐθέλοιμεν, ἀνιδρωτὶ κατορθώσομεν. "Οτι γὰρ θερμὸς καὶ πυρώδης, ἅπας όστισοῦν εὐκόλως τῶν γε ἅπαξ μετεσχηκότων περινοήσειεν ἂν τὴν ἐξ αὐτοῦ προεκκύπτουσαν καὶ προχεομένην ἀκτῖνα θερμὴν, παραλαβὼν εἰς ἀπόδειξιν. Β. Εὖ λέγεις. Συνήσει γὰρ οὖν, ἐπείτοι καὶ ἀτα- λαίπωρον τὸ χρῆμά ἐστιν. Α. Εἶτα πῶς ἐκεῖνο λοιπὸν τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν οὐκ ἐμφανές; Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Ὅτι τῆς ἡλίου φύσεως, ἥτις ποτέ ἐστιν, έτερα $799 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arduum. Qui enin aliter quain per Spiritum san- ctum, qui nos divinis gratiis per seipsum implet, et ineffabilis naturæ reddit participes? Sic enim ali- cubi Salvatoris discipulus inft : c In hoc cognosci- mus quod in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis st. B. Per unum igitur Spíritum sanctum illa ab utro- que plenitudo perficitur, non seorsim? A. Sane quidem, Hermia. Quod autem cogit nos ut te percontemur, et urgeamus quo pacto fiat per unum Spiritum illa utriusque operatio quæ ad ple- nitudinem pertinet, illud est, opinor. B. Quodnam, amabo te? A. Intelligis quippe, ut auguror, quod cum non similem nacti sint invicem naturam (maxime cum Filius substantialiter minor sit, ut nescio quo modo illi somniant), si operati fuerint aliquid in no- bis, non æquali et eodem per omnia modo perfecta esse forsan censebuntur quæ illi operati fuerint. Præterea quomodo per unum sanctum Spiritum illa utriusque in nobis erit plenitudo, qui nequaquam ministratorio modo quæ alterius sunt propria in no- bis signat, et ministri vices in nobis implet, sed tanquam in propria natura etiam utriusque plenitu- dinem habet? B. Consultissinie loqueris. Hoc enim mihi utique obversatur animo. B A. Eo itaque disputationis hujusce conatus omnis convertatur. Dicam vero quod id omne quod per C seipsum alicujus communionein aliis infert, neu- tiquam a naturali cuin illo conjunctione recedet, sed ita operabitur quasi forsan esset etiam illud. Necessaria enimn, opinor, ad substantialem identi- tatem illa composita sunt lege, quæcunque ejus- dem virtutis operationem mutuo nacta videntur. B. Exemplis utere quæso : non enim assequor. A. Pergo itaque, et jam aggredior. Sol ipse ali- quid per se intelligitur et est, et sublime percurrit iter, factoris nutu eam sortein nactus. Deniittens autem radios, terrasque lambens, sensum caloris infundit. Quod si anxie perscrutari velimus, quam et qualem naturam sortitus sit, citra laborem id D præstabimus. Calidum enim et ignitum esse quivis in animum facile induxerit qui semel eo sit usus, ad ¡d demonstrandum assumpto radio calido, qui ex ipso procedit ac profunditur. B. Recte dicis. Intelliget quippe, cum res ipsa difficultate careat. A. Jam qui fit ut illud demum cordatis homini- bus manifestum non sit? B. Quidnam illud ais? A. Alterius naturæ non esse a solis natura, quæ. *8 | Joan. iv, 13.

Α χαλεπόν, ή δυσέφικτον. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἢ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, θείων ἡμᾶς χαρισμάτων ανα πιμπλάντος δι' ἑαυτοῦ, καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως και τ νωνοὺς ἀποφαίνοντος; δε γάρ πού φησι τοῦ Σα τῆρος ὁ μαθητής· « Ἐν τούτι, γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Β. Δι᾿ ἑνὸς οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ή παρ' ἀμ φοῖν ἐνεργεῖται πλήρωσις, οὐ μεμερισμένως ; Α. Πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ερμεία· τὸ δὲ δὴ χρῆναι φι- λοπευστεῖν ἀναπεῖθον, καὶ ἀναμανθάνειν ἐπείγεσθαί σε, τὸ, ὅπως ἂν γένοιτο δι' ἑνὸς τοῦ Πνεύματος ἡ παρ' ἀμφοῖν ἐνέργεια, τελοῦσα πρὸς πλήρωσιν, ἐκεῖνο, οἶμαι, ἔστιν. Β. Οἴει δὲ δὴ τί ; Α. Διανοῇ γάρ που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ὡς εἴπερ ἀλλή λοιν οὐχ ὁμοίαν λαχόντοιν φύσιν, ἅτε δὴ τὸ μεῖον οὐσιωδῶς ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ, κατὰ τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἐνεργήσειάν τι τῶν εἰς ἡμᾶς, οὐκ ἐν ἴσῳ τρόπῳ καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχοντι κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, ἐκπεπεράνθαι τυχὸν τὰ τῆς ἐνεργείας αὐτοῖς νοηθείη ἄν. Εἶτα πῶς ἂν ἔτι δι' ἑνὸς τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ή παρ' ἀμφοῖν ἐν ἡμῖν ἔσται πλήρωσις, οὐχ ὑπουργικῶς ἐνσημαίνοντος τὰ ἑκατέρου τυχόν, κα! τὴν διακονικὴν ἐν ἡμῖν ἀποπληροῦντος χρείαν, ἀλλ' ὡς ἐν ἰδίᾳ φύσει, καὶ τὴν ἀμφοῖν εἰσκομίζοντος ; Β. Προμηθέστατα ἔφης. Τουτὶ γὰρ δή μοι στρέ- φεται κατὰ νοῦν. Α. Τετράφθω δὴ οὖν ἐπ' αὐτὸ δὴ τουτὶ τοῦ λόγου τὸ σπούδασμα· φαίην δ' ἂν ὅτι τό τινος ἑτέροις ἐμ- ποιοῦν δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν μέθεξιν, τῆς μὲν πρὸς ἐκεῖνο συμφυΐας ἀποφοιτήσειεν ἂν οὐδαμῶς, ἐνεργήσει δὲ οὕτως, ὡς εἴπερ ἦν ἴσως κἀκεῖνο τυχόν. Αναγκαίω γὰρ, οἶμαι, πρὸς οὐσιώδη ταυτότητα συντετάχαται νόμῳ, τὰ, ὅσαπερ ἂν ἀλλήλοις ταυτοσθενῆ τὴν ἐνέρ- γειαν διαλαχόντα φαίνοιτο. Β. "Ιθι μοι διὰ παραδειγμάτων, ἔπομαι γὰρ οὐ λίαν. Α. Οὐκοῦν εἰμί τοι, καὶ δὴ καὶ ἐρῶ. Ήλιος μὲν γὰρ αὐτό τι καθ᾿ ἑαυτὸ νοεῖταί τε καὶ ἔστι, καὶ ἀν ψκισμένην μέν τινα διέρπει τρίβον, τοῖς τοῦ πεποιη κότος νεύμασι τὸ τῇδε ἔχειν διαλαχών. Καθιεὶς δὲ τὴν ἀκτῖνα, καὶ τῶν ἐπὶ γῆς ἐπαφώμενος, ἐνίησ: μὲν τῆς θερμότητος τὴν αἴσθησιν. Εἰ δὲ δὴ τίνα τε καὶ ποδαπὴν τὴν φύσιν διεκληρώσατο, πολυπραγμο νεῖν ἐθέλοιμεν, ἀνιδρωτὶ κατορθώσομεν. "Οτι γὰρ θερμὸς καὶ πυρώδης, ἅπας όστισοῦν εὐκόλως τῶν γε ἅπαξ μετεσχηκότων περινοήσειεν ἂν τὴν ἐξ αὐτοῦ προεκκύπτουσαν καὶ προχεομένην ἀκτῖνα θερμὴν, παραλαβὼν εἰς ἀπόδειξιν. Β. Εὖ λέγεις. Συνήσει γὰρ οὖν, ἐπείτοι καὶ ἀτα- λαίπωρον τὸ χρῆμά ἐστιν. Α. Εἶτα πῶς ἐκεῖνο λοιπὸν τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν οὐκ ἐμφανές; Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Ὅτι τῆς ἡλίου φύσεως, ἥτις ποτέ ἐστιν, έτερα $799 S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. arduum. Qui enin aliter quain per Spiritum san- ctum, qui nos divinis gratiis per seipsum implet, et ineffabilis naturæ reddit participes? Sic enim ali- cubi Salvatoris discipulus inft : c In hoc cognosci- mus quod in nobis est, quia de Spiritu suo dedit nobis st. B. Per unum igitur Spíritum sanctum illa ab utro- que plenitudo perficitur, non seorsim? A. Sane quidem, Hermia. Quod autem cogit nos ut te percontemur, et urgeamus quo pacto fiat per unum Spiritum illa utriusque operatio quæ ad ple- nitudinem pertinet, illud est, opinor. B. Quodnam, amabo te? A. Intelligis quippe, ut auguror, quod cum non similem nacti sint invicem naturam (maxime cum Filius substantialiter minor sit, ut nescio quo modo illi somniant), si operati fuerint aliquid in no- bis, non æquali et eodem per omnia modo perfecta esse forsan censebuntur quæ illi operati fuerint. Præterea quomodo per unum sanctum Spiritum illa utriusque in nobis erit plenitudo, qui nequaquam ministratorio modo quæ alterius sunt propria in no- bis signat, et ministri vices in nobis implet, sed tanquam in propria natura etiam utriusque plenitu- dinem habet? B. Consultissinie loqueris. Hoc enim mihi utique obversatur animo. B A. Eo itaque disputationis hujusce conatus omnis convertatur. Dicam vero quod id omne quod per C seipsum alicujus communionein aliis infert, neu- tiquam a naturali cuin illo conjunctione recedet, sed ita operabitur quasi forsan esset etiam illud. Necessaria enimn, opinor, ad substantialem identi- tatem illa composita sunt lege, quæcunque ejus- dem virtutis operationem mutuo nacta videntur. B. Exemplis utere quæso : non enim assequor. A. Pergo itaque, et jam aggredior. Sol ipse ali- quid per se intelligitur et est, et sublime percurrit iter, factoris nutu eam sortein nactus. Deniittens autem radios, terrasque lambens, sensum caloris infundit. Quod si anxie perscrutari velimus, quam et qualem naturam sortitus sit, citra laborem id D præstabimus. Calidum enim et ignitum esse quivis in animum facile induxerit qui semel eo sit usus, ad ¡d demonstrandum assumpto radio calido, qui ex ipso procedit ac profunditur. B. Recte dicis. Intelliget quippe, cum res ipsa difficultate careat. A. Jam qui fit ut illud demum cordatis homini- bus manifestum non sit? B. Quidnam illud ais? A. Alterius naturæ non esse a solis natura, quæ. *8 | Joan. iv, 13.

φυὲς οἱ τί που τὸ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον εἰς τὰ τῆς αἰσθήσεως δεκτικά. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι τὸ ἑνερ- γεῖν ἐκεῖνος, μὴ οὐχὶ τὴν ἡλίου φύσιν τῆς ἰδίας ἐκ- δρομῆς ῥίζαν ὥσπερ τινὰ καὶ μητέρα λαχὸν, ἵν᾿ ἐξ ὧν εἶναι πεπίστευται, τῆς τοῦ προέντος οὐσίας ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν ποιότητα ἐκφαίνοιτο; Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι. Α. Ιτέον δὴ οὖν ἐπ' αὐτὴν ἤδη πως τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, καὶ περιεργότερον βασανίζοντες, ἐκεῖνο διασκεψώμεθα, οὐκ ἐξαγωνίοις τισὶν ἐπιθρώ σκοντες λόγοις, καιροῦ δὲ διέρπειν ἐφ' ἕτερα πρεπω δέστατα παραθήγοντος, πότερόν ποτε Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα συντετάξεται, καὶ ἐν τῇ μια τῆς θεότητος φύσει καταγραπτέον, ἢ μή; Β. Ενα φασὶν ἀληθινὸν εἶναι Θεὸν, τὸν Πατέρα, ἐπαριθμοῦσι δὲ αὐτῷ τὸ σύμπαν, οὐδένα. Α. Οὐκοῦν ἐξωσθήσεται κατ' αὐτοὺς τῆς ἀληθοῦς θεότητος σὺν Υἱῷ καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ εἰς τὴν τῶν γε- γονότων ἀπολισθήσει πληθύν, καὶ ὁμοφυὲς μὲν ἔσται κατ' αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, τῆς δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ὡς ποῤῥω- τάτω. Ποῖος οὖν ἔτι Θεὸς ἐν ἡμῖν εἰ καὶ ἐναυλίζοιτο τοῖς βαπτιζομένοις, καὶ ἐγκατοικήσαι τὸ Πνεῦμα, παραδεικνύντων ἐκεῖνοι. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲν αὐτοὶ φαῖεν ἂν, καθάπερ ἐγᾦμαι. Τῆς γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος την μέθεξιν, οὐκ ἄν τις ὅλοι ποτὲ διὰ γενητοῦ τοῦ Πνεύματος, ἐπεὶ μὴ τοῦτο ἐκείνου μέθεξις φυσική. Λείπεται τοίνυν εἰπεῖν, ὡς εἴη μὲν μόνος ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, καίτοι κατ' ἐκείνους ὠνομασμένος ἑτεροφυής, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκβεβηκώς, διά τε τοῦτο τῇ κτίσει συναριθμούμενος. Κτίσις οὖν ἐν ἡμῖν, οὐκ ἔτι Θεὸς, καὶ διὰ κτιστοῦ τοῦ Πνεύματος, καταπλουτεῖ τὸν ἁγια σμὸν ἡ κτίσις, οὐδὲν ἔχουσα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός. Εἰ δὲ δὴ μεθέντες τουτί, παρατρέποιντο πρὸς τὸ ἄμεινον, καὶ Θεὸν εἶναι λέγοιεν τὸν Υἱόν, φρα ζόντων ἐκεῖνο, πότερα θεῶν ἐν ἡμῖν ἔσται δυάς, ἐγκατοικισθέντων ἡμῖν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, γοῦν εἰς τε καὶ μόνος; Εφη γὰρ ὁ Χριστός· « Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρεῖ, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. » Β. Δύο μὲν, οἶμαι, θεούς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοὺς ἐκεί νους ἐλέσθαι νοεῖν· τετράψονται δὲ ἴσως, πρός γε τὸ εὐθὺ καὶ ἀμωμήτως ἔχον, Θεὸν ἐν ἡμῖν ἕνα διδόντες, τὸν ἀληθινόν τε καὶ φύσει, προσθεῖεν δ' ἂν ἴσως αυτ τοὶ τὸν Πατέρα καὶ μόνον. Α. Οὐκοῦν ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ήδη πως ἐκεῖνο φάναι τολμᾷν, ὡς εἴπερ ἐστὶν εἷς ἐν ἡμῖν καὶ μόνος Θεός ὁ Πατήρ, συνεισβαλεῖ μὲν, οὐκέτι χρησίμως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ περιττῶς ὁ Υἱός, καίτοι τὸ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς, οὐκ ἔχων, ὄχλος δὲ ὥσπερ εἰκαῖος ἐν ἡμῖν ἔσται τυχόν, ἡ παρ' αὐτοῦ πλήρωσις. Είη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἐν κόσμῳ τῷ καθήκοντι τετελεσμένα τὰ τῆς εὐκαίρου συνεισδρομής. Ναοὶ γὰρ εἴπερ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὗ τί που θεῶν ἐξιτητέον τῆς ἁπάντων καρδίας, ἐπιφωνείτω τίς ἤδη τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ τί Χιν, 23. η DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A cunque illa sit, id quod ex ipso profunditur in ea Joan. quæ sunt'sensus capacia. Quo enim alio pacto vim suam exsererel, misi veluti radicem quamdam ac matrem emissionis suæ naturam solis haberet, ut ex eo quod esse creditur totam in seipso emittentis substantiæ qualitatem habere videatur ? B. Non alio sane. A. Ad ipsam ergo demum sancti Spiritus natu- ram veniamus, eamque accurate consideremus, non excurrentes extra propositum, sed tempore nos ad res maxime congruas hortante : utrum vi- delicet Patri et Filio sit connumerandus, et in una deitatis natura conscribendus, annon ? B. Unuin aiunt esse verum Deum Patrem: huic D vero annumerant plane neminem. C A. Igitur ex eorum sententia a vera deitate ex- cludetur etiam una cum Filio Spiritns, et in crea- turarum numerum amandabitur, atque ejusdem naturæ quidem erit cum Filio, sicuti opinantur, quod ad creationis rationen attinet, sed a Dei et Patris substantia longissime distabit. Ostendant igitur illi ecquis tandem Deus sit in nobis, si iu baptizatis habitat ac diversatur Spiritus. De Deo enim ac Patre nihil ipsi dixerint, ut reor. Natu- ralis enim ac veræ deitatis participationem nemo demum per creatum Spiritum acceperit, siquidem hoc non esset illius naturalis participatio. Restat igitur dicendum, solum quidem in nobis esse Fi- lium, quamvis, ut illi volunt, dictus sit alterius naturæ et ex Dei ac Patris substantia egressus, atque ob id creaturæ connumeratus. Creatura igitur in nobis est, non jam Deus, et per creatum Spiri- tum sanctificatione locupletatur creatura, nihil habens a Deo et Patre. Sin autein, hoc præter- misso, ad saniorem mentem revertantur, et Deum esse dicant Filium, respondeant utrum in nobis futura sit deorum dualitas, Patre et Filio in nobis habitantibus, an unus ac solus? Dicebat enim Christus : c Si quis diligit me, sermonem meum servat, et Pater meus diliget ipsum, et ad eum ve- niemus, et mansionem apud eum faciemus” . , . B. Duos esse deos ne illos quidem ipsos censere autumo : sed convertentur forsan ad rectam incul- patamque fidem, fatelunturque Deum in nobis unum esse verum illum et naturalem, sed forsan addiderint, Patrem ac solum. A. Itaque necesse est ut vel inviti illud quodam- modo dicere audeamus quod cum unus sit in nobis ac solus Deus Pater, non jam utiliter, sed superflue potius una se ingeret Filius, cum Deus verus non sit, inanisque forte numerus futurus est in nobis ejus plenitudo. Quinetiam minus quam par est rite, et opportune fiet ille congressus. Nam templa Dei cum simus, ac non deorum, de omnium corde egrediendum est tandem Filio, exclamat ali- quis : imo vero cur plane denuntiat principio se

φυὲς οἱ τί που τὸ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον εἰς τὰ τῆς αἰσθήσεως δεκτικά. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι τὸ ἑνερ- γεῖν ἐκεῖνος, μὴ οὐχὶ τὴν ἡλίου φύσιν τῆς ἰδίας ἐκ- δρομῆς ῥίζαν ὥσπερ τινὰ καὶ μητέρα λαχὸν, ἵν᾿ ἐξ ὧν εἶναι πεπίστευται, τῆς τοῦ προέντος οὐσίας ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν ποιότητα ἐκφαίνοιτο; Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι. Α. Ιτέον δὴ οὖν ἐπ' αὐτὴν ἤδη πως τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, καὶ περιεργότερον βασανίζοντες, ἐκεῖνο διασκεψώμεθα, οὐκ ἐξαγωνίοις τισὶν ἐπιθρώ σκοντες λόγοις, καιροῦ δὲ διέρπειν ἐφ' ἕτερα πρεπω δέστατα παραθήγοντος, πότερόν ποτε Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα συντετάξεται, καὶ ἐν τῇ μια τῆς θεότητος φύσει καταγραπτέον, ἢ μή; Β. Ενα φασὶν ἀληθινὸν εἶναι Θεὸν, τὸν Πατέρα, ἐπαριθμοῦσι δὲ αὐτῷ τὸ σύμπαν, οὐδένα. Α. Οὐκοῦν ἐξωσθήσεται κατ' αὐτοὺς τῆς ἀληθοῦς θεότητος σὺν Υἱῷ καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ εἰς τὴν τῶν γε- γονότων ἀπολισθήσει πληθύν, καὶ ὁμοφυὲς μὲν ἔσται κατ' αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, τῆς δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ὡς ποῤῥω- τάτω. Ποῖος οὖν ἔτι Θεὸς ἐν ἡμῖν εἰ καὶ ἐναυλίζοιτο τοῖς βαπτιζομένοις, καὶ ἐγκατοικήσαι τὸ Πνεῦμα, παραδεικνύντων ἐκεῖνοι. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲν αὐτοὶ φαῖεν ἂν, καθάπερ ἐγᾦμαι. Τῆς γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος την μέθεξιν, οὐκ ἄν τις ὅλοι ποτὲ διὰ γενητοῦ τοῦ Πνεύματος, ἐπεὶ μὴ τοῦτο ἐκείνου μέθεξις φυσική. Λείπεται τοίνυν εἰπεῖν, ὡς εἴη μὲν μόνος ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, καίτοι κατ' ἐκείνους ὠνομασμένος ἑτεροφυής, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκβεβηκώς, διά τε τοῦτο τῇ κτίσει συναριθμούμενος. Κτίσις οὖν ἐν ἡμῖν, οὐκ ἔτι Θεὸς, καὶ διὰ κτιστοῦ τοῦ Πνεύματος, καταπλουτεῖ τὸν ἁγια σμὸν ἡ κτίσις, οὐδὲν ἔχουσα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός. Εἰ δὲ δὴ μεθέντες τουτί, παρατρέποιντο πρὸς τὸ ἄμεινον, καὶ Θεὸν εἶναι λέγοιεν τὸν Υἱόν, φρα ζόντων ἐκεῖνο, πότερα θεῶν ἐν ἡμῖν ἔσται δυάς, ἐγκατοικισθέντων ἡμῖν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, γοῦν εἰς τε καὶ μόνος; Εφη γὰρ ὁ Χριστός· « Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρεῖ, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. » Β. Δύο μὲν, οἶμαι, θεούς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοὺς ἐκεί νους ἐλέσθαι νοεῖν· τετράψονται δὲ ἴσως, πρός γε τὸ εὐθὺ καὶ ἀμωμήτως ἔχον, Θεὸν ἐν ἡμῖν ἕνα διδόντες, τὸν ἀληθινόν τε καὶ φύσει, προσθεῖεν δ' ἂν ἴσως αυτ τοὶ τὸν Πατέρα καὶ μόνον. Α. Οὐκοῦν ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ήδη πως ἐκεῖνο φάναι τολμᾷν, ὡς εἴπερ ἐστὶν εἷς ἐν ἡμῖν καὶ μόνος Θεός ὁ Πατήρ, συνεισβαλεῖ μὲν, οὐκέτι χρησίμως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ περιττῶς ὁ Υἱός, καίτοι τὸ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς, οὐκ ἔχων, ὄχλος δὲ ὥσπερ εἰκαῖος ἐν ἡμῖν ἔσται τυχόν, ἡ παρ' αὐτοῦ πλήρωσις. Είη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἐν κόσμῳ τῷ καθήκοντι τετελεσμένα τὰ τῆς εὐκαίρου συνεισδρομής. Ναοὶ γὰρ εἴπερ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὗ τί που θεῶν ἐξιτητέον τῆς ἁπάντων καρδίας, ἐπιφωνείτω τίς ἤδη τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ τί Χιν, 23. η DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A cunque illa sit, id quod ex ipso profunditur in ea Joan. quæ sunt'sensus capacia. Quo enim alio pacto vim suam exsererel, misi veluti radicem quamdam ac matrem emissionis suæ naturam solis haberet, ut ex eo quod esse creditur totam in seipso emittentis substantiæ qualitatem habere videatur ? B. Non alio sane. A. Ad ipsam ergo demum sancti Spiritus natu- ram veniamus, eamque accurate consideremus, non excurrentes extra propositum, sed tempore nos ad res maxime congruas hortante : utrum vi- delicet Patri et Filio sit connumerandus, et in una deitatis natura conscribendus, annon ? B. Unuin aiunt esse verum Deum Patrem: huic D vero annumerant plane neminem. C A. Igitur ex eorum sententia a vera deitate ex- cludetur etiam una cum Filio Spiritns, et in crea- turarum numerum amandabitur, atque ejusdem naturæ quidem erit cum Filio, sicuti opinantur, quod ad creationis rationen attinet, sed a Dei et Patris substantia longissime distabit. Ostendant igitur illi ecquis tandem Deus sit in nobis, si iu baptizatis habitat ac diversatur Spiritus. De Deo enim ac Patre nihil ipsi dixerint, ut reor. Natu- ralis enim ac veræ deitatis participationem nemo demum per creatum Spiritum acceperit, siquidem hoc non esset illius naturalis participatio. Restat igitur dicendum, solum quidem in nobis esse Fi- lium, quamvis, ut illi volunt, dictus sit alterius naturæ et ex Dei ac Patris substantia egressus, atque ob id creaturæ connumeratus. Creatura igitur in nobis est, non jam Deus, et per creatum Spiri- tum sanctificatione locupletatur creatura, nihil habens a Deo et Patre. Sin autein, hoc præter- misso, ad saniorem mentem revertantur, et Deum esse dicant Filium, respondeant utrum in nobis futura sit deorum dualitas, Patre et Filio in nobis habitantibus, an unus ac solus? Dicebat enim Christus : c Si quis diligit me, sermonem meum servat, et Pater meus diliget ipsum, et ad eum ve- niemus, et mansionem apud eum faciemus” . , . B. Duos esse deos ne illos quidem ipsos censere autumo : sed convertentur forsan ad rectam incul- patamque fidem, fatelunturque Deum in nobis unum esse verum illum et naturalem, sed forsan addiderint, Patrem ac solum. A. Itaque necesse est ut vel inviti illud quodam- modo dicere audeamus quod cum unus sit in nobis ac solus Deus Pater, non jam utiliter, sed superflue potius una se ingeret Filius, cum Deus verus non sit, inanisque forte numerus futurus est in nobis ejus plenitudo. Quinetiam minus quam par est rite, et opportune fiet ille congressus. Nam templa Dei cum simus, ac non deorum, de omnium corde egrediendum est tandem Filio, exclamat ali- quis : imo vero cur plane denuntiat principio se

φυὲς οἱ τί που τὸ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον εἰς τὰ τῆς αἰσθήσεως δεκτικά. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἔχοι τὸ ἑνερ- γεῖν ἐκεῖνος, μὴ οὐχὶ τὴν ἡλίου φύσιν τῆς ἰδίας ἐκ- δρομῆς ῥίζαν ὥσπερ τινὰ καὶ μητέρα λαχὸν, ἵν᾿ ἐξ ὧν εἶναι πεπίστευται, τῆς τοῦ προέντος οὐσίας ὅλην ἔχον ἐν ἑαυτῷ τὴν ποιότητα ἐκφαίνοιτο; Β. Οὐχ ἑτέρως ἂν ἔχοι. Α. Ιτέον δὴ οὖν ἐπ' αὐτὴν ἤδη πως τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος φύσιν, καὶ περιεργότερον βασανίζοντες, ἐκεῖνο διασκεψώμεθα, οὐκ ἐξαγωνίοις τισὶν ἐπιθρώ σκοντες λόγοις, καιροῦ δὲ διέρπειν ἐφ' ἕτερα πρεπω δέστατα παραθήγοντος, πότερόν ποτε Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα συντετάξεται, καὶ ἐν τῇ μια τῆς θεότητος φύσει καταγραπτέον, ἢ μή; Β. Ενα φασὶν ἀληθινὸν εἶναι Θεὸν, τὸν Πατέρα, ἐπαριθμοῦσι δὲ αὐτῷ τὸ σύμπαν, οὐδένα. Α. Οὐκοῦν ἐξωσθήσεται κατ' αὐτοὺς τῆς ἀληθοῦς θεότητος σὺν Υἱῷ καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ εἰς τὴν τῶν γε- γονότων ἀπολισθήσει πληθύν, καὶ ὁμοφυὲς μὲν ἔσται κατ' αὐτοὺς τῷ Υἱῷ, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, τῆς δὲ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, ὡς ποῤῥω- τάτω. Ποῖος οὖν ἔτι Θεὸς ἐν ἡμῖν εἰ καὶ ἐναυλίζοιτο τοῖς βαπτιζομένοις, καὶ ἐγκατοικήσαι τὸ Πνεῦμα, παραδεικνύντων ἐκεῖνοι. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, οὐδὲν αὐτοὶ φαῖεν ἂν, καθάπερ ἐγᾦμαι. Τῆς γὰρ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος την μέθεξιν, οὐκ ἄν τις ὅλοι ποτὲ διὰ γενητοῦ τοῦ Πνεύματος, ἐπεὶ μὴ τοῦτο ἐκείνου μέθεξις φυσική. Λείπεται τοίνυν εἰπεῖν, ὡς εἴη μὲν μόνος ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, καίτοι κατ' ἐκείνους ὠνομασμένος ἑτεροφυής, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκβεβηκώς, διά τε τοῦτο τῇ κτίσει συναριθμούμενος. Κτίσις οὖν ἐν ἡμῖν, οὐκ ἔτι Θεὸς, καὶ διὰ κτιστοῦ τοῦ Πνεύματος, καταπλουτεῖ τὸν ἁγια σμὸν ἡ κτίσις, οὐδὲν ἔχουσα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρός. Εἰ δὲ δὴ μεθέντες τουτί, παρατρέποιντο πρὸς τὸ ἄμεινον, καὶ Θεὸν εἶναι λέγοιεν τὸν Υἱόν, φρα ζόντων ἐκεῖνο, πότερα θεῶν ἐν ἡμῖν ἔσται δυάς, ἐγκατοικισθέντων ἡμῖν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, γοῦν εἰς τε καὶ μόνος; Εφη γὰρ ὁ Χριστός· « Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρεῖ, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιησόμεθα. » Β. Δύο μὲν, οἶμαι, θεούς, οὐδ᾽ ἂν αὐτοὺς ἐκεί νους ἐλέσθαι νοεῖν· τετράψονται δὲ ἴσως, πρός γε τὸ εὐθὺ καὶ ἀμωμήτως ἔχον, Θεὸν ἐν ἡμῖν ἕνα διδόντες, τὸν ἀληθινόν τε καὶ φύσει, προσθεῖεν δ' ἂν ἴσως αυτ τοὶ τὸν Πατέρα καὶ μόνον. Α. Οὐκοῦν ἀνάγκη καὶ οὐχ ἑκόντας ήδη πως ἐκεῖνο φάναι τολμᾷν, ὡς εἴπερ ἐστὶν εἷς ἐν ἡμῖν καὶ μόνος Θεός ὁ Πατήρ, συνεισβαλεῖ μὲν, οὐκέτι χρησίμως, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ περιττῶς ὁ Υἱός, καίτοι τὸ εἶναι Θεὸς ἀληθινὸς, οὐκ ἔχων, ὄχλος δὲ ὥσπερ εἰκαῖος ἐν ἡμῖν ἔσται τυχόν, ἡ παρ' αὐτοῦ πλήρωσις. Είη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἐν κόσμῳ τῷ καθήκοντι τετελεσμένα τὰ τῆς εὐκαίρου συνεισδρομής. Ναοὶ γὰρ εἴπερ ἐσμὲν τοῦ Θεοῦ, καὶ οὗ τί που θεῶν ἐξιτητέον τῆς ἁπάντων καρδίας, ἐπιφωνείτω τίς ἤδη τῷ Υἱῷ, μᾶλλον δὲ τί Χιν, 23. η DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A cunque illa sit, id quod ex ipso profunditur in ea Joan. quæ sunt'sensus capacia. Quo enim alio pacto vim suam exsererel, misi veluti radicem quamdam ac matrem emissionis suæ naturam solis haberet, ut ex eo quod esse creditur totam in seipso emittentis substantiæ qualitatem habere videatur ? B. Non alio sane. A. Ad ipsam ergo demum sancti Spiritus natu- ram veniamus, eamque accurate consideremus, non excurrentes extra propositum, sed tempore nos ad res maxime congruas hortante : utrum vi- delicet Patri et Filio sit connumerandus, et in una deitatis natura conscribendus, annon ? B. Unuin aiunt esse verum Deum Patrem: huic D vero annumerant plane neminem. C A. Igitur ex eorum sententia a vera deitate ex- cludetur etiam una cum Filio Spiritns, et in crea- turarum numerum amandabitur, atque ejusdem naturæ quidem erit cum Filio, sicuti opinantur, quod ad creationis rationen attinet, sed a Dei et Patris substantia longissime distabit. Ostendant igitur illi ecquis tandem Deus sit in nobis, si iu baptizatis habitat ac diversatur Spiritus. De Deo enim ac Patre nihil ipsi dixerint, ut reor. Natu- ralis enim ac veræ deitatis participationem nemo demum per creatum Spiritum acceperit, siquidem hoc non esset illius naturalis participatio. Restat igitur dicendum, solum quidem in nobis esse Fi- lium, quamvis, ut illi volunt, dictus sit alterius naturæ et ex Dei ac Patris substantia egressus, atque ob id creaturæ connumeratus. Creatura igitur in nobis est, non jam Deus, et per creatum Spiri- tum sanctificatione locupletatur creatura, nihil habens a Deo et Patre. Sin autein, hoc præter- misso, ad saniorem mentem revertantur, et Deum esse dicant Filium, respondeant utrum in nobis futura sit deorum dualitas, Patre et Filio in nobis habitantibus, an unus ac solus? Dicebat enim Christus : c Si quis diligit me, sermonem meum servat, et Pater meus diliget ipsum, et ad eum ve- niemus, et mansionem apud eum faciemus” . , . B. Duos esse deos ne illos quidem ipsos censere autumo : sed convertentur forsan ad rectam incul- patamque fidem, fatelunturque Deum in nobis unum esse verum illum et naturalem, sed forsan addiderint, Patrem ac solum. A. Itaque necesse est ut vel inviti illud quodam- modo dicere audeamus quod cum unus sit in nobis ac solus Deus Pater, non jam utiliter, sed superflue potius una se ingeret Filius, cum Deus verus non sit, inanisque forte numerus futurus est in nobis ejus plenitudo. Quinetiam minus quam par est rite, et opportune fiet ille congressus. Nam templa Dei cum simus, ac non deorum, de omnium corde egrediendum est tandem Filio, exclamat ali- quis : imo vero cur plane denuntiat principio se

Α γὰρ ὅλως καὶ συνεισβάλλειν ἐπαγγέλλεται τὴν ἀρχὴν, Ει ο εἴπερ οὐδεὶς ἔσται συνεισβάλλων, Θεοῦ κατὰ φύσιν ὄντος τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀποχρώντως εὖ μάλα τὸν ἐν ᾧπερ ἂν γένοιτο πληροῦντος ναόν; Οὐκοῦν (ἀνακυ κλήσω γὰρ αὖθις τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον), οὔτε Θεὸς ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος· ἐνεργήσει γὰρ οὐδαμῶς τῆς θείας φύσεως ἐν ἡμῖν τὴν μέθεξιν, τῷ μὴ ἐξ αὐτῆς κατ' ἐκείνους εἶναι· περιττὸς δὲ, ὡς ἔοικε, τῷ ἰδίῳ Πατρὶ συνειστρέχων ὁ Υἱὸς, καὶ οὐδὲν ἔτι τὸ ἀπεῖρ γον εἰπεῖν ἁμαρτοεπή τε καὶ εἰκαιόμυθον τὸν μακά ριον Παῦλον, γεγραφότα σαφῶς, ὅτι Χριστὸς ἐν ἡμῖν ὡς Θεὸς διὰ τοῦ Πατρός, καλοῦντος δι' ἑαυτοῦ πρὸς μέθεξιν τῆς κατὰ φύσιν τε καὶ ἀληθοῦς θεότητος. Β. Λῆρός που ταυτί, καὶ δυσσεβείας εἰς ἄκρον ἥκοντες λόγοι. Α. Διακεισόμεθα τοίνυν, μία μὲν ὅτι θεότητος φύλ σις, ᾗ καὶ τὸ εἶναι κατὰ ἀλήθειαν τοῦθ' ὅπερ ἐστὶ καὶ λέγεται, πάντη τε καὶ πάντως ἔποιτο ἄν, ἔκφυλός γε μὴν οὐκ ἔτι κατ' ἐκείνους ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὡς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός, συντετάξεται τῷ γεγεννηκότι πρὸς ταυτότητα φυσι κήν. Ὧδε γὰρ ἐν ἡμῖν δύο μὲν οὐκ ἔτι θεοὶ νοηθεῖεν ἂν, εἷς δὲ καὶ μόνος ἐν ἁγίᾳ Τριάδι προσκυνούμενος. Οίει τι χρῆναι τούτοις ἐπιτιμᾷν, ἢ ὡς οὐκ εὖ ἔχει πειράσθαι λέγειν ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Αθρει δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ αὐτὸν, ὦ φιλότης, Μωσέα τὸν ἱερώτατον, τῇ ἁπλῇ τε καὶ ἀσυνθέτῳ τοῦ Θεοῦ φύσει, τὸν ἐοικότα προσώπῳ τῷ μὴ ἁπλῷ προς άπτοντα λόγον. Ενεστι γὰρ δὴ κἀντεῦθεν ἀμογητί διασκοπουμένοις ἰδεῖν, τὸ ἐν μιᾷ τῇ θεότητι τριπλούν καθ' ὑπόστασιν. Β. Καὶ μὴν ὅτι ποτέ ἐστιν φῆς, ἐθέλοιμ' ἂν ἐπ αἴειν ἔτι. Φράζε δὴ οὖν μοι σαφέστερον. Α. Η γὰρ οὐχὶ τὸ πρῶτον ἡμῖν τῆς ἑαυτοῦ συγ γραφῆς συντιθεὶς βιβλίον, γενεσιουργὸν μὲν καὶ τεχνίτην τῶν ὅλων, ἀναγράφει τὸν Θεόν; Έφη δὲ, εἰπεῖν ἐπὶ μόνῃ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευῇ, καίτοι τὴν τῶν ἄλλων ἀπάντων ἀποσχεδιάσαντα γένεσιν· • Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Καί τι διὰ μέσου προσρίψας βραχύ • Καὶ ἐποίησεν, ἔφη, τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς, κατ' εξα κόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Β. Μανθάνω. Α. Πύργον δὲ ἀναδείμασθαι τὸν οὐρανομήκη προ τεθυμημένων τινῶν ἐξ ἀποπληξίας ποτέ, ο Δεύτε, φησὶν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τὰς γλώττας. » Τίς δὴ οὖν ὁ λέγων, καὶ τίσιν ἄρα, τὸ, « Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν; Οὐ γὰρ δὴ φαῖεν ἂν, οἶμαι που, τινὲς τῆς τῶν ἁγίων ἀγγέλων δεδεῆσθαι χειρός, ἢ γοῦν ὅλως τῆς παρά του τῶν ὅλως ὄντων συμπνοίας καὶ συνδρομῆς, εἰς τὴ κατισχῦσαι τὸν Θεὸν παραπερᾶναι τὸ δοκοῦν. Πανελ κὲς γάρ που τὸ θεῖόν ἐστι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν, καὶ και ταπλουτοῦν ἐν ἑαυτῷ τὸ, ὅπερ ἂν βούλοιτο κατορ θοῦν εὐκόλως, καὶ αὐτὸ τῶν ὄντων ἐστὶν ἡ πάνα δύναμις. Ὥσπερ γὰρ εἶναι φαμεν σοφίαν αὐτὸ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. una ingressurum, si nullus erit qui una introeat, cum Deus sit secundum naturam Pater, et templum in quo fuerit satis abunde compleat? Proindeque (eadem enim hic iterum repetam) neque Deus in nobis erit per Spiritum, non enim naturæ divinæ participationem in nobis eliciet eo quod ex ipsa non sit, ut illi volunt; superflué autem ul con- stal, una cum Patre concurret Filius, nihilque dicere vetabit blateronem et vaniloquum esse bea- tum Paulum, qui aperte scripsit, Christum in nobis esse, ut Deum per Patrem vocantem per seipsum ad participationem naturalis ac veræ deitatis ". B. Nugæ sunt isthæc, et summæ impietatis ora- Lio. A. Statuemus ergo unam esse deitatis naturamn, quam necesse sit esse id quod est, ac dicitur : ne- que porro alienum, ut illi volunt, a Patre Filium, sed ex ipso et in ipso Deum verum exsistere, iden- titate naturali cum Patre præditum. Sic enim in nobis non jam duo censebuntur esse dii, sed unus ac solus in sancta Trinitate adorandus. An repre- hendendum aliquid in his existimas, aut perpe- ram se habere dicis? B. Nequaquam. A. Considera ergo, si placet, etiam ipsum san- ctissimum Moysem, o carum caput, simplici et incompositæ Dei naturæ orationem personæ non simplici convenientem tribuere. Considerant enim vel hinc nullo negotio patebit illa secundum hypo- stasim in una deitate Trinitas. B. Sane velim audire amplius quidnam sit iluð quod ais. Mihi ergo illud clarius edissere. A. Annon Moyses primo historiæ suæ libro sta- tim auctorem et opificem rerum omnium scribit esse Deum ? Ait autem de sola hominis creatione dixisse (nam res cæteras sine deliberatione fece- Fat) : « Faciamus hominem ad iunaginen nostram, et ad similitudinem ". » paucis interpositis : ● Et fecit, inquit, hominem Deus, ad imaginem . Dei fecit illumn 3. B. Capio. B A. Cùm autem turrim nonnulli quondam ad cœ- D Jum usque exstruere per summam stultitiam sla- tuissent : « Venite, inquit universi Deus, et descen- dentes confundamus ibi linguam eorum "., Quis igitur et quibus dicit illud, Venite, et de- scendentes confundamus? › Non enim dicet quis- piam, opinor, sauctorum angeloram manu opus habuisse, aut ullius omnino rei conspiratione atque concursu Deum, ut quod volebat posset perficere. Divina enim vis cunctipotens est, et efficere facile quodcunque statuerit, in se habet, et ipse Dens rerum vis tota est. Quemadmodam enim dicimus ipsum esse sapientiam ac vitam, nec posse quid- Rom. viii, 9. "Gen, 1, 26. es ibid. 27. Gell. XI, 7.

Α γὰρ ὅλως καὶ συνεισβάλλειν ἐπαγγέλλεται τὴν ἀρχὴν, Ει ο εἴπερ οὐδεὶς ἔσται συνεισβάλλων, Θεοῦ κατὰ φύσιν ὄντος τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀποχρώντως εὖ μάλα τὸν ἐν ᾧπερ ἂν γένοιτο πληροῦντος ναόν; Οὐκοῦν (ἀνακυ κλήσω γὰρ αὖθις τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον), οὔτε Θεὸς ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος· ἐνεργήσει γὰρ οὐδαμῶς τῆς θείας φύσεως ἐν ἡμῖν τὴν μέθεξιν, τῷ μὴ ἐξ αὐτῆς κατ' ἐκείνους εἶναι· περιττὸς δὲ, ὡς ἔοικε, τῷ ἰδίῳ Πατρὶ συνειστρέχων ὁ Υἱὸς, καὶ οὐδὲν ἔτι τὸ ἀπεῖρ γον εἰπεῖν ἁμαρτοεπή τε καὶ εἰκαιόμυθον τὸν μακά ριον Παῦλον, γεγραφότα σαφῶς, ὅτι Χριστὸς ἐν ἡμῖν ὡς Θεὸς διὰ τοῦ Πατρός, καλοῦντος δι' ἑαυτοῦ πρὸς μέθεξιν τῆς κατὰ φύσιν τε καὶ ἀληθοῦς θεότητος. Β. Λῆρός που ταυτί, καὶ δυσσεβείας εἰς ἄκρον ἥκοντες λόγοι. Α. Διακεισόμεθα τοίνυν, μία μὲν ὅτι θεότητος φύλ σις, ᾗ καὶ τὸ εἶναι κατὰ ἀλήθειαν τοῦθ' ὅπερ ἐστὶ καὶ λέγεται, πάντη τε καὶ πάντως ἔποιτο ἄν, ἔκφυλός γε μὴν οὐκ ἔτι κατ' ἐκείνους ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ' ὡς ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ Θεὸς ὑπάρχων ἀληθινός, συντετάξεται τῷ γεγεννηκότι πρὸς ταυτότητα φυσι κήν. Ὧδε γὰρ ἐν ἡμῖν δύο μὲν οὐκ ἔτι θεοὶ νοηθεῖεν ἂν, εἷς δὲ καὶ μόνος ἐν ἁγίᾳ Τριάδι προσκυνούμενος. Οίει τι χρῆναι τούτοις ἐπιτιμᾷν, ἢ ὡς οὐκ εὖ ἔχει πειράσθαι λέγειν ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Αθρει δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ αὐτὸν, ὦ φιλότης, Μωσέα τὸν ἱερώτατον, τῇ ἁπλῇ τε καὶ ἀσυνθέτῳ τοῦ Θεοῦ φύσει, τὸν ἐοικότα προσώπῳ τῷ μὴ ἁπλῷ προς άπτοντα λόγον. Ενεστι γὰρ δὴ κἀντεῦθεν ἀμογητί διασκοπουμένοις ἰδεῖν, τὸ ἐν μιᾷ τῇ θεότητι τριπλούν καθ' ὑπόστασιν. Β. Καὶ μὴν ὅτι ποτέ ἐστιν φῆς, ἐθέλοιμ' ἂν ἐπ αἴειν ἔτι. Φράζε δὴ οὖν μοι σαφέστερον. Α. Η γὰρ οὐχὶ τὸ πρῶτον ἡμῖν τῆς ἑαυτοῦ συγ γραφῆς συντιθεὶς βιβλίον, γενεσιουργὸν μὲν καὶ τεχνίτην τῶν ὅλων, ἀναγράφει τὸν Θεόν; Έφη δὲ, εἰπεῖν ἐπὶ μόνῃ τῇ τοῦ ἀνθρώπου κατασκευῇ, καίτοι τὴν τῶν ἄλλων ἀπάντων ἀποσχεδιάσαντα γένεσιν· • Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. » Καί τι διὰ μέσου προσρίψας βραχύ • Καὶ ἐποίησεν, ἔφη, τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς, κατ' εξα κόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Β. Μανθάνω. Α. Πύργον δὲ ἀναδείμασθαι τὸν οὐρανομήκη προ τεθυμημένων τινῶν ἐξ ἀποπληξίας ποτέ, ο Δεύτε, φησὶν ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τὰς γλώττας. » Τίς δὴ οὖν ὁ λέγων, καὶ τίσιν ἄρα, τὸ, « Δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν; Οὐ γὰρ δὴ φαῖεν ἂν, οἶμαι που, τινὲς τῆς τῶν ἁγίων ἀγγέλων δεδεῆσθαι χειρός, ἢ γοῦν ὅλως τῆς παρά του τῶν ὅλως ὄντων συμπνοίας καὶ συνδρομῆς, εἰς τὴ κατισχῦσαι τὸν Θεὸν παραπερᾶναι τὸ δοκοῦν. Πανελ κὲς γάρ που τὸ θεῖόν ἐστι πρὸς πᾶν ὁτιοῦν, καὶ και ταπλουτοῦν ἐν ἑαυτῷ τὸ, ὅπερ ἂν βούλοιτο κατορ θοῦν εὐκόλως, καὶ αὐτὸ τῶν ὄντων ἐστὶν ἡ πάνα δύναμις. Ὥσπερ γὰρ εἶναι φαμεν σοφίαν αὐτὸ καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. una ingressurum, si nullus erit qui una introeat, cum Deus sit secundum naturam Pater, et templum in quo fuerit satis abunde compleat? Proindeque (eadem enim hic iterum repetam) neque Deus in nobis erit per Spiritum, non enim naturæ divinæ participationem in nobis eliciet eo quod ex ipsa non sit, ut illi volunt; superflué autem ul con- stal, una cum Patre concurret Filius, nihilque dicere vetabit blateronem et vaniloquum esse bea- tum Paulum, qui aperte scripsit, Christum in nobis esse, ut Deum per Patrem vocantem per seipsum ad participationem naturalis ac veræ deitatis ". B. Nugæ sunt isthæc, et summæ impietatis ora- Lio. A. Statuemus ergo unam esse deitatis naturamn, quam necesse sit esse id quod est, ac dicitur : ne- que porro alienum, ut illi volunt, a Patre Filium, sed ex ipso et in ipso Deum verum exsistere, iden- titate naturali cum Patre præditum. Sic enim in nobis non jam duo censebuntur esse dii, sed unus ac solus in sancta Trinitate adorandus. An repre- hendendum aliquid in his existimas, aut perpe- ram se habere dicis? B. Nequaquam. A. Considera ergo, si placet, etiam ipsum san- ctissimum Moysem, o carum caput, simplici et incompositæ Dei naturæ orationem personæ non simplici convenientem tribuere. Considerant enim vel hinc nullo negotio patebit illa secundum hypo- stasim in una deitate Trinitas. B. Sane velim audire amplius quidnam sit iluð quod ais. Mihi ergo illud clarius edissere. A. Annon Moyses primo historiæ suæ libro sta- tim auctorem et opificem rerum omnium scribit esse Deum ? Ait autem de sola hominis creatione dixisse (nam res cæteras sine deliberatione fece- Fat) : « Faciamus hominem ad iunaginen nostram, et ad similitudinem ". » paucis interpositis : ● Et fecit, inquit, hominem Deus, ad imaginem . Dei fecit illumn 3. B. Capio. B A. Cùm autem turrim nonnulli quondam ad cœ- D Jum usque exstruere per summam stultitiam sla- tuissent : « Venite, inquit universi Deus, et descen- dentes confundamus ibi linguam eorum "., Quis igitur et quibus dicit illud, Venite, et de- scendentes confundamus? › Non enim dicet quis- piam, opinor, sauctorum angeloram manu opus habuisse, aut ullius omnino rei conspiratione atque concursu Deum, ut quod volebat posset perficere. Divina enim vis cunctipotens est, et efficere facile quodcunque statuerit, in se habet, et ipse Dens rerum vis tota est. Quemadmodam enim dicimus ipsum esse sapientiam ac vitam, nec posse quid- Rom. viii, 9. "Gen, 1, 26. es ibid. 27. Gell. XI, 7.

ζωὴν, καὶ οὐκ ἄν τι δύναιτο διαζῇν, ἡ γοῦν τῶν σο- Δ φίας μετασχεῖν ἀγαθῶν, μὴ οὐχὶ παρ' αὐτοῦ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς ἀναβρύουσαν ἔχον την χορηγίαν, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον οὐκ ἂν ἕλοι τι τῶν ὄντων ἰσχὺν, οὐδ᾽ ἂν εἰς τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν προήχοι ποτέ, μὴ οὐχὶ παρὰ τῆς τῶν ὅλων ἰσχύος εἰς τοῦτο ἡγμέ νον. Ἐξέσται δὴ οὖν ἀδιαβλήτως εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἀγγέλοις, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶ δυνάμεσι λογικαῖς, τὸ, ο Δεῦτε, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας, ο ἔφη Θεός, ἀλλ᾽ οἷονεί πως ὡς ἐν ἁπλῇ κινήσει φύσεως μιᾶς ἑαυτήν. . . εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισι διεδόνησέ πως ἡ ἁγία Τριάς, ἐπείτοι καὶ μόνης δημιουργικῆς ἐξουσίας ἔργον ἦν, καὶ γλώττης εύρυθμον κίνημα μεταπλάσαι πρὸς τὸ δοκοῦν, καὶ λόγου φύσιν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐν ἡμῖν, ἐξ ἁπλῆς τῆς τότε φωνῆς, εἰς πολυειδῆ καὶ πολυηχεστέραν Β ἁπλῶσαι διεκδρομὴν, ὥστε καὶ ἀήθη τινὰ καὶ οὐ πάλαι διεγνωσμένον οἶμον ἐλθεῖν, τὸν ἑκάστου τῶν διεστραμμένων παρασκευάσαι νοῦν. Ἵνα τοίνυν ἔχοι- μεν ἐννοεῖν, ὡς ἥκιστα μὲν ἀγγέλων, αὐτουργίας δὲ μᾶλλον κατόρθωμα θεϊκῆς τὸ δρώμενον ἦν, τὸν • Δεῦτε, ο φησὶν αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἡ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως τὴν ἀνθρώπου φύσιν δια μεμορφῶσθαι πρὸς Θεὸν οἰηθεῖεν ἄν ; τὴν τίνος ἐροῦ- σιν ἐνσεσημάνθαι τοῖς ἐπὶ γῆς εἰκόνα; Β. Τί γάρ, εἰ λέγοιεν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ; Α. Αλλ' εἰ δὴ μόνον φαῖεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, πρὸς ἐσχάτην ἀθλιότητα κατοικήσονται λογισμών. Β. Τίνα τρόπον ; Α. Πρῶτον μὲν, ὅτι τὸ, « Ποιήσωμεν, » καὶ μὴν καὶ τὸ, ε κατ᾿ εἰκόνα τὴν ἡμετέραν. » οὐχ ἐνὶ προσο ώπῳ, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο. Προς δέ γε τούτῳ, φαμὲν ἐκεῖνο διενθυμούμενοι. Τὸ ἀναμορφούμενον, διαμαρτούσης αὐτῷ τῆς πρώτης Ιδέας, καὶ λελωβημένης εἰς τὸ ἀκαλλές, ἆρ᾽ οὐκ εἰς ἐκεῖνο καθηκόντως ὑπονοστήσειεν ἂν, πρὸς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τὸ ἐκ τοῦ πεπηρῶσθαι βλάβος ἀπο- πεμψάμενον, ἐπὶ τὴν ἀλώβητον τῆς φύσεως ὄψιν ἀναθρώσκει πάλιν; Β. Πως δὴ φής; Α. Πεύσῃ τοι καὶ μάλα σαφῶς· φράσω γὰρ ὡς Ενι. Εἴ τις τῶν ἄριστα καὶ τελείως ἐξησκηκότων ἐπι· στήμην, φέρε εἰπεῖν τὴν χαλκουργικὴν, ἀνδριάντα διατεχνήσαιτο, μορφὴν ἐγχαράξας τὴν ἰδίαν αὐτῷ, ὁ δὲ, τῆς ἕδρας ὑπό τοῦ τῶν διεφθονηκότων έκμεμο χλευμένος, πεσών τε καταδουπήσειε, καταπηρωθείη σε ούτω, καὶ μεταθεῖτο πρὸς τὸ ἀκαλλές· εἶτα τὸ χρήμα οὐ φορητόν ποιοῖτο τυχὸν ὁ τοῦδε τεχνίτης, βούλοιτό τε τὸν τοῦ κατασιναμένου κατατῆξαι φθό νον, ἀγριωτέρα φλογι, καὶ δὴ μεταπλάττοι πρὸς εἶ δος αὖθις τὸ ἐν ἀρχαῖς τὸ τέχνημα, τὰ ἐκ τοῦ πεπη- ρώσθαι βλάβη περιελών· ἄρα ἄν σοι δόξαι φρονεῖν τὴν ἑτέρου του μεταστοιχειώσει μορφήν ; Β. Οὐ πάνυ. Α. Εντιθείς γε μὴν τὸ εἶδος αὐτῷ τὸ ἐν ἀρχαῖς, ανεμόρφωσέ τα κατὰ ἀλήθειαν, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῷ πάλιν ἐνεχάραξεν εἰκόνα; ὀρθῶς, εἰ τὸ οἰκεῖον εἶδος ἀφεὶς, ἀτεχνῶς αὐτὸ πρὸς DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. ipso velut a fonte scaturiente id accipiat : eodem, opinor, modo nibil robur habiturum est, nec recto quidquam perficiet, nisi ab illa virtute rerum om- nium eo adducatur. Licebit igitur vere et inculpate asserere Deum non angelis aut aliis quibusdam virtutibus rationalibus dixisse illud, Venite, et descendentes confundamus linguas eorum,, sed velut in simplici motione naturæ unius sanctam Trinitatem seipsam ad operandum aliquid quodam- modo excitasse, cum unius quoque virtutis crea- tricis opus esset, et linguæ motum concinnum pro arbitratu mulasse, et sermonis quotidiani et fami- Haris naturam ex simplici qua tum utebantur lin- gua homines, in multiformia ac multisona linguarum quam vivere aut sapientiæ esse particeps, nisl ab diverticula diduxisse, adeo ut perversorum mentes C incognitum et nui tritum iter insistere fecerit. Ut igitur intelligere possemus non quidem angelicæ, sed divinæ potius virtutis illud opus esso : ‹ Venite, » dicit ipsa ad seiosam sancts et consubstantialis Trinitas. B. Recte habet. A. Sed quomodo, quæso, naturam hominis ad Dei similitudinem formatam esse putabamt? Cujus nam imaginem hominibus impressam dicent? B. Quid, si dicant illam esse Dei ae Patris? A. At si solius Dei ac Patris dixerint, in extro- mam decident vecordiam. B. Quo pacto? A. Primum quidem, quod illud, Faciamus, › ac præterea istud, ad imaginem nostram, › non uni personæ, sed pluribus quam uni, duabusque conveniat. Dicam porro quod occurrit. Quod refor- matur, cum ab exemplari recessit ac deformitatem in se habet, annon ad illud quod erat initio merito redierit, el, abjecto corruptæ forma danno, ad veram et naturalem pulchritudinem revocabi- tur ? B. Quid, quæso, tibi vis? A. Audies certe, idque manifestissime : dicam enim quoad licet. Si quis præstantissimus artifex, puta faber ærarius, statuam effinxerit impressa ei forma propria: hæc autem ab invido quodam de sua sede emota corruerit, atque ita mutilata fuerit ac deformata: tum indignatus artifex, invidiam ejus a quo mutilata fuerit, vehementiore flamina ceu tabe consumere statuat, et certe opus suum sublato dam- uo in priorem formam reßingere: an tibi recte fa- cere videbitur, si, propria forma relicta, eam plane ad alterius cujusvis formam refinxerit? B. Neutiquam. A. Quod si priorem ei formam indiderit, an re- formavit vere, et propriam ei rursus impressit ima- ginem:

ζωὴν, καὶ οὐκ ἄν τι δύναιτο διαζῇν, ἡ γοῦν τῶν σο- Δ φίας μετασχεῖν ἀγαθῶν, μὴ οὐχὶ παρ' αὐτοῦ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς ἀναβρύουσαν ἔχον την χορηγίαν, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον οὐκ ἂν ἕλοι τι τῶν ὄντων ἰσχὺν, οὐδ᾽ ἂν εἰς τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν προήχοι ποτέ, μὴ οὐχὶ παρὰ τῆς τῶν ὅλων ἰσχύος εἰς τοῦτο ἡγμέ νον. Ἐξέσται δὴ οὖν ἀδιαβλήτως εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἀγγέλοις, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶ δυνάμεσι λογικαῖς, τὸ, ο Δεῦτε, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας, ο ἔφη Θεός, ἀλλ᾽ οἷονεί πως ὡς ἐν ἁπλῇ κινήσει φύσεως μιᾶς ἑαυτήν. . . εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισι διεδόνησέ πως ἡ ἁγία Τριάς, ἐπείτοι καὶ μόνης δημιουργικῆς ἐξουσίας ἔργον ἦν, καὶ γλώττης εύρυθμον κίνημα μεταπλάσαι πρὸς τὸ δοκοῦν, καὶ λόγου φύσιν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐν ἡμῖν, ἐξ ἁπλῆς τῆς τότε φωνῆς, εἰς πολυειδῆ καὶ πολυηχεστέραν Β ἁπλῶσαι διεκδρομὴν, ὥστε καὶ ἀήθη τινὰ καὶ οὐ πάλαι διεγνωσμένον οἶμον ἐλθεῖν, τὸν ἑκάστου τῶν διεστραμμένων παρασκευάσαι νοῦν. Ἵνα τοίνυν ἔχοι- μεν ἐννοεῖν, ὡς ἥκιστα μὲν ἀγγέλων, αὐτουργίας δὲ μᾶλλον κατόρθωμα θεϊκῆς τὸ δρώμενον ἦν, τὸν • Δεῦτε, ο φησὶν αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἡ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως τὴν ἀνθρώπου φύσιν δια μεμορφῶσθαι πρὸς Θεὸν οἰηθεῖεν ἄν ; τὴν τίνος ἐροῦ- σιν ἐνσεσημάνθαι τοῖς ἐπὶ γῆς εἰκόνα; Β. Τί γάρ, εἰ λέγοιεν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ; Α. Αλλ' εἰ δὴ μόνον φαῖεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, πρὸς ἐσχάτην ἀθλιότητα κατοικήσονται λογισμών. Β. Τίνα τρόπον ; Α. Πρῶτον μὲν, ὅτι τὸ, « Ποιήσωμεν, » καὶ μὴν καὶ τὸ, ε κατ᾿ εἰκόνα τὴν ἡμετέραν. » οὐχ ἐνὶ προσο ώπῳ, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο. Προς δέ γε τούτῳ, φαμὲν ἐκεῖνο διενθυμούμενοι. Τὸ ἀναμορφούμενον, διαμαρτούσης αὐτῷ τῆς πρώτης Ιδέας, καὶ λελωβημένης εἰς τὸ ἀκαλλές, ἆρ᾽ οὐκ εἰς ἐκεῖνο καθηκόντως ὑπονοστήσειεν ἂν, πρὸς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τὸ ἐκ τοῦ πεπηρῶσθαι βλάβος ἀπο- πεμψάμενον, ἐπὶ τὴν ἀλώβητον τῆς φύσεως ὄψιν ἀναθρώσκει πάλιν; Β. Πως δὴ φής; Α. Πεύσῃ τοι καὶ μάλα σαφῶς· φράσω γὰρ ὡς Ενι. Εἴ τις τῶν ἄριστα καὶ τελείως ἐξησκηκότων ἐπι· στήμην, φέρε εἰπεῖν τὴν χαλκουργικὴν, ἀνδριάντα διατεχνήσαιτο, μορφὴν ἐγχαράξας τὴν ἰδίαν αὐτῷ, ὁ δὲ, τῆς ἕδρας ὑπό τοῦ τῶν διεφθονηκότων έκμεμο χλευμένος, πεσών τε καταδουπήσειε, καταπηρωθείη σε ούτω, καὶ μεταθεῖτο πρὸς τὸ ἀκαλλές· εἶτα τὸ χρήμα οὐ φορητόν ποιοῖτο τυχὸν ὁ τοῦδε τεχνίτης, βούλοιτό τε τὸν τοῦ κατασιναμένου κατατῆξαι φθό νον, ἀγριωτέρα φλογι, καὶ δὴ μεταπλάττοι πρὸς εἶ δος αὖθις τὸ ἐν ἀρχαῖς τὸ τέχνημα, τὰ ἐκ τοῦ πεπη- ρώσθαι βλάβη περιελών· ἄρα ἄν σοι δόξαι φρονεῖν τὴν ἑτέρου του μεταστοιχειώσει μορφήν ; Β. Οὐ πάνυ. Α. Εντιθείς γε μὴν τὸ εἶδος αὐτῷ τὸ ἐν ἀρχαῖς, ανεμόρφωσέ τα κατὰ ἀλήθειαν, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῷ πάλιν ἐνεχάραξεν εἰκόνα; ὀρθῶς, εἰ τὸ οἰκεῖον εἶδος ἀφεὶς, ἀτεχνῶς αὐτὸ πρὸς DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. ipso velut a fonte scaturiente id accipiat : eodem, opinor, modo nibil robur habiturum est, nec recto quidquam perficiet, nisi ab illa virtute rerum om- nium eo adducatur. Licebit igitur vere et inculpate asserere Deum non angelis aut aliis quibusdam virtutibus rationalibus dixisse illud, Venite, et descendentes confundamus linguas eorum,, sed velut in simplici motione naturæ unius sanctam Trinitatem seipsam ad operandum aliquid quodam- modo excitasse, cum unius quoque virtutis crea- tricis opus esset, et linguæ motum concinnum pro arbitratu mulasse, et sermonis quotidiani et fami- Haris naturam ex simplici qua tum utebantur lin- gua homines, in multiformia ac multisona linguarum quam vivere aut sapientiæ esse particeps, nisl ab diverticula diduxisse, adeo ut perversorum mentes C incognitum et nui tritum iter insistere fecerit. Ut igitur intelligere possemus non quidem angelicæ, sed divinæ potius virtutis illud opus esso : ‹ Venite, » dicit ipsa ad seiosam sancts et consubstantialis Trinitas. B. Recte habet. A. Sed quomodo, quæso, naturam hominis ad Dei similitudinem formatam esse putabamt? Cujus nam imaginem hominibus impressam dicent? B. Quid, si dicant illam esse Dei ae Patris? A. At si solius Dei ac Patris dixerint, in extro- mam decident vecordiam. B. Quo pacto? A. Primum quidem, quod illud, Faciamus, › ac præterea istud, ad imaginem nostram, › non uni personæ, sed pluribus quam uni, duabusque conveniat. Dicam porro quod occurrit. Quod refor- matur, cum ab exemplari recessit ac deformitatem in se habet, annon ad illud quod erat initio merito redierit, el, abjecto corruptæ forma danno, ad veram et naturalem pulchritudinem revocabi- tur ? B. Quid, quæso, tibi vis? A. Audies certe, idque manifestissime : dicam enim quoad licet. Si quis præstantissimus artifex, puta faber ærarius, statuam effinxerit impressa ei forma propria: hæc autem ab invido quodam de sua sede emota corruerit, atque ita mutilata fuerit ac deformata: tum indignatus artifex, invidiam ejus a quo mutilata fuerit, vehementiore flamina ceu tabe consumere statuat, et certe opus suum sublato dam- uo in priorem formam reßingere: an tibi recte fa- cere videbitur, si, propria forma relicta, eam plane ad alterius cujusvis formam refinxerit? B. Neutiquam. A. Quod si priorem ei formam indiderit, an re- formavit vere, et propriam ei rursus impressit ima- ginem:

ζωὴν, καὶ οὐκ ἄν τι δύναιτο διαζῇν, ἡ γοῦν τῶν σο- Δ φίας μετασχεῖν ἀγαθῶν, μὴ οὐχὶ παρ' αὐτοῦ καθάπερ ἀπὸ πηγῆς ἀναβρύουσαν ἔχον την χορηγίαν, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον οὐκ ἂν ἕλοι τι τῶν ὄντων ἰσχὺν, οὐδ᾽ ἂν εἰς τὸ δύνασθαί τι κατορθοῦν προήχοι ποτέ, μὴ οὐχὶ παρὰ τῆς τῶν ὅλων ἰσχύος εἰς τοῦτο ἡγμέ νον. Ἐξέσται δὴ οὖν ἀδιαβλήτως εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἀγγέλοις, ἢ γοῦν ἑτέραις τισὶ δυνάμεσι λογικαῖς, τὸ, ο Δεῦτε, καὶ καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν τὰς γλώσσας, ο ἔφη Θεός, ἀλλ᾽ οἷονεί πως ὡς ἐν ἁπλῇ κινήσει φύσεως μιᾶς ἑαυτήν. . . εἰς ἐνέργειαν τὴν ἐπί τισι διεδόνησέ πως ἡ ἁγία Τριάς, ἐπείτοι καὶ μόνης δημιουργικῆς ἐξουσίας ἔργον ἦν, καὶ γλώττης εύρυθμον κίνημα μεταπλάσαι πρὸς τὸ δοκοῦν, καὶ λόγου φύσιν τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τε καὶ ἐν ἡμῖν, ἐξ ἁπλῆς τῆς τότε φωνῆς, εἰς πολυειδῆ καὶ πολυηχεστέραν Β ἁπλῶσαι διεκδρομὴν, ὥστε καὶ ἀήθη τινὰ καὶ οὐ πάλαι διεγνωσμένον οἶμον ἐλθεῖν, τὸν ἑκάστου τῶν διεστραμμένων παρασκευάσαι νοῦν. Ἵνα τοίνυν ἔχοι- μεν ἐννοεῖν, ὡς ἥκιστα μὲν ἀγγέλων, αὐτουργίας δὲ μᾶλλον κατόρθωμα θεϊκῆς τὸ δρώμενον ἦν, τὸν • Δεῦτε, ο φησὶν αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἡ ἁγία τε καὶ ὁμοούσιος Τριάς. Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ὅλως τὴν ἀνθρώπου φύσιν δια μεμορφῶσθαι πρὸς Θεὸν οἰηθεῖεν ἄν ; τὴν τίνος ἐροῦ- σιν ἐνσεσημάνθαι τοῖς ἐπὶ γῆς εἰκόνα; Β. Τί γάρ, εἰ λέγοιεν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ; Α. Αλλ' εἰ δὴ μόνον φαῖεν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, πρὸς ἐσχάτην ἀθλιότητα κατοικήσονται λογισμών. Β. Τίνα τρόπον ; Α. Πρῶτον μὲν, ὅτι τὸ, « Ποιήσωμεν, » καὶ μὴν καὶ τὸ, ε κατ᾿ εἰκόνα τὴν ἡμετέραν. » οὐχ ἐνὶ προσο ώπῳ, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο. Προς δέ γε τούτῳ, φαμὲν ἐκεῖνο διενθυμούμενοι. Τὸ ἀναμορφούμενον, διαμαρτούσης αὐτῷ τῆς πρώτης Ιδέας, καὶ λελωβημένης εἰς τὸ ἀκαλλές, ἆρ᾽ οὐκ εἰς ἐκεῖνο καθηκόντως ὑπονοστήσειεν ἂν, πρὸς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, καὶ τὸ ἐκ τοῦ πεπηρῶσθαι βλάβος ἀπο- πεμψάμενον, ἐπὶ τὴν ἀλώβητον τῆς φύσεως ὄψιν ἀναθρώσκει πάλιν; Β. Πως δὴ φής; Α. Πεύσῃ τοι καὶ μάλα σαφῶς· φράσω γὰρ ὡς Ενι. Εἴ τις τῶν ἄριστα καὶ τελείως ἐξησκηκότων ἐπι· στήμην, φέρε εἰπεῖν τὴν χαλκουργικὴν, ἀνδριάντα διατεχνήσαιτο, μορφὴν ἐγχαράξας τὴν ἰδίαν αὐτῷ, ὁ δὲ, τῆς ἕδρας ὑπό τοῦ τῶν διεφθονηκότων έκμεμο χλευμένος, πεσών τε καταδουπήσειε, καταπηρωθείη σε ούτω, καὶ μεταθεῖτο πρὸς τὸ ἀκαλλές· εἶτα τὸ χρήμα οὐ φορητόν ποιοῖτο τυχὸν ὁ τοῦδε τεχνίτης, βούλοιτό τε τὸν τοῦ κατασιναμένου κατατῆξαι φθό νον, ἀγριωτέρα φλογι, καὶ δὴ μεταπλάττοι πρὸς εἶ δος αὖθις τὸ ἐν ἀρχαῖς τὸ τέχνημα, τὰ ἐκ τοῦ πεπη- ρώσθαι βλάβη περιελών· ἄρα ἄν σοι δόξαι φρονεῖν τὴν ἑτέρου του μεταστοιχειώσει μορφήν ; Β. Οὐ πάνυ. Α. Εντιθείς γε μὴν τὸ εἶδος αὐτῷ τὸ ἐν ἀρχαῖς, ανεμόρφωσέ τα κατὰ ἀλήθειαν, καὶ τὴν ἰδίαν αὐτῷ πάλιν ἐνεχάραξεν εἰκόνα; ὀρθῶς, εἰ τὸ οἰκεῖον εἶδος ἀφεὶς, ἀτεχνῶς αὐτὸ πρὸς DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. ipso velut a fonte scaturiente id accipiat : eodem, opinor, modo nibil robur habiturum est, nec recto quidquam perficiet, nisi ab illa virtute rerum om- nium eo adducatur. Licebit igitur vere et inculpate asserere Deum non angelis aut aliis quibusdam virtutibus rationalibus dixisse illud, Venite, et descendentes confundamus linguas eorum,, sed velut in simplici motione naturæ unius sanctam Trinitatem seipsam ad operandum aliquid quodam- modo excitasse, cum unius quoque virtutis crea- tricis opus esset, et linguæ motum concinnum pro arbitratu mulasse, et sermonis quotidiani et fami- Haris naturam ex simplici qua tum utebantur lin- gua homines, in multiformia ac multisona linguarum quam vivere aut sapientiæ esse particeps, nisl ab diverticula diduxisse, adeo ut perversorum mentes C incognitum et nui tritum iter insistere fecerit. Ut igitur intelligere possemus non quidem angelicæ, sed divinæ potius virtutis illud opus esso : ‹ Venite, » dicit ipsa ad seiosam sancts et consubstantialis Trinitas. B. Recte habet. A. Sed quomodo, quæso, naturam hominis ad Dei similitudinem formatam esse putabamt? Cujus nam imaginem hominibus impressam dicent? B. Quid, si dicant illam esse Dei ae Patris? A. At si solius Dei ac Patris dixerint, in extro- mam decident vecordiam. B. Quo pacto? A. Primum quidem, quod illud, Faciamus, › ac præterea istud, ad imaginem nostram, › non uni personæ, sed pluribus quam uni, duabusque conveniat. Dicam porro quod occurrit. Quod refor- matur, cum ab exemplari recessit ac deformitatem in se habet, annon ad illud quod erat initio merito redierit, el, abjecto corruptæ forma danno, ad veram et naturalem pulchritudinem revocabi- tur ? B. Quid, quæso, tibi vis? A. Audies certe, idque manifestissime : dicam enim quoad licet. Si quis præstantissimus artifex, puta faber ærarius, statuam effinxerit impressa ei forma propria: hæc autem ab invido quodam de sua sede emota corruerit, atque ita mutilata fuerit ac deformata: tum indignatus artifex, invidiam ejus a quo mutilata fuerit, vehementiore flamina ceu tabe consumere statuat, et certe opus suum sublato dam- uo in priorem formam reßingere: an tibi recte fa- cere videbitur, si, propria forma relicta, eam plane ad alterius cujusvis formam refinxerit? B. Neutiquam. A. Quod si priorem ei formam indiderit, an re- formavit vere, et propriam ei rursus impressit ima- ginem:

Α Β. Καὶ μάλα. Α. Ωδε τοιγαροῦν ἔχοντος ἡμῖν τοῦ τοιοῦδε λόγω, τί δὴ ἄρα πεπραχέναι δώσομεν τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, εἰ γεγονότα τὴν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ τε καὶ μόνου· τοῦτο γάρ που φῆς ἐννενοηκέναι τοὺς διεναντίας· ἐπείπερ ἠθέλησεν ἀναμορφοῦν δι ωλισθηκότα καὶ λελωβημένον, οὐχὶ δὴ μᾶλλον εἰς εἶδος αὐτὸν κεκαινούργηκε τὸ ἐν ἀρχαῖς, τουτέστιν, εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἑαυτὸν, ἐνετίθει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, μορφήν τε καὶ εἶδος ἕτερον; εἴπερ οὖν ἕτερος παρ' αὐτὸν φυσικῶς ὁ Υἱός, πρὸς ὄν με μορφώμεθα. Γράφει γὰρ ὧδέ τισιν ὁ σοφώτατος Παῦλος· « Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. ο Καὶ πάλιν· « Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, (δῆλον δὲ δή που πάλιν ὅτι ὁ Θεὸς), συμμόρφους της Β εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Ανα σφραγιζόμενοι τῷ Υἱῷ, πρὸς τὸ τῇδε ἔχειν, ὅς ἐστι ἕτερος παρ' αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτόν. μορφοὶ γὰρ ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς ἰδίαν εἰκόνα Χριστός, τὸ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ταῖς τῶν εὐσεβούν των ψυχαῖς νοητῶς τε καὶ ἀποῤῥήτως τὸ κάλλος ἐν σημαίνεται. Μεμορφώμεθα δὴ οὖν, οἶμαι που, πρὸς Θεὸν μὲν, οὐκέτι τὸν ἀληθινὸν, εἶδος δὲ ἡμῖν ἐμπρέ- πει τὸ κτίσματος. Τόδε δὴ καὶ πάλαι διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὑμνούμενον· « ᾿Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου, ο οίχοιτο ἂν ἤδη πρὸς τὸ μη- δὲν, εἰκαῖον ὡς ἔοικεν ἀναδεδειγμένον. Ανακαινισμός γὰρ οὐ τί που, κατὰ τὰς Γραφάς, καινουργία δὲ μᾶλλον τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀναφοίτησιν μὲν οὐδαμῶς τὴν εἰς τὸ ἄνω λαχόντα, καὶ ἀναδρομὴν οὐκ ἔχοντα τὴν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, ἐκβεβιασμένα δέ πως ἐπὶ τὸ μεῖον ἢ πρὶν, καὶ πολὺ νοσοῦντα τὸ ἀκαλλές. Εἴη δ᾽ ἂν ἔτι καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερκειμένη τὸν διὰ Χρι- στὸν καινισμὸν ἡ πρεσβυτέρα ποίησις, εἴπερ ἡμῖν ἐνετίθει μὲν ἐκείνη τὸ ἐν μορφῇ διαπρέπειν τῇ τῷ μόνου τε καὶ ἀληθῶς Θεοῦ· ἡ δὲ πρὸς εἶδος ἡμᾶς ἀναζωγραφεῖ τὸ μὴ οὕτως ἔχον, μεταστοιχειο τα πρὸς τὸν Υἱόν. Τί δὴ οὖν ἄρα διὰ Χριστοῦ πεπλου τήκαμεν, καὶ αὐτὴν, ὡς ἔοικεν, έκλελῃστευμένοι τὴν πρὸς Θεὸν ὁμοίωσιν, καὶ εἰσάπαν ἤδη τὸ περιφανές τῆς φύσεως ἀποδυσάμενοι καύχημα, εἴπερ ἐστὶν ἡμῶν ἡ πᾶσα μακαριότης ἐν γε τῷ καθ᾿ ὁμοίωσιν γενέσθαι Θεοῦ; Ἀλλ᾽ ἄθλος, οἶμαι, καὶ γέλως δη ταυτί, καὶ γραώδη μυθάρια. Αναστοιχειούμεθα γάρ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, ἀκριβεῖ σημάντρω κατε- καὶ χαρακτὴρ καὶ ὁμοίωσις τοῦ Πατρὸς, καὶ οὐχ · Β. Ακριβέστατα ἔφης. Α. Θέα γὰρ δὴ πρὸς ὅσην αὐτοῖς ἀτοπίαν ἐξολι σθήσειεν ἂν ὁ λόγος, ἐπιτιμᾶν ἔγνωκόσι τοῖς τὰς δοξάζουσι καὶ φρονεῖν ἑλομένοις. Θεὸς γὰρ εἶπερ ἐστὶ μόνος τε καὶ ἀληθινὸς ὁ Πατήρ, ὧδέ τε ἔχειν ἐξ ἀποπληξίας ἐροῦσιν, ἐξωσθείη ἂν, οἶμαι που, καθά- περ ἐξ ἀναγκαίου λόγου, τοῦ κατὰ ἀλήθειαν εἶναι Θεός ὁ Υἱός. Β. Ανάγκη. Α. Αλλ' ἔσται που πάντως ἐν μείωσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατὴρ, ἐπείται τὸ πάντων ἐπέκεινα, Θεὸς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Ita prorsus. A. Cum hæc igitur ita sint, quiduan demum le- cisse dicemus Patrem ac Deum, si hominem ad imaginem et similitudinem suam duntaxat factum (hoc enim utique sentire adversarios dicis) refor- mare volens collapsum ac deformatum, non in pri- stinam certe formam eum restauravit, hoc est, ad similitudinem suam, sed ei formam alteram ac ſigu- ram potius indidit? siquidem alius est ab ipso na- turaliter Filius, ad quem formati sumus. Sic enim quibusdam scribit sapientissimus Paulus: Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis ", . Et rursus : • Quos enim prescivit, et prædestinavit › (Deus videlicet) < confor- mes imaginis Filii sui » hos et vocavit. Reform mat enim nos per Spiritum in propriam iniaginem Christus, et suæ naturæ decus piorum animabus intelligibili et arcano modo insignit. Formati itaque sumus, opinor, ad Deum quidem, non jam illum verum, sed in nobis elucet forma quæ est creaturæ. Et certe quod olim Psaltæ voce decantatum est : ‹ Renovabitur ut aquilæ juventus tua ”, › in nihilum jam recidat, frustra ut videtur ostensum. Non enim renovatio, ut Scripturae volunt, sed reformatio po tius erimus, quibus ad pristinum statum red- ire non licet, nec ad id quod principio eramus re- currere, sed ad deterius quam antea vi quadam adacti sumus, et deformitatis multum habentes. Quinetiam renovationem per Christum incomparabiliter supe- rabit prior illa creatio, siquidem nobis illa quidem dedit in forma solius ac vere Dei clarere, hæc autem nos in aliam formam ac diversam refingit, ad Filii nos transformaus imaginem. Quid igitur tandem per Christum adepti sumus, cum ipsa, ut videtur, spo- liati similitudine cumn Deo, tumn illa jam naturae glo- riatione prorsus exuti, siquidem nostra omnis feli- citas in eo versatur, quod ad Dei similitudinem facti sumus? Sed nugæ, opinor, et risus demum hæc sunt, et aniles fabulæ. Reformamur enim ad priorem illam imaginem, ut eo in statu simus, certo signaculo, Filio nimirum obsignati, qui et character et similitudo est Patris ", nec alius ab ipso quoad identitatem substantialem. B. Acutissime sane. A. Vide porro quantam in absurditatem labatur eorum oratio, qui sic sentientes reprehendere sta tuunt. Nam si Deus est solus ac verus Pater, atque ita esse præ vecordia asserent, colligetur inde ne- cessario Filium Deum non esse secundum natu- rain. B. Prorsus quidem. A. At erit utique deterioris plane conditionis quam Pater, quandoquidem id quod supremum est omnium, natura et vere Deus est. C D * Galat. iv, 19. ” Rom. vili, 29. * Psal. cu, 5. sr flebr. 1, 3.

Α Β. Καὶ μάλα. Α. Ωδε τοιγαροῦν ἔχοντος ἡμῖν τοῦ τοιοῦδε λόγω, τί δὴ ἄρα πεπραχέναι δώσομεν τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, εἰ γεγονότα τὴν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ τε καὶ μόνου· τοῦτο γάρ που φῆς ἐννενοηκέναι τοὺς διεναντίας· ἐπείπερ ἠθέλησεν ἀναμορφοῦν δι ωλισθηκότα καὶ λελωβημένον, οὐχὶ δὴ μᾶλλον εἰς εἶδος αὐτὸν κεκαινούργηκε τὸ ἐν ἀρχαῖς, τουτέστιν, εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἑαυτὸν, ἐνετίθει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, μορφήν τε καὶ εἶδος ἕτερον; εἴπερ οὖν ἕτερος παρ' αὐτὸν φυσικῶς ὁ Υἱός, πρὸς ὄν με μορφώμεθα. Γράφει γὰρ ὧδέ τισιν ὁ σοφώτατος Παῦλος· « Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. ο Καὶ πάλιν· « Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, (δῆλον δὲ δή που πάλιν ὅτι ὁ Θεὸς), συμμόρφους της Β εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Ανα σφραγιζόμενοι τῷ Υἱῷ, πρὸς τὸ τῇδε ἔχειν, ὅς ἐστι ἕτερος παρ' αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτόν. μορφοὶ γὰρ ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς ἰδίαν εἰκόνα Χριστός, τὸ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ταῖς τῶν εὐσεβούν των ψυχαῖς νοητῶς τε καὶ ἀποῤῥήτως τὸ κάλλος ἐν σημαίνεται. Μεμορφώμεθα δὴ οὖν, οἶμαι που, πρὸς Θεὸν μὲν, οὐκέτι τὸν ἀληθινὸν, εἶδος δὲ ἡμῖν ἐμπρέ- πει τὸ κτίσματος. Τόδε δὴ καὶ πάλαι διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὑμνούμενον· « ᾿Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου, ο οίχοιτο ἂν ἤδη πρὸς τὸ μη- δὲν, εἰκαῖον ὡς ἔοικεν ἀναδεδειγμένον. Ανακαινισμός γὰρ οὐ τί που, κατὰ τὰς Γραφάς, καινουργία δὲ μᾶλλον τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀναφοίτησιν μὲν οὐδαμῶς τὴν εἰς τὸ ἄνω λαχόντα, καὶ ἀναδρομὴν οὐκ ἔχοντα τὴν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, ἐκβεβιασμένα δέ πως ἐπὶ τὸ μεῖον ἢ πρὶν, καὶ πολὺ νοσοῦντα τὸ ἀκαλλές. Εἴη δ᾽ ἂν ἔτι καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερκειμένη τὸν διὰ Χρι- στὸν καινισμὸν ἡ πρεσβυτέρα ποίησις, εἴπερ ἡμῖν ἐνετίθει μὲν ἐκείνη τὸ ἐν μορφῇ διαπρέπειν τῇ τῷ μόνου τε καὶ ἀληθῶς Θεοῦ· ἡ δὲ πρὸς εἶδος ἡμᾶς ἀναζωγραφεῖ τὸ μὴ οὕτως ἔχον, μεταστοιχειο τα πρὸς τὸν Υἱόν. Τί δὴ οὖν ἄρα διὰ Χριστοῦ πεπλου τήκαμεν, καὶ αὐτὴν, ὡς ἔοικεν, έκλελῃστευμένοι τὴν πρὸς Θεὸν ὁμοίωσιν, καὶ εἰσάπαν ἤδη τὸ περιφανές τῆς φύσεως ἀποδυσάμενοι καύχημα, εἴπερ ἐστὶν ἡμῶν ἡ πᾶσα μακαριότης ἐν γε τῷ καθ᾿ ὁμοίωσιν γενέσθαι Θεοῦ; Ἀλλ᾽ ἄθλος, οἶμαι, καὶ γέλως δη ταυτί, καὶ γραώδη μυθάρια. Αναστοιχειούμεθα γάρ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, ἀκριβεῖ σημάντρω κατε- καὶ χαρακτὴρ καὶ ὁμοίωσις τοῦ Πατρὸς, καὶ οὐχ · Β. Ακριβέστατα ἔφης. Α. Θέα γὰρ δὴ πρὸς ὅσην αὐτοῖς ἀτοπίαν ἐξολι σθήσειεν ἂν ὁ λόγος, ἐπιτιμᾶν ἔγνωκόσι τοῖς τὰς δοξάζουσι καὶ φρονεῖν ἑλομένοις. Θεὸς γὰρ εἶπερ ἐστὶ μόνος τε καὶ ἀληθινὸς ὁ Πατήρ, ὧδέ τε ἔχειν ἐξ ἀποπληξίας ἐροῦσιν, ἐξωσθείη ἂν, οἶμαι που, καθά- περ ἐξ ἀναγκαίου λόγου, τοῦ κατὰ ἀλήθειαν εἶναι Θεός ὁ Υἱός. Β. Ανάγκη. Α. Αλλ' ἔσται που πάντως ἐν μείωσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατὴρ, ἐπείται τὸ πάντων ἐπέκεινα, Θεὸς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Ita prorsus. A. Cum hæc igitur ita sint, quiduan demum le- cisse dicemus Patrem ac Deum, si hominem ad imaginem et similitudinem suam duntaxat factum (hoc enim utique sentire adversarios dicis) refor- mare volens collapsum ac deformatum, non in pri- stinam certe formam eum restauravit, hoc est, ad similitudinem suam, sed ei formam alteram ac ſigu- ram potius indidit? siquidem alius est ab ipso na- turaliter Filius, ad quem formati sumus. Sic enim quibusdam scribit sapientissimus Paulus: Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis ", . Et rursus : • Quos enim prescivit, et prædestinavit › (Deus videlicet) < confor- mes imaginis Filii sui » hos et vocavit. Reform mat enim nos per Spiritum in propriam iniaginem Christus, et suæ naturæ decus piorum animabus intelligibili et arcano modo insignit. Formati itaque sumus, opinor, ad Deum quidem, non jam illum verum, sed in nobis elucet forma quæ est creaturæ. Et certe quod olim Psaltæ voce decantatum est : ‹ Renovabitur ut aquilæ juventus tua ”, › in nihilum jam recidat, frustra ut videtur ostensum. Non enim renovatio, ut Scripturae volunt, sed reformatio po tius erimus, quibus ad pristinum statum red- ire non licet, nec ad id quod principio eramus re- currere, sed ad deterius quam antea vi quadam adacti sumus, et deformitatis multum habentes. Quinetiam renovationem per Christum incomparabiliter supe- rabit prior illa creatio, siquidem nobis illa quidem dedit in forma solius ac vere Dei clarere, hæc autem nos in aliam formam ac diversam refingit, ad Filii nos transformaus imaginem. Quid igitur tandem per Christum adepti sumus, cum ipsa, ut videtur, spo- liati similitudine cumn Deo, tumn illa jam naturae glo- riatione prorsus exuti, siquidem nostra omnis feli- citas in eo versatur, quod ad Dei similitudinem facti sumus? Sed nugæ, opinor, et risus demum hæc sunt, et aniles fabulæ. Reformamur enim ad priorem illam imaginem, ut eo in statu simus, certo signaculo, Filio nimirum obsignati, qui et character et similitudo est Patris ", nec alius ab ipso quoad identitatem substantialem. B. Acutissime sane. A. Vide porro quantam in absurditatem labatur eorum oratio, qui sic sentientes reprehendere sta tuunt. Nam si Deus est solus ac verus Pater, atque ita esse præ vecordia asserent, colligetur inde ne- cessario Filium Deum non esse secundum natu- rain. B. Prorsus quidem. A. At erit utique deterioris plane conditionis quam Pater, quandoquidem id quod supremum est omnium, natura et vere Deus est. C D * Galat. iv, 19. ” Rom. vili, 29. * Psal. cu, 5. sr flebr. 1, 3.

Α Β. Καὶ μάλα. Α. Ωδε τοιγαροῦν ἔχοντος ἡμῖν τοῦ τοιοῦδε λόγω, τί δὴ ἄρα πεπραχέναι δώσομεν τὸν Πατέρα καὶ Θεόν, εἰ γεγονότα τὴν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτοῦ τε καὶ μόνου· τοῦτο γάρ που φῆς ἐννενοηκέναι τοὺς διεναντίας· ἐπείπερ ἠθέλησεν ἀναμορφοῦν δι ωλισθηκότα καὶ λελωβημένον, οὐχὶ δὴ μᾶλλον εἰς εἶδος αὐτὸν κεκαινούργηκε τὸ ἐν ἀρχαῖς, τουτέστιν, εἰς ὁμοίωσιν τὴν πρὸς ἑαυτὸν, ἐνετίθει δὲ μᾶλλον αὐτῷ, μορφήν τε καὶ εἶδος ἕτερον; εἴπερ οὖν ἕτερος παρ' αὐτὸν φυσικῶς ὁ Υἱός, πρὸς ὄν με μορφώμεθα. Γράφει γὰρ ὧδέ τισιν ὁ σοφώτατος Παῦλος· « Τεκνία, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. ο Καὶ πάλιν· « Οὓς γὰρ προέγνω, καὶ προώρισε, (δῆλον δὲ δή που πάλιν ὅτι ὁ Θεὸς), συμμόρφους της Β εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, τούτους καὶ ἐκάλεσεν. » Ανα σφραγιζόμενοι τῷ Υἱῷ, πρὸς τὸ τῇδε ἔχειν, ὅς ἐστι ἕτερος παρ' αὐτὸν, κατά γε τὸ ἐν οὐσίᾳ ταυτόν. μορφοὶ γὰρ ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματος εἰς ἰδίαν εἰκόνα Χριστός, τὸ τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ταῖς τῶν εὐσεβούν των ψυχαῖς νοητῶς τε καὶ ἀποῤῥήτως τὸ κάλλος ἐν σημαίνεται. Μεμορφώμεθα δὴ οὖν, οἶμαι που, πρὸς Θεὸν μὲν, οὐκέτι τὸν ἀληθινὸν, εἶδος δὲ ἡμῖν ἐμπρέ- πει τὸ κτίσματος. Τόδε δὴ καὶ πάλαι διὰ τῆς τοῦ Ψάλλοντος φωνῆς ὑμνούμενον· « ᾿Ανακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου, ο οίχοιτο ἂν ἤδη πρὸς τὸ μη- δὲν, εἰκαῖον ὡς ἔοικεν ἀναδεδειγμένον. Ανακαινισμός γὰρ οὐ τί που, κατὰ τὰς Γραφάς, καινουργία δὲ μᾶλλον τὰ καθ' ἡμᾶς, ἀναφοίτησιν μὲν οὐδαμῶς τὴν εἰς τὸ ἄνω λαχόντα, καὶ ἀναδρομὴν οὐκ ἔχοντα τὴν εἰς ὅπερ ἦν ἐν ἀρχαῖς, ἐκβεβιασμένα δέ πως ἐπὶ τὸ μεῖον ἢ πρὶν, καὶ πολὺ νοσοῦντα τὸ ἀκαλλές. Εἴη δ᾽ ἂν ἔτι καὶ ἀσυγκρίτως ὑπερκειμένη τὸν διὰ Χρι- στὸν καινισμὸν ἡ πρεσβυτέρα ποίησις, εἴπερ ἡμῖν ἐνετίθει μὲν ἐκείνη τὸ ἐν μορφῇ διαπρέπειν τῇ τῷ μόνου τε καὶ ἀληθῶς Θεοῦ· ἡ δὲ πρὸς εἶδος ἡμᾶς ἀναζωγραφεῖ τὸ μὴ οὕτως ἔχον, μεταστοιχειο τα πρὸς τὸν Υἱόν. Τί δὴ οὖν ἄρα διὰ Χριστοῦ πεπλου τήκαμεν, καὶ αὐτὴν, ὡς ἔοικεν, έκλελῃστευμένοι τὴν πρὸς Θεὸν ὁμοίωσιν, καὶ εἰσάπαν ἤδη τὸ περιφανές τῆς φύσεως ἀποδυσάμενοι καύχημα, εἴπερ ἐστὶν ἡμῶν ἡ πᾶσα μακαριότης ἐν γε τῷ καθ᾿ ὁμοίωσιν γενέσθαι Θεοῦ; Ἀλλ᾽ ἄθλος, οἶμαι, καὶ γέλως δη ταυτί, καὶ γραώδη μυθάρια. Αναστοιχειούμεθα γάρ εἰς εἰκόνα τὴν πρώτην, ἀκριβεῖ σημάντρω κατε- καὶ χαρακτὴρ καὶ ὁμοίωσις τοῦ Πατρὸς, καὶ οὐχ · Β. Ακριβέστατα ἔφης. Α. Θέα γὰρ δὴ πρὸς ὅσην αὐτοῖς ἀτοπίαν ἐξολι σθήσειεν ἂν ὁ λόγος, ἐπιτιμᾶν ἔγνωκόσι τοῖς τὰς δοξάζουσι καὶ φρονεῖν ἑλομένοις. Θεὸς γὰρ εἶπερ ἐστὶ μόνος τε καὶ ἀληθινὸς ὁ Πατήρ, ὧδέ τε ἔχειν ἐξ ἀποπληξίας ἐροῦσιν, ἐξωσθείη ἂν, οἶμαι που, καθά- περ ἐξ ἀναγκαίου λόγου, τοῦ κατὰ ἀλήθειαν εἶναι Θεός ὁ Υἱός. Β. Ανάγκη. Α. Αλλ' ἔσται που πάντως ἐν μείωσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατὴρ, ἐπείται τὸ πάντων ἐπέκεινα, Θεὸς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Ita prorsus. A. Cum hæc igitur ita sint, quiduan demum le- cisse dicemus Patrem ac Deum, si hominem ad imaginem et similitudinem suam duntaxat factum (hoc enim utique sentire adversarios dicis) refor- mare volens collapsum ac deformatum, non in pri- stinam certe formam eum restauravit, hoc est, ad similitudinem suam, sed ei formam alteram ac ſigu- ram potius indidit? siquidem alius est ab ipso na- turaliter Filius, ad quem formati sumus. Sic enim quibusdam scribit sapientissimus Paulus: Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis ", . Et rursus : • Quos enim prescivit, et prædestinavit › (Deus videlicet) < confor- mes imaginis Filii sui » hos et vocavit. Reform mat enim nos per Spiritum in propriam iniaginem Christus, et suæ naturæ decus piorum animabus intelligibili et arcano modo insignit. Formati itaque sumus, opinor, ad Deum quidem, non jam illum verum, sed in nobis elucet forma quæ est creaturæ. Et certe quod olim Psaltæ voce decantatum est : ‹ Renovabitur ut aquilæ juventus tua ”, › in nihilum jam recidat, frustra ut videtur ostensum. Non enim renovatio, ut Scripturae volunt, sed reformatio po tius erimus, quibus ad pristinum statum red- ire non licet, nec ad id quod principio eramus re- currere, sed ad deterius quam antea vi quadam adacti sumus, et deformitatis multum habentes. Quinetiam renovationem per Christum incomparabiliter supe- rabit prior illa creatio, siquidem nobis illa quidem dedit in forma solius ac vere Dei clarere, hæc autem nos in aliam formam ac diversam refingit, ad Filii nos transformaus imaginem. Quid igitur tandem per Christum adepti sumus, cum ipsa, ut videtur, spo- liati similitudine cumn Deo, tumn illa jam naturae glo- riatione prorsus exuti, siquidem nostra omnis feli- citas in eo versatur, quod ad Dei similitudinem facti sumus? Sed nugæ, opinor, et risus demum hæc sunt, et aniles fabulæ. Reformamur enim ad priorem illam imaginem, ut eo in statu simus, certo signaculo, Filio nimirum obsignati, qui et character et similitudo est Patris ", nec alius ab ipso quoad identitatem substantialem. B. Acutissime sane. A. Vide porro quantam in absurditatem labatur eorum oratio, qui sic sentientes reprehendere sta tuunt. Nam si Deus est solus ac verus Pater, atque ita esse præ vecordia asserent, colligetur inde ne- cessario Filium Deum non esse secundum natu- rain. B. Prorsus quidem. A. At erit utique deterioris plane conditionis quam Pater, quandoquidem id quod supremum est omnium, natura et vere Deus est. C D * Galat. iv, 19. ” Rom. vili, 29. * Psal. cu, 5. sr flebr. 1, 3.

Β. Εσται γὰρ οὖν ἀποφέρει γάρ πως εἰς τοῦτο Α λοιπὸν ὁ λόγος. Α. Αθρει δὴ οὖν, ὅτι κινδυνεύομεν, ὦ Ερμεία, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀσυνέτως δοκοῦν, καίτοι μειονο εκτούμενον τὸν Υἱόν, ἀμείνω πως ἤδη καὶ προβ χοντα, καὶ αὐτοῦ καταλογίζεσθαι τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, εἰ ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς ἀμελλητί καταπείθε σθαι διαλογιζόμεθα δεῖν. Β. Καὶ μὴν τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀμφίλογον. Α. Πεύσῃ δὴ οὖν ἀνακεκραγότος ὡδὶ τοῦ θεσπεσ σίου Παύλου, ὡς γένοιτο μὲν κατὰ νόμον Φαρισαῖος, κατὰ ζῆλον διώκων τὴν Ἐκκλησίαν, κατὰ δικαιο σύνην τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος, « ἀλλ᾽ ἅτινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἤγημαι διὰ Χριστὸν, ζημίαν. ᾿Αλλὰ μενούνγε, καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. » Β. Εφη γὰρ οὖν, ἀλλὰ τί ἂν βούλοιτο τουτί; Δ. Οὐ γὰρ ὅτι θεὸς καὶ Κύριος εις διακεχρησμ ῴδηκε τοῖς ἀρχαιοτέροις ὁ νόμος ; Β. Ναί. Β. Φασίν. Β Α. Ὁ δὲ δὴ τῶν ἀποῤῥήτων Χριστοῦ ταμίαν ἑαυτὸν ἡμῖν ἀναδεδεῖχθαι λέγων, ὁ τῆς οἰκουμένης μυσταγωγός, τί ἄρα μαθών, ἢ διενθυμούμενος, τῆς πρεσβυτέρας καὶ νομικῆς παιδεύσεως ἀσυγκρίτως ἐν ἀμείνοσι τὴν Χριστοῦ γνῶσιν ἐτίθει, καὶ ὑπερω έχουσαν ὀνομάζει, καὶ σκύβαλα μὲν ἡγεῖται τὰ ἐν νόμῳ, κατατέθηκε δὲ καὶ ὑπερηγάσθη λίαν τὸ εὐαγ- " γελικὸν καὶ σωτήριον κήρυγμα; Η οὐκ ἀναγκαῖον ἡμᾶς ὑπολογίζεσθαι καὶ φρονεῖν, ὡς ὧνπερ ἂν εἴη μείζων ἡ γνῶσις, τούτοις ἔποιτο ἂν εὐθὺς καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι πρέπειν τῶν συγκρινομένων ; Β. Οἶμαί γε. Α. Εἶτα ὅπως εἰς τοῦτο καθίκοιτο ἂν ἡμῖν ηλιθιό τητός τε καὶ ἀμαθίας ὁ νοῦς, ὡς ἀμείνω λέγειν, ἢ γοῦν οἴεσθαί ποτε τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, τὸν οἱονεὶ ῥίζαν ἔχοντα καὶ πηγὴν τὸν γεννήτορα ; Συνυδριού. μεν γὰρ πάντως τῷ φυτῷ τὸν καρπὸν, καὶ ὁμοῦ τῇ βίζῃ τὸ βλάστημα, τῇ πηγῇ τὸ ἐξ αὐτῆς προχεόμε- τον νάμα, καὶ οὐκ ἀλλότριον αὐτῆς, τῷ φωτὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ διαλάμπον καὶ ἀπαστράπτον απαύγασμα. Β. Συνυβριοῦμεν· πῶς γὰρ οὔ ; ενότητα φυσικὴν συνεισδέοντα λόγον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν τῇ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῇ θεότητι συνεισφέροντα ; Β. Αναγκαῖον μὲν οὖν· ἔχει γὰρ ὧδε ταυτί. Πλὴν ἐκεῖνο λέγε τὸ, ὅπως ἂν προῦχοι τε καὶ ὑπερκείσεται τῆς ἀρχαίας καὶ νομικῆς παιδεύσεως ή γνῶσις Χρι στοῦ, καίτοι συμπαραληφθέντος εἰς ταυτότητα φυσι κὴν τῷ Πατρὶ καὶ Θεῷ τῷ ἀληθινῷ, καὶ συγκεκη- ρυγμένου διὰ τῶν ἀρχαίων Γραμμάτων ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Erit sane : eo enim demum spectat oratio. A. Vide igitur, Ilermia, in eo nos prope jam esse, ut Filium, ex eorum stulta sententia inferiorem, ipso tamen Deo ac Patre superiorem ac præstantiorem censeamus, si vocibus sanctorum incunctanter cre- dendum putemus. B. Equidem dubia res non est. A. Audies itaque Paulum divinum sic clamantem, se quidem fuisse secundum legem Pharisæum, ex æmulatione persequentem Ecclesiam, secundum ju- stitiam quæ est in lege conversatum sine querela : • sed quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus pro- pter Christum detrimenta. Verumtamen existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scien- tiam Jesu Christi Domini nostri ³8. › B. Ita quidem Paulus : sed quid sibi volunt isthæc? A. Annon quod lex antiquioribus denuntia- vit unum esse Deum ac Dominum ? B. Etiam. A. Hunc autem Patrem esse aiunt videlicet. B. Aiunt. • A. Ille autern, qui se Christi arcanorum dis- pensatorem nobis constitutum esse dicit, ille orbis doctor, quid in animo habebat, cum Christi co- gnitionem incomparabiliter antique illi et legali institutioni præcellere diceret, et eminentem dice- ret, et stercora quidem arbitraretur ea quæ in lege, prædicationem autem evangelicam et salutarem Philipp. 111, 5-8. PATROL. GR. LXXV. C D supra modum admiraretur? Annon necesse est co- Bilare ac sentire, quorum excellentior sit cogni- tio, ea quoque necessario anteponenda esse iis qui- bus comparantur? B. Opinor. A. At quomodo eo vecordiæ et ignorantiæ mens nostra decidet, ut Filium Patre præstantiorem dicamus aut sentiamus, qui Genitorem veluti ra- dicem habet ac fontem? Simul enim injuriamı faciemus utique fructui cum arbore, et surculo cum radice, cum fonte rivulo, qui non est ab eo diversus, necnon cum lumine radio qui ex ipso emical ac effulget. B. Enimvero simul injuriam faciemus: quidni enim ? A. Necessario igitur admittemus rationem quæ Patri Filium in naturalem identitatem constringit, et in naturalem ac verain deitatem simul inducit? B. Necessario certe: ita enim se hæc habent. Verum, amabo te, quomodo Christi cognitio veteri et legali institutioni antecellet, cum in naturalem identitatem cum Patre et Deo vero coassumptus sit, ac per veteres Scripturas communiter prædi - calus? A. Longe antecellet, ac primam illam superabit. 4. Τοῦτον δὲ εἶναί φασι τὸν Πατέρα που τάχα. 4. Αναγκαίως οὖν ἄρα παραληψόμεθα τὸν εἰς 4. Αμείνων ἔσται παρὰ πολὺ, καὶ ὑπεραλεῖται

Β. Εσται γὰρ οὖν ἀποφέρει γάρ πως εἰς τοῦτο Α λοιπὸν ὁ λόγος. Α. Αθρει δὴ οὖν, ὅτι κινδυνεύομεν, ὦ Ερμεία, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀσυνέτως δοκοῦν, καίτοι μειονο εκτούμενον τὸν Υἱόν, ἀμείνω πως ἤδη καὶ προβ χοντα, καὶ αὐτοῦ καταλογίζεσθαι τοῦ Θεοῦ καὶ Πα- τρὸς, εἰ ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς ἀμελλητί καταπείθε σθαι διαλογιζόμεθα δεῖν. Β. Καὶ μὴν τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀμφίλογον. Α. Πεύσῃ δὴ οὖν ἀνακεκραγότος ὡδὶ τοῦ θεσπεσ σίου Παύλου, ὡς γένοιτο μὲν κατὰ νόμον Φαρισαῖος, κατὰ ζῆλον διώκων τὴν Ἐκκλησίαν, κατὰ δικαιο σύνην τὴν ἐν νόμῳ γενόμενος ἄμεμπτος, « ἀλλ᾽ ἅτινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἤγημαι διὰ Χριστὸν, ζημίαν. ᾿Αλλὰ μενούνγε, καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. » Β. Εφη γὰρ οὖν, ἀλλὰ τί ἂν βούλοιτο τουτί; Δ. Οὐ γὰρ ὅτι θεὸς καὶ Κύριος εις διακεχρησμ ῴδηκε τοῖς ἀρχαιοτέροις ὁ νόμος ; Β. Ναί. Β. Φασίν. Β Α. Ὁ δὲ δὴ τῶν ἀποῤῥήτων Χριστοῦ ταμίαν ἑαυτὸν ἡμῖν ἀναδεδεῖχθαι λέγων, ὁ τῆς οἰκουμένης μυσταγωγός, τί ἄρα μαθών, ἢ διενθυμούμενος, τῆς πρεσβυτέρας καὶ νομικῆς παιδεύσεως ἀσυγκρίτως ἐν ἀμείνοσι τὴν Χριστοῦ γνῶσιν ἐτίθει, καὶ ὑπερω έχουσαν ὀνομάζει, καὶ σκύβαλα μὲν ἡγεῖται τὰ ἐν νόμῳ, κατατέθηκε δὲ καὶ ὑπερηγάσθη λίαν τὸ εὐαγ- " γελικὸν καὶ σωτήριον κήρυγμα; Η οὐκ ἀναγκαῖον ἡμᾶς ὑπολογίζεσθαι καὶ φρονεῖν, ὡς ὧνπερ ἂν εἴη μείζων ἡ γνῶσις, τούτοις ἔποιτο ἂν εὐθὺς καὶ τὸ ὑπερκεῖσθαι πρέπειν τῶν συγκρινομένων ; Β. Οἶμαί γε. Α. Εἶτα ὅπως εἰς τοῦτο καθίκοιτο ἂν ἡμῖν ηλιθιό τητός τε καὶ ἀμαθίας ὁ νοῦς, ὡς ἀμείνω λέγειν, ἢ γοῦν οἴεσθαί ποτε τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, τὸν οἱονεὶ ῥίζαν ἔχοντα καὶ πηγὴν τὸν γεννήτορα ; Συνυδριού. μεν γὰρ πάντως τῷ φυτῷ τὸν καρπὸν, καὶ ὁμοῦ τῇ βίζῃ τὸ βλάστημα, τῇ πηγῇ τὸ ἐξ αὐτῆς προχεόμε- τον νάμα, καὶ οὐκ ἀλλότριον αὐτῆς, τῷ φωτὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ διαλάμπον καὶ ἀπαστράπτον απαύγασμα. Β. Συνυβριοῦμεν· πῶς γὰρ οὔ ; ενότητα φυσικὴν συνεισδέοντα λόγον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ ἐν τῇ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῇ θεότητι συνεισφέροντα ; Β. Αναγκαῖον μὲν οὖν· ἔχει γὰρ ὧδε ταυτί. Πλὴν ἐκεῖνο λέγε τὸ, ὅπως ἂν προῦχοι τε καὶ ὑπερκείσεται τῆς ἀρχαίας καὶ νομικῆς παιδεύσεως ή γνῶσις Χρι στοῦ, καίτοι συμπαραληφθέντος εἰς ταυτότητα φυσι κὴν τῷ Πατρὶ καὶ Θεῷ τῷ ἀληθινῷ, καὶ συγκεκη- ρυγμένου διὰ τῶν ἀρχαίων Γραμμάτων ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. B. Erit sane : eo enim demum spectat oratio. A. Vide igitur, Ilermia, in eo nos prope jam esse, ut Filium, ex eorum stulta sententia inferiorem, ipso tamen Deo ac Patre superiorem ac præstantiorem censeamus, si vocibus sanctorum incunctanter cre- dendum putemus. B. Equidem dubia res non est. A. Audies itaque Paulum divinum sic clamantem, se quidem fuisse secundum legem Pharisæum, ex æmulatione persequentem Ecclesiam, secundum ju- stitiam quæ est in lege conversatum sine querela : • sed quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus pro- pter Christum detrimenta. Verumtamen existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scien- tiam Jesu Christi Domini nostri ³8. › B. Ita quidem Paulus : sed quid sibi volunt isthæc? A. Annon quod lex antiquioribus denuntia- vit unum esse Deum ac Dominum ? B. Etiam. A. Hunc autem Patrem esse aiunt videlicet. B. Aiunt. • A. Ille autern, qui se Christi arcanorum dis- pensatorem nobis constitutum esse dicit, ille orbis doctor, quid in animo habebat, cum Christi co- gnitionem incomparabiliter antique illi et legali institutioni præcellere diceret, et eminentem dice- ret, et stercora quidem arbitraretur ea quæ in lege, prædicationem autem evangelicam et salutarem Philipp. 111, 5-8. PATROL. GR. LXXV. C D supra modum admiraretur? Annon necesse est co- Bilare ac sentire, quorum excellentior sit cogni- tio, ea quoque necessario anteponenda esse iis qui- bus comparantur? B. Opinor. A. At quomodo eo vecordiæ et ignorantiæ mens nostra decidet, ut Filium Patre præstantiorem dicamus aut sentiamus, qui Genitorem veluti ra- dicem habet ac fontem? Simul enim injuriamı faciemus utique fructui cum arbore, et surculo cum radice, cum fonte rivulo, qui non est ab eo diversus, necnon cum lumine radio qui ex ipso emical ac effulget. B. Enimvero simul injuriam faciemus: quidni enim ? A. Necessario igitur admittemus rationem quæ Patri Filium in naturalem identitatem constringit, et in naturalem ac verain deitatem simul inducit? B. Necessario certe: ita enim se hæc habent. Verum, amabo te, quomodo Christi cognitio veteri et legali institutioni antecellet, cum in naturalem identitatem cum Patre et Deo vero coassumptus sit, ac per veteres Scripturas communiter prædi - calus? A. Longe antecellet, ac primam illam superabit. 4. Τοῦτον δὲ εἶναί φασι τὸν Πατέρα που τάχα. 4. Αναγκαίως οὖν ἄρα παραληψόμεθα τὸν εἰς 4. Αμείνων ἔσται παρὰ πολὺ, καὶ ὑπεραλεῖται

Α τήν πρώτην. Φανερωτέραν γὰρ ἔχει τὴν ἀνάῤῥησιν, Β ο τῶν ἐν ἀρχαῖς προκειμένων· σύγχυσις ἔσται καὶ δαμόθεν ἔτι, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὸ βέβαιον ἔξει καὶ καὶ εἰς γνῶσιν εὐρύνεται τὴν ἀσυνήθη τῷ νόμῳ. Τοι- γάρτοι καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ ἱεροφάντης Μωσής Ελι πάρει μὲν, καὶ μάλα συχνῶς, ἀκριβῆ τε καὶ ἀκατά- σκιον τὴν περὶ τοῦ Ὄντος γνῶσιν ἐλεῖν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν « Εμφάνι σόν μοι σεαυτόν, γνωστώς ίδω σε. ο Προστάτες γε μὴν ὀρύττειν ἐν πέτρα, καὶ διὰ στενοτάτης ἐπῆς, εἰ βούλοιτο, καταθρεῖν, αἰνιγματωδῶς ἡμῖν ὑποσημαί νοντος, οἶμαι που, κἂν τούτῳ Θεοῦ, ὅτι βραχείαν ὁ νόμος τὴν περὶ Θεοῦ γνῶσιν ἐναστράπτει τοῖς και δευομένοις, και μονονουχί δι᾽ ὑπῆς τὸν ἐπὶ τῷδε μόλις ενίησι φωτισμόν. Ὅτι γὰρ μόνον εἷς ἐστι Θεός πιστεύειν ἤθελε τῶν ἐν ὑπολήψει θεότητος ἀφιστὰς τοὺς πεπλανημένους· τὸ δὲ ὅπως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὴν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος ἔχει φύσις, οὐ παρέδειξε σαφῶς, καθάπερ ἀμέλει τὸ σωτήριον και ρυγμα, φημὶ δὴ τὸ διὰ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐγνώ καμεν τὸν Υἱόν, πιστεύομεν ὅτι πέφυκέ τε καὶ ἀνέφυ καθάπερ ἐκ ρίζης τοῦ Πατρὸς, καὶ ἡ τοῦ γεννήματος δόξα, τὴν τοῦ γεννήτορος φύσιν καθάπερ ἐν πίνακι καταγράφουσα, τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἐφικνεῖσθαι παρεσκεύασε τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμόν. Ταγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν· « Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις· πρὸς δέ γε τοὺς Ἰουδαίους· « Οὔτε ἐμὲ οίδατε, ούτε τὸν Πατέρα μου· εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. . Τὸ δὲ εἰδέναι μέν τι τῶν ὄντων ὅτι ἔστι, μὴ μὴν ὅτι καὶ ὅπως ἔχει, μείον, οἶμαι, παρὰ πολὺ πᾶς ὀστισοῦν εἶναι φήσειεν ἂν, τοῦ εἰδέναι δεῖν, μετά τοῦ ὅτι ἔστι, καὶ ὅπως ἔστιν. Οίχεται δὴ οὖν κατόπιν ἡμῖν τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων ἡ διὰ νόμου παι δευσις, εἷς μὲν ὅτι δὴ μόνον ἐστὶ Θεὸς τοῖς ἀρχαιο- τέροις διακηρύττουσα, ἀνευρύνουσα δὲ οὐδαμῶς τὴν τῆς θεότητος φύσιν εἰς τὸ τριπλούν καθ' ὑπόστασιν. καὶ αὖ συλλέγουσα πρὸς ἑνότητα φυσικήν. Ταυτὶ γὰρ ἡμᾶς τὸ νέον ἐδίδαξε Γράμμα. Ενώσεως τοίνυν καὶ ταυτότητας φυσικῆς οὐκ εἰσδεδεγμένης, ἐπί τε του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἶμι γὰρ δὴ κατευθύ διαστροφὴ, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἡ πίστις ούτ ἐρηρεισμένον. Β. Πῶς ἡ τίνα τρόπον; Δ. Ενα γὰρ εἶναι Θεὸν τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῆς θείας ἡμῖν ἀναβοώτης Γραφῆς, τῆς ἐπὶ τούτῳ τιμῆς τε καὶ δόξης τὸν Υἱὸν ἐκπέμψομεν, εἰ μὴ τὰ τῆς οὐσίας ταυτὸν καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχον, συν εισφρήσαι τρόπον τινὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Η οὐ δι ἐπύθου τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀνακεκραγότων περὶ Θεοῦ, τῆ μὲν, ὅτι Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, τῆ δὲ αὖ, Ο μόνος ἔχων ἀθανασίαν; Τίνα δὴ οὖν ὑποτοπητέον μόνον εἶναι νομοθέτην καὶ κριτὴν, καὶ μόνον ἔχοντε τὴν ἀθανασίαν; Β. Τὸν Πατέρα που πάντως· οἶμαι γὰρ αὐτοὺς οὐχ ἕτερόν τινα παρὰ τοῦτον ἐρεῖν ; Δ. Εροῦσι γὰρ οὖν καὶ αὐτὸς οἶδ' ὅτι· ἥκει γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς δυσβουλίας ὁ σκοπός. Ολησί » " . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Clariorem enim habet prædicationem, et ad cogni- tionem se extendit legi insuetam. Quocirca ipse eliam sacrorum antistes Moyses precabatur, idque frequenter, ut certam et umbra expertem ejus qui est cognitionem acciperet, adeoque ipsum om- mium Servatorem Deum compellabat: • Ostende mihi teipsum, aperte videam te "., Quinetiam jussit petram perfodere, et per angustissimum fo- ramen, si vellet, contemplari: que nobis Deus, opinor, enigmatice subindicat, legem discipulis suis exiguam Dei cognitionem irradiare, ac veluti per foramen lucem istam propemodum immittere. Unum etenim solummodo Deum esse credi volebat, errantes ab imaginariis diis avocans: quo pacto autem se habeat in se divina et ineffabilis na- tura, non clare demonstravit, quemadmodum salu- taris illa praedicatio per Christum. Cognito enim Filio, credimus natum esse et processisse a Patre tanquam radice, et geniminis gloria Genitoris na- turamı velut in tabula depingens, efficit ut mentis oculus res intellectu et oratione superiores assequa- tur. Proindeque ad Patrem ac Deum qui in cœlis est, aiebat: • Manifestavi nomen tuumn homini- bus "; » et ad Judæos : • Neque me scitis, que Patrem meum : si me sciretis, forsitan et Pa- trem meum sciretis “, Nosse autem quod ali- quid sit, non tamen quomodo se habeat, longe minus esse quivis dixerit quam nosse et rem il- lam esse, et ita se habere. Evangelica itaque præ- conia institutioni legali longe antecellunt, quæ unum quidem esse Deum duntaxat veteribus præ- dicabat, deitatis vero naturam ad Trinitatem secun- dum hypostasim nequaquam extendebat, ac rursus În naturaleın unitatem colligebat. Hæc enim nova Scriptura nos edocuit. Igitur unitate et identitate naturali in Deo ac Patre et Filio non admissa (rebus enim initio propositis insistam), confusio erit ac perturbatio, et in sacrarum Litterarum fide nihil jam, ut opinor, certi ac stabilis erit. B. Quo pacto demum ? ne- A. Nam cum unum esse natura et vere Deum divina Scriptura nobis inclamet, Filium ab ista gloria et honore excludemus, nisi substaniæ iden- titatem et incommutabilitatem una cum Deo ac Patre quodammodo admittat. Annon audisti sanctos de Deo clamasse, interdum quidem unum esse legislatorem ac judicem ", aliquando vero solum habere immortalitatem “? Ecquem igitur putandum est esse solum legislatorem ac judicem, et solum habere immortalitatem ? B. Patrem utique; nam alium ab ipso dicturos cos non arbitror. A. Dicturos equidem scio : nam eo tendit il- lorum temeritas. Putabimus igitur non esse le- C D Exod. 111, 14. “Exod. xxxш, 13, “Joan. xvii, 6. es Joan. vin, 19. v], 16. Jac. 1V, 12, Τim.

Α τήν πρώτην. Φανερωτέραν γὰρ ἔχει τὴν ἀνάῤῥησιν, Β ο τῶν ἐν ἀρχαῖς προκειμένων· σύγχυσις ἔσται καὶ δαμόθεν ἔτι, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὸ βέβαιον ἔξει καὶ καὶ εἰς γνῶσιν εὐρύνεται τὴν ἀσυνήθη τῷ νόμῳ. Τοι- γάρτοι καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ ἱεροφάντης Μωσής Ελι πάρει μὲν, καὶ μάλα συχνῶς, ἀκριβῆ τε καὶ ἀκατά- σκιον τὴν περὶ τοῦ Ὄντος γνῶσιν ἐλεῖν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα Θεόν « Εμφάνι σόν μοι σεαυτόν, γνωστώς ίδω σε. ο Προστάτες γε μὴν ὀρύττειν ἐν πέτρα, καὶ διὰ στενοτάτης ἐπῆς, εἰ βούλοιτο, καταθρεῖν, αἰνιγματωδῶς ἡμῖν ὑποσημαί νοντος, οἶμαι που, κἂν τούτῳ Θεοῦ, ὅτι βραχείαν ὁ νόμος τὴν περὶ Θεοῦ γνῶσιν ἐναστράπτει τοῖς και δευομένοις, και μονονουχί δι᾽ ὑπῆς τὸν ἐπὶ τῷδε μόλις ενίησι φωτισμόν. Ὅτι γὰρ μόνον εἷς ἐστι Θεός πιστεύειν ἤθελε τῶν ἐν ὑπολήψει θεότητος ἀφιστὰς τοὺς πεπλανημένους· τὸ δὲ ὅπως ἐν τοῖς καθ' ἑαυτὴν ἡ θεία τε καὶ ἄῤῥητος ἔχει φύσις, οὐ παρέδειξε σαφῶς, καθάπερ ἀμέλει τὸ σωτήριον και ρυγμα, φημὶ δὴ τὸ διὰ Χριστοῦ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐγνώ καμεν τὸν Υἱόν, πιστεύομεν ὅτι πέφυκέ τε καὶ ἀνέφυ καθάπερ ἐκ ρίζης τοῦ Πατρὸς, καὶ ἡ τοῦ γεννήματος δόξα, τὴν τοῦ γεννήτορος φύσιν καθάπερ ἐν πίνακι καταγράφουσα, τῶν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἐφικνεῖσθαι παρεσκεύασε τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμόν. Ταγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν· « Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις· πρὸς δέ γε τοὺς Ἰουδαίους· « Οὔτε ἐμὲ οίδατε, ούτε τὸν Πατέρα μου· εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. . Τὸ δὲ εἰδέναι μέν τι τῶν ὄντων ὅτι ἔστι, μὴ μὴν ὅτι καὶ ὅπως ἔχει, μείον, οἶμαι, παρὰ πολὺ πᾶς ὀστισοῦν εἶναι φήσειεν ἂν, τοῦ εἰδέναι δεῖν, μετά τοῦ ὅτι ἔστι, καὶ ὅπως ἔστιν. Οίχεται δὴ οὖν κατόπιν ἡμῖν τῶν εὐαγγελικών κηρυγμάτων ἡ διὰ νόμου παι δευσις, εἷς μὲν ὅτι δὴ μόνον ἐστὶ Θεὸς τοῖς ἀρχαιο- τέροις διακηρύττουσα, ἀνευρύνουσα δὲ οὐδαμῶς τὴν τῆς θεότητος φύσιν εἰς τὸ τριπλούν καθ' ὑπόστασιν. καὶ αὖ συλλέγουσα πρὸς ἑνότητα φυσικήν. Ταυτὶ γὰρ ἡμᾶς τὸ νέον ἐδίδαξε Γράμμα. Ενώσεως τοίνυν καὶ ταυτότητας φυσικῆς οὐκ εἰσδεδεγμένης, ἐπί τε του Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ· εἶμι γὰρ δὴ κατευθύ διαστροφὴ, καὶ τῶν ἱερῶν Γραμμάτων ἡ πίστις ούτ ἐρηρεισμένον. Β. Πῶς ἡ τίνα τρόπον; Δ. Ενα γὰρ εἶναι Θεὸν τὸν φύσει τε καὶ ἀληθῶς τῆς θείας ἡμῖν ἀναβοώτης Γραφῆς, τῆς ἐπὶ τούτῳ τιμῆς τε καὶ δόξης τὸν Υἱὸν ἐκπέμψομεν, εἰ μὴ τὰ τῆς οὐσίας ταυτὸν καὶ ἀπαραλλάκτως ἔχον, συν εισφρήσαι τρόπον τινὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί. Η οὐ δι ἐπύθου τῶν ἁγίων ἡμῖν ἀνακεκραγότων περὶ Θεοῦ, τῆ μὲν, ὅτι Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης καὶ κριτής, τῆ δὲ αὖ, Ο μόνος ἔχων ἀθανασίαν; Τίνα δὴ οὖν ὑποτοπητέον μόνον εἶναι νομοθέτην καὶ κριτὴν, καὶ μόνον ἔχοντε τὴν ἀθανασίαν; Β. Τὸν Πατέρα που πάντως· οἶμαι γὰρ αὐτοὺς οὐχ ἕτερόν τινα παρὰ τοῦτον ἐρεῖν ; Δ. Εροῦσι γὰρ οὖν καὶ αὐτὸς οἶδ' ὅτι· ἥκει γὰρ δὴ πρὸς τοῦτο αὐτοῖς δυσβουλίας ὁ σκοπός. Ολησί » " . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Clariorem enim habet prædicationem, et ad cogni- tionem se extendit legi insuetam. Quocirca ipse eliam sacrorum antistes Moyses precabatur, idque frequenter, ut certam et umbra expertem ejus qui est cognitionem acciperet, adeoque ipsum om- mium Servatorem Deum compellabat: • Ostende mihi teipsum, aperte videam te "., Quinetiam jussit petram perfodere, et per angustissimum fo- ramen, si vellet, contemplari: que nobis Deus, opinor, enigmatice subindicat, legem discipulis suis exiguam Dei cognitionem irradiare, ac veluti per foramen lucem istam propemodum immittere. Unum etenim solummodo Deum esse credi volebat, errantes ab imaginariis diis avocans: quo pacto autem se habeat in se divina et ineffabilis na- tura, non clare demonstravit, quemadmodum salu- taris illa praedicatio per Christum. Cognito enim Filio, credimus natum esse et processisse a Patre tanquam radice, et geniminis gloria Genitoris na- turamı velut in tabula depingens, efficit ut mentis oculus res intellectu et oratione superiores assequa- tur. Proindeque ad Patrem ac Deum qui in cœlis est, aiebat: • Manifestavi nomen tuumn homini- bus "; » et ad Judæos : • Neque me scitis, que Patrem meum : si me sciretis, forsitan et Pa- trem meum sciretis “, Nosse autem quod ali- quid sit, non tamen quomodo se habeat, longe minus esse quivis dixerit quam nosse et rem il- lam esse, et ita se habere. Evangelica itaque præ- conia institutioni legali longe antecellunt, quæ unum quidem esse Deum duntaxat veteribus præ- dicabat, deitatis vero naturam ad Trinitatem secun- dum hypostasim nequaquam extendebat, ac rursus În naturaleın unitatem colligebat. Hæc enim nova Scriptura nos edocuit. Igitur unitate et identitate naturali in Deo ac Patre et Filio non admissa (rebus enim initio propositis insistam), confusio erit ac perturbatio, et in sacrarum Litterarum fide nihil jam, ut opinor, certi ac stabilis erit. B. Quo pacto demum ? ne- A. Nam cum unum esse natura et vere Deum divina Scriptura nobis inclamet, Filium ab ista gloria et honore excludemus, nisi substaniæ iden- titatem et incommutabilitatem una cum Deo ac Patre quodammodo admittat. Annon audisti sanctos de Deo clamasse, interdum quidem unum esse legislatorem ac judicem ", aliquando vero solum habere immortalitatem “? Ecquem igitur putandum est esse solum legislatorem ac judicem, et solum habere immortalitatem ? B. Patrem utique; nam alium ab ipso dicturos cos non arbitror. A. Dicturos equidem scio : nam eo tendit il- lorum temeritas. Putabimus igitur non esse le- C D Exod. 111, 14. “Exod. xxxш, 13, “Joan. xvii, 6. es Joan. vin, 19. v], 16. Jac. 1V, 12, Τim.

μεθα δὴ οὖν, ἥκιστα μὲν εἶναι νομοθέτην και κριτὴν τὸν Υἱόν, τητᾶσθαι δὲ καὶ ἀθανασίας, καὶ θύραθεν είστε πορισμένην ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὴν ζωήν; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὑπὸ νόμον ἤδη πως καὶ κρίσιν ἔσται καὶ οὐχ ἐκὼν, καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσι συντετάξεται κατά γε τὸ τῆς ἰδίας φύσεως μέτρον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπάτη καὶ φενακισμὸς, καὶ ἐν τοῖς ἔτι τούτων αι σχίοσι, τὸ θεῖον ἡμῖν ἔσται κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐ- αγγελικόν, τοῖς τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἐπιψηφίζεσθαι δεῖν ἀναπεῖθον ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν; Εφη γὰρ ὅτι, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, ο καίτοι κατ' ἐκείνους, ἀθανασίαν οὐκ ἔχων, εἴπερ ἐστὶ μόνος ἀθάνατος ὁ Πατήρ. Καὶ μὴν ὡς ἔσται κριτὴς καὶ πέφηνε νομοθέτης, οὐδενὸς, οἶμαι που, δεηθείης ἂν εἰς γε τὸ συνιέναι πόνου. Η γὰρ οὐκ ἐπύθου λέγοντος, τῆ μὲν ὅτι, ο Εβρέθη· Οὐ μοι χεύσεις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυ- ναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμεῖσθαι, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, τῆ δὲ αὖ «Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Β. Επυθόμην. Φράζε δὲ ὅμως ἐκεῖνο, βούλει ταῖς εἰς ἀντιλογίαν ἐνστάσεσι τὸν λόγον διαγυμνάζωμεν, ἢ καταθεῖν ὥσπερ ἐρήμην ἐῶμεν τῶν διεναντίας παραδειγμάτων δίχα ; Α. Καὶ μὴν ἴθι τοι πρός γε τοῦτο γεννικώς. Κατα- θήξαι γὰρ ἂν τὸ χρῆμα τὸν νοῦν, εἰς τὸ θερμότερον μὲν ἡ πάλαι τοῖς ἀντεξάγουσιν ἀντιφέρεσθαι, νεανι χώτερον δὲ τοὺς τῶν ἀνθεστάναι δοκούντων ἀπο- κρούεσθαι λογισμούς. Β. Οὐκοῦν ἀναμέρος ἕκαστά τε καὶ σαφῶς ἤδη λέ γωμεν. Α. Φράζε τὸ δὴ δοκοῦν. Καταλογιοῦμαι γὰρ ἥκιστα μὲν εἶναι σὴν, δόξαν δὲ μᾶλλον αὐτὸ τῶν διεναντίας. Ε Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης και κριτὴς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πρέποι γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων βασι- είδε φύσει, τὸ θεσμοθετεῖν καὶ τὸ κρίνειν. Ἀφίκταί γε μὴν καὶ ὁ Υἱὸς εἰς τοῦτο δόξης, κατανεύσαντος αὐτῷ τὸ ἑλεῖν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Α. Καὶ τίνι τῶν εὖ φρονούντων ἀσυμφανές, ὡς εἰκαίους ἡμῖν, ὦ φιλότης, επαντλήσεις λόγους, ψυ- χρὰν δὲ καὶ ἄχρηστον ἐννοιῶν ἐπισωρεύσεις πληθύν, εἰ μὴ συνηχούσας οἷς ἔφης, τὰς τῶν ἁγίων ἡμῖν ἐπι δείξαις συγγραφάς; Εψόμεθα γὰρ οὐχὶ τοῖς ἐθέ λουσί τε καὶ ειωθόσι τὰ ἀπὸ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν ἐρεύγεσθαι διανοίας, ἀλλὰ τοῖς λαλοῦσιν ἀπὸ στό- ματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Β. Εδ λέγεις. Οὐκοῦν ὁ μὲν θεῖος, φησίν, ὕμνησε του Δαβίδ (ἐποιεῖτο δὲ τοὺς λόγους ὡς πρὸς Πατέρα Θεόν, περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν)· « Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην ἐπ᾿ αὐτοὺς, γνώτωσαν ἔθνη, ὅτι άνθρωποί εἰσιν. » Εκπεπεράνθαι δὲ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἀφηγείται λέγων Υιός. Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσ ταγμα Κυρίου. · Ὁ δὲ τῆς ἑτέρου θελήσεως δῶρον ἔχων τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν, πῶς οὐκ ἂν εἰσ ποίητον ἔχοι, και φυσικὴν μὲν οὐδαμῶς, εἰσκε ΣΧΙΗ, 16. » DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A gislatorem ac judicem Filium, sed et immortalitate rip; › B " C D carere, et adventitiam habere in seipso vitam? Et qnid tum inde? Legi nimirum et judicio subjacebit etiam invitus, et in mortalium numero censebitur, quod ad natura suæ conditionem spectat. At nunquid fraus et impostura, et si quid his adhuc turpius est, id nobis erit divina illa prædicatio, Evangelica nimirum, quæ nos adigit Filii sermoni- bus astruere veritatem ? Dixit enim: • Ego sum vita **, » quamvis ex eorum sententia, immortalita- lem non habeat, siquidem solus Pater est im- mortalis. At vero judicem fore et legislatorem declaratum esse, citra laborem ullum intelliges. Nonne enim dicentem audiisti, modo quidem : « Di- ctum est: Non mochaberis : ego autem dico vobis, quia omnis qui viderit mulierem ad concupiscen- dum eam, jam machatus est eam in corde suo ; modo vero : « Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio " ?, " B. Audii. Sed vin' tu, quæso, contradicamus et objectionibus rationem inquiramus, aut eam quodammodo vacuam sinamus in adversarios ire sine exemplis ? A. Perge porro istud generosa mente. Res enim animum acuet ad aliquid vehementius quam antea opponendum adversariis, et rationes eorum qui contradicunt fortius retundendas. B. Itaque seorsim singula et aperte jam dicamus. A. Dic, quæso, quid velis. Neque enim id tuam esse putabo, sed potius adversariorum sententiam. B. Unus est legislator et judex Deus ac Pater. Soli enim universi reginæ naturæ convenit leges ferre, et judicare ; verum eo gloriæ Filius quoque pervenit, anuuente Deo ac Patre. A. Cuinam vero cordato non pateat, amice, lo nobis inauia verba hausturum, frigidamque et in- utilem rationum turbam coacervaturum, nisi con- sona tuis sermonibus sanctorum scripta nobis ostenderis? Non enim sequemur eos qui volunt ac solent sulius ingenii sui sensa eructare, sed qui loquuntur ex ore Domini, sicuti scriptum est 4. B. Recte dicis. ltaque divinus David cecinit, inquiunt (verba aulem velut ad Patrem Deun de vocatione gentium faciebat) : Constitue, Do- nine, legislatorem super eos; sciant gentes quo- niam homines sunt ". › Hoc autein perfectum esse utique manifeste in seipso, ipse quoque nobis exponit Filius his verbis: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, predicans præceptum Domini ". » Qui vero alte- rius nutu habet regnandi legesque ferendi potesla- tem, quomodo non adventitiam haberet ac minime * Joan. x1, 25. * Matth. v, 27,28. Joan. v, 22. Jerem. Psal. r, 11. Digitized by se Psal. 11, 6. Google

μεθα δὴ οὖν, ἥκιστα μὲν εἶναι νομοθέτην και κριτὴν τὸν Υἱόν, τητᾶσθαι δὲ καὶ ἀθανασίας, καὶ θύραθεν είστε πορισμένην ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὴν ζωήν; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὑπὸ νόμον ἤδη πως καὶ κρίσιν ἔσται καὶ οὐχ ἐκὼν, καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσι συντετάξεται κατά γε τὸ τῆς ἰδίας φύσεως μέτρον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπάτη καὶ φενακισμὸς, καὶ ἐν τοῖς ἔτι τούτων αι σχίοσι, τὸ θεῖον ἡμῖν ἔσται κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐ- αγγελικόν, τοῖς τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἐπιψηφίζεσθαι δεῖν ἀναπεῖθον ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν; Εφη γὰρ ὅτι, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, ο καίτοι κατ' ἐκείνους, ἀθανασίαν οὐκ ἔχων, εἴπερ ἐστὶ μόνος ἀθάνατος ὁ Πατήρ. Καὶ μὴν ὡς ἔσται κριτὴς καὶ πέφηνε νομοθέτης, οὐδενὸς, οἶμαι που, δεηθείης ἂν εἰς γε τὸ συνιέναι πόνου. Η γὰρ οὐκ ἐπύθου λέγοντος, τῆ μὲν ὅτι, ο Εβρέθη· Οὐ μοι χεύσεις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυ- ναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμεῖσθαι, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, τῆ δὲ αὖ «Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Β. Επυθόμην. Φράζε δὲ ὅμως ἐκεῖνο, βούλει ταῖς εἰς ἀντιλογίαν ἐνστάσεσι τὸν λόγον διαγυμνάζωμεν, ἢ καταθεῖν ὥσπερ ἐρήμην ἐῶμεν τῶν διεναντίας παραδειγμάτων δίχα ; Α. Καὶ μὴν ἴθι τοι πρός γε τοῦτο γεννικώς. Κατα- θήξαι γὰρ ἂν τὸ χρῆμα τὸν νοῦν, εἰς τὸ θερμότερον μὲν ἡ πάλαι τοῖς ἀντεξάγουσιν ἀντιφέρεσθαι, νεανι χώτερον δὲ τοὺς τῶν ἀνθεστάναι δοκούντων ἀπο- κρούεσθαι λογισμούς. Β. Οὐκοῦν ἀναμέρος ἕκαστά τε καὶ σαφῶς ἤδη λέ γωμεν. Α. Φράζε τὸ δὴ δοκοῦν. Καταλογιοῦμαι γὰρ ἥκιστα μὲν εἶναι σὴν, δόξαν δὲ μᾶλλον αὐτὸ τῶν διεναντίας. Ε Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης και κριτὴς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πρέποι γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων βασι- είδε φύσει, τὸ θεσμοθετεῖν καὶ τὸ κρίνειν. Ἀφίκταί γε μὴν καὶ ὁ Υἱὸς εἰς τοῦτο δόξης, κατανεύσαντος αὐτῷ τὸ ἑλεῖν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Α. Καὶ τίνι τῶν εὖ φρονούντων ἀσυμφανές, ὡς εἰκαίους ἡμῖν, ὦ φιλότης, επαντλήσεις λόγους, ψυ- χρὰν δὲ καὶ ἄχρηστον ἐννοιῶν ἐπισωρεύσεις πληθύν, εἰ μὴ συνηχούσας οἷς ἔφης, τὰς τῶν ἁγίων ἡμῖν ἐπι δείξαις συγγραφάς; Εψόμεθα γὰρ οὐχὶ τοῖς ἐθέ λουσί τε καὶ ειωθόσι τὰ ἀπὸ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν ἐρεύγεσθαι διανοίας, ἀλλὰ τοῖς λαλοῦσιν ἀπὸ στό- ματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Β. Εδ λέγεις. Οὐκοῦν ὁ μὲν θεῖος, φησίν, ὕμνησε του Δαβίδ (ἐποιεῖτο δὲ τοὺς λόγους ὡς πρὸς Πατέρα Θεόν, περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν)· « Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην ἐπ᾿ αὐτοὺς, γνώτωσαν ἔθνη, ὅτι άνθρωποί εἰσιν. » Εκπεπεράνθαι δὲ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἀφηγείται λέγων Υιός. Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσ ταγμα Κυρίου. · Ὁ δὲ τῆς ἑτέρου θελήσεως δῶρον ἔχων τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν, πῶς οὐκ ἂν εἰσ ποίητον ἔχοι, και φυσικὴν μὲν οὐδαμῶς, εἰσκε ΣΧΙΗ, 16. » DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A gislatorem ac judicem Filium, sed et immortalitate rip; › B " C D carere, et adventitiam habere in seipso vitam? Et qnid tum inde? Legi nimirum et judicio subjacebit etiam invitus, et in mortalium numero censebitur, quod ad natura suæ conditionem spectat. At nunquid fraus et impostura, et si quid his adhuc turpius est, id nobis erit divina illa prædicatio, Evangelica nimirum, quæ nos adigit Filii sermoni- bus astruere veritatem ? Dixit enim: • Ego sum vita **, » quamvis ex eorum sententia, immortalita- lem non habeat, siquidem solus Pater est im- mortalis. At vero judicem fore et legislatorem declaratum esse, citra laborem ullum intelliges. Nonne enim dicentem audiisti, modo quidem : « Di- ctum est: Non mochaberis : ego autem dico vobis, quia omnis qui viderit mulierem ad concupiscen- dum eam, jam machatus est eam in corde suo ; modo vero : « Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio " ?, " B. Audii. Sed vin' tu, quæso, contradicamus et objectionibus rationem inquiramus, aut eam quodammodo vacuam sinamus in adversarios ire sine exemplis ? A. Perge porro istud generosa mente. Res enim animum acuet ad aliquid vehementius quam antea opponendum adversariis, et rationes eorum qui contradicunt fortius retundendas. B. Itaque seorsim singula et aperte jam dicamus. A. Dic, quæso, quid velis. Neque enim id tuam esse putabo, sed potius adversariorum sententiam. B. Unus est legislator et judex Deus ac Pater. Soli enim universi reginæ naturæ convenit leges ferre, et judicare ; verum eo gloriæ Filius quoque pervenit, anuuente Deo ac Patre. A. Cuinam vero cordato non pateat, amice, lo nobis inauia verba hausturum, frigidamque et in- utilem rationum turbam coacervaturum, nisi con- sona tuis sermonibus sanctorum scripta nobis ostenderis? Non enim sequemur eos qui volunt ac solent sulius ingenii sui sensa eructare, sed qui loquuntur ex ore Domini, sicuti scriptum est 4. B. Recte dicis. ltaque divinus David cecinit, inquiunt (verba aulem velut ad Patrem Deun de vocatione gentium faciebat) : Constitue, Do- nine, legislatorem super eos; sciant gentes quo- niam homines sunt ". › Hoc autein perfectum esse utique manifeste in seipso, ipse quoque nobis exponit Filius his verbis: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, predicans præceptum Domini ". » Qui vero alte- rius nutu habet regnandi legesque ferendi potesla- tem, quomodo non adventitiam haberet ac minime * Joan. x1, 25. * Matth. v, 27,28. Joan. v, 22. Jerem. Psal. r, 11. Digitized by se Psal. 11, 6. Google

μεθα δὴ οὖν, ἥκιστα μὲν εἶναι νομοθέτην και κριτὴν τὸν Υἱόν, τητᾶσθαι δὲ καὶ ἀθανασίας, καὶ θύραθεν είστε πορισμένην ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὴν ζωήν; Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Ὑπὸ νόμον ἤδη πως καὶ κρίσιν ἔσται καὶ οὐχ ἐκὼν, καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσι συντετάξεται κατά γε τὸ τῆς ἰδίας φύσεως μέτρον. Εἶτα πῶς οὐκ ἀπάτη καὶ φενακισμὸς, καὶ ἐν τοῖς ἔτι τούτων αι σχίοσι, τὸ θεῖον ἡμῖν ἔσται κήρυγμα, φημὶ δὴ τὸ εὐ- αγγελικόν, τοῖς τοῦ Υἱοῦ λόγοις ἐπιψηφίζεσθαι δεῖν ἀναπεῖθον ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν; Εφη γὰρ ὅτι, « Εγώ εἰμι ἡ ζωή, ο καίτοι κατ' ἐκείνους, ἀθανασίαν οὐκ ἔχων, εἴπερ ἐστὶ μόνος ἀθάνατος ὁ Πατήρ. Καὶ μὴν ὡς ἔσται κριτὴς καὶ πέφηνε νομοθέτης, οὐδενὸς, οἶμαι που, δεηθείης ἂν εἰς γε τὸ συνιέναι πόνου. Η γὰρ οὐκ ἐπύθου λέγοντος, τῆ μὲν ὅτι, ο Εβρέθη· Οὐ μοι χεύσεις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυ- ναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμεῖσθαι, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, τῆ δὲ αὖ «Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Β. Επυθόμην. Φράζε δὲ ὅμως ἐκεῖνο, βούλει ταῖς εἰς ἀντιλογίαν ἐνστάσεσι τὸν λόγον διαγυμνάζωμεν, ἢ καταθεῖν ὥσπερ ἐρήμην ἐῶμεν τῶν διεναντίας παραδειγμάτων δίχα ; Α. Καὶ μὴν ἴθι τοι πρός γε τοῦτο γεννικώς. Κατα- θήξαι γὰρ ἂν τὸ χρῆμα τὸν νοῦν, εἰς τὸ θερμότερον μὲν ἡ πάλαι τοῖς ἀντεξάγουσιν ἀντιφέρεσθαι, νεανι χώτερον δὲ τοὺς τῶν ἀνθεστάναι δοκούντων ἀπο- κρούεσθαι λογισμούς. Β. Οὐκοῦν ἀναμέρος ἕκαστά τε καὶ σαφῶς ἤδη λέ γωμεν. Α. Φράζε τὸ δὴ δοκοῦν. Καταλογιοῦμαι γὰρ ἥκιστα μὲν εἶναι σὴν, δόξαν δὲ μᾶλλον αὐτὸ τῶν διεναντίας. Ε Εἷς ἐστιν ὁ νομοθέτης και κριτὴς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ. Πρέποι γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τῇ τῶν ὅλων βασι- είδε φύσει, τὸ θεσμοθετεῖν καὶ τὸ κρίνειν. Ἀφίκταί γε μὴν καὶ ὁ Υἱὸς εἰς τοῦτο δόξης, κατανεύσαντος αὐτῷ τὸ ἑλεῖν, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Α. Καὶ τίνι τῶν εὖ φρονούντων ἀσυμφανές, ὡς εἰκαίους ἡμῖν, ὦ φιλότης, επαντλήσεις λόγους, ψυ- χρὰν δὲ καὶ ἄχρηστον ἐννοιῶν ἐπισωρεύσεις πληθύν, εἰ μὴ συνηχούσας οἷς ἔφης, τὰς τῶν ἁγίων ἡμῖν ἐπι δείξαις συγγραφάς; Εψόμεθα γὰρ οὐχὶ τοῖς ἐθέ λουσί τε καὶ ειωθόσι τὰ ἀπὸ μόνης τῆς σφῶν αὐτῶν ἐρεύγεσθαι διανοίας, ἀλλὰ τοῖς λαλοῦσιν ἀπὸ στό- ματος Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Β. Εδ λέγεις. Οὐκοῦν ὁ μὲν θεῖος, φησίν, ὕμνησε του Δαβίδ (ἐποιεῖτο δὲ τοὺς λόγους ὡς πρὸς Πατέρα Θεόν, περὶ τῆς κλήσεως τῶν ἐθνῶν)· « Κατάστησον, Κύριε, νομοθέτην ἐπ᾿ αὐτοὺς, γνώτωσαν ἔθνη, ὅτι άνθρωποί εἰσιν. » Εκπεπεράνθαι δὲ τοῦτο καὶ μάλα σαφῶς ἐφ' ἑαυτῷ, καὶ αὐτὸς ἡμῖν ἀφηγείται λέγων Υιός. Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιών ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, διαγγέλλων τὸ πρόσ ταγμα Κυρίου. · Ὁ δὲ τῆς ἑτέρου θελήσεως δῶρον ἔχων τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν, πῶς οὐκ ἂν εἰσ ποίητον ἔχοι, και φυσικὴν μὲν οὐδαμῶς, εἰσκε ΣΧΙΗ, 16. » DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A gislatorem ac judicem Filium, sed et immortalitate rip; › B " C D carere, et adventitiam habere in seipso vitam? Et qnid tum inde? Legi nimirum et judicio subjacebit etiam invitus, et in mortalium numero censebitur, quod ad natura suæ conditionem spectat. At nunquid fraus et impostura, et si quid his adhuc turpius est, id nobis erit divina illa prædicatio, Evangelica nimirum, quæ nos adigit Filii sermoni- bus astruere veritatem ? Dixit enim: • Ego sum vita **, » quamvis ex eorum sententia, immortalita- lem non habeat, siquidem solus Pater est im- mortalis. At vero judicem fore et legislatorem declaratum esse, citra laborem ullum intelliges. Nonne enim dicentem audiisti, modo quidem : « Di- ctum est: Non mochaberis : ego autem dico vobis, quia omnis qui viderit mulierem ad concupiscen- dum eam, jam machatus est eam in corde suo ; modo vero : « Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio " ?, " B. Audii. Sed vin' tu, quæso, contradicamus et objectionibus rationem inquiramus, aut eam quodammodo vacuam sinamus in adversarios ire sine exemplis ? A. Perge porro istud generosa mente. Res enim animum acuet ad aliquid vehementius quam antea opponendum adversariis, et rationes eorum qui contradicunt fortius retundendas. B. Itaque seorsim singula et aperte jam dicamus. A. Dic, quæso, quid velis. Neque enim id tuam esse putabo, sed potius adversariorum sententiam. B. Unus est legislator et judex Deus ac Pater. Soli enim universi reginæ naturæ convenit leges ferre, et judicare ; verum eo gloriæ Filius quoque pervenit, anuuente Deo ac Patre. A. Cuinam vero cordato non pateat, amice, lo nobis inauia verba hausturum, frigidamque et in- utilem rationum turbam coacervaturum, nisi con- sona tuis sermonibus sanctorum scripta nobis ostenderis? Non enim sequemur eos qui volunt ac solent sulius ingenii sui sensa eructare, sed qui loquuntur ex ore Domini, sicuti scriptum est 4. B. Recte dicis. ltaque divinus David cecinit, inquiunt (verba aulem velut ad Patrem Deun de vocatione gentium faciebat) : Constitue, Do- nine, legislatorem super eos; sciant gentes quo- niam homines sunt ". › Hoc autein perfectum esse utique manifeste in seipso, ipse quoque nobis exponit Filius his verbis: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, predicans præceptum Domini ". » Qui vero alte- rius nutu habet regnandi legesque ferendi potesla- tem, quomodo non adventitiam haberet ac minime * Joan. x1, 25. * Matth. v, 27,28. Joan. v, 22. Jerem. Psal. r, 11. Digitized by se Psal. 11, 6. Google

Α κριμένην δὲ μᾶλλον τὴν ἐπ' ἀμφοῖν ἐξουσίαν ; ο Β Εt Α. • Εκνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οίνου αὐτῶν, ο ἐπιφωνείτω τις καὶ μάλα εἰκότως τοῖς διεστραμμέν νοις. Υπάρχων μὲν γὰρ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, κένωσιν μὲν ὑπέστη τὴν ἐθελούσιον, καθεὶς ἑαυτὸν εἰς εἶδος τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, γέγονε δὲ ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν οὐχ ἑτέρως ἢ δοτόν. Ἐπειδὴ δὲ συνεπτώχευσέ τε ἡμῖν, καὶ δουλοπρεπὲς ὑπέου μέτρον οἰκονομικῶς, καὶ εἰσποιητὸν ἔχειν ὁμολογεῖ τὸ φύσει προσὸν, καὶ τοῖς τῆς κενώσεως ἔργοις τε καὶ λόγοις εὖ μάλα συμπλάττεται, καὶ οὐδὲν ἄν, οἶμαι, τὸ βλάβος ἔκ γε τουτους τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν, εἰ τὸν τοῖς λό γοις πρέποντα περιαθροῖεν καιρόν. Πότε γὰρ νενο μοθέτηκε μὲν τοῖς ἔθνεσιν ὁ Χριστὸς, πότε δὲ ἀφίκται διαγγέλλων ἐν Σιὼν τὸ πρόσταγμα Κυρίου; ἢ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος; Καίτοι καὶ μάλα σαφῶς κατίδοι τις ἂν ἐν Μωσαϊκοῖς συγγράμμασιν, ὡς οὐ καθ' ἔτε ρόν τινα χρόνον ἐστάλη διαγγελῶν τὸ πρόσταγμα Κυρίου τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Υἱὸς, ἢ ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς εἰσέδυ πτωχείαν, καὶ ὁ προφητῶν δεσπότης προφή της ὠνόμασται, καὶ τοῖς ἐκ τῆς γῆς ἐναρίθμιος ὁ ἐν κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς ἀπεφάνθη Λόγος. Εφη γάρ που Θεός, Μωσέα τὸν ἱερώτατον ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πληροφορῶν· • Προφήτην αναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσ σου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ. Καὶ δώσω το ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς, καθὰ ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, οὔπω τὴν πρὸς σάρκα σύνοδον ἔχων ὁ Λόγος, καὶ ὑπὲρ νοῦν τε καὶ ἀποῤῥήτως τῇ ἀνθρωπεία φύσει συνηνωμένος, ἀδελφὸς ἂν νοοῖτο τῶν ἐξ Ισραήλ, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνέφυ τῶν γηγενῶν; Η γοῦν ἐκεῖνό που φῆς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθὲς, ὅτι κεχρημάτικεν ἀδελ φὸς, καὶ ἐν τάξει γέγονε τῇ Μωσέως, παιδαγωγός δηλονότι, καὶ εἰς τὸ χρῆναι νομοθετεῖν ἐγμένος, καὶ υπουργικὴν ὥσπερ τινὰ τὴν διακονίαν ἀποπληρῶν, ὅτε τῆς ἐμφύτου δόξης τὸ ὑπερφερές εὖ μάλα παρ ωθούμενος, ὡς ἐν καιρῷ τε καὶ χρεία καθῆκεν ἐπ:- τὸν εἰς ἑκούσιον κένωσιν; Β. Καὶ μὴν ὡς ἄριστα ἔφης, ἴσθι του νοούντα καμέ. Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ διανέμειν ὀρθῶς, οὐκ ἂν, οἶμαι, διολισθήσειαν εἰς ἐξ- εστηκότα νοῦν, καὶ καρδίαν διεστραμμένην περιέσται δέ σφισιν ήδη πως καὶ τὸ νοεῖν ὀρθῶς δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸν λόγον. Προσθεὶς δ' ἂν οἷς ἔφην εἴποιμ ἂν ἔτι καὶ τόδε, ὡς εἴ γε τῳ σμικρὸν εἶναί τε δο κεῖ, καὶ λελόγισται παρ' οὐδὲν, τὸν ἑκάστῳ χρῆναι τῶν γεγραμμένων παρά γε τῇ θεοπνεύστω Γρατιν τὸν αὐτῷ πρέποντά τε καὶ οἰκειότατον ἐφαρμόσαι καιρόν, τί τὸ ἐμποδὼν, κἂν εἰ νοοῖτο τυχόν επω καθ᾿ ἡμᾶς γεγονὼς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, τεθνάναι λέγειν αὐτὸν σταυρὸν ὑπομείναντα, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ πρὸ συνδρομῆς καὶ συνόδου τῆς εἰς τήνδε τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, εμπαραινῆσαι μὲν ἀν οσίως τοὺς Ἰουδαίους αὐτῷ, δρᾶσαι δὲ καὶ εἰπεῖν, δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. naturalem, sed potius asciciliam utramque pote- stalem. A. « Evigilate, qui estis ebrii, ex vino vestro ", inclamabit aliquis hæreticis, ac jure merito. Cum enim esset in forma et omnimoda æqualitate cum Patre Filius, inanitionem voluntariam sustinuit, demittens seipsum in formam nostram ", et homo factus est, cui regnandi legesque ferendi potestas alia non est quam aliunde accepta. Cum vero no- biscum pauper factus sit, ac servilem conditionem subierit incarnationis ratione, et adventitium ha- bere fateatur id quod natura inest, et inanitionis operibus ac verbis utique conformetur, etiam nihil inde, ut reor, offensionis erit credentibus in ipsum, si tempus quod verbis congruit considerent. Quando euim leges tulit Christus gentibus? quandonam item venit annuntians in Sion Domini mandatum ? An cum factus est homo ? At in scriptis Mosaicis cuivis perspicere licet non alio tempore missum esse Fi- lium, ut annuntiaret Domini mandatum Israelitis, quam cum nostram subiit paupertatem, et prophe- tarum Dominus propheta nuncupatus est, et inter homines numeratum est Verbum quod in sinu Pa- tris erat. Dixit enim alicubi Deus, Mosi sanctis- simo ea de re plenam lidem faciens : ‹ Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te. dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secun- dum quod mandabo ei s'. . An igitur, cum nondum conjunctionem cum carne Verbum haberet natu- ræque humanæ arcano modo nec intelligibili non- dum esset unitumn, frater Israelitarum censebitur, et ex ipsis postea natum est terrigenis? An vero satius illud ac verius dices, fratrem esse nuncupa- tum, et loco Mosis fuisse, pædagogum videlicet **, ac legislatorem, et servile quoddam ministerium implesse, cum, innatae gloriæ eminentia semola, tempore ac necessitate postulante in voluntariam se demisit inanitionem? B. Præclare sane. Et me animo complecti scias. , C A. Itaque si velint quid cuique tempori sic accommodatum recte dividere, non cadent, opinor, in tantum mentis stuporem et cor perversum, sed D rectam veritatis doctrinam poterunt demum agno- scere. Addam porro iis quæ diximus : Si quis par- vum esse putet, ac pro nihilo ducat iis quæ Seri- ptura divinitus afllata continentur congruum cui- que et convenientissimum aptare tempus, quid vetat quominus, licet nondum forte censeatur homo fa- ctum unigenitum Dei Verbum, mortuum tamen ipsum dicamus, crucem crucisque supplicia pertu- lisse, et priusquam cum hac terrena carne congre- deretur ac conjungeretur, Judæos ipsi nefarie insul- tasse, fecisseque ac dixisse quæ nufli alii quam eorum audaciæ ac furori conveniunt, quandoquidem st Joel 1, 5. Philipp. 11, 6,7. ** Deut. xvi, 18. ** Galat. 111, 24.

Α κριμένην δὲ μᾶλλον τὴν ἐπ' ἀμφοῖν ἐξουσίαν ; ο Β Εt Α. • Εκνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οίνου αὐτῶν, ο ἐπιφωνείτω τις καὶ μάλα εἰκότως τοῖς διεστραμμέν νοις. Υπάρχων μὲν γὰρ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, κένωσιν μὲν ὑπέστη τὴν ἐθελούσιον, καθεὶς ἑαυτὸν εἰς εἶδος τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, γέγονε δὲ ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν οὐχ ἑτέρως ἢ δοτόν. Ἐπειδὴ δὲ συνεπτώχευσέ τε ἡμῖν, καὶ δουλοπρεπὲς ὑπέου μέτρον οἰκονομικῶς, καὶ εἰσποιητὸν ἔχειν ὁμολογεῖ τὸ φύσει προσὸν, καὶ τοῖς τῆς κενώσεως ἔργοις τε καὶ λόγοις εὖ μάλα συμπλάττεται, καὶ οὐδὲν ἄν, οἶμαι, τὸ βλάβος ἔκ γε τουτους τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν, εἰ τὸν τοῖς λό γοις πρέποντα περιαθροῖεν καιρόν. Πότε γὰρ νενο μοθέτηκε μὲν τοῖς ἔθνεσιν ὁ Χριστὸς, πότε δὲ ἀφίκται διαγγέλλων ἐν Σιὼν τὸ πρόσταγμα Κυρίου; ἢ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος; Καίτοι καὶ μάλα σαφῶς κατίδοι τις ἂν ἐν Μωσαϊκοῖς συγγράμμασιν, ὡς οὐ καθ' ἔτε ρόν τινα χρόνον ἐστάλη διαγγελῶν τὸ πρόσταγμα Κυρίου τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Υἱὸς, ἢ ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς εἰσέδυ πτωχείαν, καὶ ὁ προφητῶν δεσπότης προφή της ὠνόμασται, καὶ τοῖς ἐκ τῆς γῆς ἐναρίθμιος ὁ ἐν κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς ἀπεφάνθη Λόγος. Εφη γάρ που Θεός, Μωσέα τὸν ἱερώτατον ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πληροφορῶν· • Προφήτην αναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσ σου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ. Καὶ δώσω το ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς, καθὰ ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, οὔπω τὴν πρὸς σάρκα σύνοδον ἔχων ὁ Λόγος, καὶ ὑπὲρ νοῦν τε καὶ ἀποῤῥήτως τῇ ἀνθρωπεία φύσει συνηνωμένος, ἀδελφὸς ἂν νοοῖτο τῶν ἐξ Ισραήλ, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνέφυ τῶν γηγενῶν; Η γοῦν ἐκεῖνό που φῆς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθὲς, ὅτι κεχρημάτικεν ἀδελ φὸς, καὶ ἐν τάξει γέγονε τῇ Μωσέως, παιδαγωγός δηλονότι, καὶ εἰς τὸ χρῆναι νομοθετεῖν ἐγμένος, καὶ υπουργικὴν ὥσπερ τινὰ τὴν διακονίαν ἀποπληρῶν, ὅτε τῆς ἐμφύτου δόξης τὸ ὑπερφερές εὖ μάλα παρ ωθούμενος, ὡς ἐν καιρῷ τε καὶ χρεία καθῆκεν ἐπ:- τὸν εἰς ἑκούσιον κένωσιν; Β. Καὶ μὴν ὡς ἄριστα ἔφης, ἴσθι του νοούντα καμέ. Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ διανέμειν ὀρθῶς, οὐκ ἂν, οἶμαι, διολισθήσειαν εἰς ἐξ- εστηκότα νοῦν, καὶ καρδίαν διεστραμμένην περιέσται δέ σφισιν ήδη πως καὶ τὸ νοεῖν ὀρθῶς δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸν λόγον. Προσθεὶς δ' ἂν οἷς ἔφην εἴποιμ ἂν ἔτι καὶ τόδε, ὡς εἴ γε τῳ σμικρὸν εἶναί τε δο κεῖ, καὶ λελόγισται παρ' οὐδὲν, τὸν ἑκάστῳ χρῆναι τῶν γεγραμμένων παρά γε τῇ θεοπνεύστω Γρατιν τὸν αὐτῷ πρέποντά τε καὶ οἰκειότατον ἐφαρμόσαι καιρόν, τί τὸ ἐμποδὼν, κἂν εἰ νοοῖτο τυχόν επω καθ᾿ ἡμᾶς γεγονὼς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, τεθνάναι λέγειν αὐτὸν σταυρὸν ὑπομείναντα, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ πρὸ συνδρομῆς καὶ συνόδου τῆς εἰς τήνδε τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, εμπαραινῆσαι μὲν ἀν οσίως τοὺς Ἰουδαίους αὐτῷ, δρᾶσαι δὲ καὶ εἰπεῖν, δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. naturalem, sed potius asciciliam utramque pote- stalem. A. « Evigilate, qui estis ebrii, ex vino vestro ", inclamabit aliquis hæreticis, ac jure merito. Cum enim esset in forma et omnimoda æqualitate cum Patre Filius, inanitionem voluntariam sustinuit, demittens seipsum in formam nostram ", et homo factus est, cui regnandi legesque ferendi potestas alia non est quam aliunde accepta. Cum vero no- biscum pauper factus sit, ac servilem conditionem subierit incarnationis ratione, et adventitium ha- bere fateatur id quod natura inest, et inanitionis operibus ac verbis utique conformetur, etiam nihil inde, ut reor, offensionis erit credentibus in ipsum, si tempus quod verbis congruit considerent. Quando euim leges tulit Christus gentibus? quandonam item venit annuntians in Sion Domini mandatum ? An cum factus est homo ? At in scriptis Mosaicis cuivis perspicere licet non alio tempore missum esse Fi- lium, ut annuntiaret Domini mandatum Israelitis, quam cum nostram subiit paupertatem, et prophe- tarum Dominus propheta nuncupatus est, et inter homines numeratum est Verbum quod in sinu Pa- tris erat. Dixit enim alicubi Deus, Mosi sanctis- simo ea de re plenam lidem faciens : ‹ Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te. dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secun- dum quod mandabo ei s'. . An igitur, cum nondum conjunctionem cum carne Verbum haberet natu- ræque humanæ arcano modo nec intelligibili non- dum esset unitumn, frater Israelitarum censebitur, et ex ipsis postea natum est terrigenis? An vero satius illud ac verius dices, fratrem esse nuncupa- tum, et loco Mosis fuisse, pædagogum videlicet **, ac legislatorem, et servile quoddam ministerium implesse, cum, innatae gloriæ eminentia semola, tempore ac necessitate postulante in voluntariam se demisit inanitionem? B. Præclare sane. Et me animo complecti scias. , C A. Itaque si velint quid cuique tempori sic accommodatum recte dividere, non cadent, opinor, in tantum mentis stuporem et cor perversum, sed D rectam veritatis doctrinam poterunt demum agno- scere. Addam porro iis quæ diximus : Si quis par- vum esse putet, ac pro nihilo ducat iis quæ Seri- ptura divinitus afllata continentur congruum cui- que et convenientissimum aptare tempus, quid vetat quominus, licet nondum forte censeatur homo fa- ctum unigenitum Dei Verbum, mortuum tamen ipsum dicamus, crucem crucisque supplicia pertu- lisse, et priusquam cum hac terrena carne congre- deretur ac conjungeretur, Judæos ipsi nefarie insul- tasse, fecisseque ac dixisse quæ nufli alii quam eorum audaciæ ac furori conveniunt, quandoquidem st Joel 1, 5. Philipp. 11, 6,7. ** Deut. xvi, 18. ** Galat. 111, 24.

Α κριμένην δὲ μᾶλλον τὴν ἐπ' ἀμφοῖν ἐξουσίαν ; ο Β Εt Α. • Εκνήψατε, οἱ μεθύοντες, ἐξ οίνου αὐτῶν, ο ἐπιφωνείτω τις καὶ μάλα εἰκότως τοῖς διεστραμμέν νοις. Υπάρχων μὲν γὰρ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τῇ κατὰ πᾶν ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, κένωσιν μὲν ὑπέστη τὴν ἐθελούσιον, καθεὶς ἑαυτὸν εἰς εἶδος τὸ καθ᾿ ἡμᾶς, γέγονε δὲ ἄνθρωπος, ᾧ τὸ βασιλεύειν καὶ νομοθετεῖν οὐχ ἑτέρως ἢ δοτόν. Ἐπειδὴ δὲ συνεπτώχευσέ τε ἡμῖν, καὶ δουλοπρεπὲς ὑπέου μέτρον οἰκονομικῶς, καὶ εἰσποιητὸν ἔχειν ὁμολογεῖ τὸ φύσει προσὸν, καὶ τοῖς τῆς κενώσεως ἔργοις τε καὶ λόγοις εὖ μάλα συμπλάττεται, καὶ οὐδὲν ἄν, οἶμαι, τὸ βλάβος ἔκ γε τουτους τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν, εἰ τὸν τοῖς λό γοις πρέποντα περιαθροῖεν καιρόν. Πότε γὰρ νενο μοθέτηκε μὲν τοῖς ἔθνεσιν ὁ Χριστὸς, πότε δὲ ἀφίκται διαγγέλλων ἐν Σιὼν τὸ πρόσταγμα Κυρίου; ἢ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος; Καίτοι καὶ μάλα σαφῶς κατίδοι τις ἂν ἐν Μωσαϊκοῖς συγγράμμασιν, ὡς οὐ καθ' ἔτε ρόν τινα χρόνον ἐστάλη διαγγελῶν τὸ πρόσταγμα Κυρίου τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ ὁ Υἱὸς, ἢ ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς εἰσέδυ πτωχείαν, καὶ ὁ προφητῶν δεσπότης προφή της ὠνόμασται, καὶ τοῖς ἐκ τῆς γῆς ἐναρίθμιος ὁ ἐν κόλποις ὢν τοῦ Πατρὸς ἀπεφάνθη Λόγος. Εφη γάρ που Θεός, Μωσέα τὸν ἱερώτατον ἐπ' αὐτῷ δὴ τούτῳ πληροφορῶν· • Προφήτην αναστήσω αὐτοῖς ἐκ μέσ σου τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν, ὥσπερ σέ. Καὶ δώσω το ῥῆμά μου ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ λαλήσει αὐτοῖς, καθὰ ἂν ἐντείλωμαι αὐτῷ. ο 'Αρ' οὖν, ὦ φιλότης, οὔπω τὴν πρὸς σάρκα σύνοδον ἔχων ὁ Λόγος, καὶ ὑπὲρ νοῦν τε καὶ ἀποῤῥήτως τῇ ἀνθρωπεία φύσει συνηνωμένος, ἀδελφὸς ἂν νοοῖτο τῶν ἐξ Ισραήλ, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνέφυ τῶν γηγενῶν; Η γοῦν ἐκεῖνό που φῆς ἄμεινόν τε καὶ ἀληθὲς, ὅτι κεχρημάτικεν ἀδελ φὸς, καὶ ἐν τάξει γέγονε τῇ Μωσέως, παιδαγωγός δηλονότι, καὶ εἰς τὸ χρῆναι νομοθετεῖν ἐγμένος, καὶ υπουργικὴν ὥσπερ τινὰ τὴν διακονίαν ἀποπληρῶν, ὅτε τῆς ἐμφύτου δόξης τὸ ὑπερφερές εὖ μάλα παρ ωθούμενος, ὡς ἐν καιρῷ τε καὶ χρεία καθῆκεν ἐπ:- τὸν εἰς ἑκούσιον κένωσιν; Β. Καὶ μὴν ὡς ἄριστα ἔφης, ἴσθι του νοούντα καμέ. Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο τὸ ἑκάστῳ πρέπον καιρῷ διανέμειν ὀρθῶς, οὐκ ἂν, οἶμαι, διολισθήσειαν εἰς ἐξ- εστηκότα νοῦν, καὶ καρδίαν διεστραμμένην περιέσται δέ σφισιν ήδη πως καὶ τὸ νοεῖν ὀρθῶς δύνασθαι τῆς ἀληθείας τὸν λόγον. Προσθεὶς δ' ἂν οἷς ἔφην εἴποιμ ἂν ἔτι καὶ τόδε, ὡς εἴ γε τῳ σμικρὸν εἶναί τε δο κεῖ, καὶ λελόγισται παρ' οὐδὲν, τὸν ἑκάστῳ χρῆναι τῶν γεγραμμένων παρά γε τῇ θεοπνεύστω Γρατιν τὸν αὐτῷ πρέποντά τε καὶ οἰκειότατον ἐφαρμόσαι καιρόν, τί τὸ ἐμποδὼν, κἂν εἰ νοοῖτο τυχόν επω καθ᾿ ἡμᾶς γεγονὼς ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος, τεθνάναι λέγειν αὐτὸν σταυρὸν ὑπομείναντα, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ, καὶ πρὸ συνδρομῆς καὶ συνόδου τῆς εἰς τήνδε τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, εμπαραινῆσαι μὲν ἀν οσίως τοὺς Ἰουδαίους αὐτῷ, δρᾶσαι δὲ καὶ εἰπεῖν, δ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. naturalem, sed potius asciciliam utramque pote- stalem. A. « Evigilate, qui estis ebrii, ex vino vestro ", inclamabit aliquis hæreticis, ac jure merito. Cum enim esset in forma et omnimoda æqualitate cum Patre Filius, inanitionem voluntariam sustinuit, demittens seipsum in formam nostram ", et homo factus est, cui regnandi legesque ferendi potestas alia non est quam aliunde accepta. Cum vero no- biscum pauper factus sit, ac servilem conditionem subierit incarnationis ratione, et adventitium ha- bere fateatur id quod natura inest, et inanitionis operibus ac verbis utique conformetur, etiam nihil inde, ut reor, offensionis erit credentibus in ipsum, si tempus quod verbis congruit considerent. Quando euim leges tulit Christus gentibus? quandonam item venit annuntians in Sion Domini mandatum ? An cum factus est homo ? At in scriptis Mosaicis cuivis perspicere licet non alio tempore missum esse Fi- lium, ut annuntiaret Domini mandatum Israelitis, quam cum nostram subiit paupertatem, et prophe- tarum Dominus propheta nuncupatus est, et inter homines numeratum est Verbum quod in sinu Pa- tris erat. Dixit enim alicubi Deus, Mosi sanctis- simo ea de re plenam lidem faciens : ‹ Prophetam suscitabo eis ex fratribus eorum, sicut te. dabo verbum meum in ore ejus, et loquetur eis secun- dum quod mandabo ei s'. . An igitur, cum nondum conjunctionem cum carne Verbum haberet natu- ræque humanæ arcano modo nec intelligibili non- dum esset unitumn, frater Israelitarum censebitur, et ex ipsis postea natum est terrigenis? An vero satius illud ac verius dices, fratrem esse nuncupa- tum, et loco Mosis fuisse, pædagogum videlicet **, ac legislatorem, et servile quoddam ministerium implesse, cum, innatae gloriæ eminentia semola, tempore ac necessitate postulante in voluntariam se demisit inanitionem? B. Præclare sane. Et me animo complecti scias. , C A. Itaque si velint quid cuique tempori sic accommodatum recte dividere, non cadent, opinor, in tantum mentis stuporem et cor perversum, sed D rectam veritatis doctrinam poterunt demum agno- scere. Addam porro iis quæ diximus : Si quis par- vum esse putet, ac pro nihilo ducat iis quæ Seri- ptura divinitus afllata continentur congruum cui- que et convenientissimum aptare tempus, quid vetat quominus, licet nondum forte censeatur homo fa- ctum unigenitum Dei Verbum, mortuum tamen ipsum dicamus, crucem crucisque supplicia pertu- lisse, et priusquam cum hac terrena carne congre- deretur ac conjungeretur, Judæos ipsi nefarie insul- tasse, fecisseque ac dixisse quæ nufli alii quam eorum audaciæ ac furori conveniunt, quandoquidem st Joel 1, 5. Philipp. 11, 6,7. ** Deut. xvi, 18. ** Galat. 111, 24.

τάχα που μόναις ταῖς ἐκείνων ἀπονοίαις πρέπει · ἐπεί τοι καὶ ὡς ἤδη πεπονθὼς ἔφη που Χριστός· • Τὸν νῶτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγό νας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων. » "Αρ' οὖν οὐκ ἀποπληξία καὶ γέλως εἴη ἂν εἰκότως, τὸ οἴεσθαι ταυτὶ μὴ ἐν καιρῷ τῷ καθήκοντι, δῆλον δὲ ὅτι τῷ μετὰ σαρκός, ἀνατλῆναι ταῦτα τὸν Υἱόν; Β. Αληθές. Α. ᾿Αλλὰ γὰρ ἀνέντες τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, εἰς γε τὸ παρὸν ἴωμεν εν τοι φίλον δοκεῖ. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Τὸ καθικέσθαι φημὶ πρὸς βάσανον, καὶ ἀνα- μαθεῖν ἀκριβῶς, ἔρεσθαί τε τοὺς διεναντίας, εἰ ἐν τῷ καθίστασθαι βασιλέα καὶ νομοθέτην, τὸ τοιῶσδε εἶναι κατ' οὐσίαν ἢ γοῦν τοιῶσδε τυχόν ἐστι τοῦ Υιού. Β. Οὐκ ἐν τῷ καθίστασθαι, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὸ εἶ και τοιώσος τυχόν, ἢ μή, φαίεν ἂν εἶναι τοῦ Υἱοῦ · (οὐ γάρ, οἶμαι που, καθίκοιντο ἂν εὐηθείας εἰς τοῦτο, καίτοι ληροῦντες ἀμέτρως, ὡς καὶ οὐσίας ὅρον τὸ καθίστασθαι λέγειν ἀποτολμᾷν)· ἐκεῖνο δὲ ἴσως ἐροῦ- σιν, ὅτι τεκμηριοῖ τοῦ καθισταμένου τὴν φύσιν, αὐτὸ τὸ καθίστασθαι. Οὐ γὰρ ἂν ἐδέξατο παρ' ἑτέρου, φασί, τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ. Α. Οὐκοῦν, ὦ γενναῖο:, πρὸς ἡμῶν εἰρήσεται πά λιν, ὡς ἥκιστα μὲν ἀρτίφρονες, καὶ δογματικῆς όρ- θότητος ἐρασταί, κομιδῇ δὲ μᾶλλον εὔκολοι πρὸς παραφορὰν καὶ ἀπάτην ὄντες ἀλώσεσθε. Εκλέλησθε γὰρ ὀξέως τοῦ χρῆναι καιροῖς τοῖς καθήκουσιν ἀπο- νέμειν τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῖς τῆς ἐνανθρωπήσεως χαρίζεσθαι χρόνοις τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπή, καν εἰ λέγοιτο τυχὸν περὶ τοῦ Μονογενοῦς. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ εἰσάπαν τῶν εἰς ὀρθότητα διεκνεύοντες λογισμῶν, οὐκ οὐσίαν εἶναί φατε τὸ καθίστασθαι, κατηγορού- μενον τοῦ Υἱοῦ, πράγματος δὲ εἶναι σημαντικόν, τί τὸ ἐμποδὼν οἴεσθαί τε καὶ λέγειν, ὅτι βασιλέα καὶ νομοθέτην οὐσιωδῶς ὄντα τὸν Υἱόν, ἤθελεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν ἀναφαίνεσθαι τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς; καὶ οὗ τί πού φημι τοῦ βασιλεύειν ἀρξάμενον, ἀλλὰ διανεύσοντά πως ἐπὶ τὸ χρῆναι λοιπόν θεσμο- θετεῖν αὐτοῖς, καὶ εἰς τὸ ἐθέλειν ἤδη τοῖς ἰδίοις˙ ἐγκαταζεύξαι σκήπτροις, τοὺς ἀρχῆς τε καὶ ἐξουσίας τῆς ὑπ' αὐτῷ διὰ τῆς πολυθέου πλάνης ἀπολισθή- σαντας. Ατοπον δὲ οἶμαι παντελῶς τὸν τοῦ Πατρὸς Λόγον, εἰ κατασοφοῦν ἔλοιτό τινας, εὐδοκίᾳ τοῦ γε- γεννηκότος εἰς ἀρχὰς κεκλῆσθαι λέγειν τοῦ νομοθε- τεῖν, μὴ μὴν ἔτι νομοθέτην οἴεσθαι κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ὡς Θεόν. "Αρα γὰρ εἰ ἐν οἰκίσκῳ ζοφώδει καὶ ἀχλύος ἔμπλεῳ, κατὰ χρόνους μέν τινας τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος οὐκ εἰσέδυ τὸ φῶς, οὐδενὸς ἀνέντος τὴν εἰσβολὴν, εἶτα τοῦδε γεγονότος εἰσέφρησε τε εὐθὺς καὶ ἀπελήλατο μὲν ὁ σκότος, τὸ δὲ ἀσύνηθες τοῖς τόποις ἐνεγέλασε φῶς, δ καὶ, εἴπερ ἔλοι φωνήν, ἐκδιηγοῖτο τυχὸν τοῖς τὸ χρῆμα κατατεθηπόσιν, ὡς εἴη τεθὲν παρὰ τοῦ τεχόντος ἡλίου πρὸς τὸ ἐγχεῖσθαι δεῖν, καὶ ἐκείνῳ τῷ χώρῳ, καὶ καταφαιδρύνειν ἀεὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. • suin meum dedi ad flagella, et genas meas ad ala- pas, et faciem meam non averti a confusione spu- torum ¾³, › Annon igitur insanum et ridiculum erit jure merito, putare non in tempore convenienti, incarnationis videlicet, hæc pertulisse Filium ? A Christus alicubi quasi jam passus esset, ait : • Dor- B Isa. L, 6. C B. Prorsus quidem. A. Cæterum, misso ea de re sermone, in rem præsentem, si placet. veniamus. B. Ecquam? A. Inquiramus nempe diligenter et interrogemus adversarios, utrum in eo quod constituitur rex et legislator, secundum substantiam sit quod eo modo est, an quod eo modo est, sit forte Filii. B. Non in eo quod consătuitur rex et legislator, ut existimo, quod eo modo sit, exempli gratia, aut secus, dixerint esse Filii (non enim in tantum, opi- nor, vecordiam devenerint, quamvis supra modum insaniant, ut illud constitui substantiæ definitionem dicere audeant): sed illud forsan dicent, ejus qui constituitur significare naturam. Non enim ab alio accepit, inquiunt, quod ei naturaliter inest. A. Rursus Itaque dicemus, vos minime quidem cordatos et recta doctrinæ studiosos, sed proclives admodum ad errorem ac fraudem compertum iri. Cito enim obliti estis congruis temporibus tribuenda esse quæ scripta sunt, et incarnationis temporibus concedenda quæ non valde Deo conveniunt, licet forte dicantur de Unigenito. Quandoquidem vero non usquequaque deflectentes a recta ratione illud constitui, quod de Filio prædicatur, dicitis non esse quidem substantiam, sed rei significati- vum, quid vetat quominus putetur ac dicatur Deus ac Pater voluisse Filium, qui rex et legisla - for est substantialiter, id quod est hominibus appa- rere? neque vero dico quod regnandi ceperit initium, sed quod annuerit quodammodo legislato- ris partibus obeundis, et suo regno subdendis iis qui multorun deorum falso cultu decepti imperio et potestate sua exciderant. Absurdum autem dictn prorsus existimo Patris Verbum, si nonnullos aḍ D sapientiam instituere velit, voluntate Genitoris tum prinium ad legislatoris munus vocatum, non tamen legislatorem esse putare, secundum naturam, ut Deum. An enim si in cellulam obscuram et tene- brosam aliquo tempore solaris radii lumen non penetraret aditu prohibito, mox aperta illa irrupe- rit, ac tenebræ quidem depulsæ sint, insolitum vero lumen istis locis infulserit, quod quidem, si loqui posset, rei novitate allonitis narraret a sole genitore constitutum esse, ut ei loco infunderetur ac tenebris obsitum perpetuo exhilararet, an aliquis fateretur, inquam, ipsum tunc primum in luminis eductum esse naturam, cum primum penetravit.

τάχα που μόναις ταῖς ἐκείνων ἀπονοίαις πρέπει · ἐπεί τοι καὶ ὡς ἤδη πεπονθὼς ἔφη που Χριστός· • Τὸν νῶτόν μου δέδωκα εἰς μάστιγας, τὰς δὲ σιαγό νας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων. » "Αρ' οὖν οὐκ ἀποπληξία καὶ γέλως εἴη ἂν εἰκότως, τὸ οἴεσθαι ταυτὶ μὴ ἐν καιρῷ τῷ καθήκοντι, δῆλον δὲ ὅτι τῷ μετὰ σαρκός, ἀνατλῆναι ταῦτα τὸν Υἱόν; Β. Αληθές. Α. ᾿Αλλὰ γὰρ ἀνέντες τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον, εἰς γε τὸ παρὸν ἴωμεν εν τοι φίλον δοκεῖ. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Τὸ καθικέσθαι φημὶ πρὸς βάσανον, καὶ ἀνα- μαθεῖν ἀκριβῶς, ἔρεσθαί τε τοὺς διεναντίας, εἰ ἐν τῷ καθίστασθαι βασιλέα καὶ νομοθέτην, τὸ τοιῶσδε εἶναι κατ' οὐσίαν ἢ γοῦν τοιῶσδε τυχόν ἐστι τοῦ Υιού. Β. Οὐκ ἐν τῷ καθίστασθαι, καθάπερ ἐγᾦμαι, τὸ εἶ και τοιώσος τυχόν, ἢ μή, φαίεν ἂν εἶναι τοῦ Υἱοῦ · (οὐ γάρ, οἶμαι που, καθίκοιντο ἂν εὐηθείας εἰς τοῦτο, καίτοι ληροῦντες ἀμέτρως, ὡς καὶ οὐσίας ὅρον τὸ καθίστασθαι λέγειν ἀποτολμᾷν)· ἐκεῖνο δὲ ἴσως ἐροῦ- σιν, ὅτι τεκμηριοῖ τοῦ καθισταμένου τὴν φύσιν, αὐτὸ τὸ καθίστασθαι. Οὐ γὰρ ἂν ἐδέξατο παρ' ἑτέρου, φασί, τὸ φύσει προσὸν αὐτῷ. Α. Οὐκοῦν, ὦ γενναῖο:, πρὸς ἡμῶν εἰρήσεται πά λιν, ὡς ἥκιστα μὲν ἀρτίφρονες, καὶ δογματικῆς όρ- θότητος ἐρασταί, κομιδῇ δὲ μᾶλλον εὔκολοι πρὸς παραφορὰν καὶ ἀπάτην ὄντες ἀλώσεσθε. Εκλέλησθε γὰρ ὀξέως τοῦ χρῆναι καιροῖς τοῖς καθήκουσιν ἀπο- νέμειν τὰ γεγραμμένα, καὶ τοῖς τῆς ἐνανθρωπήσεως χαρίζεσθαι χρόνοις τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπή, καν εἰ λέγοιτο τυχὸν περὶ τοῦ Μονογενοῦς. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ εἰσάπαν τῶν εἰς ὀρθότητα διεκνεύοντες λογισμῶν, οὐκ οὐσίαν εἶναί φατε τὸ καθίστασθαι, κατηγορού- μενον τοῦ Υἱοῦ, πράγματος δὲ εἶναι σημαντικόν, τί τὸ ἐμποδὼν οἴεσθαί τε καὶ λέγειν, ὅτι βασιλέα καὶ νομοθέτην οὐσιωδῶς ὄντα τὸν Υἱόν, ἤθελεν ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ, τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν ἀναφαίνεσθαι τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς; καὶ οὗ τί πού φημι τοῦ βασιλεύειν ἀρξάμενον, ἀλλὰ διανεύσοντά πως ἐπὶ τὸ χρῆναι λοιπόν θεσμο- θετεῖν αὐτοῖς, καὶ εἰς τὸ ἐθέλειν ἤδη τοῖς ἰδίοις˙ ἐγκαταζεύξαι σκήπτροις, τοὺς ἀρχῆς τε καὶ ἐξουσίας τῆς ὑπ' αὐτῷ διὰ τῆς πολυθέου πλάνης ἀπολισθή- σαντας. Ατοπον δὲ οἶμαι παντελῶς τὸν τοῦ Πατρὸς Λόγον, εἰ κατασοφοῦν ἔλοιτό τινας, εὐδοκίᾳ τοῦ γε- γεννηκότος εἰς ἀρχὰς κεκλῆσθαι λέγειν τοῦ νομοθε- τεῖν, μὴ μὴν ἔτι νομοθέτην οἴεσθαι κατὰ φύσιν ὑπάρχειν ὡς Θεόν. "Αρα γὰρ εἰ ἐν οἰκίσκῳ ζοφώδει καὶ ἀχλύος ἔμπλεῳ, κατὰ χρόνους μέν τινας τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος οὐκ εἰσέδυ τὸ φῶς, οὐδενὸς ἀνέντος τὴν εἰσβολὴν, εἶτα τοῦδε γεγονότος εἰσέφρησε τε εὐθὺς καὶ ἀπελήλατο μὲν ὁ σκότος, τὸ δὲ ἀσύνηθες τοῖς τόποις ἐνεγέλασε φῶς, δ καὶ, εἴπερ ἔλοι φωνήν, ἐκδιηγοῖτο τυχὸν τοῖς τὸ χρῆμα κατατεθηπόσιν, ὡς εἴη τεθὲν παρὰ τοῦ τεχόντος ἡλίου πρὸς τὸ ἐγχεῖσθαι δεῖν, καὶ ἐκείνῳ τῷ χώρῳ, καὶ καταφαιδρύνειν ἀεὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. • suin meum dedi ad flagella, et genas meas ad ala- pas, et faciem meam non averti a confusione spu- torum ¾³, › Annon igitur insanum et ridiculum erit jure merito, putare non in tempore convenienti, incarnationis videlicet, hæc pertulisse Filium ? A Christus alicubi quasi jam passus esset, ait : • Dor- B Isa. L, 6. C B. Prorsus quidem. A. Cæterum, misso ea de re sermone, in rem præsentem, si placet. veniamus. B. Ecquam? A. Inquiramus nempe diligenter et interrogemus adversarios, utrum in eo quod constituitur rex et legislator, secundum substantiam sit quod eo modo est, an quod eo modo est, sit forte Filii. B. Non in eo quod consătuitur rex et legislator, ut existimo, quod eo modo sit, exempli gratia, aut secus, dixerint esse Filii (non enim in tantum, opi- nor, vecordiam devenerint, quamvis supra modum insaniant, ut illud constitui substantiæ definitionem dicere audeant): sed illud forsan dicent, ejus qui constituitur significare naturam. Non enim ab alio accepit, inquiunt, quod ei naturaliter inest. A. Rursus Itaque dicemus, vos minime quidem cordatos et recta doctrinæ studiosos, sed proclives admodum ad errorem ac fraudem compertum iri. Cito enim obliti estis congruis temporibus tribuenda esse quæ scripta sunt, et incarnationis temporibus concedenda quæ non valde Deo conveniunt, licet forte dicantur de Unigenito. Quandoquidem vero non usquequaque deflectentes a recta ratione illud constitui, quod de Filio prædicatur, dicitis non esse quidem substantiam, sed rei significati- vum, quid vetat quominus putetur ac dicatur Deus ac Pater voluisse Filium, qui rex et legisla - for est substantialiter, id quod est hominibus appa- rere? neque vero dico quod regnandi ceperit initium, sed quod annuerit quodammodo legislato- ris partibus obeundis, et suo regno subdendis iis qui multorun deorum falso cultu decepti imperio et potestate sua exciderant. Absurdum autem dictn prorsus existimo Patris Verbum, si nonnullos aḍ D sapientiam instituere velit, voluntate Genitoris tum prinium ad legislatoris munus vocatum, non tamen legislatorem esse putare, secundum naturam, ut Deum. An enim si in cellulam obscuram et tene- brosam aliquo tempore solaris radii lumen non penetraret aditu prohibito, mox aperta illa irrupe- rit, ac tenebræ quidem depulsæ sint, insolitum vero lumen istis locis infulserit, quod quidem, si loqui posset, rei novitate allonitis narraret a sole genitore constitutum esse, ut ei loco infunderetur ac tenebris obsitum perpetuo exhilararet, an aliquis fateretur, inquam, ipsum tunc primum in luminis eductum esse naturam, cum primum penetravit.

τὰ σκότῳ κεκρατημένα· δοίη τις ἂν, τότε δὴ πρῶτον αὐτὸ καὶ εἰς φωτός παρήχθαι φύσιν, ὅτε καὶ πρῶτον εἰσέδυ ; Β. Οὐ τί που, κατὰ τὸ εἰκός· ἦν γὰρ ἀεὶ φῶς. Α. Τί δὴ οὖν ἡμῖν ὡς δυσάλωτον επιτείχισμα κατ εξανιστᾶσιν ἐκεῖνοι, τὸ λέγεσθαι τὸν Υἱὸν καθίστα σθαι νομοθέτην ήτοι βασιλέα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καίτοι τοῦ νομοθετεῖν ἥκιστα μὲν εἰς ἀρχὰς ιόντα τότε τῆς κατὰ φύσιν εὐκλείας ἀποδεικνύοντος, τὸ δέ γε χρῆναι λοιπὸν θεσμοῖς ἰδίοις καὶ τὰς τῶν ἐθνῶν ἀγέλας ὑπενεγκεῖν σημαίνοντος, συνευδο- κοῦντός τε καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς, καίτοι μόνον κατὰ τοὺς ἄνωθεν ἔτι καιρούς τε και χρόνους κατεζευγμένου τοῦ Ἰσραήλ, καὶ τοῖς θείοις νόμοις ὑπέχοντος τὸν αὐχένα ; Β. Αλλ' εἴπερ ἔλοιντο νομοθέτην ὄντα σαφῶς ἐπι δείκνυσθαι τὸν Υἱόν, πῶς ἂν ἢ πόθεν τοῦτο γένοιτο πρὸς ἡμῶν; Α. Καὶ μὴν ἀποχρήσειν ἐν γε τουτων τοῖς εὐμα θεστέροις οιήσομαι δεῖν, ὅπερ ἔφαμεν ἀρτίως. Νόμου γὰρ πέρι καὶ τῶν τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένων Θεοῦ λέγοντος ἐναργῶς, ἐπ' αὐτῶν οὐκ ἔστι προσθεί ναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν (πρέπει γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν τῇ τῶν ὅλων βα σιλίδι φύσει, προσθεῖναί τε καὶ ὑφελεῖν τὰ, ἅπερ ἂν βούλοιτο)· τεθεσμοθέτηκεν ὁ Υἱὸς, καὶ τὴν μὲν ἀρο χαίαν ὑφεῖλεν ὡς ἀνόνητον ἐντολὴν, ἐπεισέφρησε δὲ τὴν νέαν, τουτέστι τὴν εὐαγγελικὴν, καὶ τοῦτο, ὡς νομοθέτης, οὐχ ὑπερεσταλμένως, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί. Κατασφραγιεῖ δὲ τὸν λόγον, καὶ ὁ σοφὸς ἐπιστέλλων Παῦλος· Εγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσω, τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον, μὴ ὢν αὐτὸς ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσω· τοῖς ἀνόμοις ὡς ἄνομος, μὴ ἐν ἄνομος Θεῷ, ἀλλ' ἔννομος Χριστῷ, ἵνα κερδήσω τοὺς ἀνόμους. Αθρει γὰρ ὅπως τὸ ἄνομος εἶναι Θεῷ παρωθούμε νος, ἔννομος εἶναί φησι τῷ Χριστῷ, τὸ ἀπ' ἀμφοῖν εὐκλεὲς ἀπονέμων αὐτῷ, καὶ ὡς Θεῷ κατὰ φύσιν τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν, ἀνατιθεὶς ὡς ἐξαίρετον. Ὅτε τοίνυν κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου φωνήν, οὐκ ἄνομος ἂν εἴη Θεῷ Χριστῷ τις ἔννομος ὢν, ποῖος ἔτι λόγος ἐξώσεων ἂν τοῦ καὶ νομοθέτην εἶναι καὶ Θεὸν τὸν Υἱόν; Β. Οὐδεὶς, καθάπερ ἐγᾦμαι. τόδε. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Ὡς νομοθετοῦντα μὲν ἰδικῶς τε καὶ μόνον ταῖς ἀρχαιοτέροις, ἢ τοῖς μετ' ἐκείνους ἔτι, τὸν Πατέρα καλ αθρήσαι δ᾽ ἂν καὶ λίαν ἀμογητὶ σὺν Υἱῷ τε καὶ δι᾿ Θεὸν ἥκιστα μὲν δὴ καταδείξειεν ἄν, οἶμαι, τίς, κατο Υἱοῦ. Ποῦ γὰρ ἢ τίσι τεθεσμοδότησεν ὁ Πατήρ, σε σιγημένου τε καὶ ἀπόντος τοῦ Υἱοῦ; Β. Καὶ μὴν ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐπιστέλλει Παῦλος, ὅτι, • Πάλας ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προ φήταις. ο Μωσῆς δὲ τοῖς ἐξ Ισραήλ ἔφη που πάλιν · • Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Χωρήβ. ο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Nequaquam, ut videtur: erat enim semper A lumen. A. Cur itaque nobis velut inexpugnabile propa- gnaculum opponunt illi, quod dicitur Filius a Deo et Patre legislator aut rex constitui, cum Deus ac Pater non declaret legislatoris gloriæ naturalis initium cepisse Filium, sed jubeat, et comprobet, consentiatque suis legibus gentium quoque greges subjicere, licet aliis retro temporibus Israel dun- taxat subjugatus esset, divinisque legibus cervicem submitteret? B. At si velint clare ostendi Filium esse legisla- torem, qui aut unde istud a nobis filet? A. Suffecturum hic opinor, paulo acutioribus B quod modo diximus. Cum enim de lege et iis quæ divinitus prodita sunt Deus antiquis manifeste di- cat, iis nec addendum esse, nec detrahendum (leges enim condere soli rerum omnium reginæ natura convenit, addereque et detrabere que velit), legem tulit Filius, et vetus quidem præce- plum abrogavit tanquam inutile, novum autem induxit, evangelicum nimirum, idque tanquam le- gislator, non contracta potentia, sed auctoritate divina. Quod quidem confirmabit sapiens ille Paulus scribens in hunc modum : Factus sum Judæis tanquam Judæus, ut Judæos lucrarer; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum ipse non essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem ; ils qui sine lege erant, tanquam sine lege essein, cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege erant 5. Vide enim quo pacto exlegem esse Deo repudians, in lege se esse Christi ait, utriusque gloriam ipsi tribuens, et legum ferendarum potestatem, ut Deo secundum naturam, velut eximiam ac peculiarem referens. Cum igiur juxta sancti vocem, sine lege Dei futurus non sit, qui est in lege Christi, quænam demum ratio prohibebit quominus legislator sit ac Deus Filius? B. Nulla, ut reor. A. Ad ea quæ dicta sunt apposite etiam adjece- ris. B. Quidnam? A. Quod nemo, ut reor, ostendere possit Patrem ac Deum seorsim ac solum antiquioribus aut eorum posteris leges dedisse, sed una cum Filio et per Fi- lium id fecisse quivis nullo negotio animadverterit. Ubi enim aut quibus leges dedit Pater, absente nec commemorato Filio? B. Equidem scribit sapiens Paulus, Deum olim locutum esse patribus in prophetis ". Moses vero Israelitis dixit rursus alicubi : « Dominus Deus no- ster locutus est nobis in Horeh**. › "I Cor. ix, 20, 21. "Hebr. 1, 1. ** Deut. 1, 6. C D 4. Εποίσεις δ' ἄν τις τοῖς εἰρημένοις εὖ μάλα καὶ

τὰ σκότῳ κεκρατημένα· δοίη τις ἂν, τότε δὴ πρῶτον αὐτὸ καὶ εἰς φωτός παρήχθαι φύσιν, ὅτε καὶ πρῶτον εἰσέδυ ; Β. Οὐ τί που, κατὰ τὸ εἰκός· ἦν γὰρ ἀεὶ φῶς. Α. Τί δὴ οὖν ἡμῖν ὡς δυσάλωτον επιτείχισμα κατ εξανιστᾶσιν ἐκεῖνοι, τὸ λέγεσθαι τὸν Υἱὸν καθίστα σθαι νομοθέτην ήτοι βασιλέα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καίτοι τοῦ νομοθετεῖν ἥκιστα μὲν εἰς ἀρχὰς ιόντα τότε τῆς κατὰ φύσιν εὐκλείας ἀποδεικνύοντος, τὸ δέ γε χρῆναι λοιπὸν θεσμοῖς ἰδίοις καὶ τὰς τῶν ἐθνῶν ἀγέλας ὑπενεγκεῖν σημαίνοντος, συνευδο- κοῦντός τε καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς, καίτοι μόνον κατὰ τοὺς ἄνωθεν ἔτι καιρούς τε και χρόνους κατεζευγμένου τοῦ Ἰσραήλ, καὶ τοῖς θείοις νόμοις ὑπέχοντος τὸν αὐχένα ; Β. Αλλ' εἴπερ ἔλοιντο νομοθέτην ὄντα σαφῶς ἐπι δείκνυσθαι τὸν Υἱόν, πῶς ἂν ἢ πόθεν τοῦτο γένοιτο πρὸς ἡμῶν; Α. Καὶ μὴν ἀποχρήσειν ἐν γε τουτων τοῖς εὐμα θεστέροις οιήσομαι δεῖν, ὅπερ ἔφαμεν ἀρτίως. Νόμου γὰρ πέρι καὶ τῶν τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένων Θεοῦ λέγοντος ἐναργῶς, ἐπ' αὐτῶν οὐκ ἔστι προσθεί ναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν (πρέπει γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν τῇ τῶν ὅλων βα σιλίδι φύσει, προσθεῖναί τε καὶ ὑφελεῖν τὰ, ἅπερ ἂν βούλοιτο)· τεθεσμοθέτηκεν ὁ Υἱὸς, καὶ τὴν μὲν ἀρο χαίαν ὑφεῖλεν ὡς ἀνόνητον ἐντολὴν, ἐπεισέφρησε δὲ τὴν νέαν, τουτέστι τὴν εὐαγγελικὴν, καὶ τοῦτο, ὡς νομοθέτης, οὐχ ὑπερεσταλμένως, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί. Κατασφραγιεῖ δὲ τὸν λόγον, καὶ ὁ σοφὸς ἐπιστέλλων Παῦλος· Εγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσω, τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον, μὴ ὢν αὐτὸς ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσω· τοῖς ἀνόμοις ὡς ἄνομος, μὴ ἐν ἄνομος Θεῷ, ἀλλ' ἔννομος Χριστῷ, ἵνα κερδήσω τοὺς ἀνόμους. Αθρει γὰρ ὅπως τὸ ἄνομος εἶναι Θεῷ παρωθούμε νος, ἔννομος εἶναί φησι τῷ Χριστῷ, τὸ ἀπ' ἀμφοῖν εὐκλεὲς ἀπονέμων αὐτῷ, καὶ ὡς Θεῷ κατὰ φύσιν τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν, ἀνατιθεὶς ὡς ἐξαίρετον. Ὅτε τοίνυν κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου φωνήν, οὐκ ἄνομος ἂν εἴη Θεῷ Χριστῷ τις ἔννομος ὢν, ποῖος ἔτι λόγος ἐξώσεων ἂν τοῦ καὶ νομοθέτην εἶναι καὶ Θεὸν τὸν Υἱόν; Β. Οὐδεὶς, καθάπερ ἐγᾦμαι. τόδε. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Ὡς νομοθετοῦντα μὲν ἰδικῶς τε καὶ μόνον ταῖς ἀρχαιοτέροις, ἢ τοῖς μετ' ἐκείνους ἔτι, τὸν Πατέρα καλ αθρήσαι δ᾽ ἂν καὶ λίαν ἀμογητὶ σὺν Υἱῷ τε καὶ δι᾿ Θεὸν ἥκιστα μὲν δὴ καταδείξειεν ἄν, οἶμαι, τίς, κατο Υἱοῦ. Ποῦ γὰρ ἢ τίσι τεθεσμοδότησεν ὁ Πατήρ, σε σιγημένου τε καὶ ἀπόντος τοῦ Υἱοῦ; Β. Καὶ μὴν ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐπιστέλλει Παῦλος, ὅτι, • Πάλας ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προ φήταις. ο Μωσῆς δὲ τοῖς ἐξ Ισραήλ ἔφη που πάλιν · • Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Χωρήβ. ο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Nequaquam, ut videtur: erat enim semper A lumen. A. Cur itaque nobis velut inexpugnabile propa- gnaculum opponunt illi, quod dicitur Filius a Deo et Patre legislator aut rex constitui, cum Deus ac Pater non declaret legislatoris gloriæ naturalis initium cepisse Filium, sed jubeat, et comprobet, consentiatque suis legibus gentium quoque greges subjicere, licet aliis retro temporibus Israel dun- taxat subjugatus esset, divinisque legibus cervicem submitteret? B. At si velint clare ostendi Filium esse legisla- torem, qui aut unde istud a nobis filet? A. Suffecturum hic opinor, paulo acutioribus B quod modo diximus. Cum enim de lege et iis quæ divinitus prodita sunt Deus antiquis manifeste di- cat, iis nec addendum esse, nec detrahendum (leges enim condere soli rerum omnium reginæ natura convenit, addereque et detrabere que velit), legem tulit Filius, et vetus quidem præce- plum abrogavit tanquam inutile, novum autem induxit, evangelicum nimirum, idque tanquam le- gislator, non contracta potentia, sed auctoritate divina. Quod quidem confirmabit sapiens ille Paulus scribens in hunc modum : Factus sum Judæis tanquam Judæus, ut Judæos lucrarer; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum ipse non essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem ; ils qui sine lege erant, tanquam sine lege essein, cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege erant 5. Vide enim quo pacto exlegem esse Deo repudians, in lege se esse Christi ait, utriusque gloriam ipsi tribuens, et legum ferendarum potestatem, ut Deo secundum naturam, velut eximiam ac peculiarem referens. Cum igiur juxta sancti vocem, sine lege Dei futurus non sit, qui est in lege Christi, quænam demum ratio prohibebit quominus legislator sit ac Deus Filius? B. Nulla, ut reor. A. Ad ea quæ dicta sunt apposite etiam adjece- ris. B. Quidnam? A. Quod nemo, ut reor, ostendere possit Patrem ac Deum seorsim ac solum antiquioribus aut eorum posteris leges dedisse, sed una cum Filio et per Fi- lium id fecisse quivis nullo negotio animadverterit. Ubi enim aut quibus leges dedit Pater, absente nec commemorato Filio? B. Equidem scribit sapiens Paulus, Deum olim locutum esse patribus in prophetis ". Moses vero Israelitis dixit rursus alicubi : « Dominus Deus no- ster locutus est nobis in Horeh**. › "I Cor. ix, 20, 21. "Hebr. 1, 1. ** Deut. 1, 6. C D 4. Εποίσεις δ' ἄν τις τοῖς εἰρημένοις εὖ μάλα καὶ

τὰ σκότῳ κεκρατημένα· δοίη τις ἂν, τότε δὴ πρῶτον αὐτὸ καὶ εἰς φωτός παρήχθαι φύσιν, ὅτε καὶ πρῶτον εἰσέδυ ; Β. Οὐ τί που, κατὰ τὸ εἰκός· ἦν γὰρ ἀεὶ φῶς. Α. Τί δὴ οὖν ἡμῖν ὡς δυσάλωτον επιτείχισμα κατ εξανιστᾶσιν ἐκεῖνοι, τὸ λέγεσθαι τὸν Υἱὸν καθίστα σθαι νομοθέτην ήτοι βασιλέα παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καίτοι τοῦ νομοθετεῖν ἥκιστα μὲν εἰς ἀρχὰς ιόντα τότε τῆς κατὰ φύσιν εὐκλείας ἀποδεικνύοντος, τὸ δέ γε χρῆναι λοιπὸν θεσμοῖς ἰδίοις καὶ τὰς τῶν ἐθνῶν ἀγέλας ὑπενεγκεῖν σημαίνοντος, συνευδο- κοῦντός τε καὶ συγκατανεύοντος τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς, καίτοι μόνον κατὰ τοὺς ἄνωθεν ἔτι καιρούς τε και χρόνους κατεζευγμένου τοῦ Ἰσραήλ, καὶ τοῖς θείοις νόμοις ὑπέχοντος τὸν αὐχένα ; Β. Αλλ' εἴπερ ἔλοιντο νομοθέτην ὄντα σαφῶς ἐπι δείκνυσθαι τὸν Υἱόν, πῶς ἂν ἢ πόθεν τοῦτο γένοιτο πρὸς ἡμῶν; Α. Καὶ μὴν ἀποχρήσειν ἐν γε τουτων τοῖς εὐμα θεστέροις οιήσομαι δεῖν, ὅπερ ἔφαμεν ἀρτίως. Νόμου γὰρ πέρι καὶ τῶν τοῖς ἀρχαιοτέροις τεθεσπισμένων Θεοῦ λέγοντος ἐναργῶς, ἐπ' αὐτῶν οὐκ ἔστι προσθεί ναι, καὶ ἀπ' αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἀφελεῖν (πρέπει γὰρ ἂν καὶ μόνῃ τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν τῇ τῶν ὅλων βα σιλίδι φύσει, προσθεῖναί τε καὶ ὑφελεῖν τὰ, ἅπερ ἂν βούλοιτο)· τεθεσμοθέτηκεν ὁ Υἱὸς, καὶ τὴν μὲν ἀρο χαίαν ὑφεῖλεν ὡς ἀνόνητον ἐντολὴν, ἐπεισέφρησε δὲ τὴν νέαν, τουτέστι τὴν εὐαγγελικὴν, καὶ τοῦτο, ὡς νομοθέτης, οὐχ ὑπερεσταλμένως, ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί. Κατασφραγιεῖ δὲ τὸν λόγον, καὶ ὁ σοφὸς ἐπιστέλλων Παῦλος· Εγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσω, τοῖς ὑπὸ νόμον ὡς ὑπὸ νόμον, μὴ ὢν αὐτὸς ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσω· τοῖς ἀνόμοις ὡς ἄνομος, μὴ ἐν ἄνομος Θεῷ, ἀλλ' ἔννομος Χριστῷ, ἵνα κερδήσω τοὺς ἀνόμους. Αθρει γὰρ ὅπως τὸ ἄνομος εἶναι Θεῷ παρωθούμε νος, ἔννομος εἶναί φησι τῷ Χριστῷ, τὸ ἀπ' ἀμφοῖν εὐκλεὲς ἀπονέμων αὐτῷ, καὶ ὡς Θεῷ κατὰ φύσιν τὸ χρῆναι θεσμοθετεῖν, ἀνατιθεὶς ὡς ἐξαίρετον. Ὅτε τοίνυν κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου φωνήν, οὐκ ἄνομος ἂν εἴη Θεῷ Χριστῷ τις ἔννομος ὢν, ποῖος ἔτι λόγος ἐξώσεων ἂν τοῦ καὶ νομοθέτην εἶναι καὶ Θεὸν τὸν Υἱόν; Β. Οὐδεὶς, καθάπερ ἐγᾦμαι. τόδε. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Ὡς νομοθετοῦντα μὲν ἰδικῶς τε καὶ μόνον ταῖς ἀρχαιοτέροις, ἢ τοῖς μετ' ἐκείνους ἔτι, τὸν Πατέρα καλ αθρήσαι δ᾽ ἂν καὶ λίαν ἀμογητὶ σὺν Υἱῷ τε καὶ δι᾿ Θεὸν ἥκιστα μὲν δὴ καταδείξειεν ἄν, οἶμαι, τίς, κατο Υἱοῦ. Ποῦ γὰρ ἢ τίσι τεθεσμοδότησεν ὁ Πατήρ, σε σιγημένου τε καὶ ἀπόντος τοῦ Υἱοῦ; Β. Καὶ μὴν ὁ σοφὸς ἡμῖν ἐπιστέλλει Παῦλος, ὅτι, • Πάλας ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προ φήταις. ο Μωσῆς δὲ τοῖς ἐξ Ισραήλ ἔφη που πάλιν · • Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Χωρήβ. ο S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Nequaquam, ut videtur: erat enim semper A lumen. A. Cur itaque nobis velut inexpugnabile propa- gnaculum opponunt illi, quod dicitur Filius a Deo et Patre legislator aut rex constitui, cum Deus ac Pater non declaret legislatoris gloriæ naturalis initium cepisse Filium, sed jubeat, et comprobet, consentiatque suis legibus gentium quoque greges subjicere, licet aliis retro temporibus Israel dun- taxat subjugatus esset, divinisque legibus cervicem submitteret? B. At si velint clare ostendi Filium esse legisla- torem, qui aut unde istud a nobis filet? A. Suffecturum hic opinor, paulo acutioribus B quod modo diximus. Cum enim de lege et iis quæ divinitus prodita sunt Deus antiquis manifeste di- cat, iis nec addendum esse, nec detrahendum (leges enim condere soli rerum omnium reginæ natura convenit, addereque et detrabere que velit), legem tulit Filius, et vetus quidem præce- plum abrogavit tanquam inutile, novum autem induxit, evangelicum nimirum, idque tanquam le- gislator, non contracta potentia, sed auctoritate divina. Quod quidem confirmabit sapiens ille Paulus scribens in hunc modum : Factus sum Judæis tanquam Judæus, ut Judæos lucrarer; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum ipse non essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem ; ils qui sine lege erant, tanquam sine lege essein, cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege erant 5. Vide enim quo pacto exlegem esse Deo repudians, in lege se esse Christi ait, utriusque gloriam ipsi tribuens, et legum ferendarum potestatem, ut Deo secundum naturam, velut eximiam ac peculiarem referens. Cum igiur juxta sancti vocem, sine lege Dei futurus non sit, qui est in lege Christi, quænam demum ratio prohibebit quominus legislator sit ac Deus Filius? B. Nulla, ut reor. A. Ad ea quæ dicta sunt apposite etiam adjece- ris. B. Quidnam? A. Quod nemo, ut reor, ostendere possit Patrem ac Deum seorsim ac solum antiquioribus aut eorum posteris leges dedisse, sed una cum Filio et per Fi- lium id fecisse quivis nullo negotio animadverterit. Ubi enim aut quibus leges dedit Pater, absente nec commemorato Filio? B. Equidem scribit sapiens Paulus, Deum olim locutum esse patribus in prophetis ". Moses vero Israelitis dixit rursus alicubi : « Dominus Deus no- ster locutus est nobis in Horeh**. › "I Cor. ix, 20, 21. "Hebr. 1, 1. ** Deut. 1, 6. C D 4. Εποίσεις δ' ἄν τις τοῖς εἰρημένοις εὖ μάλα καὶ

Δ. Εύγε, ὦ φιλότης. Τετηρηκότων γὰρ τῶν ἁγίων, Α ὡς φής, τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ ἐν σκιαίς χρησμώδημα, φέρε σοι δεικνύω μεν ίδιον ὄντα λόγον ὀνομάσαντος αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Αφίκται γὰρ δὴ καταλύσων μὲν οὐδαμῶς, ἥκιστα δὲ ἀνατρέψων τὰ προφητῶν, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον καὶ προφήτας καὶ νόμον · « Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν, ὅτι ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύ- σεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Συνίης οὖν ὅπως ἐκτελευτῆσαι δεῖν πάντη τε καὶ πάντως ἅπαντα πρὸς ἀλήθειαν τὸν νόμον εἰπὼν, ἰδίους ἔφη λόγους αὐτόν; Ιδοι δ' ἄν τις αὐτὸν, καὶ ἑτέρωθι που δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνακεκραγότα σαφῶς· • Αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Ενηνθρώπηκά τε καὶ ἐν εἴδει γέγονα τῶν καθ᾽ ὑμᾶς, ὁ πάλαι λαλῶν, καίτοι Β τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν κεχρησμωδηκότος. Οτι δὲ τῷ γε ἅπαξ τὴν τοῦ νομοθέ του δόξαν ἔχοντι, φυσικῶς ἔψεται που πάντως καὶ τὸ δεῖν εἶναι κριτὴν, τοὺς ἀτιμάζοντας τὸ διορισθέν, καὶ εἰς τὸ σφίσι δοκοῦν ἀποκλίνοντας πικραῖς ὑποφέροντα δίκαις, ουδαμόθεν ἀμφίλογον. Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Α. Ὥσπερ οὖν εἰ καὶ λέγοιτο τυχόν, εἷς μὲν νομοθέτης, εἴς δὲ κριτὴς ὁ Πατήρ, κατ' οὐδένα τρόπον διολισθή- σειεν ἂν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν δόξης τε καὶ ἀληθείας ὁ Υἱός, ἐπείτοι τὸ διατέμνον οὐδὲν τῆς πρὸς Θεὸν Πατέρα ταυτότητος φυσικῆς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, κἂν εἰ μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν ὁ Θεὸς λέγοιτο καὶ Πατήρ, οὐσιῶδες ἔσται καὶ ἐν Υἱῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ συγχρηματιεῖ πάντως ἀθάνατος, ήγουν αὐτὴ κατὰ φύσιν ἀθανασία, καὶ τοῖς τοῦ τεκόντος ὑψώμασι κατα ηγλαϊσμένος, πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνηθήσεται. Εἰ δὲ δὴ φαῖεν ἂν οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν, καὶ ψευδομυθίας ἡμῖν ἐπιπλέκουσι γραφὴν, καίτοι πρεσβεύουσι τἀληθὲς, φραζόντων ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον αὖ ; Α. Πρῶτον μὲν εἰ τὸ ζωῆς καὶ ἀθανασίας τητώμε νον, οἴκοθέν τε τοῦτο οὐκ ἔχον, θνητὸν ἔσται πάντως, καὶ εἰσκεκριμένον ἔχει τὸ ζῆν, ὡς παρ' ἑτέρου δου τόν; Β. Θνητὸν γὰρ ἔσται δυνάμει, τὸ μὴ ἀθάνατον φύ σει. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτοις, ἀποκρινάσθων ἔτι, τίς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ ζωῆς ἐνέργεια, εἰς τὰ ζωῆς ἐπιδεῖ. Β. Η ζωοποίησις δηλονότι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ φωτίζει, ἔργον ἂν εἴη φωτός. Α. Εὖ λέγεις. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, ζωογονείσθαι μὲν πρὸς ἑτέρου την ζωήν, καταφωτίζεσθαι δὲ καὶ τὸ φῶς, ἄρα ἂν σοι δόξειεν εἰκάζειν ὀρθῶς; Β. Οὐ τί που· λογισμοῦ δὲ μᾶλλον ἀπολισθεῖν τοῦ σώφρονος. Ζωὴ γὰρ οὐκ ἔτι τὸ πρὸς ἑτέρου ζωοποιού- μενον. Δ. Οταν οὖν εἰς μέσον ἡμῖν ἥκῃ διακεκραγὼς ὁ Μονογενής· « Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή, ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. b C D A. Euge, o charum caput. Nam cum ˝sancti, ut ais, persona Dei ac Patris velus illud et umbratile tribuant oraculum, agedum ostendamus tibi, pro- pria esse Filii verba qui effatus est ipsum. Venit enim certe nequaquam soluturus, nec ullo modo eversurus prophetarum oracula, 'sed impleturus po- Lius legem et prophetas : « Dico enim vobis, inquit, quod iola unum vel unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant ". Coelum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt ". › Intelligis ergo quo pacto omnia prorsus ad veritatem termi- nanda cum dixisset, legem sua verba esse dixit ? Præterea licet alicubi per unum e sanctis prophetis ipsum videre manifeste clamantem : e Ipse qui loque bar, adsum ***. » Homo factus sum, et in forma boninis ego, qui loquebar olim, quamvis Deus ac Paler oracula sanctorum prophetarum ediderit. Quod au- tem necessario sequatur, eum qui legislatoris glo- riam naturaliter obtinet, judicem quoque esse, qui poenis acerbis eos subdat qui dogmata proculcave- rint et ad nutum suum vixerint, nemini dubium esse potest. B. Prorsus quidem. A. Quemadmodum ergo licet forte dicatur unus quidem legislator, unusque judex Pater", nullo modo ab illa utriusque gloria et veritate Filius ex- ciderit, cum nihil ab identitate naturali cum Deo Patre ipsum separet: ita plane licet solus habere immortalitatem dicatur Deus ac Pater", es, substan- tialis erit etiam in Filio dignitas illa, et una cum eo plane dicetur immortalis, sive ipsa secundum ua- turam immortalitas, et Genitoris eminentia conspi- cuus, cum a nobis ipsis, tum a sanctis angelis ado- rabitur. Quod si dixerint hæc ita non esse, et nobis, tametsi veri cultoribus, mendacii criminationem in- tendant, cedo illud. B. Quodnam vero? A. Primum quidem, utrum id quod vita et im- mortalitate caret, idque a se non habet, immortale prorsus futurum sit, et ascititiam vitam habeat quasi ab alio traditam? B. Mortale utique erit potentia quod non est immortale natura. A. Ad hæc, respondeant quænam vitæ operatio concipiatur erga ea quæ vita carent. B. Vivificatio nimirum, quemadmodum nempe et illuminare opus est luminis. A. Recte dicis. Si vero quis existimet vivificari quidem vitam ab altero, et illuminari quoque lu- men, an tibi videbitur recte opinari ? B. Nequaquam, sed potius recta ratione desti- tui. Vita enim jam non est illud quod ab alio vivitt – calur. A. Cum igitur Unigenitus prodeat clamans: • Ego sum resurrectio et vita 63, nuia vitam ** Matth. v,18. ce Matth. xxiv, 33. 60. Isa. Lit, 6. ^ Jac. 1, 12. * | Tim. vr, 16. ‹³ Joan. xi, 25.

Δ. Εύγε, ὦ φιλότης. Τετηρηκότων γὰρ τῶν ἁγίων, Α ὡς φής, τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ ἐν σκιαίς χρησμώδημα, φέρε σοι δεικνύω μεν ίδιον ὄντα λόγον ὀνομάσαντος αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Αφίκται γὰρ δὴ καταλύσων μὲν οὐδαμῶς, ἥκιστα δὲ ἀνατρέψων τὰ προφητῶν, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον καὶ προφήτας καὶ νόμον · « Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν, ὅτι ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύ- σεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Συνίης οὖν ὅπως ἐκτελευτῆσαι δεῖν πάντη τε καὶ πάντως ἅπαντα πρὸς ἀλήθειαν τὸν νόμον εἰπὼν, ἰδίους ἔφη λόγους αὐτόν; Ιδοι δ' ἄν τις αὐτὸν, καὶ ἑτέρωθι που δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνακεκραγότα σαφῶς· • Αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Ενηνθρώπηκά τε καὶ ἐν εἴδει γέγονα τῶν καθ᾽ ὑμᾶς, ὁ πάλαι λαλῶν, καίτοι Β τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν κεχρησμωδηκότος. Οτι δὲ τῷ γε ἅπαξ τὴν τοῦ νομοθέ του δόξαν ἔχοντι, φυσικῶς ἔψεται που πάντως καὶ τὸ δεῖν εἶναι κριτὴν, τοὺς ἀτιμάζοντας τὸ διορισθέν, καὶ εἰς τὸ σφίσι δοκοῦν ἀποκλίνοντας πικραῖς ὑποφέροντα δίκαις, ουδαμόθεν ἀμφίλογον. Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Α. Ὥσπερ οὖν εἰ καὶ λέγοιτο τυχόν, εἷς μὲν νομοθέτης, εἴς δὲ κριτὴς ὁ Πατήρ, κατ' οὐδένα τρόπον διολισθή- σειεν ἂν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν δόξης τε καὶ ἀληθείας ὁ Υἱός, ἐπείτοι τὸ διατέμνον οὐδὲν τῆς πρὸς Θεὸν Πατέρα ταυτότητος φυσικῆς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, κἂν εἰ μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν ὁ Θεὸς λέγοιτο καὶ Πατήρ, οὐσιῶδες ἔσται καὶ ἐν Υἱῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ συγχρηματιεῖ πάντως ἀθάνατος, ήγουν αὐτὴ κατὰ φύσιν ἀθανασία, καὶ τοῖς τοῦ τεκόντος ὑψώμασι κατα ηγλαϊσμένος, πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνηθήσεται. Εἰ δὲ δὴ φαῖεν ἂν οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν, καὶ ψευδομυθίας ἡμῖν ἐπιπλέκουσι γραφὴν, καίτοι πρεσβεύουσι τἀληθὲς, φραζόντων ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον αὖ ; Α. Πρῶτον μὲν εἰ τὸ ζωῆς καὶ ἀθανασίας τητώμε νον, οἴκοθέν τε τοῦτο οὐκ ἔχον, θνητὸν ἔσται πάντως, καὶ εἰσκεκριμένον ἔχει τὸ ζῆν, ὡς παρ' ἑτέρου δου τόν; Β. Θνητὸν γὰρ ἔσται δυνάμει, τὸ μὴ ἀθάνατον φύ σει. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτοις, ἀποκρινάσθων ἔτι, τίς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ ζωῆς ἐνέργεια, εἰς τὰ ζωῆς ἐπιδεῖ. Β. Η ζωοποίησις δηλονότι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ φωτίζει, ἔργον ἂν εἴη φωτός. Α. Εὖ λέγεις. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, ζωογονείσθαι μὲν πρὸς ἑτέρου την ζωήν, καταφωτίζεσθαι δὲ καὶ τὸ φῶς, ἄρα ἂν σοι δόξειεν εἰκάζειν ὀρθῶς; Β. Οὐ τί που· λογισμοῦ δὲ μᾶλλον ἀπολισθεῖν τοῦ σώφρονος. Ζωὴ γὰρ οὐκ ἔτι τὸ πρὸς ἑτέρου ζωοποιού- μενον. Δ. Οταν οὖν εἰς μέσον ἡμῖν ἥκῃ διακεκραγὼς ὁ Μονογενής· « Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή, ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. b C D A. Euge, o charum caput. Nam cum ˝sancti, ut ais, persona Dei ac Patris velus illud et umbratile tribuant oraculum, agedum ostendamus tibi, pro- pria esse Filii verba qui effatus est ipsum. Venit enim certe nequaquam soluturus, nec ullo modo eversurus prophetarum oracula, 'sed impleturus po- Lius legem et prophetas : « Dico enim vobis, inquit, quod iola unum vel unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant ". Coelum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt ". › Intelligis ergo quo pacto omnia prorsus ad veritatem termi- nanda cum dixisset, legem sua verba esse dixit ? Præterea licet alicubi per unum e sanctis prophetis ipsum videre manifeste clamantem : e Ipse qui loque bar, adsum ***. » Homo factus sum, et in forma boninis ego, qui loquebar olim, quamvis Deus ac Paler oracula sanctorum prophetarum ediderit. Quod au- tem necessario sequatur, eum qui legislatoris glo- riam naturaliter obtinet, judicem quoque esse, qui poenis acerbis eos subdat qui dogmata proculcave- rint et ad nutum suum vixerint, nemini dubium esse potest. B. Prorsus quidem. A. Quemadmodum ergo licet forte dicatur unus quidem legislator, unusque judex Pater", nullo modo ab illa utriusque gloria et veritate Filius ex- ciderit, cum nihil ab identitate naturali cum Deo Patre ipsum separet: ita plane licet solus habere immortalitatem dicatur Deus ac Pater", es, substan- tialis erit etiam in Filio dignitas illa, et una cum eo plane dicetur immortalis, sive ipsa secundum ua- turam immortalitas, et Genitoris eminentia conspi- cuus, cum a nobis ipsis, tum a sanctis angelis ado- rabitur. Quod si dixerint hæc ita non esse, et nobis, tametsi veri cultoribus, mendacii criminationem in- tendant, cedo illud. B. Quodnam vero? A. Primum quidem, utrum id quod vita et im- mortalitate caret, idque a se non habet, immortale prorsus futurum sit, et ascititiam vitam habeat quasi ab alio traditam? B. Mortale utique erit potentia quod non est immortale natura. A. Ad hæc, respondeant quænam vitæ operatio concipiatur erga ea quæ vita carent. B. Vivificatio nimirum, quemadmodum nempe et illuminare opus est luminis. A. Recte dicis. Si vero quis existimet vivificari quidem vitam ab altero, et illuminari quoque lu- men, an tibi videbitur recte opinari ? B. Nequaquam, sed potius recta ratione desti- tui. Vita enim jam non est illud quod ab alio vivitt – calur. A. Cum igitur Unigenitus prodeat clamans: • Ego sum resurrectio et vita 63, nuia vitam ** Matth. v,18. ce Matth. xxiv, 33. 60. Isa. Lit, 6. ^ Jac. 1, 12. * | Tim. vr, 16. ‹³ Joan. xi, 25.

Δ. Εύγε, ὦ φιλότης. Τετηρηκότων γὰρ τῶν ἁγίων, Α ὡς φής, τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ ἐν σκιαίς χρησμώδημα, φέρε σοι δεικνύω μεν ίδιον ὄντα λόγον ὀνομάσαντος αὐτὸ τοῦ Υἱοῦ. Αφίκται γὰρ δὴ καταλύσων μὲν οὐδαμῶς, ἥκιστα δὲ ἀνατρέψων τὰ προφητῶν, ἀποπερανῶν δὲ μᾶλλον καὶ προφήτας καὶ νόμον · « Λέγω γὰρ ὑμῖν, φησίν, ὅτι ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύ- σεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. » Συνίης οὖν ὅπως ἐκτελευτῆσαι δεῖν πάντη τε καὶ πάντως ἅπαντα πρὸς ἀλήθειαν τὸν νόμον εἰπὼν, ἰδίους ἔφη λόγους αὐτόν; Ιδοι δ' ἄν τις αὐτὸν, καὶ ἑτέρωθι που δι' ἑνὸς τῶν ἁγίων προφητῶν ἀνακεκραγότα σαφῶς· • Αὐτὸς ὁ λαλῶν, πάρειμι. » Ενηνθρώπηκά τε καὶ ἐν εἴδει γέγονα τῶν καθ᾽ ὑμᾶς, ὁ πάλαι λαλῶν, καίτοι Β τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὰ διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν κεχρησμωδηκότος. Οτι δὲ τῷ γε ἅπαξ τὴν τοῦ νομοθέ του δόξαν ἔχοντι, φυσικῶς ἔψεται που πάντως καὶ τὸ δεῖν εἶναι κριτὴν, τοὺς ἀτιμάζοντας τὸ διορισθέν, καὶ εἰς τὸ σφίσι δοκοῦν ἀποκλίνοντας πικραῖς ὑποφέροντα δίκαις, ουδαμόθεν ἀμφίλογον. Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Α. Ὥσπερ οὖν εἰ καὶ λέγοιτο τυχόν, εἷς μὲν νομοθέτης, εἴς δὲ κριτὴς ὁ Πατήρ, κατ' οὐδένα τρόπον διολισθή- σειεν ἂν τῆς ἐπ' ἀμφοῖν δόξης τε καὶ ἀληθείας ὁ Υἱός, ἐπείτοι τὸ διατέμνον οὐδὲν τῆς πρὸς Θεὸν Πατέρα ταυτότητος φυσικῆς· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, κἂν εἰ μόνος ἔχειν τὴν ἀθανασίαν ὁ Θεὸς λέγοιτο καὶ Πατήρ, οὐσιῶδες ἔσται καὶ ἐν Υἱῷ τὸ ἀξίωμα, καὶ συγχρηματιεῖ πάντως ἀθάνατος, ήγουν αὐτὴ κατὰ φύσιν ἀθανασία, καὶ τοῖς τοῦ τεκόντος ὑψώμασι κατα ηγλαϊσμένος, πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων προσκυνηθήσεται. Εἰ δὲ δὴ φαῖεν ἂν οὐχ ὧδε ταῦτ' ἔχειν, καὶ ψευδομυθίας ἡμῖν ἐπιπλέκουσι γραφὴν, καίτοι πρεσβεύουσι τἀληθὲς, φραζόντων ἐκεῖνο. Β. Τὸ ποῖον αὖ ; Α. Πρῶτον μὲν εἰ τὸ ζωῆς καὶ ἀθανασίας τητώμε νον, οἴκοθέν τε τοῦτο οὐκ ἔχον, θνητὸν ἔσται πάντως, καὶ εἰσκεκριμένον ἔχει τὸ ζῆν, ὡς παρ' ἑτέρου δου τόν; Β. Θνητὸν γὰρ ἔσται δυνάμει, τὸ μὴ ἀθάνατον φύ σει. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτοις, ἀποκρινάσθων ἔτι, τίς ἂν νοοῖτο τυχόν ἡ ζωῆς ἐνέργεια, εἰς τὰ ζωῆς ἐπιδεῖ. Β. Η ζωοποίησις δηλονότι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ φωτίζει, ἔργον ἂν εἴη φωτός. Α. Εὖ λέγεις. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, ζωογονείσθαι μὲν πρὸς ἑτέρου την ζωήν, καταφωτίζεσθαι δὲ καὶ τὸ φῶς, ἄρα ἂν σοι δόξειεν εἰκάζειν ὀρθῶς; Β. Οὐ τί που· λογισμοῦ δὲ μᾶλλον ἀπολισθεῖν τοῦ σώφρονος. Ζωὴ γὰρ οὐκ ἔτι τὸ πρὸς ἑτέρου ζωοποιού- μενον. Δ. Οταν οὖν εἰς μέσον ἡμῖν ἥκῃ διακεκραγὼς ὁ Μονογενής· « Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή, ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. b C D A. Euge, o charum caput. Nam cum ˝sancti, ut ais, persona Dei ac Patris velus illud et umbratile tribuant oraculum, agedum ostendamus tibi, pro- pria esse Filii verba qui effatus est ipsum. Venit enim certe nequaquam soluturus, nec ullo modo eversurus prophetarum oracula, 'sed impleturus po- Lius legem et prophetas : « Dico enim vobis, inquit, quod iola unum vel unus apex non præteribit a lege, donec omnia Gant ". Coelum et terra transibunt, verba autem mea non præteribunt ". › Intelligis ergo quo pacto omnia prorsus ad veritatem termi- nanda cum dixisset, legem sua verba esse dixit ? Præterea licet alicubi per unum e sanctis prophetis ipsum videre manifeste clamantem : e Ipse qui loque bar, adsum ***. » Homo factus sum, et in forma boninis ego, qui loquebar olim, quamvis Deus ac Paler oracula sanctorum prophetarum ediderit. Quod au- tem necessario sequatur, eum qui legislatoris glo- riam naturaliter obtinet, judicem quoque esse, qui poenis acerbis eos subdat qui dogmata proculcave- rint et ad nutum suum vixerint, nemini dubium esse potest. B. Prorsus quidem. A. Quemadmodum ergo licet forte dicatur unus quidem legislator, unusque judex Pater", nullo modo ab illa utriusque gloria et veritate Filius ex- ciderit, cum nihil ab identitate naturali cum Deo Patre ipsum separet: ita plane licet solus habere immortalitatem dicatur Deus ac Pater", es, substan- tialis erit etiam in Filio dignitas illa, et una cum eo plane dicetur immortalis, sive ipsa secundum ua- turam immortalitas, et Genitoris eminentia conspi- cuus, cum a nobis ipsis, tum a sanctis angelis ado- rabitur. Quod si dixerint hæc ita non esse, et nobis, tametsi veri cultoribus, mendacii criminationem in- tendant, cedo illud. B. Quodnam vero? A. Primum quidem, utrum id quod vita et im- mortalitate caret, idque a se non habet, immortale prorsus futurum sit, et ascititiam vitam habeat quasi ab alio traditam? B. Mortale utique erit potentia quod non est immortale natura. A. Ad hæc, respondeant quænam vitæ operatio concipiatur erga ea quæ vita carent. B. Vivificatio nimirum, quemadmodum nempe et illuminare opus est luminis. A. Recte dicis. Si vero quis existimet vivificari quidem vitam ab altero, et illuminari quoque lu- men, an tibi videbitur recte opinari ? B. Nequaquam, sed potius recta ratione desti- tui. Vita enim jam non est illud quod ab alio vivitt – calur. A. Cum igitur Unigenitus prodeat clamans: • Ego sum resurrectio et vita 63, nuia vitam ** Matth. v,18. ce Matth. xxiv, 33. 60. Isa. Lit, 6. ^ Jac. 1, 12. * | Tim. vr, 16. ‹³ Joan. xi, 25.

ἀθανασίας ἐρήμην ὑποτοπητέον εἶναι τὴν ζωήν, ἢ πῶς ; σε Β. Οὐκ ἐρήμην, πόθεν ; ζωὴν γὰρ εἶναι τὴν κατά φύσιν ἀθανασίαν. Α. Μόνου δὴ οὖν τοῦ, φημί, Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν ἀθανασίαν ἔχοντος (ὧδε γάρ που τὸ θεῖον ἡμῖν ἔφη λόγιον), πῶς ἂν ἔχοι ταύτην ὁ Υἱός; ἀλλ᾽ οἶμαι που πάντως, ὅτι τὸ τῆς ἐνότητος χρήμα διαδείξειεν ἂν ἐπ' ἀμφοῖν, καὶ μάλα ῥᾳδίως, οὐσιώδη τὴν ζωὴν, καὶ ἔμφυτον τὴν ἀθανασίαν, οὐκ εἰσποίητον ἀγαθόν. Εἰ δὲ δὴ δεῖν οἴοιντο παραφρονοῦντες λέγειν, ὡς ὀθνεῖός τε εἴη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ἑτέραν τινά, καὶ ἰδίαν ἀπετέμετο φύσιν, καὶ τὸ ἀληθῶς εἶναι Θεός οὐκ ἔχει, καίτοι κατὰ φύσιν ἀθάνατος ων, μᾶλλον δι αὐτόχρημα ζωή· ἆρ᾽ οὐχὶ τὰ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἀῤῥητο προσόντα φύσει, καὶ τὰ, δι' ὧν εἰκότως τεθαύμαστα πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, περι θεῖεν ἂν, καὶ ἐνυπάρχειν ἐροῦσι, καὶ τῷ τελοῦντι λοιπὸν ἐν κτίσμασι, κατά γε τὸ αὐτοῖς φληνάφως δοκοῦν ; Β. Τίνα τρόπον; Α. Πρέπειν, οἶμαι που, τῷ γε ὄντως φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ Θεῷ, καὶ αὐτοὶ φαῖεν ἂν οἶδ' ὅτι, τό, ζωογο νεῖν δύνασθαι καὶ εἶναι ζωή. Είπερ οὖν τοῦτό ἐστιν οὐσιωδῶς ὁ Πατήρ, ἐξώλισθε δὲ, κατ' ἐκείνους, της πρὸς αὐτὸν φυσικής ταυτότητος ὁ Υἱὸς, καὶ σμικρο- πρεπείας εἰς τοῦτο τελῶν, καὶ ζωὴν ἑαυτὸν εἶνα! έφησι, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸ ἐξαίρετον τῇ ἰδία και ταγράφει φύσει, πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὅπερ ἔφην; Εχ- κεκόμισται γὰρ ἤδη τὸ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως ἴδιον, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν ἐξ αὐτῆς, κεκλημένον δὲ ὥσπερ ἐμοῦ τοῖς ἄλλοις εἰς γένεσιν. Νοηθείεν γὰρ ἂν ἔν γε τοῖς εἶναι πεπιστευμένοις, Θεὸς μὲν πρὸ πάντων, καὶ μετά τοῦτο, κτίσις. Ἕτερον δὲ μεταξὺ τὸ σύμπαν, ουδέν. “Η οὐκ ἀληθὲς ὅπερ ἔφην ; Β. Αληθές. Α. Εἴπερ οὖν ἐστιν ἑτεροούσιος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἐν οἷς εἶναί φασι τὸν Πατέρα, πῶς ἂν νοοῖτο μία τι καὶ ἀπαράλλακτος ἐνέργεια φυσικὴ τῶν τῇδε διεστηκότων, κατά γε τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον; «Ωσπερ γάρ, φη- σὶν, ὁ Πατὴρ οὓς θέλει ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ ΓΙΑ οὓς θέλει ζωοποιεί. Β. 'Αλλά ναι, φασί. Ζωὴ μὲν ἔστιν ὁ Υἱός, ἔφη δ' οὖν ὅμως· « Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, καγώ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. • Ζωὴ τοιγαροῦν ἐστι διὰ τὸν Π2- τέρα. Α. Αρ' οὖν, ὦ γενναῖοι, καὶ αὐτὸν ζωοποιεῖσθαι τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμοῦ τοῖς ἄλλους ὑποληψόμεθα, καὶ τοῖς ἔξωθέν τε καὶ εἰσκεκριμένην ἔχουσι τὴν ζωὴν, ἐπαριθμητέον τὴν ζωήν; Συντετάχθω δὴ οὖν καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσιν ὁ Υἱός· ἀπόβλητον γάρ τὸ εἰσκεκριμένον, καὶ ὧνπερ ἄν τις ἔλοιτο τὴν κτῆσιν, ἀπεμπολήσειεν ἂν αὐτὴν κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, ὅτι μὴ φυσικοῖς εἰς τὸ ἀραρότως ἔχειν διακρατείτο να μοις. Β. Πῶς οὖν οἴοιτ' ἄν τις αὐτὸν διὰ τὸν Πατέρα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. immortalitatis expertem esse putandum est, an A secus! B. Non expertem sane. Vita enim est secundum naturam immortalitas. A. Cum igitur solus Deus ac Pater immortalita- fem habeat (hæc enim nobis divinum oraculum pro- didit), quo pacto hanc haberet Filius? Verum exi- stimo plane unitatem ipsam facillime demonstrare in utroque substantialem esse vitam, et innatam Immortalitatem, non ascititium bonum. Quod si eo venerint amentiæ, ut dicendum existiment alienum esse a Deo et Patre Filium, et alia qua- dam ac propria seorsim præditum esse natura, nec vere Deum esse, quamvis secundum naturam im- mortalis, imo vero ipsamet vita: annon ea quæ soli divinæ et ineffabili naturæ insunt, et propter " quae merito nos cum sanctis angelis eam suspicio nus, tribuent ac inesse dicent etiam illi qui in creaturarum numero censetur demum, ut isti sane stulte somniant? B. Quonam modo ? A. Convenire certe naturali veroque Deo viviff- candi potentiam et esse vitam, ipsi quoque, sat scio, dixerint. Si ergo Pater substantialiter istud est, Filius autem, ut ipsi volunt, naturali cum eo identitate excidit, cumque eo bumilitatis devenerit, et vitam seipsum esse dicit, et quod eximium est ín Patris substantia naturæ suæ arrogat, qui verum esse non potest quod asserui ? Quod enim proprium est ineffabilis natura, translatum jam est etiam ad ið quod non est ex ipsa, sed in ortum una cum rebus aliis veluti vocatum. Inter ea enim quæ esse creduntur, primo loco Deus intelligitur, et postea creatura. Interjectum autem plane nihil est. Annon verum est quod dixi? B. Verum. A. Si ergo alterius est substantiæ Filius, nec iis præditus quibus dicunt esse Patrem, quomodo in- telligetur una esse et eadem prorsus operatio natu- ralis eorum qui sic distant ratione modi quo exsi- stunt? • Sicut enim, inquit, Pater quos vult vivi- ficat, ita et Filius quos vult vivificat “. › B C B. Enimvero, inquiunt : Vita quidem est Filius : verumtamen dixit : Sicut misit me vivens Pater, et D ego vivo propter Patremi *, › Vita igitur est propter • Patrem. A. An ergo, misert, ipsum etiam vivificari Filium a Deo ac Patre simul cum aliis, atque iis quæ exter- nam et ascititiam vitam habent, putabimus? Inter mortales igitur Filius etiam collocabitur. Amitti- tur enim id quod asciscitur, et quæ possidenda sus- ceperis, eorum possessionem, si fors tulerit, amit- tes, cum naturalibus legibus in firmo et inconcusso statu non conserventur. B. Quomodo igitur ipse censebitur esse vita pro- Joan. v, 21. Joan. vi, 38.

ἀθανασίας ἐρήμην ὑποτοπητέον εἶναι τὴν ζωήν, ἢ πῶς ; σε Β. Οὐκ ἐρήμην, πόθεν ; ζωὴν γὰρ εἶναι τὴν κατά φύσιν ἀθανασίαν. Α. Μόνου δὴ οὖν τοῦ, φημί, Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν ἀθανασίαν ἔχοντος (ὧδε γάρ που τὸ θεῖον ἡμῖν ἔφη λόγιον), πῶς ἂν ἔχοι ταύτην ὁ Υἱός; ἀλλ᾽ οἶμαι που πάντως, ὅτι τὸ τῆς ἐνότητος χρήμα διαδείξειεν ἂν ἐπ' ἀμφοῖν, καὶ μάλα ῥᾳδίως, οὐσιώδη τὴν ζωὴν, καὶ ἔμφυτον τὴν ἀθανασίαν, οὐκ εἰσποίητον ἀγαθόν. Εἰ δὲ δὴ δεῖν οἴοιντο παραφρονοῦντες λέγειν, ὡς ὀθνεῖός τε εἴη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ἑτέραν τινά, καὶ ἰδίαν ἀπετέμετο φύσιν, καὶ τὸ ἀληθῶς εἶναι Θεός οὐκ ἔχει, καίτοι κατὰ φύσιν ἀθάνατος ων, μᾶλλον δι αὐτόχρημα ζωή· ἆρ᾽ οὐχὶ τὰ μόνῃ τῇ θείᾳ καὶ ἀῤῥητο προσόντα φύσει, καὶ τὰ, δι' ὧν εἰκότως τεθαύμαστα πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, περι θεῖεν ἂν, καὶ ἐνυπάρχειν ἐροῦσι, καὶ τῷ τελοῦντι λοιπὸν ἐν κτίσμασι, κατά γε τὸ αὐτοῖς φληνάφως δοκοῦν ; Β. Τίνα τρόπον; Α. Πρέπειν, οἶμαι που, τῷ γε ὄντως φύσει τε καὶ ἀληθείᾳ Θεῷ, καὶ αὐτοὶ φαῖεν ἂν οἶδ' ὅτι, τό, ζωογο νεῖν δύνασθαι καὶ εἶναι ζωή. Είπερ οὖν τοῦτό ἐστιν οὐσιωδῶς ὁ Πατήρ, ἐξώλισθε δὲ, κατ' ἐκείνους, της πρὸς αὐτὸν φυσικής ταυτότητος ὁ Υἱὸς, καὶ σμικρο- πρεπείας εἰς τοῦτο τελῶν, καὶ ζωὴν ἑαυτὸν εἶνα! έφησι, καὶ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὸ ἐξαίρετον τῇ ἰδία και ταγράφει φύσει, πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὅπερ ἔφην; Εχ- κεκόμισται γὰρ ἤδη τὸ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως ἴδιον, καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν ἐξ αὐτῆς, κεκλημένον δὲ ὥσπερ ἐμοῦ τοῖς ἄλλοις εἰς γένεσιν. Νοηθείεν γὰρ ἂν ἔν γε τοῖς εἶναι πεπιστευμένοις, Θεὸς μὲν πρὸ πάντων, καὶ μετά τοῦτο, κτίσις. Ἕτερον δὲ μεταξὺ τὸ σύμπαν, ουδέν. “Η οὐκ ἀληθὲς ὅπερ ἔφην ; Β. Αληθές. Α. Εἴπερ οὖν ἐστιν ἑτεροούσιος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐκ ἐν οἷς εἶναί φασι τὸν Πατέρα, πῶς ἂν νοοῖτο μία τι καὶ ἀπαράλλακτος ἐνέργεια φυσικὴ τῶν τῇδε διεστηκότων, κατά γε τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον; «Ωσπερ γάρ, φη- σὶν, ὁ Πατὴρ οὓς θέλει ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ ΓΙΑ οὓς θέλει ζωοποιεί. Β. 'Αλλά ναι, φασί. Ζωὴ μὲν ἔστιν ὁ Υἱός, ἔφη δ' οὖν ὅμως· « Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, καγώ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. • Ζωὴ τοιγαροῦν ἐστι διὰ τὸν Π2- τέρα. Α. Αρ' οὖν, ὦ γενναῖοι, καὶ αὐτὸν ζωοποιεῖσθαι τὸν Υἱὸν παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁμοῦ τοῖς ἄλλους ὑποληψόμεθα, καὶ τοῖς ἔξωθέν τε καὶ εἰσκεκριμένην ἔχουσι τὴν ζωὴν, ἐπαριθμητέον τὴν ζωήν; Συντετάχθω δὴ οὖν καὶ τοῖς ἀποθνήσκουσιν ὁ Υἱός· ἀπόβλητον γάρ τὸ εἰσκεκριμένον, καὶ ὧνπερ ἄν τις ἔλοιτο τὴν κτῆσιν, ἀπεμπολήσειεν ἂν αὐτὴν κατά γε τὸ ἐγχωροῦν, ὅτι μὴ φυσικοῖς εἰς τὸ ἀραρότως ἔχειν διακρατείτο να μοις. Β. Πῶς οὖν οἴοιτ' ἄν τις αὐτὸν διὰ τὸν Πατέρα S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. immortalitatis expertem esse putandum est, an A secus! B. Non expertem sane. Vita enim est secundum naturam immortalitas. A. Cum igitur solus Deus ac Pater immortalita- fem habeat (hæc enim nobis divinum oraculum pro- didit), quo pacto hanc haberet Filius? Verum exi- stimo plane unitatem ipsam facillime demonstrare in utroque substantialem esse vitam, et innatam Immortalitatem, non ascititium bonum. Quod si eo venerint amentiæ, ut dicendum existiment alienum esse a Deo et Patre Filium, et alia qua- dam ac propria seorsim præditum esse natura, nec vere Deum esse, quamvis secundum naturam im- mortalis, imo vero ipsamet vita: annon ea quæ soli divinæ et ineffabili naturæ insunt, et propter " quae merito nos cum sanctis angelis eam suspicio nus, tribuent ac inesse dicent etiam illi qui in creaturarum numero censetur demum, ut isti sane stulte somniant? B. Quonam modo ? A. Convenire certe naturali veroque Deo viviff- candi potentiam et esse vitam, ipsi quoque, sat scio, dixerint. Si ergo Pater substantialiter istud est, Filius autem, ut ipsi volunt, naturali cum eo identitate excidit, cumque eo bumilitatis devenerit, et vitam seipsum esse dicit, et quod eximium est ín Patris substantia naturæ suæ arrogat, qui verum esse non potest quod asserui ? Quod enim proprium est ineffabilis natura, translatum jam est etiam ad ið quod non est ex ipsa, sed in ortum una cum rebus aliis veluti vocatum. Inter ea enim quæ esse creduntur, primo loco Deus intelligitur, et postea creatura. Interjectum autem plane nihil est. Annon verum est quod dixi? B. Verum. A. Si ergo alterius est substantiæ Filius, nec iis præditus quibus dicunt esse Patrem, quomodo in- telligetur una esse et eadem prorsus operatio natu- ralis eorum qui sic distant ratione modi quo exsi- stunt? • Sicut enim, inquit, Pater quos vult vivi- ficat, ita et Filius quos vult vivificat “. › B C B. Enimvero, inquiunt : Vita quidem est Filius : verumtamen dixit : Sicut misit me vivens Pater, et D ego vivo propter Patremi *, › Vita igitur est propter • Patrem. A. An ergo, misert, ipsum etiam vivificari Filium a Deo ac Patre simul cum aliis, atque iis quæ exter- nam et ascititiam vitam habent, putabimus? Inter mortales igitur Filius etiam collocabitur. Amitti- tur enim id quod asciscitur, et quæ possidenda sus- ceperis, eorum possessionem, si fors tulerit, amit- tes, cum naturalibus legibus in firmo et inconcusso statu non conserventur. B. Quomodo igitur ipse censebitur esse vita pro- Joan. v, 21. Joan. vi, 38.

ζωήν, εἴπερ ἐστὶ καὶ αὐτὸς κατὰ φύσιν ζωή ; Δ. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι τῆς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐγενείας ἀπόδειξις, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ταυτότητος μήνυσις ἀκριβής. Β. Πῶς λέγεις ; Α. Εφη γάρ, οὗ τί που σαφῶς ζωογονείσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, πλὴν ὅτι Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. Β. Τί οὖν τοῦτό γε; Α. Ὅτι τῷ μὲν τὴν ἰδίαν ἔχοντι φύσιν ἀθανασίας ἐρήμην καὶ ζωῆς, εἰσποίητον δὲ παρ' ἑτέρου το χρήμα κερδαίνοντι, ἁρμόσαι ἂν οἶμαι καὶ μάλα ὀρθῶς εἰπεῖν· • Ζωήν μοι δέδωκεν ὁ Πατήρ. » Τοῦ γε μὴν εἰδότος, ὅτι ζωὴ πέφηνεν ἐκ ζωῆς, καὶ καρπὸν οὐσίας ἔχει τὴν ἀθανασίαν, τὸ φάναι θεοπρεπές, ο Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. Αρα γὰρ, εἰ τοῦ ἀνθρώπου γέννημα τυχόν λογικὸν Β. ἐκ λογικοῦ πεφηνὸς τοῦ ἰδίου πατρός, Λογικόν είμι, λέγοι, διὰ τὸν πατέρα, ἢ γοῦν καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἡ πυρὸς εἰς τὸ ἔξω διεκφοιτώσα θερμότης, εἰ φωνὴν ἱεῖσα λέγοι, Θερμὴν ἔχω τὴν προσβολὴν διὰ τὸ ἐξ οὗ πέφηνα πῦρ, οὐκ ἂν τῳ δόξειαν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, φύσ σεων ιδιότητα τὴν ἐξ ὧν εἰσὶ λαχόντα μᾶλλον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἢ γοῦν εἰσπεπορισμένην καὶ ἐν τάξει τῶν δεδωρημένων τὴν τοῦ εἶναι τοιῶσδε δόξαν ἑλεῖν; Β. Εοικεν. Α. Ζῇ τοιγαροῦν ὁ Υἱὸς διὰ τὸν Πατέρα. Ζωὴ γὰρ ἐκ ζωῆς πέφηνε τοῦ Πατρὸς, ἀληθινὸς ὢν Θεός και θάπερ ἀμέλει καὶ ὁ τεκών. Συλλήπτορα δὲ τοῖς ἐμαυ- τοῦ ποιήσομαι λόγοις καὶ τὸν σοφώτατον Ἰωάννην, ώδι γεγραφότα περὶ αὐτοῦ· « Καὶ οἴδαμεν ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἀγαθήν, να γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ Υἱῷ αὐτοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς θεὸς, καὶ ζωὴ ἡ αἰώνιος, ο 'Αρα δή σοι τει ἂν γένοιτο φανερώτερον ἔτι, ήγουν εἰς ἐλέγχους εσθενέστερον, τοῦ μὲν ἑτεροίως ἔχειν οἴεσθαι τὸν Παν, ἡ ὥσπερ ἂν ἔχοι κατὰ φύσιν ὁ Πατήρ; Β. Οὐδὲν, ὡς ἐγᾦμαι, τῆς τοῦ Θεολόγου φωνῆς ἀμαχόν τινα τοῖς διεναντίας ἐξανιστάσης τὴν μαρτυ ρίαν. Πλὴν εἰ λέγοιτο Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱός, διαγελῶ- σιν εὐθὺς, καί φασιν οὐκ εἶναι Θεὸν μὲν ὄντως ἀλη θινὸν, κεχαρίσθαι δὲ αὐτῷ τοὔνομα κατὰ θέλησιν τοῦ Πατρός. Έφη γάρ που, φασὶν, ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ότι ο Ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν όνομα. » Α. Κεχαρίσθαι μὲν αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, φαίην δ' ἄν, ἴσθι τοι, καὶ αὐτὸς ἐγώ. Το γάρτοι φλη- νάφως ἀντιφέρεσθαι δοκεῖν ταῖς τῶν θεολόγων φωναῖς, οἰηθείην ἂν οὗ τί που φρενὸς ἀγαθῆς, λογισμοῦ δὲ μᾶλλον παραπαίοντος ἤδη πως καὶ ἐξεστηκότος ἀδρα- νὲς ἐγχείρημα. Καταπέπληγμαι γε μὴν τὸ εἰς ἀπάτην εὐμήχανον τῶν διεναντίας, οι γε τὴν μὲν τοῦ κεχα- ρίσθαι πρόφασιν, οὐδ᾽ ὅσον εἰς νοῦν ποιεῖσθαι σπου Εξουσι, λεξιθηροῦσι δὲ οὕτως καὶ τριποθήτως ἁρπά ζουσι πᾶν ὅπερ ἂν φαίνοιτο τῇ τοῦ Υἱοῦ τιμῇ τε καὶ δόξῃ καθεστηκὸς ἐναντίον, ὡς οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἄμεινον, καίτοι τὸν τοῦ δεδωρῆσθαι καιρὸν, οὐχ ἔτε- * 82.5 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IIJ. A pter Patrem, siquidem est etiam ipse secundum naturam vita? A. Atqui nobilitatem quam habet ex Deo et Patre istud declarat, et naturalem identitatem diserte indicat. B. Quomodo dicis? A. Dixit enim, non utique aperte vivificari se a Patre, sed vivere se propter Patrem. B. Quid vero istud est? A. Quod ei qui propriam naturam habet immor- talitatis et vitæ expertem, istudque ab alio velut ascititium accipit, dicere jure convenit : « Vitam mihi dedit Pater. At qui novit se prodiisse vitam ex vita, et substantiae fructum habere immortalita- tem, dicturus est utique pro eo ac Deum decet : Vivo propter Patrem ". » An enim si filius homimis Joan. v, 26; vi, 58. * I Joan. v, 20. G D rationalis nimirum ex rationali patre prognatus di- ceret: Rationalis sum propter patrem : aut calor qui ex igne mittitur, si loqueretur, ac diceret: Vim habeo calidam, propter ignem, ex quo prodii: non cuivis sanæ mentis videbuntur naturarım quibus constant proprietatem nacta, potius in seipsis, quam aliunde ac veluti precario ut eo modo sint accepisse ? B. Ita plane. A. Vivit ergo Filius propter Patrem. Vita enim ex vila Patre processit, cum sit verus Deus, quemn- adinodum nempe et Pater. Meis autem dictis astipulatorem adhibebo sapientissimum Joannem, qui de ipso in hunc modum scripsit: < Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum bonum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Jesu Christo Filio ejus. Hic est verus Deus, et vita æterna "., An tibi demum videbitur hoc esse quidquam manifestius, aut ad confutandam opinionem illam robustius, qua putatur aliter se habere Filius quam sit secundum naturam Pater? B. Nihil, ut reor, cum Theologi vox inexpugna- bile quoddam adversariis testimonium opponat. Verumtamen si dicatur Deus verus Filius, risu statim diſſuunt, aiuntque non esse Deum quidem certe verum, sed ei ex voluntate Patris nomen tra- ditum. Dixit enim alicubi divinus Paulus, inquiunt : ● Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen ".) A. Datum esse quidem ei nomen quod est super omne nomen, me quoque dicturum scias velim. Stulte enim repugnare velle theologorum dictis, non utique sanæ mentis, sed emotæ potius et atto- nitæ imbecillum conatum esse reor. Verumtamen adversariorum propensionem in errorem admiror, qui causam cur datum sit, ne in animum quidem inducere volunt, sed ex syllabis et vocibus tam avide captant et arripiunt quodcunque videtur Filii honori et gloriæ contrarium, ut nihil inelius putent, quamvis tempus quo datum est non aliud nobis divinitus afſlata Scriptura definiat, quam illud Philipp. u, 9.

ζωήν, εἴπερ ἐστὶ καὶ αὐτὸς κατὰ φύσιν ζωή ; Δ. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι τῆς ἐκ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εὐγενείας ἀπόδειξις, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ταυτότητος μήνυσις ἀκριβής. Β. Πῶς λέγεις ; Α. Εφη γάρ, οὗ τί που σαφῶς ζωογονείσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, πλὴν ὅτι Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. Β. Τί οὖν τοῦτό γε; Α. Ὅτι τῷ μὲν τὴν ἰδίαν ἔχοντι φύσιν ἀθανασίας ἐρήμην καὶ ζωῆς, εἰσποίητον δὲ παρ' ἑτέρου το χρήμα κερδαίνοντι, ἁρμόσαι ἂν οἶμαι καὶ μάλα ὀρθῶς εἰπεῖν· • Ζωήν μοι δέδωκεν ὁ Πατήρ. » Τοῦ γε μὴν εἰδότος, ὅτι ζωὴ πέφηνεν ἐκ ζωῆς, καὶ καρπὸν οὐσίας ἔχει τὴν ἀθανασίαν, τὸ φάναι θεοπρεπές, ο Ζῶ διὰ τὸν Πατέρα. Αρα γὰρ, εἰ τοῦ ἀνθρώπου γέννημα τυχόν λογικὸν Β. ἐκ λογικοῦ πεφηνὸς τοῦ ἰδίου πατρός, Λογικόν είμι, λέγοι, διὰ τὸν πατέρα, ἢ γοῦν καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἡ πυρὸς εἰς τὸ ἔξω διεκφοιτώσα θερμότης, εἰ φωνὴν ἱεῖσα λέγοι, Θερμὴν ἔχω τὴν προσβολὴν διὰ τὸ ἐξ οὗ πέφηνα πῦρ, οὐκ ἂν τῳ δόξειαν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, φύσ σεων ιδιότητα τὴν ἐξ ὧν εἰσὶ λαχόντα μᾶλλον ἐφ' ἑαυτοῖς, ἢ γοῦν εἰσπεπορισμένην καὶ ἐν τάξει τῶν δεδωρημένων τὴν τοῦ εἶναι τοιῶσδε δόξαν ἑλεῖν; Β. Εοικεν. Α. Ζῇ τοιγαροῦν ὁ Υἱὸς διὰ τὸν Πατέρα. Ζωὴ γὰρ ἐκ ζωῆς πέφηνε τοῦ Πατρὸς, ἀληθινὸς ὢν Θεός και θάπερ ἀμέλει καὶ ὁ τεκών. Συλλήπτορα δὲ τοῖς ἐμαυ- τοῦ ποιήσομαι λόγοις καὶ τὸν σοφώτατον Ἰωάννην, ώδι γεγραφότα περὶ αὐτοῦ· « Καὶ οἴδαμεν ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν ἀγαθήν, να γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ Ἰησοῦ Χριστῷ, τῷ Υἱῷ αὐτοῦ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς θεὸς, καὶ ζωὴ ἡ αἰώνιος, ο 'Αρα δή σοι τει ἂν γένοιτο φανερώτερον ἔτι, ήγουν εἰς ἐλέγχους εσθενέστερον, τοῦ μὲν ἑτεροίως ἔχειν οἴεσθαι τὸν Παν, ἡ ὥσπερ ἂν ἔχοι κατὰ φύσιν ὁ Πατήρ; Β. Οὐδὲν, ὡς ἐγᾦμαι, τῆς τοῦ Θεολόγου φωνῆς ἀμαχόν τινα τοῖς διεναντίας ἐξανιστάσης τὴν μαρτυ ρίαν. Πλὴν εἰ λέγοιτο Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱός, διαγελῶ- σιν εὐθὺς, καί φασιν οὐκ εἶναι Θεὸν μὲν ὄντως ἀλη θινὸν, κεχαρίσθαι δὲ αὐτῷ τοὔνομα κατὰ θέλησιν τοῦ Πατρός. Έφη γάρ που, φασὶν, ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ότι ο Ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν όνομα. » Α. Κεχαρίσθαι μὲν αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, φαίην δ' ἄν, ἴσθι τοι, καὶ αὐτὸς ἐγώ. Το γάρτοι φλη- νάφως ἀντιφέρεσθαι δοκεῖν ταῖς τῶν θεολόγων φωναῖς, οἰηθείην ἂν οὗ τί που φρενὸς ἀγαθῆς, λογισμοῦ δὲ μᾶλλον παραπαίοντος ἤδη πως καὶ ἐξεστηκότος ἀδρα- νὲς ἐγχείρημα. Καταπέπληγμαι γε μὴν τὸ εἰς ἀπάτην εὐμήχανον τῶν διεναντίας, οι γε τὴν μὲν τοῦ κεχα- ρίσθαι πρόφασιν, οὐδ᾽ ὅσον εἰς νοῦν ποιεῖσθαι σπου Εξουσι, λεξιθηροῦσι δὲ οὕτως καὶ τριποθήτως ἁρπά ζουσι πᾶν ὅπερ ἂν φαίνοιτο τῇ τοῦ Υἱοῦ τιμῇ τε καὶ δόξῃ καθεστηκὸς ἐναντίον, ὡς οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὸ ἄμεινον, καίτοι τὸν τοῦ δεδωρῆσθαι καιρὸν, οὐχ ἔτε- * 82.5 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IIJ. A pter Patrem, siquidem est etiam ipse secundum naturam vita? A. Atqui nobilitatem quam habet ex Deo et Patre istud declarat, et naturalem identitatem diserte indicat. B. Quomodo dicis? A. Dixit enim, non utique aperte vivificari se a Patre, sed vivere se propter Patrem. B. Quid vero istud est? A. Quod ei qui propriam naturam habet immor- talitatis et vitæ expertem, istudque ab alio velut ascititium accipit, dicere jure convenit : « Vitam mihi dedit Pater. At qui novit se prodiisse vitam ex vita, et substantiae fructum habere immortalita- tem, dicturus est utique pro eo ac Deum decet : Vivo propter Patrem ". » An enim si filius homimis Joan. v, 26; vi, 58. * I Joan. v, 20. G D rationalis nimirum ex rationali patre prognatus di- ceret: Rationalis sum propter patrem : aut calor qui ex igne mittitur, si loqueretur, ac diceret: Vim habeo calidam, propter ignem, ex quo prodii: non cuivis sanæ mentis videbuntur naturarım quibus constant proprietatem nacta, potius in seipsis, quam aliunde ac veluti precario ut eo modo sint accepisse ? B. Ita plane. A. Vivit ergo Filius propter Patrem. Vita enim ex vila Patre processit, cum sit verus Deus, quemn- adinodum nempe et Pater. Meis autem dictis astipulatorem adhibebo sapientissimum Joannem, qui de ipso in hunc modum scripsit: < Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum bonum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Jesu Christo Filio ejus. Hic est verus Deus, et vita æterna "., An tibi demum videbitur hoc esse quidquam manifestius, aut ad confutandam opinionem illam robustius, qua putatur aliter se habere Filius quam sit secundum naturam Pater? B. Nihil, ut reor, cum Theologi vox inexpugna- bile quoddam adversariis testimonium opponat. Verumtamen si dicatur Deus verus Filius, risu statim diſſuunt, aiuntque non esse Deum quidem certe verum, sed ei ex voluntate Patris nomen tra- ditum. Dixit enim alicubi divinus Paulus, inquiunt : ● Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen quod est super omne nomen ".) A. Datum esse quidem ei nomen quod est super omne nomen, me quoque dicturum scias velim. Stulte enim repugnare velle theologorum dictis, non utique sanæ mentis, sed emotæ potius et atto- nitæ imbecillum conatum esse reor. Verumtamen adversariorum propensionem in errorem admiror, qui causam cur datum sit, ne in animum quidem inducere volunt, sed ex syllabis et vocibus tam avide captant et arripiunt quodcunque videtur Filii honori et gloriæ contrarium, ut nihil inelius putent, quamvis tempus quo datum est non aliud nobis divinitus afſlata Scriptura definiat, quam illud Philipp. u, 9.

Α ρον ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου διοριζούσης Γραφής, ο ἐκεῖνον αὐτὸν, καθ' όν • Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων δ Μονογενής, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καθὰ γέγραπται, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δού λου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωσεν εαυ τὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου σταυροῦ. Τότε γὰρ δὴ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Δ. Οἶμος ἂν εἴη ψιλή τε καὶ ὁμαλὴ τοῖς ἐθέλουσιν ὀρθῶς νοεῖν, ἀναφέρουσα πρὸς τὸ ἀληθές. Σύνες οὖν, ὦ τᾶν, τὸ ὡς ἐν χάριτος τάξει λαβεῖν τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τουτέστιν ἡ λαλουμένη κένωσις, καὶ ἢ πρὸς ἡμᾶς οἰκονομικὴ τοῦ Λόγου ταπείνωσις. ΒΙ δὲ ἐν τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις εὑρίσκεται τὸ λαβεῖν, ἐξεστηκότα που πάντως τοῦ χρῆναι λαβεῖν τὰ πρὸ τῆς κενώσεως ὁρᾶται λοιπόν, διά γέ τοι τὸ κεκτήσθαι φυσικῶς ὅπερ ἦν, τουτέστι, τὸ ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ εἰ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐξ ἀνατο σμένου τινὸς καὶ ὑπερανέχοντος πράγματος ἐπὶ τὸ μεῖον ἐλθὼν, ὑπονοστήσει που πάντως εἰς ὅπερ ἦν ὑψούμενος, οὐκ εἰς ἀλλοτρίαν ἀναθρώσκων τιμήν το καὶ δόξαν, ἀλλ' ὡς εἰς ἰδίαν ἐν ἀρχαῖς. Εἰ δὲ δὴ ποιοῖντο περὶ πολλοῦ τὸ ἰσχυρίζεσθαι δεῖν, ὡς εἰς ασυνήθη τιμήν τε καὶ δόξαν ἀναπεφοίτηκεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα λαβὼν ὡς δοτὸν παρὰ τοῦ Πατρός, οὐδὲν ἔτι τὸ ἀντιτεῖνον, κατά γε τὸν ἐν εἰκότι λόγον, ἀντίστροφον ἤδη πειρᾶσθαι νοεῖν τῆς μετὰ σαρκός οἰκονομίας τὸ μυστήριον, καὶ μετατετράφθαι τὸ χρῆμα πρὸς πᾶν τοὐναντίον. Ερῶ δὲ καὶ ὅπως. Ει γὰρ μή ἐστι κένωσις τῷ Υἱῷ τὸ λαβεῖν, ευρημα δε μᾶλλον αὐτῷ τῶν οὐδαμῶς προσπεφυκότων, οὐσιωδῶς κενωθέντι συμβέβηκε, κένωσις μὲν εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ὁ πρὸ τῆς κενώσεως καιρός, ὑπεροχῆς δὲ καὶ δόξης, ὁ καθ᾽ ἂν οὐκ οἶδ' ὅπως κεκενώσθαι λέγεται, καίτοι κατακτώμενος τὰ ὑπὲρ φύσιν τε καὶ μέτρον τὸ ἐνὸν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀσυγκρίτως υπερχει μένοις ἢ πρότερον ἦν, ἀδοκήτως ἐπιπηδῶν. "Αραρεν οὖν, ὅτι κατά γε τὸ ὀρθῶς ἔχειν καὶ αὐτῷ σοι δοκούν, πρέποι ἂν δὴ τότε δεδόσθαι νομίζειν τὸ ὄνομα τῷ Υἱῷ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ὅτε καὶ σχῆμα τὸ καθ' ἡμᾶς ὑποδὺς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, εἰς Υἱὸν ἐγράφετο θεοῦ, θετὸς μεθ᾿ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς, ὁ γνήσιος, ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοὶ τῆς ὑπὲρ φύσιν εὐκλείας ἐπι· δραττόμενοι κοινωνοί. Η οὐκ οἴει κατευθὺ τοῦ πρέ ποντος διαστείχειν ἡμῖν τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον; Β. Εἰσι γὰρ οὖν. Α. Καίτοι τῆς ἐκείνων δυσβουλίας τὰ ἀμείνω εξ μάλα φρονεῖν διεσκεμμένοι, αλώβητον μὲν τὴν τοῦ Μονογενοῦς τηρήσομεν δόξαν, λογισμοὺς δὲ καθαιρή σομεν, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον, καθὰ γέγραπται, καὶ πᾶν αἰχμαλωτιοῦμεν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ipsum, quo e in forma Dei Unigenitus cum esset, non rapinam arbitratus est csse se æqualem Deo, sicut scriptum est, sed semetipsum exinanivit, for- mam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se- metipsum factus obediens usque ad mortem, mor- tem autem crucis. Tunc enim certe et Deus exal- tavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flecta- tur, coelestium, terrestrium, et infernorum, omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Chri- stus in gloria est Dei Patris “. B. Quid hoc ergo rei est? . . et C A. Aperta et plana est semita quæ recte sentien- tes ad veritatem perducit. Auende igitur, amice. Per gratiam accipere nomen quod est super omne nomen, illud est quod dicitur exinanitio, et Verbi per incarnationem ad nos usque demissio. Quod si in conditione inanitionis reperitur illud, accipere, utique ea quæ inanitionem præcedunt accipere non potuit, præterea quod naturaliter erat id quod est, hoc est, in forma Dei ac Patris. Et, si demisit seipsum e suprema et præcellenti quadam re ad inferiorem, utique ad id quod erat, rursus evehe- tur, non alienum honorem et gloriam repetens, sed propriam ac pristinam. Quod si permagui æsti- ment asserere Filium velut ad inusitatum honorem et gloriam pervenisse, cum nomen super omne nomen, tanquam a Patre datum accepit, nihil jam prohibet, opinor, quominus opposito medlo capia- mus lucarnationis mysterium, et res plane con- versa sit in contrarium. Quo pacto, dicam. Nam si accipere, non est inanitio Filio, sed illi potius exinanito contigit ea reperire quæ neutiquam ei substantialiter inerant, inanitio quidem erit, si vere æstimare volumus, tempus illud quod inani- tionem præcessit, præcellentiæ autem et gloriæ, illud, quo nescio quomodo exinanilus esse dicitur, quamvis ea possideat quæ naturam ejus et modum excedunt, et repente invadat ea quæ incom- parabiliter superant priorem, in quo erat statum. Constat igitur ex tua recteque sentientium opinione putandum, tunc certe datum esse Filio nomen, quod est super omne nomen, cum etiam forma no- D stra assumpta velut unus e nobis, in Filium ascri. plus est Dei, adoptatus nobiscum, et propter nos, ille verus ac germanus, ut et nos, propter ipsum filii, supernaturalis gloriæ simus participes. Nun- quid rite et ordine procedit oratio? B. Procedit sane. A. Atqui cum nobis propositum sit meliora sen- tire quam sit illorum stulta temeritas, illæsam quidem servabimus Unigeniti gloriam, consilia au- tem destruemus, et omnen altitudinem extollentem se, ut scriptum est, et in captivitatem redigemus ** l'hilipp. 11. 6-11. B

Α ρον ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου διοριζούσης Γραφής, ο ἐκεῖνον αὐτὸν, καθ' όν • Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων δ Μονογενής, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καθὰ γέγραπται, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δού λου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωσεν εαυ τὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου σταυροῦ. Τότε γὰρ δὴ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Δ. Οἶμος ἂν εἴη ψιλή τε καὶ ὁμαλὴ τοῖς ἐθέλουσιν ὀρθῶς νοεῖν, ἀναφέρουσα πρὸς τὸ ἀληθές. Σύνες οὖν, ὦ τᾶν, τὸ ὡς ἐν χάριτος τάξει λαβεῖν τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τουτέστιν ἡ λαλουμένη κένωσις, καὶ ἢ πρὸς ἡμᾶς οἰκονομικὴ τοῦ Λόγου ταπείνωσις. ΒΙ δὲ ἐν τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις εὑρίσκεται τὸ λαβεῖν, ἐξεστηκότα που πάντως τοῦ χρῆναι λαβεῖν τὰ πρὸ τῆς κενώσεως ὁρᾶται λοιπόν, διά γέ τοι τὸ κεκτήσθαι φυσικῶς ὅπερ ἦν, τουτέστι, τὸ ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ εἰ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐξ ἀνατο σμένου τινὸς καὶ ὑπερανέχοντος πράγματος ἐπὶ τὸ μεῖον ἐλθὼν, ὑπονοστήσει που πάντως εἰς ὅπερ ἦν ὑψούμενος, οὐκ εἰς ἀλλοτρίαν ἀναθρώσκων τιμήν το καὶ δόξαν, ἀλλ' ὡς εἰς ἰδίαν ἐν ἀρχαῖς. Εἰ δὲ δὴ ποιοῖντο περὶ πολλοῦ τὸ ἰσχυρίζεσθαι δεῖν, ὡς εἰς ασυνήθη τιμήν τε καὶ δόξαν ἀναπεφοίτηκεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα λαβὼν ὡς δοτὸν παρὰ τοῦ Πατρός, οὐδὲν ἔτι τὸ ἀντιτεῖνον, κατά γε τὸν ἐν εἰκότι λόγον, ἀντίστροφον ἤδη πειρᾶσθαι νοεῖν τῆς μετὰ σαρκός οἰκονομίας τὸ μυστήριον, καὶ μετατετράφθαι τὸ χρῆμα πρὸς πᾶν τοὐναντίον. Ερῶ δὲ καὶ ὅπως. Ει γὰρ μή ἐστι κένωσις τῷ Υἱῷ τὸ λαβεῖν, ευρημα δε μᾶλλον αὐτῷ τῶν οὐδαμῶς προσπεφυκότων, οὐσιωδῶς κενωθέντι συμβέβηκε, κένωσις μὲν εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ὁ πρὸ τῆς κενώσεως καιρός, ὑπεροχῆς δὲ καὶ δόξης, ὁ καθ᾽ ἂν οὐκ οἶδ' ὅπως κεκενώσθαι λέγεται, καίτοι κατακτώμενος τὰ ὑπὲρ φύσιν τε καὶ μέτρον τὸ ἐνὸν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀσυγκρίτως υπερχει μένοις ἢ πρότερον ἦν, ἀδοκήτως ἐπιπηδῶν. "Αραρεν οὖν, ὅτι κατά γε τὸ ὀρθῶς ἔχειν καὶ αὐτῷ σοι δοκούν, πρέποι ἂν δὴ τότε δεδόσθαι νομίζειν τὸ ὄνομα τῷ Υἱῷ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ὅτε καὶ σχῆμα τὸ καθ' ἡμᾶς ὑποδὺς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, εἰς Υἱὸν ἐγράφετο θεοῦ, θετὸς μεθ᾿ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς, ὁ γνήσιος, ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοὶ τῆς ὑπὲρ φύσιν εὐκλείας ἐπι· δραττόμενοι κοινωνοί. Η οὐκ οἴει κατευθὺ τοῦ πρέ ποντος διαστείχειν ἡμῖν τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον; Β. Εἰσι γὰρ οὖν. Α. Καίτοι τῆς ἐκείνων δυσβουλίας τὰ ἀμείνω εξ μάλα φρονεῖν διεσκεμμένοι, αλώβητον μὲν τὴν τοῦ Μονογενοῦς τηρήσομεν δόξαν, λογισμοὺς δὲ καθαιρή σομεν, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον, καθὰ γέγραπται, καὶ πᾶν αἰχμαλωτιοῦμεν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ipsum, quo e in forma Dei Unigenitus cum esset, non rapinam arbitratus est csse se æqualem Deo, sicut scriptum est, sed semetipsum exinanivit, for- mam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se- metipsum factus obediens usque ad mortem, mor- tem autem crucis. Tunc enim certe et Deus exal- tavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flecta- tur, coelestium, terrestrium, et infernorum, omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Chri- stus in gloria est Dei Patris “. B. Quid hoc ergo rei est? . . et C A. Aperta et plana est semita quæ recte sentien- tes ad veritatem perducit. Auende igitur, amice. Per gratiam accipere nomen quod est super omne nomen, illud est quod dicitur exinanitio, et Verbi per incarnationem ad nos usque demissio. Quod si in conditione inanitionis reperitur illud, accipere, utique ea quæ inanitionem præcedunt accipere non potuit, præterea quod naturaliter erat id quod est, hoc est, in forma Dei ac Patris. Et, si demisit seipsum e suprema et præcellenti quadam re ad inferiorem, utique ad id quod erat, rursus evehe- tur, non alienum honorem et gloriam repetens, sed propriam ac pristinam. Quod si permagui æsti- ment asserere Filium velut ad inusitatum honorem et gloriam pervenisse, cum nomen super omne nomen, tanquam a Patre datum accepit, nihil jam prohibet, opinor, quominus opposito medlo capia- mus lucarnationis mysterium, et res plane con- versa sit in contrarium. Quo pacto, dicam. Nam si accipere, non est inanitio Filio, sed illi potius exinanito contigit ea reperire quæ neutiquam ei substantialiter inerant, inanitio quidem erit, si vere æstimare volumus, tempus illud quod inani- tionem præcessit, præcellentiæ autem et gloriæ, illud, quo nescio quomodo exinanilus esse dicitur, quamvis ea possideat quæ naturam ejus et modum excedunt, et repente invadat ea quæ incom- parabiliter superant priorem, in quo erat statum. Constat igitur ex tua recteque sentientium opinione putandum, tunc certe datum esse Filio nomen, quod est super omne nomen, cum etiam forma no- D stra assumpta velut unus e nobis, in Filium ascri. plus est Dei, adoptatus nobiscum, et propter nos, ille verus ac germanus, ut et nos, propter ipsum filii, supernaturalis gloriæ simus participes. Nun- quid rite et ordine procedit oratio? B. Procedit sane. A. Atqui cum nobis propositum sit meliora sen- tire quam sit illorum stulta temeritas, illæsam quidem servabimus Unigeniti gloriam, consilia au- tem destruemus, et omnen altitudinem extollentem se, ut scriptum est, et in captivitatem redigemus ** l'hilipp. 11. 6-11. B

Α ρον ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου διοριζούσης Γραφής, ο ἐκεῖνον αὐτὸν, καθ' όν • Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων δ Μονογενής, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καθὰ γέγραπται, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δού λου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωσεν εαυ τὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου σταυροῦ. Τότε γὰρ δὴ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Δ. Οἶμος ἂν εἴη ψιλή τε καὶ ὁμαλὴ τοῖς ἐθέλουσιν ὀρθῶς νοεῖν, ἀναφέρουσα πρὸς τὸ ἀληθές. Σύνες οὖν, ὦ τᾶν, τὸ ὡς ἐν χάριτος τάξει λαβεῖν τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τουτέστιν ἡ λαλουμένη κένωσις, καὶ ἢ πρὸς ἡμᾶς οἰκονομικὴ τοῦ Λόγου ταπείνωσις. ΒΙ δὲ ἐν τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις εὑρίσκεται τὸ λαβεῖν, ἐξεστηκότα που πάντως τοῦ χρῆναι λαβεῖν τὰ πρὸ τῆς κενώσεως ὁρᾶται λοιπόν, διά γέ τοι τὸ κεκτήσθαι φυσικῶς ὅπερ ἦν, τουτέστι, τὸ ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ εἰ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐξ ἀνατο σμένου τινὸς καὶ ὑπερανέχοντος πράγματος ἐπὶ τὸ μεῖον ἐλθὼν, ὑπονοστήσει που πάντως εἰς ὅπερ ἦν ὑψούμενος, οὐκ εἰς ἀλλοτρίαν ἀναθρώσκων τιμήν το καὶ δόξαν, ἀλλ' ὡς εἰς ἰδίαν ἐν ἀρχαῖς. Εἰ δὲ δὴ ποιοῖντο περὶ πολλοῦ τὸ ἰσχυρίζεσθαι δεῖν, ὡς εἰς ασυνήθη τιμήν τε καὶ δόξαν ἀναπεφοίτηκεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα λαβὼν ὡς δοτὸν παρὰ τοῦ Πατρός, οὐδὲν ἔτι τὸ ἀντιτεῖνον, κατά γε τὸν ἐν εἰκότι λόγον, ἀντίστροφον ἤδη πειρᾶσθαι νοεῖν τῆς μετὰ σαρκός οἰκονομίας τὸ μυστήριον, καὶ μετατετράφθαι τὸ χρῆμα πρὸς πᾶν τοὐναντίον. Ερῶ δὲ καὶ ὅπως. Ει γὰρ μή ἐστι κένωσις τῷ Υἱῷ τὸ λαβεῖν, ευρημα δε μᾶλλον αὐτῷ τῶν οὐδαμῶς προσπεφυκότων, οὐσιωδῶς κενωθέντι συμβέβηκε, κένωσις μὲν εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ὁ πρὸ τῆς κενώσεως καιρός, ὑπεροχῆς δὲ καὶ δόξης, ὁ καθ᾽ ἂν οὐκ οἶδ' ὅπως κεκενώσθαι λέγεται, καίτοι κατακτώμενος τὰ ὑπὲρ φύσιν τε καὶ μέτρον τὸ ἐνὸν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀσυγκρίτως υπερχει μένοις ἢ πρότερον ἦν, ἀδοκήτως ἐπιπηδῶν. "Αραρεν οὖν, ὅτι κατά γε τὸ ὀρθῶς ἔχειν καὶ αὐτῷ σοι δοκούν, πρέποι ἂν δὴ τότε δεδόσθαι νομίζειν τὸ ὄνομα τῷ Υἱῷ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ὅτε καὶ σχῆμα τὸ καθ' ἡμᾶς ὑποδὺς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, εἰς Υἱὸν ἐγράφετο θεοῦ, θετὸς μεθ᾿ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς, ὁ γνήσιος, ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοὶ τῆς ὑπὲρ φύσιν εὐκλείας ἐπι· δραττόμενοι κοινωνοί. Η οὐκ οἴει κατευθὺ τοῦ πρέ ποντος διαστείχειν ἡμῖν τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον; Β. Εἰσι γὰρ οὖν. Α. Καίτοι τῆς ἐκείνων δυσβουλίας τὰ ἀμείνω εξ μάλα φρονεῖν διεσκεμμένοι, αλώβητον μὲν τὴν τοῦ Μονογενοῦς τηρήσομεν δόξαν, λογισμοὺς δὲ καθαιρή σομεν, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον, καθὰ γέγραπται, καὶ πᾶν αἰχμαλωτιοῦμεν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ipsum, quo e in forma Dei Unigenitus cum esset, non rapinam arbitratus est csse se æqualem Deo, sicut scriptum est, sed semetipsum exinanivit, for- mam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se- metipsum factus obediens usque ad mortem, mor- tem autem crucis. Tunc enim certe et Deus exal- tavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flecta- tur, coelestium, terrestrium, et infernorum, omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Chri- stus in gloria est Dei Patris “. B. Quid hoc ergo rei est? . . et C A. Aperta et plana est semita quæ recte sentien- tes ad veritatem perducit. Auende igitur, amice. Per gratiam accipere nomen quod est super omne nomen, illud est quod dicitur exinanitio, et Verbi per incarnationem ad nos usque demissio. Quod si in conditione inanitionis reperitur illud, accipere, utique ea quæ inanitionem præcedunt accipere non potuit, præterea quod naturaliter erat id quod est, hoc est, in forma Dei ac Patris. Et, si demisit seipsum e suprema et præcellenti quadam re ad inferiorem, utique ad id quod erat, rursus evehe- tur, non alienum honorem et gloriam repetens, sed propriam ac pristinam. Quod si permagui æsti- ment asserere Filium velut ad inusitatum honorem et gloriam pervenisse, cum nomen super omne nomen, tanquam a Patre datum accepit, nihil jam prohibet, opinor, quominus opposito medlo capia- mus lucarnationis mysterium, et res plane con- versa sit in contrarium. Quo pacto, dicam. Nam si accipere, non est inanitio Filio, sed illi potius exinanito contigit ea reperire quæ neutiquam ei substantialiter inerant, inanitio quidem erit, si vere æstimare volumus, tempus illud quod inani- tionem præcessit, præcellentiæ autem et gloriæ, illud, quo nescio quomodo exinanilus esse dicitur, quamvis ea possideat quæ naturam ejus et modum excedunt, et repente invadat ea quæ incom- parabiliter superant priorem, in quo erat statum. Constat igitur ex tua recteque sentientium opinione putandum, tunc certe datum esse Filio nomen, quod est super omne nomen, cum etiam forma no- D stra assumpta velut unus e nobis, in Filium ascri. plus est Dei, adoptatus nobiscum, et propter nos, ille verus ac germanus, ut et nos, propter ipsum filii, supernaturalis gloriæ simus participes. Nun- quid rite et ordine procedit oratio? B. Procedit sane. A. Atqui cum nobis propositum sit meliora sen- tire quam sit illorum stulta temeritas, illæsam quidem servabimus Unigeniti gloriam, consilia au- tem destruemus, et omnen altitudinem extollentem se, ut scriptum est, et in captivitatem redigemus ** l'hilipp. 11. 6-11. B

Α ρον ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου διοριζούσης Γραφής, ο ἐκεῖνον αὐτὸν, καθ' όν • Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων δ Μονογενής, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καθὰ γέγραπται, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δού λου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωσεν εαυ τὸν, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου σταυροῦ. Τότε γὰρ δὴ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσηται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Δ. Οἶμος ἂν εἴη ψιλή τε καὶ ὁμαλὴ τοῖς ἐθέλουσιν ὀρθῶς νοεῖν, ἀναφέρουσα πρὸς τὸ ἀληθές. Σύνες οὖν, ὦ τᾶν, τὸ ὡς ἐν χάριτος τάξει λαβεῖν τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τουτέστιν ἡ λαλουμένη κένωσις, καὶ ἢ πρὸς ἡμᾶς οἰκονομικὴ τοῦ Λόγου ταπείνωσις. ΒΙ δὲ ἐν τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις εὑρίσκεται τὸ λαβεῖν, ἐξεστηκότα που πάντως τοῦ χρῆναι λαβεῖν τὰ πρὸ τῆς κενώσεως ὁρᾶται λοιπόν, διά γέ τοι τὸ κεκτήσθαι φυσικῶς ὅπερ ἦν, τουτέστι, τὸ ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Καὶ εἰ τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ἐξ ἀνατο σμένου τινὸς καὶ ὑπερανέχοντος πράγματος ἐπὶ τὸ μεῖον ἐλθὼν, ὑπονοστήσει που πάντως εἰς ὅπερ ἦν ὑψούμενος, οὐκ εἰς ἀλλοτρίαν ἀναθρώσκων τιμήν το καὶ δόξαν, ἀλλ' ὡς εἰς ἰδίαν ἐν ἀρχαῖς. Εἰ δὲ δὴ ποιοῖντο περὶ πολλοῦ τὸ ἰσχυρίζεσθαι δεῖν, ὡς εἰς ασυνήθη τιμήν τε καὶ δόξαν ἀναπεφοίτηκεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα λαβὼν ὡς δοτὸν παρὰ τοῦ Πατρός, οὐδὲν ἔτι τὸ ἀντιτεῖνον, κατά γε τὸν ἐν εἰκότι λόγον, ἀντίστροφον ἤδη πειρᾶσθαι νοεῖν τῆς μετὰ σαρκός οἰκονομίας τὸ μυστήριον, καὶ μετατετράφθαι τὸ χρῆμα πρὸς πᾶν τοὐναντίον. Ερῶ δὲ καὶ ὅπως. Ει γὰρ μή ἐστι κένωσις τῷ Υἱῷ τὸ λαβεῖν, ευρημα δε μᾶλλον αὐτῷ τῶν οὐδαμῶς προσπεφυκότων, οὐσιωδῶς κενωθέντι συμβέβηκε, κένωσις μὲν εἴη ἂν κατά γε τὸ ἀληθέστερον, ὁ πρὸ τῆς κενώσεως καιρός, ὑπεροχῆς δὲ καὶ δόξης, ὁ καθ᾽ ἂν οὐκ οἶδ' ὅπως κεκενώσθαι λέγεται, καίτοι κατακτώμενος τὰ ὑπὲρ φύσιν τε καὶ μέτρον τὸ ἐνὸν αὐτῷ, καὶ τοῖς ἀσυγκρίτως υπερχει μένοις ἢ πρότερον ἦν, ἀδοκήτως ἐπιπηδῶν. "Αραρεν οὖν, ὅτι κατά γε τὸ ὀρθῶς ἔχειν καὶ αὐτῷ σοι δοκούν, πρέποι ἂν δὴ τότε δεδόσθαι νομίζειν τὸ ὄνομα τῷ Υἱῷ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ὅτε καὶ σχῆμα τὸ καθ' ἡμᾶς ὑποδὺς, ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, εἰς Υἱὸν ἐγράφετο θεοῦ, θετὸς μεθ᾿ ἡμῶν καὶ δι' ἡμᾶς, ὁ γνήσιος, ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοὶ τῆς ὑπὲρ φύσιν εὐκλείας ἐπι· δραττόμενοι κοινωνοί. Η οὐκ οἴει κατευθὺ τοῦ πρέ ποντος διαστείχειν ἡμῖν τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον; Β. Εἰσι γὰρ οὖν. Α. Καίτοι τῆς ἐκείνων δυσβουλίας τὰ ἀμείνω εξ μάλα φρονεῖν διεσκεμμένοι, αλώβητον μὲν τὴν τοῦ Μονογενοῦς τηρήσομεν δόξαν, λογισμοὺς δὲ καθαιρή σομεν, καὶ πᾶν ὕψωμα επαιρόμενον, καθὰ γέγραπται, καὶ πᾶν αἰχμαλωτιοῦμεν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ipsum, quo e in forma Dei Unigenitus cum esset, non rapinam arbitratus est csse se æqualem Deo, sicut scriptum est, sed semetipsum exinanivit, for- mam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se- metipsum factus obediens usque ad mortem, mor- tem autem crucis. Tunc enim certe et Deus exal- tavit ipsum, et dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flecta- tur, coelestium, terrestrium, et infernorum, omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Chri- stus in gloria est Dei Patris “. B. Quid hoc ergo rei est? . . et C A. Aperta et plana est semita quæ recte sentien- tes ad veritatem perducit. Auende igitur, amice. Per gratiam accipere nomen quod est super omne nomen, illud est quod dicitur exinanitio, et Verbi per incarnationem ad nos usque demissio. Quod si in conditione inanitionis reperitur illud, accipere, utique ea quæ inanitionem præcedunt accipere non potuit, præterea quod naturaliter erat id quod est, hoc est, in forma Dei ac Patris. Et, si demisit seipsum e suprema et præcellenti quadam re ad inferiorem, utique ad id quod erat, rursus evehe- tur, non alienum honorem et gloriam repetens, sed propriam ac pristinam. Quod si permagui æsti- ment asserere Filium velut ad inusitatum honorem et gloriam pervenisse, cum nomen super omne nomen, tanquam a Patre datum accepit, nihil jam prohibet, opinor, quominus opposito medlo capia- mus lucarnationis mysterium, et res plane con- versa sit in contrarium. Quo pacto, dicam. Nam si accipere, non est inanitio Filio, sed illi potius exinanito contigit ea reperire quæ neutiquam ei substantialiter inerant, inanitio quidem erit, si vere æstimare volumus, tempus illud quod inani- tionem præcessit, præcellentiæ autem et gloriæ, illud, quo nescio quomodo exinanilus esse dicitur, quamvis ea possideat quæ naturam ejus et modum excedunt, et repente invadat ea quæ incom- parabiliter superant priorem, in quo erat statum. Constat igitur ex tua recteque sentientium opinione putandum, tunc certe datum esse Filio nomen, quod est super omne nomen, cum etiam forma no- D stra assumpta velut unus e nobis, in Filium ascri. plus est Dei, adoptatus nobiscum, et propter nos, ille verus ac germanus, ut et nos, propter ipsum filii, supernaturalis gloriæ simus participes. Nun- quid rite et ordine procedit oratio? B. Procedit sane. A. Atqui cum nobis propositum sit meliora sen- tire quam sit illorum stulta temeritas, illæsam quidem servabimus Unigeniti gloriam, consilia au- tem destruemus, et omnen altitudinem extollentem se, ut scriptum est, et in captivitatem redigemus ** l'hilipp. 11. 6-11. B

αὐτοῦ. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο δρᾷν οὐκ ἀνεξόμεθα, παραχω- ρήσομεν δὲ τὸ χρῆναι νικᾶν ταῖς ἐκείνων συκοφαν τίαις, καὶ τοῦ εἶναι Θεὸν ἀληθῶς ἐκπέμψομεν τὸν Μονογενῆ, ἐροῦμέν τε οὕτω παρ' ἡμᾶς οὐδὲν κεκτή- σθαι τὸ πλεῖον. Β. Φράσεις ἂν ὅπως, ἡ κατοκνήσεις εἰπεῖν. Δ. Καὶ μὴν ἔγωγε προθύμως ἐρῶ, κατοκνήσαιμι γὰρ ἄν, ἔν γε τούτοις, οὐδαμῶς. Η γὰρ οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ αὐτῷ κεχάρισται τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πῶν ὄνομα, καὶ δοτὸν ἤδη πως, τὸ διακεκλῆσθαι Θεός, ἀπολισθήσειεν ἂν αὐτοῦ κατά γε τὸ ἐγχωροῦν; Τὸ γάρτοι δοτόν, οὐκ εἰσάπαν ερηρεισμένον. Κατακινδυ νεύσεις δ' ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, ὅσον ἧκεν εἰς λογι- σμούς, εἰς & μή θέμις εἰπεῖν: Εσται γὰρ μείων καθ' Υἱὸν, καὶ τὴν τοῦ γεγεννηκότος ὑπερκείσεται Β φύσιν ὁ κατ' αὐτοὺς ἐν ἐλάττοσι, μᾶλλον δὲ, ὁ τὴν τῆς θεότητας δόξαν παράσημον ἔχων, καὶ νενοθευμέ νοις ἀξιώμασιν έπαυχήσας μόλις, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐν ψιλῷ καὶ μόνῳ τῷ κεκλῆσθαι Θεός. Β. Ὡς δεινά γε ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρει τὰ ἄτοπα | Δ. Δεινὰ γὰρ, ὡς ἀληθῶς, πλὴν ἀναγκαίαν ἔχοντα τὴν παράθεσιν. Μετασοβεῖ γὰρ ἔσθ' ὅτε τὸ μὴ ὀρθῶς ἔχειν υπειλημμένον, ἐπὶ τὸ χρῆναι φιλοθηρεῖν τὸ νενευκὸς εἰς ἀλήθειαν. Εἴπερ οὖν, ὡς οίονται, μεμι σθοφόρηκεν ὁ Υἱός, καὶ ἀντέκτισιν ὥσπερ τινὰ τῆς κενώσεως εκομίσατο παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ὄνομα, πρὸ τῶν τῆς κενώσεως χρόνων, καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου τητώμενος νοοῖτ' ἂν εἰκότως, εἴπερ ὁρᾶται πεπλούτηκὼς ἐν χρόνῳ κατ' αὐτὴν, τὴν εἰσποίητον ταυτηνὶ καὶ εὐαπόβλητον χάριν. Εἶτα, πῶς ἦν ἐν μορφή καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κένωσιν μὲν οὔπω τὴν ἐκούσιον ὑποστὰς, μορφὴν δὲ καὶ μέν τραν τὸ δουλοπρεπὰς οὐκ ἀξιώσας ἐλεῖν; Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καίτοι τοῦτο ἔχειν ἐξόν. Είπερ οὖν εἶναί φαμεν, καὶ πρὸ τῶν τῆς κενώσεως χρόνων, ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ἐκτετίμηται δὲ κενωθεὶς, καὶ ἀναπεφοίτη- κιν είς μέτρον τῆς ἐνούσης αὐτῷ δόξης τὸ ὑπερτερούν, υπερήλατό του τάχα καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. Β. Ὡς δριμὺς ὁ λόγος ! Δ. Αληθής δ' οὖν ὅμως, τό γε ήκον εἰς λογισμούς. Καὶ εἰ μὲν δή τι τὸ ἄμεινον ἀποκεκέρδακεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα λαβών, απερανεστήξει που πάνω τως ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν. Ταυτί γὰρ ἡμῖν ὁ δρι μας αρτίως κατέδειξε λόγος. Εἰ δὲ ἥκιστα μὲν ἐν ἀμείνουν ήπερ ἦν, κἂν εἰ νοοῖτο λαβών, κατίδοι τις ἂν αὐτὸν, προσετίθει δὲ τὸ σύμπαν ἡ χάρις οὐδὲν, οὐκ ἀσύφηλοι καὶ ψευδοεπεῖς ἀλοῖεν ἂν, οἱ θράσους εἰς τοῦτο προήχειν οὐ παραιτούμενοι, ώς ήδη φάναι του μήν, ὅτι μικρὰ τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ λέγοιμι παν· τελῶς οὐδὲν, ἡ τῆς ἀῤῥήτου θεότητος πλεονεκτήσει φύσις; Ονήσειε δ' ἂν ήκιστά γε πρὸς τὸ λαμπρά τερον ἀναφέρουσα, καὶ εἴ τῳ τυχὸν τῶν ὄντων περι- θείη τὰ ἑαυτῆς. Ἀλλ᾽ ὧδε νοεῖν, ἀπόπληκτον· ἀξιό- πιστα δὲ τὰ Θεοῦ, καὶ εἰς λῆξιν ἀναφέρει τὴν ἀνω το Β. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A omnem intellectum in obsequium ejus v. Sin autem Cor. x, 5. C D id facere non sustinebimus, sed illorum calumniis cedemus, et Unigenitum revera divinitate privabi- mus, et hoc pacto nihil amplius quam nos habere dicemus. Quo pacto expones, opinor, neque id gra- vate. A. Ego vero libens dieam, nec enim hic hærebo. Nonne dictu verum est, si datum est ipsi nomen quod est super omne nomen, et ex munere babet Dei appellationem, ea dejectum iri cum se dabit occasio? Quod enim datum est, non usquequaque firmum est. Sed et ipsi Patri, quantum ratione ceon- sequi possumus, ea contingent quæ dictu nefas. Minor enim erit quam Filius, et Genitoris naturam superabit, qui secundum ipsos minor est, imo vero qui deitatis gloriam adulterinam habet, et spuriis honoribus vix gloriatur, siquidem nuda et sola appellationc Deus cat. B. Quam graves absurditates nobis proponis ! A. Graves utique, sed necessario proferendas. Quod enim rectum non esse putatur interdum nos adigit ut studiosius indagemus id quod ad verum tendit. Si ergo, ut existimant, mercedem tulit Fi- lius, et remunerationem veluti quamdam inanitionis reportavit a Deo ét Patre nomen illud, ante inani- tionis tempus etiam illo ipso carere merito cense- bitur, si tempore illius obtinuisse videtur asciti- tiam hanc et facile perituram gratiam. Jam quomo. do esset in forma et æqualitate Dei ac Patris inanitionem quidem voluntariam nondum perpessus, sed nec formam et statum servilem accipere di- guatus? Non enimn rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, licet istud habere liceret. Si ergo esse dicimus etiam ante inanitionis tempus in forma et æqualitate Patris Filium: postquam autem est exinanitus, auctus est honoribus, et in statum erectus innata sibi gloria præstantiorem, ipsum utique Patrem etiam superavit. B. Quam acuta oratio ! A. Vera tamen, si recte philosophamur. Et sano si quid præstabilius lucratus est Filius, accepto nomine quod est super omne nomen, in sua natura omnino præpollebit, et Dei ac Patris superabit ne turam. Hoc enim nobis acris illa mox demon- stravit oratio. Sin autem nihilo præstantior ipse quam erat videatur, licet accepisse intelligatur, et nihil prorsus adjecerit gratia: annen stolidi et mendaces erunt, qui eo progredi audaciæ Don reeusant, ut jam dicere audeant, paulo, nedum nihilo prorsus, ereatura superiorem fore ineffabilem deitatis naturam? Nihil autem profuerit ad no- biliorem statum rem aliquam evehere, licet ei sus tribuat. At stupidorum est in animum istud in- ducere, divinæ quippe res spectatissimae sunt, et ad summam perfectionem evehunt, adeoque seipse

αὐτοῦ. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο δρᾷν οὐκ ἀνεξόμεθα, παραχω- ρήσομεν δὲ τὸ χρῆναι νικᾶν ταῖς ἐκείνων συκοφαν τίαις, καὶ τοῦ εἶναι Θεὸν ἀληθῶς ἐκπέμψομεν τὸν Μονογενῆ, ἐροῦμέν τε οὕτω παρ' ἡμᾶς οὐδὲν κεκτή- σθαι τὸ πλεῖον. Β. Φράσεις ἂν ὅπως, ἡ κατοκνήσεις εἰπεῖν. Δ. Καὶ μὴν ἔγωγε προθύμως ἐρῶ, κατοκνήσαιμι γὰρ ἄν, ἔν γε τούτοις, οὐδαμῶς. Η γὰρ οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ αὐτῷ κεχάρισται τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πῶν ὄνομα, καὶ δοτὸν ἤδη πως, τὸ διακεκλῆσθαι Θεός, ἀπολισθήσειεν ἂν αὐτοῦ κατά γε τὸ ἐγχωροῦν; Τὸ γάρτοι δοτόν, οὐκ εἰσάπαν ερηρεισμένον. Κατακινδυ νεύσεις δ' ἂν καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, ὅσον ἧκεν εἰς λογι- σμούς, εἰς & μή θέμις εἰπεῖν: Εσται γὰρ μείων καθ' Υἱὸν, καὶ τὴν τοῦ γεγεννηκότος ὑπερκείσεται Β φύσιν ὁ κατ' αὐτοὺς ἐν ἐλάττοσι, μᾶλλον δὲ, ὁ τὴν τῆς θεότητας δόξαν παράσημον ἔχων, καὶ νενοθευμέ νοις ἀξιώμασιν έπαυχήσας μόλις, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς ἐν ψιλῷ καὶ μόνῳ τῷ κεκλῆσθαι Θεός. Β. Ὡς δεινά γε ὁ λόγος ἡμῖν εἰσφέρει τὰ ἄτοπα | Δ. Δεινὰ γὰρ, ὡς ἀληθῶς, πλὴν ἀναγκαίαν ἔχοντα τὴν παράθεσιν. Μετασοβεῖ γὰρ ἔσθ' ὅτε τὸ μὴ ὀρθῶς ἔχειν υπειλημμένον, ἐπὶ τὸ χρῆναι φιλοθηρεῖν τὸ νενευκὸς εἰς ἀλήθειαν. Εἴπερ οὖν, ὡς οίονται, μεμι σθοφόρηκεν ὁ Υἱός, καὶ ἀντέκτισιν ὥσπερ τινὰ τῆς κενώσεως εκομίσατο παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ ὄνομα, πρὸ τῶν τῆς κενώσεως χρόνων, καὶ αὐτοῦ δὲ τούτου τητώμενος νοοῖτ' ἂν εἰκότως, εἴπερ ὁρᾶται πεπλούτηκὼς ἐν χρόνῳ κατ' αὐτὴν, τὴν εἰσποίητον ταυτηνὶ καὶ εὐαπόβλητον χάριν. Εἶτα, πῶς ἦν ἐν μορφή καὶ ἰσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, κένωσιν μὲν οὔπω τὴν ἐκούσιον ὑποστὰς, μορφὴν δὲ καὶ μέν τραν τὸ δουλοπρεπὰς οὐκ ἀξιώσας ἐλεῖν; Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, καίτοι τοῦτο ἔχειν ἐξόν. Είπερ οὖν εἶναί φαμεν, καὶ πρὸ τῶν τῆς κενώσεως χρόνων, ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ἐκτετίμηται δὲ κενωθεὶς, καὶ ἀναπεφοίτη- κιν είς μέτρον τῆς ἐνούσης αὐτῷ δόξης τὸ ὑπερτερούν, υπερήλατό του τάχα καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. Β. Ὡς δριμὺς ὁ λόγος ! Δ. Αληθής δ' οὖν ὅμως, τό γε ήκον εἰς λογισμούς. Καὶ εἰ μὲν δή τι τὸ ἄμεινον ἀποκεκέρδακεν ὁ Υἱός, τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα λαβών, απερανεστήξει που πάνω τως ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν. Ταυτί γὰρ ἡμῖν ὁ δρι μας αρτίως κατέδειξε λόγος. Εἰ δὲ ἥκιστα μὲν ἐν ἀμείνουν ήπερ ἦν, κἂν εἰ νοοῖτο λαβών, κατίδοι τις ἂν αὐτὸν, προσετίθει δὲ τὸ σύμπαν ἡ χάρις οὐδὲν, οὐκ ἀσύφηλοι καὶ ψευδοεπεῖς ἀλοῖεν ἂν, οἱ θράσους εἰς τοῦτο προήχειν οὐ παραιτούμενοι, ώς ήδη φάναι του μήν, ὅτι μικρὰ τὴν κτίσιν, ἵνα μὴ λέγοιμι παν· τελῶς οὐδὲν, ἡ τῆς ἀῤῥήτου θεότητος πλεονεκτήσει φύσις; Ονήσειε δ' ἂν ήκιστά γε πρὸς τὸ λαμπρά τερον ἀναφέρουσα, καὶ εἴ τῳ τυχὸν τῶν ὄντων περι- θείη τὰ ἑαυτῆς. Ἀλλ᾽ ὧδε νοεῖν, ἀπόπληκτον· ἀξιό- πιστα δὲ τὰ Θεοῦ, καὶ εἰς λῆξιν ἀναφέρει τὴν ἀνω το Β. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A omnem intellectum in obsequium ejus v. Sin autem Cor. x, 5. C D id facere non sustinebimus, sed illorum calumniis cedemus, et Unigenitum revera divinitate privabi- mus, et hoc pacto nihil amplius quam nos habere dicemus. Quo pacto expones, opinor, neque id gra- vate. A. Ego vero libens dieam, nec enim hic hærebo. Nonne dictu verum est, si datum est ipsi nomen quod est super omne nomen, et ex munere babet Dei appellationem, ea dejectum iri cum se dabit occasio? Quod enim datum est, non usquequaque firmum est. Sed et ipsi Patri, quantum ratione ceon- sequi possumus, ea contingent quæ dictu nefas. Minor enim erit quam Filius, et Genitoris naturam superabit, qui secundum ipsos minor est, imo vero qui deitatis gloriam adulterinam habet, et spuriis honoribus vix gloriatur, siquidem nuda et sola appellationc Deus cat. B. Quam graves absurditates nobis proponis ! A. Graves utique, sed necessario proferendas. Quod enim rectum non esse putatur interdum nos adigit ut studiosius indagemus id quod ad verum tendit. Si ergo, ut existimant, mercedem tulit Fi- lius, et remunerationem veluti quamdam inanitionis reportavit a Deo ét Patre nomen illud, ante inani- tionis tempus etiam illo ipso carere merito cense- bitur, si tempore illius obtinuisse videtur asciti- tiam hanc et facile perituram gratiam. Jam quomo. do esset in forma et æqualitate Dei ac Patris inanitionem quidem voluntariam nondum perpessus, sed nec formam et statum servilem accipere di- guatus? Non enimn rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, licet istud habere liceret. Si ergo esse dicimus etiam ante inanitionis tempus in forma et æqualitate Patris Filium: postquam autem est exinanitus, auctus est honoribus, et in statum erectus innata sibi gloria præstantiorem, ipsum utique Patrem etiam superavit. B. Quam acuta oratio ! A. Vera tamen, si recte philosophamur. Et sano si quid præstabilius lucratus est Filius, accepto nomine quod est super omne nomen, in sua natura omnino præpollebit, et Dei ac Patris superabit ne turam. Hoc enim nobis acris illa mox demon- stravit oratio. Sin autem nihilo præstantior ipse quam erat videatur, licet accepisse intelligatur, et nihil prorsus adjecerit gratia: annen stolidi et mendaces erunt, qui eo progredi audaciæ Don reeusant, ut jam dicere audeant, paulo, nedum nihilo prorsus, ereatura superiorem fore ineffabilem deitatis naturam? Nihil autem profuerit ad no- biliorem statum rem aliquam evehere, licet ei sus tribuat. At stupidorum est in animum istud in- ducere, divinæ quippe res spectatissimae sunt, et ad summam perfectionem evehunt, adeoque seipse

Α τάτω· ἑαυτοῦ πως ἤδη, καὶ ἀμείνων ὁ Θεὸς καὶ Πα- τὴν ὀφθήσεται, καὶ τῶν ἀμεινόνων ἢ ἐν οἷς ἐστι δοτήρ. Β Β. Τίνα τρόπον; Α. Ἐν μορφῇ γὰρ ὄντα καὶ ἐν ἰσότητι τῇ πρὸς αὐτὸν, τὸν Υἱὸν καὶ πρό γε τῶν τῆς κενώσεως χρό νων, καὶ κατ᾽ οὐδένα τρόπον τῆς ἐνούσης αὐτῷ δόξεις μειονεκτούμενον, ἄνω που καὶ ὑψηλὸν ἐτίθει, τὸ όνομα δοὺς τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα αὐτῷ. "Αρ' οὖν οὐχὶ συρφετός τε ήδη ταυτὸ, καὶ δυσφημιῶν ἀγριότης, καὶ λογισμῶν ἀτοπία, τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης ἀμαθίας ἐξόζουσα ; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Δ. Καὶ ἑτέρως δ᾽ ἄν τις τῆς ἐκείνων ατοπίας δι- καιοτάτην ἄν, οἶμαι, ποιήσαιτο τὴν κατάῤῥησιν, και κεῖνο διεσκεμμένος. Εἰ γὰρ οἶδεν ἑαυτὸν ψιλῷ διακε χρημένον ὀνόματι τῷ τῆς θεότητος ὁ Υἱός, καὶ οὐ φύσεως ἔχοντα τὸ χρῆμα καρπὸν, τί τὸ ἀναπείθον ἀναφανδόν ήδη βουν· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια; » Το γάρτοι νόθον, οὐκ ἀληθὲς, καὶ τὸ τοῖς ἔξωθεν καὶ εἰσκεκριμένοις ὡραῖσμοῖς, οὐχ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν δρώμενον, εἰσβιάζεται μὲν καὶ εἰσδύνειν ἀποτολμα τῆς ἀληθείας τὴν δόξαν, ἔχοι δ' ἂν οὐχ ὧδε κατὰ ἀλή θειαν, καὶ βασάνοις ταῖς ἐκ λογισμῶν, ἀκαλλὲς ἐξ ελέγχεται. Τί δὲ οὐχὶ τὸ κατὰ θέσιν θεοῖς ἑαυτὸν ἐπαριθμεῖν ὁ μὴ φύσει Θεὸς ᾤετο δεῖν, τῆς δὲ τῶν ἁγίων ἀπαλλάξας πληθύος, καὶ εἰς τόπον ἴδιον ὥσπερ τινὰ καὶ οὐδενὶ τῶν ἄλλων βατὸν, ἀνεφοίτα, λέγων • Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται ἡ Γραφὴ λυθῆναι, ἂν ὁ Πα τὴρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέ γετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱὸς Θεοῦ εἰμε; » Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι, φησί, διακέκληνται θεοί, τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον εἰσοικισάμενοι, καὶ εἰσδεδεγμένοι κατά ψυχήν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ δι᾽ ἂν ἐκεῖνοι θεο! : Θεὸς γὰρ ὁ Λόγος ἦν, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν. Το δὲ, ι ἦν, ν οὐ νεωτέραν αὐτῷ τὴν δόξαν, ἀλλὰ παντὸς δὴ χρόνου πρεσβυτέραν ἀνάπτει. Διαπέσοι γὰρ ἂν ὅποι ποτὲ ἄρα τὸ, εἦν, ν ἢ πρὸς ποῖον ἡμῖν ἀφίξεται τέλος, ἀεὶ προσωτέρω χωροῦν καὶ ἀσχέτῳ δρόμο πεμπόμενον, καὶ χρόνῳ χαρίζεσθαι τὸ πρεσβύτερον οὐκ εἰδὸς, προαναθρώσκειν δὲ ὥσπερ ἐννοίας ἀπάση; τῆς ἐπέκεινα καιροῦ μεμελετηκός; Β. Εὖ λέγεις χρόνου γὰρ ἄμεινον ἀεὶ πώς ἐστι τὸ, ο ἦν. ο Α. Ο δὲ δὴ θεσπέσιος Παῦλος, νόθοις μὲν οὐχὶ κατηγλαϊσμένον ἀξιώμασι τὸν Υἱόν, φύσει δὲ μᾶλλον οἶδεν ὄντα Θεόν, ἑνώσει συνδέων τῇ πρὸς Πατέρα και Θεόν, οὐσιώδει καὶ φυσικῇ. Β. Τίνα τρόπον; μενοι θεοὶ πολλοὶ καὶ κύριοι πολλοὶ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' εξ τὰ πάντα. » Εἴπερ οὖν ἐπίστατο τοῖς κατὰ χάρτο θεοῖς ἐναριθμεῖσθαι πρέπειν αὐτὸν, τί μὴ τοῖς ἄλλοις ἐφιεὶς ἀναμίξ, ἕνα καὶ μόνον ἡμῖν κατεδείκνυ θε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quodammodo melior tandem Deus ac Pater vide. bitur, et meliorum quam ea in quibus est, largitor. B. Quonam pacto? A. Cum enim Filio dedit nomen, eum summum _el excelsuin fecit, qui in forma et æqualitate cum ipso crat, etiam ante inanitionis tempus, quique innata ei gloria nullo modo inferior erat. An- non igitur quisquiliæ sunt ist hæc demnum, et bias- phemiarum atrocitas, et absurditas rationum quæ extremam ignorantiam olet? B. Ila prorsus. A. Est et alia ratio qua eorum absurditatem jure merito condemnes, opinor, si hoc in animum induxeris. Nam si Filius novit se solius nominis deitatis usuram habere, idque sibi naturæ fructum non esse, quid illum adigit ut aperte clamet: Ego sum veritas "1 ? » Nam quod adulterinum est, verum non est, et quod externis et ascititiis ornamentis apparet esse id quod non est secun- dum naturam, vi quidem ingreditur et irrumpit audacter in opinionem veritatis, cum ita revera se non habeat, et rationum indagine manifestatur absurditas. Quidni vero fictitiis diis seipsum annumerandum putavit, qui non est natura Deus, sed seorsim a sanctorum turba, in peculiarem veluti quemdam locum, nullique aliorum pervium concessit, dicens: • Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi: Filius Dei sum?, Si enim illi, inquit, vocati sunt dii, propterea quod Dei sermonem admiserunt, et animo susceperunt, quomodo non erit Deus, is, propter quem illi sunt dii ? Deus enim erat Verbum, ut ait Joannes s. Illud autem, « erat, o non recentiorem ei gloriam tribuit, sed omni tempore antiquiorem. Quo enim demum evadet illud, erat, aut ad quen finem perveniet, cum semper ulterius proce- dal, et irrevocabili cursu feratur, et tempori prioritatem cedere nesciat, et quodammodo cogita- tionem omnem ultra tempus præcurrat? B. Recte dicis; tempore enim prius utique semper est illud, erat. › ' A. Porro divus Paulus non spuriis quidem digni- tatibus conspicuum Filium, sed natura potius Deum illum esse novit, unitate substantiali et naturali cum Patre et Deo ipsum conjungens. B. Quonamn modo? A. Sic enim scribit: • Nam etsi sunt qui dicantur dii multi et domini multi, in cœlo et in terra, nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et unus Don›inus Jesus Christus, per quem omnia ”. • Si norat igitur ipsum esse inter eos numerandum qui dii sunt per gratiam, quidni promiscue cum cæ‐ teris eum collocans, unum et solum nobis de- -. 6. 7ª Joan. x, 33, 36. C D Joan. 1, 1. ** Cor. viii, 5, 6. 4. Γράφει γὰρ ὧδε· ι Καὶ γὰρ εἴπερ εἰσὶ λεγό

Α τάτω· ἑαυτοῦ πως ἤδη, καὶ ἀμείνων ὁ Θεὸς καὶ Πα- τὴν ὀφθήσεται, καὶ τῶν ἀμεινόνων ἢ ἐν οἷς ἐστι δοτήρ. Β Β. Τίνα τρόπον; Α. Ἐν μορφῇ γὰρ ὄντα καὶ ἐν ἰσότητι τῇ πρὸς αὐτὸν, τὸν Υἱὸν καὶ πρό γε τῶν τῆς κενώσεως χρό νων, καὶ κατ᾽ οὐδένα τρόπον τῆς ἐνούσης αὐτῷ δόξεις μειονεκτούμενον, ἄνω που καὶ ὑψηλὸν ἐτίθει, τὸ όνομα δοὺς τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα αὐτῷ. "Αρ' οὖν οὐχὶ συρφετός τε ήδη ταυτὸ, καὶ δυσφημιῶν ἀγριότης, καὶ λογισμῶν ἀτοπία, τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης ἀμαθίας ἐξόζουσα ; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Δ. Καὶ ἑτέρως δ᾽ ἄν τις τῆς ἐκείνων ατοπίας δι- καιοτάτην ἄν, οἶμαι, ποιήσαιτο τὴν κατάῤῥησιν, και κεῖνο διεσκεμμένος. Εἰ γὰρ οἶδεν ἑαυτὸν ψιλῷ διακε χρημένον ὀνόματι τῷ τῆς θεότητος ὁ Υἱός, καὶ οὐ φύσεως ἔχοντα τὸ χρῆμα καρπὸν, τί τὸ ἀναπείθον ἀναφανδόν ήδη βουν· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια; » Το γάρτοι νόθον, οὐκ ἀληθὲς, καὶ τὸ τοῖς ἔξωθεν καὶ εἰσκεκριμένοις ὡραῖσμοῖς, οὐχ ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν δρώμενον, εἰσβιάζεται μὲν καὶ εἰσδύνειν ἀποτολμα τῆς ἀληθείας τὴν δόξαν, ἔχοι δ' ἂν οὐχ ὧδε κατὰ ἀλή θειαν, καὶ βασάνοις ταῖς ἐκ λογισμῶν, ἀκαλλὲς ἐξ ελέγχεται. Τί δὲ οὐχὶ τὸ κατὰ θέσιν θεοῖς ἑαυτὸν ἐπαριθμεῖν ὁ μὴ φύσει Θεὸς ᾤετο δεῖν, τῆς δὲ τῶν ἁγίων ἀπαλλάξας πληθύος, καὶ εἰς τόπον ἴδιον ὥσπερ τινὰ καὶ οὐδενὶ τῶν ἄλλων βατὸν, ἀνεφοίτα, λέγων • Εἰ ἐκείνους εἶπε θεοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο, καὶ οὐ δύναται ἡ Γραφὴ λυθῆναι, ἂν ὁ Πα τὴρ ἡγίασε, καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέ γετε, ὅτι Βλασφημεῖς, ὅτι εἶπον· Υἱὸς Θεοῦ εἰμε; » Εἰ γὰρ ἐκεῖνοι, φησί, διακέκληνται θεοί, τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον εἰσοικισάμενοι, καὶ εἰσδεδεγμένοι κατά ψυχήν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς, ὁ δι᾽ ἂν ἐκεῖνοι θεο! : Θεὸς γὰρ ὁ Λόγος ἦν, κατὰ τὴν Ἰωάννου φωνήν. Το δὲ, ι ἦν, ν οὐ νεωτέραν αὐτῷ τὴν δόξαν, ἀλλὰ παντὸς δὴ χρόνου πρεσβυτέραν ἀνάπτει. Διαπέσοι γὰρ ἂν ὅποι ποτὲ ἄρα τὸ, εἦν, ν ἢ πρὸς ποῖον ἡμῖν ἀφίξεται τέλος, ἀεὶ προσωτέρω χωροῦν καὶ ἀσχέτῳ δρόμο πεμπόμενον, καὶ χρόνῳ χαρίζεσθαι τὸ πρεσβύτερον οὐκ εἰδὸς, προαναθρώσκειν δὲ ὥσπερ ἐννοίας ἀπάση; τῆς ἐπέκεινα καιροῦ μεμελετηκός; Β. Εὖ λέγεις χρόνου γὰρ ἄμεινον ἀεὶ πώς ἐστι τὸ, ο ἦν. ο Α. Ο δὲ δὴ θεσπέσιος Παῦλος, νόθοις μὲν οὐχὶ κατηγλαϊσμένον ἀξιώμασι τὸν Υἱόν, φύσει δὲ μᾶλλον οἶδεν ὄντα Θεόν, ἑνώσει συνδέων τῇ πρὸς Πατέρα και Θεόν, οὐσιώδει καὶ φυσικῇ. Β. Τίνα τρόπον; μενοι θεοὶ πολλοὶ καὶ κύριοι πολλοὶ ἔν τε οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλ' ἡμῖν εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι' εξ τὰ πάντα. » Εἴπερ οὖν ἐπίστατο τοῖς κατὰ χάρτο θεοῖς ἐναριθμεῖσθαι πρέπειν αὐτὸν, τί μὴ τοῖς ἄλλοις ἐφιεὶς ἀναμίξ, ἕνα καὶ μόνον ἡμῖν κατεδείκνυ θε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quodammodo melior tandem Deus ac Pater vide. bitur, et meliorum quam ea in quibus est, largitor. B. Quonam pacto? A. Cum enim Filio dedit nomen, eum summum _el excelsuin fecit, qui in forma et æqualitate cum ipso crat, etiam ante inanitionis tempus, quique innata ei gloria nullo modo inferior erat. An- non igitur quisquiliæ sunt ist hæc demnum, et bias- phemiarum atrocitas, et absurditas rationum quæ extremam ignorantiam olet? B. Ila prorsus. A. Est et alia ratio qua eorum absurditatem jure merito condemnes, opinor, si hoc in animum induxeris. Nam si Filius novit se solius nominis deitatis usuram habere, idque sibi naturæ fructum non esse, quid illum adigit ut aperte clamet: Ego sum veritas "1 ? » Nam quod adulterinum est, verum non est, et quod externis et ascititiis ornamentis apparet esse id quod non est secun- dum naturam, vi quidem ingreditur et irrumpit audacter in opinionem veritatis, cum ita revera se non habeat, et rationum indagine manifestatur absurditas. Quidni vero fictitiis diis seipsum annumerandum putavit, qui non est natura Deus, sed seorsim a sanctorum turba, in peculiarem veluti quemdam locum, nullique aliorum pervium concessit, dicens: • Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura : quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis : Quia blasphemas, quia dixi: Filius Dei sum?, Si enim illi, inquit, vocati sunt dii, propterea quod Dei sermonem admiserunt, et animo susceperunt, quomodo non erit Deus, is, propter quem illi sunt dii ? Deus enim erat Verbum, ut ait Joannes s. Illud autem, « erat, o non recentiorem ei gloriam tribuit, sed omni tempore antiquiorem. Quo enim demum evadet illud, erat, aut ad quen finem perveniet, cum semper ulterius proce- dal, et irrevocabili cursu feratur, et tempori prioritatem cedere nesciat, et quodammodo cogita- tionem omnem ultra tempus præcurrat? B. Recte dicis; tempore enim prius utique semper est illud, erat. › ' A. Porro divus Paulus non spuriis quidem digni- tatibus conspicuum Filium, sed natura potius Deum illum esse novit, unitate substantiali et naturali cum Patre et Deo ipsum conjungens. B. Quonamn modo? A. Sic enim scribit: • Nam etsi sunt qui dicantur dii multi et domini multi, in cœlo et in terra, nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et unus Don›inus Jesus Christus, per quem omnia ”. • Si norat igitur ipsum esse inter eos numerandum qui dii sunt per gratiam, quidni promiscue cum cæ‐ teris eum collocans, unum et solum nobis de- -. 6. 7ª Joan. x, 33, 36. C D Joan. 1, 1. ** Cor. viii, 5, 6. 4. Γράφει γὰρ ὧδε· ι Καὶ γὰρ εἴπερ εἰσὶ λεγό

καὶ Κύριον τὸν Πατέρα, αναμέρος δὲ ὥσπερ ἑκάτε- ρον τιθείς, τὸ μὲν τῆς θεότητος ὄνομα, τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ τῆς κυριότητος, ἀπονέμεσθαι δεῖν ἐδοκίμαζε τῷ Υἱῷ; Αλλ', οἶμαι που, σοφὸν ἂν νοοῖτο καὶ ἀναγ καῖον, οὔτε τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος τὴν τοῦ δύνασθαι κρατεῖν, καὶ κυριεύειν τῶν ὅλων ἐκμοχλεύεσθαι δόξαν, οὔτε μὴν τῆς ἀληθοῦς κυριό- τητος έξω πέτεσθαι φιλεῖν τὴν τῆς θεότητος φύσιν· προσείη δ' ἂν μᾶλλον ἀμφοῖν τὸ ἑκάτερον, καὶ ἀνα- μέρος είναι δοκοῦν. Φύσεως δὲ μιᾶς ἀπόδειξις έναρ γῆς, τὸ οἱονεὶ κατεστέφθαι τελείως, οἷς ἂν ἑκάτερον ἔχοι φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τὸ δι᾽ ἀμφοῖν ἐν ἅπασιν ισοφυές, καὶ ἀδιαβλήτῳ ταυτότητι μαρτυρούμενον, κατά τι γοῦν ὅλως ὀθνεῖον οὐκ εἰσδέξεται. Β. Πῶς γὰρ ἄν; σικὴν περιθείης ἂν υἱότητα τῷ Υἱῷ, ἤγουν τὴν ἐν μόνη θελήσει τοῦ Πατρὸς, καθάπερ αμέλει δοίη τις ἂν καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί ἂν ἔφης αὐτὸς, ὦ Έρε μεία ; Β. Ουσιώδη μὲν ἔγωγε φαίην ἂν, δόξαιμι δ᾽ ἂν ἥκιστά γε τοῖς διεναντίας ἀληθῆς εἶναί τις. Α. Δόξειας γὰρ ἄν. Προσθείεν δ' ἂν, ὅτι καὶ φρενός ἐκκεκρούσμεθα, καὶ παρατετράμμεθα λογισμοῦ τοῦ βλέποντος εἰς εὐθύ. Τίνα γὰρ, εἰπέ μοι, τῶν οὐ συμ- φρονεῖν ἑλομένων αὐτοῖς, οὐκ ἂν κατασκώψειαν, οι γε τοσοῦτον διαλελυττήκασι, καὶ μανίας ἀκράτου πρὸς τοῦτο ἤκουσι μέτρον, ὡς εἰσποίητον εἶναι δεῖν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ συντετάχθαι τοῖς ἄλλοις, εἰ καὶ τοῖς ἰδίοις εὑρήμασιν ἐπερυθριῶντες, καὶ λελυπημένην ὥσπερ καταγοητεύοντες τὴν ἀλήθειαν, δόξαν αὐτῷ περιπλάττουσι τὴν ἐξαίρετον, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀστιβῆ, καὶ τοσαύτην αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐπινοοῦσι τὴν εὔ κλειαν, ὅσηνπερ ἂν βούλοιντο κατ' ἐξουσίαν ἐπιμε τρεῖν. ᾿Αλλ' ὡς ἥδιστα ἂν ηρόμην αὐτοὺς, τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νουμένης υἱοθεσίας τὸν τρόπον, τίνα δὴ ἄρα τεπράχθαί φασι. Κεκλήμεθα μὲν γὰρ εἰς υἱοὺς ἡμεῖς, τὸ δὲ ὅπως, οὐχ ἡμεῖς ἐροῦμεν, μυσταγωγήσει δὲ γράφων ὁ Παῦλος· . "Οτι δέ ἐστε νἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράζον· 166, ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἡμῖν ἀῤῥήτως ἐνῴκισται διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Νέος, πρὸς υἱότητα τὴν πνευματικὴν ἑαυτοὺς εἰσκε πλησθαί φαμεν. Η οὐχ ὧδε πεπράχθαι τοῦτο ἐρεῖς; Β. Καὶ μάλα. Μεμνήσομαι γὰρ καὶ τοῦ σοφωτάτου διακεκραγότος ἡμῖν Ἰωάννου περὶ τοῦ Θεοῦ· « Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. ο Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὅποι ποτὲ ἡμῖν ὁ περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐκτελευτήσει λόγος, εἰ τοῖς εἰς υίτητα κατακεκλημένοις ισοτρόπως συντετάξεται. Εξη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἐν Υἱοῦ τάξει τὸ ποιηθὲν, εἰ μή δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παύλος· . "Οτι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράτ ζον· 'Λέβα, ὁ Πατήρ. Ἐν τίνι δὴ οὖν εἰς Υἱὸν ἔσται DE SS. TRINITATE DIALOGUS NI. A monstrabat Deum ac Dominum esse Patrem, sed B C D Galat. IV, 6. seorsim utroque quodammodo posito, deitatis qui- dem nomen Patri, dominationis autem appel- lationem tribuendam esse Filio putabat? Sed consultum et utile fuerit, neque naturali et veræ deitati gloriam imperandi rebus omnibus, dominan- dique detrahere, neque a vera dominatione del- tatis naturam excludere; utrique vero potius in- fuerit utrumque, etiamsi seorsim esse putetur. Unius autem naturæ manifestum est argumentum, quod naturalibus proprietatibus quæ sunt in utroque perfecte quodammodo redimitus est uterque: et quod illa in utroque per omnia naturæ æqualitas, veraque et pura identitas rem vel tantulum quidem alienam non est admissura. B. Qui enim istud fieri posset? A. Si quis autem interroget, utrum substan- tialem et naturalem Filio tribuas filiationem, aut in sola Patris voluntate positam, sicuti nimirum in nobis etiam ipsis esse concedatur, quid re- sponderes, Hermia ? B. Substantialem quidem ego dixerim; sed non videbor adversariis vere loqui. A. Ita plane. Sed adjicient delirare nos et recta ratione destitui. Quis enim, quæso, istiusmodi sententiis astipulari nolens eorum cachinnos effu- giet, qui rabie sic efferati sunt, et eo intemperiarum venerunt, ut cogitandum putent ascititfum esse Filium, et in aliorum ordine positum, quamvis suis commentis erubescentes, et veritatem male habitam astute quodammodo delinientes, gloriam ei aflingant eximiam,et cæteris inaccessam, tantum- que decus apud se excogitent, quantum voluerint ei arbitratu suo tribuere? Sed ex iis libens quæ- sierim, quænam ratio sit ejus quæ in utrisque censetur esse filiationis, quonam videlicet modo factam esse dicant. Vocati enim nos suinus in flios : quomodo vero, non dicemus, sed explanabit Paulus scribens : « Quoniam autem estis filii, mi- sit Deus Spiritum Fili sui in corda vestra, cla- mantem : Abba, Pater '. . Itaque cum ineffabiliter iu nobis habitet per suum Spiritum Filius, ad fi- liationem spiritalem nos vocatos esse dicimus. An- non hoc modo factum istud fatebere? B. Maxime quidem. Memini enim illius quod sapientissimus Joannes nobis de Deo prædicat: • Quotquot autem receperunt eum, dedit eis pote- statem filios Dei fieri 16.77. • A. Adverte igitur, amice, quonam demum nostra de Unigenito evasura sit disputatio,; si in eorum numero qui ad filiationem vocati sunt æqualiter reponatur. Nam quod facturn est non aliter filii locum obtinebit, quam per Fiðum in Spiritu. Idque testimonio patebit Pauli dicentis: « Quoniam autem estis fiki, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamnantem : Abba, Pater. , In 4. Ερομένῳ δέ τῳ πότερα τὴν οὐσιώδη καὶ φυσ 76. Joan. 1, 12,

καὶ Κύριον τὸν Πατέρα, αναμέρος δὲ ὥσπερ ἑκάτε- ρον τιθείς, τὸ μὲν τῆς θεότητος ὄνομα, τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ τῆς κυριότητος, ἀπονέμεσθαι δεῖν ἐδοκίμαζε τῷ Υἱῷ; Αλλ', οἶμαι που, σοφὸν ἂν νοοῖτο καὶ ἀναγ καῖον, οὔτε τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος τὴν τοῦ δύνασθαι κρατεῖν, καὶ κυριεύειν τῶν ὅλων ἐκμοχλεύεσθαι δόξαν, οὔτε μὴν τῆς ἀληθοῦς κυριό- τητος έξω πέτεσθαι φιλεῖν τὴν τῆς θεότητος φύσιν· προσείη δ' ἂν μᾶλλον ἀμφοῖν τὸ ἑκάτερον, καὶ ἀνα- μέρος είναι δοκοῦν. Φύσεως δὲ μιᾶς ἀπόδειξις έναρ γῆς, τὸ οἱονεὶ κατεστέφθαι τελείως, οἷς ἂν ἑκάτερον ἔχοι φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τὸ δι᾽ ἀμφοῖν ἐν ἅπασιν ισοφυές, καὶ ἀδιαβλήτῳ ταυτότητι μαρτυρούμενον, κατά τι γοῦν ὅλως ὀθνεῖον οὐκ εἰσδέξεται. Β. Πῶς γὰρ ἄν; σικὴν περιθείης ἂν υἱότητα τῷ Υἱῷ, ἤγουν τὴν ἐν μόνη θελήσει τοῦ Πατρὸς, καθάπερ αμέλει δοίη τις ἂν καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί ἂν ἔφης αὐτὸς, ὦ Έρε μεία ; Β. Ουσιώδη μὲν ἔγωγε φαίην ἂν, δόξαιμι δ᾽ ἂν ἥκιστά γε τοῖς διεναντίας ἀληθῆς εἶναί τις. Α. Δόξειας γὰρ ἄν. Προσθείεν δ' ἂν, ὅτι καὶ φρενός ἐκκεκρούσμεθα, καὶ παρατετράμμεθα λογισμοῦ τοῦ βλέποντος εἰς εὐθύ. Τίνα γὰρ, εἰπέ μοι, τῶν οὐ συμ- φρονεῖν ἑλομένων αὐτοῖς, οὐκ ἂν κατασκώψειαν, οι γε τοσοῦτον διαλελυττήκασι, καὶ μανίας ἀκράτου πρὸς τοῦτο ἤκουσι μέτρον, ὡς εἰσποίητον εἶναι δεῖν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ συντετάχθαι τοῖς ἄλλοις, εἰ καὶ τοῖς ἰδίοις εὑρήμασιν ἐπερυθριῶντες, καὶ λελυπημένην ὥσπερ καταγοητεύοντες τὴν ἀλήθειαν, δόξαν αὐτῷ περιπλάττουσι τὴν ἐξαίρετον, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀστιβῆ, καὶ τοσαύτην αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐπινοοῦσι τὴν εὔ κλειαν, ὅσηνπερ ἂν βούλοιντο κατ' ἐξουσίαν ἐπιμε τρεῖν. ᾿Αλλ' ὡς ἥδιστα ἂν ηρόμην αὐτοὺς, τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νουμένης υἱοθεσίας τὸν τρόπον, τίνα δὴ ἄρα τεπράχθαί φασι. Κεκλήμεθα μὲν γὰρ εἰς υἱοὺς ἡμεῖς, τὸ δὲ ὅπως, οὐχ ἡμεῖς ἐροῦμεν, μυσταγωγήσει δὲ γράφων ὁ Παῦλος· . "Οτι δέ ἐστε νἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράζον· 166, ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἡμῖν ἀῤῥήτως ἐνῴκισται διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Νέος, πρὸς υἱότητα τὴν πνευματικὴν ἑαυτοὺς εἰσκε πλησθαί φαμεν. Η οὐχ ὧδε πεπράχθαι τοῦτο ἐρεῖς; Β. Καὶ μάλα. Μεμνήσομαι γὰρ καὶ τοῦ σοφωτάτου διακεκραγότος ἡμῖν Ἰωάννου περὶ τοῦ Θεοῦ· « Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. ο Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὅποι ποτὲ ἡμῖν ὁ περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐκτελευτήσει λόγος, εἰ τοῖς εἰς υίτητα κατακεκλημένοις ισοτρόπως συντετάξεται. Εξη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἐν Υἱοῦ τάξει τὸ ποιηθὲν, εἰ μή δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παύλος· . "Οτι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράτ ζον· 'Λέβα, ὁ Πατήρ. Ἐν τίνι δὴ οὖν εἰς Υἱὸν ἔσται DE SS. TRINITATE DIALOGUS NI. A monstrabat Deum ac Dominum esse Patrem, sed B C D Galat. IV, 6. seorsim utroque quodammodo posito, deitatis qui- dem nomen Patri, dominationis autem appel- lationem tribuendam esse Filio putabat? Sed consultum et utile fuerit, neque naturali et veræ deitati gloriam imperandi rebus omnibus, dominan- dique detrahere, neque a vera dominatione del- tatis naturam excludere; utrique vero potius in- fuerit utrumque, etiamsi seorsim esse putetur. Unius autem naturæ manifestum est argumentum, quod naturalibus proprietatibus quæ sunt in utroque perfecte quodammodo redimitus est uterque: et quod illa in utroque per omnia naturæ æqualitas, veraque et pura identitas rem vel tantulum quidem alienam non est admissura. B. Qui enim istud fieri posset? A. Si quis autem interroget, utrum substan- tialem et naturalem Filio tribuas filiationem, aut in sola Patris voluntate positam, sicuti nimirum in nobis etiam ipsis esse concedatur, quid re- sponderes, Hermia ? B. Substantialem quidem ego dixerim; sed non videbor adversariis vere loqui. A. Ita plane. Sed adjicient delirare nos et recta ratione destitui. Quis enim, quæso, istiusmodi sententiis astipulari nolens eorum cachinnos effu- giet, qui rabie sic efferati sunt, et eo intemperiarum venerunt, ut cogitandum putent ascititfum esse Filium, et in aliorum ordine positum, quamvis suis commentis erubescentes, et veritatem male habitam astute quodammodo delinientes, gloriam ei aflingant eximiam,et cæteris inaccessam, tantum- que decus apud se excogitent, quantum voluerint ei arbitratu suo tribuere? Sed ex iis libens quæ- sierim, quænam ratio sit ejus quæ in utrisque censetur esse filiationis, quonam videlicet modo factam esse dicant. Vocati enim nos suinus in flios : quomodo vero, non dicemus, sed explanabit Paulus scribens : « Quoniam autem estis filii, mi- sit Deus Spiritum Fili sui in corda vestra, cla- mantem : Abba, Pater '. . Itaque cum ineffabiliter iu nobis habitet per suum Spiritum Filius, ad fi- liationem spiritalem nos vocatos esse dicimus. An- non hoc modo factum istud fatebere? B. Maxime quidem. Memini enim illius quod sapientissimus Joannes nobis de Deo prædicat: • Quotquot autem receperunt eum, dedit eis pote- statem filios Dei fieri 16.77. • A. Adverte igitur, amice, quonam demum nostra de Unigenito evasura sit disputatio,; si in eorum numero qui ad filiationem vocati sunt æqualiter reponatur. Nam quod facturn est non aliter filii locum obtinebit, quam per Fiðum in Spiritu. Idque testimonio patebit Pauli dicentis: « Quoniam autem estis fiki, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamnantem : Abba, Pater. , In 4. Ερομένῳ δέ τῳ πότερα τὴν οὐσιώδη καὶ φυσ 76. Joan. 1, 12,

καὶ Κύριον τὸν Πατέρα, αναμέρος δὲ ὥσπερ ἑκάτε- ρον τιθείς, τὸ μὲν τῆς θεότητος ὄνομα, τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ τῆς κυριότητος, ἀπονέμεσθαι δεῖν ἐδοκίμαζε τῷ Υἱῷ; Αλλ', οἶμαι που, σοφὸν ἂν νοοῖτο καὶ ἀναγ καῖον, οὔτε τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος τὴν τοῦ δύνασθαι κρατεῖν, καὶ κυριεύειν τῶν ὅλων ἐκμοχλεύεσθαι δόξαν, οὔτε μὴν τῆς ἀληθοῦς κυριό- τητος έξω πέτεσθαι φιλεῖν τὴν τῆς θεότητος φύσιν· προσείη δ' ἂν μᾶλλον ἀμφοῖν τὸ ἑκάτερον, καὶ ἀνα- μέρος είναι δοκοῦν. Φύσεως δὲ μιᾶς ἀπόδειξις έναρ γῆς, τὸ οἱονεὶ κατεστέφθαι τελείως, οἷς ἂν ἑκάτερον ἔχοι φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τὸ δι᾽ ἀμφοῖν ἐν ἅπασιν ισοφυές, καὶ ἀδιαβλήτῳ ταυτότητι μαρτυρούμενον, κατά τι γοῦν ὅλως ὀθνεῖον οὐκ εἰσδέξεται. Β. Πῶς γὰρ ἄν; σικὴν περιθείης ἂν υἱότητα τῷ Υἱῷ, ἤγουν τὴν ἐν μόνη θελήσει τοῦ Πατρὸς, καθάπερ αμέλει δοίη τις ἂν καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί ἂν ἔφης αὐτὸς, ὦ Έρε μεία ; Β. Ουσιώδη μὲν ἔγωγε φαίην ἂν, δόξαιμι δ᾽ ἂν ἥκιστά γε τοῖς διεναντίας ἀληθῆς εἶναί τις. Α. Δόξειας γὰρ ἄν. Προσθείεν δ' ἂν, ὅτι καὶ φρενός ἐκκεκρούσμεθα, καὶ παρατετράμμεθα λογισμοῦ τοῦ βλέποντος εἰς εὐθύ. Τίνα γὰρ, εἰπέ μοι, τῶν οὐ συμ- φρονεῖν ἑλομένων αὐτοῖς, οὐκ ἂν κατασκώψειαν, οι γε τοσοῦτον διαλελυττήκασι, καὶ μανίας ἀκράτου πρὸς τοῦτο ἤκουσι μέτρον, ὡς εἰσποίητον εἶναι δεῖν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ συντετάχθαι τοῖς ἄλλοις, εἰ καὶ τοῖς ἰδίοις εὑρήμασιν ἐπερυθριῶντες, καὶ λελυπημένην ὥσπερ καταγοητεύοντες τὴν ἀλήθειαν, δόξαν αὐτῷ περιπλάττουσι τὴν ἐξαίρετον, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀστιβῆ, καὶ τοσαύτην αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐπινοοῦσι τὴν εὔ κλειαν, ὅσηνπερ ἂν βούλοιντο κατ' ἐξουσίαν ἐπιμε τρεῖν. ᾿Αλλ' ὡς ἥδιστα ἂν ηρόμην αὐτοὺς, τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νουμένης υἱοθεσίας τὸν τρόπον, τίνα δὴ ἄρα τεπράχθαί φασι. Κεκλήμεθα μὲν γὰρ εἰς υἱοὺς ἡμεῖς, τὸ δὲ ὅπως, οὐχ ἡμεῖς ἐροῦμεν, μυσταγωγήσει δὲ γράφων ὁ Παῦλος· . "Οτι δέ ἐστε νἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράζον· 166, ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἡμῖν ἀῤῥήτως ἐνῴκισται διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Νέος, πρὸς υἱότητα τὴν πνευματικὴν ἑαυτοὺς εἰσκε πλησθαί φαμεν. Η οὐχ ὧδε πεπράχθαι τοῦτο ἐρεῖς; Β. Καὶ μάλα. Μεμνήσομαι γὰρ καὶ τοῦ σοφωτάτου διακεκραγότος ἡμῖν Ἰωάννου περὶ τοῦ Θεοῦ· « Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. ο Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὅποι ποτὲ ἡμῖν ὁ περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐκτελευτήσει λόγος, εἰ τοῖς εἰς υίτητα κατακεκλημένοις ισοτρόπως συντετάξεται. Εξη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἐν Υἱοῦ τάξει τὸ ποιηθὲν, εἰ μή δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παύλος· . "Οτι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράτ ζον· 'Λέβα, ὁ Πατήρ. Ἐν τίνι δὴ οὖν εἰς Υἱὸν ἔσται DE SS. TRINITATE DIALOGUS NI. A monstrabat Deum ac Dominum esse Patrem, sed B C D Galat. IV, 6. seorsim utroque quodammodo posito, deitatis qui- dem nomen Patri, dominationis autem appel- lationem tribuendam esse Filio putabat? Sed consultum et utile fuerit, neque naturali et veræ deitati gloriam imperandi rebus omnibus, dominan- dique detrahere, neque a vera dominatione del- tatis naturam excludere; utrique vero potius in- fuerit utrumque, etiamsi seorsim esse putetur. Unius autem naturæ manifestum est argumentum, quod naturalibus proprietatibus quæ sunt in utroque perfecte quodammodo redimitus est uterque: et quod illa in utroque per omnia naturæ æqualitas, veraque et pura identitas rem vel tantulum quidem alienam non est admissura. B. Qui enim istud fieri posset? A. Si quis autem interroget, utrum substan- tialem et naturalem Filio tribuas filiationem, aut in sola Patris voluntate positam, sicuti nimirum in nobis etiam ipsis esse concedatur, quid re- sponderes, Hermia ? B. Substantialem quidem ego dixerim; sed non videbor adversariis vere loqui. A. Ita plane. Sed adjicient delirare nos et recta ratione destitui. Quis enim, quæso, istiusmodi sententiis astipulari nolens eorum cachinnos effu- giet, qui rabie sic efferati sunt, et eo intemperiarum venerunt, ut cogitandum putent ascititfum esse Filium, et in aliorum ordine positum, quamvis suis commentis erubescentes, et veritatem male habitam astute quodammodo delinientes, gloriam ei aflingant eximiam,et cæteris inaccessam, tantum- que decus apud se excogitent, quantum voluerint ei arbitratu suo tribuere? Sed ex iis libens quæ- sierim, quænam ratio sit ejus quæ in utrisque censetur esse filiationis, quonam videlicet modo factam esse dicant. Vocati enim nos suinus in flios : quomodo vero, non dicemus, sed explanabit Paulus scribens : « Quoniam autem estis filii, mi- sit Deus Spiritum Fili sui in corda vestra, cla- mantem : Abba, Pater '. . Itaque cum ineffabiliter iu nobis habitet per suum Spiritum Filius, ad fi- liationem spiritalem nos vocatos esse dicimus. An- non hoc modo factum istud fatebere? B. Maxime quidem. Memini enim illius quod sapientissimus Joannes nobis de Deo prædicat: • Quotquot autem receperunt eum, dedit eis pote- statem filios Dei fieri 16.77. • A. Adverte igitur, amice, quonam demum nostra de Unigenito evasura sit disputatio,; si in eorum numero qui ad filiationem vocati sunt æqualiter reponatur. Nam quod facturn est non aliter filii locum obtinebit, quam per Fiðum in Spiritu. Idque testimonio patebit Pauli dicentis: « Quoniam autem estis fiki, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamnantem : Abba, Pater. , In 4. Ερομένῳ δέ τῳ πότερα τὴν οὐσιώδη καὶ φυσ 76. Joan. 1, 12,

καὶ Κύριον τὸν Πατέρα, αναμέρος δὲ ὥσπερ ἑκάτε- ρον τιθείς, τὸ μὲν τῆς θεότητος ὄνομα, τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ τῆς κυριότητος, ἀπονέμεσθαι δεῖν ἐδοκίμαζε τῷ Υἱῷ; Αλλ', οἶμαι που, σοφὸν ἂν νοοῖτο καὶ ἀναγ καῖον, οὔτε τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος τὴν τοῦ δύνασθαι κρατεῖν, καὶ κυριεύειν τῶν ὅλων ἐκμοχλεύεσθαι δόξαν, οὔτε μὴν τῆς ἀληθοῦς κυριό- τητος έξω πέτεσθαι φιλεῖν τὴν τῆς θεότητος φύσιν· προσείη δ' ἂν μᾶλλον ἀμφοῖν τὸ ἑκάτερον, καὶ ἀνα- μέρος είναι δοκοῦν. Φύσεως δὲ μιᾶς ἀπόδειξις έναρ γῆς, τὸ οἱονεὶ κατεστέφθαι τελείως, οἷς ἂν ἑκάτερον ἔχοι φυσικοῖς ἰδιώμασι, καὶ τὸ δι᾽ ἀμφοῖν ἐν ἅπασιν ισοφυές, καὶ ἀδιαβλήτῳ ταυτότητι μαρτυρούμενον, κατά τι γοῦν ὅλως ὀθνεῖον οὐκ εἰσδέξεται. Β. Πῶς γὰρ ἄν; σικὴν περιθείης ἂν υἱότητα τῷ Υἱῷ, ἤγουν τὴν ἐν μόνη θελήσει τοῦ Πατρὸς, καθάπερ αμέλει δοίη τις ἂν καὶ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν, τί ἂν ἔφης αὐτὸς, ὦ Έρε μεία ; Β. Ουσιώδη μὲν ἔγωγε φαίην ἂν, δόξαιμι δ᾽ ἂν ἥκιστά γε τοῖς διεναντίας ἀληθῆς εἶναί τις. Α. Δόξειας γὰρ ἄν. Προσθείεν δ' ἂν, ὅτι καὶ φρενός ἐκκεκρούσμεθα, καὶ παρατετράμμεθα λογισμοῦ τοῦ βλέποντος εἰς εὐθύ. Τίνα γὰρ, εἰπέ μοι, τῶν οὐ συμ- φρονεῖν ἑλομένων αὐτοῖς, οὐκ ἂν κατασκώψειαν, οι γε τοσοῦτον διαλελυττήκασι, καὶ μανίας ἀκράτου πρὸς τοῦτο ἤκουσι μέτρον, ὡς εἰσποίητον εἶναι δεῖν οἴεσθαι τὸν Υἱὸν, καὶ συντετάχθαι τοῖς ἄλλοις, εἰ καὶ τοῖς ἰδίοις εὑρήμασιν ἐπερυθριῶντες, καὶ λελυπημένην ὥσπερ καταγοητεύοντες τὴν ἀλήθειαν, δόξαν αὐτῷ περιπλάττουσι τὴν ἐξαίρετον, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀστιβῆ, καὶ τοσαύτην αὐτοὶ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἐπινοοῦσι τὴν εὔ κλειαν, ὅσηνπερ ἂν βούλοιντο κατ' ἐξουσίαν ἐπιμε τρεῖν. ᾿Αλλ' ὡς ἥδιστα ἂν ηρόμην αὐτοὺς, τῆς ἐπ' ἀμφοῖν νουμένης υἱοθεσίας τὸν τρόπον, τίνα δὴ ἄρα τεπράχθαί φασι. Κεκλήμεθα μὲν γὰρ εἰς υἱοὺς ἡμεῖς, τὸ δὲ ὅπως, οὐχ ἡμεῖς ἐροῦμεν, μυσταγωγήσει δὲ γράφων ὁ Παῦλος· . "Οτι δέ ἐστε νἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράζον· 166, ὁ Πατήρ. » Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἡμῖν ἀῤῥήτως ἐνῴκισται διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος ὁ Νέος, πρὸς υἱότητα τὴν πνευματικὴν ἑαυτοὺς εἰσκε πλησθαί φαμεν. Η οὐχ ὧδε πεπράχθαι τοῦτο ἐρεῖς; Β. Καὶ μάλα. Μεμνήσομαι γὰρ καὶ τοῦ σοφωτάτου διακεκραγότος ἡμῖν Ἰωάννου περὶ τοῦ Θεοῦ· « Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι. ο Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὅποι ποτὲ ἡμῖν ὁ περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἐκτελευτήσει λόγος, εἰ τοῖς εἰς υίτητα κατακεκλημένοις ισοτρόπως συντετάξεται. Εξη γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρως ἐν Υἱοῦ τάξει τὸ ποιηθὲν, εἰ μή δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι. Καὶ μαρτυρήσει λέγων ὁ Παύλος· . "Οτι δέ ἐστε υἱοὶ, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν κράτ ζον· 'Λέβα, ὁ Πατήρ. Ἐν τίνι δὴ οὖν εἰς Υἱὸν ἔσται DE SS. TRINITATE DIALOGUS NI. A monstrabat Deum ac Dominum esse Patrem, sed B C D Galat. IV, 6. seorsim utroque quodammodo posito, deitatis qui- dem nomen Patri, dominationis autem appel- lationem tribuendam esse Filio putabat? Sed consultum et utile fuerit, neque naturali et veræ deitati gloriam imperandi rebus omnibus, dominan- dique detrahere, neque a vera dominatione del- tatis naturam excludere; utrique vero potius in- fuerit utrumque, etiamsi seorsim esse putetur. Unius autem naturæ manifestum est argumentum, quod naturalibus proprietatibus quæ sunt in utroque perfecte quodammodo redimitus est uterque: et quod illa in utroque per omnia naturæ æqualitas, veraque et pura identitas rem vel tantulum quidem alienam non est admissura. B. Qui enim istud fieri posset? A. Si quis autem interroget, utrum substan- tialem et naturalem Filio tribuas filiationem, aut in sola Patris voluntate positam, sicuti nimirum in nobis etiam ipsis esse concedatur, quid re- sponderes, Hermia ? B. Substantialem quidem ego dixerim; sed non videbor adversariis vere loqui. A. Ita plane. Sed adjicient delirare nos et recta ratione destitui. Quis enim, quæso, istiusmodi sententiis astipulari nolens eorum cachinnos effu- giet, qui rabie sic efferati sunt, et eo intemperiarum venerunt, ut cogitandum putent ascititfum esse Filium, et in aliorum ordine positum, quamvis suis commentis erubescentes, et veritatem male habitam astute quodammodo delinientes, gloriam ei aflingant eximiam,et cæteris inaccessam, tantum- que decus apud se excogitent, quantum voluerint ei arbitratu suo tribuere? Sed ex iis libens quæ- sierim, quænam ratio sit ejus quæ in utrisque censetur esse filiationis, quonam videlicet modo factam esse dicant. Vocati enim nos suinus in flios : quomodo vero, non dicemus, sed explanabit Paulus scribens : « Quoniam autem estis filii, mi- sit Deus Spiritum Fili sui in corda vestra, cla- mantem : Abba, Pater '. . Itaque cum ineffabiliter iu nobis habitet per suum Spiritum Filius, ad fi- liationem spiritalem nos vocatos esse dicimus. An- non hoc modo factum istud fatebere? B. Maxime quidem. Memini enim illius quod sapientissimus Joannes nobis de Deo prædicat: • Quotquot autem receperunt eum, dedit eis pote- statem filios Dei fieri 16.77. • A. Adverte igitur, amice, quonam demum nostra de Unigenito evasura sit disputatio,; si in eorum numero qui ad filiationem vocati sunt æqualiter reponatur. Nam quod facturn est non aliter filii locum obtinebit, quam per Fiðum in Spiritu. Idque testimonio patebit Pauli dicentis: « Quoniam autem estis fiki, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamnantem : Abba, Pater. , In 4. Ερομένῳ δέ τῳ πότερα τὴν οὐσιώδη καὶ φυσ 76. Joan. 1, 12,

καὶ αὐτός; Οὐ γὰρ, οἶμαι, φαίεν ἄν, ὡς ἐν ἑαυτῷ το καὶ δι' ἑαυτοῦ, καίτοι τοῖς κατὰ θέσιν ἐναρίθμιος ὢν, είπερ ἐξοίχοιτο κατ' αὐτοὺς τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθῶς. Β. ᾿Αλλ' εἰ φαΐεν, ὅτι τὸν μὲν Υἱὸν ἡμεῖς, αυτός γε μὴν εἰσοιχίζεται τὸν Πατέρα, τι ἂν ἔχοις πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ; Α. Φαίεν [ πρ. Φαίην] ν, ὅτι εἰ μὲν αὐτοὶ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς τὴν θείαν ἡμῖν ὅπως ἔχει διορίζουσι φύσιν, καὶ νόμους ἐπ᾿ αὐτῇ κατὰ τὸ ἀβασανίστως δοκοῦν ἐκφέρουσι, βραχὺς κομιδῇ, μᾶλλον δὲ ὅλως οὐδεὶς γένοιτ' ἂν εἰκότως τῶν γε ἅπαξ εἰς τοῦτο Απόντων ὁ λόγος, ἐπείπερ ἐρεύγονται μὲν, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, τῶν δὲ ἀπὸ στόματος Κυρίου λα λοῦσιν οὐδέν. Εἰ δὲ δεῖν οἴονται τὴν τῆς ἀκραιφνούς Β θεογνωσίας διαστείλειν οδόν, δ φρονεῖν ἐγνώκασι, ταῖς ἀπὸ τῆς θείας Γραφής κατασφραγιζόντων φωναίς. Ει το Σιν, 11. Β. Ναί, φασίν. Εφη γὰρ ὁ Υἱὸς πρὸς Φίλιππον • Οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί ἐστιν ; » Α. Αρ' οὖν ἁγιάζει τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ γε γονώς; Β. Εροῦσί που πάντως. Α. ῞Αγιος ὢν κατὰ φύσιν, καὶ οίκοθεν ἔχων τὸν ἁγιασμὸν, καὶ τὸ ἁγιάζειν δύνασθαι τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο τυχόν, ἢ γοῦν παρ' ἑτέρου τοῦτο τὸ χρήμα πεπλούτηκώς ; Β. "Αγιος δηλονότι κατὰ φύσιν αὐτὸς ὤν. Α. Οὐκοῦν, ὦ γεννάδαι, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν εἴ- κολοι τῶν ἀπηχεστάτων, ἁγιότητος μὲν φυσικῆς ὁ Υἱὸς ἐστέρηται, καὶ τοῦ πλημμελεῖν οὐκ ἐλευθέραν, ἤγουν εἰσάπαν ἀπηλλαγμένην τὴν φύσιν διεκληρώ σατο, τό γε ἦχον εἰς αὐτήν. Είπερ οὖν ἀπένασθαι τι δοῖεν ἂν αὐτὴν, ἔκ γε τοῦ ἡγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν ἐφ' οἷς τεθαύμασται πρὸς ἡμῶν ίδρυσίν τε καὶ δόξαν ἑλεῖν, προστιθέντος δὲ τῷ Υἱῷ τοῦ ἡγιάσθαι μηδὲν, εἰκαῖον, οἶμαί του, τὸ φάνει λοιπὸν ἐνηυλίσθαι τε καὶ ἐνοικεῖν αὐτῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, [καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ.] Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τυχὸν ὁ τοῦδε τρόπος, ἢ ὅπως ἂν ἔχοι τὸ χρῆμα, ἄριστα ἂν ὧδε διασκεψαίμεθα. Ὁ μὲν γὰρ Υιός, κατά γε τὸ αὐτοῖς τάχα που καὶ μόνοις ἀνοσιώτατα δοκοῦν, εἰσοικίζεται τον Πατέρα δεδεγμένος άγια σμοῦ. Τί δ' ἂν νοοῖτο πεπλούτηκὼς καὶ αὐτὸς ὁ Βα- τήρ, τὸν Υἱὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἔστιν ἐροῦσι τρόπος ούτωσὶ [ἴσ. οὑτοσὶ] τοῦ τελείως ἁγιά ζεσθαι δεῖν, τὸ ἁγιάζεσθαι πεφυκός, τί μὴ καὶ ἡμεῖς τὸ Πνεῦμα δεχόμενοι μετακεχωρήκαμεν εἰς αὐτό, ὡς ἐκεῖνο μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμᾶς δὲ αὖ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ; Εἰ δὲ θορυβοίη τούτους τὸ λίαν ἀπρεπές (τὸ γὰρ Πνεῦμα ἐν ἡμῖν, καὶ οὐχ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν)· πῶς οὐχ δώλοις ἐπινήχονται λογισμοῖς, οὐχὶ τῇ του τότητι τῆς οὐσίας απονέμεσθαι δεῖν οἰόμενοι, τὸ ἐν Πατρὶ μὲν Υιόν, Πατέρα δὲ αὖ καταγράφειν ἐν Υἱῷ, ἀλλ᾽ ἐν μοίρᾳ τῶν θύραθεν καὶ συμβεβηκότων άγα- θῶν ἐνοικίζεσθαι τῷ Υἱῷ τὸν γεγεννηκότα, διατεί S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quonam igitur erit ipse quoque in Filium ? Non enim A dixerint, opinor, in seipso fore, et per seipsum, quamvis inter adoptivos numeretur, siquidem, al illi volunt, natura et vere Filius non sit. B. At si dicant quod nos quidem Fillum, ipse vero Patrem in se suscipit, quid ad hoc respondere poteris ? A. Dicam certe, si divinam nobis naturam sue arbitratu definiant, eique quas velint temero leges imponant, angustam plane, imo, ut apparet, nullam eorum qui semel eo venerint prorsus fore rationem, quandoquidem eructant quæ de corde suo sunt, de ore autem Domini loquuntur nihil ve. Quod si rectum iter sinceræ Dei cognitionis sua placita tenere putant, divinæ Scripturæ testimoniis illud confirment. B. Ita fet, inquiunt. Dixit enim Filies Phi- lippo : « Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est "?, A. Ergone sanctificat Filium Pater in ipso sistens ? B. Concedent prorsus. A. An sanotus secundum naturam exsistens, et a se habeus sanetificationem, potestatemque san- clificandi eos in quibus forte fuerit, an ab alio istud adeptus? B. Sanctus nimirum ipse secundum naturam exsistens. C A. Igitur, o miseri, et ad quævis absurdissima proclives, naturali quidem sanctitate orbatus est Filius, nec peccandi liberam aut prorsus im- munem obtinuit naturam, quantum certe ad eam attinet. Si ergo aliquid ipsam juvari concesserint ex eo quod sanctificata est a Patre, et stabili– mentum ac gloriam earum rerum, propter quas illum colimus accepisse, nulla re ex eo quod sanctificatus est addita Filio; vanum est, opinor, dicere, dein- ceps diversari et habitare in ipso Deum et Patrem. certe quaenam sit hujus ratio, aut quomodo se res habeat, optime dispiciemus in hunc modum. Filius enim, ut soli isti forsan impiissime sentiunt, intro suscipit Patrem, sanctificationis egens. Quid autem adeptus esse Pater consebitur, Filium habens in seipso ? Si ergo dicant hunc esse mo- D dum sanctificamdi ejus quod natura comparatum est ut sanctifcetur,quidni etiam not accepto Spiritu in ipsum transivimus, ut ille quidem in nobis, mos autem rursus in ipso habitemus? Sin autem hes nimium illa turbet absurditas (Spiritus enim in nobis est, non nos in ipso secundum naturam), qui feri potest ut non vanis fuitent rationibus, dum nea existimant substantiæ tribuendum identitati, quod in Patre Filius, Pater autem vicissim in Filio conscribitur, sed instar bonorum externorum et fortuiterum Patrem babitare in Filio, et contendunt ac sentient? Alioqui 7º Jerem. xx111, 16. Joan.

καὶ αὐτός; Οὐ γὰρ, οἶμαι, φαίεν ἄν, ὡς ἐν ἑαυτῷ το καὶ δι' ἑαυτοῦ, καίτοι τοῖς κατὰ θέσιν ἐναρίθμιος ὢν, είπερ ἐξοίχοιτο κατ' αὐτοὺς τοῦ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθῶς. Β. ᾿Αλλ' εἰ φαΐεν, ὅτι τὸν μὲν Υἱὸν ἡμεῖς, αυτός γε μὴν εἰσοιχίζεται τὸν Πατέρα, τι ἂν ἔχοις πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ; Α. Φαίεν [ πρ. Φαίην] ν, ὅτι εἰ μὲν αὐτοὶ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς τὴν θείαν ἡμῖν ὅπως ἔχει διορίζουσι φύσιν, καὶ νόμους ἐπ᾿ αὐτῇ κατὰ τὸ ἀβασανίστως δοκοῦν ἐκφέρουσι, βραχὺς κομιδῇ, μᾶλλον δὲ ὅλως οὐδεὶς γένοιτ' ἂν εἰκότως τῶν γε ἅπαξ εἰς τοῦτο Απόντων ὁ λόγος, ἐπείπερ ἐρεύγονται μὲν, τὰ ἀπὸ καρδίας αὐτῶν, τῶν δὲ ἀπὸ στόματος Κυρίου λα λοῦσιν οὐδέν. Εἰ δὲ δεῖν οἴονται τὴν τῆς ἀκραιφνούς Β θεογνωσίας διαστείλειν οδόν, δ φρονεῖν ἐγνώκασι, ταῖς ἀπὸ τῆς θείας Γραφής κατασφραγιζόντων φωναίς. Ει το Σιν, 11. Β. Ναί, φασίν. Εφη γὰρ ὁ Υἱὸς πρὸς Φίλιππον • Οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί ἐστιν ; » Α. Αρ' οὖν ἁγιάζει τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ γε γονώς; Β. Εροῦσί που πάντως. Α. ῞Αγιος ὢν κατὰ φύσιν, καὶ οίκοθεν ἔχων τὸν ἁγιασμὸν, καὶ τὸ ἁγιάζειν δύνασθαι τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο τυχόν, ἢ γοῦν παρ' ἑτέρου τοῦτο τὸ χρήμα πεπλούτηκώς ; Β. "Αγιος δηλονότι κατὰ φύσιν αὐτὸς ὤν. Α. Οὐκοῦν, ὦ γεννάδαι, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν εἴ- κολοι τῶν ἀπηχεστάτων, ἁγιότητος μὲν φυσικῆς ὁ Υἱὸς ἐστέρηται, καὶ τοῦ πλημμελεῖν οὐκ ἐλευθέραν, ἤγουν εἰσάπαν ἀπηλλαγμένην τὴν φύσιν διεκληρώ σατο, τό γε ἦχον εἰς αὐτήν. Είπερ οὖν ἀπένασθαι τι δοῖεν ἂν αὐτὴν, ἔκ γε τοῦ ἡγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν ἐφ' οἷς τεθαύμασται πρὸς ἡμῶν ίδρυσίν τε καὶ δόξαν ἑλεῖν, προστιθέντος δὲ τῷ Υἱῷ τοῦ ἡγιάσθαι μηδὲν, εἰκαῖον, οἶμαί του, τὸ φάνει λοιπὸν ἐνηυλίσθαι τε καὶ ἐνοικεῖν αὐτῷ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, [καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ.] Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τυχὸν ὁ τοῦδε τρόπος, ἢ ὅπως ἂν ἔχοι τὸ χρῆμα, ἄριστα ἂν ὧδε διασκεψαίμεθα. Ὁ μὲν γὰρ Υιός, κατά γε τὸ αὐτοῖς τάχα που καὶ μόνοις ἀνοσιώτατα δοκοῦν, εἰσοικίζεται τον Πατέρα δεδεγμένος άγια σμοῦ. Τί δ' ἂν νοοῖτο πεπλούτηκὼς καὶ αὐτὸς ὁ Βα- τήρ, τὸν Υἱὸν ἔχων ἐν ἑαυτῷ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἔστιν ἐροῦσι τρόπος ούτωσὶ [ἴσ. οὑτοσὶ] τοῦ τελείως ἁγιά ζεσθαι δεῖν, τὸ ἁγιάζεσθαι πεφυκός, τί μὴ καὶ ἡμεῖς τὸ Πνεῦμα δεχόμενοι μετακεχωρήκαμεν εἰς αὐτό, ὡς ἐκεῖνο μὲν ἐν ἡμῖν, ἡμᾶς δὲ αὖ κατοικεῖν ἐν αὐτῷ; Εἰ δὲ θορυβοίη τούτους τὸ λίαν ἀπρεπές (τὸ γὰρ Πνεῦμα ἐν ἡμῖν, καὶ οὐχ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν)· πῶς οὐχ δώλοις ἐπινήχονται λογισμοῖς, οὐχὶ τῇ του τότητι τῆς οὐσίας απονέμεσθαι δεῖν οἰόμενοι, τὸ ἐν Πατρὶ μὲν Υιόν, Πατέρα δὲ αὖ καταγράφειν ἐν Υἱῷ, ἀλλ᾽ ἐν μοίρᾳ τῶν θύραθεν καὶ συμβεβηκότων άγα- θῶν ἐνοικίζεσθαι τῷ Υἱῷ τὸν γεγεννηκότα, διατεί S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quonam igitur erit ipse quoque in Filium ? Non enim A dixerint, opinor, in seipso fore, et per seipsum, quamvis inter adoptivos numeretur, siquidem, al illi volunt, natura et vere Filius non sit. B. At si dicant quod nos quidem Fillum, ipse vero Patrem in se suscipit, quid ad hoc respondere poteris ? A. Dicam certe, si divinam nobis naturam sue arbitratu definiant, eique quas velint temero leges imponant, angustam plane, imo, ut apparet, nullam eorum qui semel eo venerint prorsus fore rationem, quandoquidem eructant quæ de corde suo sunt, de ore autem Domini loquuntur nihil ve. Quod si rectum iter sinceræ Dei cognitionis sua placita tenere putant, divinæ Scripturæ testimoniis illud confirment. B. Ita fet, inquiunt. Dixit enim Filies Phi- lippo : « Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est "?, A. Ergone sanctificat Filium Pater in ipso sistens ? B. Concedent prorsus. A. An sanotus secundum naturam exsistens, et a se habeus sanetificationem, potestatemque san- clificandi eos in quibus forte fuerit, an ab alio istud adeptus? B. Sanctus nimirum ipse secundum naturam exsistens. C A. Igitur, o miseri, et ad quævis absurdissima proclives, naturali quidem sanctitate orbatus est Filius, nec peccandi liberam aut prorsus im- munem obtinuit naturam, quantum certe ad eam attinet. Si ergo aliquid ipsam juvari concesserint ex eo quod sanctificata est a Patre, et stabili– mentum ac gloriam earum rerum, propter quas illum colimus accepisse, nulla re ex eo quod sanctificatus est addita Filio; vanum est, opinor, dicere, dein- ceps diversari et habitare in ipso Deum et Patrem. certe quaenam sit hujus ratio, aut quomodo se res habeat, optime dispiciemus in hunc modum. Filius enim, ut soli isti forsan impiissime sentiunt, intro suscipit Patrem, sanctificationis egens. Quid autem adeptus esse Pater consebitur, Filium habens in seipso ? Si ergo dicant hunc esse mo- D dum sanctificamdi ejus quod natura comparatum est ut sanctifcetur,quidni etiam not accepto Spiritu in ipsum transivimus, ut ille quidem in nobis, mos autem rursus in ipso habitemus? Sin autem hes nimium illa turbet absurditas (Spiritus enim in nobis est, non nos in ipso secundum naturam), qui feri potest ut non vanis fuitent rationibus, dum nea existimant substantiæ tribuendum identitati, quod in Patre Filius, Pater autem vicissim in Filio conscribitur, sed instar bonorum externorum et fortuiterum Patrem babitare in Filio, et contendunt ac sentient? Alioqui 7º Jerem. xx111, 16. Joan.

νεσθαί τε καὶ φρονεῖν ᾑρημένοι; "Αλλως τε, κἀκεῖνο γὰρ, οἶμαι, δεήσει λέγειν· οὐχὶ τῇ πρὸς Υἱὸν ἐνότητε τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν τοῖς θέλουσιν ἐνεργουμένῃ, πρὸς υἱότητα διαμορφούμεθα, πρὸς δόξαν ὥσπερ ἰδίαν ἀναπλάττοντος ἡμᾶς τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοὺς τῆς ἰδίας μορφής χαρακτῆρας ένσημαινομένου, καὶ οιονεί πως ἐγγράφοντος ταῖς τῶν δεχομένων ψυχαῖς ; Β. Καὶ πάνυ. Α. Ανακείσεται δὴ οὖν ὡς ἐνέργεια φυσικὴ τὸ υἱοποιεῖν δύνασθαι τῷ Υἱῷ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, καθάπερ ἐγᾦμαι, καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως έχειν, ἢ ἐπείπερ ἐστὶν Υἱός ; Β. Εστω. Τί δὴ οὖν ἐντεῦθεν; Δ. Οτι τὴν Πατρὸς ἐνοίκησιν κατά γε τὸν εἰκότα καὶ ἀκριβῆ λογισμόν, οὐχ έτερουργὸν εἶναι δώσομεν, ἐπιτελεῖσθαι δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο καὶ ἐφ' Υἱοῦ, τὸ δι' αὐτοῦ πληρούμενον. Πατέρα γὰρ πάντως καὶ οὐχ Υἱὸν διαδείξειεν ἂν ὁ Πατήρ, τὸν ἐν ᾧπερ ἂν ἔλοι το κατοικεῖν, καὶ εἰς ἰδίαν αὐτὸν εἰκόνα διαμορφοῦν. Β. "Αρ' ούγ, είπέ μοι, τὸν θεῖον ἐν ἡμῖν ἐξεικον σμὸν, ἂν ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις καταπλουτῆσαι λέγε ται (πεποίηται γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ), πρὸς μόνην ἐμφέρειαν τὴν εἰς Υἱὸν εἶναι δώσομεν, ἢ καὶ εἰς τοῦτο συνεισδεξόμεθα τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς ὅλην ἐροῦμεν τὴν θείαν ἡμᾶς μεμορφῶσθαι φύσιν, καίτοι χρηματίζοντας υἱοὺς, καὶ τεταγμένους ἐν τέκνοις ; Β Δ. Εἶτα, ὦ φιλότης, οὐκ οἴει χρῆναι νοεῖν, ὡς ὁ σύμπας ἡμῖν τῆς πίστεως ἔν γε τουτῳὶ λόγος εἰς μίαν μὲν βλέπει θεότητος φύσιν, τὴν ἐν τρισὶν ὑποστά- σεσιν ἰδικαῖς, αἳ σύμμορφοι καὶ ταυτοειδεῖς ἀλλής λαις, εἰς ἔν τι τὸ ἀνωτάτω συνθέουσι κάλλος, πρὸς δ καὶ ἡμεῖς μεμορφώμεθα, κατὰ τὰς Γραφάς, κατ εσφραγίσμεθα δὲ πρὸς υἱότητα δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Εἴη γὰρ ἂν εἰκὼν Υἱοῦ μὲν υἱότης, Πατρὸς δὲ πα- τρήτης· οὐκοῦν υἱοὶ υἱότης, εἰκὼν δὲ Θεοῦ καὶ ὁμοίωσις ἡμεῖς, πρὸς ὅλην οὕτω τὸ ἐν ἀρχαῖς πε πλαστουργημένοι τὴν φύσιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἀνω τάτω. Β. Εξ λέγεις. δὲν ἔχουσα παντελῶς, τὸ ὑπερτείνεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν τοῦ πρέποντος ἐπέκεινα ζήτησιν. Χρῆμα δὲ οἶμαι σοφὲν τὴ διασκέπτεσθαι καὶ φρονεῖν, τὰ οἷσπερ ἂν έποιτο πάντη τε καὶ πάντως τὸ λυσιτελές. Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Δ. Ὕθλοι δὴ οὖν τὰ ἐκείνων, καὶ διεῤῥίφθω μα κρὲν πρὸς αὐτό που τὸ λοῖσθον ἥκοντα τῶν κακῶν. Ηκιστα δὲ ἡμεῖς οἰηθείημεν ἄν ποτε, νόθον μὲν εἶ και Θεόν, καὶ ἀρτιφανὴ τὸν Υἱόν, ἁγιάζεσθαί τε, ήγουν εἰς υἱότητα διακεκλῆσθαι παρὰ Θεοῦ, καὶ δό- ξαν ἐλεῖν τὴν εἰσποίητον σὺν ἡμῖν, φύσεως δὲ μᾶλλον διακεκτῆσθαι νόμῳ τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστίν. Υιοποιηθείη δ' ἂν οὗ τί που διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Ὅτι γὰρ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ αμέλει καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀναμάθο: τις ἂν, καὶ λίαν ἀμογητί, αὐτοῦ *¹ έφτικη DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A (nam et illud, opinor, dicere oportebit ), nunquid, C Rom. viii, 29. D unitate spiritali cum Filio in volentibus operante, ad filiationem conformamur, dum nos ad suam veluti gloriam Filius effingit, et suæ formæ chara- eteres imprimit, ac suscipientium animabus quo- dammodo insculpit? B. Ita plane. A. Adoptare igitur posse filios, veluti vís quædam naturalis Filio tribuetur, nec aliam ob causam, opinor, recte et inculpate se habere, nisi quod est Filius ? B. Esto. Quid tum inde ? A. Patris inhabitationem nimirum, si recte et accurate ratiocinari velimus, aliud operari non concedemus, sed quod per impletur perinde perfci alque de Filio etiam concipitur. Patrem enim utique ac mon Filium exhibebit Pater eum in quo statuerit habitare et ad suam imaginem conformare. B. An igitur, obsecro, divinam illam quae in nobis est elligiem, qua natura hominis prædita dicitur (facta enim est ad imaginem et similitu- dinem Dei * ), að solam Filii similitudinem expres- sam concedemus, an ad hoc etiam Patrem cum Filio suscipiemus, et ad totam pos naturam divinam formatos esse dicemus, licet filii dicamur et inter filios collocati simus? A. At, o charum caput, nonne concipiendum existimas, hic omnem fidei nostræ rationem ad unam speclare deilalis naturam, illata in tribus ligpostasibus, quæ conformes et uniformes inter se in unam concurrunt summam pulchritudinem, ad quam el nos cenformati sumus, secundun Scripturas ", consignatos autem nos esse ad filia- tionem per Filium in Spiritu? Est enim imago Filii filiatio, Patris autem, paternitas : idcirco nos útií per filiationem, imago vero Dei et similitudo nos sumus ad totam sic initio formati naturam illam, nempe supremam. B. Recte dicis. A. Stultum igitur et inane est in disquirendis iis omne studium ponere quæ sunt absurdissima. Consultum vero fuerit, opinor, ea spicere ac quærere quæ utilitatem necessario conjunctam habent. B. Ita prorsus. A. Nogæ itaque sunt quæ illi tradunt, et procul amandentur, utpote quæ ipsam malorum metam attigerint. Nos autem nequaquam putabimus Filium nothum esse Deum, et recens editum, et sanctificatum, aut in filiationem vocatun) esse a Deo, et gloriam ascititiam accepisse nobiscum, sed potius naturæ lege adeptum id quod est. Neque vero por suum Spiritum in Fillum adoptatus · fuerit. Nam proprium esse Filii Spiritum. quemad- modum nempe et Patris, nullo negotio cuivis discere 4. Αδολεσχία τοιγαροῦν, τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν ούτ 8. Gen. 1, 26.

νεσθαί τε καὶ φρονεῖν ᾑρημένοι; "Αλλως τε, κἀκεῖνο γὰρ, οἶμαι, δεήσει λέγειν· οὐχὶ τῇ πρὸς Υἱὸν ἐνότητε τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν τοῖς θέλουσιν ἐνεργουμένῃ, πρὸς υἱότητα διαμορφούμεθα, πρὸς δόξαν ὥσπερ ἰδίαν ἀναπλάττοντος ἡμᾶς τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοὺς τῆς ἰδίας μορφής χαρακτῆρας ένσημαινομένου, καὶ οιονεί πως ἐγγράφοντος ταῖς τῶν δεχομένων ψυχαῖς ; Β. Καὶ πάνυ. Α. Ανακείσεται δὴ οὖν ὡς ἐνέργεια φυσικὴ τὸ υἱοποιεῖν δύνασθαι τῷ Υἱῷ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, καθάπερ ἐγᾦμαι, καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως έχειν, ἢ ἐπείπερ ἐστὶν Υἱός ; Β. Εστω. Τί δὴ οὖν ἐντεῦθεν; Δ. Οτι τὴν Πατρὸς ἐνοίκησιν κατά γε τὸν εἰκότα καὶ ἀκριβῆ λογισμόν, οὐχ έτερουργὸν εἶναι δώσομεν, ἐπιτελεῖσθαι δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο καὶ ἐφ' Υἱοῦ, τὸ δι' αὐτοῦ πληρούμενον. Πατέρα γὰρ πάντως καὶ οὐχ Υἱὸν διαδείξειεν ἂν ὁ Πατήρ, τὸν ἐν ᾧπερ ἂν ἔλοι το κατοικεῖν, καὶ εἰς ἰδίαν αὐτὸν εἰκόνα διαμορφοῦν. Β. "Αρ' ούγ, είπέ μοι, τὸν θεῖον ἐν ἡμῖν ἐξεικον σμὸν, ἂν ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις καταπλουτῆσαι λέγε ται (πεποίηται γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ), πρὸς μόνην ἐμφέρειαν τὴν εἰς Υἱὸν εἶναι δώσομεν, ἢ καὶ εἰς τοῦτο συνεισδεξόμεθα τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς ὅλην ἐροῦμεν τὴν θείαν ἡμᾶς μεμορφῶσθαι φύσιν, καίτοι χρηματίζοντας υἱοὺς, καὶ τεταγμένους ἐν τέκνοις ; Β Δ. Εἶτα, ὦ φιλότης, οὐκ οἴει χρῆναι νοεῖν, ὡς ὁ σύμπας ἡμῖν τῆς πίστεως ἔν γε τουτῳὶ λόγος εἰς μίαν μὲν βλέπει θεότητος φύσιν, τὴν ἐν τρισὶν ὑποστά- σεσιν ἰδικαῖς, αἳ σύμμορφοι καὶ ταυτοειδεῖς ἀλλής λαις, εἰς ἔν τι τὸ ἀνωτάτω συνθέουσι κάλλος, πρὸς δ καὶ ἡμεῖς μεμορφώμεθα, κατὰ τὰς Γραφάς, κατ εσφραγίσμεθα δὲ πρὸς υἱότητα δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Εἴη γὰρ ἂν εἰκὼν Υἱοῦ μὲν υἱότης, Πατρὸς δὲ πα- τρήτης· οὐκοῦν υἱοὶ υἱότης, εἰκὼν δὲ Θεοῦ καὶ ὁμοίωσις ἡμεῖς, πρὸς ὅλην οὕτω τὸ ἐν ἀρχαῖς πε πλαστουργημένοι τὴν φύσιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἀνω τάτω. Β. Εξ λέγεις. δὲν ἔχουσα παντελῶς, τὸ ὑπερτείνεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν τοῦ πρέποντος ἐπέκεινα ζήτησιν. Χρῆμα δὲ οἶμαι σοφὲν τὴ διασκέπτεσθαι καὶ φρονεῖν, τὰ οἷσπερ ἂν έποιτο πάντη τε καὶ πάντως τὸ λυσιτελές. Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Δ. Ὕθλοι δὴ οὖν τὰ ἐκείνων, καὶ διεῤῥίφθω μα κρὲν πρὸς αὐτό που τὸ λοῖσθον ἥκοντα τῶν κακῶν. Ηκιστα δὲ ἡμεῖς οἰηθείημεν ἄν ποτε, νόθον μὲν εἶ και Θεόν, καὶ ἀρτιφανὴ τὸν Υἱόν, ἁγιάζεσθαί τε, ήγουν εἰς υἱότητα διακεκλῆσθαι παρὰ Θεοῦ, καὶ δό- ξαν ἐλεῖν τὴν εἰσποίητον σὺν ἡμῖν, φύσεως δὲ μᾶλλον διακεκτῆσθαι νόμῳ τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστίν. Υιοποιηθείη δ' ἂν οὗ τί που διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Ὅτι γὰρ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ αμέλει καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀναμάθο: τις ἂν, καὶ λίαν ἀμογητί, αὐτοῦ *¹ έφτικη DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A (nam et illud, opinor, dicere oportebit ), nunquid, C Rom. viii, 29. D unitate spiritali cum Filio in volentibus operante, ad filiationem conformamur, dum nos ad suam veluti gloriam Filius effingit, et suæ formæ chara- eteres imprimit, ac suscipientium animabus quo- dammodo insculpit? B. Ita plane. A. Adoptare igitur posse filios, veluti vís quædam naturalis Filio tribuetur, nec aliam ob causam, opinor, recte et inculpate se habere, nisi quod est Filius ? B. Esto. Quid tum inde ? A. Patris inhabitationem nimirum, si recte et accurate ratiocinari velimus, aliud operari non concedemus, sed quod per impletur perinde perfci alque de Filio etiam concipitur. Patrem enim utique ac mon Filium exhibebit Pater eum in quo statuerit habitare et ad suam imaginem conformare. B. An igitur, obsecro, divinam illam quae in nobis est elligiem, qua natura hominis prædita dicitur (facta enim est ad imaginem et similitu- dinem Dei * ), að solam Filii similitudinem expres- sam concedemus, an ad hoc etiam Patrem cum Filio suscipiemus, et ad totam pos naturam divinam formatos esse dicemus, licet filii dicamur et inter filios collocati simus? A. At, o charum caput, nonne concipiendum existimas, hic omnem fidei nostræ rationem ad unam speclare deilalis naturam, illata in tribus ligpostasibus, quæ conformes et uniformes inter se in unam concurrunt summam pulchritudinem, ad quam el nos cenformati sumus, secundun Scripturas ", consignatos autem nos esse ad filia- tionem per Filium in Spiritu? Est enim imago Filii filiatio, Patris autem, paternitas : idcirco nos útií per filiationem, imago vero Dei et similitudo nos sumus ad totam sic initio formati naturam illam, nempe supremam. B. Recte dicis. A. Stultum igitur et inane est in disquirendis iis omne studium ponere quæ sunt absurdissima. Consultum vero fuerit, opinor, ea spicere ac quærere quæ utilitatem necessario conjunctam habent. B. Ita prorsus. A. Nogæ itaque sunt quæ illi tradunt, et procul amandentur, utpote quæ ipsam malorum metam attigerint. Nos autem nequaquam putabimus Filium nothum esse Deum, et recens editum, et sanctificatum, aut in filiationem vocatun) esse a Deo, et gloriam ascititiam accepisse nobiscum, sed potius naturæ lege adeptum id quod est. Neque vero por suum Spiritum in Fillum adoptatus · fuerit. Nam proprium esse Filii Spiritum. quemad- modum nempe et Patris, nullo negotio cuivis discere 4. Αδολεσχία τοιγαροῦν, τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν ούτ 8. Gen. 1, 26.

νεσθαί τε καὶ φρονεῖν ᾑρημένοι; "Αλλως τε, κἀκεῖνο γὰρ, οἶμαι, δεήσει λέγειν· οὐχὶ τῇ πρὸς Υἱὸν ἐνότητε τῇ διὰ τοῦ Πνεύματος ἐν τοῖς θέλουσιν ἐνεργουμένῃ, πρὸς υἱότητα διαμορφούμεθα, πρὸς δόξαν ὥσπερ ἰδίαν ἀναπλάττοντος ἡμᾶς τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοὺς τῆς ἰδίας μορφής χαρακτῆρας ένσημαινομένου, καὶ οιονεί πως ἐγγράφοντος ταῖς τῶν δεχομένων ψυχαῖς ; Β. Καὶ πάνυ. Α. Ανακείσεται δὴ οὖν ὡς ἐνέργεια φυσικὴ τὸ υἱοποιεῖν δύνασθαι τῷ Υἱῷ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, καθάπερ ἐγᾦμαι, καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως έχειν, ἢ ἐπείπερ ἐστὶν Υἱός ; Β. Εστω. Τί δὴ οὖν ἐντεῦθεν; Δ. Οτι τὴν Πατρὸς ἐνοίκησιν κατά γε τὸν εἰκότα καὶ ἀκριβῆ λογισμόν, οὐχ έτερουργὸν εἶναι δώσομεν, ἐπιτελεῖσθαι δὲ οὕτως ὡς ἂν νοοῖτο καὶ ἐφ' Υἱοῦ, τὸ δι' αὐτοῦ πληρούμενον. Πατέρα γὰρ πάντως καὶ οὐχ Υἱὸν διαδείξειεν ἂν ὁ Πατήρ, τὸν ἐν ᾧπερ ἂν ἔλοι το κατοικεῖν, καὶ εἰς ἰδίαν αὐτὸν εἰκόνα διαμορφοῦν. Β. "Αρ' ούγ, είπέ μοι, τὸν θεῖον ἐν ἡμῖν ἐξεικον σμὸν, ἂν ἡ τοῦ ἀνθρώπου φύσις καταπλουτῆσαι λέγε ται (πεποίηται γὰρ κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ), πρὸς μόνην ἐμφέρειαν τὴν εἰς Υἱὸν εἶναι δώσομεν, ἢ καὶ εἰς τοῦτο συνεισδεξόμεθα τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, καὶ πρὸς ὅλην ἐροῦμεν τὴν θείαν ἡμᾶς μεμορφῶσθαι φύσιν, καίτοι χρηματίζοντας υἱοὺς, καὶ τεταγμένους ἐν τέκνοις ; Β Δ. Εἶτα, ὦ φιλότης, οὐκ οἴει χρῆναι νοεῖν, ὡς ὁ σύμπας ἡμῖν τῆς πίστεως ἔν γε τουτῳὶ λόγος εἰς μίαν μὲν βλέπει θεότητος φύσιν, τὴν ἐν τρισὶν ὑποστά- σεσιν ἰδικαῖς, αἳ σύμμορφοι καὶ ταυτοειδεῖς ἀλλής λαις, εἰς ἔν τι τὸ ἀνωτάτω συνθέουσι κάλλος, πρὸς δ καὶ ἡμεῖς μεμορφώμεθα, κατὰ τὰς Γραφάς, κατ εσφραγίσμεθα δὲ πρὸς υἱότητα δι᾽ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι, Εἴη γὰρ ἂν εἰκὼν Υἱοῦ μὲν υἱότης, Πατρὸς δὲ πα- τρήτης· οὐκοῦν υἱοὶ υἱότης, εἰκὼν δὲ Θεοῦ καὶ ὁμοίωσις ἡμεῖς, πρὸς ὅλην οὕτω τὸ ἐν ἀρχαῖς πε πλαστουργημένοι τὴν φύσιν, δῆλον δὲ ὅτι τὴν ἀνω τάτω. Β. Εξ λέγεις. δὲν ἔχουσα παντελῶς, τὸ ὑπερτείνεσθαι φιλεῖν εἰς τὴν τοῦ πρέποντος ἐπέκεινα ζήτησιν. Χρῆμα δὲ οἶμαι σοφὲν τὴ διασκέπτεσθαι καὶ φρονεῖν, τὰ οἷσπερ ἂν έποιτο πάντη τε καὶ πάντως τὸ λυσιτελές. Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Δ. Ὕθλοι δὴ οὖν τὰ ἐκείνων, καὶ διεῤῥίφθω μα κρὲν πρὸς αὐτό που τὸ λοῖσθον ἥκοντα τῶν κακῶν. Ηκιστα δὲ ἡμεῖς οἰηθείημεν ἄν ποτε, νόθον μὲν εἶ και Θεόν, καὶ ἀρτιφανὴ τὸν Υἱόν, ἁγιάζεσθαί τε, ήγουν εἰς υἱότητα διακεκλῆσθαι παρὰ Θεοῦ, καὶ δό- ξαν ἐλεῖν τὴν εἰσποίητον σὺν ἡμῖν, φύσεως δὲ μᾶλλον διακεκτῆσθαι νόμῳ τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστίν. Υιοποιηθείη δ' ἂν οὗ τί που διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Ὅτι γὰρ ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ αμέλει καὶ τοῦ Πατρὸς, ἀναμάθο: τις ἂν, καὶ λίαν ἀμογητί, αὐτοῦ *¹ έφτικη DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A (nam et illud, opinor, dicere oportebit ), nunquid, C Rom. viii, 29. D unitate spiritali cum Filio in volentibus operante, ad filiationem conformamur, dum nos ad suam veluti gloriam Filius effingit, et suæ formæ chara- eteres imprimit, ac suscipientium animabus quo- dammodo insculpit? B. Ita plane. A. Adoptare igitur posse filios, veluti vís quædam naturalis Filio tribuetur, nec aliam ob causam, opinor, recte et inculpate se habere, nisi quod est Filius ? B. Esto. Quid tum inde ? A. Patris inhabitationem nimirum, si recte et accurate ratiocinari velimus, aliud operari non concedemus, sed quod per impletur perinde perfci alque de Filio etiam concipitur. Patrem enim utique ac mon Filium exhibebit Pater eum in quo statuerit habitare et ad suam imaginem conformare. B. An igitur, obsecro, divinam illam quae in nobis est elligiem, qua natura hominis prædita dicitur (facta enim est ad imaginem et similitu- dinem Dei * ), að solam Filii similitudinem expres- sam concedemus, an ad hoc etiam Patrem cum Filio suscipiemus, et ad totam pos naturam divinam formatos esse dicemus, licet filii dicamur et inter filios collocati simus? A. At, o charum caput, nonne concipiendum existimas, hic omnem fidei nostræ rationem ad unam speclare deilalis naturam, illata in tribus ligpostasibus, quæ conformes et uniformes inter se in unam concurrunt summam pulchritudinem, ad quam el nos cenformati sumus, secundun Scripturas ", consignatos autem nos esse ad filia- tionem per Filium in Spiritu? Est enim imago Filii filiatio, Patris autem, paternitas : idcirco nos útií per filiationem, imago vero Dei et similitudo nos sumus ad totam sic initio formati naturam illam, nempe supremam. B. Recte dicis. A. Stultum igitur et inane est in disquirendis iis omne studium ponere quæ sunt absurdissima. Consultum vero fuerit, opinor, ea spicere ac quærere quæ utilitatem necessario conjunctam habent. B. Ita prorsus. A. Nogæ itaque sunt quæ illi tradunt, et procul amandentur, utpote quæ ipsam malorum metam attigerint. Nos autem nequaquam putabimus Filium nothum esse Deum, et recens editum, et sanctificatum, aut in filiationem vocatun) esse a Deo, et gloriam ascititiam accepisse nobiscum, sed potius naturæ lege adeptum id quod est. Neque vero por suum Spiritum in Fillum adoptatus · fuerit. Nam proprium esse Filii Spiritum. quemad- modum nempe et Patris, nullo negotio cuivis discere 4. Αδολεσχία τοιγαροῦν, τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν ούτ 8. Gen. 1, 26.

Α μὲν λέγοντος· « Εἰ οὖν ὑμεῖς πονηροί όντες, οίδατε Β δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν;» Καὶ πάλιν· « Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Ὡδὶ δὲ καὶ Παύλου τοῖς πιστεύου σιν ἐπιστέλλοντος· « Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύ νην. » Τὸ τοίνυν ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, τῇ τῆς υἱδο τητος δόξῃ καταχρυσοῦν, φημὶ δὴ τὸ Πνεῦμα, ἐπεί- περ ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐνεργήσει μὲν εἰς ἑτέρους τὴν υἱοποίησιν, ἀπρακτήσει δὲ παντελῶς περὶ τὸν οἶπέρ έστιν, οὐκ εἰσκεκριμένον, οὔτε μὴν ἔξωθεν εἰσπειροι τηχὸς, ἀλλ' οὐσιωδῶς ὑπάρχον αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ προχεόμενον τοῖς ἑλεῖν ἀξίοις ἐν εὐδοκίᾳ Πατρός. Η οὐκ ὀρθῶς σοι ταῦτα φάναι τε καὶ ἐννενοῆσθαι δοκοῦν; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Δ. Ὁ δὲ δὴ τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἱερουργός Ἰωάννης, ὅταν εἰς μέσον ἤχει βοῶν περί τε Θεοῦ καὶ ἡμῶν· Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν, ο πῶς σύ παντελῶς ἀταλαίπωρον ἰδεῖν ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφοίτησεν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶν ὡς θεὸς, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, κατοικοῦν ἐν ἡμῖν, τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; Καὶ πρός γε τούτῳ φημί, εἰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐν ᾧ τὴν τῶν εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένων ζωοποιεῖ τε καὶ ἐγιάζει φύσιν, ίδιόν ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ, τίς ἂν εἰς τοῦτο προ ήκοι χυδαιότητος λογισμῶν ὡς νοεῖν ἢ φράσαι, της πρὸς Πατέρα Θεὸν ὁμοουσιότητος εκπεφοιτηκέναι, καὶ τελεῖν ἐν κτίσμασι, καὶ οὐχὶ τὰ τῆς θείας φύσεως ἴδια καὶ ἐξαίρετα τῶν ταύτης δρων ἐξοίσει τε καὶ χαριεῖται τῇ κτίσει, ὡς ὁρᾶσθαι λοιπὸν τὸ παραλ λάττον οὐδὲν, ἐσομέτρως δὲ εἶναι λαμπράν κτίσιν τε καὶ φύσιν, ᾗ τὸ κατὰ πάντων ἔνεστι κράτος; Β. Σφαλερὸν τὸ χρῆμα. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν έκλελαμπρυσμένον παρά γε τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι καταθρήσαι τις ἂν εὖ μάλα τὸν Μονογενῆ, φέρε δή. φέρε, καὶ ἑτέρας ἐννοίας τοῖς εἰρημένοις ἐπισυλλέ γοντες, τὸν ἀδρανῆ καὶ ἀπόπληκτον των διεναντίας ἐκπολιορκῶμεν λόγον, καὶ παραθῶμεν εἰς μέσον τὰ, δι' ὧν ἂν φαίνοιτο καὶ ἰσουργὸς καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μὴν, καὶ Θεὸς, οὐ τοῖς κατὰ χάριν εἰς τοῦτο ἐγμένοις ἐναρίθμιος ὤν, οὔτε μὴν εὐκλείεις ταῖς ἔξωθεν κατηγλαϊσμένος, ἀληθινὸς δὲ μᾶλλον, καὶ τὸ, κατά τι γοῦν ὅλως μειονεκτεῖσθαι φυγών της τοῦ τεχόντος ὑπεροχής, ἧσπερ ἀνέχειν νοοῖτο κατά παντὸς γεννητου. Β. Ὡς πολλοῦ γε, ὦ τἄν, μᾶλλον δὲ τοῦ παντός ἄξιον, φαίην δ' ἂν ἔγωγε τουτί. Α. Οἴει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, μετεῖναί τινι τῶν κεκλη . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. .. licet, ipso dicente: Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester cœlestis dabit bona petentibus se ** ? » Et rursus: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis* Quin et Paulus fidelibus in hunc modum scribit: • Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu : si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mor- tuum est propter peccatum; Spiritus vero vila propter justitiam "., Qui ergo nos mortales filiationis gloria ornat, Spiritus nimirum, cum sit Filii, in aliis quidem adoptionem præstabit, nihil autem prorsus aget in eo cujus est, non ascititius, neque extrinsecus inductus, sed sub- stantialiter ejus est, et per ipsum Patris voluntate effunditur in eos qui ipso digni reperti ſuerint. Annon tibi hæc recte dicta cogitataque videntur? B. Prorsus quidem. B A. Cum autem divinorum mysteriorum antistes Joannes in medium prodit, de Deo et nobis clamnans: e in hoc cognoscimus quoniam in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **; › an- non facile patet omuibus Deum esse verum, et ex Dei ac Patris substantia processisse Filium, si- quidem est Deus, et non aliud, ille habitans in nobis Spiritus ejus? Ad hæc, si Spiritus Dei ao Patris, in quo naturam rerum creatarum vivificat atque C sanctificat, proprius est quoque Filii, quis in lan- tam mentis perturbationem veniet unquam, ut sentiat aut dicat eum consubstantialitate cum Deo Patre orbatum esse, et in creaturarum numero censeri, et non ea quæ propria sunt et eximia divinæ naturæ suis finibus emota creaturæ non largiatur, ut jam nullum sit discrimen, sed perinde illustris sit creatura atque natura illa quæ rerum omnium dominatum obtinet? B. Lubrica res profecto. Nonne ? A. Igitur cum Patris proprietatibus conspicuum apud sacras Scripturas videre sit Unigeni tum, agedum, aliis præterea collectis rationibus infirmam et stupidam adversariorum sententiam expugnemus, et in medium afferamus ea per quæ appareat et æque operari et æque pollere ac Deus et Pater, quippe cum sit Deus, non ex ordine qui eo per gratiam veniunt, neque extrin- secus acceptis honoribus conspicuus, sed verus potius, quique ne vel minimum quidem inferior est Genitoris eminentia omnem creaturam supe- rante. eorum B. Magni certe, o bone, imo plurimi faciendum istud ego dixerim. A. Existimasne igitur, amice, licere alicui rei D se Matth. vu, 20. ss. Matth. x, 20. * Rom. viu, 9, 10. * | Joan. iv, 13. |

Α μὲν λέγοντος· « Εἰ οὖν ὑμεῖς πονηροί όντες, οίδατε Β δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν;» Καὶ πάλιν· « Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Ὡδὶ δὲ καὶ Παύλου τοῖς πιστεύου σιν ἐπιστέλλοντος· « Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύ νην. » Τὸ τοίνυν ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, τῇ τῆς υἱδο τητος δόξῃ καταχρυσοῦν, φημὶ δὴ τὸ Πνεῦμα, ἐπεί- περ ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐνεργήσει μὲν εἰς ἑτέρους τὴν υἱοποίησιν, ἀπρακτήσει δὲ παντελῶς περὶ τὸν οἶπέρ έστιν, οὐκ εἰσκεκριμένον, οὔτε μὴν ἔξωθεν εἰσπειροι τηχὸς, ἀλλ' οὐσιωδῶς ὑπάρχον αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ προχεόμενον τοῖς ἑλεῖν ἀξίοις ἐν εὐδοκίᾳ Πατρός. Η οὐκ ὀρθῶς σοι ταῦτα φάναι τε καὶ ἐννενοῆσθαι δοκοῦν; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Δ. Ὁ δὲ δὴ τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἱερουργός Ἰωάννης, ὅταν εἰς μέσον ἤχει βοῶν περί τε Θεοῦ καὶ ἡμῶν· Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν, ο πῶς σύ παντελῶς ἀταλαίπωρον ἰδεῖν ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφοίτησεν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶν ὡς θεὸς, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, κατοικοῦν ἐν ἡμῖν, τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; Καὶ πρός γε τούτῳ φημί, εἰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐν ᾧ τὴν τῶν εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένων ζωοποιεῖ τε καὶ ἐγιάζει φύσιν, ίδιόν ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ, τίς ἂν εἰς τοῦτο προ ήκοι χυδαιότητος λογισμῶν ὡς νοεῖν ἢ φράσαι, της πρὸς Πατέρα Θεὸν ὁμοουσιότητος εκπεφοιτηκέναι, καὶ τελεῖν ἐν κτίσμασι, καὶ οὐχὶ τὰ τῆς θείας φύσεως ἴδια καὶ ἐξαίρετα τῶν ταύτης δρων ἐξοίσει τε καὶ χαριεῖται τῇ κτίσει, ὡς ὁρᾶσθαι λοιπὸν τὸ παραλ λάττον οὐδὲν, ἐσομέτρως δὲ εἶναι λαμπράν κτίσιν τε καὶ φύσιν, ᾗ τὸ κατὰ πάντων ἔνεστι κράτος; Β. Σφαλερὸν τὸ χρῆμα. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν έκλελαμπρυσμένον παρά γε τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι καταθρήσαι τις ἂν εὖ μάλα τὸν Μονογενῆ, φέρε δή. φέρε, καὶ ἑτέρας ἐννοίας τοῖς εἰρημένοις ἐπισυλλέ γοντες, τὸν ἀδρανῆ καὶ ἀπόπληκτον των διεναντίας ἐκπολιορκῶμεν λόγον, καὶ παραθῶμεν εἰς μέσον τὰ, δι' ὧν ἂν φαίνοιτο καὶ ἰσουργὸς καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μὴν, καὶ Θεὸς, οὐ τοῖς κατὰ χάριν εἰς τοῦτο ἐγμένοις ἐναρίθμιος ὤν, οὔτε μὴν εὐκλείεις ταῖς ἔξωθεν κατηγλαϊσμένος, ἀληθινὸς δὲ μᾶλλον, καὶ τὸ, κατά τι γοῦν ὅλως μειονεκτεῖσθαι φυγών της τοῦ τεχόντος ὑπεροχής, ἧσπερ ἀνέχειν νοοῖτο κατά παντὸς γεννητου. Β. Ὡς πολλοῦ γε, ὦ τἄν, μᾶλλον δὲ τοῦ παντός ἄξιον, φαίην δ' ἂν ἔγωγε τουτί. Α. Οἴει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, μετεῖναί τινι τῶν κεκλη . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. .. licet, ipso dicente: Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester cœlestis dabit bona petentibus se ** ? » Et rursus: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis* Quin et Paulus fidelibus in hunc modum scribit: • Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu : si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mor- tuum est propter peccatum; Spiritus vero vila propter justitiam "., Qui ergo nos mortales filiationis gloria ornat, Spiritus nimirum, cum sit Filii, in aliis quidem adoptionem præstabit, nihil autem prorsus aget in eo cujus est, non ascititius, neque extrinsecus inductus, sed sub- stantialiter ejus est, et per ipsum Patris voluntate effunditur in eos qui ipso digni reperti ſuerint. Annon tibi hæc recte dicta cogitataque videntur? B. Prorsus quidem. B A. Cum autem divinorum mysteriorum antistes Joannes in medium prodit, de Deo et nobis clamnans: e in hoc cognoscimus quoniam in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **; › an- non facile patet omuibus Deum esse verum, et ex Dei ac Patris substantia processisse Filium, si- quidem est Deus, et non aliud, ille habitans in nobis Spiritus ejus? Ad hæc, si Spiritus Dei ao Patris, in quo naturam rerum creatarum vivificat atque C sanctificat, proprius est quoque Filii, quis in lan- tam mentis perturbationem veniet unquam, ut sentiat aut dicat eum consubstantialitate cum Deo Patre orbatum esse, et in creaturarum numero censeri, et non ea quæ propria sunt et eximia divinæ naturæ suis finibus emota creaturæ non largiatur, ut jam nullum sit discrimen, sed perinde illustris sit creatura atque natura illa quæ rerum omnium dominatum obtinet? B. Lubrica res profecto. Nonne ? A. Igitur cum Patris proprietatibus conspicuum apud sacras Scripturas videre sit Unigeni tum, agedum, aliis præterea collectis rationibus infirmam et stupidam adversariorum sententiam expugnemus, et in medium afferamus ea per quæ appareat et æque operari et æque pollere ac Deus et Pater, quippe cum sit Deus, non ex ordine qui eo per gratiam veniunt, neque extrin- secus acceptis honoribus conspicuus, sed verus potius, quique ne vel minimum quidem inferior est Genitoris eminentia omnem creaturam supe- rante. eorum B. Magni certe, o bone, imo plurimi faciendum istud ego dixerim. A. Existimasne igitur, amice, licere alicui rei D se Matth. vu, 20. ss. Matth. x, 20. * Rom. viu, 9, 10. * | Joan. iv, 13. |

Α μὲν λέγοντος· « Εἰ οὖν ὑμεῖς πονηροί όντες, οίδατε Β δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν;» Καὶ πάλιν· « Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Ὡδὶ δὲ καὶ Παύλου τοῖς πιστεύου σιν ἐπιστέλλοντος· « Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ' ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν. Εἰ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύ νην. » Τὸ τοίνυν ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, τῇ τῆς υἱδο τητος δόξῃ καταχρυσοῦν, φημὶ δὴ τὸ Πνεῦμα, ἐπεί- περ ἐστὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐνεργήσει μὲν εἰς ἑτέρους τὴν υἱοποίησιν, ἀπρακτήσει δὲ παντελῶς περὶ τὸν οἶπέρ έστιν, οὐκ εἰσκεκριμένον, οὔτε μὴν ἔξωθεν εἰσπειροι τηχὸς, ἀλλ' οὐσιωδῶς ὑπάρχον αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ προχεόμενον τοῖς ἑλεῖν ἀξίοις ἐν εὐδοκίᾳ Πατρός. Η οὐκ ὀρθῶς σοι ταῦτα φάναι τε καὶ ἐννενοῆσθαι δοκοῦν; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. Δ. Ὁ δὲ δὴ τῶν θείων ἡμῖν μυστηρίων ἱερουργός Ἰωάννης, ὅταν εἰς μέσον ἤχει βοῶν περί τε Θεοῦ καὶ ἡμῶν· Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν, ο πῶς σύ παντελῶς ἀταλαίπωρον ἰδεῖν ὅτι Θεὸς ἀληθινὸς, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἐκπεφοίτησεν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶν ὡς θεὸς, καὶ οὐχ ἕτερόν τι, κατοικοῦν ἐν ἡμῖν, τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; Καὶ πρός γε τούτῳ φημί, εἰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἐν ᾧ τὴν τῶν εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένων ζωοποιεῖ τε καὶ ἐγιάζει φύσιν, ίδιόν ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ, τίς ἂν εἰς τοῦτο προ ήκοι χυδαιότητος λογισμῶν ὡς νοεῖν ἢ φράσαι, της πρὸς Πατέρα Θεὸν ὁμοουσιότητος εκπεφοιτηκέναι, καὶ τελεῖν ἐν κτίσμασι, καὶ οὐχὶ τὰ τῆς θείας φύσεως ἴδια καὶ ἐξαίρετα τῶν ταύτης δρων ἐξοίσει τε καὶ χαριεῖται τῇ κτίσει, ὡς ὁρᾶσθαι λοιπὸν τὸ παραλ λάττον οὐδὲν, ἐσομέτρως δὲ εἶναι λαμπράν κτίσιν τε καὶ φύσιν, ᾗ τὸ κατὰ πάντων ἔνεστι κράτος; Β. Σφαλερὸν τὸ χρῆμα. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν έκλελαμπρυσμένον παρά γε τοῖς ἱεροῖς Γράμμασι καταθρήσαι τις ἂν εὖ μάλα τὸν Μονογενῆ, φέρε δή. φέρε, καὶ ἑτέρας ἐννοίας τοῖς εἰρημένοις ἐπισυλλέ γοντες, τὸν ἀδρανῆ καὶ ἀπόπληκτον των διεναντίας ἐκπολιορκῶμεν λόγον, καὶ παραθῶμεν εἰς μέσον τὰ, δι' ὧν ἂν φαίνοιτο καὶ ἰσουργὸς καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, καὶ μὴν, καὶ Θεὸς, οὐ τοῖς κατὰ χάριν εἰς τοῦτο ἐγμένοις ἐναρίθμιος ὤν, οὔτε μὴν εὐκλείεις ταῖς ἔξωθεν κατηγλαϊσμένος, ἀληθινὸς δὲ μᾶλλον, καὶ τὸ, κατά τι γοῦν ὅλως μειονεκτεῖσθαι φυγών της τοῦ τεχόντος ὑπεροχής, ἧσπερ ἀνέχειν νοοῖτο κατά παντὸς γεννητου. Β. Ὡς πολλοῦ γε, ὦ τἄν, μᾶλλον δὲ τοῦ παντός ἄξιον, φαίην δ' ἂν ἔγωγε τουτί. Α. Οἴει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, μετεῖναί τινι τῶν κεκλη . S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. .. licet, ipso dicente: Si ergo vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester cœlestis dabit bona petentibus se ** ? » Et rursus: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis* Quin et Paulus fidelibus in hunc modum scribit: • Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu : si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mor- tuum est propter peccatum; Spiritus vero vila propter justitiam "., Qui ergo nos mortales filiationis gloria ornat, Spiritus nimirum, cum sit Filii, in aliis quidem adoptionem præstabit, nihil autem prorsus aget in eo cujus est, non ascititius, neque extrinsecus inductus, sed sub- stantialiter ejus est, et per ipsum Patris voluntate effunditur in eos qui ipso digni reperti ſuerint. Annon tibi hæc recte dicta cogitataque videntur? B. Prorsus quidem. B A. Cum autem divinorum mysteriorum antistes Joannes in medium prodit, de Deo et nobis clamnans: e in hoc cognoscimus quoniam in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis **; › an- non facile patet omuibus Deum esse verum, et ex Dei ac Patris substantia processisse Filium, si- quidem est Deus, et non aliud, ille habitans in nobis Spiritus ejus? Ad hæc, si Spiritus Dei ao Patris, in quo naturam rerum creatarum vivificat atque C sanctificat, proprius est quoque Filii, quis in lan- tam mentis perturbationem veniet unquam, ut sentiat aut dicat eum consubstantialitate cum Deo Patre orbatum esse, et in creaturarum numero censeri, et non ea quæ propria sunt et eximia divinæ naturæ suis finibus emota creaturæ non largiatur, ut jam nullum sit discrimen, sed perinde illustris sit creatura atque natura illa quæ rerum omnium dominatum obtinet? B. Lubrica res profecto. Nonne ? A. Igitur cum Patris proprietatibus conspicuum apud sacras Scripturas videre sit Unigeni tum, agedum, aliis præterea collectis rationibus infirmam et stupidam adversariorum sententiam expugnemus, et in medium afferamus ea per quæ appareat et æque operari et æque pollere ac Deus et Pater, quippe cum sit Deus, non ex ordine qui eo per gratiam veniunt, neque extrin- secus acceptis honoribus conspicuus, sed verus potius, quique ne vel minimum quidem inferior est Genitoris eminentia omnem creaturam supe- rante. eorum B. Magni certe, o bone, imo plurimi faciendum istud ego dixerim. A. Existimasne igitur, amice, licere alicui rei D se Matth. vu, 20. ss. Matth. x, 20. * Rom. viu, 9, 10. * | Joan. iv, 13. |

μένων εἰς ὑπαρξιν τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι καὶ διαπε- ραίνειν εὐκόλως, ἅπερ ἂν αὐτὴ καὶ μόνη κατομ- θώσειεν ἤ γε τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις ; Β. Οὐδεν!. Α. Ορθῶς ἔφης. Ανάπτει δή οὖν ὁ ἱερώτατος Παῦλος, ὡς ὑπερφυὲς καὶ ἐξαίρετον, καὶ τοὺς ὅρους ὑπερτρέχον παντὸς, οἶμαι, τοῦ πεποιημένου τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὸ ζωογονείν δύνασθαι τοὺς νεκρούς. Εφη δὲ οὕτως· « Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παρά βασις. Διὰ τοῦτο ἐκ πίστεως, ἵνα κατὰ χάριν εἰς τὸ εἶναι βεβαίαν τὴν ἐπαγγελίαν παντὶ τῷ σπέρματι, οὐ τῷ ἐκ τοῦ νόμου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐκ πίστεως Αβραάμ, ὃς ἐστι πατὴρ πάντων ἡμῶν, καθὼς γέγραπται, ὅτι « Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τοὺς νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα. » Ιθε Β δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐπ' αὐτὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ δόξαν. Ηκιστα μὲν γὰρ ἐν μείοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, ίσο- μέτροις δὲ μᾶλλον ταῖς ἐνεργείαις κατεστεμμένον κατόψει δὴ πάλιν. Ὁ αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ἔφη Παῦλος· • Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται. » Ζωή γάρ ἐστιν, οὐχ έτεροίως ἔχων ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἡ ὥσπερ ἂν εἴη καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Διεπύθου γάρ που λέγοντος αὐτοῦ· ε Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλε: ζωοποιεῖ. » Τοιγάρτοι τὸ θεοπρεπές εἰς ἐνέρ γειαν μήνυσιν ἐναργῆ τῆς ἑαυτοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης ἐποιεῖτο, λέγων· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύετε. Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούτων, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἠξίου γνωρίζεσθαι ; Ως εἴπερ τῳ φαίνοιτο προσόν το ἐσουργείν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ἐσοκλεής πάντως που, καὶ ἕτερον οὐδὲν εἴη ἂν, ἢ Θεός. "Αγει γάρ, οἶμαι, πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ὁ λόγος. Β. Εοικεν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη δεῖν τοῖς ἴσοις ἀπαραλ λάκτως ἐπαυχεῖν κατορθώμασι, μὴ οὐχὶ τῆς ἴσης μεταποιούμενος δόξης. Α. Ἱεροῦ δὲ ἡμῖν ἐπιφωνοῦντος Γράμματος • Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο πόθεν ἂν ᾠήθης αὐτὸς, τὴν τῶν θείων ἡμῖν χαρισμά- των πράττεσθαι διανομήν: Β. Ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δηλονότι. Α. Καὶ μὴν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐπ' ἐξουσίας ἐδίδου τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων εὐσθένειαν ὁ Χριστός, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων ὑπερτεροῦν, καὶ αὐτοῦ δύνασθαι καταθλεῖν θανάτου διεκελεύετο, θεοπρεπέστατα λέγων· « Ασθε νοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, νεκρούς ἐγείρετε, δαιμόνια εκβάλλετε. » Διωμολόγηκέ τε καὶ μέλα σαφῶς ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Ἰωάννης λέγων· • Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἑλά- σε ιν. 15-17. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A creatæ præslare facile quæ ipsa et sola domina- trix universi natura perfecerit? B. Nulli. A. Recte dixisti. Sanctissimus ergo Paulus mor- tuos excitandi potestatem, veluti rein supernatura- lem, et eximiam, et cujusvis creaturæ fiues trans- cendentem, tribuit Deo ac Patri. Sic autem infit : • Ubi enim non est lex, nec prevaricatio. Idco ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahæ, qui pater est omnium nostrum, sicut scriptum, est, quia • Patrein multa- rum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ea quæ non sunt tanquam ea quae sunt *. » Jam ergo ad ipsam C D Rom. Cor. xv. 22. Joan. v, 21. es Matth. x, 8. vs Joan. 1, 16. PATROL, Ga. LXXV. quoque Filii gloriam progredere. Rursus enim eum videbis nequaquam Patre inferiorem, sed æquali operandi vi prælitumn. Ipse enim Paulus nobis ita dixit : Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur *7. › Vita enim est, nec secus se habet in se quam ipse Pa- ter. Audisti enim ipsum alicubi dicentem : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat 68. » Itaque divinam in 88., operando vim argumentum evidens suæ naturæ et gloriæ faciebat, dicens : « Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, etsi mihi non vultis credere, operibus credite 89. Numquid enim per hæc innotescere voluit se esse Deum secundum naturam ? Si quis enim æquali cum Deo operandi vi polleat, æquali utique gloria præditus erit, nec aliud erit quam Dells. Eo enim nos ratio ducit, opinor. B. Ita est. Non enim gloriandum putassel æqua- libus operibus, nisi æqualem sibi gloriam vindi- carel. A. Cum autem Scriptura sacra nobis inclamet : • Omne datumn optimum, et omne donum perfe- clum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudi- mis obumbratio ",, undenam ipse putaveris illam nobis divinarum gratiarum largitionem Geri ? B. Ex Deo Patre nimirum. A. Atqui sanctis apostolis Christus vim ac po- testatem dedit in spiritus impuros, ita ut illos ejicerent, et omnem morbuin sanarent, et omnem infirmitatem in populo”. Et quod his præstantius est, ipsam mortem expugnare jussit, auctoritate maxime divina dicens : « Infirmos curate, lepro- sos mundate, mortuos suscitate, damones eji- cite ". » Quinetiam divinus noster Joannes con- fessus est clare admodum, dicens : « Quia de ple- »itudine ejus nos omnes accepimus ”. › Datum * Joan. x, 37, 58.” Jac. 1, 17. Matth. 1x, 75.

μένων εἰς ὑπαρξιν τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι καὶ διαπε- ραίνειν εὐκόλως, ἅπερ ἂν αὐτὴ καὶ μόνη κατομ- θώσειεν ἤ γε τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις ; Β. Οὐδεν!. Α. Ορθῶς ἔφης. Ανάπτει δή οὖν ὁ ἱερώτατος Παῦλος, ὡς ὑπερφυὲς καὶ ἐξαίρετον, καὶ τοὺς ὅρους ὑπερτρέχον παντὸς, οἶμαι, τοῦ πεποιημένου τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὸ ζωογονείν δύνασθαι τοὺς νεκρούς. Εφη δὲ οὕτως· « Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παρά βασις. Διὰ τοῦτο ἐκ πίστεως, ἵνα κατὰ χάριν εἰς τὸ εἶναι βεβαίαν τὴν ἐπαγγελίαν παντὶ τῷ σπέρματι, οὐ τῷ ἐκ τοῦ νόμου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐκ πίστεως Αβραάμ, ὃς ἐστι πατὴρ πάντων ἡμῶν, καθὼς γέγραπται, ὅτι « Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τοὺς νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα. » Ιθε Β δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐπ' αὐτὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ δόξαν. Ηκιστα μὲν γὰρ ἐν μείοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, ίσο- μέτροις δὲ μᾶλλον ταῖς ἐνεργείαις κατεστεμμένον κατόψει δὴ πάλιν. Ὁ αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ἔφη Παῦλος· • Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται. » Ζωή γάρ ἐστιν, οὐχ έτεροίως ἔχων ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἡ ὥσπερ ἂν εἴη καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Διεπύθου γάρ που λέγοντος αὐτοῦ· ε Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλε: ζωοποιεῖ. » Τοιγάρτοι τὸ θεοπρεπές εἰς ἐνέρ γειαν μήνυσιν ἐναργῆ τῆς ἑαυτοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης ἐποιεῖτο, λέγων· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύετε. Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούτων, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἠξίου γνωρίζεσθαι ; Ως εἴπερ τῳ φαίνοιτο προσόν το ἐσουργείν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ἐσοκλεής πάντως που, καὶ ἕτερον οὐδὲν εἴη ἂν, ἢ Θεός. "Αγει γάρ, οἶμαι, πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ὁ λόγος. Β. Εοικεν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη δεῖν τοῖς ἴσοις ἀπαραλ λάκτως ἐπαυχεῖν κατορθώμασι, μὴ οὐχὶ τῆς ἴσης μεταποιούμενος δόξης. Α. Ἱεροῦ δὲ ἡμῖν ἐπιφωνοῦντος Γράμματος • Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο πόθεν ἂν ᾠήθης αὐτὸς, τὴν τῶν θείων ἡμῖν χαρισμά- των πράττεσθαι διανομήν: Β. Ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δηλονότι. Α. Καὶ μὴν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐπ' ἐξουσίας ἐδίδου τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων εὐσθένειαν ὁ Χριστός, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων ὑπερτεροῦν, καὶ αὐτοῦ δύνασθαι καταθλεῖν θανάτου διεκελεύετο, θεοπρεπέστατα λέγων· « Ασθε νοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, νεκρούς ἐγείρετε, δαιμόνια εκβάλλετε. » Διωμολόγηκέ τε καὶ μέλα σαφῶς ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Ἰωάννης λέγων· • Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἑλά- σε ιν. 15-17. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A creatæ præslare facile quæ ipsa et sola domina- trix universi natura perfecerit? B. Nulli. A. Recte dixisti. Sanctissimus ergo Paulus mor- tuos excitandi potestatem, veluti rein supernatura- lem, et eximiam, et cujusvis creaturæ fiues trans- cendentem, tribuit Deo ac Patri. Sic autem infit : • Ubi enim non est lex, nec prevaricatio. Idco ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahæ, qui pater est omnium nostrum, sicut scriptum, est, quia • Patrein multa- rum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ea quæ non sunt tanquam ea quae sunt *. » Jam ergo ad ipsam C D Rom. Cor. xv. 22. Joan. v, 21. es Matth. x, 8. vs Joan. 1, 16. PATROL, Ga. LXXV. quoque Filii gloriam progredere. Rursus enim eum videbis nequaquam Patre inferiorem, sed æquali operandi vi prælitumn. Ipse enim Paulus nobis ita dixit : Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur *7. › Vita enim est, nec secus se habet in se quam ipse Pa- ter. Audisti enim ipsum alicubi dicentem : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat 68. » Itaque divinam in 88., operando vim argumentum evidens suæ naturæ et gloriæ faciebat, dicens : « Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, etsi mihi non vultis credere, operibus credite 89. Numquid enim per hæc innotescere voluit se esse Deum secundum naturam ? Si quis enim æquali cum Deo operandi vi polleat, æquali utique gloria præditus erit, nec aliud erit quam Dells. Eo enim nos ratio ducit, opinor. B. Ita est. Non enim gloriandum putassel æqua- libus operibus, nisi æqualem sibi gloriam vindi- carel. A. Cum autem Scriptura sacra nobis inclamet : • Omne datumn optimum, et omne donum perfe- clum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudi- mis obumbratio ",, undenam ipse putaveris illam nobis divinarum gratiarum largitionem Geri ? B. Ex Deo Patre nimirum. A. Atqui sanctis apostolis Christus vim ac po- testatem dedit in spiritus impuros, ita ut illos ejicerent, et omnem morbuin sanarent, et omnem infirmitatem in populo”. Et quod his præstantius est, ipsam mortem expugnare jussit, auctoritate maxime divina dicens : « Infirmos curate, lepro- sos mundate, mortuos suscitate, damones eji- cite ". » Quinetiam divinus noster Joannes con- fessus est clare admodum, dicens : « Quia de ple- »itudine ejus nos omnes accepimus ”. › Datum * Joan. x, 37, 58.” Jac. 1, 17. Matth. 1x, 75.

μένων εἰς ὑπαρξιν τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι καὶ διαπε- ραίνειν εὐκόλως, ἅπερ ἂν αὐτὴ καὶ μόνη κατομ- θώσειεν ἤ γε τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις ; Β. Οὐδεν!. Α. Ορθῶς ἔφης. Ανάπτει δή οὖν ὁ ἱερώτατος Παῦλος, ὡς ὑπερφυὲς καὶ ἐξαίρετον, καὶ τοὺς ὅρους ὑπερτρέχον παντὸς, οἶμαι, τοῦ πεποιημένου τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὸ ζωογονείν δύνασθαι τοὺς νεκρούς. Εφη δὲ οὕτως· « Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παρά βασις. Διὰ τοῦτο ἐκ πίστεως, ἵνα κατὰ χάριν εἰς τὸ εἶναι βεβαίαν τὴν ἐπαγγελίαν παντὶ τῷ σπέρματι, οὐ τῷ ἐκ τοῦ νόμου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐκ πίστεως Αβραάμ, ὃς ἐστι πατὴρ πάντων ἡμῶν, καθὼς γέγραπται, ὅτι « Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τοὺς νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα. » Ιθε Β δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐπ' αὐτὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ δόξαν. Ηκιστα μὲν γὰρ ἐν μείοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, ίσο- μέτροις δὲ μᾶλλον ταῖς ἐνεργείαις κατεστεμμένον κατόψει δὴ πάλιν. Ὁ αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ἔφη Παῦλος· • Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται. » Ζωή γάρ ἐστιν, οὐχ έτεροίως ἔχων ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἡ ὥσπερ ἂν εἴη καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Διεπύθου γάρ που λέγοντος αὐτοῦ· ε Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλε: ζωοποιεῖ. » Τοιγάρτοι τὸ θεοπρεπές εἰς ἐνέρ γειαν μήνυσιν ἐναργῆ τῆς ἑαυτοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης ἐποιεῖτο, λέγων· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύετε. Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούτων, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἠξίου γνωρίζεσθαι ; Ως εἴπερ τῳ φαίνοιτο προσόν το ἐσουργείν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ἐσοκλεής πάντως που, καὶ ἕτερον οὐδὲν εἴη ἂν, ἢ Θεός. "Αγει γάρ, οἶμαι, πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ὁ λόγος. Β. Εοικεν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη δεῖν τοῖς ἴσοις ἀπαραλ λάκτως ἐπαυχεῖν κατορθώμασι, μὴ οὐχὶ τῆς ἴσης μεταποιούμενος δόξης. Α. Ἱεροῦ δὲ ἡμῖν ἐπιφωνοῦντος Γράμματος • Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο πόθεν ἂν ᾠήθης αὐτὸς, τὴν τῶν θείων ἡμῖν χαρισμά- των πράττεσθαι διανομήν: Β. Ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δηλονότι. Α. Καὶ μὴν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐπ' ἐξουσίας ἐδίδου τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων εὐσθένειαν ὁ Χριστός, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων ὑπερτεροῦν, καὶ αὐτοῦ δύνασθαι καταθλεῖν θανάτου διεκελεύετο, θεοπρεπέστατα λέγων· « Ασθε νοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, νεκρούς ἐγείρετε, δαιμόνια εκβάλλετε. » Διωμολόγηκέ τε καὶ μέλα σαφῶς ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Ἰωάννης λέγων· • Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἑλά- σε ιν. 15-17. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A creatæ præslare facile quæ ipsa et sola domina- trix universi natura perfecerit? B. Nulli. A. Recte dixisti. Sanctissimus ergo Paulus mor- tuos excitandi potestatem, veluti rein supernatura- lem, et eximiam, et cujusvis creaturæ fiues trans- cendentem, tribuit Deo ac Patri. Sic autem infit : • Ubi enim non est lex, nec prevaricatio. Idco ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahæ, qui pater est omnium nostrum, sicut scriptum, est, quia • Patrein multa- rum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ea quæ non sunt tanquam ea quae sunt *. » Jam ergo ad ipsam C D Rom. Cor. xv. 22. Joan. v, 21. es Matth. x, 8. vs Joan. 1, 16. PATROL, Ga. LXXV. quoque Filii gloriam progredere. Rursus enim eum videbis nequaquam Patre inferiorem, sed æquali operandi vi prælitumn. Ipse enim Paulus nobis ita dixit : Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur *7. › Vita enim est, nec secus se habet in se quam ipse Pa- ter. Audisti enim ipsum alicubi dicentem : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat 68. » Itaque divinam in 88., operando vim argumentum evidens suæ naturæ et gloriæ faciebat, dicens : « Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, etsi mihi non vultis credere, operibus credite 89. Numquid enim per hæc innotescere voluit se esse Deum secundum naturam ? Si quis enim æquali cum Deo operandi vi polleat, æquali utique gloria præditus erit, nec aliud erit quam Dells. Eo enim nos ratio ducit, opinor. B. Ita est. Non enim gloriandum putassel æqua- libus operibus, nisi æqualem sibi gloriam vindi- carel. A. Cum autem Scriptura sacra nobis inclamet : • Omne datumn optimum, et omne donum perfe- clum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudi- mis obumbratio ",, undenam ipse putaveris illam nobis divinarum gratiarum largitionem Geri ? B. Ex Deo Patre nimirum. A. Atqui sanctis apostolis Christus vim ac po- testatem dedit in spiritus impuros, ita ut illos ejicerent, et omnem morbuin sanarent, et omnem infirmitatem in populo”. Et quod his præstantius est, ipsam mortem expugnare jussit, auctoritate maxime divina dicens : « Infirmos curate, lepro- sos mundate, mortuos suscitate, damones eji- cite ". » Quinetiam divinus noster Joannes con- fessus est clare admodum, dicens : « Quia de ple- »itudine ejus nos omnes accepimus ”. › Datum * Joan. x, 37, 58.” Jac. 1, 17. Matth. 1x, 75.

μένων εἰς ὑπαρξιν τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι καὶ διαπε- ραίνειν εὐκόλως, ἅπερ ἂν αὐτὴ καὶ μόνη κατομ- θώσειεν ἤ γε τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις ; Β. Οὐδεν!. Α. Ορθῶς ἔφης. Ανάπτει δή οὖν ὁ ἱερώτατος Παῦλος, ὡς ὑπερφυὲς καὶ ἐξαίρετον, καὶ τοὺς ὅρους ὑπερτρέχον παντὸς, οἶμαι, τοῦ πεποιημένου τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, τὸ ζωογονείν δύνασθαι τοὺς νεκρούς. Εφη δὲ οὕτως· « Οὗ δὲ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παρά βασις. Διὰ τοῦτο ἐκ πίστεως, ἵνα κατὰ χάριν εἰς τὸ εἶναι βεβαίαν τὴν ἐπαγγελίαν παντὶ τῷ σπέρματι, οὐ τῷ ἐκ τοῦ νόμου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐκ πίστεως Αβραάμ, ὃς ἐστι πατὴρ πάντων ἡμῶν, καθὼς γέγραπται, ὅτι « Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τέθεικά σε, κατέναντι οὗ ἐπίστευσε Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τοὺς νεκρούς, καὶ καλοῦντος τὰ μὴ ὄντα ὡς ὄντα. » Ιθε Β δὴ οὖν, εἰ δοκεῖ, καὶ ἐπ' αὐτὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ δόξαν. Ηκιστα μὲν γὰρ ἐν μείοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, ίσο- μέτροις δὲ μᾶλλον ταῖς ἐνεργείαις κατεστεμμένον κατόψει δὴ πάλιν. Ὁ αὐτὸς γὰρ ἡμῖν ἔφη Παῦλος· • Ωσπερ γὰρ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθήσονται. » Ζωή γάρ ἐστιν, οὐχ έτεροίως ἔχων ἔν γε τοῖς καθ' ἑαυτὸν, ἡ ὥσπερ ἂν εἴη καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Διεπύθου γάρ που λέγοντος αὐτοῦ· ε Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλε: ζωοποιεῖ. » Τοιγάρτοι τὸ θεοπρεπές εἰς ἐνέρ γειαν μήνυσιν ἐναργῆ τῆς ἑαυτοῦ φύσεώς τε καὶ δόξης ἐποιεῖτο, λέγων· «Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι· εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις πιστεύετε. Η γὰρ οὐχὶ διὰ τούτων, ὅτι Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ἠξίου γνωρίζεσθαι ; Ως εἴπερ τῳ φαίνοιτο προσόν το ἐσουργείν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ἐσοκλεής πάντως που, καὶ ἕτερον οὐδὲν εἴη ἂν, ἢ Θεός. "Αγει γάρ, οἶμαι, πρὸς τοῦτο ἡμᾶς ὁ λόγος. Β. Εοικεν. Οὐ γὰρ ἂν ᾠήθη δεῖν τοῖς ἴσοις ἀπαραλ λάκτως ἐπαυχεῖν κατορθώμασι, μὴ οὐχὶ τῆς ἴσης μεταποιούμενος δόξης. Α. Ἱεροῦ δὲ ἡμῖν ἐπιφωνοῦντος Γράμματος • Πάσα δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, παρ' ᾧ οὐκ ἔστι παραλλαγή, ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα, ο πόθεν ἂν ᾠήθης αὐτὸς, τὴν τῶν θείων ἡμῖν χαρισμά- των πράττεσθαι διανομήν: Β. Ἐκ Θεοῦ Πατρὸς δηλονότι. Α. Καὶ μὴν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἐπ' ἐξουσίας ἐδίδου τὴν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων εὐσθένειαν ὁ Χριστός, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ. Καὶ τὸ ἔτι τούτων ὑπερτεροῦν, καὶ αὐτοῦ δύνασθαι καταθλεῖν θανάτου διεκελεύετο, θεοπρεπέστατα λέγων· « Ασθε νοῦντας θεραπεύετε, λεπρούς καθαρίζετε, νεκρούς ἐγείρετε, δαιμόνια εκβάλλετε. » Διωμολόγηκέ τε καὶ μέλα σαφῶς ὁ θεσπέσιος ἡμῖν Ἰωάννης λέγων· • Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἡμεῖς ἑλά- σε ιν. 15-17. DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A creatæ præslare facile quæ ipsa et sola domina- trix universi natura perfecerit? B. Nulli. A. Recte dixisti. Sanctissimus ergo Paulus mor- tuos excitandi potestatem, veluti rein supernatura- lem, et eximiam, et cujusvis creaturæ fiues trans- cendentem, tribuit Deo ac Patri. Sic autem infit : • Ubi enim non est lex, nec prevaricatio. Idco ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahæ, qui pater est omnium nostrum, sicut scriptum, est, quia • Patrein multa- rum gentium posui te, ante Deum, cui credidit, qui vivificat mortuos, et vocal ea quæ non sunt tanquam ea quae sunt *. » Jam ergo ad ipsam C D Rom. Cor. xv. 22. Joan. v, 21. es Matth. x, 8. vs Joan. 1, 16. PATROL, Ga. LXXV. quoque Filii gloriam progredere. Rursus enim eum videbis nequaquam Patre inferiorem, sed æquali operandi vi prælitumn. Ipse enim Paulus nobis ita dixit : Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur *7. › Vita enim est, nec secus se habet in se quam ipse Pa- ter. Audisti enim ipsum alicubi dicentem : « Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat 68. » Itaque divinam in 88., operando vim argumentum evidens suæ naturæ et gloriæ faciebat, dicens : « Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi : si autem facio, etsi mihi non vultis credere, operibus credite 89. Numquid enim per hæc innotescere voluit se esse Deum secundum naturam ? Si quis enim æquali cum Deo operandi vi polleat, æquali utique gloria præditus erit, nec aliud erit quam Dells. Eo enim nos ratio ducit, opinor. B. Ita est. Non enim gloriandum putassel æqua- libus operibus, nisi æqualem sibi gloriam vindi- carel. A. Cum autem Scriptura sacra nobis inclamet : • Omne datumn optimum, et omne donum perfe- clum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudi- mis obumbratio ",, undenam ipse putaveris illam nobis divinarum gratiarum largitionem Geri ? B. Ex Deo Patre nimirum. A. Atqui sanctis apostolis Christus vim ac po- testatem dedit in spiritus impuros, ita ut illos ejicerent, et omnem morbuin sanarent, et omnem infirmitatem in populo”. Et quod his præstantius est, ipsam mortem expugnare jussit, auctoritate maxime divina dicens : « Infirmos curate, lepro- sos mundate, mortuos suscitate, damones eji- cite ". » Quinetiam divinus noster Joannes con- fessus est clare admodum, dicens : « Quia de ple- »itudine ejus nos omnes accepimus ”. › Datum * Joan. x, 37, 58.” Jac. 1, 17. Matth. 1x, 75.

6ομεν. » Δόσις δὲ ἀγαθὴ καὶ δώρημα τέλειον, εἴτ ἂν Β η ἕτερόν τι, κατά γε τὸ αὐτῷ σοι δοκοῦν, πλὴν ὅτι των τὸ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Αθρει δὴ οὖν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν, ὦ φιλότης, ἐξ ιδίου πληρώματος προϊέντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἀναποβλήτως ἐμπεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Επειδὴ γὰρ ἀνεβίω κατα- λύσας τὴν φθοράν, καὶ τοῖς τοῦ θανάτου δεσμοῖς ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἀνακομίζων ἡμᾶς εἰς ἁγιασμόν, καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως κάλλος καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τοῖς ἀποστόλοις ἐντιθεὶς, ἐνεφύ σησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῶν λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Αλλ᾽ εἴπερ ἐστὶν ἄνωθέν τε καὶ παρὰ Πατρὸς πᾶν δώρημα τέλειον, ἐνεργεῖ δὲ τὴν τούτων διανομὴν οὐ διακονικῶς ὁ Υἱός, ἐν ἐξουσία δὲ μᾶλλον τῇ θεοπρεπεί, κατὰ τίνα δὴ ἄρα λοιπόν αφεστήξει τρόπον τοῦ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν τοῦ ὅπερ ἐστὶν ἡ γεννήσας αὐτόν, ἀληθινὸς δηλονότι Θεὸς, καὶ οὐ νόθαις τισὶ καθάπερ ἐν πίνακι καταχε- χρωσμένος τιμαῖς, Β. Κατ' οὐδένα, καθάπερ εγώμαι. Α. Ὁ δὲ δὴ τῆς πίστεως λόγος, οὐκ ἂν διαρκέται πρὸς ἔνδειξιν τὴν τελεωτάτην τοῦ κατὰ φύσιν είναι Θεὸν τὸν Υἱόν ; Β. Πῶς φής ; Α. Ὅτι Χριστῷ πιστεύοντες, πρόσιμον οὕτω Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῷ, καὶ τῆς πολυθέου πλάνης ἀπηλλάγμεθα, τὸ κτίσει λατρεύειν ἐκβεβληκότες, καὶ τῆς ἐπὶ τούτων γραφῆς ἐλευθέραν ποιούμενοι τὴν προσκύνησιν. Καὶ γοῦν τοῖς κεκλημένοις διὰ τῆς πίστεως εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ὁ σοφός γράφει Παῦλος, πῆ μὲν ὅτι, « Διὸ μνημονεύετε ὑμεῖς, τὰ ἔθνη ἐν σαρκί, οι λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγομένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρίς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμένοι τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκών τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. » Καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησίν· . ᾿Αλλὰ τότε μὲν οὐκ εἰδότες Θεὸν, ἐδουλεύσατε τοῖς φύσες μὴ οὖσι θεοῖς, νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέν τες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ στοιχεῖα οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε ; : Αθεοι δὲ εἶπερ ἦσαν οἱ δίχα Χριστοῦ, καὶ Θεὸν ἐπεγνώκασι λοιπὸν διὰ τοῦ προσήκεσθαι τὴν πίστιν, καὶ συγκατανεῦσαι λέγοντι τῷ Υἱῷ· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, ὅτι πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ο πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο Θεὸς, οὗ ταῖς καταπλάστοις καὶ ἔξωθεν εὐφημίαις πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἀγγέλων τιμώ μενος, ἀλλ' οὐσιωδῶς εἶναι πεπιστευμένος, ὅπερ ἐστὶν, ἀληθῶς Θεὸς δηλονότι, καὶ ἐκ Θεοῦ, κατά φύσιν; Τί γάρ, είπέ μοι, δοίης ἂν ἐννενοηκέναι τὸν Παῦλον, γεγραφότα περὶ αὐτοῦ καὶ λέγοντα· « Ότι Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ, κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ, μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα αὐτῶν, καὶ θέμενος ἐν ἡμῖν τὸν λόγον τῆς καταλλαγῆς. Ὑπὲ, » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem optimum et domum perfectum, aliudne quid- A dam erit, tuo judicio, quam Spiritus sancti parti- cipatio ? B. Nequaquam. A. Animadverte ergo vel hinc, Filium de sua plenitudine fundere suum sanctum et inseparabili- ter innatum Spiritum, per quem omne datuin op- timum”. Cum enim, corruptione destructa et mor- tis vinculis valere jussis, revixisset, ad sanctifica- Lionem nos reducens, et pristinum naturæ decus apostolis tanquam primitiis generis indens, insuf- favit in faciem illoruin, dicens: Accipite Spiri- • tum sanctum ”. At si desursum est, atque a Patre donum omne perfectum, idque largitur Filius non ministratorio modo, sed cum potestate potius Beo convenienti, quonam demum pacto desinet esse secundum naturam id quod est Genitor ipsius, verus nempe Deus, ac non adulterinis quibusdam velut in tabula fucatus honoribus. B. Nulo, ut opiner, modo. A. Ratio porro fidei nonne sufficiet ad perfectis- sime demonstrandum Filium esse Deuin secundum naturam ? B. Qui tu ais? C A. Quod Christo credentes ad Deum naturalem et verum hoc pacto accedimus, et cultu nur muf- tiplicium deorum liberati sumus, adoratione crea- turæ relicta, eoque crimine soluti. Et certe vocatis per gratiam ad veritatis agnitionem sapiens scribit Paulus, alicubi quidem : ‹ Propter quod memores estote, vos gentes in carne, qui dicimini præpu- tium ab ea quæ dicitur circumcisio in carne, ma- nufacta, quod eratis illo in tenpore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testa- mentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in mundo "., Et alibi rursus inquit : • Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis qui na- tura non sunt dii serviebatis : nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quo- mo:to convertimini iterum ad infirma et egena elementa quibus denuo servire vultis ?, Si au- tem Dei expertes erant qui sine Christo erant, et Deum tandem agnoverunt fidem amplexali, et as- sensi Filio dicenti: « Qui credit in Filium, non judicatur, quia credidit in nomine unigeniti Filii Dei "; » quomodo non intelligetur esse Deus, qni non Actitiis et externis laudibus a hobis ipsis et angelis ornatur, sed substantialiter exsistit id quod est, vere Deus nimirum et ex Deo secundum natu- ram? Quid enim, obsecro, concedes Paulum sen – sisse, cum se ipso scribit, et ait : c Quoniam qui- dem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans flis delicta ipsorum, et posuit in 19- bis verbum reconciliationis. Pro Christo ergo Logatione fungimur, tanquam Deo exhortante per * Ephes. 11, 11, 12. » Jac. 1, 17. » Joan. xx, 22. Galat. IV, 8, 9. " Joan. 111, 18.

6ομεν. » Δόσις δὲ ἀγαθὴ καὶ δώρημα τέλειον, εἴτ ἂν Β η ἕτερόν τι, κατά γε τὸ αὐτῷ σοι δοκοῦν, πλὴν ὅτι των τὸ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Αθρει δὴ οὖν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν, ὦ φιλότης, ἐξ ιδίου πληρώματος προϊέντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἀναποβλήτως ἐμπεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Επειδὴ γὰρ ἀνεβίω κατα- λύσας τὴν φθοράν, καὶ τοῖς τοῦ θανάτου δεσμοῖς ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἀνακομίζων ἡμᾶς εἰς ἁγιασμόν, καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως κάλλος καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τοῖς ἀποστόλοις ἐντιθεὶς, ἐνεφύ σησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῶν λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Αλλ᾽ εἴπερ ἐστὶν ἄνωθέν τε καὶ παρὰ Πατρὸς πᾶν δώρημα τέλειον, ἐνεργεῖ δὲ τὴν τούτων διανομὴν οὐ διακονικῶς ὁ Υἱός, ἐν ἐξουσία δὲ μᾶλλον τῇ θεοπρεπεί, κατὰ τίνα δὴ ἄρα λοιπόν αφεστήξει τρόπον τοῦ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν τοῦ ὅπερ ἐστὶν ἡ γεννήσας αὐτόν, ἀληθινὸς δηλονότι Θεὸς, καὶ οὐ νόθαις τισὶ καθάπερ ἐν πίνακι καταχε- χρωσμένος τιμαῖς, Β. Κατ' οὐδένα, καθάπερ εγώμαι. Α. Ὁ δὲ δὴ τῆς πίστεως λόγος, οὐκ ἂν διαρκέται πρὸς ἔνδειξιν τὴν τελεωτάτην τοῦ κατὰ φύσιν είναι Θεὸν τὸν Υἱόν ; Β. Πῶς φής ; Α. Ὅτι Χριστῷ πιστεύοντες, πρόσιμον οὕτω Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῷ, καὶ τῆς πολυθέου πλάνης ἀπηλλάγμεθα, τὸ κτίσει λατρεύειν ἐκβεβληκότες, καὶ τῆς ἐπὶ τούτων γραφῆς ἐλευθέραν ποιούμενοι τὴν προσκύνησιν. Καὶ γοῦν τοῖς κεκλημένοις διὰ τῆς πίστεως εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ὁ σοφός γράφει Παῦλος, πῆ μὲν ὅτι, « Διὸ μνημονεύετε ὑμεῖς, τὰ ἔθνη ἐν σαρκί, οι λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγομένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρίς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμένοι τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκών τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. » Καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησίν· . ᾿Αλλὰ τότε μὲν οὐκ εἰδότες Θεὸν, ἐδουλεύσατε τοῖς φύσες μὴ οὖσι θεοῖς, νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέν τες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ στοιχεῖα οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε ; : Αθεοι δὲ εἶπερ ἦσαν οἱ δίχα Χριστοῦ, καὶ Θεὸν ἐπεγνώκασι λοιπὸν διὰ τοῦ προσήκεσθαι τὴν πίστιν, καὶ συγκατανεῦσαι λέγοντι τῷ Υἱῷ· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, ὅτι πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ο πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο Θεὸς, οὗ ταῖς καταπλάστοις καὶ ἔξωθεν εὐφημίαις πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἀγγέλων τιμώ μενος, ἀλλ' οὐσιωδῶς εἶναι πεπιστευμένος, ὅπερ ἐστὶν, ἀληθῶς Θεὸς δηλονότι, καὶ ἐκ Θεοῦ, κατά φύσιν; Τί γάρ, είπέ μοι, δοίης ἂν ἐννενοηκέναι τὸν Παῦλον, γεγραφότα περὶ αὐτοῦ καὶ λέγοντα· « Ότι Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ, κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ, μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα αὐτῶν, καὶ θέμενος ἐν ἡμῖν τὸν λόγον τῆς καταλλαγῆς. Ὑπὲ, » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem optimum et domum perfectum, aliudne quid- A dam erit, tuo judicio, quam Spiritus sancti parti- cipatio ? B. Nequaquam. A. Animadverte ergo vel hinc, Filium de sua plenitudine fundere suum sanctum et inseparabili- ter innatum Spiritum, per quem omne datuin op- timum”. Cum enim, corruptione destructa et mor- tis vinculis valere jussis, revixisset, ad sanctifica- Lionem nos reducens, et pristinum naturæ decus apostolis tanquam primitiis generis indens, insuf- favit in faciem illoruin, dicens: Accipite Spiri- • tum sanctum ”. At si desursum est, atque a Patre donum omne perfectum, idque largitur Filius non ministratorio modo, sed cum potestate potius Beo convenienti, quonam demum pacto desinet esse secundum naturam id quod est Genitor ipsius, verus nempe Deus, ac non adulterinis quibusdam velut in tabula fucatus honoribus. B. Nulo, ut opiner, modo. A. Ratio porro fidei nonne sufficiet ad perfectis- sime demonstrandum Filium esse Deuin secundum naturam ? B. Qui tu ais? C A. Quod Christo credentes ad Deum naturalem et verum hoc pacto accedimus, et cultu nur muf- tiplicium deorum liberati sumus, adoratione crea- turæ relicta, eoque crimine soluti. Et certe vocatis per gratiam ad veritatis agnitionem sapiens scribit Paulus, alicubi quidem : ‹ Propter quod memores estote, vos gentes in carne, qui dicimini præpu- tium ab ea quæ dicitur circumcisio in carne, ma- nufacta, quod eratis illo in tenpore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testa- mentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in mundo "., Et alibi rursus inquit : • Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis qui na- tura non sunt dii serviebatis : nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quo- mo:to convertimini iterum ad infirma et egena elementa quibus denuo servire vultis ?, Si au- tem Dei expertes erant qui sine Christo erant, et Deum tandem agnoverunt fidem amplexali, et as- sensi Filio dicenti: « Qui credit in Filium, non judicatur, quia credidit in nomine unigeniti Filii Dei "; » quomodo non intelligetur esse Deus, qni non Actitiis et externis laudibus a hobis ipsis et angelis ornatur, sed substantialiter exsistit id quod est, vere Deus nimirum et ex Deo secundum natu- ram? Quid enim, obsecro, concedes Paulum sen – sisse, cum se ipso scribit, et ait : c Quoniam qui- dem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans flis delicta ipsorum, et posuit in 19- bis verbum reconciliationis. Pro Christo ergo Logatione fungimur, tanquam Deo exhortante per * Ephes. 11, 11, 12. » Jac. 1, 17. » Joan. xx, 22. Galat. IV, 8, 9. " Joan. 111, 18.

6ομεν. » Δόσις δὲ ἀγαθὴ καὶ δώρημα τέλειον, εἴτ ἂν Β η ἕτερόν τι, κατά γε τὸ αὐτῷ σοι δοκοῦν, πλὴν ὅτι των τὸ μεταλαχεῖν ἁγίου Πνεύματος ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Αθρει δὴ οὖν καὶ διὰ τούτων ἡμῖν, ὦ φιλότης, ἐξ ιδίου πληρώματος προϊέντα τὸν Υἱὸν τὸ ἴδιον αὐτοῦ καὶ ἀναποβλήτως ἐμπεφυκός ἅγιον Πνεῦμα, δι' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθή. Επειδὴ γὰρ ἀνεβίω κατα- λύσας τὴν φθοράν, καὶ τοῖς τοῦ θανάτου δεσμοῖς ἐῤῥῶσθαι φράσας, ἀνακομίζων ἡμᾶς εἰς ἁγιασμόν, καὶ τὸ ἀρχαῖον τῆς φύσεως κάλλος καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους τοῖς ἀποστόλοις ἐντιθεὶς, ἐνεφύ σησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῶν λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. » Αλλ᾽ εἴπερ ἐστὶν ἄνωθέν τε καὶ παρὰ Πατρὸς πᾶν δώρημα τέλειον, ἐνεργεῖ δὲ τὴν τούτων διανομὴν οὐ διακονικῶς ὁ Υἱός, ἐν ἐξουσία δὲ μᾶλλον τῇ θεοπρεπεί, κατὰ τίνα δὴ ἄρα λοιπόν αφεστήξει τρόπον τοῦ μὴ εἶναι κατὰ φύσιν τοῦ ὅπερ ἐστὶν ἡ γεννήσας αὐτόν, ἀληθινὸς δηλονότι Θεὸς, καὶ οὐ νόθαις τισὶ καθάπερ ἐν πίνακι καταχε- χρωσμένος τιμαῖς, Β. Κατ' οὐδένα, καθάπερ εγώμαι. Α. Ὁ δὲ δὴ τῆς πίστεως λόγος, οὐκ ἂν διαρκέται πρὸς ἔνδειξιν τὴν τελεωτάτην τοῦ κατὰ φύσιν είναι Θεὸν τὸν Υἱόν ; Β. Πῶς φής ; Α. Ὅτι Χριστῷ πιστεύοντες, πρόσιμον οὕτω Θεῷ τῷ κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινῷ, καὶ τῆς πολυθέου πλάνης ἀπηλλάγμεθα, τὸ κτίσει λατρεύειν ἐκβεβληκότες, καὶ τῆς ἐπὶ τούτων γραφῆς ἐλευθέραν ποιούμενοι τὴν προσκύνησιν. Καὶ γοῦν τοῖς κεκλημένοις διὰ τῆς πίστεως εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ὁ σοφός γράφει Παῦλος, πῆ μὲν ὅτι, « Διὸ μνημονεύετε ὑμεῖς, τὰ ἔθνη ἐν σαρκί, οι λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγομένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρίς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμένοι τῆς ἐλπίδος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθηκών τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσμῳ. » Καὶ ἑτέρωθι δὲ πάλιν φησίν· . ᾿Αλλὰ τότε μὲν οὐκ εἰδότες Θεὸν, ἐδουλεύσατε τοῖς φύσες μὴ οὖσι θεοῖς, νυνὶ δὲ γνόντες Θεόν, μᾶλλον δὲ γνωσθέν τες ὑπὸ Θεοῦ, πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ στοιχεῖα οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε ; : Αθεοι δὲ εἶπερ ἦσαν οἱ δίχα Χριστοῦ, καὶ Θεὸν ἐπεγνώκασι λοιπὸν διὰ τοῦ προσήκεσθαι τὴν πίστιν, καὶ συγκατανεῦσαι λέγοντι τῷ Υἱῷ· «Ο πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν οὐ κρίνεται, ὅτι πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ο πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο Θεὸς, οὗ ταῖς καταπλάστοις καὶ ἔξωθεν εὐφημίαις πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ ἀγγέλων τιμώ μενος, ἀλλ' οὐσιωδῶς εἶναι πεπιστευμένος, ὅπερ ἐστὶν, ἀληθῶς Θεὸς δηλονότι, καὶ ἐκ Θεοῦ, κατά φύσιν; Τί γάρ, είπέ μοι, δοίης ἂν ἐννενοηκέναι τὸν Παῦλον, γεγραφότα περὶ αὐτοῦ καὶ λέγοντα· « Ότι Θεὸς ἦν ἐν Χριστῷ, κόσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ, μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα αὐτῶν, καὶ θέμενος ἐν ἡμῖν τὸν λόγον τῆς καταλλαγῆς. Ὑπὲ, » S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. autem optimum et domum perfectum, aliudne quid- A dam erit, tuo judicio, quam Spiritus sancti parti- cipatio ? B. Nequaquam. A. Animadverte ergo vel hinc, Filium de sua plenitudine fundere suum sanctum et inseparabili- ter innatum Spiritum, per quem omne datuin op- timum”. Cum enim, corruptione destructa et mor- tis vinculis valere jussis, revixisset, ad sanctifica- Lionem nos reducens, et pristinum naturæ decus apostolis tanquam primitiis generis indens, insuf- favit in faciem illoruin, dicens: Accipite Spiri- • tum sanctum ”. At si desursum est, atque a Patre donum omne perfectum, idque largitur Filius non ministratorio modo, sed cum potestate potius Beo convenienti, quonam demum pacto desinet esse secundum naturam id quod est Genitor ipsius, verus nempe Deus, ac non adulterinis quibusdam velut in tabula fucatus honoribus. B. Nulo, ut opiner, modo. A. Ratio porro fidei nonne sufficiet ad perfectis- sime demonstrandum Filium esse Deuin secundum naturam ? B. Qui tu ais? C A. Quod Christo credentes ad Deum naturalem et verum hoc pacto accedimus, et cultu nur muf- tiplicium deorum liberati sumus, adoratione crea- turæ relicta, eoque crimine soluti. Et certe vocatis per gratiam ad veritatis agnitionem sapiens scribit Paulus, alicubi quidem : ‹ Propter quod memores estote, vos gentes in carne, qui dicimini præpu- tium ab ea quæ dicitur circumcisio in carne, ma- nufacta, quod eratis illo in tenpore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testa- mentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in mundo "., Et alibi rursus inquit : • Sed tunc quidem ignorantes Deum, iis qui na- tura non sunt dii serviebatis : nunc autem cum cognoveritis Deum, imo cogniti sitis a Deo, quo- mo:to convertimini iterum ad infirma et egena elementa quibus denuo servire vultis ?, Si au- tem Dei expertes erant qui sine Christo erant, et Deum tandem agnoverunt fidem amplexali, et as- sensi Filio dicenti: « Qui credit in Filium, non judicatur, quia credidit in nomine unigeniti Filii Dei "; » quomodo non intelligetur esse Deus, qni non Actitiis et externis laudibus a hobis ipsis et angelis ornatur, sed substantialiter exsistit id quod est, vere Deus nimirum et ex Deo secundum natu- ram? Quid enim, obsecro, concedes Paulum sen – sisse, cum se ipso scribit, et ait : c Quoniam qui- dem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, non reputans flis delicta ipsorum, et posuit in 19- bis verbum reconciliationis. Pro Christo ergo Logatione fungimur, tanquam Deo exhortante per * Ephes. 11, 11, 12. » Jac. 1, 17. » Joan. xx, 22. Galat. IV, 8, 9. " Joan. 111, 18.

Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακα- Α λοῦντος δι' ἡμῶν, δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ· καταλλά γητε τῷ Θεῷ. » Οτε τοίνυν εἰ Χριστῷ τις ἴοι πρὸς καταλλαγήν, Θεῷ καταλλάσσεται, καὶ ἐν Χριστῷ τὴν σύμβασιν κόσμος έχει πρός Θεόν· ἆρ᾽ οὐκ ἂν γελῷτο, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸ δεῖν οἴεσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀπολισθεῖν, τὸν ἐξ αὐτοῦ φύντα τε καὶ ἐν αὐτῷ Λόγον ; Β. Παντελῶς. Δ. Τὸ δὲ δὴ χρῆναι κατάρχειν τῶν ὅλων, καὶ τὸ ἐκπρεπὲς ἐν ὑπεροχῇ κατὰ παντὸς τοῦ πεποιημένου καὶ κεκλημένου πρὸς γένεσιν, ἀναθείης ἂν ὅτῳ μάλιστα τῶν ὄντων, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτης λογισμού τοῦ καθήκοντος ; Β. Θεῷ δηλονότι. Ψάλλει γάρ που Δαβίδ· Οτι τὰ σύμπαντα δοῦλα σά. Καὶ μὴν ὅτι· « Δεῦτε, προσ κυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ, ὅτι αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς. Ἡμεῖς δὲ, λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. διαρρήδην ὁ ὑμνούμενος. Μέτεστι δὴ οὖν τῶν πεποιημένων οὐδενὶ τὸ ὡς ἐν ἰδίοις εἶναι τοῖς κτή. μασιν, ήγουν ἑαυτοῦ τὰ ὄντα λέγειν, καὶ σκήπτροις ἰδίοις ὑποφέρειν ἀποτολμᾷν· ἡ εἴπερ ἔλοιτο τοῦτο δρᾷν τῇ τῆς βασιλείας δόξῃ μὴ κατεστεμμένος, οὐκ ἂν ὑπαίτιον εἶναι φήσομεν ἐγκλήματος καὶ γραφῆς; Β. Ωδε έχει. Α. Εἶτα τί μαθὼν ὁ Γιός, οὗ τί που μᾶλλον ἔφη Πατρός, ἑαυτοῦ δὲ πρόβατα τοὺς πεπιστευκότας; : Τὰ γὰρ πρόβατα τὰ ἐμὰ, φησί, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπό- λωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. » Αφίχθαί γε μὴν εἰς τὰ ἴδιά φησιν αὐτὸν ὁ Θεολόγος ἡμῖν Ἰωάννης, ίδια λέγων αὐτοῦ τήν τε ἐπὶ γῆς ἀνθρωπότητα, καὶ πᾶν, οἶμαι, τὸ αποιημένον. Ενεργεῖ δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν Πατρὸς ενέργειαν, οὐχ ὑπεσταλμένως, καὶ τὴν τῆς κυριότητος &ξαν, οὐκ ὀθνείαν ἔχων ὁρᾶται, ποιεῖται δὲ μᾶλλον ἰδίαν τῇδέ τε ἔχειν ἀξιοῖ. Διαλεγόμενος γάρ που τοῖς συνθέουσί τε καὶ ἑπομένοις αὐτῷ μαθηταῖς· Ο μὲν θερισμός, Εφη, πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ολίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν τῶν ἀμώντων ἀνάδειξιν, καίτοι τοῖς τοῦ Πατρὸς θελήμα- σιν ἀναθεὶς, ἑαυτὸν ἀπέφηνεν εὐθὺς τοῦ θερισμού τὴν δεσπότην, τὸ χρῆναι μυσταγωγεῖν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀπονέμων, ὡς ἐξαίρετον. Αὐτοῦ δὲ εἶναι τὴν ἄλω, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης διισχυρίσατο, λέγων (1)· « Οὗ τὸ πτύον, ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν σίτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ. » Καὶ πρός γε τούτοις, αὐτῷ τοὺς πεπιστευκότας ὡς Δεσπότῃ καὶ Θεῷ καταγράφει λέγων ὁ Παῦλος· «Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ, 91. πειν, 6, ³ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Deo”? › Cum ergo reconcilietur aliquis Deo si Christo reconcilietur, cumque mundus in Christo concilietur cum Deo, annon merito ridetur, qui censet a substantia Patris Verbum excidisse, ex ipso genitum et in ipso ? nos : obsecrainus pro Christo, reconciliamiol B D B. Ita prorsus. A. Jam vero universitatis imperium et supra creaturas omnes eminentiam cuinam rei wibues, citra erroris et absurditatis periculum ? B. Deo nempe tribuam. Psallit enim alicubi Da- vid, « Quia omnia serviunt tibi '. . Et præterea : • Venite, adoremus, et procidamus ipsi, quia fecit nos, et non ipsi nos. Nos autem populus pascus ejus, et ores manus ejus '. › A. Enge, obsecro. Deus enim est qui hic palam et aperte prædicatur. Itaque nulli creaturæ licet sibi vindicare, aut res creatas suas dicere, et suo imperio subjicere audere : aut si quis hoc fecerit imperii majestate minime praeditus, numquid eum crimini et culpæ obnoxium dixerimus ? B. ita res est. A. At quid causæ erat cur Filius, credentes, dujas oves dixerit, non Patris? ‹ Oves enim meæ, inquit, vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et se- quuntur me : et ego vitam æternam do cis, et non peribunt in æternum, et son rapiel eas quisquam de manu mea³., Venisse præterea ipsum ait in propria theologus neeter Joannes, propria ejus di- cens, terrenos homines, et omnnem, ut pnte, crea- luram. Operatur autem in nobis quoque Patris apo- rationen, non quidem illo delerius, et dominatio- nis gloriamn habere videtur non diversam, sed eam potius suam facit, ac eo modo vult. Disserens emim alicubi cuin discipulis qui se comitabantur ac quebantur, sic : • Messis quidem multa, inquit, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ‘. › Cæterum messorum designationem etsi ad Patrem referat, seipsum mox messis dominum declaravit, docendi potestatem sanctis apostolis veluti peculiarem sor tem tribuens. Ejus autem esse aream, præterea sapiens Suaunes confirmavit, dicens : « Cujus ven- manu ejus, et permundabit aream sdam, et congregabit triticum in horream suumn., Ad hæc, Paulus ei tanquam Domino ac Deo creden- tes ascribit, dicens : « Qui autem sunt Christi, car- nem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis *. » Et alibi rursus: ‹ Si quis autem Spiritum Christi tilabrum in ** II Cor.v, 19, 20. • Psal. CXVIII, • Psal. Matth, st, 12; Luc. II, 17. * Galat. v, 24. thai aut Loca. EDIT. PATR. 4. Εὖγε, ὦ ἑταῖρε· Θεὸς γὰρ ἡμῖν ἐν γε τουτοισι 7. * Joan. x, 27, 28. * Matth. rx, 57, 38. (1) Ridicule Aubertus_ad verba σοφὸς Ιωάννης... λέγων, adnotat : c Locus hic non Joannis, sed Mat-

Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακα- Α λοῦντος δι' ἡμῶν, δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ· καταλλά γητε τῷ Θεῷ. » Οτε τοίνυν εἰ Χριστῷ τις ἴοι πρὸς καταλλαγήν, Θεῷ καταλλάσσεται, καὶ ἐν Χριστῷ τὴν σύμβασιν κόσμος έχει πρός Θεόν· ἆρ᾽ οὐκ ἂν γελῷτο, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸ δεῖν οἴεσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀπολισθεῖν, τὸν ἐξ αὐτοῦ φύντα τε καὶ ἐν αὐτῷ Λόγον ; Β. Παντελῶς. Δ. Τὸ δὲ δὴ χρῆναι κατάρχειν τῶν ὅλων, καὶ τὸ ἐκπρεπὲς ἐν ὑπεροχῇ κατὰ παντὸς τοῦ πεποιημένου καὶ κεκλημένου πρὸς γένεσιν, ἀναθείης ἂν ὅτῳ μάλιστα τῶν ὄντων, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτης λογισμού τοῦ καθήκοντος ; Β. Θεῷ δηλονότι. Ψάλλει γάρ που Δαβίδ· Οτι τὰ σύμπαντα δοῦλα σά. Καὶ μὴν ὅτι· « Δεῦτε, προσ κυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ, ὅτι αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς. Ἡμεῖς δὲ, λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. διαρρήδην ὁ ὑμνούμενος. Μέτεστι δὴ οὖν τῶν πεποιημένων οὐδενὶ τὸ ὡς ἐν ἰδίοις εἶναι τοῖς κτή. μασιν, ήγουν ἑαυτοῦ τὰ ὄντα λέγειν, καὶ σκήπτροις ἰδίοις ὑποφέρειν ἀποτολμᾷν· ἡ εἴπερ ἔλοιτο τοῦτο δρᾷν τῇ τῆς βασιλείας δόξῃ μὴ κατεστεμμένος, οὐκ ἂν ὑπαίτιον εἶναι φήσομεν ἐγκλήματος καὶ γραφῆς; Β. Ωδε έχει. Α. Εἶτα τί μαθὼν ὁ Γιός, οὗ τί που μᾶλλον ἔφη Πατρός, ἑαυτοῦ δὲ πρόβατα τοὺς πεπιστευκότας; : Τὰ γὰρ πρόβατα τὰ ἐμὰ, φησί, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπό- λωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. » Αφίχθαί γε μὴν εἰς τὰ ἴδιά φησιν αὐτὸν ὁ Θεολόγος ἡμῖν Ἰωάννης, ίδια λέγων αὐτοῦ τήν τε ἐπὶ γῆς ἀνθρωπότητα, καὶ πᾶν, οἶμαι, τὸ αποιημένον. Ενεργεῖ δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν Πατρὸς ενέργειαν, οὐχ ὑπεσταλμένως, καὶ τὴν τῆς κυριότητος &ξαν, οὐκ ὀθνείαν ἔχων ὁρᾶται, ποιεῖται δὲ μᾶλλον ἰδίαν τῇδέ τε ἔχειν ἀξιοῖ. Διαλεγόμενος γάρ που τοῖς συνθέουσί τε καὶ ἑπομένοις αὐτῷ μαθηταῖς· Ο μὲν θερισμός, Εφη, πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ολίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν τῶν ἀμώντων ἀνάδειξιν, καίτοι τοῖς τοῦ Πατρὸς θελήμα- σιν ἀναθεὶς, ἑαυτὸν ἀπέφηνεν εὐθὺς τοῦ θερισμού τὴν δεσπότην, τὸ χρῆναι μυσταγωγεῖν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀπονέμων, ὡς ἐξαίρετον. Αὐτοῦ δὲ εἶναι τὴν ἄλω, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης διισχυρίσατο, λέγων (1)· « Οὗ τὸ πτύον, ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν σίτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ. » Καὶ πρός γε τούτοις, αὐτῷ τοὺς πεπιστευκότας ὡς Δεσπότῃ καὶ Θεῷ καταγράφει λέγων ὁ Παῦλος· «Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ, 91. πειν, 6, ³ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Deo”? › Cum ergo reconcilietur aliquis Deo si Christo reconcilietur, cumque mundus in Christo concilietur cum Deo, annon merito ridetur, qui censet a substantia Patris Verbum excidisse, ex ipso genitum et in ipso ? nos : obsecrainus pro Christo, reconciliamiol B D B. Ita prorsus. A. Jam vero universitatis imperium et supra creaturas omnes eminentiam cuinam rei wibues, citra erroris et absurditatis periculum ? B. Deo nempe tribuam. Psallit enim alicubi Da- vid, « Quia omnia serviunt tibi '. . Et præterea : • Venite, adoremus, et procidamus ipsi, quia fecit nos, et non ipsi nos. Nos autem populus pascus ejus, et ores manus ejus '. › A. Enge, obsecro. Deus enim est qui hic palam et aperte prædicatur. Itaque nulli creaturæ licet sibi vindicare, aut res creatas suas dicere, et suo imperio subjicere audere : aut si quis hoc fecerit imperii majestate minime praeditus, numquid eum crimini et culpæ obnoxium dixerimus ? B. ita res est. A. At quid causæ erat cur Filius, credentes, dujas oves dixerit, non Patris? ‹ Oves enim meæ, inquit, vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et se- quuntur me : et ego vitam æternam do cis, et non peribunt in æternum, et son rapiel eas quisquam de manu mea³., Venisse præterea ipsum ait in propria theologus neeter Joannes, propria ejus di- cens, terrenos homines, et omnnem, ut pnte, crea- luram. Operatur autem in nobis quoque Patris apo- rationen, non quidem illo delerius, et dominatio- nis gloriamn habere videtur non diversam, sed eam potius suam facit, ac eo modo vult. Disserens emim alicubi cuin discipulis qui se comitabantur ac quebantur, sic : • Messis quidem multa, inquit, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ‘. › Cæterum messorum designationem etsi ad Patrem referat, seipsum mox messis dominum declaravit, docendi potestatem sanctis apostolis veluti peculiarem sor tem tribuens. Ejus autem esse aream, præterea sapiens Suaunes confirmavit, dicens : « Cujus ven- manu ejus, et permundabit aream sdam, et congregabit triticum in horream suumn., Ad hæc, Paulus ei tanquam Domino ac Deo creden- tes ascribit, dicens : « Qui autem sunt Christi, car- nem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis *. » Et alibi rursus: ‹ Si quis autem Spiritum Christi tilabrum in ** II Cor.v, 19, 20. • Psal. CXVIII, • Psal. Matth, st, 12; Luc. II, 17. * Galat. v, 24. thai aut Loca. EDIT. PATR. 4. Εὖγε, ὦ ἑταῖρε· Θεὸς γὰρ ἡμῖν ἐν γε τουτοισι 7. * Joan. x, 27, 28. * Matth. rx, 57, 38. (1) Ridicule Aubertus_ad verba σοφὸς Ιωάννης... λέγων, adnotat : c Locus hic non Joannis, sed Mat-

Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακα- Α λοῦντος δι' ἡμῶν, δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ· καταλλά γητε τῷ Θεῷ. » Οτε τοίνυν εἰ Χριστῷ τις ἴοι πρὸς καταλλαγήν, Θεῷ καταλλάσσεται, καὶ ἐν Χριστῷ τὴν σύμβασιν κόσμος έχει πρός Θεόν· ἆρ᾽ οὐκ ἂν γελῷτο, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὸ δεῖν οἴεσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἀπολισθεῖν, τὸν ἐξ αὐτοῦ φύντα τε καὶ ἐν αὐτῷ Λόγον ; Β. Παντελῶς. Δ. Τὸ δὲ δὴ χρῆναι κατάρχειν τῶν ὅλων, καὶ τὸ ἐκπρεπὲς ἐν ὑπεροχῇ κατὰ παντὸς τοῦ πεποιημένου καὶ κεκλημένου πρὸς γένεσιν, ἀναθείης ἂν ὅτῳ μάλιστα τῶν ὄντων, καὶ οὐκ ἂν ἁμάρτης λογισμού τοῦ καθήκοντος ; Β. Θεῷ δηλονότι. Ψάλλει γάρ που Δαβίδ· Οτι τὰ σύμπαντα δοῦλα σά. Καὶ μὴν ὅτι· « Δεῦτε, προσ κυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ, ὅτι αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, καὶ οὐχ ἡμεῖς. Ἡμεῖς δὲ, λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. διαρρήδην ὁ ὑμνούμενος. Μέτεστι δὴ οὖν τῶν πεποιημένων οὐδενὶ τὸ ὡς ἐν ἰδίοις εἶναι τοῖς κτή. μασιν, ήγουν ἑαυτοῦ τὰ ὄντα λέγειν, καὶ σκήπτροις ἰδίοις ὑποφέρειν ἀποτολμᾷν· ἡ εἴπερ ἔλοιτο τοῦτο δρᾷν τῇ τῆς βασιλείας δόξῃ μὴ κατεστεμμένος, οὐκ ἂν ὑπαίτιον εἶναι φήσομεν ἐγκλήματος καὶ γραφῆς; Β. Ωδε έχει. Α. Εἶτα τί μαθὼν ὁ Γιός, οὗ τί που μᾶλλον ἔφη Πατρός, ἑαυτοῦ δὲ πρόβατα τοὺς πεπιστευκότας; : Τὰ γὰρ πρόβατα τὰ ἐμὰ, φησί, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπό- λωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. » Αφίχθαί γε μὴν εἰς τὰ ἴδιά φησιν αὐτὸν ὁ Θεολόγος ἡμῖν Ἰωάννης, ίδια λέγων αὐτοῦ τήν τε ἐπὶ γῆς ἀνθρωπότητα, καὶ πᾶν, οἶμαι, τὸ αποιημένον. Ενεργεῖ δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν Πατρὸς ενέργειαν, οὐχ ὑπεσταλμένως, καὶ τὴν τῆς κυριότητος &ξαν, οὐκ ὀθνείαν ἔχων ὁρᾶται, ποιεῖται δὲ μᾶλλον ἰδίαν τῇδέ τε ἔχειν ἀξιοῖ. Διαλεγόμενος γάρ που τοῖς συνθέουσί τε καὶ ἑπομένοις αὐτῷ μαθηταῖς· Ο μὲν θερισμός, Εφη, πολὺς, οἱ δὲ ἐργάται ολίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐμβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν τῶν ἀμώντων ἀνάδειξιν, καίτοι τοῖς τοῦ Πατρὸς θελήμα- σιν ἀναθεὶς, ἑαυτὸν ἀπέφηνεν εὐθὺς τοῦ θερισμού τὴν δεσπότην, τὸ χρῆναι μυσταγωγεῖν τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις ἀπονέμων, ὡς ἐξαίρετον. Αὐτοῦ δὲ εἶναι τὴν ἄλω, καὶ ὁ σοφὸς Ἰωάννης διισχυρίσατο, λέγων (1)· « Οὗ τὸ πτύον, ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἄλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὴν σίτον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτοῦ. » Καὶ πρός γε τούτοις, αὐτῷ τοὺς πεπιστευκότας ὡς Δεσπότῃ καὶ Θεῷ καταγράφει λέγων ὁ Παῦλος· «Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ, 91. πειν, 6, ³ DE SS. TRINITATE DIALOGUS II. Deo”? › Cum ergo reconcilietur aliquis Deo si Christo reconcilietur, cumque mundus in Christo concilietur cum Deo, annon merito ridetur, qui censet a substantia Patris Verbum excidisse, ex ipso genitum et in ipso ? nos : obsecrainus pro Christo, reconciliamiol B D B. Ita prorsus. A. Jam vero universitatis imperium et supra creaturas omnes eminentiam cuinam rei wibues, citra erroris et absurditatis periculum ? B. Deo nempe tribuam. Psallit enim alicubi Da- vid, « Quia omnia serviunt tibi '. . Et præterea : • Venite, adoremus, et procidamus ipsi, quia fecit nos, et non ipsi nos. Nos autem populus pascus ejus, et ores manus ejus '. › A. Enge, obsecro. Deus enim est qui hic palam et aperte prædicatur. Itaque nulli creaturæ licet sibi vindicare, aut res creatas suas dicere, et suo imperio subjicere audere : aut si quis hoc fecerit imperii majestate minime praeditus, numquid eum crimini et culpæ obnoxium dixerimus ? B. ita res est. A. At quid causæ erat cur Filius, credentes, dujas oves dixerit, non Patris? ‹ Oves enim meæ, inquit, vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et se- quuntur me : et ego vitam æternam do cis, et non peribunt in æternum, et son rapiel eas quisquam de manu mea³., Venisse præterea ipsum ait in propria theologus neeter Joannes, propria ejus di- cens, terrenos homines, et omnnem, ut pnte, crea- luram. Operatur autem in nobis quoque Patris apo- rationen, non quidem illo delerius, et dominatio- nis gloriamn habere videtur non diversam, sed eam potius suam facit, ac eo modo vult. Disserens emim alicubi cuin discipulis qui se comitabantur ac quebantur, sic : • Messis quidem multa, inquit, operarii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam ‘. › Cæterum messorum designationem etsi ad Patrem referat, seipsum mox messis dominum declaravit, docendi potestatem sanctis apostolis veluti peculiarem sor tem tribuens. Ejus autem esse aream, præterea sapiens Suaunes confirmavit, dicens : « Cujus ven- manu ejus, et permundabit aream sdam, et congregabit triticum in horream suumn., Ad hæc, Paulus ei tanquam Domino ac Deo creden- tes ascribit, dicens : « Qui autem sunt Christi, car- nem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis *. » Et alibi rursus: ‹ Si quis autem Spiritum Christi tilabrum in ** II Cor.v, 19, 20. • Psal. CXVIII, • Psal. Matth, st, 12; Luc. II, 17. * Galat. v, 24. thai aut Loca. EDIT. PATR. 4. Εὖγε, ὦ ἑταῖρε· Θεὸς γὰρ ἡμῖν ἐν γε τουτοισι 7. * Joan. x, 27, 28. * Matth. rx, 57, 38. (1) Ridicule Aubertus_ad verba σοφὸς Ιωάννης... λέγων, adnotat : c Locus hic non Joannis, sed Mat-

Α τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς Β Γ ἐπιθυμίαις. » Ποτὲ δὲ αὖ· « Εἰ δέ τι; Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ· ἡ καίτοι Θεῷ λέγον- τός τινος, μᾶλλον δὲ ἁγίου Πνεύματος· «Σός είμι ἐγώ, σῶσόν με, ὅτι τὰ δικαιώματά σου ἐξεζήτησα, "Αρ' οὖν ἔσθ' ὅπως οἵπερ ἂν ἴδιοι νοοῖντο τοῦ Πατρὸς, εἶεν ἂν οὗτοι Χριστοῦ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μὴ οὐχὶ συνεισδουμένης εἰς ἑνότητα τῆς ἀμφοῖν οὐσίας ; Β. Οὔ φημι. Θεὸς γὰρ εἶς ἐφ' ἡμᾶς καὶ Κύριος εἷς. Διήκοι δ' ἂν ἐπ' ἀμφοῖν οὐσιωδῶς ἑκάτερον. Α. Αληθής ὁ λόγος. Ανάπλεως γὰρ κυριότης [ γρ. κυριότητος ] καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ δόξης με μεστω μένος, ὡς Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ μὴν καὶ Θεὸς ὡς Κύριος. ὁ Υἱός. Είη δ' ἂν, οὔτε Θεὸς ὁ Πατήρ, τοῦ κυριεύειν δίχα, οὔτ᾽ ἂν ἀληθῶς Κύριος ὁ Υἱός, τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος ἐκμεμοχλευμένος. Τοιγάρτοι πρὸς ἀδιάσπαστον κοινωνίαν, οιονεί πως ἀνακιρνάς τὰ ἀμφοῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ὁτὲ μὲν Θεοῦ τοῦ Πατρὸς ἐτὲ δὲ Χριστοῦ τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι φησι. Βούλει, λέγωμεν τὰ ἐξ ἱερῶν ἑλόντες Γραμμάτων εἰς πληροφορίαν ; Β. Καὶ μάλα. Α. Εφη τοίνυν · . Παῦλος δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κλητὸς ἀπόστολος, ἀφωρισμένος εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. » Μετακομίζων δὲ ὥσπερ τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ καὶ σὺν αὐτῷ νοούμενον Υἱόν, ἔφη πάλιν • Αλλ' οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσία ταύτῃ, ἵνα μή τινα ἐγκοπὴν δῶμεν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ. ὁ ᾿Αμφοῖν δὲ τοῖν ὀνομάτοιν τὴν δήλωσιν κατασφίγγων εἰς ἕν, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας· « Τολμηρότερον δέ, φησίν, ἔγραψα ὑμῖν ἀπὸ μέρους, ὡς ἐπαναμιμνήσκων ὑμᾶς, διὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸ εἶναι με λειτουργὸν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς τὰ ἔθνη, ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ, ἵνα γένηται ἡ προσφορά τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτος, ἡγιασμένη ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. » Εν οὖν ἄρα τὸ Εὐαγγέλιον Χριστοῦ καὶ Θεοῦ, καὶ ὥσπερ ἂν γένοιτο περὶ Θεοῦ λόγος, ούτωσ δὴ πρέπων ἂν εἴη καὶ τῷ Υἱῷ. Εἰ δὲ δή τι τὸ με το λαβοῦν καὶ διιστῶν εἰς ἀνομοιότητα κατεφαίνετο στο τεκόντος τὸ γεννηθέν, γένοιτ' ἂν ἤδη πως οὐχ ὁ αὐτὸς ἐπ' ἀμφοῖν ἔτι λόγος. Η οὐκ ἀληθὲς εἶναι τὴς, ὦ Ερμεία ; Β. Εγωγε. Α. Διεστήξει δὴ οὖν καὶ ἀποιχήσεται πη πρὸς τὸ ἑτεροίως ἔχον τὰ διηγήματα, καὶ οὐχ ὅπερ ἄν τις ὀρθῶς ἔχειν οἴοιτο τυχόν περὶ Θεοῦ καὶ Πατρός. τοῦτό το διανοεῖσθαι προσήκοι καὶ περὶ Υἱοῦ. Ἕν οὖν ἄρα πῶς ἂν εἴη τὸ ἀμφοῖν Εὐαγγέλιον, προήκος δ᾽ ἂν ὅπως διὰ τῶν αὐτῶν ἡμῖν ἀπαραλλάκτως διη γημάτων, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καταπλανήσειεν ἂν τὸν μυσταγω γούμενον, ἢ γοῦν σαλινεύσει [σ. σαλεύσει ] προς ἀληθείας ἐπίγνωσιν ; Β. Αληθές. Α. Ὁ δὲ τὸ τοῦ Θεοῦ μυστήριον, τουτέστι, τὴν ἐπ' • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non habet, luc non est ejus "; » licet Deo dicat aliquis, imo vero Spiritus sanctus: ‹ Tuus sum ego, salvumi me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi *. » An igitur fieri potest ut qui Patris esse censentur, itidem hi quoque sint Filii, utrius- que substantia in unitatem minime constricta ? B. Non certe. Deus enim et Dominus supra nos est unus. Utrumque vero substantialiter utrumque permeat. B A. Vere dicis. Plenus enim dominatione et illius gloria cumulatus Pater est tanquam Deus, adeoque Filius Deus est, ut Dominus. Sed neque Pater Deus fuerit citra dominatuın, neque profecto Dominus Filius, naturali et vera deitate dejectus. Proinde velut indivulsa communione quæ utrique conveniunt permiscens divinus ille Paulus, nunc quidem Dei Patris, nunc vero Christi Evangelium esse dicit. Vin' tu rem explicemus testimoniis e sacra Scriptura desumptis ? B. Pervelim. A. Visit itaque : Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei ". Dei vero gloriam transferens quodammodo ad Filium qui ex ipso, et in ipso, et cum ipso intelli- gitur, rursus dixit: e Sed non usi sumus hac po- destate, ne quod offendicalam demus Evangelio Christi 40., Utriusque autem nominis significatio- nem in unam constringens propter identitatein sub- stantia: . Aulacius autem, inquit, scripsi vobis ex parte, tanquam in memoriam vos reducens, propter gratiam quæ data est mihi a Deo, nt sim minister Christi Jesu in gentibus, sanctifieans Beangelium Dei, ut fat oblatio gentium accepta, sanctificata in Spiritu sancto “. › Unum igitur Evangelium est Christi ac Dei, et quod de Deo di- elum fuerit, hoc etiam Filio certe congruet. Si quid autem Filiuina Patre sejungere et inæqualitatem inducere videtur, non jam idem erit amplius de atroque sermo. Aunon veruin esse ais, Hermia ? B. Ita quidem. A. Dissidebunt igitur et in diversum abibunt quæ de utroque exponuntur, neque quod de Deo ac Patre recte dici quispiam putaverit, hoc de Filio quoque intelligi decebit. Quomodo igitur unum est utriusque Evangelium, et quomodo unum et idem de ipsis narratur, nisi Deus secundum naturam sit Filius, ac non potius fraudi erit ei qui instituitur, et in veritatis cognitione turbabit ? B. Omnino. A. Qui autem Dei mysterium, hoc est, filein in * Rom. vut, 9. • Psal. cxviii, 56. • Rom. 1, 1. D Cor. ix, 12. □ Rom. xv, 13, 16.

Α τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς Β Γ ἐπιθυμίαις. » Ποτὲ δὲ αὖ· « Εἰ δέ τι; Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ· ἡ καίτοι Θεῷ λέγον- τός τινος, μᾶλλον δὲ ἁγίου Πνεύματος· «Σός είμι ἐγώ, σῶσόν με, ὅτι τὰ δικαιώματά σου ἐξεζήτησα, "Αρ' οὖν ἔσθ' ὅπως οἵπερ ἂν ἴδιοι νοοῖντο τοῦ Πατρὸς, εἶεν ἂν οὗτοι Χριστοῦ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον μὴ οὐχὶ συνεισδουμένης εἰς ἑνότητα τῆς ἀμφοῖν οὐσίας ; Β. Οὔ φημι. Θεὸς γὰρ εἶς ἐφ' ἡμᾶς καὶ Κύριος εἷς. Διήκοι δ' ἂν ἐπ' ἀμφοῖν οὐσιωδῶς ἑκάτερον. Α. Αληθής ὁ λόγος. Ανάπλεως γὰρ κυριότης [ γρ. κυριότητος ] καὶ τῆς ἐπὶ τούτῳ δόξης με μεστω μένος, ὡς Θεός, ὁ Πατήρ, καὶ μὴν καὶ Θεὸς ὡς Κύριος. ὁ Υἱός. Είη δ' ἂν, οὔτε Θεὸς ὁ Πατήρ, τοῦ κυριεύειν δίχα, οὔτ᾽ ἂν ἀληθῶς Κύριος ὁ Υἱός, τῆς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθοῦς θεότητος ἐκμεμοχλευμένος. Τοιγάρτοι πρὸς ἀδιάσπαστον κοινωνίαν, οιονεί πως ἀνακιρνάς τὰ ἀμφοῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος, ὁτὲ μὲν Θεοῦ τοῦ Πατρὸς ἐτὲ δὲ Χριστοῦ τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι φησι. Βούλει, λέγωμεν τὰ ἐξ ἱερῶν ἑλόντες Γραμμάτων εἰς πληροφορίαν ; Β. Καὶ μάλα. Α. Εφη τοίνυν · . Παῦλος δοῦλος Ἰησοῦ Χριστοῦ, κλητὸς ἀπόστολος, ἀφωρισμένος εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. » Μετακομίζων δὲ ὥσπερ τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ καὶ σὺν αὐτῷ νοούμενον Υἱόν, ἔφη πάλιν • Αλλ' οὐκ ἐχρησάμεθα τῇ ἐξουσία ταύτῃ, ἵνα μή τινα ἐγκοπὴν δῶμεν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ. ὁ ᾿Αμφοῖν δὲ τοῖν ὀνομάτοιν τὴν δήλωσιν κατασφίγγων εἰς ἕν, διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας· « Τολμηρότερον δέ, φησίν, ἔγραψα ὑμῖν ἀπὸ μέρους, ὡς ἐπαναμιμνήσκων ὑμᾶς, διὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸ εἶναι με λειτουργὸν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς τὰ ἔθνη, ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ, ἵνα γένηται ἡ προσφορά τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτος, ἡγιασμένη ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. » Εν οὖν ἄρα τὸ Εὐαγγέλιον Χριστοῦ καὶ Θεοῦ, καὶ ὥσπερ ἂν γένοιτο περὶ Θεοῦ λόγος, ούτωσ δὴ πρέπων ἂν εἴη καὶ τῷ Υἱῷ. Εἰ δὲ δή τι τὸ με το λαβοῦν καὶ διιστῶν εἰς ἀνομοιότητα κατεφαίνετο στο τεκόντος τὸ γεννηθέν, γένοιτ' ἂν ἤδη πως οὐχ ὁ αὐτὸς ἐπ' ἀμφοῖν ἔτι λόγος. Η οὐκ ἀληθὲς εἶναι τὴς, ὦ Ερμεία ; Β. Εγωγε. Α. Διεστήξει δὴ οὖν καὶ ἀποιχήσεται πη πρὸς τὸ ἑτεροίως ἔχον τὰ διηγήματα, καὶ οὐχ ὅπερ ἄν τις ὀρθῶς ἔχειν οἴοιτο τυχόν περὶ Θεοῦ καὶ Πατρός. τοῦτό το διανοεῖσθαι προσήκοι καὶ περὶ Υἱοῦ. Ἕν οὖν ἄρα πῶς ἂν εἴη τὸ ἀμφοῖν Εὐαγγέλιον, προήκος δ᾽ ἂν ὅπως διὰ τῶν αὐτῶν ἡμῖν ἀπαραλλάκτως διη γημάτων, εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον καταπλανήσειεν ἂν τὸν μυσταγω γούμενον, ἢ γοῦν σαλινεύσει [σ. σαλεύσει ] προς ἀληθείας ἐπίγνωσιν ; Β. Αληθές. Α. Ὁ δὲ τὸ τοῦ Θεοῦ μυστήριον, τουτέστι, τὴν ἐπ' • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. non habet, luc non est ejus "; » licet Deo dicat aliquis, imo vero Spiritus sanctus: ‹ Tuus sum ego, salvumi me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi *. » An igitur fieri potest ut qui Patris esse censentur, itidem hi quoque sint Filii, utrius- que substantia in unitatem minime constricta ? B. Non certe. Deus enim et Dominus supra nos est unus. Utrumque vero substantialiter utrumque permeat. B A. Vere dicis. Plenus enim dominatione et illius gloria cumulatus Pater est tanquam Deus, adeoque Filius Deus est, ut Dominus. Sed neque Pater Deus fuerit citra dominatuın, neque profecto Dominus Filius, naturali et vera deitate dejectus. Proinde velut indivulsa communione quæ utrique conveniunt permiscens divinus ille Paulus, nunc quidem Dei Patris, nunc vero Christi Evangelium esse dicit. Vin' tu rem explicemus testimoniis e sacra Scriptura desumptis ? B. Pervelim. A. Visit itaque : Paulus servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei ". Dei vero gloriam transferens quodammodo ad Filium qui ex ipso, et in ipso, et cum ipso intelli- gitur, rursus dixit: e Sed non usi sumus hac po- destate, ne quod offendicalam demus Evangelio Christi 40., Utriusque autem nominis significatio- nem in unam constringens propter identitatein sub- stantia: . Aulacius autem, inquit, scripsi vobis ex parte, tanquam in memoriam vos reducens, propter gratiam quæ data est mihi a Deo, nt sim minister Christi Jesu in gentibus, sanctifieans Beangelium Dei, ut fat oblatio gentium accepta, sanctificata in Spiritu sancto “. › Unum igitur Evangelium est Christi ac Dei, et quod de Deo di- elum fuerit, hoc etiam Filio certe congruet. Si quid autem Filiuina Patre sejungere et inæqualitatem inducere videtur, non jam idem erit amplius de atroque sermo. Aunon veruin esse ais, Hermia ? B. Ita quidem. A. Dissidebunt igitur et in diversum abibunt quæ de utroque exponuntur, neque quod de Deo ac Patre recte dici quispiam putaverit, hoc de Filio quoque intelligi decebit. Quomodo igitur unum est utriusque Evangelium, et quomodo unum et idem de ipsis narratur, nisi Deus secundum naturam sit Filius, ac non potius fraudi erit ei qui instituitur, et in veritatis cognitione turbabit ? B. Omnino. A. Qui autem Dei mysterium, hoc est, filein in * Rom. vut, 9. • Psal. cxviii, 56. • Rom. 1, 1. D Cor. ix, 12. □ Rom. xv, 13, 16.

Η Ν. αὐτῷ πίστιν, τοῖς οὔπω μαθοῦσιν ἱερουργῶν, πῶς Α ἂν λέγοιτο Χριστοῦ λειτουργὸς, καὶ Χριστὸν διακη- ρύξῃ, θεῷ τὴν δόξαν πραγματευόμενος, καὶ Θεοῦ μὲν διάκονον ἑαυτὸν ἀποκαλῶν; «Ἐν παντὶ γὰρ, ἔφη, συνιστῶντες ἑαυτοὺς ὡς Θεοῦ διάκονοι. . Ετέ- ρωθι δέ που περί τινων • Διάκονοι Χριστοῦ εἰσι ; παραφρονῶν λέγω, ὑπὲρ ἐγώ. » "Αρ' οὖν ἐστί τις ὡς ἔν γε τουτοισὶ λόγος, πρὸς ἀνομοιότητα φυσικήν διστὰς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱόν; Β. Οὐκ ἔχω νοεῖν. Α. Εκτοπον δὲ καὶ ἑτέρως, τὸ μὴ Θεὸν οἴεσθαι κατὰ φύσιν εἶναι τὸν Υἱόν, Θεοῦ μὲν εἶναι τὴν Εκκλησίαν, Χριστοῦ δὲ αὖ πάλιν ἀνακεκραγότων αὐτὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. Εφη γὰρ ὧδέ τισιν ὁ θεσπέσιος Παύλος· « Απρόσκοποι καὶ Ἰουδαίοις γίνεσθε καὶ Ελλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Ἑαυτῷ δὲ πάλιν παραστῆσαι τὴν Ἐκκλησίαν ἄσπι- λόν τε καὶ ἀγρυτίδωτον διισχυρίσατο τὸν Υἱόν. Καὶ μὴν καὶ Θεοῦ λέγοντος δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν, κατοικήσειν τε καὶ ἐμπεριπατήσειν ἐν ἡμῖν, Χριστὸς ἐνοικεῖ, καὶ κατὰ τὸ πάλαι τεθεσπισμένον, ὡς Θεὸς ἐνεργεῖ. « Πιστὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ Μωσῆς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, ὡς θεράπων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰς μαρο τύριον τῶν λαληθησομένων· Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. » Β. Τὸ ἀπεῖργον οὖν ἄρα παντελῶς οὐδὲν, οἴεσθαί τε καὶ φρονεῖν ἀληθῶς, ὡς ἐπείπερ ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ἂν ἔφυ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱὸς, ούχ ἕτερος ἂν νοοῖτο παρ' αὐτὸν ὑπάρχειν, ὅσον εἰς ταυτότητα φυσικήν. Α. Εύγε, ὦ φιλότης· ἐδόκει γὰρ ὀρθῶς ἔχειν τὸ τῇδε δοξάζειν, καὶ τῷ μακαρίῳ Παύλῳ· . Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, φησί, τίς καθ' ἡμῶν; "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται ; » Είπερ οὖν ἴδιος ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἄρα ἂν ἐξοίχοιτο πρὸς ἀλλοτριότητα φυσικήν, επινοηθείη δ' ἂν λόγος, τὸ καταλέγεσθαι δεῖν οὐκ ἔχων, εἰς ὀθνειότητα διιατάς, καὶ ἀλλότριον ἀποφαίνων τό τινος ἴδιον, ούπερ ἂν ἴδιον νοοῖτο καὶ λέγοιτο ; Β. Οὐκ οἶμαι. Α. Τί δέ; Οὐχὶ μυρίους εἶναι φαμεν, τοὺς εἰς υἱότητα κεκλημένους τὴν ὑπὸ Θεῷ ; Β. Καὶ μάλα. Γέγραπται γάρ ο Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἑστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. Α. Αρ' οὖν ἕνα τυχὸν ἢ δύο, τῆς οὕτως ἀμέτρου πληθύος ἐξελών, κατατολμήσειεν ἄν τις ἰδίους υἱοὺς εἶναι λέγειν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ οὐκ ἂν ἔφλοι δίκην, ἥνπερ ἄν τις ἐπαρτήσαι τυχὸν τοῖς παραση- μαίνειν ἐθέλουσι τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος; Β. Φαίην ἂν ἔγωγε · λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Δ. Εἰ δὲ δὴ βουλοίμην ἀναμαθεῖν, ἀνθ' ὅτου μυρίοι μὲν ὅσοι διακέκληνται θεοὶ καὶ υἱοὶ ἔρπει γε μὴν τὸ ἴδιον ἐφ' ἑνός, κυρίως τε καὶ ἀληθῶς, τι ἂν ἔφης αὐτός ; ΒΑ. * 1; ( j DE SS. TRINITATE DIALOGUS IIF: ipso, rudibus adhuc et nondum edoctis aperit, quomodo Christi minister dicetur, et Christum prædicabit, Deo gloriam quærens, et ministrumı quidem se Dei appellans ? « in omnibus enim, in- quit, exhibeamus nosmetipsos sicut Dei mini- stros • Alibi vero de quibusdam : ‹ Ministri Christi sunt ? (ut minus sapiens dico), plus ego ''. An igitur hic 493.allum verbum est; quod inæqua ditate naturali sejungat a Deo et Patre Pilium? B. Non video. A. Aliud quoque absurditatis genus est, non putare Deum secundum naturam esse Filium, cum sacræ Litteræ clament, Dei quidem esse Ecclesiam, rursus autem ipsam esse Christi. Sic enim quibus- dam scribebat ille Paulus divinus : « Sine offen- B sione estote Judzis, et gentibus, et Ecclesia Dei 16:0 Sibi autem rursus exhibuisse Ecclesiam immacu- latam et rugis carentem affirmavit Filium. Cumque Deus dicat per unum prophetam habitaturum se et inambulaturum in nobis ", Christus inhabitat, cb, ut olim proditum est, ut Deus operatur. Fidelis enim erat Moyses iu tota domo ejus tanquam famo- lus, sicut scriptum est, in testimonium eorum quæ dicenda erant ; Christus vero tanquam filius in domo sua, quæ domus sumnus nos 16. C D JI Cor. vi, 4. "If Cor. xt, 23. "I Cor. v, 31. Psal. Lxxx1, 6. VIII, 31, 32. B. Nibil itaque prorsus vetat quominus putemus ac vere sentiamus, si ex ipsa Dei ac Patris sub- slantia Filius prodiit, non alium ab ipso esse intel- ligendum, quod ad naturalem identitatem attinet. A. Euge, amice: ita quippe sentire visum est etiam beato Paulo: Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? Qui etiam proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omuibus tradidit illum, quomodo kon etiam cum illo omnia nobis donabit ***? › Si ergo proprius revera Dei ac Patric est Filius, num in diversitatem naturalom abibit, et excogitabitur vera et inculpata ratio, quæ in diversitatem secet, alie- numque faciat id quod alicujus est proprium ab eo cujus proprium esse censetur ac dicitur ? B. Non puto. A. Quid vero? Nowne dicimus infinitos esse ad filiationem Dei vocatos? B. Prorsus quidem. Scriptum est enim : • Ligo dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes • A. An igitur uno forte aut altero demptis ex lam imnumerabili multitudine dices eos esse Dei ac Fa- tris filios, nec pœuæ sis obnoxius quæ debetur jis qui adulterandum veritatis docus suscipiunt?. B. Assenserim. quidem : recte cuim dicis.. A. Quod si denuo interrogein, quamobrem in- numeri quidem vocati sunt dii ac filii, proprietas tamen in uno.est. were ac proprie, quid respondeljs ipse? ** Levit. xxvi, 11,12. ** Hebr. 111, 5, 6.

Η Ν. αὐτῷ πίστιν, τοῖς οὔπω μαθοῦσιν ἱερουργῶν, πῶς Α ἂν λέγοιτο Χριστοῦ λειτουργὸς, καὶ Χριστὸν διακη- ρύξῃ, θεῷ τὴν δόξαν πραγματευόμενος, καὶ Θεοῦ μὲν διάκονον ἑαυτὸν ἀποκαλῶν; «Ἐν παντὶ γὰρ, ἔφη, συνιστῶντες ἑαυτοὺς ὡς Θεοῦ διάκονοι. . Ετέ- ρωθι δέ που περί τινων • Διάκονοι Χριστοῦ εἰσι ; παραφρονῶν λέγω, ὑπὲρ ἐγώ. » "Αρ' οὖν ἐστί τις ὡς ἔν γε τουτοισὶ λόγος, πρὸς ἀνομοιότητα φυσικήν διστὰς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν Υἱόν; Β. Οὐκ ἔχω νοεῖν. Α. Εκτοπον δὲ καὶ ἑτέρως, τὸ μὴ Θεὸν οἴεσθαι κατὰ φύσιν εἶναι τὸν Υἱόν, Θεοῦ μὲν εἶναι τὴν Εκκλησίαν, Χριστοῦ δὲ αὖ πάλιν ἀνακεκραγότων αὐτὴν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων. Εφη γὰρ ὧδέ τισιν ὁ θεσπέσιος Παύλος· « Απρόσκοποι καὶ Ἰουδαίοις γίνεσθε καὶ Ελλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Ἑαυτῷ δὲ πάλιν παραστῆσαι τὴν Ἐκκλησίαν ἄσπι- λόν τε καὶ ἀγρυτίδωτον διισχυρίσατο τὸν Υἱόν. Καὶ μὴν καὶ Θεοῦ λέγοντος δι᾿ ἑνὸς τῶν προφητῶν, κατοικήσειν τε καὶ ἐμπεριπατήσειν ἐν ἡμῖν, Χριστὸς ἐνοικεῖ, καὶ κατὰ τὸ πάλαι τεθεσπισμένον, ὡς Θεὸς ἐνεργεῖ. « Πιστὸς μὲν γὰρ ἦν ὁ Μωσῆς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, ὡς θεράπων, κατὰ τὸ γεγραμμένον, εἰς μαρο τύριον τῶν λαληθησομένων· Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς, ἐπὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. » Β. Τὸ ἀπεῖργον οὖν ἄρα παντελῶς οὐδὲν, οἴεσθαί τε καὶ φρονεῖν ἀληθῶς, ὡς ἐπείπερ ἡμῖν ἐξ αὐτῆς ἂν ἔφυ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Υἱὸς, ούχ ἕτερος ἂν νοοῖτο παρ' αὐτὸν ὑπάρχειν, ὅσον εἰς ταυτότητα φυσικήν. Α. Εύγε, ὦ φιλότης· ἐδόκει γὰρ ὀρθῶς ἔχειν τὸ τῇδε δοξάζειν, καὶ τῷ μακαρίῳ Παύλῳ· . Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, φησί, τίς καθ' ἡμῶν; "Ος γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς οὐχὶ καὶ σὺν αὐτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται ; » Είπερ οὖν ἴδιος ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, ἄρα ἂν ἐξοίχοιτο πρὸς ἀλλοτριότητα φυσικήν, επινοηθείη δ' ἂν λόγος, τὸ καταλέγεσθαι δεῖν οὐκ ἔχων, εἰς ὀθνειότητα διιατάς, καὶ ἀλλότριον ἀποφαίνων τό τινος ἴδιον, ούπερ ἂν ἴδιον νοοῖτο καὶ λέγοιτο ; Β. Οὐκ οἶμαι. Α. Τί δέ; Οὐχὶ μυρίους εἶναι φαμεν, τοὺς εἰς υἱότητα κεκλημένους τὴν ὑπὸ Θεῷ ; Β. Καὶ μάλα. Γέγραπται γάρ ο Ἐγὼ εἶπα· Θεοί ἑστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. Α. Αρ' οὖν ἕνα τυχὸν ἢ δύο, τῆς οὕτως ἀμέτρου πληθύος ἐξελών, κατατολμήσειεν ἄν τις ἰδίους υἱοὺς εἶναι λέγειν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ οὐκ ἂν ἔφλοι δίκην, ἥνπερ ἄν τις ἐπαρτήσαι τυχὸν τοῖς παραση- μαίνειν ἐθέλουσι τῆς ἀληθείας τὸ κάλλος; Β. Φαίην ἂν ἔγωγε · λέγεις γὰρ ὀρθῶς. Δ. Εἰ δὲ δὴ βουλοίμην ἀναμαθεῖν, ἀνθ' ὅτου μυρίοι μὲν ὅσοι διακέκληνται θεοὶ καὶ υἱοὶ ἔρπει γε μὴν τὸ ἴδιον ἐφ' ἑνός, κυρίως τε καὶ ἀληθῶς, τι ἂν ἔφης αὐτός ; ΒΑ. * 1; ( j DE SS. TRINITATE DIALOGUS IIF: ipso, rudibus adhuc et nondum edoctis aperit, quomodo Christi minister dicetur, et Christum prædicabit, Deo gloriam quærens, et ministrumı quidem se Dei appellans ? « in omnibus enim, in- quit, exhibeamus nosmetipsos sicut Dei mini- stros • Alibi vero de quibusdam : ‹ Ministri Christi sunt ? (ut minus sapiens dico), plus ego ''. An igitur hic 493.allum verbum est; quod inæqua ditate naturali sejungat a Deo et Patre Pilium? B. Non video. A. Aliud quoque absurditatis genus est, non putare Deum secundum naturam esse Filium, cum sacræ Litteræ clament, Dei quidem esse Ecclesiam, rursus autem ipsam esse Christi. Sic enim quibus- dam scribebat ille Paulus divinus : « Sine offen- B sione estote Judzis, et gentibus, et Ecclesia Dei 16:0 Sibi autem rursus exhibuisse Ecclesiam immacu- latam et rugis carentem affirmavit Filium. Cumque Deus dicat per unum prophetam habitaturum se et inambulaturum in nobis ", Christus inhabitat, cb, ut olim proditum est, ut Deus operatur. Fidelis enim erat Moyses iu tota domo ejus tanquam famo- lus, sicut scriptum est, in testimonium eorum quæ dicenda erant ; Christus vero tanquam filius in domo sua, quæ domus sumnus nos 16. C D JI Cor. vi, 4. "If Cor. xt, 23. "I Cor. v, 31. Psal. Lxxx1, 6. VIII, 31, 32. B. Nibil itaque prorsus vetat quominus putemus ac vere sentiamus, si ex ipsa Dei ac Patris sub- slantia Filius prodiit, non alium ab ipso esse intel- ligendum, quod ad naturalem identitatem attinet. A. Euge, amice: ita quippe sentire visum est etiam beato Paulo: Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? Qui etiam proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omuibus tradidit illum, quomodo kon etiam cum illo omnia nobis donabit ***? › Si ergo proprius revera Dei ac Patric est Filius, num in diversitatem naturalom abibit, et excogitabitur vera et inculpata ratio, quæ in diversitatem secet, alie- numque faciat id quod alicujus est proprium ab eo cujus proprium esse censetur ac dicitur ? B. Non puto. A. Quid vero? Nowne dicimus infinitos esse ad filiationem Dei vocatos? B. Prorsus quidem. Scriptum est enim : • Ligo dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes • A. An igitur uno forte aut altero demptis ex lam imnumerabili multitudine dices eos esse Dei ac Fa- tris filios, nec pœuæ sis obnoxius quæ debetur jis qui adulterandum veritatis docus suscipiunt?. B. Assenserim. quidem : recte cuim dicis.. A. Quod si denuo interrogein, quamobrem in- numeri quidem vocati sunt dii ac filii, proprietas tamen in uno.est. were ac proprie, quid respondeljs ipse? ** Levit. xxvi, 11,12. ** Hebr. 111, 5, 6.

Β. Β. Εφην ἂν, ὅτι, οἱ μὲν γὰρ εἰσπεποίηνται πρὸς υἱότητα φιλοτιμίας φιλίας] τῆς ἄνωθεν εὕρημέ τε καὶ δῶρον τὴν ἐπὶ τόδε κλήσιν ἀποκερδαίνοντες· ὁ δέ ἐστιν οὐχ ὧδε ἔχων, ἀλλ᾽ ἴδιος ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἅτε δὴ καὶ σὺν αὐτῷ τὴν ἐπέκεινα πάν των ἀποτεμόμενος φύσιν. Α. Ιδιον δὲ Θεοῦ φυσικῶς, τὸ μὴ Θεὸς ἄρα, κτι στὸν δὲ μᾶλλον, ή πῶς; Β. Καὶ μὴν τοῦτο ἀμφίλογον οὐδαμῶς. Θεότης γὰρ πάντως ἴδιον Θεοῦ, καθάπερ αμέλει καὶ κτιστὸν κτίσεως. Α. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, κτιστὸν ἢ κτίσιν ίδιον εἶναι Θεοῦ φυσικῶς, τὴν ἀντίστροφον ἰέναι τῷ λόγῳ τρί 6ον ἀσφαλὲς οἶμαι που. Κτίσεως γὰρ ἴδιον Θεότητα λέγειν, τὸ λυποῦν οὐδέν· ἀλλ᾽ ὧδε φρονεῖν, οὐ θέμις. Συνωθούσης οὖν ἄρα τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας, ἐπὶ τὸ χρῆναι νοεῖν ὀρθῶς, ίδιος ἂν εἴη λοιπὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ Υἱός, οὐ τοῖς εἰσποιήτοις ἐπαριθμού μενος, ἀλλ' ὡς θεὸς ἐκ Θεοῦ. Καὶ ἐπείπερ, οὐ διά φορόν τε καὶ διεσχοινισμένον εἰς ὀθνειότητα φυσικήν, τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον διεκληρώσατο, τα, ὅσαπερ ἂν εἰς ἐν καὶ ἀπαραλλάκτως ἀναδεσμοῖτο γένος τε καὶ εἶδος· εἷς γὰρ ἂν γένοιτο κατὰ παντὸς ἀνθρώπου λόγος τε καὶ ὄρος, τῆς οὐσίας σημαντικός· οὐκ ἄρα Θεὸς ἑτεροφυής παρὰ τὸν ἐξ οὗ πέφηνεν ο Υιός, Θεὸς δὲ μᾶλλον ἀληθινὸς, ἴδιος γὰρ ὠνόμασται Θεοῦ τοῦ φύσει καὶ ἀληθῶς, καὶ πληθύος μὲν εἰσποιήτου διενεγκών, εἰς δὲ τὴν τοῦ ἑνός τε καὶ ἀληθῶς ἀνα- θρώσκων δόξαν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Τοιγάρτοι καὶ Γράμμα πάλιν ἡμῖν ἱερὸν σύν σιώδη τὴν ἔνωσιν ἀποσώζεσθαι δεῖν τῷ Υἱῷ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα φησίν. Εχει γὰρ ὧδε· ο Παντός γὰρ ἀνδρός, φησίν, ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστός ἐστι, κεφαλὴ δὲ γυναικὸς, ὁ ἀνὴρ, κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ, ὁ Θεός· ο τό, οἶμαι, γνήσιον τῆς οὐσίας, καὶ τὸ αὐτῆς ἐκπεφάνθαι κατ' ἀλήθειαν τὸν Υἱόν, διὰ τούτου σημαίνον. Β. Πῶς λέγεις ; Α. Βασανίζεσθαι γὰρ ὅλως οίει χρῆναι πρὸς ἡμῶν, τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον ; Τί τὸ ἄναντες καὶ κατασούο εἰς δυσχέρειαν, ερομένῳ φράσον. Β. Φασὶ γὰρ μάλιστα τοῦτο ἐξοικεῖν τῆς προ Θεὸν Πατέρα ταυτότητος τον Υιόν. Α. Τίνα δὴ τρόπον, ἄρα ἂν ἔχοις εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Εἰ γὰρ δὴ γυναικὸς μὲν, φησίν, ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ, διάτοι τὸ πρὸς αὐτὴν ὁμοφυές τε καὶ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, εἰ καὶ ἐν μοίρα τυχόν νοοίτο τη κρείττονι χρήμα γὰρ τίμιον καὶ ἐν δόξῃ πλεονεκτούν ἐν σώματι, κεφαλή· ἀνδρὸς δὲ ὠνόμασται Χριστός κεφαλή, σχέσεως δηλονότι φυσικής καλούσης αὐτόν εἰς ἀγχιστείαν τοῖς κτίσμασι, καθάπερ αμέλει καὶ ἐπ' ἀνδρός τε καὶ γυναικός, πῶς ἂν λέγοιτο θελή ἔτι καὶ ἀληθινὸς, ἢ πῶς ἂν ἔχειν δύναιτο τὴν πρός Θεόν Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, τοῖς ἐν γενέσει κατειλεγμένος, εἰ καὶ ἐν τάξει νοσίτυ τῆς κεφαλῆς: Υπερκείσεται γὰρ, φασί, τὸ τῆς κτίσεως μέτρον, ὡς ἐν ὑπεροχῇ δόξης, ο Υιός. : C3A S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Dicam, illos in filiationem ascitos, appella- ▲ tionem istam supernæ munificentiæ inventam ac donum assecutos : hunc autem non ita se habere, sed revera proprium esse Dei ac Patris, utpote qui ∙etiam cum ipso supremam omnium naturam ob- tiuet. • A. Proprium itaque Dei est naturaliter, id mon est Deus, sed res creata potius, aut qui demum ? B. Certe nibil in eo dubium est. Divinitas enim ntique Dei proprium est, quemadmodum nempe et creaturæ creatum. A. Si quis porro existimet creatum aut creaturaun proprium esse Dei naturaliter, vice versa urgeri pesse reor. Dicere enim deitatem esse proprium) creaturæ, nihil muli erit: at ita sentire, neſas. Cum ergo rationum absurditas ad rectam sententiam nos simul adigat, proprius tandem erit Dei ac Patris Filius, non inter adoptivos numeratus, sed ut Deus ex Deo. Et quoniam ea quæ in unum genus ac spe- ciem immutabiliter conjunguntur, rationem medi quo exsistunt differentem ac discrepantem naturali diversitate non habent (una enim est de omni ho- mine ratio ac definitio significativa substantiæ ), non ergo Deus diversæ naturæ est ab eo ex quo natus est Filius, sed Deus verus potius; proprius enim Dei naturalis ac veri est appellatus, et ab adoptiva multitudine differens, et ad unius ac veri gloriam tendit. B. Recte dicis. A. Idcirco sacra nobis rurens Scriptura sub- stantialem servandam esse Filio illam cum Patre unitatem ait. Sie enim habet : «Omnis enim viri caput Christus est : caput autem mulieris, vir : espat vero Christi, Deus : , his verbis significans, opinor, veritatem et ingenuitatem substantia, et Fitium ex ipsa revera prodiisse. B. Qui ais? A. Putasne explicandam nobis esse ejusco rei ra- tionem ? Quid ardui sit, ae difficultatem parie, quæso, edissere. B. Aiunt nempe istud Filium ah identitate cum Deo Patre utique dejecturum. A. Polesne dicere quonam istud pacto? B C Οιnnine. Si enim vir caput est mulieris, in- D quiunt, propterea quod ejusdem est cum ipsa na- turæ ac substantiæ, quamvis præstantioris forte conditionis esse putetur (caput enim in corpore, pars est omnium præstantissima); viri autem capel nuncupatus est Christus, cum naturalis scilicet re- latio ad affinitatem cum creaturis eum vocet, sicut in viro ninirm ac muliere : quomodo dicetur demum Deus ac verus, aut quomodo naturaleın cum Deo Patre identitatem habere poterit, inter creaturas momeratus, et loco capitis habitus? Sa- perabit enim, inquiunt, creature conditionem emi- pentia gloria Filius. * Cor. xi, 15. 85% [al.

Β. Β. Εφην ἂν, ὅτι, οἱ μὲν γὰρ εἰσπεποίηνται πρὸς υἱότητα φιλοτιμίας φιλίας] τῆς ἄνωθεν εὕρημέ τε καὶ δῶρον τὴν ἐπὶ τόδε κλήσιν ἀποκερδαίνοντες· ὁ δέ ἐστιν οὐχ ὧδε ἔχων, ἀλλ᾽ ἴδιος ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἅτε δὴ καὶ σὺν αὐτῷ τὴν ἐπέκεινα πάν των ἀποτεμόμενος φύσιν. Α. Ιδιον δὲ Θεοῦ φυσικῶς, τὸ μὴ Θεὸς ἄρα, κτι στὸν δὲ μᾶλλον, ή πῶς; Β. Καὶ μὴν τοῦτο ἀμφίλογον οὐδαμῶς. Θεότης γὰρ πάντως ἴδιον Θεοῦ, καθάπερ αμέλει καὶ κτιστὸν κτίσεως. Α. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, κτιστὸν ἢ κτίσιν ίδιον εἶναι Θεοῦ φυσικῶς, τὴν ἀντίστροφον ἰέναι τῷ λόγῳ τρί 6ον ἀσφαλὲς οἶμαι που. Κτίσεως γὰρ ἴδιον Θεότητα λέγειν, τὸ λυποῦν οὐδέν· ἀλλ᾽ ὧδε φρονεῖν, οὐ θέμις. Συνωθούσης οὖν ἄρα τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας, ἐπὶ τὸ χρῆναι νοεῖν ὀρθῶς, ίδιος ἂν εἴη λοιπὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ Υἱός, οὐ τοῖς εἰσποιήτοις ἐπαριθμού μενος, ἀλλ' ὡς θεὸς ἐκ Θεοῦ. Καὶ ἐπείπερ, οὐ διά φορόν τε καὶ διεσχοινισμένον εἰς ὀθνειότητα φυσικήν, τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον διεκληρώσατο, τα, ὅσαπερ ἂν εἰς ἐν καὶ ἀπαραλλάκτως ἀναδεσμοῖτο γένος τε καὶ εἶδος· εἷς γὰρ ἂν γένοιτο κατὰ παντὸς ἀνθρώπου λόγος τε καὶ ὄρος, τῆς οὐσίας σημαντικός· οὐκ ἄρα Θεὸς ἑτεροφυής παρὰ τὸν ἐξ οὗ πέφηνεν ο Υιός, Θεὸς δὲ μᾶλλον ἀληθινὸς, ἴδιος γὰρ ὠνόμασται Θεοῦ τοῦ φύσει καὶ ἀληθῶς, καὶ πληθύος μὲν εἰσποιήτου διενεγκών, εἰς δὲ τὴν τοῦ ἑνός τε καὶ ἀληθῶς ἀνα- θρώσκων δόξαν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Τοιγάρτοι καὶ Γράμμα πάλιν ἡμῖν ἱερὸν σύν σιώδη τὴν ἔνωσιν ἀποσώζεσθαι δεῖν τῷ Υἱῷ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα φησίν. Εχει γὰρ ὧδε· ο Παντός γὰρ ἀνδρός, φησίν, ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστός ἐστι, κεφαλὴ δὲ γυναικὸς, ὁ ἀνὴρ, κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ, ὁ Θεός· ο τό, οἶμαι, γνήσιον τῆς οὐσίας, καὶ τὸ αὐτῆς ἐκπεφάνθαι κατ' ἀλήθειαν τὸν Υἱόν, διὰ τούτου σημαίνον. Β. Πῶς λέγεις ; Α. Βασανίζεσθαι γὰρ ὅλως οίει χρῆναι πρὸς ἡμῶν, τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον ; Τί τὸ ἄναντες καὶ κατασούο εἰς δυσχέρειαν, ερομένῳ φράσον. Β. Φασὶ γὰρ μάλιστα τοῦτο ἐξοικεῖν τῆς προ Θεὸν Πατέρα ταυτότητος τον Υιόν. Α. Τίνα δὴ τρόπον, ἄρα ἂν ἔχοις εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Εἰ γὰρ δὴ γυναικὸς μὲν, φησίν, ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ, διάτοι τὸ πρὸς αὐτὴν ὁμοφυές τε καὶ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, εἰ καὶ ἐν μοίρα τυχόν νοοίτο τη κρείττονι χρήμα γὰρ τίμιον καὶ ἐν δόξῃ πλεονεκτούν ἐν σώματι, κεφαλή· ἀνδρὸς δὲ ὠνόμασται Χριστός κεφαλή, σχέσεως δηλονότι φυσικής καλούσης αὐτόν εἰς ἀγχιστείαν τοῖς κτίσμασι, καθάπερ αμέλει καὶ ἐπ' ἀνδρός τε καὶ γυναικός, πῶς ἂν λέγοιτο θελή ἔτι καὶ ἀληθινὸς, ἢ πῶς ἂν ἔχειν δύναιτο τὴν πρός Θεόν Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, τοῖς ἐν γενέσει κατειλεγμένος, εἰ καὶ ἐν τάξει νοσίτυ τῆς κεφαλῆς: Υπερκείσεται γὰρ, φασί, τὸ τῆς κτίσεως μέτρον, ὡς ἐν ὑπεροχῇ δόξης, ο Υιός. : C3A S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Dicam, illos in filiationem ascitos, appella- ▲ tionem istam supernæ munificentiæ inventam ac donum assecutos : hunc autem non ita se habere, sed revera proprium esse Dei ac Patris, utpote qui ∙etiam cum ipso supremam omnium naturam ob- tiuet. • A. Proprium itaque Dei est naturaliter, id mon est Deus, sed res creata potius, aut qui demum ? B. Certe nibil in eo dubium est. Divinitas enim ntique Dei proprium est, quemadmodum nempe et creaturæ creatum. A. Si quis porro existimet creatum aut creaturaun proprium esse Dei naturaliter, vice versa urgeri pesse reor. Dicere enim deitatem esse proprium) creaturæ, nihil muli erit: at ita sentire, neſas. Cum ergo rationum absurditas ad rectam sententiam nos simul adigat, proprius tandem erit Dei ac Patris Filius, non inter adoptivos numeratus, sed ut Deus ex Deo. Et quoniam ea quæ in unum genus ac spe- ciem immutabiliter conjunguntur, rationem medi quo exsistunt differentem ac discrepantem naturali diversitate non habent (una enim est de omni ho- mine ratio ac definitio significativa substantiæ ), non ergo Deus diversæ naturæ est ab eo ex quo natus est Filius, sed Deus verus potius; proprius enim Dei naturalis ac veri est appellatus, et ab adoptiva multitudine differens, et ad unius ac veri gloriam tendit. B. Recte dicis. A. Idcirco sacra nobis rurens Scriptura sub- stantialem servandam esse Filio illam cum Patre unitatem ait. Sie enim habet : «Omnis enim viri caput Christus est : caput autem mulieris, vir : espat vero Christi, Deus : , his verbis significans, opinor, veritatem et ingenuitatem substantia, et Fitium ex ipsa revera prodiisse. B. Qui ais? A. Putasne explicandam nobis esse ejusco rei ra- tionem ? Quid ardui sit, ae difficultatem parie, quæso, edissere. B. Aiunt nempe istud Filium ah identitate cum Deo Patre utique dejecturum. A. Polesne dicere quonam istud pacto? B C Οιnnine. Si enim vir caput est mulieris, in- D quiunt, propterea quod ejusdem est cum ipsa na- turæ ac substantiæ, quamvis præstantioris forte conditionis esse putetur (caput enim in corpore, pars est omnium præstantissima); viri autem capel nuncupatus est Christus, cum naturalis scilicet re- latio ad affinitatem cum creaturis eum vocet, sicut in viro ninirm ac muliere : quomodo dicetur demum Deus ac verus, aut quomodo naturaleın cum Deo Patre identitatem habere poterit, inter creaturas momeratus, et loco capitis habitus? Sa- perabit enim, inquiunt, creature conditionem emi- pentia gloria Filius. * Cor. xi, 15. 85% [al.

Β. Β. Εφην ἂν, ὅτι, οἱ μὲν γὰρ εἰσπεποίηνται πρὸς υἱότητα φιλοτιμίας φιλίας] τῆς ἄνωθεν εὕρημέ τε καὶ δῶρον τὴν ἐπὶ τόδε κλήσιν ἀποκερδαίνοντες· ὁ δέ ἐστιν οὐχ ὧδε ἔχων, ἀλλ᾽ ἴδιος ἀληθῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἅτε δὴ καὶ σὺν αὐτῷ τὴν ἐπέκεινα πάν των ἀποτεμόμενος φύσιν. Α. Ιδιον δὲ Θεοῦ φυσικῶς, τὸ μὴ Θεὸς ἄρα, κτι στὸν δὲ μᾶλλον, ή πῶς; Β. Καὶ μὴν τοῦτο ἀμφίλογον οὐδαμῶς. Θεότης γὰρ πάντως ἴδιον Θεοῦ, καθάπερ αμέλει καὶ κτιστὸν κτίσεως. Α. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, κτιστὸν ἢ κτίσιν ίδιον εἶναι Θεοῦ φυσικῶς, τὴν ἀντίστροφον ἰέναι τῷ λόγῳ τρί 6ον ἀσφαλὲς οἶμαι που. Κτίσεως γὰρ ἴδιον Θεότητα λέγειν, τὸ λυποῦν οὐδέν· ἀλλ᾽ ὧδε φρονεῖν, οὐ θέμις. Συνωθούσης οὖν ἄρα τῆς τῶν λογισμῶν ἀτοπίας, ἐπὶ τὸ χρῆναι νοεῖν ὀρθῶς, ίδιος ἂν εἴη λοιπὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ὁ Υἱός, οὐ τοῖς εἰσποιήτοις ἐπαριθμού μενος, ἀλλ' ὡς θεὸς ἐκ Θεοῦ. Καὶ ἐπείπερ, οὐ διά φορόν τε καὶ διεσχοινισμένον εἰς ὀθνειότητα φυσικήν, τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον διεκληρώσατο, τα, ὅσαπερ ἂν εἰς ἐν καὶ ἀπαραλλάκτως ἀναδεσμοῖτο γένος τε καὶ εἶδος· εἷς γὰρ ἂν γένοιτο κατὰ παντὸς ἀνθρώπου λόγος τε καὶ ὄρος, τῆς οὐσίας σημαντικός· οὐκ ἄρα Θεὸς ἑτεροφυής παρὰ τὸν ἐξ οὗ πέφηνεν ο Υιός, Θεὸς δὲ μᾶλλον ἀληθινὸς, ἴδιος γὰρ ὠνόμασται Θεοῦ τοῦ φύσει καὶ ἀληθῶς, καὶ πληθύος μὲν εἰσποιήτου διενεγκών, εἰς δὲ τὴν τοῦ ἑνός τε καὶ ἀληθῶς ἀνα- θρώσκων δόξαν. Β. Εὖ λέγεις. Α. Τοιγάρτοι καὶ Γράμμα πάλιν ἡμῖν ἱερὸν σύν σιώδη τὴν ἔνωσιν ἀποσώζεσθαι δεῖν τῷ Υἱῷ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα φησίν. Εχει γὰρ ὧδε· ο Παντός γὰρ ἀνδρός, φησίν, ἡ κεφαλὴ, ὁ Χριστός ἐστι, κεφαλὴ δὲ γυναικὸς, ὁ ἀνὴρ, κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ, ὁ Θεός· ο τό, οἶμαι, γνήσιον τῆς οὐσίας, καὶ τὸ αὐτῆς ἐκπεφάνθαι κατ' ἀλήθειαν τὸν Υἱόν, διὰ τούτου σημαίνον. Β. Πῶς λέγεις ; Α. Βασανίζεσθαι γὰρ ὅλως οίει χρῆναι πρὸς ἡμῶν, τὸν ἐπὶ τῷδε λόγον ; Τί τὸ ἄναντες καὶ κατασούο εἰς δυσχέρειαν, ερομένῳ φράσον. Β. Φασὶ γὰρ μάλιστα τοῦτο ἐξοικεῖν τῆς προ Θεὸν Πατέρα ταυτότητος τον Υιόν. Α. Τίνα δὴ τρόπον, ἄρα ἂν ἔχοις εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Εἰ γὰρ δὴ γυναικὸς μὲν, φησίν, ὁ ἀνὴρ κεφαλὴ, διάτοι τὸ πρὸς αὐτὴν ὁμοφυές τε καὶ ἐν οὐσίᾳ ταυτὸν, εἰ καὶ ἐν μοίρα τυχόν νοοίτο τη κρείττονι χρήμα γὰρ τίμιον καὶ ἐν δόξῃ πλεονεκτούν ἐν σώματι, κεφαλή· ἀνδρὸς δὲ ὠνόμασται Χριστός κεφαλή, σχέσεως δηλονότι φυσικής καλούσης αὐτόν εἰς ἀγχιστείαν τοῖς κτίσμασι, καθάπερ αμέλει καὶ ἐπ' ἀνδρός τε καὶ γυναικός, πῶς ἂν λέγοιτο θελή ἔτι καὶ ἀληθινὸς, ἢ πῶς ἂν ἔχειν δύναιτο τὴν πρός Θεόν Πατέρα ταυτότητα φυσικήν, τοῖς ἐν γενέσει κατειλεγμένος, εἰ καὶ ἐν τάξει νοσίτυ τῆς κεφαλῆς: Υπερκείσεται γὰρ, φασί, τὸ τῆς κτίσεως μέτρον, ὡς ἐν ὑπεροχῇ δόξης, ο Υιός. : C3A S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Dicam, illos in filiationem ascitos, appella- ▲ tionem istam supernæ munificentiæ inventam ac donum assecutos : hunc autem non ita se habere, sed revera proprium esse Dei ac Patris, utpote qui ∙etiam cum ipso supremam omnium naturam ob- tiuet. • A. Proprium itaque Dei est naturaliter, id mon est Deus, sed res creata potius, aut qui demum ? B. Certe nibil in eo dubium est. Divinitas enim ntique Dei proprium est, quemadmodum nempe et creaturæ creatum. A. Si quis porro existimet creatum aut creaturaun proprium esse Dei naturaliter, vice versa urgeri pesse reor. Dicere enim deitatem esse proprium) creaturæ, nihil muli erit: at ita sentire, neſas. Cum ergo rationum absurditas ad rectam sententiam nos simul adigat, proprius tandem erit Dei ac Patris Filius, non inter adoptivos numeratus, sed ut Deus ex Deo. Et quoniam ea quæ in unum genus ac spe- ciem immutabiliter conjunguntur, rationem medi quo exsistunt differentem ac discrepantem naturali diversitate non habent (una enim est de omni ho- mine ratio ac definitio significativa substantiæ ), non ergo Deus diversæ naturæ est ab eo ex quo natus est Filius, sed Deus verus potius; proprius enim Dei naturalis ac veri est appellatus, et ab adoptiva multitudine differens, et ad unius ac veri gloriam tendit. B. Recte dicis. A. Idcirco sacra nobis rurens Scriptura sub- stantialem servandam esse Filio illam cum Patre unitatem ait. Sie enim habet : «Omnis enim viri caput Christus est : caput autem mulieris, vir : espat vero Christi, Deus : , his verbis significans, opinor, veritatem et ingenuitatem substantia, et Fitium ex ipsa revera prodiisse. B. Qui ais? A. Putasne explicandam nobis esse ejusco rei ra- tionem ? Quid ardui sit, ae difficultatem parie, quæso, edissere. B. Aiunt nempe istud Filium ah identitate cum Deo Patre utique dejecturum. A. Polesne dicere quonam istud pacto? B C Οιnnine. Si enim vir caput est mulieris, in- D quiunt, propterea quod ejusdem est cum ipsa na- turæ ac substantiæ, quamvis præstantioris forte conditionis esse putetur (caput enim in corpore, pars est omnium præstantissima); viri autem capel nuncupatus est Christus, cum naturalis scilicet re- latio ad affinitatem cum creaturis eum vocet, sicut in viro ninirm ac muliere : quomodo dicetur demum Deus ac verus, aut quomodo naturaleın cum Deo Patre identitatem habere poterit, inter creaturas momeratus, et loco capitis habitus? Sa- perabit enim, inquiunt, creature conditionem emi- pentia gloria Filius. * Cor. xi, 15. 85% [al.

Α. Βαβαὶ τῆς εὐροίας τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκ- Α τοπωτάτων ! ὡς δεινὸς ἡμῖν, καὶ οἷον κατὰ πρανούς ὁ παράσημος ούτωσὶ τῶν διεναντίας διάττει λόγος ! Ποίημα γὰρ ἐναργῶς τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα δεδυσφήμηκεν Υιόν. ᾿Αλλὰ τοῦδε μὲν πέρι διαληψό. μεθα, καιρὸν ἀπονέμοντες ταῖς θεωρίαις τὸν πρέ- ποντα, καὶ σχολαίοι πάλιν εἰς τοῦτο καθέντες καὶ νοῦν τε καὶ γλῶτταν. Ο δὲ δὴ μάλιστα θαυμάζειν ἔπεισιν, ἐκεῖνό φημι διημαρτήκασι γὰρ τῶν εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, οὐδὲν ἧττον ἢ πάλαι, καὶ νῦν, ὡς ἔοικεν, οἱ πρὸς πᾶσαν ἀμαθίαν εὔκολοι. Ανδρός μὲν γὰρ εἴρηται κεφαλή Χριστός, διὰ τὸ ἐν σχέσει φυσική συναφές· ἐξαρνήσομαι γὰρ οὔ τί που τό γε ὡς ἄριστά τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένον. Ἐπειδὴ δὲ Χρι- στοῦ κεφαλὴ τέθειται Θεὸς, τί τὸ ἀντιστατοῦν, ὦ γεν- ναῖοι, φαίη τις ἂν αὐτοῖς, ἢ τί τὸ ἀπεῖργον ἐννοεῖν ὡς, εἴπερ ἐστὶν ὁ μονογενής γρ. ομογενής] τοῖς κτίσμασιν ὁ Υἱός, ἐπείπερ ἀνδρὸς εἴρηται κεφαλὴ, καὶ αὐτὸν ἤδη κατακομίζειν ἀποτολμὴν ἐν γενητοῖς τὸν Πατέρα; Κεφαλὴ γὰρ τέθειται τῷ Υἱῷ, καίτοι κτιστῷ, καὶ πετ ποιημένῳ καθ' ὑμᾶς ὑπάρχοντι. Δοκεῖ γὰρ οἴεσθαι ταυτὶ καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως ἔχειν παραληρεῖν ᾑρημένοις, ἀλλ', οἶμαι, τῆς δυσφημίας τὸν ὄγκον καταναρχήσειεν [Ισ. καταναρχήσειν] αὐτοὺς, καίτοι λίαν ἀπεσκληκότας, καὶ τοῖς οὕτως ἀναγκαίοις μει ραχιωδῶς ἐναθύροντας. Φέρε δή οὖν, ταυτὶ διωθού μενοι καὶ μεθέντες εἰς ὄρος, ἢ διαῤῥιπτοῦντες εἰς κύμα, καταλογιζώμεθά τι τῶν ἐπιεικεστέρων. Κε- φαλὴν μὲν γὰρ γυναικὸς τὸν ἄνδρα φαμεν, επείπερ ἐξ αὐτοῦ πέφηνεν ἐν ἀρχαῖς, καὶ διεμορφώθη πρὸς τὴν ἀνδρὸς εἰκόνα, Θεὸν τὸ ἀρχέτυπον ἔχοντος περ ποίηται γὰρ οὕτω, κατὰ τὰς Γραφάς· οριζόμεθα δὲ κεφαλὴν ἀνδρὸς εἶναι Χριστόν, ὡς βίζαν τοῦ γένους δευτέραν, καὶ ἀπαρχὴν ἀνθρωπότητος ἀναθρωσκού σης εἰς ἀφθαρσίαν δι᾿ ἁγιασμοῦ ἐν Πνεύματι. Ονομα δὲ δε Χριστῷ, δεύτερος Αδάμ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, ἀλλ' ἡ τοῦδέ τε καὶ μόνου. Χριστοῦ γε μὴν εἶναι κεφαλὴν τὸν Πατέρα διακεισόμεθα καὶ πιστεύσομεν ὡς ὁμοούσιον αὐτῷ καὶ συναφή φυσικῶς, καθὸ νοείται καὶ ἔστι Θεός, εἰ καὶ πέφηνεν ἐν σαρκὶ καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς. Μεθόριον δὲ ὥσπερ τι θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, ὁ Χριστὸς, τὴν ἀμφεῖν ἔχων ὡς ἐν ἑνὶ σύνοδον, καὶ τῶν τῇ φύσει διεστηκότων, εἰς ταυτότητα συνδρομήν, καθ' ἔνωσιν οἰκονομικὴν, ἀστιβῆ μὲν νῷ καὶ ἀνέμβατον, γλώττῃ δὲ καὶ λόγοις οὐκ ἔγνωσμέ- νην. Θεὸς γὰρ ἅμα καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός, πηγήν μὲν ὥσπερ καὶ βίζαν τῆς ἰδίας υποστάσεως Πατέρα ἔχων, τὸν ἐν οὐρανοῖς, συνάναρχόν τε καὶ συναΐδιον, καὶ οὐ προτερεύοντα κατὰ χρόνον, εἴπερ ἀνάγκη συν υφεστάναι τῇ κεφαλῇ, τὸν οὔπερ ἂν λέγοιτο κεφαλή, Εξημμένος δὲ καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς κατὰ σάρχα σχέσεως φυσικής. Οτε τοίνυν Χριστοῦ Θεὸς κεφαλὴ νοεῖται τε καὶ ἔστιν οὐ διεψευσμένως, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεός, ὁ βίζαν ἔχων θεότητα τὴν ἀληθινὴν, καὶ οὐσιωδῶς εξημμένος τοῦ γεγεννηκότος ; Ομοφυλ γάρ πως τῷ λοιπῷ νοεῖσθαι σώματι τὴν κεφαλὴν, ἀναγκαῖον. Εἰ δὲ δὴ χρῆναι νομίζουσι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντα λίγον, τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἀπολισθεῖν, καὶ εἰς τὸ τῶν ποιημάτων καθικνεῖσθαι μέτρον, ἀκουόντων ἐναρ ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. D C A. O magnam in absurdissima quæque propen- sionem! Ut in præceps fertur callida et falsa ad- versariorum oratio! Facturam enim impie et irre- ligiose prædical Filium, qui ex Deo Patre prodit. Sed de boe disseremus, ei disputationi serveto op- portuno tempore, et auino et lingua per otium in id intenta. Illud autem maxime mirari subit, quod a. recta ratione non minus quam olim etiam nume, ul· videtur, aberrant, qui ad omnem proclives sunk - ignorantiam. Viri enim caput dictus est Christus, propter relationis naturalis conjunctionem :-quod enim recte dictum est, non infciaber. Cum autem Christi caput positus sit Deus, quid repugnat, quiet aliquis, aut quid vetat intelligere, boni, quominus, si est ejusdem generis Filius cum creatu- ris, quandoquidem viri dictus est caput, ipsum etiam Patrem in creaturarum ordinem detrudatis ? Caput enim constitutus est Filio lieet creato, er vestra sententia, et producto. Hæc enim recta et inculpata videntur nostris deliris: sed molem im- · pietatis torporem eis illaturam existimo, tametsi obduruerunt, et in tam necessariis rebus delicias agunt. Agedum ergo, his repudiatis et in montem ablegatis, aut in undas projectis, aliquid benignius excogitemus. Nam caput quidem mulieris virum di- cimus, quandoquidem ex ipso prodiit initio, et ad imaginem hominis efformata est, Deum archetypum habentis. Sic enim factum est, ut Scripturæ volunt, statuimus autem caput viri esse Christum, tanquam radicem generis alteram, ac humanitatis primitias, quæ per sanctificationem in Spiritu ad immortalita- Lem recurrit. Nomnen autem Christo, secundus Adain, nec alterins cujusvis quam hujus ac solius rei gratia. Christi porro caput esse Patrcm solemus el cre- demus, tanquam consubstantialem ipsi, et con- junctum naturaliter, in quantum intelligitur et est Deus, licet apparueri in carne et similis nobis fa- clus sit. Est autem interliminium veluti quod- dam divinitatis et humanitatis Christus, utriusque habens tanquam iu une conjunctionem, et rerum) natura dissidentium concursum in identitater se- cundum unitatem per incarnationem factam, quæ mente capi nequit, nec lingua aut oratione exprimii. Dens enim simal et homo Christus est, fontem et radicem suæ subsistentiæ Patrem habens, qui in cœlis est, principio simul carentem el coæternum, nec tempore priorem, quandoquidem una cum ca- pite subsistere necesse est eum, cujus dieitur caput i sed et naturali nobiscum relatione seeundum car- nemi est præditus. Cum ergo Christi Deus caput in- telligatur, et sit citra mendacium : qui non erit Deus verus is, qui radicem habet divinitatem verain, et substantialiter Patrem in se capit? Caput enim ejusdem naturæ cum reliquo corpore censeri necesse est. Quod si Verbuin ex Deo Patre prognatum di- vinitatis finibus dejiciendum putant, et ad creatu- rarum conditionem detrudendum, manifeste audiant : ‹ Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bo-

Α. Βαβαὶ τῆς εὐροίας τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκ- Α τοπωτάτων ! ὡς δεινὸς ἡμῖν, καὶ οἷον κατὰ πρανούς ὁ παράσημος ούτωσὶ τῶν διεναντίας διάττει λόγος ! Ποίημα γὰρ ἐναργῶς τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα δεδυσφήμηκεν Υιόν. ᾿Αλλὰ τοῦδε μὲν πέρι διαληψό. μεθα, καιρὸν ἀπονέμοντες ταῖς θεωρίαις τὸν πρέ- ποντα, καὶ σχολαίοι πάλιν εἰς τοῦτο καθέντες καὶ νοῦν τε καὶ γλῶτταν. Ο δὲ δὴ μάλιστα θαυμάζειν ἔπεισιν, ἐκεῖνό φημι διημαρτήκασι γὰρ τῶν εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, οὐδὲν ἧττον ἢ πάλαι, καὶ νῦν, ὡς ἔοικεν, οἱ πρὸς πᾶσαν ἀμαθίαν εὔκολοι. Ανδρός μὲν γὰρ εἴρηται κεφαλή Χριστός, διὰ τὸ ἐν σχέσει φυσική συναφές· ἐξαρνήσομαι γὰρ οὔ τί που τό γε ὡς ἄριστά τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένον. Ἐπειδὴ δὲ Χρι- στοῦ κεφαλὴ τέθειται Θεὸς, τί τὸ ἀντιστατοῦν, ὦ γεν- ναῖοι, φαίη τις ἂν αὐτοῖς, ἢ τί τὸ ἀπεῖργον ἐννοεῖν ὡς, εἴπερ ἐστὶν ὁ μονογενής γρ. ομογενής] τοῖς κτίσμασιν ὁ Υἱός, ἐπείπερ ἀνδρὸς εἴρηται κεφαλὴ, καὶ αὐτὸν ἤδη κατακομίζειν ἀποτολμὴν ἐν γενητοῖς τὸν Πατέρα; Κεφαλὴ γὰρ τέθειται τῷ Υἱῷ, καίτοι κτιστῷ, καὶ πετ ποιημένῳ καθ' ὑμᾶς ὑπάρχοντι. Δοκεῖ γὰρ οἴεσθαι ταυτὶ καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως ἔχειν παραληρεῖν ᾑρημένοις, ἀλλ', οἶμαι, τῆς δυσφημίας τὸν ὄγκον καταναρχήσειεν [Ισ. καταναρχήσειν] αὐτοὺς, καίτοι λίαν ἀπεσκληκότας, καὶ τοῖς οὕτως ἀναγκαίοις μει ραχιωδῶς ἐναθύροντας. Φέρε δή οὖν, ταυτὶ διωθού μενοι καὶ μεθέντες εἰς ὄρος, ἢ διαῤῥιπτοῦντες εἰς κύμα, καταλογιζώμεθά τι τῶν ἐπιεικεστέρων. Κε- φαλὴν μὲν γὰρ γυναικὸς τὸν ἄνδρα φαμεν, επείπερ ἐξ αὐτοῦ πέφηνεν ἐν ἀρχαῖς, καὶ διεμορφώθη πρὸς τὴν ἀνδρὸς εἰκόνα, Θεὸν τὸ ἀρχέτυπον ἔχοντος περ ποίηται γὰρ οὕτω, κατὰ τὰς Γραφάς· οριζόμεθα δὲ κεφαλὴν ἀνδρὸς εἶναι Χριστόν, ὡς βίζαν τοῦ γένους δευτέραν, καὶ ἀπαρχὴν ἀνθρωπότητος ἀναθρωσκού σης εἰς ἀφθαρσίαν δι᾿ ἁγιασμοῦ ἐν Πνεύματι. Ονομα δὲ δε Χριστῷ, δεύτερος Αδάμ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, ἀλλ' ἡ τοῦδέ τε καὶ μόνου. Χριστοῦ γε μὴν εἶναι κεφαλὴν τὸν Πατέρα διακεισόμεθα καὶ πιστεύσομεν ὡς ὁμοούσιον αὐτῷ καὶ συναφή φυσικῶς, καθὸ νοείται καὶ ἔστι Θεός, εἰ καὶ πέφηνεν ἐν σαρκὶ καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς. Μεθόριον δὲ ὥσπερ τι θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, ὁ Χριστὸς, τὴν ἀμφεῖν ἔχων ὡς ἐν ἑνὶ σύνοδον, καὶ τῶν τῇ φύσει διεστηκότων, εἰς ταυτότητα συνδρομήν, καθ' ἔνωσιν οἰκονομικὴν, ἀστιβῆ μὲν νῷ καὶ ἀνέμβατον, γλώττῃ δὲ καὶ λόγοις οὐκ ἔγνωσμέ- νην. Θεὸς γὰρ ἅμα καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός, πηγήν μὲν ὥσπερ καὶ βίζαν τῆς ἰδίας υποστάσεως Πατέρα ἔχων, τὸν ἐν οὐρανοῖς, συνάναρχόν τε καὶ συναΐδιον, καὶ οὐ προτερεύοντα κατὰ χρόνον, εἴπερ ἀνάγκη συν υφεστάναι τῇ κεφαλῇ, τὸν οὔπερ ἂν λέγοιτο κεφαλή, Εξημμένος δὲ καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς κατὰ σάρχα σχέσεως φυσικής. Οτε τοίνυν Χριστοῦ Θεὸς κεφαλὴ νοεῖται τε καὶ ἔστιν οὐ διεψευσμένως, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεός, ὁ βίζαν ἔχων θεότητα τὴν ἀληθινὴν, καὶ οὐσιωδῶς εξημμένος τοῦ γεγεννηκότος ; Ομοφυλ γάρ πως τῷ λοιπῷ νοεῖσθαι σώματι τὴν κεφαλὴν, ἀναγκαῖον. Εἰ δὲ δὴ χρῆναι νομίζουσι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντα λίγον, τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἀπολισθεῖν, καὶ εἰς τὸ τῶν ποιημάτων καθικνεῖσθαι μέτρον, ἀκουόντων ἐναρ ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. D C A. O magnam in absurdissima quæque propen- sionem! Ut in præceps fertur callida et falsa ad- versariorum oratio! Facturam enim impie et irre- ligiose prædical Filium, qui ex Deo Patre prodit. Sed de boe disseremus, ei disputationi serveto op- portuno tempore, et auino et lingua per otium in id intenta. Illud autem maxime mirari subit, quod a. recta ratione non minus quam olim etiam nume, ul· videtur, aberrant, qui ad omnem proclives sunk - ignorantiam. Viri enim caput dictus est Christus, propter relationis naturalis conjunctionem :-quod enim recte dictum est, non infciaber. Cum autem Christi caput positus sit Deus, quid repugnat, quiet aliquis, aut quid vetat intelligere, boni, quominus, si est ejusdem generis Filius cum creatu- ris, quandoquidem viri dictus est caput, ipsum etiam Patrem in creaturarum ordinem detrudatis ? Caput enim constitutus est Filio lieet creato, er vestra sententia, et producto. Hæc enim recta et inculpata videntur nostris deliris: sed molem im- · pietatis torporem eis illaturam existimo, tametsi obduruerunt, et in tam necessariis rebus delicias agunt. Agedum ergo, his repudiatis et in montem ablegatis, aut in undas projectis, aliquid benignius excogitemus. Nam caput quidem mulieris virum di- cimus, quandoquidem ex ipso prodiit initio, et ad imaginem hominis efformata est, Deum archetypum habentis. Sic enim factum est, ut Scripturæ volunt, statuimus autem caput viri esse Christum, tanquam radicem generis alteram, ac humanitatis primitias, quæ per sanctificationem in Spiritu ad immortalita- Lem recurrit. Nomnen autem Christo, secundus Adain, nec alterins cujusvis quam hujus ac solius rei gratia. Christi porro caput esse Patrcm solemus el cre- demus, tanquam consubstantialem ipsi, et con- junctum naturaliter, in quantum intelligitur et est Deus, licet apparueri in carne et similis nobis fa- clus sit. Est autem interliminium veluti quod- dam divinitatis et humanitatis Christus, utriusque habens tanquam iu une conjunctionem, et rerum) natura dissidentium concursum in identitater se- cundum unitatem per incarnationem factam, quæ mente capi nequit, nec lingua aut oratione exprimii. Dens enim simal et homo Christus est, fontem et radicem suæ subsistentiæ Patrem habens, qui in cœlis est, principio simul carentem el coæternum, nec tempore priorem, quandoquidem una cum ca- pite subsistere necesse est eum, cujus dieitur caput i sed et naturali nobiscum relatione seeundum car- nemi est præditus. Cum ergo Christi Deus caput in- telligatur, et sit citra mendacium : qui non erit Deus verus is, qui radicem habet divinitatem verain, et substantialiter Patrem in se capit? Caput enim ejusdem naturæ cum reliquo corpore censeri necesse est. Quod si Verbuin ex Deo Patre prognatum di- vinitatis finibus dejiciendum putant, et ad creatu- rarum conditionem detrudendum, manifeste audiant : ‹ Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bo-

Α. Βαβαὶ τῆς εὐροίας τῆς εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκ- Α τοπωτάτων ! ὡς δεινὸς ἡμῖν, καὶ οἷον κατὰ πρανούς ὁ παράσημος ούτωσὶ τῶν διεναντίας διάττει λόγος ! Ποίημα γὰρ ἐναργῶς τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα δεδυσφήμηκεν Υιόν. ᾿Αλλὰ τοῦδε μὲν πέρι διαληψό. μεθα, καιρὸν ἀπονέμοντες ταῖς θεωρίαις τὸν πρέ- ποντα, καὶ σχολαίοι πάλιν εἰς τοῦτο καθέντες καὶ νοῦν τε καὶ γλῶτταν. Ο δὲ δὴ μάλιστα θαυμάζειν ἔπεισιν, ἐκεῖνό φημι διημαρτήκασι γὰρ τῶν εἰς ὀρθότητα λογισμῶν, οὐδὲν ἧττον ἢ πάλαι, καὶ νῦν, ὡς ἔοικεν, οἱ πρὸς πᾶσαν ἀμαθίαν εὔκολοι. Ανδρός μὲν γὰρ εἴρηται κεφαλή Χριστός, διὰ τὸ ἐν σχέσει φυσική συναφές· ἐξαρνήσομαι γὰρ οὔ τί που τό γε ὡς ἄριστά τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένον. Ἐπειδὴ δὲ Χρι- στοῦ κεφαλὴ τέθειται Θεὸς, τί τὸ ἀντιστατοῦν, ὦ γεν- ναῖοι, φαίη τις ἂν αὐτοῖς, ἢ τί τὸ ἀπεῖργον ἐννοεῖν ὡς, εἴπερ ἐστὶν ὁ μονογενής γρ. ομογενής] τοῖς κτίσμασιν ὁ Υἱός, ἐπείπερ ἀνδρὸς εἴρηται κεφαλὴ, καὶ αὐτὸν ἤδη κατακομίζειν ἀποτολμὴν ἐν γενητοῖς τὸν Πατέρα; Κεφαλὴ γὰρ τέθειται τῷ Υἱῷ, καίτοι κτιστῷ, καὶ πετ ποιημένῳ καθ' ὑμᾶς ὑπάρχοντι. Δοκεῖ γὰρ οἴεσθαι ταυτὶ καλῶς τε καὶ ἀμωμήτως ἔχειν παραληρεῖν ᾑρημένοις, ἀλλ', οἶμαι, τῆς δυσφημίας τὸν ὄγκον καταναρχήσειεν [Ισ. καταναρχήσειν] αὐτοὺς, καίτοι λίαν ἀπεσκληκότας, καὶ τοῖς οὕτως ἀναγκαίοις μει ραχιωδῶς ἐναθύροντας. Φέρε δή οὖν, ταυτὶ διωθού μενοι καὶ μεθέντες εἰς ὄρος, ἢ διαῤῥιπτοῦντες εἰς κύμα, καταλογιζώμεθά τι τῶν ἐπιεικεστέρων. Κε- φαλὴν μὲν γὰρ γυναικὸς τὸν ἄνδρα φαμεν, επείπερ ἐξ αὐτοῦ πέφηνεν ἐν ἀρχαῖς, καὶ διεμορφώθη πρὸς τὴν ἀνδρὸς εἰκόνα, Θεὸν τὸ ἀρχέτυπον ἔχοντος περ ποίηται γὰρ οὕτω, κατὰ τὰς Γραφάς· οριζόμεθα δὲ κεφαλὴν ἀνδρὸς εἶναι Χριστόν, ὡς βίζαν τοῦ γένους δευτέραν, καὶ ἀπαρχὴν ἀνθρωπότητος ἀναθρωσκού σης εἰς ἀφθαρσίαν δι᾿ ἁγιασμοῦ ἐν Πνεύματι. Ονομα δὲ δε Χριστῷ, δεύτερος Αδάμ, καὶ οὐχ ἑτέρου του χά- ριν, ἀλλ' ἡ τοῦδέ τε καὶ μόνου. Χριστοῦ γε μὴν εἶναι κεφαλὴν τὸν Πατέρα διακεισόμεθα καὶ πιστεύσομεν ὡς ὁμοούσιον αὐτῷ καὶ συναφή φυσικῶς, καθὸ νοείται καὶ ἔστι Θεός, εἰ καὶ πέφηνεν ἐν σαρκὶ καὶ γέγονε καθ' ἡμᾶς. Μεθόριον δὲ ὥσπερ τι θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, ὁ Χριστὸς, τὴν ἀμφεῖν ἔχων ὡς ἐν ἑνὶ σύνοδον, καὶ τῶν τῇ φύσει διεστηκότων, εἰς ταυτότητα συνδρομήν, καθ' ἔνωσιν οἰκονομικὴν, ἀστιβῆ μὲν νῷ καὶ ἀνέμβατον, γλώττῃ δὲ καὶ λόγοις οὐκ ἔγνωσμέ- νην. Θεὸς γὰρ ἅμα καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός, πηγήν μὲν ὥσπερ καὶ βίζαν τῆς ἰδίας υποστάσεως Πατέρα ἔχων, τὸν ἐν οὐρανοῖς, συνάναρχόν τε καὶ συναΐδιον, καὶ οὐ προτερεύοντα κατὰ χρόνον, εἴπερ ἀνάγκη συν υφεστάναι τῇ κεφαλῇ, τὸν οὔπερ ἂν λέγοιτο κεφαλή, Εξημμένος δὲ καὶ τῆς πρὸς ἡμᾶς κατὰ σάρχα σχέσεως φυσικής. Οτε τοίνυν Χριστοῦ Θεὸς κεφαλὴ νοεῖται τε καὶ ἔστιν οὐ διεψευσμένως, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεός, ὁ βίζαν ἔχων θεότητα τὴν ἀληθινὴν, καὶ οὐσιωδῶς εξημμένος τοῦ γεγεννηκότος ; Ομοφυλ γάρ πως τῷ λοιπῷ νοεῖσθαι σώματι τὴν κεφαλὴν, ἀναγκαῖον. Εἰ δὲ δὴ χρῆναι νομίζουσι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς φύντα λίγον, τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἀπολισθεῖν, καὶ εἰς τὸ τῶν ποιημάτων καθικνεῖσθαι μέτρον, ἀκουόντων ἐναρ ο DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. D C A. O magnam in absurdissima quæque propen- sionem! Ut in præceps fertur callida et falsa ad- versariorum oratio! Facturam enim impie et irre- ligiose prædical Filium, qui ex Deo Patre prodit. Sed de boe disseremus, ei disputationi serveto op- portuno tempore, et auino et lingua per otium in id intenta. Illud autem maxime mirari subit, quod a. recta ratione non minus quam olim etiam nume, ul· videtur, aberrant, qui ad omnem proclives sunk - ignorantiam. Viri enim caput dictus est Christus, propter relationis naturalis conjunctionem :-quod enim recte dictum est, non infciaber. Cum autem Christi caput positus sit Deus, quid repugnat, quiet aliquis, aut quid vetat intelligere, boni, quominus, si est ejusdem generis Filius cum creatu- ris, quandoquidem viri dictus est caput, ipsum etiam Patrem in creaturarum ordinem detrudatis ? Caput enim constitutus est Filio lieet creato, er vestra sententia, et producto. Hæc enim recta et inculpata videntur nostris deliris: sed molem im- · pietatis torporem eis illaturam existimo, tametsi obduruerunt, et in tam necessariis rebus delicias agunt. Agedum ergo, his repudiatis et in montem ablegatis, aut in undas projectis, aliquid benignius excogitemus. Nam caput quidem mulieris virum di- cimus, quandoquidem ex ipso prodiit initio, et ad imaginem hominis efformata est, Deum archetypum habentis. Sic enim factum est, ut Scripturæ volunt, statuimus autem caput viri esse Christum, tanquam radicem generis alteram, ac humanitatis primitias, quæ per sanctificationem in Spiritu ad immortalita- Lem recurrit. Nomnen autem Christo, secundus Adain, nec alterins cujusvis quam hujus ac solius rei gratia. Christi porro caput esse Patrcm solemus el cre- demus, tanquam consubstantialem ipsi, et con- junctum naturaliter, in quantum intelligitur et est Deus, licet apparueri in carne et similis nobis fa- clus sit. Est autem interliminium veluti quod- dam divinitatis et humanitatis Christus, utriusque habens tanquam iu une conjunctionem, et rerum) natura dissidentium concursum in identitater se- cundum unitatem per incarnationem factam, quæ mente capi nequit, nec lingua aut oratione exprimii. Dens enim simal et homo Christus est, fontem et radicem suæ subsistentiæ Patrem habens, qui in cœlis est, principio simul carentem el coæternum, nec tempore priorem, quandoquidem una cum ca- pite subsistere necesse est eum, cujus dieitur caput i sed et naturali nobiscum relatione seeundum car- nemi est præditus. Cum ergo Christi Deus caput in- telligatur, et sit citra mendacium : qui non erit Deus verus is, qui radicem habet divinitatem verain, et substantialiter Patrem in se capit? Caput enim ejusdem naturæ cum reliquo corpore censeri necesse est. Quod si Verbuin ex Deo Patre prognatum di- vinitatis finibus dejiciendum putant, et ad creatu- rarum conditionem detrudendum, manifeste audiant : ‹ Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bo-

γῶς· « Η ποιήσατε τὸ δένδρον καλὸν, καὶ τὸν παρ πὸν αὐτοῦ καλόν· ἡ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρόν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν. » Β. Αριστα ἔφης. Δ. Εμβροντησίας γὰρ ἀληθῶς τῆς ἐσχάτης, καὶ τῆς ἄγαν ηλιθιότητος ἀπόδειξις ἐναργής, κατατεθηκε και μὲν τὸ φυτόν, ὡς ἄριστόν τε εἴη καὶ εὐγενές, ἐπει ροφυᾶ δὲ ὥσπερ ἀπονέμειν αὐτῷ τὸν καρπόν. Θεὸς γάρ που πάντως τέξεται Θεόν, ἢ οὐχ ὧδε ἔχειν ἐρεῖς; Β. Εγωγέ φημι Α. Πῶς γὰρ οὐ Θεὸς, καὶ τοῦτο ἀληθινῆς, ὁ ἐν ᾧ καὶ μόνῳ γνοίη τις ἂν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθῶς τὸν Πατέρα ; Γράφει γὰρ ὠδὲ τοῖς πεπιστευ κόσιν ὁ Παῦλος· « Τῷ δὲ Θεῷ χάρις, τῷ πάντοτε Β θριαμβεύοντι ἡμᾶς ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ὀσμὴν τῆς γνώσεως αὐτοῦ φανεροῦντι δι' ἡμῶν ἐν παντὶ τόπῳ, ὅτι Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν τῷ Θεῷ. » Ὅτε του νυν ἐν Χριστῷ πέφηνεν ἡ ὀσμὴ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ ἐν αὐτῷ γινώσκεται, πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο δια- περαίνεσθαι δεῖν ὑποτοπητέον; Φύεται μὲν γὰρ ἐν τε λειμῶσι καὶ κήποις, τὰ ἐξ ὡρῶν, μῆλον δὲ ἔστω ταυτὶ καὶ κρῖνον. "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, μέλῳ μὲν ἐφι- ζήσειεν ἂν φυσικῶς ἡ κρίνου τυχὸν ὀσμὴ, κρίνῳ δὲ αὖ τὸ μῆλον ἐκδανείσειε τὴν οἰκείαν, ἔσται δὲ ἐν ἀμφοῖν εἰσάπαν ἐκκεκριμένως τὸ ἑκατέρῳ προσόν; Β. Οὐδαμῶς, ἐκδώσει γὰρ πάντως τὸ οἰκεῖον ἐκά- τερον. Α. Πῶς οὖν ἂν εἴη τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γνώ σεως ἀληθοῦς εὐωδία Χριστὸς, εἰ μὴ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ἐκφύναι πιστεύοιτο; Δέδεικται γάρ, ότι τὴν οἰκείαν ἕκαστον οἰονεί πως ἀπόζει φύσιν· θεό τητος δὲ τῆς κατὰ φύσιν ὀσμὴ, πῶς ἂν γένοιτο διά κτίσματος καὶ φύσεως ἑτεροειδούς, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει Θεός ; Ὥσπερ γὰρ οὐκ ἂν οἴοιτό τις, εἴ γε νοῦν ἔχει, τὴν τῆς θεότητος εὐωδία, τῇ τῶν γεννητῶν ἐκεῖνει φύσει, κομιδῇ γὰρ εἴηθες τὸ χρῆμά ἐστιν, οὗτος οὐκ ἂν τῇ ἀγενήτῳ καὶ ὑπὲρ πάντα θεότητι, δύθε γενῆ τε καὶ ἑτεροφυᾶ τὴν ἀπ' αὐτῆς ἀπόδοσιν ὡς ἐν ὀσμῆς τάξει, προσάψεις τὸν Υἱόν. Εκπέφυκε γάρ ἀποῤῥήτως τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονο γενής, ὅλην ἡμῖν εὐωδιάζων ἐν ἑαυτῷ τοῦ τεχόντος τὴν φύσιν. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ὡς ἐν προσ ώπῳ τῆς νύμφης ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία φησί . Μύρον εκκενωθὲν ὄνομά σου, διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησαν σε, εἴλκυσάν σε. » Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὸ εὐῶδες τῆς γνώσεως τοῦ Πατρὸς, εἰπδεδί- γμεθά τε καὶ πεπλουτήκαμεν. Β. Σύμφημι, Δοκεῖς γὰρ ὀρθῶς φράσαι σε άμε καὶ κατεσκέφθαι ταυτί. Α. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἀσυμφανές, ὅτι καὶ Θεὸς ἀληθῶς, καὶ ἐκ Θεοῦ πέφηνεν ὁ Υἱός, εἰ καὶ τῇδέ πη τὸν ἐπ' αὐτῷ καταθρήσαιμεν λόγον. Β. Τίνα της τρόπον ; Α. Πρέποι ἂν, εἰπέ μοι, τῶν ὄντων τινὶ διανέμειν δύνασθαι, τά, ὅσαπερ ἂν ἡ θεία τε καὶ μόνη χαρί σαιτο φύσις ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mum : aut facile arborem putrem, et fructum ejus A putrem". B. Optinie dixisti. A. Summi quippe stuporis et extremæ dementiæ sigmum est manifestum, mirari quidem arborem, tanquam præstantissima sit ac generosa, fructum autem ei quodammodo naturæ diversæ tribuere. Deus enim atique Deuin gignet, annon ita esse dixeris? B. Ita prorsus. A. Qui enim non erit Deus, idque verus, is, in quo et solo agnoveris Deum esse secundum naturam, ac vere Patrem ? Sic enim Paulus fidelibus scribit : ‹ Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitia suae nanifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo . . Cum igitur in Christo sit odor Dei ac Pa- tris, et in eo cognoscatur, quo pacto demum etiam istud perfici putandum est? Nascuntur enim in pratis et hortis certis anni tempestatibus, poma et lilia. An igitur, amice, pomo naturaliter insitus erit lilii forsan odor, lilio autem pomum vice versa suum commodabit, eritque in utroque plane scor- sim id quod inest alteri? B. Nequaquam; utrumque enim prorsus quod suum est exserel. A. Quo pacto igitur Christas erit bonus odor vera cognitionis Dei ac Patris, nisi ex vera deitate prodire credatur? Ostensum enim est unuın- quodque suam qnodammodo redolere naturam : di- vinitatis autem naturalis odor, quomodo fuerit per creaturain et naturam alterius a Deo generis? Sicut enim nemo saume mentis putaverit divinitatis fragran- tiam rerum genitarum inesse naturæ (id enim cum- primis stultum est), ita divinitati increatæ et omnia su- pereminenti nemo ex ipsa fundi instar odoris-Filium affinxerit alterius generis ac naturæ. Ex Dei enim ac Patris substantia ineffabili modo natus est Uni- B c genitus, totam nobis Genitoris natura fragrantiam exsereus in seipso. Quapropter ipsum, quasi in per- sona sponsæ, Ecclesia ex gentibus couflata bis verbis alloquitur : c Unguentum efusum nomen Luum : ideo adolescentulæ dileserunt te, traxerunt te ", . D Per ipsum enim et in ipso fragrantiam agnitionis Patris accepimus, et ea ditati sumus. B. Assentior. Videris enim ista recte simul dixisse ac discussisse. A. Est et alia ratione non obscurum, quod Deus vere et ex Deo prodiit Filius, si hoc modo rationem: ejusce rei consideremus. B. Quonanituodo, obsecro? A. Num alicui rei, quæso, conveuit ea dare posse, quæ divina et sola natura largiatur? Matth. x, 53. II Cor. 11, 14, 15. Caul. 1, 2. i |

γῶς· « Η ποιήσατε τὸ δένδρον καλὸν, καὶ τὸν παρ πὸν αὐτοῦ καλόν· ἡ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρόν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν. » Β. Αριστα ἔφης. Δ. Εμβροντησίας γὰρ ἀληθῶς τῆς ἐσχάτης, καὶ τῆς ἄγαν ηλιθιότητος ἀπόδειξις ἐναργής, κατατεθηκε και μὲν τὸ φυτόν, ὡς ἄριστόν τε εἴη καὶ εὐγενές, ἐπει ροφυᾶ δὲ ὥσπερ ἀπονέμειν αὐτῷ τὸν καρπόν. Θεὸς γάρ που πάντως τέξεται Θεόν, ἢ οὐχ ὧδε ἔχειν ἐρεῖς; Β. Εγωγέ φημι Α. Πῶς γὰρ οὐ Θεὸς, καὶ τοῦτο ἀληθινῆς, ὁ ἐν ᾧ καὶ μόνῳ γνοίη τις ἂν Θεὸν ὄντα κατὰ φύσιν, καὶ ἀληθῶς τὸν Πατέρα ; Γράφει γὰρ ὠδὲ τοῖς πεπιστευ κόσιν ὁ Παῦλος· « Τῷ δὲ Θεῷ χάρις, τῷ πάντοτε Β θριαμβεύοντι ἡμᾶς ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ὀσμὴν τῆς γνώσεως αὐτοῦ φανεροῦντι δι' ἡμῶν ἐν παντὶ τόπῳ, ὅτι Χριστοῦ εὐωδία ἐσμὲν τῷ Θεῷ. » Ὅτε του νυν ἐν Χριστῷ πέφηνεν ἡ ὀσμὴ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, καὶ ἐν αὐτῷ γινώσκεται, πῶς δὴ ἄρα καὶ τοῦτο δια- περαίνεσθαι δεῖν ὑποτοπητέον; Φύεται μὲν γὰρ ἐν τε λειμῶσι καὶ κήποις, τὰ ἐξ ὡρῶν, μῆλον δὲ ἔστω ταυτὶ καὶ κρῖνον. "Αρ' οὖν, ὦ ἑταῖρε, μέλῳ μὲν ἐφι- ζήσειεν ἂν φυσικῶς ἡ κρίνου τυχὸν ὀσμὴ, κρίνῳ δὲ αὖ τὸ μῆλον ἐκδανείσειε τὴν οἰκείαν, ἔσται δὲ ἐν ἀμφοῖν εἰσάπαν ἐκκεκριμένως τὸ ἑκατέρῳ προσόν; Β. Οὐδαμῶς, ἐκδώσει γὰρ πάντως τὸ οἰκεῖον ἐκά- τερον. Α. Πῶς οὖν ἂν εἴη τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός γνώ σεως ἀληθοῦς εὐωδία Χριστὸς, εἰ μὴ τῆς ἀληθοῦς θεότητος ἐκφύναι πιστεύοιτο; Δέδεικται γάρ, ότι τὴν οἰκείαν ἕκαστον οἰονεί πως ἀπόζει φύσιν· θεό τητος δὲ τῆς κατὰ φύσιν ὀσμὴ, πῶς ἂν γένοιτο διά κτίσματος καὶ φύσεως ἑτεροειδούς, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει Θεός ; Ὥσπερ γὰρ οὐκ ἂν οἴοιτό τις, εἴ γε νοῦν ἔχει, τὴν τῆς θεότητος εὐωδία, τῇ τῶν γεννητῶν ἐκεῖνει φύσει, κομιδῇ γὰρ εἴηθες τὸ χρῆμά ἐστιν, οὗτος οὐκ ἂν τῇ ἀγενήτῳ καὶ ὑπὲρ πάντα θεότητι, δύθε γενῆ τε καὶ ἑτεροφυᾶ τὴν ἀπ' αὐτῆς ἀπόδοσιν ὡς ἐν ὀσμῆς τάξει, προσάψεις τὸν Υἱόν. Εκπέφυκε γάρ ἀποῤῥήτως τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ὁ Μονο γενής, ὅλην ἡμῖν εὐωδιάζων ἐν ἑαυτῷ τοῦ τεχόντος τὴν φύσιν. Τοιγάρτοι καὶ πρὸς αὐτὸν ὡς ἐν προσ ώπῳ τῆς νύμφης ἡ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησία φησί . Μύρον εκκενωθὲν ὄνομά σου, διὰ τοῦτο νεάνιδες ἠγάπησαν σε, εἴλκυσάν σε. » Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὸ εὐῶδες τῆς γνώσεως τοῦ Πατρὸς, εἰπδεδί- γμεθά τε καὶ πεπλουτήκαμεν. Β. Σύμφημι, Δοκεῖς γὰρ ὀρθῶς φράσαι σε άμε καὶ κατεσκέφθαι ταυτί. Α. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως οὐκ ἀσυμφανές, ὅτι καὶ Θεὸς ἀληθῶς, καὶ ἐκ Θεοῦ πέφηνεν ὁ Υἱός, εἰ καὶ τῇδέ πη τὸν ἐπ' αὐτῷ καταθρήσαιμεν λόγον. Β. Τίνα της τρόπον ; Α. Πρέποι ἂν, εἰπέ μοι, τῶν ὄντων τινὶ διανέμειν δύνασθαι, τά, ὅσαπερ ἂν ἡ θεία τε καὶ μόνη χαρί σαιτο φύσις ; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mum : aut facile arborem putrem, et fructum ejus A putrem". B. Optinie dixisti. A. Summi quippe stuporis et extremæ dementiæ sigmum est manifestum, mirari quidem arborem, tanquam præstantissima sit ac generosa, fructum autem ei quodammodo naturæ diversæ tribuere. Deus enim atique Deuin gignet, annon ita esse dixeris? B. Ita prorsus. A. Qui enim non erit Deus, idque verus, is, in quo et solo agnoveris Deum esse secundum naturam, ac vere Patrem ? Sic enim Paulus fidelibus scribit : ‹ Deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitia suae nanifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo . . Cum igitur in Christo sit odor Dei ac Pa- tris, et in eo cognoscatur, quo pacto demum etiam istud perfici putandum est? Nascuntur enim in pratis et hortis certis anni tempestatibus, poma et lilia. An igitur, amice, pomo naturaliter insitus erit lilii forsan odor, lilio autem pomum vice versa suum commodabit, eritque in utroque plane scor- sim id quod inest alteri? B. Nequaquam; utrumque enim prorsus quod suum est exserel. A. Quo pacto igitur Christas erit bonus odor vera cognitionis Dei ac Patris, nisi ex vera deitate prodire credatur? Ostensum enim est unuın- quodque suam qnodammodo redolere naturam : di- vinitatis autem naturalis odor, quomodo fuerit per creaturain et naturam alterius a Deo generis? Sicut enim nemo saume mentis putaverit divinitatis fragran- tiam rerum genitarum inesse naturæ (id enim cum- primis stultum est), ita divinitati increatæ et omnia su- pereminenti nemo ex ipsa fundi instar odoris-Filium affinxerit alterius generis ac naturæ. Ex Dei enim ac Patris substantia ineffabili modo natus est Uni- B c genitus, totam nobis Genitoris natura fragrantiam exsereus in seipso. Quapropter ipsum, quasi in per- sona sponsæ, Ecclesia ex gentibus couflata bis verbis alloquitur : c Unguentum efusum nomen Luum : ideo adolescentulæ dileserunt te, traxerunt te ", . D Per ipsum enim et in ipso fragrantiam agnitionis Patris accepimus, et ea ditati sumus. B. Assentior. Videris enim ista recte simul dixisse ac discussisse. A. Est et alia ratione non obscurum, quod Deus vere et ex Deo prodiit Filius, si hoc modo rationem: ejusce rei consideremus. B. Quonanituodo, obsecro? A. Num alicui rei, quæso, conveuit ea dare posse, quæ divina et sola natura largiatur? Matth. x, 53. II Cor. 11, 14, 15. Caul. 1, 2. i |

Β. Παντάπασι μὴν οὔ, Α. Οὐκοῦν ἐν ὑψώμασι τοῖς ἀνωτάτω, καὶ ἐν τοῖς εἰς λῆξιν ήκουσι δόξης τῆς θεοπρεπούς εἴη ἂν καὶ οφόδρα εικότως, ὁ ᾧπερ ἂν ὁρῷτο προσόν, τὸ δια- περαίνειν δύνασθαι ταυτί; Β. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Εἰρήνη τοίνυν θεόσδοτον ἀγαθὸν, καὶ ξένιον οὐρα νοῦ, καὶ ἐκ μόνων ἦχον ἡμῖν τῶν θείων διανευμάτων. Ποιήσομεν δὲ τοῦ λόγου συλλήπτορα τὴν προφήτην Ησαΐαν διακεκραγότα καὶ λέγοντα· «Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν. Κύριε, ἐκτός σου ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, τὸ ὄνομά σου ὀνομάζομεν· ο ὡς ἔν γε τῷ τὴν εἰρήνην ἐλεῖν, μετὸν, εἶμαι που, παντὸς ἀπόνασθαι καλοῦ τοῖς γε ὅλως εἰρηκέσι [γρ. ᾑρηκόσι]. Β. Μέτεστι γὰρ οὖν. Α. Ενεργείας οὖν ἄρα τῆς ἄνωθεν ἡ εἰρήνη καρ τὸς, καὶ ξένιον ἀληθῶς, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ούτ ξενὸς μὲν τῶν πεποιημένων, Θεοῦ δὲ μόνου τοῦ κατὰ φύσιν. Τοιγάρτοι διδόντα μόνον ἔφη Θεὸν εἰδέ ναι, καὶ ἐπ' αὐτῷ μηδένα. Β. 'Αληθές. • □ Δ. Αθρει δὴ οὖν χορηγόν τε ἅμα καὶ πρύτανιν, ὧνπερ ἂν ἡμῖν ἐπιδοίη Θεὸς ὁ Πατὴρ, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον. Ἔφη γάρ που τοῖς ἁγίοις μαθη- ταῖς· « Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν. • Ιδιον δὲ τὴν εἰρήνην ἀγαθὸν εἶναί φησι, θεόσδοτον γὰρ τὸ χρῆμα, καὶ οὐχ ἑτέρως. Καὶ πρός γε τούτῳ φησὶν ὁ θεσπέσιος Παῦλος · « Χά- ρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁ δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί συγχορηγός τε καὶ δοτήρ, καὶ διὰ τῆς ἴσης ἀπαραλ- λάκτως φιλοτιμίας τε ἅμα καὶ μεγαλοπρεπείας ιών, πῶς ἄν, εἰπέ μοι, τῆς θεοπρεποῦς μειονεκτοῖτο δό- ξης, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐν ἴσῳ τε καὶ ἐν ὁμοίφ κείσεται κατὰ πᾶν ὁτιοῦν τῷ γεγεννηκότι ; Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Ἴθι δὲ δὴ καὶ ἐπ' ἐκεῖνο αὖ. Β. Τὸ ποῖον τί φής; ἁγίων συμφέρεσθαι δόξαις, εὐστιβῆ μὲν ἡμῖν ἀπερ- γάσεται τὴν ἀλήθειαν, ἐπ' αὐτὸ δὲ ἀνοίσει τὸ Θεῷ δοκοῦν, καὶ τὸ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' Υἱῷ χρησμῳδούμενον ; Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν ; Δ. Οτι Θεὸς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός. Ο γάρτοι σοφὸς ἔφη Παῦλος, περὶ μὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· . Ο Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἶδεν, ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ὅτι οὐ ψεύδομαι. » Εἶτα τῆς τοιάσδε τιμής καὶ δόξης, τὸν ἴσον εὐθὺς ἀναπλέκει στέφανον τῷ γιῷ, καταδείσας οὐδὲν, ἐπείπερ ἔγνω Θεὸν ὄντα φύσει τε καὶ ἀληθῶς· ἐπιστέλλει περὶ αὐτοῦ, τὸν περὶ τῆς Ἰουδαίων ἀποπομπῆς ἐξυφαίνων λόγον· « Ευχόμην γὰρ αὐτὸς ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα, οἶ- τινές εἰσιν Ἰσραηλῖται ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ " Σιν, 27. ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Nullo plane modo. A. Suprema igitur majestate et divina gloria præ ditus erit is, cui inesse videbitur ejus perficiendi potestas? B. Quidni vero ? liceat, iis qui in universum eam acceperint. A. Pax ergo bonum est divinitus datum, ac cuali munus, et quod solo Dei nutu nobis advenit. In quo suffragalorem habituri sumus prophetam Issian, C D clamantem ac dicentem: Domine Deus noster, pacem da nobis : omnia euim reddidisti nobis. Do- mine, extra te alium nescimus; nomen tuuin nomi- namus :, quasi accepta pace quovis bono frui B. Licet utique. A. Pax ergo supernæ virtutis fructus est, ac vere munus, ut mox dixi, non creaturæ ullius, sed solius naturalis Dei. Solum ergo se nosse dixit Deum illius datorem, et præter ipsum neminem. B. Verum est. A. Considera itaque largitorem simul ac dispen- satorein eorum quæ nobis Deus Pater dederit, Verbum esse, quod ex ipso processit. Dixit enim alicubi sauctis apostels : • Pacem meam do vobis, pacem mean relinquo vobis s. » Suum autem bonum esse dicit, pacem : non aliter enim quam divipitus data res cst. Ad hæc divinus Paulus ait: ‹ Gratia vobis, et pax, a Deo Patre nostro, et Du- mino Jesu Christo ". » Qui autem tua cum Deo cl Patre collargitor el dalor est, et æquali mumid- centia ac liberalitate præditus, quomodo, quæso te, gloria divina erit inferior, ac non potius æqualis ac similis per omnia Geistori? B. Bene habet. A. Perge autem ad illud rursus. B. Quodnamn istud ais ? A. Aunon fateris, si sententiæ sanctorum astipu- lemur, perviam nobis redditum iri veritatem, 108- que cum ad Dei placitumn revocatum iri, tum ad id quod per sanctum Spiritum proditum est de Filio ? B. Quodnam illud est vero? A. Deum nempe secundum naturam ac vere esse Filium. Sapiens enim Paulus dixit de Deo quidem ac Patre: Deus et Pater Domini nostri Jesu Chri- sti, qui est benedictus in sæcula, scit quod non mentior”¸ › Tum illius honoris et gloriæ æqualem statim Filio corouam contexere, nihil veretur, cum sciret esse natura ac vere Deum, scribitque de ipso, repulsionis Judaica verba faciens : • Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitæ, quorum patres, et ex qui- bus est Christus, secundum carnem, qui est super ** (sa. xxvi, 12, 13. ss Juan. Rom. 1, 7. II Cor. xi, 31. 4. Η οὐκ ἀληθὲς εἶναι φῆς ὡς τό γε ταῖς τῶν

Β. Παντάπασι μὴν οὔ, Α. Οὐκοῦν ἐν ὑψώμασι τοῖς ἀνωτάτω, καὶ ἐν τοῖς εἰς λῆξιν ήκουσι δόξης τῆς θεοπρεπούς εἴη ἂν καὶ οφόδρα εικότως, ὁ ᾧπερ ἂν ὁρῷτο προσόν, τὸ δια- περαίνειν δύνασθαι ταυτί; Β. Πῶς γὰρ οὔ; Α. Εἰρήνη τοίνυν θεόσδοτον ἀγαθὸν, καὶ ξένιον οὐρα νοῦ, καὶ ἐκ μόνων ἦχον ἡμῖν τῶν θείων διανευμάτων. Ποιήσομεν δὲ τοῦ λόγου συλλήπτορα τὴν προφήτην Ησαΐαν διακεκραγότα καὶ λέγοντα· «Κύριε, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰρήνην δὸς ἡμῖν· πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν. Κύριε, ἐκτός σου ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, τὸ ὄνομά σου ὀνομάζομεν· ο ὡς ἔν γε τῷ τὴν εἰρήνην ἐλεῖν, μετὸν, εἶμαι που, παντὸς ἀπόνασθαι καλοῦ τοῖς γε ὅλως εἰρηκέσι [γρ. ᾑρηκόσι]. Β. Μέτεστι γὰρ οὖν. Α. Ενεργείας οὖν ἄρα τῆς ἄνωθεν ἡ εἰρήνη καρ τὸς, καὶ ξένιον ἀληθῶς, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ούτ ξενὸς μὲν τῶν πεποιημένων, Θεοῦ δὲ μόνου τοῦ κατὰ φύσιν. Τοιγάρτοι διδόντα μόνον ἔφη Θεὸν εἰδέ ναι, καὶ ἐπ' αὐτῷ μηδένα. Β. 'Αληθές. • □ Δ. Αθρει δὴ οὖν χορηγόν τε ἅμα καὶ πρύτανιν, ὧνπερ ἂν ἡμῖν ἐπιδοίη Θεὸς ὁ Πατὴρ, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Λόγον. Ἔφη γάρ που τοῖς ἁγίοις μαθη- ταῖς· « Εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν. • Ιδιον δὲ τὴν εἰρήνην ἀγαθὸν εἶναί φησι, θεόσδοτον γὰρ τὸ χρῆμα, καὶ οὐχ ἑτέρως. Καὶ πρός γε τούτῳ φησὶν ὁ θεσπέσιος Παῦλος · « Χά- ρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁ δὲ τῷ Θεῷ καὶ Πατρί συγχορηγός τε καὶ δοτήρ, καὶ διὰ τῆς ἴσης ἀπαραλ- λάκτως φιλοτιμίας τε ἅμα καὶ μεγαλοπρεπείας ιών, πῶς ἄν, εἰπέ μοι, τῆς θεοπρεποῦς μειονεκτοῖτο δό- ξης, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ἐν ἴσῳ τε καὶ ἐν ὁμοίφ κείσεται κατὰ πᾶν ὁτιοῦν τῷ γεγεννηκότι ; Β. Ορθῶς ἔχει. Α. Ἴθι δὲ δὴ καὶ ἐπ' ἐκεῖνο αὖ. Β. Τὸ ποῖον τί φής; ἁγίων συμφέρεσθαι δόξαις, εὐστιβῆ μὲν ἡμῖν ἀπερ- γάσεται τὴν ἀλήθειαν, ἐπ' αὐτὸ δὲ ἀνοίσει τὸ Θεῷ δοκοῦν, καὶ τὸ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' Υἱῷ χρησμῳδούμενον ; Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστιν ; Δ. Οτι Θεὸς κατὰ φύσιν καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός. Ο γάρτοι σοφὸς ἔφη Παῦλος, περὶ μὲν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· . Ο Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἶδεν, ὁ ὢν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ὅτι οὐ ψεύδομαι. » Εἶτα τῆς τοιάσδε τιμής καὶ δόξης, τὸν ἴσον εὐθὺς ἀναπλέκει στέφανον τῷ γιῷ, καταδείσας οὐδὲν, ἐπείπερ ἔγνω Θεὸν ὄντα φύσει τε καὶ ἀληθῶς· ἐπιστέλλει περὶ αὐτοῦ, τὸν περὶ τῆς Ἰουδαίων ἀποπομπῆς ἐξυφαίνων λόγον· « Ευχόμην γὰρ αὐτὸς ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου, τῶν συγγενῶν μου κατὰ σάρκα, οἶ- τινές εἰσιν Ἰσραηλῖται ὧν οἱ πατέρες, καὶ ἐξ ὧν ὁ " Σιν, 27. ** DE SS. TRINITATE DIALOGUS III. A B. Nullo plane modo. A. Suprema igitur majestate et divina gloria præ ditus erit is, cui inesse videbitur ejus perficiendi potestas? B. Quidni vero ? liceat, iis qui in universum eam acceperint. A. Pax ergo bonum est divinitus datum, ac cuali munus, et quod solo Dei nutu nobis advenit. In quo suffragalorem habituri sumus prophetam Issian, C D clamantem ac dicentem: Domine Deus noster, pacem da nobis : omnia euim reddidisti nobis. Do- mine, extra te alium nescimus; nomen tuuin nomi- namus :, quasi accepta pace quovis bono frui B. Licet utique. A. Pax ergo supernæ virtutis fructus est, ac vere munus, ut mox dixi, non creaturæ ullius, sed solius naturalis Dei. Solum ergo se nosse dixit Deum illius datorem, et præter ipsum neminem. B. Verum est. A. Considera itaque largitorem simul ac dispen- satorein eorum quæ nobis Deus Pater dederit, Verbum esse, quod ex ipso processit. Dixit enim alicubi sauctis apostels : • Pacem meam do vobis, pacem mean relinquo vobis s. » Suum autem bonum esse dicit, pacem : non aliter enim quam divipitus data res cst. Ad hæc divinus Paulus ait: ‹ Gratia vobis, et pax, a Deo Patre nostro, et Du- mino Jesu Christo ". » Qui autem tua cum Deo cl Patre collargitor el dalor est, et æquali mumid- centia ac liberalitate præditus, quomodo, quæso te, gloria divina erit inferior, ac non potius æqualis ac similis per omnia Geistori? B. Bene habet. A. Perge autem ad illud rursus. B. Quodnamn istud ais ? A. Aunon fateris, si sententiæ sanctorum astipu- lemur, perviam nobis redditum iri veritatem, 108- que cum ad Dei placitumn revocatum iri, tum ad id quod per sanctum Spiritum proditum est de Filio ? B. Quodnam illud est vero? A. Deum nempe secundum naturam ac vere esse Filium. Sapiens enim Paulus dixit de Deo quidem ac Patre: Deus et Pater Domini nostri Jesu Chri- sti, qui est benedictus in sæcula, scit quod non mentior”¸ › Tum illius honoris et gloriæ æqualem statim Filio corouam contexere, nihil veretur, cum sciret esse natura ac vere Deum, scribitque de ipso, repulsionis Judaica verba faciens : • Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitæ, quorum patres, et ex qui- bus est Christus, secundum carnem, qui est super ** (sa. xxvi, 12, 13. ss Juan. Rom. 1, 7. II Cor. xi, 31. 4. Η οὐκ ἀληθὲς εἶναι φῆς ὡς τό γε ταῖς τῶν

Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντας Θεός εύλο- γητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. » Τον τοίνυν ἐπὶ πάν τας Θεόν, ὑπὸ Θεῷ μετὰ πάντων θήσομεν, εἴπερ οὐκ ἀληθῶς ἐστὶ Θεὸς, καὶ τοῖς κατὰ χάριν συντετάξι. ται, καίτοι τὸ ἐπὶ πάντας εἶναι λαχών, τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, τὸ εὐλογεῖσθαι φημι, καὶ τοῦτο διηνεκῶς καὶ ἀκαταλήκτως κατασφραγίζοντος τοῦ 'Αμήν. "Αρ' ἐξ ὑγιούς οίει φρενός εννενοήσθαι ταυτὶ τοὺς διεναντίας ; Β. Οὐδαμῶς· ἔχοι δ᾽ ἂν μᾶλλον ὑγιὰ τὸν νοῦν, δ Θεὸν ἀληθινὸν καὶ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι τοῦ κατὰ ἀλή θειαν ὁμολογῶν τὸν Υἱόν, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Δ΄. “Οτι οὐ κτίσμα ὁ Υἱός, οὐδὲ ποίημα. • το Α. Τὸν δὲ θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ τὴν ἄρρητον πεφηνότα γέννησιν, ἆρ᾽ ἔσθ' ὅπως, οὐκ ἐν Υἱοῦ μὲν δόξῃ τοῦ κατά φύσιν τιθεὶς, γενητὸν δέ τις καὶ πεποιημένον εἰπὼν, οὐκ ἂν ἔφλει δίκην ἣν τοῖς εἰωθόσι κατακερτομεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπηρτῆσθαί φαμεν, ψηφηφορού σης ὠδι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς· «Ανθρωπος, δς ἂν καταράσηται Θεὸν αὐτοῦ, ἁμαρτίαν λήψεται ένα μάζων δὲ τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω, λίθοις λιθοβολησάτωσαν αὐτὸν πᾶσα ή συναγωγή ἐάν τε προσήλυτος, ἐάν τε αὐτόχθων, ἐν τῷ ὀνομάσαι αὐτὸν τὸ ὄνομα Κυρίου, τελευτάτω ; ν Β. Οὐκ ἂν οἶμαι διαδράναι τὸ μὴ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις ἀλῶναι δίκαις. Α. Αριστον οὖν, ὦ Ερμεία, τὸ μὴ ταῖς ἑτέρων αθυροστομίαις ἀναπτοεῖσθαι φιλεῖν, ἐπείτοι πρὸς νοῦν ἡμᾶς τὸν ἀδόκιμον ἀποφέρουσι, πίστεως δὲ κανόνα τὸν εὐθυτενή τε καὶ ἀδιάστροφον τοὺς τῶν θεηγόρων ποιεῖσθαι λόγους. Πρέπει γὰρ ἂν, οὐχ ετέ- ροις μᾶλλον ἡμᾶς, ἡ ἐκείνοις αὐτοῖς ἐπικρατεῖν τε καὶ λέγειν· . Οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Β. Ορθότατα έφης. Α. Οὐκοῦν, ἥκιστα μὲν γενητόν, ήγουν τὴν εἰς τὸ ἐκτίσθαι λαχόντα πάροδον, προσκυνεῖν ἐγνώκασι τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγου, καρπὸν δὲ εἶναι φασι τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας συνδρομόν τε καὶ συναΐδιον, καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσι, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν, καὶ ζωὴν αιών νιον. Καὶ γοῦν ὁ θεῖος ἡμῖν μυσταγωγός Ιωάννης, • Και οίδαμεν, φησίν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. omnia Deus benedictus in sacula. Amen *. » Deum A igitur qui est supra omnes creaturas subjiciemus Deo cum omnibus creaturis, siquidem non vere Deus est, et inter adoptivos per gratiam collocatur, quamvis supra omnes esse sortitus, admirabilem illam ac Deo convenientem dignitatem, qua nimirum benedicitur, idque perpetuo et indesinenter, obsi- gmønte vocabulo Amen. An putas adversarios isthme sana mente intellexisse? B. Minime : sed ei potius bana mens est, qui Deum verum et ex Deo vero processisse fatetur Filium, per quem et cum quo Deo ac Patri gloria, cum san- ete Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. DIALOGUS IV. Quod Filius non sit creatura, neque factura. A. Quisquis ergo Denm de Deo ineffabili genera- B tione genitum gloria Filii naturalis spoliat, eumque creatum et factum contendit, nonne prenæ rens est quain divinæ gloriæ cavillatoribus intentatam esse dicimus, ita nobis Scriptura divina sufragmte: • Homo, quicunque maledixerit Deuin, peccatum accipiet : nominans autem nomen Domiini, morte moriatur : lapidibus lapidet eum omnis synagoga Israel, sive proselylus, sive indigena, cum ipse nominat nomen Domini, moriatur ”?, B. Effugere non posse reor, quin debitæ pœnæ omnino judicetur obnoxius. A. Optimum itaque est, Hermia, aliorum petulan- tiam non amplecti, cum nos in reprobum sensum adigal, sed regulam fidei rectam minimeque per- versam theologorum dicta putare. Non enim aliis applaudendum magis est ac dicendum quam ipsis: • Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis “. B. Bertissime dixisti. A. Mi ergo neutiquam statuunt adorandum esse unigenitum Dei Verbum factuni, aut creatum, sed fractum sea fetam esse aiunt, Genitoris substantiæ coexsistentem et coæternam, Filiumque nominant, et Deum verum, et vitam æternam. Et certe noster ifle divinorum inysteriorum interpres Joannes : « Et scimus, inquit, quoniam Filius Dei venit, et dedit Roin. 15, 3-5. C Levit. xxiv, 15, 16. Matth. x, 20.

Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντας Θεός εύλο- γητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. » Τον τοίνυν ἐπὶ πάν τας Θεόν, ὑπὸ Θεῷ μετὰ πάντων θήσομεν, εἴπερ οὐκ ἀληθῶς ἐστὶ Θεὸς, καὶ τοῖς κατὰ χάριν συντετάξι. ται, καίτοι τὸ ἐπὶ πάντας εἶναι λαχών, τὸ μέγα τοῦτο καὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα, τὸ εὐλογεῖσθαι φημι, καὶ τοῦτο διηνεκῶς καὶ ἀκαταλήκτως κατασφραγίζοντος τοῦ 'Αμήν. "Αρ' ἐξ ὑγιούς οίει φρενός εννενοήσθαι ταυτὶ τοὺς διεναντίας ; Β. Οὐδαμῶς· ἔχοι δ᾽ ἂν μᾶλλον ὑγιὰ τὸν νοῦν, δ Θεὸν ἀληθινὸν καὶ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι τοῦ κατὰ ἀλή θειαν ὁμολογῶν τὸν Υἱόν, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶ νας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ Δ΄. “Οτι οὐ κτίσμα ὁ Υἱός, οὐδὲ ποίημα. • το Α. Τὸν δὲ θεὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ τὴν ἄρρητον πεφηνότα γέννησιν, ἆρ᾽ ἔσθ' ὅπως, οὐκ ἐν Υἱοῦ μὲν δόξῃ τοῦ κατά φύσιν τιθεὶς, γενητὸν δέ τις καὶ πεποιημένον εἰπὼν, οὐκ ἂν ἔφλει δίκην ἣν τοῖς εἰωθόσι κατακερτομεῖν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἐπηρτῆσθαί φαμεν, ψηφηφορού σης ὠδι τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς· «Ανθρωπος, δς ἂν καταράσηται Θεὸν αὐτοῦ, ἁμαρτίαν λήψεται ένα μάζων δὲ τὸ ὄνομα Κυρίου, θανάτῳ θανατούσθω, λίθοις λιθοβολησάτωσαν αὐτὸν πᾶσα ή συναγωγή ἐάν τε προσήλυτος, ἐάν τε αὐτόχθων, ἐν τῷ ὀνομάσαι αὐτὸν τὸ ὄνομα Κυρίου, τελευτάτω ; ν Β. Οὐκ ἂν οἶμαι διαδράναι τὸ μὴ οὐχὶ πάντη τε καὶ πάντως ταῖς αὐτῷ πρεπούσαις ἀλῶναι δίκαις. Α. Αριστον οὖν, ὦ Ερμεία, τὸ μὴ ταῖς ἑτέρων αθυροστομίαις ἀναπτοεῖσθαι φιλεῖν, ἐπείτοι πρὸς νοῦν ἡμᾶς τὸν ἀδόκιμον ἀποφέρουσι, πίστεως δὲ κανόνα τὸν εὐθυτενή τε καὶ ἀδιάστροφον τοὺς τῶν θεηγόρων ποιεῖσθαι λόγους. Πρέπει γὰρ ἂν, οὐχ ετέ- ροις μᾶλλον ἡμᾶς, ἡ ἐκείνοις αὐτοῖς ἐπικρατεῖν τε καὶ λέγειν· . Οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Β. Ορθότατα έφης. Α. Οὐκοῦν, ἥκιστα μὲν γενητόν, ήγουν τὴν εἰς τὸ ἐκτίσθαι λαχόντα πάροδον, προσκυνεῖν ἐγνώκασι τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγου, καρπὸν δὲ εἶναι φασι τῆς τοῦ τεχόντος οὐσίας συνδρομόν τε καὶ συναΐδιον, καὶ Υἱὸν ὀνομάζουσι, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν, καὶ ζωὴν αιών νιον. Καὶ γοῦν ὁ θεῖος ἡμῖν μυσταγωγός Ιωάννης, • Και οίδαμεν, φησίν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. omnia Deus benedictus in sacula. Amen *. » Deum A igitur qui est supra omnes creaturas subjiciemus Deo cum omnibus creaturis, siquidem non vere Deus est, et inter adoptivos per gratiam collocatur, quamvis supra omnes esse sortitus, admirabilem illam ac Deo convenientem dignitatem, qua nimirum benedicitur, idque perpetuo et indesinenter, obsi- gmønte vocabulo Amen. An putas adversarios isthme sana mente intellexisse? B. Minime : sed ei potius bana mens est, qui Deum verum et ex Deo vero processisse fatetur Filium, per quem et cum quo Deo ac Patri gloria, cum san- ete Spiritu in sæcula sæculorum. Amen. DIALOGUS IV. Quod Filius non sit creatura, neque factura. A. Quisquis ergo Denm de Deo ineffabili genera- B tione genitum gloria Filii naturalis spoliat, eumque creatum et factum contendit, nonne prenæ rens est quain divinæ gloriæ cavillatoribus intentatam esse dicimus, ita nobis Scriptura divina sufragmte: • Homo, quicunque maledixerit Deuin, peccatum accipiet : nominans autem nomen Domiini, morte moriatur : lapidibus lapidet eum omnis synagoga Israel, sive proselylus, sive indigena, cum ipse nominat nomen Domini, moriatur ”?, B. Effugere non posse reor, quin debitæ pœnæ omnino judicetur obnoxius. A. Optimum itaque est, Hermia, aliorum petulan- tiam non amplecti, cum nos in reprobum sensum adigal, sed regulam fidei rectam minimeque per- versam theologorum dicta putare. Non enim aliis applaudendum magis est ac dicendum quam ipsis: • Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis “. B. Bertissime dixisti. A. Mi ergo neutiquam statuunt adorandum esse unigenitum Dei Verbum factuni, aut creatum, sed fractum sea fetam esse aiunt, Genitoris substantiæ coexsistentem et coæternam, Filiumque nominant, et Deum verum, et vitam æternam. Et certe noster ifle divinorum inysteriorum interpres Joannes : « Et scimus, inquit, quoniam Filius Dei venit, et dedit Roin. 15, 3-5. C Levit. xxiv, 15, 16. Matth. x, 20.

ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ίνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν, καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωή ἡ αἰώνιος. » Αλλ' εἴπερ ἐστὶν, ὦ ἀγαθὲ, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος, διέδρα δὲ οὐχὶ τὸ εἶναι κτίσμα καὶ ποίημα, καίτοι τὴν οὕτως εὐκλε φύσιν ἀποτεμόμενος, ἆρ' οὐχὶ καὶ αὐτὴν ἤδη πως καταλωθήσεται ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν τὸ κατηγόρημα, παραποδίζοντος οὐδενός ; Β. Τίνα τρόπον ; Α. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς κατωνόμασται καὶ αὐτός, ζωογονεί δὲ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ; ι Ζῶμεν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ κινούμεθα, και έσμεν, ο ώς που καὶ σοφὸς ἔφη λόγος. Β. Αληθές. Α. Ιτω δὴ οὖν καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀτεχνῶς, ὁ τῆς δυσα φημίας λόγος, καὶ διακεκλήσθω γενητός· τὸ ἀπεῖρα γον γάρ, οἶμαι που, καὶ ἐμποδὼν οὐδὲν, τῆς ἀληθοῦς θεότητος παθούσης ἅπαξ ἐν Υἱῷ, τὸ τελεῖν ἐν γενη- τοῖς, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς οὐκ οἶδ' ὅπως ἐκμεμο χλευμένης τοῦ εἶναι ζωῆς, καὶ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν ἀναμὶξ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης εἰσδεδεγμένης έκμεμε τρημένην χρόνῳ τὴν ὕπαρξιν. Τὸ γὰρ γενητόν, οὐκ ἄναρχον, οὔτε μὴν χρόνου παντὸς πρεσβύτερον. Β. Ως δεινόν γε, ὦ τᾶν, τὸ χρῆμα, καὶ δυσδιά φυκτος ἀληθῶς ἡ τῆς δυσσεβείας γραφή ! Α. Εὐδιάφυκτος μὲν οὖν· ἐφεῖται γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν εὐκόλως ἀποφοιτᾷν, καὶ τὸν ὀλετῆρα καὶ φθόρον τῶν διεναντίας διωθεῖσθαι λόγον, τὸ χρῆναι νικᾶν ἀπονέμουσιν εὐσεβῶς ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς. Ποιητὴν μὲν γὰρ οὐδαμῶς τοῦ Μονογενούς. Πατέρα Σε μᾶλλον γεννητικώς κεχρησμοδήκασι τὸν Θεὸν, οι καὶ τοῦ κόσμου τέθεινται φῶς, παρὰ τοῦ τὴν ἰδίαν οὐκ ἠγνοηκότος φύσιν, φημὶ δὴ Χριστοῦ. Ἔφη γάρ του πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Καὶ μὴν καὶ μυσταγωγούς ἀποφαίνων αὐτοὺς, ἀπλα- νεῖς τε καὶ ἀληθείς, « Πορευθέντες. ἔφη, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ Ενομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » "Ενθα δὲ πατὴρ ἀληθῶς, καὶ γέννη- σις, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, οὐκ εἰσποιητὴν ἔχων τὴν τῆς υιότητος δόξαν, ἀλλ' οὐσιώδη καὶ ἐκ Πατρός, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον, ἡ ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι συκοφαντία ; Β. Οὐδένα, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Μὴ γὰρ δή τινες ὅλως τῶν ὀρθότητος ἐπιμελη- τῶν, εἰς τοῦτο ηκόντων σκαιότητος λογισμῶν, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἡμᾶς, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀπωτάτω ποιεῖσθαι τὴν ἀπότεξιν, ἤτοι τὸ τῆς γεννή σεως χρήμα, κατερυθρῶντας ἀμαθῶς, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τῶν ἀβουλήτων ἐφ' ἑαυτῇ, καὶ ταῖς τῶν σωμάτων ἀνάγκαις ὑπερενεχθεῖσα [ἶσ. ὑπενεχθεῖσα] κάμοι. Επιφημίζουσι γὰρ τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἀπο τομὰς αὐτῇ, καὶ τὴν θρυλλουμένην ἀποῤῥοήν, οἳ καὶ σφᾶς αὐτοὺς διαλελήθασι πως τοῖς τῆς ἀπωλείας ἐνιέντες βόθροις, οἴ γε τὴν ἀπόῤῥητον καὶ παντὸς ἐπέκεινα νοῦ τοῦ Θεοῦ φύσιν, εἰ ἀπογεννῶσα φαί- * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A uobis censum, ut cognoscamus verum Deum, et Joan. v, 19, 20. B C D simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna ". » Al si Filius, et Deus verus est, et vita æterna, neque tamen dedignatus est esse creatura et factura, quamvis adeo illustri na- tura sit præditus, nonne ipsi quoque jam Dei æc Patris substantiæ contumeliosa erit illa appella- tio, nullo impediente? B. Quo pacto? A. Numquid enim Deus quidem verus appellatus est etiam ipse, omniaque vivificat cum sit vita se- cundum naturam ? « In ipso enim vivimus, et ino- semur, et suinus, ut alicubi sacra Lilleræ prædi- cant ". B. Ita prorsus. A. Ad ipsum igitur quoque blasphemia plane per- veniet, et factus dicetur : nihil enim id vetat, aut impedit, cum veræ deitati semel contigerit in Filio, inter res productas collocari, et æterna vita nescio quomodo dejecta sit de eo ut sit vita,et una cum aliis creaturis promiscue velut necessitate quadam susce- perit exsistentiam teinpore definitain. Quod enim factum est, principii expers non est, neque adeo antiquius omni tempore. B. Quanı grave est istud, amice, et inevitabile profecto crimen impietatis! A. Vitari tamen potest. Facile quippe, si vis, eſfit- gies, et exitialem ac pestiferam adversariorum de- clinabis doctrinam, si priores partes sanctorum sen- tentiis pie tribuas. Nequaquam enim factorem Uni- geniti, sed Patron potius Deum ratione generatio- nis, prædicarunt, qui mundi tux constituti suIK etiam ab eo qui suam naturam non ignorabet, Chri- sto nimirum. Dixit enim ad ipsos alicubi: ‹ Vos estis lux mundi". Quinetiam ipsos mysteriorum veros doctores renuntians : . Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. » Ubi autem vere esi Pater, et generatio, adeoque et Filius, non ascititia filiationis gloria præditus, sed substantiali et ex Pa- tre, quem locum habebit illud, quo factum esse ca- villantur ? B. Nullam, ut reor. A. Nemo enim, cui cordi sit recte sentire, in tam- tam stuftitiam veniet unquam, ut patet nos • Dei et Patris substantia generationein, sive opus ipsam generationis procal removere, quod stulte vereamie ne quid etiam in se præter voluntatem patiatur, el corpornm necessitatibus subjecta doleat. Imperiti enim quidam ei divisiones affingunt, et quem vulgo dicimus defluxum, nec vident in perditionis foveam ultro se dare præcipites, qui ineffabilem illam el quæ niente omnem superat Dei naturam, cum pro- gignere videatur, etiam aliquid tale pati existimant, ignorantes prorsus quidnam sit natura incorporeum, Act. xvii, 28. " Matth. v, 14. se Matth. XXVIII, 19.

ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ίνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν, καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωή ἡ αἰώνιος. » Αλλ' εἴπερ ἐστὶν, ὦ ἀγαθὲ, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος, διέδρα δὲ οὐχὶ τὸ εἶναι κτίσμα καὶ ποίημα, καίτοι τὴν οὕτως εὐκλε φύσιν ἀποτεμόμενος, ἆρ' οὐχὶ καὶ αὐτὴν ἤδη πως καταλωθήσεται ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν τὸ κατηγόρημα, παραποδίζοντος οὐδενός ; Β. Τίνα τρόπον ; Α. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς κατωνόμασται καὶ αὐτός, ζωογονεί δὲ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ; ι Ζῶμεν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ κινούμεθα, και έσμεν, ο ώς που καὶ σοφὸς ἔφη λόγος. Β. Αληθές. Α. Ιτω δὴ οὖν καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀτεχνῶς, ὁ τῆς δυσα φημίας λόγος, καὶ διακεκλήσθω γενητός· τὸ ἀπεῖρα γον γάρ, οἶμαι που, καὶ ἐμποδὼν οὐδὲν, τῆς ἀληθοῦς θεότητος παθούσης ἅπαξ ἐν Υἱῷ, τὸ τελεῖν ἐν γενη- τοῖς, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς οὐκ οἶδ' ὅπως ἐκμεμο χλευμένης τοῦ εἶναι ζωῆς, καὶ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν ἀναμὶξ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης εἰσδεδεγμένης έκμεμε τρημένην χρόνῳ τὴν ὕπαρξιν. Τὸ γὰρ γενητόν, οὐκ ἄναρχον, οὔτε μὴν χρόνου παντὸς πρεσβύτερον. Β. Ως δεινόν γε, ὦ τᾶν, τὸ χρῆμα, καὶ δυσδιά φυκτος ἀληθῶς ἡ τῆς δυσσεβείας γραφή ! Α. Εὐδιάφυκτος μὲν οὖν· ἐφεῖται γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν εὐκόλως ἀποφοιτᾷν, καὶ τὸν ὀλετῆρα καὶ φθόρον τῶν διεναντίας διωθεῖσθαι λόγον, τὸ χρῆναι νικᾶν ἀπονέμουσιν εὐσεβῶς ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς. Ποιητὴν μὲν γὰρ οὐδαμῶς τοῦ Μονογενούς. Πατέρα Σε μᾶλλον γεννητικώς κεχρησμοδήκασι τὸν Θεὸν, οι καὶ τοῦ κόσμου τέθεινται φῶς, παρὰ τοῦ τὴν ἰδίαν οὐκ ἠγνοηκότος φύσιν, φημὶ δὴ Χριστοῦ. Ἔφη γάρ του πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Καὶ μὴν καὶ μυσταγωγούς ἀποφαίνων αὐτοὺς, ἀπλα- νεῖς τε καὶ ἀληθείς, « Πορευθέντες. ἔφη, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ Ενομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » "Ενθα δὲ πατὴρ ἀληθῶς, καὶ γέννη- σις, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, οὐκ εἰσποιητὴν ἔχων τὴν τῆς υιότητος δόξαν, ἀλλ' οὐσιώδη καὶ ἐκ Πατρός, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον, ἡ ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι συκοφαντία ; Β. Οὐδένα, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Μὴ γὰρ δή τινες ὅλως τῶν ὀρθότητος ἐπιμελη- τῶν, εἰς τοῦτο ηκόντων σκαιότητος λογισμῶν, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἡμᾶς, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀπωτάτω ποιεῖσθαι τὴν ἀπότεξιν, ἤτοι τὸ τῆς γεννή σεως χρήμα, κατερυθρῶντας ἀμαθῶς, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τῶν ἀβουλήτων ἐφ' ἑαυτῇ, καὶ ταῖς τῶν σωμάτων ἀνάγκαις ὑπερενεχθεῖσα [ἶσ. ὑπενεχθεῖσα] κάμοι. Επιφημίζουσι γὰρ τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἀπο τομὰς αὐτῇ, καὶ τὴν θρυλλουμένην ἀποῤῥοήν, οἳ καὶ σφᾶς αὐτοὺς διαλελήθασι πως τοῖς τῆς ἀπωλείας ἐνιέντες βόθροις, οἴ γε τὴν ἀπόῤῥητον καὶ παντὸς ἐπέκεινα νοῦ τοῦ Θεοῦ φύσιν, εἰ ἀπογεννῶσα φαί- * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A uobis censum, ut cognoscamus verum Deum, et Joan. v, 19, 20. B C D simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna ". » Al si Filius, et Deus verus est, et vita æterna, neque tamen dedignatus est esse creatura et factura, quamvis adeo illustri na- tura sit præditus, nonne ipsi quoque jam Dei æc Patris substantiæ contumeliosa erit illa appella- tio, nullo impediente? B. Quo pacto? A. Numquid enim Deus quidem verus appellatus est etiam ipse, omniaque vivificat cum sit vita se- cundum naturam ? « In ipso enim vivimus, et ino- semur, et suinus, ut alicubi sacra Lilleræ prædi- cant ". B. Ita prorsus. A. Ad ipsum igitur quoque blasphemia plane per- veniet, et factus dicetur : nihil enim id vetat, aut impedit, cum veræ deitati semel contigerit in Filio, inter res productas collocari, et æterna vita nescio quomodo dejecta sit de eo ut sit vita,et una cum aliis creaturis promiscue velut necessitate quadam susce- perit exsistentiam teinpore definitain. Quod enim factum est, principii expers non est, neque adeo antiquius omni tempore. B. Quanı grave est istud, amice, et inevitabile profecto crimen impietatis! A. Vitari tamen potest. Facile quippe, si vis, eſfit- gies, et exitialem ac pestiferam adversariorum de- clinabis doctrinam, si priores partes sanctorum sen- tentiis pie tribuas. Nequaquam enim factorem Uni- geniti, sed Patron potius Deum ratione generatio- nis, prædicarunt, qui mundi tux constituti suIK etiam ab eo qui suam naturam non ignorabet, Chri- sto nimirum. Dixit enim ad ipsos alicubi: ‹ Vos estis lux mundi". Quinetiam ipsos mysteriorum veros doctores renuntians : . Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. » Ubi autem vere esi Pater, et generatio, adeoque et Filius, non ascititia filiationis gloria præditus, sed substantiali et ex Pa- tre, quem locum habebit illud, quo factum esse ca- villantur ? B. Nullam, ut reor. A. Nemo enim, cui cordi sit recte sentire, in tam- tam stuftitiam veniet unquam, ut patet nos • Dei et Patris substantia generationein, sive opus ipsam generationis procal removere, quod stulte vereamie ne quid etiam in se præter voluntatem patiatur, el corpornm necessitatibus subjecta doleat. Imperiti enim quidam ei divisiones affingunt, et quem vulgo dicimus defluxum, nec vident in perditionis foveam ultro se dare præcipites, qui ineffabilem illam el quæ niente omnem superat Dei naturam, cum pro- gignere videatur, etiam aliquid tale pati existimant, ignorantes prorsus quidnam sit natura incorporeum, Act. xvii, 28. " Matth. v, 14. se Matth. XXVIII, 19.

ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ίνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν, καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωή ἡ αἰώνιος. » Αλλ' εἴπερ ἐστὶν, ὦ ἀγαθὲ, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος, διέδρα δὲ οὐχὶ τὸ εἶναι κτίσμα καὶ ποίημα, καίτοι τὴν οὕτως εὐκλε φύσιν ἀποτεμόμενος, ἆρ' οὐχὶ καὶ αὐτὴν ἤδη πως καταλωθήσεται ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν τὸ κατηγόρημα, παραποδίζοντος οὐδενός ; Β. Τίνα τρόπον ; Α. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς κατωνόμασται καὶ αὐτός, ζωογονεί δὲ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ; ι Ζῶμεν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ κινούμεθα, και έσμεν, ο ώς που καὶ σοφὸς ἔφη λόγος. Β. Αληθές. Α. Ιτω δὴ οὖν καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀτεχνῶς, ὁ τῆς δυσα φημίας λόγος, καὶ διακεκλήσθω γενητός· τὸ ἀπεῖρα γον γάρ, οἶμαι που, καὶ ἐμποδὼν οὐδὲν, τῆς ἀληθοῦς θεότητος παθούσης ἅπαξ ἐν Υἱῷ, τὸ τελεῖν ἐν γενη- τοῖς, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς οὐκ οἶδ' ὅπως ἐκμεμο χλευμένης τοῦ εἶναι ζωῆς, καὶ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν ἀναμὶξ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης εἰσδεδεγμένης έκμεμε τρημένην χρόνῳ τὴν ὕπαρξιν. Τὸ γὰρ γενητόν, οὐκ ἄναρχον, οὔτε μὴν χρόνου παντὸς πρεσβύτερον. Β. Ως δεινόν γε, ὦ τᾶν, τὸ χρῆμα, καὶ δυσδιά φυκτος ἀληθῶς ἡ τῆς δυσσεβείας γραφή ! Α. Εὐδιάφυκτος μὲν οὖν· ἐφεῖται γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν εὐκόλως ἀποφοιτᾷν, καὶ τὸν ὀλετῆρα καὶ φθόρον τῶν διεναντίας διωθεῖσθαι λόγον, τὸ χρῆναι νικᾶν ἀπονέμουσιν εὐσεβῶς ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς. Ποιητὴν μὲν γὰρ οὐδαμῶς τοῦ Μονογενούς. Πατέρα Σε μᾶλλον γεννητικώς κεχρησμοδήκασι τὸν Θεὸν, οι καὶ τοῦ κόσμου τέθεινται φῶς, παρὰ τοῦ τὴν ἰδίαν οὐκ ἠγνοηκότος φύσιν, φημὶ δὴ Χριστοῦ. Ἔφη γάρ του πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Καὶ μὴν καὶ μυσταγωγούς ἀποφαίνων αὐτοὺς, ἀπλα- νεῖς τε καὶ ἀληθείς, « Πορευθέντες. ἔφη, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ Ενομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » "Ενθα δὲ πατὴρ ἀληθῶς, καὶ γέννη- σις, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, οὐκ εἰσποιητὴν ἔχων τὴν τῆς υιότητος δόξαν, ἀλλ' οὐσιώδη καὶ ἐκ Πατρός, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον, ἡ ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι συκοφαντία ; Β. Οὐδένα, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Μὴ γὰρ δή τινες ὅλως τῶν ὀρθότητος ἐπιμελη- τῶν, εἰς τοῦτο ηκόντων σκαιότητος λογισμῶν, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἡμᾶς, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀπωτάτω ποιεῖσθαι τὴν ἀπότεξιν, ἤτοι τὸ τῆς γεννή σεως χρήμα, κατερυθρῶντας ἀμαθῶς, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τῶν ἀβουλήτων ἐφ' ἑαυτῇ, καὶ ταῖς τῶν σωμάτων ἀνάγκαις ὑπερενεχθεῖσα [ἶσ. ὑπενεχθεῖσα] κάμοι. Επιφημίζουσι γὰρ τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἀπο τομὰς αὐτῇ, καὶ τὴν θρυλλουμένην ἀποῤῥοήν, οἳ καὶ σφᾶς αὐτοὺς διαλελήθασι πως τοῖς τῆς ἀπωλείας ἐνιέντες βόθροις, οἴ γε τὴν ἀπόῤῥητον καὶ παντὸς ἐπέκεινα νοῦ τοῦ Θεοῦ φύσιν, εἰ ἀπογεννῶσα φαί- * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A uobis censum, ut cognoscamus verum Deum, et Joan. v, 19, 20. B C D simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna ". » Al si Filius, et Deus verus est, et vita æterna, neque tamen dedignatus est esse creatura et factura, quamvis adeo illustri na- tura sit præditus, nonne ipsi quoque jam Dei æc Patris substantiæ contumeliosa erit illa appella- tio, nullo impediente? B. Quo pacto? A. Numquid enim Deus quidem verus appellatus est etiam ipse, omniaque vivificat cum sit vita se- cundum naturam ? « In ipso enim vivimus, et ino- semur, et suinus, ut alicubi sacra Lilleræ prædi- cant ". B. Ita prorsus. A. Ad ipsum igitur quoque blasphemia plane per- veniet, et factus dicetur : nihil enim id vetat, aut impedit, cum veræ deitati semel contigerit in Filio, inter res productas collocari, et æterna vita nescio quomodo dejecta sit de eo ut sit vita,et una cum aliis creaturis promiscue velut necessitate quadam susce- perit exsistentiam teinpore definitain. Quod enim factum est, principii expers non est, neque adeo antiquius omni tempore. B. Quanı grave est istud, amice, et inevitabile profecto crimen impietatis! A. Vitari tamen potest. Facile quippe, si vis, eſfit- gies, et exitialem ac pestiferam adversariorum de- clinabis doctrinam, si priores partes sanctorum sen- tentiis pie tribuas. Nequaquam enim factorem Uni- geniti, sed Patron potius Deum ratione generatio- nis, prædicarunt, qui mundi tux constituti suIK etiam ab eo qui suam naturam non ignorabet, Chri- sto nimirum. Dixit enim ad ipsos alicubi: ‹ Vos estis lux mundi". Quinetiam ipsos mysteriorum veros doctores renuntians : . Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. » Ubi autem vere esi Pater, et generatio, adeoque et Filius, non ascititia filiationis gloria præditus, sed substantiali et ex Pa- tre, quem locum habebit illud, quo factum esse ca- villantur ? B. Nullam, ut reor. A. Nemo enim, cui cordi sit recte sentire, in tam- tam stuftitiam veniet unquam, ut patet nos • Dei et Patris substantia generationein, sive opus ipsam generationis procal removere, quod stulte vereamie ne quid etiam in se præter voluntatem patiatur, el corpornm necessitatibus subjecta doleat. Imperiti enim quidam ei divisiones affingunt, et quem vulgo dicimus defluxum, nec vident in perditionis foveam ultro se dare præcipites, qui ineffabilem illam el quæ niente omnem superat Dei naturam, cum pro- gignere videatur, etiam aliquid tale pati existimant, ignorantes prorsus quidnam sit natura incorporeum, Act. xvii, 28. " Matth. v, 14. se Matth. XXVIII, 19.

ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ίνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν, καί ἐσμεν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωή ἡ αἰώνιος. » Αλλ' εἴπερ ἐστὶν, ὦ ἀγαθὲ, καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὁ Υἱὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος, διέδρα δὲ οὐχὶ τὸ εἶναι κτίσμα καὶ ποίημα, καίτοι τὴν οὕτως εὐκλε φύσιν ἀποτεμόμενος, ἆρ' οὐχὶ καὶ αὐτὴν ἤδη πως καταλωθήσεται ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίαν τὸ κατηγόρημα, παραποδίζοντος οὐδενός ; Β. Τίνα τρόπον ; Α. Οὐ γὰρ δὴ Θεὸς μὲν ἀληθινὸς κατωνόμασται καὶ αὐτός, ζωογονεί δὲ τὰ πάντα, ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρχων ; ι Ζῶμεν γὰρ ἐν αὐτῷ, καὶ κινούμεθα, και έσμεν, ο ώς που καὶ σοφὸς ἔφη λόγος. Β. Αληθές. Α. Ιτω δὴ οὖν καὶ ἐπ' αὐτὸν ἀτεχνῶς, ὁ τῆς δυσα φημίας λόγος, καὶ διακεκλήσθω γενητός· τὸ ἀπεῖρα γον γάρ, οἶμαι που, καὶ ἐμποδὼν οὐδὲν, τῆς ἀληθοῦς θεότητος παθούσης ἅπαξ ἐν Υἱῷ, τὸ τελεῖν ἐν γενη- τοῖς, καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς οὐκ οἶδ' ὅπως ἐκμεμο χλευμένης τοῦ εἶναι ζωῆς, καὶ τοῖς ἄλλοις κτίσμασιν ἀναμὶξ καθάπερ ἐξ ἀνάγκης εἰσδεδεγμένης έκμεμε τρημένην χρόνῳ τὴν ὕπαρξιν. Τὸ γὰρ γενητόν, οὐκ ἄναρχον, οὔτε μὴν χρόνου παντὸς πρεσβύτερον. Β. Ως δεινόν γε, ὦ τᾶν, τὸ χρῆμα, καὶ δυσδιά φυκτος ἀληθῶς ἡ τῆς δυσσεβείας γραφή ! Α. Εὐδιάφυκτος μὲν οὖν· ἐφεῖται γὰρ δὴ τοῖς ἐθέλουσιν εὐκόλως ἀποφοιτᾷν, καὶ τὸν ὀλετῆρα καὶ φθόρον τῶν διεναντίας διωθεῖσθαι λόγον, τὸ χρῆναι νικᾶν ἀπονέμουσιν εὐσεβῶς ταῖς τῶν ἁγίων φωναῖς. Ποιητὴν μὲν γὰρ οὐδαμῶς τοῦ Μονογενούς. Πατέρα Σε μᾶλλον γεννητικώς κεχρησμοδήκασι τὸν Θεὸν, οι καὶ τοῦ κόσμου τέθεινται φῶς, παρὰ τοῦ τὴν ἰδίαν οὐκ ἠγνοηκότος φύσιν, φημὶ δὴ Χριστοῦ. Ἔφη γάρ του πρὸς αὐτούς· « Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Καὶ μὴν καὶ μυσταγωγούς ἀποφαίνων αὐτοὺς, ἀπλα- νεῖς τε καὶ ἀληθείς, « Πορευθέντες. ἔφη, μαθητεύ σατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ Ενομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » "Ενθα δὲ πατὴρ ἀληθῶς, καὶ γέννη- σις, καὶ μὴν καὶ Υἱὸς, οὐκ εἰσποιητὴν ἔχων τὴν τῆς υιότητος δόξαν, ἀλλ' οὐσιώδη καὶ ἐκ Πατρός, ποῖον ἂν ἔχοι τόπον, ἡ ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι συκοφαντία ; Β. Οὐδένα, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Μὴ γὰρ δή τινες ὅλως τῶν ὀρθότητος ἐπιμελη- τῶν, εἰς τοῦτο ηκόντων σκαιότητος λογισμῶν, ὡς οἴεσθαι δεῖν ἡμᾶς, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀπωτάτω ποιεῖσθαι τὴν ἀπότεξιν, ἤτοι τὸ τῆς γεννή σεως χρήμα, κατερυθρῶντας ἀμαθῶς, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τῶν ἀβουλήτων ἐφ' ἑαυτῇ, καὶ ταῖς τῶν σωμάτων ἀνάγκαις ὑπερενεχθεῖσα [ἶσ. ὑπενεχθεῖσα] κάμοι. Επιφημίζουσι γὰρ τῶν ἀσυνέτων τινὲς, ἀπο τομὰς αὐτῇ, καὶ τὴν θρυλλουμένην ἀποῤῥοήν, οἳ καὶ σφᾶς αὐτοὺς διαλελήθασι πως τοῖς τῆς ἀπωλείας ἐνιέντες βόθροις, οἴ γε τὴν ἀπόῤῥητον καὶ παντὸς ἐπέκεινα νοῦ τοῦ Θεοῦ φύσιν, εἰ ἀπογεννῶσα φαί- * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A uobis censum, ut cognoscamus verum Deum, et Joan. v, 19, 20. B C D simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus, et vita æterna ". » Al si Filius, et Deus verus est, et vita æterna, neque tamen dedignatus est esse creatura et factura, quamvis adeo illustri na- tura sit præditus, nonne ipsi quoque jam Dei æc Patris substantiæ contumeliosa erit illa appella- tio, nullo impediente? B. Quo pacto? A. Numquid enim Deus quidem verus appellatus est etiam ipse, omniaque vivificat cum sit vita se- cundum naturam ? « In ipso enim vivimus, et ino- semur, et suinus, ut alicubi sacra Lilleræ prædi- cant ". B. Ita prorsus. A. Ad ipsum igitur quoque blasphemia plane per- veniet, et factus dicetur : nihil enim id vetat, aut impedit, cum veræ deitati semel contigerit in Filio, inter res productas collocari, et æterna vita nescio quomodo dejecta sit de eo ut sit vita,et una cum aliis creaturis promiscue velut necessitate quadam susce- perit exsistentiam teinpore definitain. Quod enim factum est, principii expers non est, neque adeo antiquius omni tempore. B. Quanı grave est istud, amice, et inevitabile profecto crimen impietatis! A. Vitari tamen potest. Facile quippe, si vis, eſfit- gies, et exitialem ac pestiferam adversariorum de- clinabis doctrinam, si priores partes sanctorum sen- tentiis pie tribuas. Nequaquam enim factorem Uni- geniti, sed Patron potius Deum ratione generatio- nis, prædicarunt, qui mundi tux constituti suIK etiam ab eo qui suam naturam non ignorabet, Chri- sto nimirum. Dixit enim ad ipsos alicubi: ‹ Vos estis lux mundi". Quinetiam ipsos mysteriorum veros doctores renuntians : . Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti s. » Ubi autem vere esi Pater, et generatio, adeoque et Filius, non ascititia filiationis gloria præditus, sed substantiali et ex Pa- tre, quem locum habebit illud, quo factum esse ca- villantur ? B. Nullam, ut reor. A. Nemo enim, cui cordi sit recte sentire, in tam- tam stuftitiam veniet unquam, ut patet nos • Dei et Patris substantia generationein, sive opus ipsam generationis procal removere, quod stulte vereamie ne quid etiam in se præter voluntatem patiatur, el corpornm necessitatibus subjecta doleat. Imperiti enim quidam ei divisiones affingunt, et quem vulgo dicimus defluxum, nec vident in perditionis foveam ultro se dare præcipites, qui ineffabilem illam el quæ niente omnem superat Dei naturam, cum pro- gignere videatur, etiam aliquid tale pati existimant, ignorantes prorsus quidnam sit natura incorporeum, Act. xvii, 28. " Matth. v, 14. se Matth. XXVIII, 19.

Α νοιτο, καί τι τάχα που καὶ παθεῖν τῶν τοιούτων ὑπὸ ειλήφασιν, ήγνοηκότες παντελώς τί μὲν ἔστι κατά φύσιν τὸ ἀσώματον, τί δὲ αὖ τὸ σῶμα, καὶ τὰ π μάτων. Μερισμοῦ μὲν γὰρ ἤγουν ἀποῤῥοῆς καὶ ἀπο τομῆς ἀνεπίδεκτον παντελῶς τὸ ἀσώματον, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον ἀπτῇ τε καὶ παχείᾳ φύσει, τὸ καὶ τοῖς τοιούτοις τισὶν ἁλῶναι τυχόν. Εἰ λέγοιτο τοίνυν ἐπὶ Θεῷ τὸ «γεγέννηκε, ο διερρίφθω μὲν πάθους ὑποψία παντὸς, ἐπικρατείτω δὲ λογισμός, τῇ τοῦ Θεοῦ φύ σει προσάπτων τὰ πρεπωδέστερα. Αποτέξεται γάρ οὐ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὡς ἂν εἰδείη καὶ πέφυκεν αΰτη. Τερθρεῖαι δὴ οὖν καὶ γραώδη δείματα τῶν ἑτερο δόξων αἱ σκήψεις. Υποπλαττόμενοι γὰρ τὸ ἐκδεδιέ ναι, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τεκοῦσα τυχὸν ἡ τοῦ Πα- τρὸς φύσις, τῶν ὅτι μάλιστα φανοτάτων αὐτὴν ἀπο- Β στερούσι γερῶν. Γεννήτορα γὰρ μᾶλλον ἢ ποιητὴν τοῦ Μονογενοῦς ὁμολογεῖσθαι δεῖν τὸν Πατέρα και Θεόν, ἀπαστισοῦν, οἶμαι, σοφὸς ἀναπείσει λόγος. Εύ- κλεέστερον γὰρ ἂν ἀποφήνειε μὲν ὠδί, ψῆφον δὲ αὐτῷ δικαίως ἀπονεμεῖ, τὴν ἐπὶ τοῖς ἄγαν ὑπερ- κειμένοις, εἴπερ ἀσυγκρίτως καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ὑπερανεστήξει τε καὶ ὑπερκείσεται ποιουμένου παν τὸς τὸ ἐξ ἡμῶν γεννώμενον. Εἰ γὰρ ποιητὴς μὲν ἔσται Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι δημιουργεῖν διακεκτήσεται δόξαν, εἴη δ' ἂν γεννήτωρ οὐκ ἔτι καταφρίξαιμι μὲν ἂν τό, παλίμφημόν τι καὶ ἀπὸ ηχὲς εἰπεῖν· ἐρῶ δ᾽ οὖν ὅμως, οἱ τί που μάλα ἐκών, ὅτι τοῦ πάντων ἀρίστου καὶ διαφανεστέρου διωλί σθηκεν ἀληθῶς ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, εὐρυτέρα δέ πως εἰς εὐκλείας, ἡ κτίσις, ᾗ μέτεστι μὲν τοῦ τεκταίνειν δύνασθαι, καὶ δημιουργεῖν τὰ ἐκ διαφόρου τέχνης, συμπαρομαρτεῖ δὲ καὶ τὸ γεννᾶν, ὅπερ ἐστὶν έναρ γῶς θατέρου λαμπρότερον. Εξ λέγεις. Α. Υἱὸς οὖν ἡμῖν, ὦ Ἑρμεία, καὶ οὐσιωδῶς γέννημα κατ' ἀλήθειαν, οὐ σοφίας εύρημα καὶ τέχνης καρπὸς, τοῦτο γὰρ εἶναι φαμεν τὴν σύμπα σαν κτίσιν. Β. "Ωδε έχει. Α. Τοιγάρτοι καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἰωάννης τὸ ἥκιστά γε ψευδοεπεῖν ἐπιψηφιεῖται, λέγων ἀναφανδὲν ὅτι, • Πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα σημεία πεποίηκεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Ταῦτα δὲ γέγραπται, ἵνα π στεύσητε ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. » Αριστείοις δὲ τοῖς ἀνωτάτω καταχρυσοί των ὧδε πεπιστευκότα. Γράφει γὰρ πάλιν· ι Τίς ἐστιν ὁ νικῶν τὸν κόσμον, εἰ μὴ ὁ πιστεύων, ὅτι Ἰησοῦ; ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; • Καὶ πρός γε τούτοις, ὦ τέ, αὐτὸς ὁ Υἱὸς κατατέθηκεν οὐ μικρῶς τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. « Οὕτω γὰρ ἡγά- πησε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν πύ- τοῦ τὸν μονογενή δέδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. » Καίτοι τί δήποτε κορωνίδα τρόπον τινὰ καὶ ὑστερονόμιον τῶν ἰδίων ἡμῖν ἐποιήσατο συγγραμμάτων, τὸ χρῆναι πιστεύειν, ὡς ἔστι κατ' ἀλήθειαν Θεὸς ὁ ἐνανθρωπή σας Λόγος, εἶπερ ἐστὶν οὐχ Υιός; Καταθλήσει δ ὅπως τοῦ κόσμου παντός, ὁ μὴ τὴν δόξαν ελών, ὡς οὐκ ἔστι ποίημα καὶ γενητὸς, ἀξιόληπτον ἀντίδοσιν { S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quid corpus, et quænam res corporis. Res enim in- corporea divisionen, defluxum et sectionem haud prorsus capit, sed potius palpabilem et solidam na- turam, istiusmodi affectionibus obnoxiam esse par est. Si ergo de Deo dicatur illud, ‹ genuit, › remo- veatur omnis suspicio passionis, et vincat ratio, quæs Dei naturæ tribuit que magis consentanea sunt. Gignet enim non sicuti nos, sed pro eo ac novit et comparata est. Nugæ itaque et anilia terriculamenta sunt hæreticoruin fabulæ. Fingentes enim se vereri ne Patris forte natura gignendo patiatur aliquid, clarissimis eam privant honoribus. Genitorem enim potius eum esse, quam factorem Unigeniti omnis recta ratio nos adiget ut credamus. Sic enim illum majori gloria decoraverit, eaque de illo jure statuet quæ præcellentissimis naturis debentur, siquidem etiam apud nos citra comparationem id quod ex nobis nascitur longe præstat et antecellit ei quod effi- citur. Nam si Deus factor erit, et creaudi potestate præditus, nec jam sit genitor amplius, horruerim equidem blasphemum quidpiam et absurdum pro- ferre, dicam tamen, licet invitus, re omnium præ- stantissima et excellentissima Dei naturam excidis- se, et amplioris esse quodammodo gloriæ creaturam, quæ efficere et condere potest ex arte varia, simul- que gignere, quod alteri procul dubio antecellit. B. Recte ais. A. Filius ergo nobis est, Hermia, et genimen re- vera substantialiter, non inventum scientiæ et ar- tis fructus: học enim esse dicimus omnein creatu- B. Ita est. B C B. A. Quocirca sapiens noster ille Joannes nos mini- me mentiri confirmabit, aperte diceus: Multa qui- dem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulo- runi suorum, quæ non sunt scripta in libro hoc. I:vc autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Chri- stus Filius Dei ". » Summis autem virtutis præmiis Inaural eum qui sic crediderit. Scribit enim rur sus : ‹ Quis est qui vincit mundum, nisi qui cre- didit quoniam Jesus est Filius Dei "?, Ad bec, amice, Filius ipse non mediocriter admiratus D est charitatem erga nos Dei ac Patris. Sic enim, inquit, dilexit Deus mundum, ut Filium suum uni- genitum daret,ut omnis qui credit in eum non per- cat, sed habeat vitam æternain ”, '. At cur demum coronidem quodammodo ac fastigium suorum scri- ptorum nobis posuit, credendum Verbum assumpta humanitate vere Deum esse, si Filius quidem nou est? Quomodo vero universum mundum vicerit, qui nou crediderit eum facturam nou esse, et factum, dignam remunerationem tam rectæ sententiæ acci- piens, quod vicerit mundum ? Si enim dici potest ci- *³ Joan. xx, 30, 31. . Joan. *, 5. ** Joan, ut, 16.

Α νοιτο, καί τι τάχα που καὶ παθεῖν τῶν τοιούτων ὑπὸ ειλήφασιν, ήγνοηκότες παντελώς τί μὲν ἔστι κατά φύσιν τὸ ἀσώματον, τί δὲ αὖ τὸ σῶμα, καὶ τὰ π μάτων. Μερισμοῦ μὲν γὰρ ἤγουν ἀποῤῥοῆς καὶ ἀπο τομῆς ἀνεπίδεκτον παντελῶς τὸ ἀσώματον, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον ἀπτῇ τε καὶ παχείᾳ φύσει, τὸ καὶ τοῖς τοιούτοις τισὶν ἁλῶναι τυχόν. Εἰ λέγοιτο τοίνυν ἐπὶ Θεῷ τὸ «γεγέννηκε, ο διερρίφθω μὲν πάθους ὑποψία παντὸς, ἐπικρατείτω δὲ λογισμός, τῇ τοῦ Θεοῦ φύ σει προσάπτων τὰ πρεπωδέστερα. Αποτέξεται γάρ οὐ καθ' ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ὡς ἂν εἰδείη καὶ πέφυκεν αΰτη. Τερθρεῖαι δὴ οὖν καὶ γραώδη δείματα τῶν ἑτερο δόξων αἱ σκήψεις. Υποπλαττόμενοι γὰρ τὸ ἐκδεδιέ ναι, μὴ ἄρα τι καὶ πάθοι τεκοῦσα τυχὸν ἡ τοῦ Πα- τρὸς φύσις, τῶν ὅτι μάλιστα φανοτάτων αὐτὴν ἀπο- Β στερούσι γερῶν. Γεννήτορα γὰρ μᾶλλον ἢ ποιητὴν τοῦ Μονογενοῦς ὁμολογεῖσθαι δεῖν τὸν Πατέρα και Θεόν, ἀπαστισοῦν, οἶμαι, σοφὸς ἀναπείσει λόγος. Εύ- κλεέστερον γὰρ ἂν ἀποφήνειε μὲν ὠδί, ψῆφον δὲ αὐτῷ δικαίως ἀπονεμεῖ, τὴν ἐπὶ τοῖς ἄγαν ὑπερ- κειμένοις, εἴπερ ἀσυγκρίτως καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ὑπερανεστήξει τε καὶ ὑπερκείσεται ποιουμένου παν τὸς τὸ ἐξ ἡμῶν γεννώμενον. Εἰ γὰρ ποιητὴς μὲν ἔσται Θεὸς, καὶ τὴν ἐπὶ τῷ δύνασθαι δημιουργεῖν διακεκτήσεται δόξαν, εἴη δ' ἂν γεννήτωρ οὐκ ἔτι καταφρίξαιμι μὲν ἂν τό, παλίμφημόν τι καὶ ἀπὸ ηχὲς εἰπεῖν· ἐρῶ δ᾽ οὖν ὅμως, οἱ τί που μάλα ἐκών, ὅτι τοῦ πάντων ἀρίστου καὶ διαφανεστέρου διωλί σθηκεν ἀληθῶς ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, εὐρυτέρα δέ πως εἰς εὐκλείας, ἡ κτίσις, ᾗ μέτεστι μὲν τοῦ τεκταίνειν δύνασθαι, καὶ δημιουργεῖν τὰ ἐκ διαφόρου τέχνης, συμπαρομαρτεῖ δὲ καὶ τὸ γεννᾶν, ὅπερ ἐστὶν έναρ γῶς θατέρου λαμπρότερον. Εξ λέγεις. Α. Υἱὸς οὖν ἡμῖν, ὦ Ἑρμεία, καὶ οὐσιωδῶς γέννημα κατ' ἀλήθειαν, οὐ σοφίας εύρημα καὶ τέχνης καρπὸς, τοῦτο γὰρ εἶναι φαμεν τὴν σύμπα σαν κτίσιν. Β. "Ωδε έχει. Α. Τοιγάρτοι καὶ ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἰωάννης τὸ ἥκιστά γε ψευδοεπεῖν ἐπιψηφιεῖται, λέγων ἀναφανδὲν ὅτι, • Πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα σημεία πεποίηκεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ. Ταῦτα δὲ γέγραπται, ἵνα π στεύσητε ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. » Αριστείοις δὲ τοῖς ἀνωτάτω καταχρυσοί των ὧδε πεπιστευκότα. Γράφει γὰρ πάλιν· ι Τίς ἐστιν ὁ νικῶν τὸν κόσμον, εἰ μὴ ὁ πιστεύων, ὅτι Ἰησοῦ; ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; • Καὶ πρός γε τούτοις, ὦ τέ, αὐτὸς ὁ Υἱὸς κατατέθηκεν οὐ μικρῶς τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. « Οὕτω γὰρ ἡγά- πησε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν πύ- τοῦ τὸν μονογενή δέδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. » Καίτοι τί δήποτε κορωνίδα τρόπον τινὰ καὶ ὑστερονόμιον τῶν ἰδίων ἡμῖν ἐποιήσατο συγγραμμάτων, τὸ χρῆναι πιστεύειν, ὡς ἔστι κατ' ἀλήθειαν Θεὸς ὁ ἐνανθρωπή σας Λόγος, εἶπερ ἐστὶν οὐχ Υιός; Καταθλήσει δ ὅπως τοῦ κόσμου παντός, ὁ μὴ τὴν δόξαν ελών, ὡς οὐκ ἔστι ποίημα καὶ γενητὸς, ἀξιόληπτον ἀντίδοσιν { S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. quid corpus, et quænam res corporis. Res enim in- corporea divisionen, defluxum et sectionem haud prorsus capit, sed potius palpabilem et solidam na- turam, istiusmodi affectionibus obnoxiam esse par est. Si ergo de Deo dicatur illud, ‹ genuit, › remo- veatur omnis suspicio passionis, et vincat ratio, quæs Dei naturæ tribuit que magis consentanea sunt. Gignet enim non sicuti nos, sed pro eo ac novit et comparata est. Nugæ itaque et anilia terriculamenta sunt hæreticoruin fabulæ. Fingentes enim se vereri ne Patris forte natura gignendo patiatur aliquid, clarissimis eam privant honoribus. Genitorem enim potius eum esse, quam factorem Unigeniti omnis recta ratio nos adiget ut credamus. Sic enim illum majori gloria decoraverit, eaque de illo jure statuet quæ præcellentissimis naturis debentur, siquidem etiam apud nos citra comparationem id quod ex nobis nascitur longe præstat et antecellit ei quod effi- citur. Nam si Deus factor erit, et creaudi potestate præditus, nec jam sit genitor amplius, horruerim equidem blasphemum quidpiam et absurdum pro- ferre, dicam tamen, licet invitus, re omnium præ- stantissima et excellentissima Dei naturam excidis- se, et amplioris esse quodammodo gloriæ creaturam, quæ efficere et condere potest ex arte varia, simul- que gignere, quod alteri procul dubio antecellit. B. Recte ais. A. Filius ergo nobis est, Hermia, et genimen re- vera substantialiter, non inventum scientiæ et ar- tis fructus: học enim esse dicimus omnein creatu- B. Ita est. B C B. A. Quocirca sapiens noster ille Joannes nos mini- me mentiri confirmabit, aperte diceus: Multa qui- dem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulo- runi suorum, quæ non sunt scripta in libro hoc. I:vc autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Chri- stus Filius Dei ". » Summis autem virtutis præmiis Inaural eum qui sic crediderit. Scribit enim rur sus : ‹ Quis est qui vincit mundum, nisi qui cre- didit quoniam Jesus est Filius Dei "?, Ad bec, amice, Filius ipse non mediocriter admiratus D est charitatem erga nos Dei ac Patris. Sic enim, inquit, dilexit Deus mundum, ut Filium suum uni- genitum daret,ut omnis qui credit in eum non per- cat, sed habeat vitam æternain ”, '. At cur demum coronidem quodammodo ac fastigium suorum scri- ptorum nobis posuit, credendum Verbum assumpta humanitate vere Deum esse, si Filius quidem nou est? Quomodo vero universum mundum vicerit, qui nou crediderit eum facturam nou esse, et factum, dignam remunerationem tam rectæ sententiæ acci- piens, quod vicerit mundum ? Si enim dici potest ci- *³ Joan. xx, 30, 31. . Joan. *, 5. ** Joan, ut, 16.

τῶν οὕτως ὀρθῶς ἐγνωσμένων εὖ μάλα κεκερδακώς, τὸ νικῆσαι τὸν κόσμον; Εἰ μὲν γάρ ἐστιν οὐκ ἐπι- σφαλὲς εἰπεῖν, ὅτι φρονοῦντας διεστραμμένα και τιμα καὶ προσίετα: Θεὸς, καὶ θείοις χαρίσμασι στε φανοὶ τῶν ὄντων τινάς, φαίην ἂν ἔγωγε καὶ μάλα είν κότως, παντὸς ἀξιοῦσθαι λόγου και γερῶν, τοὺς ἥκιστα μὲν Υιόν, κτίσμα δὲ καὶ γενητὸν ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ φληνάφως υπειληφότας, κἂν εἰ γεγεν νῆσθαι λέγοιτο, καὶ Υἱὸς ὠνομάσθαι πρός τε αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ δὲ τοῦτο φρά- σαι μὲν οὐ θέμις, ἐννοεῖν δὲ δυσσεβές, ἀληθές που πάντως τὸ ἐναντίον. Στεφανοῖ γὰρ μόνους τῆς ἀλη- θείας τοὺς ἐραστὰς, καὶ διὰ τοῦτο πεπιστευκότας ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, οὐκ εἰς ἔργον εὐτεχνίας· νό σημα γάρ τι δεινὸν καὶ ἀποπληξία τοῦτό γε. Ταύτῃ τος, με μακαρίσθαι θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν ἔκκριτον Πέτρον. Ἐπειδὴ γὰρ διε- πυνθάνετο μὲν ὁ Σωτὴρ, περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου, τό, τίνα δὴ εἶναί φασιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἰς ὁ θρύλλος ἡ ἐπ' αὐτῷ τὴν τῶν Ἰουδαίων διαπεφοίτηκε χώραν, ἤτοι τὰς ὁμόρους τῇ Ἰουδαίᾳ πόλεις, τὰ μειρακιώδη καὶ ἀπρεπῆ δοξάρια τῶν ἀγελαίων ἀφεὶς, εὖ μάλα σοφῶς καὶ ἐπιστημόνως ἀνεκεκράγει, λέγων· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, » καὶ τῆς ἀλη• θοῦς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεως τὴν ἀντέκτισιν οὐκ εἰς μακρὰν ἐκομίζετο, Χριστοῦ λέγοντος· ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βὰρ Ἰῶνα, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐράνιος. Κἀγὼ δὲ σοι λέγω, ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς· ο πέτραν, οἶμαι, παρωνύμως, ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὴν ἀκατάσειστον καὶ ἐδραιοτάτην τοῦ μαθητοῦ πίστιν ἀποκαλῶν, ἐφ' ἡ καὶ ἀδιαπτώτως ἐπήρεισταί τε καὶ διαπέπηγεν ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, καὶ αὐταῖς ἀνάλωτος ταῖς ᾅδου πύλαις εἰσαεὶ δια- μένουσα· Πέτρου καὶ ἡ πίστις ὡς εἰς Υἱὸν, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐσχεδιασμένη, καὶ ἐξ ἀνθρωπίνων νοημάτων ἀναπηγάζουσα, ἀλλ' ἐξ ἀποῤῥήτου μυστα γωγίας τῆς ἄνωθεν, διαδεικνύντος σαφῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πλη ροφορίαν ταῖς τῶν γνησίων ἐνιέντος ψυχαῖς. Ηκιστα γὰρ ἂν διαψεύσαιτο Χριστὸς εἰπὼν, ότι ο Σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐρά γιος. » Εἰ δὴ οὖν μακάριος Πέτρος καὶ τῶν οὕτως ὑπερφερεστάτων ἀξιοῦται γερῶν, Υἱὸν Θεοῦ ζῶντος διωμολογηκὼς αὐτὸν, πῶς οὐ τρισάθλιοι καὶ ἀπερ- ῥιμμένοι, καὶ τὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δοκοῦν καὶ εὖ οὐσίας αὐτοῦ καρπὸν εἰς ποίημα κατασύροντες, καὶ τὸ ζῆν, ἀνοητότατα καταλογιζόμενοι; Η οὐκ ἀμαθεῖς οἱ τοιοίδε λίαν ; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. δ Α. Ἐπείτοι καὶ δόξαν ἔχοντες ἐφ' Υἱῷ καταβε βλημένην οὕτω καὶ σμικροπρεπῆ, καὶ αὐτὸ τὸ μέγα καὶ ἐξαίσιον τὸ ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀγάπῃ καταστρέφους, θαῦμα, ἁλώσονται δὲ καὶ αὐτοῖς ἐπιθήγοντες τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι, τὸ ἀπύ· λωτον στόμα. ἔχον ὡς ἀληθῶς προχειρότατα καθυβρίζοντες, οἱ τὸν τὸ ζωῆς βλάστημα συναΐδιον, ἐν τοῖς ἑπακτὸν ἔχουσι DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. B verse sentiunt, et nonnullos divinis ornare donis, ego jure merito asseruerim illos owni bonore et præ- miis dignos esse, qui unigenitum minime quidem Filium, sed creaturam et factum esse stulte existi- mant, quamvis genitus dicatur, et Filius ab ipso Patre et Spiritu sancto nuncupatus. Quod si hoc dictu quidem nefas est, et cogitatu impium, verum est utique contrarium. Solos enim veritatis cultores adeoque credentes in Filium verum, non arte factum, coronat : hoc enim gravis morbus quidam est ac stupor. l«lcirco divina scripta Petrum, eximium il- kum inter apostolos, beatum prædicatum fuisse di- cunt. Cum enim Salvator in partibus Cæsareæ versa- retur, quæ dicebatur Philippi, rogaretque quemnam esse dicerent homines Filium hominis, quisve ru- mor de illo Judæam pervasisset, aut finitimas Ju- dææ civitates, relictis puerilibus et absurdis vulgi opinionibus, sapienter admodum et scite clamavit, dicens : « Tu es Christus Filius Dei vivi " : a cun- que veram de illo sententiam haberet, remunera- tionem tulit illico, Christo dicente: ‹ Bratus es, Simon, Bar dona, quia caro et sanguis non revela- vit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est. Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hauc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prevalebunt adversus eam ". Petram, opinor, quasi denominative nihil aliud quam inconcussan et firmissimam discipuli fidem appellans, suI- per quain etiam citra casus periculum firmata est ac fundata Christi Ecclesia, et ipsis inferorum por- tis perpetuo manet inexpugnabilis : sed et Petri fi- des in Filium, non temere arrepa, et ex humano sensu promanans, sed ex ineſſabili doctrina cœlitus A tra periculum, Deum amplecti et colere eos qui per- D se Math. xvi, sqq. ** ibid. 17, 18. – mentibus immissa, Deo et Patre Filium suumn clare ostenden- te, et illius certam persuasionem suorum injiciente. Nequaquam enim mentitus est Christu cum dixit: « Caro et sanguis non revelavit tibi, sed! Pater meus cœlestis. › Si ergo beatus Petrus tam præcellentibus donis ornatur, confessus ipsum esse Filium Dei viventis, qui non miserrimi sint ac pro- jecti, Deique ac Patris. voluntatem rectanque do- ctrinam sane quam temere vellicent, qui fructuin substantie ipsius ad facturam deducunt, et vitæ germen coalernum in eorum numerum stultissime ascribunt, quæ aliunde ascitam vitam habent ? An- non rudes admodum ii sunt ? B. Ita plane. A.Enimvero cum adeo demisse et abjecte de Filio sentiant, magnam etiam illam et quæ omnein ad- mirationem superat Dei ac Patris charitatem ever- tunt : quin et adversus ipsas divinas dignitates el- frenatum os deprehcndentur acuere.

τῶν οὕτως ὀρθῶς ἐγνωσμένων εὖ μάλα κεκερδακώς, τὸ νικῆσαι τὸν κόσμον; Εἰ μὲν γάρ ἐστιν οὐκ ἐπι- σφαλὲς εἰπεῖν, ὅτι φρονοῦντας διεστραμμένα και τιμα καὶ προσίετα: Θεὸς, καὶ θείοις χαρίσμασι στε φανοὶ τῶν ὄντων τινάς, φαίην ἂν ἔγωγε καὶ μάλα είν κότως, παντὸς ἀξιοῦσθαι λόγου και γερῶν, τοὺς ἥκιστα μὲν Υιόν, κτίσμα δὲ καὶ γενητὸν ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ φληνάφως υπειληφότας, κἂν εἰ γεγεν νῆσθαι λέγοιτο, καὶ Υἱὸς ὠνομάσθαι πρός τε αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ δὲ τοῦτο φρά- σαι μὲν οὐ θέμις, ἐννοεῖν δὲ δυσσεβές, ἀληθές που πάντως τὸ ἐναντίον. Στεφανοῖ γὰρ μόνους τῆς ἀλη- θείας τοὺς ἐραστὰς, καὶ διὰ τοῦτο πεπιστευκότας ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, οὐκ εἰς ἔργον εὐτεχνίας· νό σημα γάρ τι δεινὸν καὶ ἀποπληξία τοῦτό γε. Ταύτῃ τος, με μακαρίσθαι θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν ἔκκριτον Πέτρον. Ἐπειδὴ γὰρ διε- πυνθάνετο μὲν ὁ Σωτὴρ, περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου, τό, τίνα δὴ εἶναί φασιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἰς ὁ θρύλλος ἡ ἐπ' αὐτῷ τὴν τῶν Ἰουδαίων διαπεφοίτηκε χώραν, ἤτοι τὰς ὁμόρους τῇ Ἰουδαίᾳ πόλεις, τὰ μειρακιώδη καὶ ἀπρεπῆ δοξάρια τῶν ἀγελαίων ἀφεὶς, εὖ μάλα σοφῶς καὶ ἐπιστημόνως ἀνεκεκράγει, λέγων· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, » καὶ τῆς ἀλη• θοῦς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεως τὴν ἀντέκτισιν οὐκ εἰς μακρὰν ἐκομίζετο, Χριστοῦ λέγοντος· ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βὰρ Ἰῶνα, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐράνιος. Κἀγὼ δὲ σοι λέγω, ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς· ο πέτραν, οἶμαι, παρωνύμως, ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὴν ἀκατάσειστον καὶ ἐδραιοτάτην τοῦ μαθητοῦ πίστιν ἀποκαλῶν, ἐφ' ἡ καὶ ἀδιαπτώτως ἐπήρεισταί τε καὶ διαπέπηγεν ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, καὶ αὐταῖς ἀνάλωτος ταῖς ᾅδου πύλαις εἰσαεὶ δια- μένουσα· Πέτρου καὶ ἡ πίστις ὡς εἰς Υἱὸν, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐσχεδιασμένη, καὶ ἐξ ἀνθρωπίνων νοημάτων ἀναπηγάζουσα, ἀλλ' ἐξ ἀποῤῥήτου μυστα γωγίας τῆς ἄνωθεν, διαδεικνύντος σαφῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πλη ροφορίαν ταῖς τῶν γνησίων ἐνιέντος ψυχαῖς. Ηκιστα γὰρ ἂν διαψεύσαιτο Χριστὸς εἰπὼν, ότι ο Σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐρά γιος. » Εἰ δὴ οὖν μακάριος Πέτρος καὶ τῶν οὕτως ὑπερφερεστάτων ἀξιοῦται γερῶν, Υἱὸν Θεοῦ ζῶντος διωμολογηκὼς αὐτὸν, πῶς οὐ τρισάθλιοι καὶ ἀπερ- ῥιμμένοι, καὶ τὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δοκοῦν καὶ εὖ οὐσίας αὐτοῦ καρπὸν εἰς ποίημα κατασύροντες, καὶ τὸ ζῆν, ἀνοητότατα καταλογιζόμενοι; Η οὐκ ἀμαθεῖς οἱ τοιοίδε λίαν ; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. δ Α. Ἐπείτοι καὶ δόξαν ἔχοντες ἐφ' Υἱῷ καταβε βλημένην οὕτω καὶ σμικροπρεπῆ, καὶ αὐτὸ τὸ μέγα καὶ ἐξαίσιον τὸ ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀγάπῃ καταστρέφους, θαῦμα, ἁλώσονται δὲ καὶ αὐτοῖς ἐπιθήγοντες τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι, τὸ ἀπύ· λωτον στόμα. ἔχον ὡς ἀληθῶς προχειρότατα καθυβρίζοντες, οἱ τὸν τὸ ζωῆς βλάστημα συναΐδιον, ἐν τοῖς ἑπακτὸν ἔχουσι DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. B verse sentiunt, et nonnullos divinis ornare donis, ego jure merito asseruerim illos owni bonore et præ- miis dignos esse, qui unigenitum minime quidem Filium, sed creaturam et factum esse stulte existi- mant, quamvis genitus dicatur, et Filius ab ipso Patre et Spiritu sancto nuncupatus. Quod si hoc dictu quidem nefas est, et cogitatu impium, verum est utique contrarium. Solos enim veritatis cultores adeoque credentes in Filium verum, non arte factum, coronat : hoc enim gravis morbus quidam est ac stupor. l«lcirco divina scripta Petrum, eximium il- kum inter apostolos, beatum prædicatum fuisse di- cunt. Cum enim Salvator in partibus Cæsareæ versa- retur, quæ dicebatur Philippi, rogaretque quemnam esse dicerent homines Filium hominis, quisve ru- mor de illo Judæam pervasisset, aut finitimas Ju- dææ civitates, relictis puerilibus et absurdis vulgi opinionibus, sapienter admodum et scite clamavit, dicens : « Tu es Christus Filius Dei vivi " : a cun- que veram de illo sententiam haberet, remunera- tionem tulit illico, Christo dicente: ‹ Bratus es, Simon, Bar dona, quia caro et sanguis non revela- vit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est. Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hauc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prevalebunt adversus eam ". Petram, opinor, quasi denominative nihil aliud quam inconcussan et firmissimam discipuli fidem appellans, suI- per quain etiam citra casus periculum firmata est ac fundata Christi Ecclesia, et ipsis inferorum por- tis perpetuo manet inexpugnabilis : sed et Petri fi- des in Filium, non temere arrepa, et ex humano sensu promanans, sed ex ineſſabili doctrina cœlitus A tra periculum, Deum amplecti et colere eos qui per- D se Math. xvi, sqq. ** ibid. 17, 18. – mentibus immissa, Deo et Patre Filium suumn clare ostenden- te, et illius certam persuasionem suorum injiciente. Nequaquam enim mentitus est Christu cum dixit: « Caro et sanguis non revelavit tibi, sed! Pater meus cœlestis. › Si ergo beatus Petrus tam præcellentibus donis ornatur, confessus ipsum esse Filium Dei viventis, qui non miserrimi sint ac pro- jecti, Deique ac Patris. voluntatem rectanque do- ctrinam sane quam temere vellicent, qui fructuin substantie ipsius ad facturam deducunt, et vitæ germen coalernum in eorum numerum stultissime ascribunt, quæ aliunde ascitam vitam habent ? An- non rudes admodum ii sunt ? B. Ita plane. A.Enimvero cum adeo demisse et abjecte de Filio sentiant, magnam etiam illam et quæ omnein ad- mirationem superat Dei ac Patris charitatem ever- tunt : quin et adversus ipsas divinas dignitates el- frenatum os deprehcndentur acuere.

τῶν οὕτως ὀρθῶς ἐγνωσμένων εὖ μάλα κεκερδακώς, τὸ νικῆσαι τὸν κόσμον; Εἰ μὲν γάρ ἐστιν οὐκ ἐπι- σφαλὲς εἰπεῖν, ὅτι φρονοῦντας διεστραμμένα και τιμα καὶ προσίετα: Θεὸς, καὶ θείοις χαρίσμασι στε φανοὶ τῶν ὄντων τινάς, φαίην ἂν ἔγωγε καὶ μάλα είν κότως, παντὸς ἀξιοῦσθαι λόγου και γερῶν, τοὺς ἥκιστα μὲν Υιόν, κτίσμα δὲ καὶ γενητὸν ὑπάρχειν τὸν Μονογενῆ φληνάφως υπειληφότας, κἂν εἰ γεγεν νῆσθαι λέγοιτο, καὶ Υἱὸς ὠνομάσθαι πρός τε αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς καὶ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ δὲ τοῦτο φρά- σαι μὲν οὐ θέμις, ἐννοεῖν δὲ δυσσεβές, ἀληθές που πάντως τὸ ἐναντίον. Στεφανοῖ γὰρ μόνους τῆς ἀλη- θείας τοὺς ἐραστὰς, καὶ διὰ τοῦτο πεπιστευκότας ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς, οὐκ εἰς ἔργον εὐτεχνίας· νό σημα γάρ τι δεινὸν καὶ ἀποπληξία τοῦτό γε. Ταύτῃ τος, με μακαρίσθαι θεῖος ἡμῖν ἔφη λόγος τῶν ἁγίων ἀποστόλων τὸν ἔκκριτον Πέτρον. Ἐπειδὴ γὰρ διε- πυνθάνετο μὲν ὁ Σωτὴρ, περὶ τὰ μέρη Καισαρείας τῆς καλουμένης Φιλίππου, τό, τίνα δὴ εἶναί φασιν οἱ ἄνθρωποι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἰς ὁ θρύλλος ἡ ἐπ' αὐτῷ τὴν τῶν Ἰουδαίων διαπεφοίτηκε χώραν, ἤτοι τὰς ὁμόρους τῇ Ἰουδαίᾳ πόλεις, τὰ μειρακιώδη καὶ ἀπρεπῆ δοξάρια τῶν ἀγελαίων ἀφεὶς, εὖ μάλα σοφῶς καὶ ἐπιστημόνως ἀνεκεκράγει, λέγων· « Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, » καὶ τῆς ἀλη• θοῦς ἐπ' αὐτῷ διαλήψεως τὴν ἀντέκτισιν οὐκ εἰς μακρὰν ἐκομίζετο, Χριστοῦ λέγοντος· ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βὰρ Ἰῶνα, ὅτι σάρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπὸ εκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐράνιος. Κἀγὼ δὲ σοι λέγω, ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρα οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς· ο πέτραν, οἶμαι, παρωνύμως, ἕτερον οὐδὲν, ἢ τὴν ἀκατάσειστον καὶ ἐδραιοτάτην τοῦ μαθητοῦ πίστιν ἀποκαλῶν, ἐφ' ἡ καὶ ἀδιαπτώτως ἐπήρεισταί τε καὶ διαπέπηγεν ἡ Ἐκκλησία Χριστοῦ, καὶ αὐταῖς ἀνάλωτος ταῖς ᾅδου πύλαις εἰσαεὶ δια- μένουσα· Πέτρου καὶ ἡ πίστις ὡς εἰς Υἱὸν, οὐκ ἀπερισκέπτως ἐσχεδιασμένη, καὶ ἐξ ἀνθρωπίνων νοημάτων ἀναπηγάζουσα, ἀλλ' ἐξ ἀποῤῥήτου μυστα γωγίας τῆς ἄνωθεν, διαδεικνύντος σαφῶς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸν ἴδιον Υἱὸν, καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ πλη ροφορίαν ταῖς τῶν γνησίων ἐνιέντος ψυχαῖς. Ηκιστα γὰρ ἂν διαψεύσαιτο Χριστὸς εἰπὼν, ότι ο Σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ οὐρά γιος. » Εἰ δὴ οὖν μακάριος Πέτρος καὶ τῶν οὕτως ὑπερφερεστάτων ἀξιοῦται γερῶν, Υἱὸν Θεοῦ ζῶντος διωμολογηκὼς αὐτὸν, πῶς οὐ τρισάθλιοι καὶ ἀπερ- ῥιμμένοι, καὶ τὰ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ δοκοῦν καὶ εὖ οὐσίας αὐτοῦ καρπὸν εἰς ποίημα κατασύροντες, καὶ τὸ ζῆν, ἀνοητότατα καταλογιζόμενοι; Η οὐκ ἀμαθεῖς οἱ τοιοίδε λίαν ; Β. Παντάπασι μὲν οὖν. δ Α. Ἐπείτοι καὶ δόξαν ἔχοντες ἐφ' Υἱῷ καταβε βλημένην οὕτω καὶ σμικροπρεπῆ, καὶ αὐτὸ τὸ μέγα καὶ ἐξαίσιον τὸ ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀγάπῃ καταστρέφους, θαῦμα, ἁλώσονται δὲ καὶ αὐτοῖς ἐπιθήγοντες τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμασι, τὸ ἀπύ· λωτον στόμα. ἔχον ὡς ἀληθῶς προχειρότατα καθυβρίζοντες, οἱ τὸν τὸ ζωῆς βλάστημα συναΐδιον, ἐν τοῖς ἑπακτὸν ἔχουσι DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. B verse sentiunt, et nonnullos divinis ornare donis, ego jure merito asseruerim illos owni bonore et præ- miis dignos esse, qui unigenitum minime quidem Filium, sed creaturam et factum esse stulte existi- mant, quamvis genitus dicatur, et Filius ab ipso Patre et Spiritu sancto nuncupatus. Quod si hoc dictu quidem nefas est, et cogitatu impium, verum est utique contrarium. Solos enim veritatis cultores adeoque credentes in Filium verum, non arte factum, coronat : hoc enim gravis morbus quidam est ac stupor. l«lcirco divina scripta Petrum, eximium il- kum inter apostolos, beatum prædicatum fuisse di- cunt. Cum enim Salvator in partibus Cæsareæ versa- retur, quæ dicebatur Philippi, rogaretque quemnam esse dicerent homines Filium hominis, quisve ru- mor de illo Judæam pervasisset, aut finitimas Ju- dææ civitates, relictis puerilibus et absurdis vulgi opinionibus, sapienter admodum et scite clamavit, dicens : « Tu es Christus Filius Dei vivi " : a cun- que veram de illo sententiam haberet, remunera- tionem tulit illico, Christo dicente: ‹ Bratus es, Simon, Bar dona, quia caro et sanguis non revela- vit tibi, sed Pater meus qui in cœlis est. Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hauc petram ædificabo Ecclesiam meam, et portæ inferi non prevalebunt adversus eam ". Petram, opinor, quasi denominative nihil aliud quam inconcussan et firmissimam discipuli fidem appellans, suI- per quain etiam citra casus periculum firmata est ac fundata Christi Ecclesia, et ipsis inferorum por- tis perpetuo manet inexpugnabilis : sed et Petri fi- des in Filium, non temere arrepa, et ex humano sensu promanans, sed ex ineſſabili doctrina cœlitus A tra periculum, Deum amplecti et colere eos qui per- D se Math. xvi, sqq. ** ibid. 17, 18. – mentibus immissa, Deo et Patre Filium suumn clare ostenden- te, et illius certam persuasionem suorum injiciente. Nequaquam enim mentitus est Christu cum dixit: « Caro et sanguis non revelavit tibi, sed! Pater meus cœlestis. › Si ergo beatus Petrus tam præcellentibus donis ornatur, confessus ipsum esse Filium Dei viventis, qui non miserrimi sint ac pro- jecti, Deique ac Patris. voluntatem rectanque do- ctrinam sane quam temere vellicent, qui fructuin substantie ipsius ad facturam deducunt, et vitæ germen coalernum in eorum numerum stultissime ascribunt, quæ aliunde ascitam vitam habent ? An- non rudes admodum ii sunt ? B. Ita plane. A.Enimvero cum adeo demisse et abjecte de Filio sentiant, magnam etiam illam et quæ omnein ad- mirationem superat Dei ac Patris charitatem ever- tunt : quin et adversus ipsas divinas dignitates el- frenatum os deprehcndentur acuere.

Β. Β. Α Β Β. Φράσεις ἂν ὅπως, έπομαι γὰρ οὐ τί που. Α. Καὶ μάλα προθύμως· τὸ ἄναντες γὰρ οὐδέν. Δέδωκεν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωής Πατήρ ίδιον Υϊόν ; Β. Καὶ πάνυ. Α. ῎Αμεινον δὲ δήπουθεν τὸ γεννηθέν, οὗπερ ἂν φιλοτεχνήσαιτό τις, παντί τω δόξειεν ἂν, εἴπερ ἐστὶ τὸ μὲν ἐξ ἡμῶν καὶ τῆς τοῦ τεχόντος ὑποστάσεως καρπὸς, τὸ δέον [γρ. δέ γε], τῆς ἀρίστης εύρημα βουλῆς καὶ σοφίας ἔργον, οὐ βλαστὸς οὐσίας. Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Η οὐκ ἐννοεῖς, ὡς μεῖον μὲν ἄν τις ἀγάσαιτο τυχὸν τὴν ἀγάπησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, προεμέν νου πρὸς λύτρωσιν τῆς ὅλης κτίσεως, μέρος δντα κτίσεως, τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶ γενητός, πλουσιώτερον δὲ κατατεθήποι ἂν καὶ σφόδρα εἰκότως τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ἀντάλλαγμα, καὶ αὐτὸν εἰ μάθοι δεδω κότα τὸν Υἱὸν, καὶ ἀφειδήσαντα μὲν ἰδίου καρπού. κατά γε τὸ ἐν σαρκὶ γεγονότα καὶ ἐντεθνάναι δοκεῖν, δεδιψηκότα δὲ μᾶλλον τοῦ κόσμου τὴν εἰς τὸ εὖ είναι διαμονήν ; Β. Συνίημι. Δ. Οἶμαι δὲ ἔγωγε (καὶ νεμεσάτω μηδεὶς ἀνα καιομένῳ πρὸς θράσος ἐκ φιλοθείας τῷ λόγῳ. ὡς οὐδ' ἂν ἀντάξιος εἴη τῆς ὅλης κτίσεως ὁ Χριστός, οὐδ' ἂν ἔχοι διαρκῶς εἰς τὸ ἐκπρίασθαι καλῶς τὴν τοῦ κόσμου ζωὴν, καὶ εἰς αὐτὴν κατάθοιτο καθάπερ ἐν τάξει τιμῆς τὴν ἰδίαν ψυχήν, προσιτό τε ὑπὲρ ἡμῶν τὸ τίμιον αἷμα, εἰ μὴ ἀληθῶς ὁ Υἱός ἐστι, καὶ ὡς ἐκ Θεοῦ Θεός, κτίσμα δὲ καὶ κτίσεως μέρος. Β. Εξ λέγεις Αι ἢ Α. Προσθείην δ' ἂν ὅτι καὶ διασέσωςτα: κτίσις. οὐδὲν τὸ σύμπαν λαβοῦσα παρὰ Θεοῦ, καὶ τῆς ἄνω θεν συνεργείας οὐ δεδεημένη. Πῶς γὰρ ἦ πόθεν, εξ- περ αὐτὴ δι' ἑαυτῆς καὶ ἐξ ἑαυτῆς τὴν λύτρων ἔχει, καὶ τὴν εἰς τὸ εὖ εἶναι διαμονήν; Διασέσωκε γὰρ, ὡς φασι, τὴν σύμπασαν κτίσιν, μέρος ὢν κτί σεως ὁ Υἱός. ᾿Ανθ' ὅτου δὴ οὖν τὰς χαριστηρίους ᾠδας ἀνίεμεν τῷ Θεῷ; Τί δὲ οὐχὶ, τοῦτο παρέντες ὡς περιττήν, ὑμνολογοῦμεν τὴν κτίσιν, πρός μεν δ μᾶλλον ἐκλιπαροῦντες καὶ λέγοντες, περὶ τοῦ πάν των Δεσπότου Θεοῦ· « Εὐλόγες, ή ψυχή μου, τον Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταποδόσεις [ αι. αἰνέσεις ] αὐτοῦ, τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σας. τὸν λυτρούμενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου. » Αλλ ἐκεῖνο μὲν ὁρῶντες, καὶ φρενὸς ἀναμφιλόγως τῆς ἀρίστης ἐξεώσμεθα, καὶ Θεῷ προσκρούσομεν· ἐν- άπτοντες δὲ μᾶλλον αὐτῷ τὰς ἐπὶ τῷδε δοξολογίας, σοφοί τε καὶ ἀληθεῖς ἐσόμεθα προσκυνηταί. Πῶς οὖν ἔτι ποίημα μεθ' ἡμῶν, ὁ εἷς καὶ πάντων ἀντάξω;. ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς; Η οὐχ Έχει ; Β. Πῶς γὰρ οὐ ; Α. Φέρε δή, εἴ τοι δοκεῖ, καὶ τόδε δὴ τούτοις προσ- τιθέντες, λέγωμεν ὅτι τὰ πρός τι πῶς ἔχοντα των ὀνομάτων, αὐτὰ δι' ἀμφοῖν σημαίνεται, τὴν ἀλλήλων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Quaeso, dic quo pacto : nec enim assequor. A. Perlibenter. Nihil enim difficultatis est. Dedit- ne Pater Filium suum pro mundi vita? Οmnino. A. Præstare igitur quod genitum est, eo quod est arte factuin, nemini dubium est, siquidem illud est ex nobis, et personæ patris fructus, hoc vero indu- striæ inventum et artis opus, non germen substan- Liz. B. Quid tum ? A. Annon intelligis minori admirationi fore Dei ac Patris charitatem, qui ad redimendam universaın creaturam miserit Filium, qui creaturæ pars est, siquidem factus est, inajoremque admirandi cau- sam fore, si audieris ipsumn etiamn dedisse Filium ut ınıındi vitam redimeret, et proprio fructui non pe- percisse, quem et mortem subire voluit, ut mondo salutemi assereret? B. Intelligo. A. Ego vero existimo (nec succenseat quisquam, si divino amore succensus loquor paulo audacius), quod Christus par non fuerit universæ crea- Lura, neque mundi vitæ redimenda suffecerit, et in eam pretii loco suam animam contulerit, atque pro nobis pretiosam sanguinem effuderit, si revera Fi- lius non est et Deus de Deo, sed creatura et crea- tura pars. B. Recte dicis. C A. Addam porro servatam esse creaturam nulla re prorsus a Deo suscepta, cumque superno auxilio ron egeret. Qui enim ant unde, siquidem ipsa per seipsam, et ex se redemptionem habet, ac firmam salutem ? Salvavit enim, ut aiunt, universal crea- turam, creaturæ pars exsistens Filius. Cur ergo gratulatorios Dev hymnos canimus? Quidni vero, hoc omisso tanquam superfluo, creaturam hymnis pro- sequimur, et ad eam accedimus potius deprecantes ac dicentes, quod de universorum Domino Dev : • Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus : qui propitiatur omni- bus iniquitatibus tuis: qui sanat omnes infirmita - Les tuas : qui redimit de interitu vitam tuamn 3., hoc faciendo, sine dubio nostram prodemus insaniam et Deum offendemus ; contra vero, si laudem et glo- riam earum rerum illi tribuamus, sapientes ac veri adoratores erimus. Quomodo igitur nobisenin erit factura ille unus, et datus pro omnibus tanquam Deus de Deo, et revera Filius? Annon ita res es19 B. Quidni vero? A. Agedum ergo, si placet, addamus hoc istis quo- que, et dicamus, nomina relativa significare se in- vicem, altero alterius cognitionem mutuo pariente. • Psal, Cll, •

Β. Β. Α Β Β. Φράσεις ἂν ὅπως, έπομαι γὰρ οὐ τί που. Α. Καὶ μάλα προθύμως· τὸ ἄναντες γὰρ οὐδέν. Δέδωκεν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωής Πατήρ ίδιον Υϊόν ; Β. Καὶ πάνυ. Α. ῎Αμεινον δὲ δήπουθεν τὸ γεννηθέν, οὗπερ ἂν φιλοτεχνήσαιτό τις, παντί τω δόξειεν ἂν, εἴπερ ἐστὶ τὸ μὲν ἐξ ἡμῶν καὶ τῆς τοῦ τεχόντος ὑποστάσεως καρπὸς, τὸ δέον [γρ. δέ γε], τῆς ἀρίστης εύρημα βουλῆς καὶ σοφίας ἔργον, οὐ βλαστὸς οὐσίας. Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Η οὐκ ἐννοεῖς, ὡς μεῖον μὲν ἄν τις ἀγάσαιτο τυχὸν τὴν ἀγάπησιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, προεμέν νου πρὸς λύτρωσιν τῆς ὅλης κτίσεως, μέρος δντα κτίσεως, τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶ γενητός, πλουσιώτερον δὲ κατατεθήποι ἂν καὶ σφόδρα εἰκότως τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς ἀντάλλαγμα, καὶ αὐτὸν εἰ μάθοι δεδω κότα τὸν Υἱὸν, καὶ ἀφειδήσαντα μὲν ἰδίου καρπού. κατά γε τὸ ἐν σαρκὶ γεγονότα καὶ ἐντεθνάναι δοκεῖν, δεδιψηκότα δὲ μᾶλλον τοῦ κόσμου τὴν εἰς τὸ εὖ είναι διαμονήν ; Β. Συνίημι. Δ. Οἶμαι δὲ ἔγωγε (καὶ νεμεσάτω μηδεὶς ἀνα καιομένῳ πρὸς θράσος ἐκ φιλοθείας τῷ λόγῳ. ὡς οὐδ' ἂν ἀντάξιος εἴη τῆς ὅλης κτίσεως ὁ Χριστός, οὐδ' ἂν ἔχοι διαρκῶς εἰς τὸ ἐκπρίασθαι καλῶς τὴν τοῦ κόσμου ζωὴν, καὶ εἰς αὐτὴν κατάθοιτο καθάπερ ἐν τάξει τιμῆς τὴν ἰδίαν ψυχήν, προσιτό τε ὑπὲρ ἡμῶν τὸ τίμιον αἷμα, εἰ μὴ ἀληθῶς ὁ Υἱός ἐστι, καὶ ὡς ἐκ Θεοῦ Θεός, κτίσμα δὲ καὶ κτίσεως μέρος. Β. Εξ λέγεις Αι ἢ Α. Προσθείην δ' ἂν ὅτι καὶ διασέσωςτα: κτίσις. οὐδὲν τὸ σύμπαν λαβοῦσα παρὰ Θεοῦ, καὶ τῆς ἄνω θεν συνεργείας οὐ δεδεημένη. Πῶς γὰρ ἦ πόθεν, εξ- περ αὐτὴ δι' ἑαυτῆς καὶ ἐξ ἑαυτῆς τὴν λύτρων ἔχει, καὶ τὴν εἰς τὸ εὖ εἶναι διαμονήν; Διασέσωκε γὰρ, ὡς φασι, τὴν σύμπασαν κτίσιν, μέρος ὢν κτί σεως ὁ Υἱός. ᾿Ανθ' ὅτου δὴ οὖν τὰς χαριστηρίους ᾠδας ἀνίεμεν τῷ Θεῷ; Τί δὲ οὐχὶ, τοῦτο παρέντες ὡς περιττήν, ὑμνολογοῦμεν τὴν κτίσιν, πρός μεν δ μᾶλλον ἐκλιπαροῦντες καὶ λέγοντες, περὶ τοῦ πάν των Δεσπότου Θεοῦ· « Εὐλόγες, ή ψυχή μου, τον Κύριον, καὶ μὴ ἐπιλανθάνου πάσας τὰς ἀνταποδόσεις [ αι. αἰνέσεις ] αὐτοῦ, τὸν εὐιλατεύοντα πάσαις ταῖς ἀνομίαις σου, τὸν ἰώμενον πάσας τὰς νόσους σας. τὸν λυτρούμενον ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν σου. » Αλλ ἐκεῖνο μὲν ὁρῶντες, καὶ φρενὸς ἀναμφιλόγως τῆς ἀρίστης ἐξεώσμεθα, καὶ Θεῷ προσκρούσομεν· ἐν- άπτοντες δὲ μᾶλλον αὐτῷ τὰς ἐπὶ τῷδε δοξολογίας, σοφοί τε καὶ ἀληθεῖς ἐσόμεθα προσκυνηταί. Πῶς οὖν ἔτι ποίημα μεθ' ἡμῶν, ὁ εἷς καὶ πάντων ἀντάξω;. ὡς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ Υἱὸς ἀληθῶς; Η οὐχ Έχει ; Β. Πῶς γὰρ οὐ ; Α. Φέρε δή, εἴ τοι δοκεῖ, καὶ τόδε δὴ τούτοις προσ- τιθέντες, λέγωμεν ὅτι τὰ πρός τι πῶς ἔχοντα των ὀνομάτων, αὐτὰ δι' ἀμφοῖν σημαίνεται, τὴν ἀλλήλων S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. Quaeso, dic quo pacto : nec enim assequor. A. Perlibenter. Nihil enim difficultatis est. Dedit- ne Pater Filium suum pro mundi vita? Οmnino. A. Præstare igitur quod genitum est, eo quod est arte factuin, nemini dubium est, siquidem illud est ex nobis, et personæ patris fructus, hoc vero indu- striæ inventum et artis opus, non germen substan- Liz. B. Quid tum ? A. Annon intelligis minori admirationi fore Dei ac Patris charitatem, qui ad redimendam universaın creaturam miserit Filium, qui creaturæ pars est, siquidem factus est, inajoremque admirandi cau- sam fore, si audieris ipsumn etiamn dedisse Filium ut ınıındi vitam redimeret, et proprio fructui non pe- percisse, quem et mortem subire voluit, ut mondo salutemi assereret? B. Intelligo. A. Ego vero existimo (nec succenseat quisquam, si divino amore succensus loquor paulo audacius), quod Christus par non fuerit universæ crea- Lura, neque mundi vitæ redimenda suffecerit, et in eam pretii loco suam animam contulerit, atque pro nobis pretiosam sanguinem effuderit, si revera Fi- lius non est et Deus de Deo, sed creatura et crea- tura pars. B. Recte dicis. C A. Addam porro servatam esse creaturam nulla re prorsus a Deo suscepta, cumque superno auxilio ron egeret. Qui enim ant unde, siquidem ipsa per seipsam, et ex se redemptionem habet, ac firmam salutem ? Salvavit enim, ut aiunt, universal crea- turam, creaturæ pars exsistens Filius. Cur ergo gratulatorios Dev hymnos canimus? Quidni vero, hoc omisso tanquam superfluo, creaturam hymnis pro- sequimur, et ad eam accedimus potius deprecantes ac dicentes, quod de universorum Domino Dev : • Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus : qui propitiatur omni- bus iniquitatibus tuis: qui sanat omnes infirmita - Les tuas : qui redimit de interitu vitam tuamn 3., hoc faciendo, sine dubio nostram prodemus insaniam et Deum offendemus ; contra vero, si laudem et glo- riam earum rerum illi tribuamus, sapientes ac veri adoratores erimus. Quomodo igitur nobisenin erit factura ille unus, et datus pro omnibus tanquam Deus de Deo, et revera Filius? Annon ita res es19 B. Quidni vero? A. Agedum ergo, si placet, addamus hoc istis quo- que, et dicamus, nomina relativa significare se in- vicem, altero alterius cognitionem mutuo pariente. • Psal, Cll, •

ἑκάτερα συνωδίνοντα γνώσιν. Ὥστε δὴ ῥᾷον εἴ γέ Δ τις μάθοι τὸ δεξιὸν, εἰ δεί που (1) πάντως ἂν δι' απο τοῦ τὸ εὐώνυμον, καὶ μὴν ὅτι καὶ τὸ ἔμπαλιν άλη- θες, συνερεῖ πᾶς ὁστισοῦν. Ονομα τοίνυν τῶν πρός τί ἐστι, τὸ Πατὴρ, ισοτρόπως δὲ τούτῳ καὶ τὸ Υιός. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα, καὶ πρὸς ὅ τι βλέπουσαν ταυτί ποιή- σεται τὴν ἀναφοράν, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν, καὶ τὸν αὐτοῖς πρέποντα λόγον ἐξοίχοιτο ἂν ού δαμῶς ; Β. Καὶ τίνι τοῦτο ἀσυμφανές; πατὴρ γὰρ, ὡς πρὸς υἱὸν, καὶ μὴν καὶ υἱὸς ὡς πρὸς πατέρα νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο. Α. Εἶτα τί μαθόντες οι διεστραμμένοι καὶ παρά- κοποι τὸν νοῦν, Πατέρα μὲν ἡμῖν ὀνομάζουσι τὸν Θεόν, ποίημα δὲ εἶναι διατείνονται τὸν Υἱόν; Η οὐκ ἀμαθὲς καὶ ἀνάρμοστον κομιδῇ, Πατρὶ μὲν τὸ ποιη- θὲν, Πατέρα δὲ αὖ τῷ πεποιημένῳ συντετάχθαι λέο γειν κατά γε τὸν τοῦ πρός τι λόγον ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸν ποίημα λέ- γωμεν τὸν Πατέρα, σχέσιν ήδη λαχόντα φυσικὴν τὴν πρός τι τῶν ποιημάτων, όσον ἧκεν εἰς λογισμούς. Α. Οὐκοῦν, ἀκουόντων καὶ αὐτοῦ βοῶντος Χρι στοῦ· . Οὔτε ἐμὲ οἴδατε, οὔτε τὸν Πατέρα μου· εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. ο Ερο- μένοις δὲ τῆς ἐπιπλήξεως τὴν αἰτίαν, ἀποκρινείται λέγων· . Ο αρνούμενος τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόνο καὶ ὁ τὸν Υἱὸν ἀρνούμενος, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. ο Καὶ εἰκότως γε σφόδρα καὶ ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι Πατήρ, ὅτι φύσει γεγέννηκεν, οὐδὲ τὸν Υἱὸν ὑψεστά- και δοίη τις αν. Υἱὸς γὰρ, ὅτι γεγέννηται· καὶ εἰ μή ἐστιν Υἱὸς ὡς γεγεννημένος, οὐδὲ Πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸν τοῖς νοήμασιν ἐμπρεπῆ τε καὶ ἐπόμενον λο γισμόν, Πατήρ μέν, ὅτι γεγέννηκεν. Οὐκοῦν καὶ συνυφεστάναι καὶ συναναιρεῖσθαι δι' ἀμφοῖν ἐκάτε- μον, ἀληθὲς, καὶ ἑνὸς ὑφεστηκότος, ὑφεστήκει που πάντως καὶ τὸ, δι' δ λέγεται καὶ ἐστιν ὅ ἐστι. Τί δὲ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων δῆμον· « Ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με ; ο καίτοι Πα- τέρα μὲν οὐδαμῶς ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Χριστὸς, Υἱὸν δὲ καὶ ἐκ Πατρός. Πῶς τή οὖν ἄρα φησὶν ὡς ἡμᾶς ἀφῖχθαι λοιπὸν ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός; "Η δηλονότι τὸ ἐν ὀνόματι νοητέον, ἐν δόξῃ τε καὶ ἐν εὐφημία τοῦ Πατρός; Ονομα γὰρ ἔσθ' ὅτε, τὴν διαπρύσιον εὐφημίαν, καὶ τὸ περίοπτον ἐν εὐκλείαις ἡ θεία λέ γει Γραφή, καθάπερ ἀμέλει τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιών ὑμνούμενον· « Αἱρετὸν ὄνομα καλόν, ἢ πλοῦτος που λύς. ο 'Αρ' οὖν διαπέπτωκε τοῦ εἶναι σοφός τε καὶ ἀληθὴς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ὡς ἀφίκοιτο πρὸς ἡμᾶς ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, ἀναφανδόν ειρηκότος ; Β. Καὶ μὴν ὑγιὲς εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἁμάρτοι τά ληθοῦς ἡ ἀλήθεια. Δ. Εἴπερ οὖν ἐστιν ἀληθῆς ὁ λόγος, ἢ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατακομιστέον ἐν κτίσμασιν, ἵνα μὴ * Β η DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. facilius sinistrum, et e converso, idque verum esse nemo nou astipulabitur. Nomen igitur relativum est, Pater, et similiter Filius. Quonam igitur, et quorsum pertinentem hæc relationem facient, et mutuam ha- bitudinem, ita tamen ut sibi convenientem rationem non egrediantur? Quare si quis dextrum didicerit, agnoscet ulique B. Cuinam obscurum istud est? pater enim, re- spectu filii, adeoque filius respectu patris intellige- tur esse ac dicetur. A. Jam quid tandem causse est cur perversi illi ac dementes, Patrem quidem nobis nominent Deum, at facturam contendant esse Filium? Annon stultum el absurdum plane est, Patri quidem B id quod factum est, Patrem autem rursus ei quod factum est esse correlatum ? Joan. viii, 19. ** [ Joan. 11, 22, 23. C B. Prorsus quidem, ne et ipsum facturanı esse dicamus Patrem, si habitudinem demum obliveal naturalem relativam ad aliquam facturarum,quan- tum ratiocinando assequi licet. A. Itaque audiant ipsum quoque Christum claman- tem : « Neque me scitis, neque Patrem meum : si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis ". › Sciscitantibus vero causam admirationis, responde- bit, dicens : c Qui negat Patrem, et Filium negat. Omuis qui negat Filium, nec Patrem habet “. Jure id quidem ac vere. Nam si Paler non est, quo- niam natura genuit, neque Filium subsistere aliquis fatebitur. Filius enim est, quoniam genitus est : et si Filius nou est ut genitus, neque Pater erit, si rite et ordine colligimus, Pater quidem, quoniam ge- nuit. Igitur et simnul subsistere, et simul perire invi- cem utrumque verum est, el uno subsistente utique subsistet illud etiam propter quod dicitur et est id quod est. Quid vero dicente Christo ad præfractum el pervicacem Judæorum populum: Ego veni in nonine Patris mei, et non accipitis mne 61? » Namı Patrem nequaquam seipsum nominavit Christus,sed Filium, et ex Patre. Quomodo igitur ait se ad nos venisse demum in nomine Patris? An intelligendum scilicet illud, in nomine, in gloria et celebratione Patris? Nomen enim aliquando illustrem laudationem et insignem commendationem appellat Scriptura di- vina, quemadmodum nempe illud in libro Prover- biorun : . Eligibilius nomen bonum quam divitia multæ “, › An ergo veritate et sapientia caret Sal- vatoris oratio, dum se in nomine Patris ad nos ve- nisse palam et aperte prædicat? B. Equiden recte dici potest a vero veritatem non aberrare. A. Si ergo verus est sermo, aut Deus et Pater in creaturarum numerain detrudendus est, ne videatur * Joan. v, 43. • Prov. xxi, 1. (1) Corrupte pro είδείη που.

ἑκάτερα συνωδίνοντα γνώσιν. Ὥστε δὴ ῥᾷον εἴ γέ Δ τις μάθοι τὸ δεξιὸν, εἰ δεί που (1) πάντως ἂν δι' απο τοῦ τὸ εὐώνυμον, καὶ μὴν ὅτι καὶ τὸ ἔμπαλιν άλη- θες, συνερεῖ πᾶς ὁστισοῦν. Ονομα τοίνυν τῶν πρός τί ἐστι, τὸ Πατὴρ, ισοτρόπως δὲ τούτῳ καὶ τὸ Υιός. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα, καὶ πρὸς ὅ τι βλέπουσαν ταυτί ποιή- σεται τὴν ἀναφοράν, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν, καὶ τὸν αὐτοῖς πρέποντα λόγον ἐξοίχοιτο ἂν ού δαμῶς ; Β. Καὶ τίνι τοῦτο ἀσυμφανές; πατὴρ γὰρ, ὡς πρὸς υἱὸν, καὶ μὴν καὶ υἱὸς ὡς πρὸς πατέρα νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο. Α. Εἶτα τί μαθόντες οι διεστραμμένοι καὶ παρά- κοποι τὸν νοῦν, Πατέρα μὲν ἡμῖν ὀνομάζουσι τὸν Θεόν, ποίημα δὲ εἶναι διατείνονται τὸν Υἱόν; Η οὐκ ἀμαθὲς καὶ ἀνάρμοστον κομιδῇ, Πατρὶ μὲν τὸ ποιη- θὲν, Πατέρα δὲ αὖ τῷ πεποιημένῳ συντετάχθαι λέο γειν κατά γε τὸν τοῦ πρός τι λόγον ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸν ποίημα λέ- γωμεν τὸν Πατέρα, σχέσιν ήδη λαχόντα φυσικὴν τὴν πρός τι τῶν ποιημάτων, όσον ἧκεν εἰς λογισμούς. Α. Οὐκοῦν, ἀκουόντων καὶ αὐτοῦ βοῶντος Χρι στοῦ· . Οὔτε ἐμὲ οἴδατε, οὔτε τὸν Πατέρα μου· εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. ο Ερο- μένοις δὲ τῆς ἐπιπλήξεως τὴν αἰτίαν, ἀποκρινείται λέγων· . Ο αρνούμενος τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόνο καὶ ὁ τὸν Υἱὸν ἀρνούμενος, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. ο Καὶ εἰκότως γε σφόδρα καὶ ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι Πατήρ, ὅτι φύσει γεγέννηκεν, οὐδὲ τὸν Υἱὸν ὑψεστά- και δοίη τις αν. Υἱὸς γὰρ, ὅτι γεγέννηται· καὶ εἰ μή ἐστιν Υἱὸς ὡς γεγεννημένος, οὐδὲ Πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸν τοῖς νοήμασιν ἐμπρεπῆ τε καὶ ἐπόμενον λο γισμόν, Πατήρ μέν, ὅτι γεγέννηκεν. Οὐκοῦν καὶ συνυφεστάναι καὶ συναναιρεῖσθαι δι' ἀμφοῖν ἐκάτε- μον, ἀληθὲς, καὶ ἑνὸς ὑφεστηκότος, ὑφεστήκει που πάντως καὶ τὸ, δι' δ λέγεται καὶ ἐστιν ὅ ἐστι. Τί δὲ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων δῆμον· « Ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με ; ο καίτοι Πα- τέρα μὲν οὐδαμῶς ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Χριστὸς, Υἱὸν δὲ καὶ ἐκ Πατρός. Πῶς τή οὖν ἄρα φησὶν ὡς ἡμᾶς ἀφῖχθαι λοιπὸν ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός; "Η δηλονότι τὸ ἐν ὀνόματι νοητέον, ἐν δόξῃ τε καὶ ἐν εὐφημία τοῦ Πατρός; Ονομα γὰρ ἔσθ' ὅτε, τὴν διαπρύσιον εὐφημίαν, καὶ τὸ περίοπτον ἐν εὐκλείαις ἡ θεία λέ γει Γραφή, καθάπερ ἀμέλει τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιών ὑμνούμενον· « Αἱρετὸν ὄνομα καλόν, ἢ πλοῦτος που λύς. ο 'Αρ' οὖν διαπέπτωκε τοῦ εἶναι σοφός τε καὶ ἀληθὴς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ὡς ἀφίκοιτο πρὸς ἡμᾶς ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, ἀναφανδόν ειρηκότος ; Β. Καὶ μὴν ὑγιὲς εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἁμάρτοι τά ληθοῦς ἡ ἀλήθεια. Δ. Εἴπερ οὖν ἐστιν ἀληθῆς ὁ λόγος, ἢ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατακομιστέον ἐν κτίσμασιν, ἵνα μὴ * Β η DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. facilius sinistrum, et e converso, idque verum esse nemo nou astipulabitur. Nomen igitur relativum est, Pater, et similiter Filius. Quonam igitur, et quorsum pertinentem hæc relationem facient, et mutuam ha- bitudinem, ita tamen ut sibi convenientem rationem non egrediantur? Quare si quis dextrum didicerit, agnoscet ulique B. Cuinam obscurum istud est? pater enim, re- spectu filii, adeoque filius respectu patris intellige- tur esse ac dicetur. A. Jam quid tandem causse est cur perversi illi ac dementes, Patrem quidem nobis nominent Deum, at facturam contendant esse Filium? Annon stultum el absurdum plane est, Patri quidem B id quod factum est, Patrem autem rursus ei quod factum est esse correlatum ? Joan. viii, 19. ** [ Joan. 11, 22, 23. C B. Prorsus quidem, ne et ipsum facturanı esse dicamus Patrem, si habitudinem demum obliveal naturalem relativam ad aliquam facturarum,quan- tum ratiocinando assequi licet. A. Itaque audiant ipsum quoque Christum claman- tem : « Neque me scitis, neque Patrem meum : si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis ". › Sciscitantibus vero causam admirationis, responde- bit, dicens : c Qui negat Patrem, et Filium negat. Omuis qui negat Filium, nec Patrem habet “. Jure id quidem ac vere. Nam si Paler non est, quo- niam natura genuit, neque Filium subsistere aliquis fatebitur. Filius enim est, quoniam genitus est : et si Filius nou est ut genitus, neque Pater erit, si rite et ordine colligimus, Pater quidem, quoniam ge- nuit. Igitur et simnul subsistere, et simul perire invi- cem utrumque verum est, el uno subsistente utique subsistet illud etiam propter quod dicitur et est id quod est. Quid vero dicente Christo ad præfractum el pervicacem Judæorum populum: Ego veni in nonine Patris mei, et non accipitis mne 61? » Namı Patrem nequaquam seipsum nominavit Christus,sed Filium, et ex Patre. Quomodo igitur ait se ad nos venisse demum in nomine Patris? An intelligendum scilicet illud, in nomine, in gloria et celebratione Patris? Nomen enim aliquando illustrem laudationem et insignem commendationem appellat Scriptura di- vina, quemadmodum nempe illud in libro Prover- biorun : . Eligibilius nomen bonum quam divitia multæ “, › An ergo veritate et sapientia caret Sal- vatoris oratio, dum se in nomine Patris ad nos ve- nisse palam et aperte prædicat? B. Equiden recte dici potest a vero veritatem non aberrare. A. Si ergo verus est sermo, aut Deus et Pater in creaturarum numerain detrudendus est, ne videatur * Joan. v, 43. • Prov. xxi, 1. (1) Corrupte pro είδείη που.

ἑκάτερα συνωδίνοντα γνώσιν. Ὥστε δὴ ῥᾷον εἴ γέ Δ τις μάθοι τὸ δεξιὸν, εἰ δεί που (1) πάντως ἂν δι' απο τοῦ τὸ εὐώνυμον, καὶ μὴν ὅτι καὶ τὸ ἔμπαλιν άλη- θες, συνερεῖ πᾶς ὁστισοῦν. Ονομα τοίνυν τῶν πρός τί ἐστι, τὸ Πατὴρ, ισοτρόπως δὲ τούτῳ καὶ τὸ Υιός. Ποῖ δὴ οὖν ἄρα, καὶ πρὸς ὅ τι βλέπουσαν ταυτί ποιή- σεται τὴν ἀναφοράν, καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν, καὶ τὸν αὐτοῖς πρέποντα λόγον ἐξοίχοιτο ἂν ού δαμῶς ; Β. Καὶ τίνι τοῦτο ἀσυμφανές; πατὴρ γὰρ, ὡς πρὸς υἱὸν, καὶ μὴν καὶ υἱὸς ὡς πρὸς πατέρα νοοῖτ' ἂν καὶ λέγοιτο. Α. Εἶτα τί μαθόντες οι διεστραμμένοι καὶ παρά- κοποι τὸν νοῦν, Πατέρα μὲν ἡμῖν ὀνομάζουσι τὸν Θεόν, ποίημα δὲ εἶναι διατείνονται τὸν Υἱόν; Η οὐκ ἀμαθὲς καὶ ἀνάρμοστον κομιδῇ, Πατρὶ μὲν τὸ ποιη- θὲν, Πατέρα δὲ αὖ τῷ πεποιημένῳ συντετάχθαι λέο γειν κατά γε τὸν τοῦ πρός τι λόγον ; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν, ἵνα μὴ καὶ αὐτὸν ποίημα λέ- γωμεν τὸν Πατέρα, σχέσιν ήδη λαχόντα φυσικὴν τὴν πρός τι τῶν ποιημάτων, όσον ἧκεν εἰς λογισμούς. Α. Οὐκοῦν, ἀκουόντων καὶ αὐτοῦ βοῶντος Χρι στοῦ· . Οὔτε ἐμὲ οἴδατε, οὔτε τὸν Πατέρα μου· εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ἂν ᾔδειτε. ο Ερο- μένοις δὲ τῆς ἐπιπλήξεως τὴν αἰτίαν, ἀποκρινείται λέγων· . Ο αρνούμενος τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόνο καὶ ὁ τὸν Υἱὸν ἀρνούμενος, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει. ο Καὶ εἰκότως γε σφόδρα καὶ ἀληθῶς. Εἰ γὰρ μὴ ἔστι Πατήρ, ὅτι φύσει γεγέννηκεν, οὐδὲ τὸν Υἱὸν ὑψεστά- και δοίη τις αν. Υἱὸς γὰρ, ὅτι γεγέννηται· καὶ εἰ μή ἐστιν Υἱὸς ὡς γεγεννημένος, οὐδὲ Πατὴρ εἴη ἂν κατά γε τὸν τοῖς νοήμασιν ἐμπρεπῆ τε καὶ ἐπόμενον λο γισμόν, Πατήρ μέν, ὅτι γεγέννηκεν. Οὐκοῦν καὶ συνυφεστάναι καὶ συναναιρεῖσθαι δι' ἀμφοῖν ἐκάτε- μον, ἀληθὲς, καὶ ἑνὸς ὑφεστηκότος, ὑφεστήκει που πάντως καὶ τὸ, δι' δ λέγεται καὶ ἐστιν ὅ ἐστι. Τί δὲ λέγοντος τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν ἀπειθῆ καὶ δυσήνιον τῶν Ἰουδαίων δῆμον· « Ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με ; ο καίτοι Πα- τέρα μὲν οὐδαμῶς ἑαυτὸν ὠνόμαζεν ὁ Χριστὸς, Υἱὸν δὲ καὶ ἐκ Πατρός. Πῶς τή οὖν ἄρα φησὶν ὡς ἡμᾶς ἀφῖχθαι λοιπὸν ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός; "Η δηλονότι τὸ ἐν ὀνόματι νοητέον, ἐν δόξῃ τε καὶ ἐν εὐφημία τοῦ Πατρός; Ονομα γὰρ ἔσθ' ὅτε, τὴν διαπρύσιον εὐφημίαν, καὶ τὸ περίοπτον ἐν εὐκλείαις ἡ θεία λέ γει Γραφή, καθάπερ ἀμέλει τὸ ἐν βίβλῳ Παροιμιών ὑμνούμενον· « Αἱρετὸν ὄνομα καλόν, ἢ πλοῦτος που λύς. ο 'Αρ' οὖν διαπέπτωκε τοῦ εἶναι σοφός τε καὶ ἀληθὴς τοῦ Σωτῆρος ὁ λόγος, ὡς ἀφίκοιτο πρὸς ἡμᾶς ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρὸς, ἀναφανδόν ειρηκότος ; Β. Καὶ μὴν ὑγιὲς εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἁμάρτοι τά ληθοῦς ἡ ἀλήθεια. Δ. Εἴπερ οὖν ἐστιν ἀληθῆς ὁ λόγος, ἢ τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κατακομιστέον ἐν κτίσμασιν, ἵνα μὴ * Β η DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. facilius sinistrum, et e converso, idque verum esse nemo nou astipulabitur. Nomen igitur relativum est, Pater, et similiter Filius. Quonam igitur, et quorsum pertinentem hæc relationem facient, et mutuam ha- bitudinem, ita tamen ut sibi convenientem rationem non egrediantur? Quare si quis dextrum didicerit, agnoscet ulique B. Cuinam obscurum istud est? pater enim, re- spectu filii, adeoque filius respectu patris intellige- tur esse ac dicetur. A. Jam quid tandem causse est cur perversi illi ac dementes, Patrem quidem nobis nominent Deum, at facturam contendant esse Filium? Annon stultum el absurdum plane est, Patri quidem B id quod factum est, Patrem autem rursus ei quod factum est esse correlatum ? Joan. viii, 19. ** [ Joan. 11, 22, 23. C B. Prorsus quidem, ne et ipsum facturanı esse dicamus Patrem, si habitudinem demum obliveal naturalem relativam ad aliquam facturarum,quan- tum ratiocinando assequi licet. A. Itaque audiant ipsum quoque Christum claman- tem : « Neque me scitis, neque Patrem meum : si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis ". › Sciscitantibus vero causam admirationis, responde- bit, dicens : c Qui negat Patrem, et Filium negat. Omuis qui negat Filium, nec Patrem habet “. Jure id quidem ac vere. Nam si Paler non est, quo- niam natura genuit, neque Filium subsistere aliquis fatebitur. Filius enim est, quoniam genitus est : et si Filius nou est ut genitus, neque Pater erit, si rite et ordine colligimus, Pater quidem, quoniam ge- nuit. Igitur et simnul subsistere, et simul perire invi- cem utrumque verum est, el uno subsistente utique subsistet illud etiam propter quod dicitur et est id quod est. Quid vero dicente Christo ad præfractum el pervicacem Judæorum populum: Ego veni in nonine Patris mei, et non accipitis mne 61? » Namı Patrem nequaquam seipsum nominavit Christus,sed Filium, et ex Patre. Quomodo igitur ait se ad nos venisse demum in nomine Patris? An intelligendum scilicet illud, in nomine, in gloria et celebratione Patris? Nomen enim aliquando illustrem laudationem et insignem commendationem appellat Scriptura di- vina, quemadmodum nempe illud in libro Prover- biorun : . Eligibilius nomen bonum quam divitia multæ “, › An ergo veritate et sapientia caret Sal- vatoris oratio, dum se in nomine Patris ad nos ve- nisse palam et aperte prædicat? B. Equiden recte dici potest a vero veritatem non aberrare. A. Si ergo verus est sermo, aut Deus et Pater in creaturarum numerain detrudendus est, ne videatur * Joan. v, 43. • Prov. xxi, 1. (1) Corrupte pro είδείη που.

Ο φαίνοιτο πλεονεκτῶν ἐν δόξῃ τὸν Υἱὸν, ήγουν τον Υἱὸν ἀνακομιστέον ἤδη πως εἰς ἀξίωμα τὸ θεοπρε ΟΓ πὲς, καὶ εἰς υἱότητος φύσιν, τὴν οὐσιωδῶς νοουμέ νην. Μειονεκτοῦτο γὰρ ἂν ἥκιστά γε κατά τρόπον οὐδένα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, εἰ τῇδε ἔχων ἐρωτο· καὶ συναθλήσει λέγων ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἰωάννης· ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. » "Οτι δὲ τὸ «άνωθεν» τὴν ὑψοῦ τε καὶ ἀνωτάτω παρίστησι φύπν. διαδείξει λέγων τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής· « Πᾶσα δό σις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. » Εκει δὴ οὖν ἐκ Πατρὸς ἡμῖν ὡς ἀπὸ πηγῆς ὁ Υἱὸς, καὶ ῥίζης ἐκπεφυκώς τῆς ἀνωτάτω, τὴν ὅθεν ἐξέφυ λαμπρότητα διαδείκνυσιν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐπάνω πάντων εἶναι λα χών, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Πατήρ. Ἐπάνω δὲ πάν των ἔν γε δὴ τούτῳ μάλιστά φαμεν, οὗ τί που κατά μόνην τὴν δόξαν, οὔτε μὴν ταῖς κατ' εύκλειαν ὑπερ οχαῖς πλεονεκτοῦντα τὴν κτίσιν, ἀλλὰ τῷ τῆς οὐσίας όπερτάτῳ ὑπερανεστηκότα καὶ ὑπερανέχοντα τῶν ὅλων ὁμοῦ τῷ τεκόντι Πατρί. Εἰ δὲ ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν πᾶσι νοοῖτο ; Κτίσμα γὰρ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς, κτίσμασιν ἑτέροις συντετάξεται. Πῶς οὖν ἕτερος παρὰ πάντα καὶ ἐπάνω πάντων ἐστὶν, εἰ μὴ διάλλοιτο φυσικῶς τὸ ἐναριθμεῖσθαι τοῖς πᾶσιν; Ἢ τοπικοῖς ὑψώμασι τὴν ἀσώματον τοῦ Υἱοῦ φύσιν έχο τετιμηκότες, οὐκ εἰκὴ ῥαψῳδήσομεν; Β. Πῶς φής ; Α. Βούλει τὸ < ἄνωθεν, ν ὡς ἐκ τύπου λέγωμεν, ἀντινοουμένου πρὸς τὸ κάτω, και μετρητοῦ διαστή Ο μασιν ; Β. Εἶτα τί δράσομεν τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶν ἐν τόπω τοιούτῳ ; Σωμάτων γὰρ ίδιον τοῦτό γε. Α. Οὐκοῦν ἄριστά φαμεν, ὡς ἐκ Πατρὸς νοεῖσθαι τὸν ἄνωθεν». Τοιγάρτοι, καὶ ὑπὸ μόνου γνωρίζεται το Πατρός, καὶ γνωρίζει μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα και Θεόν. Αποπτον γάρ τι χρήμα, καὶ οὐδενὶ τῶν ἦν· των διεγνωσμένον, ὅτι ποτέ ἐστιν ἀληθῶς, αυτή καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ ἀνωτάτω φύσις. Ὅτι μὲν γὰρ ὑπέ στηκε καὶ ἔστι Θεός, πιστεύομεν· τί δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀπηχὲς ἐρευνᾶν, ἐπεὶ μηδέ ἐστιν ἀλώσιμον. Νοῦ γὰρ ἐπέκεινα παντὸς ἡ Θεοῦ φύσις. Εἶτα τώς, εἴπερ ἐστὶν ἐκτισμένος καὶ γενητὸς, εἰδείη μέν ν αὐτός τε καὶ μόνο; τὸν Πατέρα, μόνος δὲ αὖ ἐπὶ μένου γνωρίζοιτο τοῦ Πατρός; Καίτοι τὸ μὲν φύπν Η εἰδέναι Θεοῦ, παντί δήπου πάντως ἀνέφικτον για νητῷ, τὸ δὲ ἐξεπίστασθαί τι τῶν κεκλημένων εἰς γέν νεσιν, ὅ τι ποτ' ἔστιν, οὐκ ἂν ὑπερθρώσκοι πάντε νοῦν, εἰ καὶ ἀνῴκισταί πως τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς. Οὐκοῦν εἰ μόνος αὐτὸς ἔγνωκε τον Πατέρα, καὶ αἱ ὑπὸ μετ που γινώσκεται τοῦ Πατρὸς, διαπέφευγεν εἰκότως τὴν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι γραφήν τε καὶ δόξαν. Μένη γὰρ οἶδεν ἑαυτὴν ἡ ἀνωτάτω καὶ ἀπόρρητος φύσις, καὶ τοῖς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις ἀστιβὲς τὸ χρήμα παντελῶς. Β. Αντιβὲς μὲν οὖν καὶ ἀνέμβατον, ἐπείτοι νοῦ παντὸς προσωτέρω, Θεός. Α. Ἐκτίσθαι δὲ ὅλως πῶς ἂν καὶ λέγοιτο προς ἡμῶν ὁ Νέος, καίτοι διακεκραγότος ώδι του σοφωτά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. gloria superare Filiun, aut Filius demum ad divinam A excellentiam et filiationis naturam, substantialem nimirum, revocandus est. Nullo enim niodo Deo ac Patre minor erit, si talis esse videatur: qua in re mobis sapiens Joannes sufragabitur, dicens: Qui dlesursum venit, super omnes est 4. » Mllud autem, • desursum, › excelsam et supremam demonstrare na- turain, ostendet Servatoris discipulus, dicens : ‹ Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est,descendens a Patre luminum 4., Venit igitur nobis a Patre, ut a fonte, Filius, et ex suprema radice prodiens, claritatem unde prodiit estendit in seipso, excellentiam supra omnia sorti- tus, quemadmodum nempe et Pater. Supra omnia autem hic utique dicimus, non sola gloria, neque no- bilitatis excellentia præstantem creaturæ, sed sub- stantiæ suprema eminentia rebus omnibus ante- cellentem ac præstantem, una cum Patre qui ge- nuit. Quod si est supra universa, quomodo inter universa censebitur? Si enim revera creatura est, inter reliquas creaturas collocabitur. Quomodo igi- tur alius ab universis, aut supra universa est, nisi naturaliter fugiat censeri inter universa? Alioqui lo- corum excellentia incorpoream Filii naturam Hando nonne perperam nugabimur? B. Qui ais? A. Vin' ta illud, ‹ desursum, › dicamus respectu loci qui contrarius inferiori esse censetur, et spatii; definitur? B. At qui·l faciemns Filio, siquidem in istinsmodi loco est? Proprium enim corporum istud est. B A. Itaque recte omnino dicimus illud, c desursuin, ex Patre significare. Idcirco et a solo Patre co- gnoscitur, et solus cognoscit Patrem suum ac Deum. Cerni etenim non potest, neque ulli mortalium patet, quid revéra sit ipsa in se natura suprema. Subsi- stere siquidem et esse Deum credimus: quid autem sit secundum naturam absurdum est inquirere, quando capi nequit. Natura enim Dei mentem ommein superat. Jain quomodo, si creatus quidem et factus est, ipse solus Patrem agnoscet, et solus item co- gnoscetur a solo Patre? Nam Dei naturam nosse nulla potest plane res facta: scire autem quid sit res creata, non cujusvis intellectus captum excelet, licet humanam conditionem quodammodo superet. Igitur si solus ipse Patrem cognoscit, et vicissim a solo Patre cognoscitur, non est jam quod factus putetur et arguatur. Sola enim novit seipsam suprema et ineffabilis natura, et inaccessa est omnino creaturis. B. Inaccessa utique et impervia, quandoquidem longe ownem mentem excedit Deus. A. Creatus autem in universum, quomodo etiam dicetur a nobis Filius Paulo sapientissimo in hunc ** Joan. 111, 31. ss Jac. 1, 17.

Ο φαίνοιτο πλεονεκτῶν ἐν δόξῃ τὸν Υἱὸν, ήγουν τον Υἱὸν ἀνακομιστέον ἤδη πως εἰς ἀξίωμα τὸ θεοπρε ΟΓ πὲς, καὶ εἰς υἱότητος φύσιν, τὴν οὐσιωδῶς νοουμέ νην. Μειονεκτοῦτο γὰρ ἂν ἥκιστά γε κατά τρόπον οὐδένα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, εἰ τῇδε ἔχων ἐρωτο· καὶ συναθλήσει λέγων ὁ σοφὸς ἡμῖν Ἰωάννης· ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. » "Οτι δὲ τὸ «άνωθεν» τὴν ὑψοῦ τε καὶ ἀνωτάτω παρίστησι φύπν. διαδείξει λέγων τοῦ Σωτῆρος ὁ μαθητής· « Πᾶσα δό σις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. » Εκει δὴ οὖν ἐκ Πατρὸς ἡμῖν ὡς ἀπὸ πηγῆς ὁ Υἱὸς, καὶ ῥίζης ἐκπεφυκώς τῆς ἀνωτάτω, τὴν ὅθεν ἐξέφυ λαμπρότητα διαδείκνυσιν ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐπάνω πάντων εἶναι λα χών, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Πατήρ. Ἐπάνω δὲ πάν των ἔν γε δὴ τούτῳ μάλιστά φαμεν, οὗ τί που κατά μόνην τὴν δόξαν, οὔτε μὴν ταῖς κατ' εύκλειαν ὑπερ οχαῖς πλεονεκτοῦντα τὴν κτίσιν, ἀλλὰ τῷ τῆς οὐσίας όπερτάτῳ ὑπερανεστηκότα καὶ ὑπερανέχοντα τῶν ὅλων ὁμοῦ τῷ τεκόντι Πατρί. Εἰ δὲ ἐπάνω πάντων ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν πᾶσι νοοῖτο ; Κτίσμα γὰρ εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς, κτίσμασιν ἑτέροις συντετάξεται. Πῶς οὖν ἕτερος παρὰ πάντα καὶ ἐπάνω πάντων ἐστὶν, εἰ μὴ διάλλοιτο φυσικῶς τὸ ἐναριθμεῖσθαι τοῖς πᾶσιν; Ἢ τοπικοῖς ὑψώμασι τὴν ἀσώματον τοῦ Υἱοῦ φύσιν έχο τετιμηκότες, οὐκ εἰκὴ ῥαψῳδήσομεν; Β. Πῶς φής ; Α. Βούλει τὸ < ἄνωθεν, ν ὡς ἐκ τύπου λέγωμεν, ἀντινοουμένου πρὸς τὸ κάτω, και μετρητοῦ διαστή Ο μασιν ; Β. Εἶτα τί δράσομεν τὸν Υἱόν, εἴπερ ἐστὶν ἐν τόπω τοιούτῳ ; Σωμάτων γὰρ ίδιον τοῦτό γε. Α. Οὐκοῦν ἄριστά φαμεν, ὡς ἐκ Πατρὸς νοεῖσθαι τὸν ἄνωθεν». Τοιγάρτοι, καὶ ὑπὸ μόνου γνωρίζεται το Πατρός, καὶ γνωρίζει μόνος τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα και Θεόν. Αποπτον γάρ τι χρήμα, καὶ οὐδενὶ τῶν ἦν· των διεγνωσμένον, ὅτι ποτέ ἐστιν ἀληθῶς, αυτή καθ᾿ ἑαυτὴν ἡ ἀνωτάτω φύσις. Ὅτι μὲν γὰρ ὑπέ στηκε καὶ ἔστι Θεός, πιστεύομεν· τί δὲ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἀπηχὲς ἐρευνᾶν, ἐπεὶ μηδέ ἐστιν ἀλώσιμον. Νοῦ γὰρ ἐπέκεινα παντὸς ἡ Θεοῦ φύσις. Εἶτα τώς, εἴπερ ἐστὶν ἐκτισμένος καὶ γενητὸς, εἰδείη μέν ν αὐτός τε καὶ μόνο; τὸν Πατέρα, μόνος δὲ αὖ ἐπὶ μένου γνωρίζοιτο τοῦ Πατρός; Καίτοι τὸ μὲν φύπν Η εἰδέναι Θεοῦ, παντί δήπου πάντως ἀνέφικτον για νητῷ, τὸ δὲ ἐξεπίστασθαί τι τῶν κεκλημένων εἰς γέν νεσιν, ὅ τι ποτ' ἔστιν, οὐκ ἂν ὑπερθρώσκοι πάντε νοῦν, εἰ καὶ ἀνῴκισταί πως τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς. Οὐκοῦν εἰ μόνος αὐτὸς ἔγνωκε τον Πατέρα, καὶ αἱ ὑπὸ μετ που γινώσκεται τοῦ Πατρὸς, διαπέφευγεν εἰκότως τὴν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι γραφήν τε καὶ δόξαν. Μένη γὰρ οἶδεν ἑαυτὴν ἡ ἀνωτάτω καὶ ἀπόρρητος φύσις, καὶ τοῖς εἰς τὸ εἶναι παρενηνεγμένοις ἀστιβὲς τὸ χρήμα παντελῶς. Β. Αντιβὲς μὲν οὖν καὶ ἀνέμβατον, ἐπείτοι νοῦ παντὸς προσωτέρω, Θεός. Α. Ἐκτίσθαι δὲ ὅλως πῶς ἂν καὶ λέγοιτο προς ἡμῶν ὁ Νέος, καίτοι διακεκραγότος ώδι του σοφωτά S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. gloria superare Filiun, aut Filius demum ad divinam A excellentiam et filiationis naturam, substantialem nimirum, revocandus est. Nullo enim niodo Deo ac Patre minor erit, si talis esse videatur: qua in re mobis sapiens Joannes sufragabitur, dicens: Qui dlesursum venit, super omnes est 4. » Mllud autem, • desursum, › excelsam et supremam demonstrare na- turain, ostendet Servatoris discipulus, dicens : ‹ Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est,descendens a Patre luminum 4., Venit igitur nobis a Patre, ut a fonte, Filius, et ex suprema radice prodiens, claritatem unde prodiit estendit in seipso, excellentiam supra omnia sorti- tus, quemadmodum nempe et Pater. Supra omnia autem hic utique dicimus, non sola gloria, neque no- bilitatis excellentia præstantem creaturæ, sed sub- stantiæ suprema eminentia rebus omnibus ante- cellentem ac præstantem, una cum Patre qui ge- nuit. Quod si est supra universa, quomodo inter universa censebitur? Si enim revera creatura est, inter reliquas creaturas collocabitur. Quomodo igi- tur alius ab universis, aut supra universa est, nisi naturaliter fugiat censeri inter universa? Alioqui lo- corum excellentia incorpoream Filii naturam Hando nonne perperam nugabimur? B. Qui ais? A. Vin' ta illud, ‹ desursum, › dicamus respectu loci qui contrarius inferiori esse censetur, et spatii; definitur? B. At qui·l faciemns Filio, siquidem in istinsmodi loco est? Proprium enim corporum istud est. B A. Itaque recte omnino dicimus illud, c desursuin, ex Patre significare. Idcirco et a solo Patre co- gnoscitur, et solus cognoscit Patrem suum ac Deum. Cerni etenim non potest, neque ulli mortalium patet, quid revéra sit ipsa in se natura suprema. Subsi- stere siquidem et esse Deum credimus: quid autem sit secundum naturam absurdum est inquirere, quando capi nequit. Natura enim Dei mentem ommein superat. Jain quomodo, si creatus quidem et factus est, ipse solus Patrem agnoscet, et solus item co- gnoscetur a solo Patre? Nam Dei naturam nosse nulla potest plane res facta: scire autem quid sit res creata, non cujusvis intellectus captum excelet, licet humanam conditionem quodammodo superet. Igitur si solus ipse Patrem cognoscit, et vicissim a solo Patre cognoscitur, non est jam quod factus putetur et arguatur. Sola enim novit seipsam suprema et ineffabilis natura, et inaccessa est omnino creaturis. B. Inaccessa utique et impervia, quandoquidem longe ownem mentem excedit Deus. A. Creatus autem in universum, quomodo etiam dicetur a nobis Filius Paulo sapientissimo in hunc ** Joan. 111, 31. ss Jac. 1, 17.

του Παύλου · ο Λέγω δὲ, ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος νήπιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ῶν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους, ἄχρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός· οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἦμεν νήπιοι, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν δεδουλω μένοι· ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπο έστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναι- κός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα την υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν. » Οὐκοῦν, ἀῤῥωστοῦντες μὲν ἔτι τὸ ἀμαθὲς, καὶ τοῖς τῆς ἀρο χαίας νηπιότητος αιτιάμασι καθεστηκότες ἔνοχοι, τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ὑπενηνεγμεθα, τῇ κτίσει λελατρευκότες, καίτοι δέον ἀνάπτειν τὸ σέβας τῷ γε ἀληθῶς καὶ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἡμῖν ἐπέλαμψεν ὁ Υἱός, τότε δή, τότε κρείττους τε καὶ προφερέστεροι τῆς ἐν νηπιότητι φρενὸς ἀναδε- Β δειγμένοι, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀληθείας διελάσαντες φῶς, ἀπηλλάγμεθά που, καθάπερ ἐγᾦμαι, συναινέσεις δὲ καὶ αὐτὸς οἶδ' ὅτι, τοῦ κατεζεύχθαι στοιχείοις κοσμι κοῖς. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν ὁ ἱερὸς ἀρτίως διεσήμηνε λό γος, δν καὶ ὡς εἴη σοφός τε καὶ ἀληθὴς, φαίεν ἂν ἴσως οἷς ἂν ὀρθότητος μέλοι· λαλεῖ γὰρ ἐν Χριστῷ μυστήρια. Β. Φαίεν γὰρ ἄν. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, πᾶν εἴ τι φαμεν διακε κλῆσθαι πρὸς ὑπαρξιν τοῖς τοῦ πεποιηκότος νεύμα σιν, οὐχὶ τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ἐναριθμητέον, ἢ καὶ ὡς μέρος τοῦ κόσμου τῷ παντὶ συντετάξεται; Β. Καὶ μάλα. Α. Δελυτρώμεθα δὲ πρὸς τελειότητα νοῦ καὶ φρε νὸς ἱγμένοι, κιβδηλεύοντές τε τὸ ὑποκεῖσθαι θέλειν τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ; Β. Οὕτω φημί. Α. Δρα τὴν εἰς Υἱὸν ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς παρα- δεδεγμένοι πίστιν, ἢ πῶς; Β. Οὕτως. Α. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς εἴη ἂν ὁ Μονογενής, ἵνα μὴ φαίνοιτο μὲν αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων στοιχείων, καὶ τελῶν ἐν κτίσμασι, νήπιοι δὲ ἡμεῖς, καὶ αὐχημάτων ἔτι τῶν εἰς τελειότητα νοῦ, τητώμενοι, εἰκαίοις τε λογισμοῖς πειρενακισμένοι μᾶλλον, ἤπερ οὖν ἀληθῶς ἐλπίδα βεβαίαν καὶ γνῶσιν πεπλούτηκότες, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Υἱόν. Τί γὰρ ὅλως ὀνήσειεν ἂν ἡμᾶς ὁ Μονογενής, καίτοι δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος, εἰ μὴ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει λελυτρώμεθα; Τὴν δὲ εἰς αὐτὸν, εἰπέ μοι, προσηκάμενοι πίστιν ὡς εἰς Υῶν, ἆρ᾽ οὐ πεπλανήμεθα ; Β. Εοικεν, εἴπερ ἐστὶ γεννητός. Δ. Τί δὲ, οὐκ ἀμείνων παραπολὺ τῆς διὰ Χριστοῦ παιδεύσεως ἡ διὰ Μωσέως, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς εἰς ἄν τι τῶν γενητῶν ἡ πίστις ; Φαίην δ' ἂν ὅτι κενο- λογοῦσιν οἱ ἅγιοι, κατόπιν τῶν εὐαγγελικῶν θεσπι- σμάτων ριπτοῦντες ἀεὶ τὴν ἀρχαιοτέραν ἐντολήν. Τετελείωκε δὲ πῶς ὁ νόμος οὐδὲν, ἀλλ' ὁ δίκαιος ἡμῖν ἐκ πίστεως ζήσεται ; Καίτοι διόλλυσι μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Υἱόν, τοὺς εἰσδεδεγμένους αὐτὴν, ὠφέλησε δὲ . DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præfinitum tempus a patre : ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes; at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redime- ret, ut adoptionem filiorum reciperemus **. › Ita- que cum adhuc ignorantia laboraremus, et veteris insaniæ criminibus obnoxii teneremur, mundi ele- mentis subditi fuimus, creaturæ servientes, cum ad verum ac solum Deum secundum naturam cultus esset referendus. Postquam autem nobis illuxit Filius, tunc sane, tunc devicta et superata puerili A modum clamante : • Dico autem, quanto tempore ignorantia, ad veritatis lucem provecti, liberali C D ss Galat. 1, 1-5. * Hebr. vi, 19. • Rom. 1, 17. PATROL. GR. LXXV. sumus, meo judicio, neque tu iudicias ibis, sad scio, ab illa subjectione et ditione elementoruin mundi. Hoc enim sacer ille paulo ante sermo nobis osten- dit, quem cum sapientem, tum verum esse fatebun- tur ii quibus rectum est curæ: loquitur enim in Christo mysteria. B. Fatebuntur vero. A. Numquid igitur, Hermia, quodcunque factoris nutu productum esse dicimus, inter mundi elementa numerandum est, an etiam quasi pars mundi una cum universo collocabitur? B. Utique. A. An vero liberati sumus, ad perfectionem animi ac mentis provecti, et tanquam adukerinum reji- cientes velle mundi elementis subjacere ? B. Ita sentio. A. An fide in Filium, tanquam in Filium vere, suscepta, aut quomodo? B. Eo modo. A. Igitur factus non erit Unigenitus, ne videatur quidem ipse cum aliis elementis etiam in numerum creaturarum ascriptus, nos autem pueruli, et animi perfectis dotibus vacui, vanisque cogitationibus delusi potius quam spe frma et cognitione Filii nimirum ditati. Quid enim Unigenitus in univer · sum nos juverit, licet propter nos factus homo, nisi creaturæ cultu soluti fuerimus? Sed fidem in ipsum tanquam in Filium, aunplexi, an non, amabo Le, frustra fuerimus? B. Ita certe, siquidem est genitus. A. Quid vero ? Nonne præstantior multo est in- stitutione Christi illa Mosaica, si revera fides est in aliquid creatum? Sed frustra nugari san- ctos dixerim, qui vetus mandatum evangelicis ora- culis semper postponunt. Quomodo vero lex nibil ad perfectum adduxit ", sed justus nobis ex fide vivet"? Nam fides illa in Filium perdit quidem eos qui ipsam admiserint, lex autem veteribus

του Παύλου · ο Λέγω δὲ, ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος νήπιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ῶν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους, ἄχρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός· οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἦμεν νήπιοι, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν δεδουλω μένοι· ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπο έστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναι- κός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα την υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν. » Οὐκοῦν, ἀῤῥωστοῦντες μὲν ἔτι τὸ ἀμαθὲς, καὶ τοῖς τῆς ἀρο χαίας νηπιότητος αιτιάμασι καθεστηκότες ἔνοχοι, τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ὑπενηνεγμεθα, τῇ κτίσει λελατρευκότες, καίτοι δέον ἀνάπτειν τὸ σέβας τῷ γε ἀληθῶς καὶ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἡμῖν ἐπέλαμψεν ὁ Υἱός, τότε δή, τότε κρείττους τε καὶ προφερέστεροι τῆς ἐν νηπιότητι φρενὸς ἀναδε- Β δειγμένοι, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀληθείας διελάσαντες φῶς, ἀπηλλάγμεθά που, καθάπερ ἐγᾦμαι, συναινέσεις δὲ καὶ αὐτὸς οἶδ' ὅτι, τοῦ κατεζεύχθαι στοιχείοις κοσμι κοῖς. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν ὁ ἱερὸς ἀρτίως διεσήμηνε λό γος, δν καὶ ὡς εἴη σοφός τε καὶ ἀληθὴς, φαίεν ἂν ἴσως οἷς ἂν ὀρθότητος μέλοι· λαλεῖ γὰρ ἐν Χριστῷ μυστήρια. Β. Φαίεν γὰρ ἄν. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, πᾶν εἴ τι φαμεν διακε κλῆσθαι πρὸς ὑπαρξιν τοῖς τοῦ πεποιηκότος νεύμα σιν, οὐχὶ τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ἐναριθμητέον, ἢ καὶ ὡς μέρος τοῦ κόσμου τῷ παντὶ συντετάξεται; Β. Καὶ μάλα. Α. Δελυτρώμεθα δὲ πρὸς τελειότητα νοῦ καὶ φρε νὸς ἱγμένοι, κιβδηλεύοντές τε τὸ ὑποκεῖσθαι θέλειν τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ; Β. Οὕτω φημί. Α. Δρα τὴν εἰς Υἱὸν ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς παρα- δεδεγμένοι πίστιν, ἢ πῶς; Β. Οὕτως. Α. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς εἴη ἂν ὁ Μονογενής, ἵνα μὴ φαίνοιτο μὲν αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων στοιχείων, καὶ τελῶν ἐν κτίσμασι, νήπιοι δὲ ἡμεῖς, καὶ αὐχημάτων ἔτι τῶν εἰς τελειότητα νοῦ, τητώμενοι, εἰκαίοις τε λογισμοῖς πειρενακισμένοι μᾶλλον, ἤπερ οὖν ἀληθῶς ἐλπίδα βεβαίαν καὶ γνῶσιν πεπλούτηκότες, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Υἱόν. Τί γὰρ ὅλως ὀνήσειεν ἂν ἡμᾶς ὁ Μονογενής, καίτοι δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος, εἰ μὴ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει λελυτρώμεθα; Τὴν δὲ εἰς αὐτὸν, εἰπέ μοι, προσηκάμενοι πίστιν ὡς εἰς Υῶν, ἆρ᾽ οὐ πεπλανήμεθα ; Β. Εοικεν, εἴπερ ἐστὶ γεννητός. Δ. Τί δὲ, οὐκ ἀμείνων παραπολὺ τῆς διὰ Χριστοῦ παιδεύσεως ἡ διὰ Μωσέως, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς εἰς ἄν τι τῶν γενητῶν ἡ πίστις ; Φαίην δ' ἂν ὅτι κενο- λογοῦσιν οἱ ἅγιοι, κατόπιν τῶν εὐαγγελικῶν θεσπι- σμάτων ριπτοῦντες ἀεὶ τὴν ἀρχαιοτέραν ἐντολήν. Τετελείωκε δὲ πῶς ὁ νόμος οὐδὲν, ἀλλ' ὁ δίκαιος ἡμῖν ἐκ πίστεως ζήσεται ; Καίτοι διόλλυσι μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Υἱόν, τοὺς εἰσδεδεγμένους αὐτὴν, ὠφέλησε δὲ . DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præfinitum tempus a patre : ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes; at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redime- ret, ut adoptionem filiorum reciperemus **. › Ita- que cum adhuc ignorantia laboraremus, et veteris insaniæ criminibus obnoxii teneremur, mundi ele- mentis subditi fuimus, creaturæ servientes, cum ad verum ac solum Deum secundum naturam cultus esset referendus. Postquam autem nobis illuxit Filius, tunc sane, tunc devicta et superata puerili A modum clamante : • Dico autem, quanto tempore ignorantia, ad veritatis lucem provecti, liberali C D ss Galat. 1, 1-5. * Hebr. vi, 19. • Rom. 1, 17. PATROL. GR. LXXV. sumus, meo judicio, neque tu iudicias ibis, sad scio, ab illa subjectione et ditione elementoruin mundi. Hoc enim sacer ille paulo ante sermo nobis osten- dit, quem cum sapientem, tum verum esse fatebun- tur ii quibus rectum est curæ: loquitur enim in Christo mysteria. B. Fatebuntur vero. A. Numquid igitur, Hermia, quodcunque factoris nutu productum esse dicimus, inter mundi elementa numerandum est, an etiam quasi pars mundi una cum universo collocabitur? B. Utique. A. An vero liberati sumus, ad perfectionem animi ac mentis provecti, et tanquam adukerinum reji- cientes velle mundi elementis subjacere ? B. Ita sentio. A. An fide in Filium, tanquam in Filium vere, suscepta, aut quomodo? B. Eo modo. A. Igitur factus non erit Unigenitus, ne videatur quidem ipse cum aliis elementis etiam in numerum creaturarum ascriptus, nos autem pueruli, et animi perfectis dotibus vacui, vanisque cogitationibus delusi potius quam spe frma et cognitione Filii nimirum ditati. Quid enim Unigenitus in univer · sum nos juverit, licet propter nos factus homo, nisi creaturæ cultu soluti fuerimus? Sed fidem in ipsum tanquam in Filium, aunplexi, an non, amabo Le, frustra fuerimus? B. Ita certe, siquidem est genitus. A. Quid vero ? Nonne præstantior multo est in- stitutione Christi illa Mosaica, si revera fides est in aliquid creatum? Sed frustra nugari san- ctos dixerim, qui vetus mandatum evangelicis ora- culis semper postponunt. Quomodo vero lex nibil ad perfectum adduxit ", sed justus nobis ex fide vivet"? Nam fides illa in Filium perdit quidem eos qui ipsam admiserint, lex autem veteribus

του Παύλου · ο Λέγω δὲ, ἐφ' ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος νήπιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ῶν, ἀλλ' ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους, ἄχρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός· οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἦμεν νήπιοι, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν δεδουλω μένοι· ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπο έστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναι- κός, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα την υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν. » Οὐκοῦν, ἀῤῥωστοῦντες μὲν ἔτι τὸ ἀμαθὲς, καὶ τοῖς τῆς ἀρο χαίας νηπιότητος αιτιάμασι καθεστηκότες ἔνοχοι, τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ὑπενηνεγμεθα, τῇ κτίσει λελατρευκότες, καίτοι δέον ἀνάπτειν τὸ σέβας τῷ γε ἀληθῶς καὶ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ. Ἐπειδὴ δὲ ἡμῖν ἐπέλαμψεν ὁ Υἱός, τότε δή, τότε κρείττους τε καὶ προφερέστεροι τῆς ἐν νηπιότητι φρενὸς ἀναδε- Β δειγμένοι, καὶ εἰς τὸ τῆς ἀληθείας διελάσαντες φῶς, ἀπηλλάγμεθά που, καθάπερ ἐγᾦμαι, συναινέσεις δὲ καὶ αὐτὸς οἶδ' ὅτι, τοῦ κατεζεύχθαι στοιχείοις κοσμι κοῖς. Τοῦτο γὰρ ἡμῖν ὁ ἱερὸς ἀρτίως διεσήμηνε λό γος, δν καὶ ὡς εἴη σοφός τε καὶ ἀληθὴς, φαίεν ἂν ἴσως οἷς ἂν ὀρθότητος μέλοι· λαλεῖ γὰρ ἐν Χριστῷ μυστήρια. Β. Φαίεν γὰρ ἄν. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, πᾶν εἴ τι φαμεν διακε κλῆσθαι πρὸς ὑπαρξιν τοῖς τοῦ πεποιηκότος νεύμα σιν, οὐχὶ τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ἐναριθμητέον, ἢ καὶ ὡς μέρος τοῦ κόσμου τῷ παντὶ συντετάξεται; Β. Καὶ μάλα. Α. Δελυτρώμεθα δὲ πρὸς τελειότητα νοῦ καὶ φρε νὸς ἱγμένοι, κιβδηλεύοντές τε τὸ ὑποκεῖσθαι θέλειν τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις ; Β. Οὕτω φημί. Α. Δρα τὴν εἰς Υἱὸν ὡς εἰς Υἱὸν ἀληθῶς παρα- δεδεγμένοι πίστιν, ἢ πῶς; Β. Οὕτως. Α. Οὐκοῦν οὐ γενητὸς εἴη ἂν ὁ Μονογενής, ἵνα μὴ φαίνοιτο μὲν αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων στοιχείων, καὶ τελῶν ἐν κτίσμασι, νήπιοι δὲ ἡμεῖς, καὶ αὐχημάτων ἔτι τῶν εἰς τελειότητα νοῦ, τητώμενοι, εἰκαίοις τε λογισμοῖς πειρενακισμένοι μᾶλλον, ἤπερ οὖν ἀληθῶς ἐλπίδα βεβαίαν καὶ γνῶσιν πεπλούτηκότες, δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς Υἱόν. Τί γὰρ ὅλως ὀνήσειεν ἂν ἡμᾶς ὁ Μονογενής, καίτοι δι' ἡμᾶς γενόμενος ἄνθρωπος, εἰ μὴ τοῦ λατρεύειν τῇ κτίσει λελυτρώμεθα; Τὴν δὲ εἰς αὐτὸν, εἰπέ μοι, προσηκάμενοι πίστιν ὡς εἰς Υῶν, ἆρ᾽ οὐ πεπλανήμεθα ; Β. Εοικεν, εἴπερ ἐστὶ γεννητός. Δ. Τί δὲ, οὐκ ἀμείνων παραπολὺ τῆς διὰ Χριστοῦ παιδεύσεως ἡ διὰ Μωσέως, εἴπερ ἐστὶν ἀληθῶς εἰς ἄν τι τῶν γενητῶν ἡ πίστις ; Φαίην δ' ἂν ὅτι κενο- λογοῦσιν οἱ ἅγιοι, κατόπιν τῶν εὐαγγελικῶν θεσπι- σμάτων ριπτοῦντες ἀεὶ τὴν ἀρχαιοτέραν ἐντολήν. Τετελείωκε δὲ πῶς ὁ νόμος οὐδὲν, ἀλλ' ὁ δίκαιος ἡμῖν ἐκ πίστεως ζήσεται ; Καίτοι διόλλυσι μὲν ἡ πίστις ἡ εἰς Υἱόν, τοὺς εἰσδεδεγμένους αὐτὴν, ὠφέλησε δὲ . DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. hæres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est usque ad præfinitum tempus a patre : ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes; at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redime- ret, ut adoptionem filiorum reciperemus **. › Ita- que cum adhuc ignorantia laboraremus, et veteris insaniæ criminibus obnoxii teneremur, mundi ele- mentis subditi fuimus, creaturæ servientes, cum ad verum ac solum Deum secundum naturam cultus esset referendus. Postquam autem nobis illuxit Filius, tunc sane, tunc devicta et superata puerili A modum clamante : • Dico autem, quanto tempore ignorantia, ad veritatis lucem provecti, liberali C D ss Galat. 1, 1-5. * Hebr. vi, 19. • Rom. 1, 17. PATROL. GR. LXXV. sumus, meo judicio, neque tu iudicias ibis, sad scio, ab illa subjectione et ditione elementoruin mundi. Hoc enim sacer ille paulo ante sermo nobis osten- dit, quem cum sapientem, tum verum esse fatebun- tur ii quibus rectum est curæ: loquitur enim in Christo mysteria. B. Fatebuntur vero. A. Numquid igitur, Hermia, quodcunque factoris nutu productum esse dicimus, inter mundi elementa numerandum est, an etiam quasi pars mundi una cum universo collocabitur? B. Utique. A. An vero liberati sumus, ad perfectionem animi ac mentis provecti, et tanquam adukerinum reji- cientes velle mundi elementis subjacere ? B. Ita sentio. A. An fide in Filium, tanquam in Filium vere, suscepta, aut quomodo? B. Eo modo. A. Igitur factus non erit Unigenitus, ne videatur quidem ipse cum aliis elementis etiam in numerum creaturarum ascriptus, nos autem pueruli, et animi perfectis dotibus vacui, vanisque cogitationibus delusi potius quam spe frma et cognitione Filii nimirum ditati. Quid enim Unigenitus in univer · sum nos juverit, licet propter nos factus homo, nisi creaturæ cultu soluti fuerimus? Sed fidem in ipsum tanquam in Filium, aunplexi, an non, amabo Le, frustra fuerimus? B. Ita certe, siquidem est genitus. A. Quid vero ? Nonne præstantior multo est in- stitutione Christi illa Mosaica, si revera fides est in aliquid creatum? Sed frustra nugari san- ctos dixerim, qui vetus mandatum evangelicis ora- culis semper postponunt. Quomodo vero lex nibil ad perfectum adduxit ", sed justus nobis ex fide vivet"? Nam fides illa in Filium perdit quidem eos qui ipsam admiserint, lex autem veteribus

Α τοὺς ἀρχαιοτέρους ὁ νόμος, εἰ τοὺς τῶν διεστραμμέ νων παραδεξαίμεθα λόγους. Β. Φράσεις ἂν ὅπως. Α. Αοκνότατά γε καὶ μάλα προθύμως. Φάθι δὲ με ταυτὶ βεβουλῆσθαι λέγειν. Β. Τὰ ποῖα ἅττα φής; Α. Τοῖς μὲν ἀρχαιοτέροις ὁ διὰ τοῦ πανσόφου Μαυ σέως κατεχρησμώδησε νόμος • Ακους, Ισραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστι. ο Καὶ πρός γε δὴ τούτοις·ι Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω. » ᾿Αποκομίζων δὲ ἔτι πρὸς τὸ ἀμεινό νως ἔχον, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀφιστὰς τῶν τοῦ κάτ σμου στοιχείων· . Πρόσεχε σεαυτῷ, φησί, μὴ ἀνα- βλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθείς προσκυνήσῃ αὐτοῖς. » Εἰς ἕνα τοιγαροῦν τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ὁ νόμος ἐκάλει, μεθιστὰς εἰσάπαν τοῦ σφαλεροῦ καὶ χειρο νας· ἐπεψηφίζετο γὰρ οὐδαμῶς τὸ χρῆναι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα προσκυνεῖν, καὶ μὴν καὶ ἀσφα λεστέρους εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς ἄν γε τουτων τους κεκλημένους ἐτίθει, ποινὴν ἐπαρτήσας τοῖς ἐθέλουσι ῥαθυμεῖν τὴν εἰς αἷμα ζημίαν. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὁ νόμος· παρήκται δὲ ὅπως τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, φέρε τη λέγωμεν. Παρῴχετο μὲν ὁ νόμος, ὡς ἐπὶ σκιαῖς καὶ τύποις κατηγορούμενος, ἀνέλαμψε δὲ τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, ἐπείτοι τὴν εἰς Υἱὸν παραδεδέγμεθα πίστιν, καίτοι, κατ' ἐκείνους, γενητὸν ὄντα καὶ πεποιημέν νον. Αρ' οὐ τρισάθλιοι μὲν ἡμεῖς, οἱ ἐν δοκήσει καὶ μοίρᾳ τῇ κρείττονι, πολλῷ δὲ ἀμείνους οἱ κατὰ τὸν νόμον Θεὸν τὸν ἕνα καὶ φύσει δεδιδαγμένοι προσκυ νεῖν; Καὶ τό γε παραλογώτερον, οἱ μὲν γὰρ οὔπω πεπλουτηκότες τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ἐγνώκασιν· ἡμεῖς δὲ οἱ περιστολ καίτοι λαχεῖν αὐχήσαντες τὴν τοῖς πρὸ ὑμῶν οὐ ἐρ τὴ δωρημένην ἀλήθειαν, δι' αὐτῆς πεπλανήμεθα, καὶ φωτὶ τῷ θείῳ κατεσκοτισμένοι μάλλον ήγουν ἐκλε λαμπρυσμένοι διατελοῦμεν οἱ δείλαιοι. τ, 8. Β. Ὡς δριμὺς ὁ λόγος! Α. Εἰ δὲ δὴ κἀκεῖνο μάθοις, καταθαυμάσαις ἂν, οἶμαι, μειζόνως. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Παιδαγωγός ἡμῖν ὁ νόμος γέγονεν εἰς Χρ στόν. Γεγραφότος γὰρ ὡδι διεπύθου πάντως τοῦ με χαρίου Παύλου. Β. Επυθόμην. Δ. Βασανιστέον δὴ οὖν ἐφ' ὅ τι τε καὶ ὅπως ται δοκόμος ἦν εἰς ἡμᾶς ὁ νόμος εἰς Χριστὸν ἀναφέρων, τουτέστιν, εἰς λόγον καὶ γνῶσιν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αρ' ὡς εἰς ἀμείνω καὶ ὑπερτρέχουσαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ ἐγκεχωσμένης ἔτι τοῖς τύποις, ήγουν εἰς αἰσχίονα καὶ χθαμαλωτέραν ; Β. Εἰς ἀμείνω καὶ φανοτέραν. Α. Εύγε, ὦ φιλότης ἅπας γάρ, οίμαι, σοφὸς καὶ αρτίφρων ἀνὴρ συννεύσειεν ἂν, ὧδὲ τε ἔχειν τὸ χρήμα ἐρεῖ. Οὐκοῦν εἰ νόμος ἡμᾶς ὁ παιδαγωγός, καίτοι τὸν ἕνα καὶ φύσει διακηρύττων Θεὸν, οὐχ ὡς • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. profuit, si haereticorum sermonibus allendamus. B. Quæso, dic quomodo. A. Impigre sane et alacriter valde. Finge vero mibi dicenda hæc esse proposita. B. Quænam isthæc ais? A. Priscis quidem per sapientissimum Mosen lex prodidit: r Audi, Israel: Dominus Deus noster Dominus unus est 8. Præterea: Non facies tibi idolum, neque cujusquam similitudinem, qna- cunque in cœlo sursum, et quæcunque in terra deorsum “. › Tum ad meliorem frugem revocans, adeoque ab ipsis mundi elementis abducens: ‹ Al- tende tibi ipsi, inquit, ne respiciens in cœlum, et videns solem, ac lunam, et stellas, et omnem or- natum coeli, errans adores en 50. Ad unum igitur B verum et naturalem Deum lex vocabat, abducens prorsus ab errore et malo: statuebat enim creatu- ram præ Creatore adorandam neutiquam esse, cosque qui vocati erant in hoc confirmabat indi- cla pœna capitali in eos qui id contemnerent. Ve- run ista quidem lex: quo in statu porro nos ver- semur, age, dicamus. Præteriit quidem lex quæ in umbris et ſiguris prædicabatur, sed lux véritatis effuisit, quandoquidem fidem in Filiam suscepimus, tametsi, ut illi volunt, creatum et factum. An non miserrimi quidem nos sumus, tametsi meliorem sortem nacti videmur, longe autem præstantiores ii qui juxta legem edocti sunt Deum unum et natu- ralem adorare? Et quod absurdius est, illi veritatis luce nondum præditi, verum et naturalem Deum agnoverunt: nos autem inanes, qui cum veritatem nos accepisse gloriemur quæ majoribus nostris data non sit, per eam in errorem decidimus, et divina luce obtenebrati potius quam illustrati mi- sere degimus. • C B. Quam acuta oratio! A. Si vero illud etiam didiceris, magis, opinor, mirabere. B. Quidnam istud? A. Lex nobis pædagogus fuit in Christum. Ita enim scripsisse beatum Paulum omnino audii- sli B. B. Audii. A. Inquirendum est igitur cur et quomodo lex pædagogus esset nos ad Christum deducens, hoc est, ad doctrinam et agnitionem Christi. Num ut ad præstantiorem, et quæ antecellebat eam quæ in lege erat, alque in figuris adhuc infossa, aut certe ad viliorem et humiliorem ? B. Ad præstantiorem et illustriorem. A. Euge, o charum caput; nam quivis cordatus et sapiens vir annuel, et ita rem esse dicet. Itaque si lex pædagogus, cum unum et naturalem Deum prædicet, nos ad Christi mysterium non tanquam cui vt, 4. • Deut. so Deut, rv, 19. D Galat. 111, 24.

Α τοὺς ἀρχαιοτέρους ὁ νόμος, εἰ τοὺς τῶν διεστραμμέ νων παραδεξαίμεθα λόγους. Β. Φράσεις ἂν ὅπως. Α. Αοκνότατά γε καὶ μάλα προθύμως. Φάθι δὲ με ταυτὶ βεβουλῆσθαι λέγειν. Β. Τὰ ποῖα ἅττα φής; Α. Τοῖς μὲν ἀρχαιοτέροις ὁ διὰ τοῦ πανσόφου Μαυ σέως κατεχρησμώδησε νόμος • Ακους, Ισραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστι. ο Καὶ πρός γε δὴ τούτοις·ι Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω. » ᾿Αποκομίζων δὲ ἔτι πρὸς τὸ ἀμεινό νως ἔχον, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀφιστὰς τῶν τοῦ κάτ σμου στοιχείων· . Πρόσεχε σεαυτῷ, φησί, μὴ ἀνα- βλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθείς προσκυνήσῃ αὐτοῖς. » Εἰς ἕνα τοιγαροῦν τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ὁ νόμος ἐκάλει, μεθιστὰς εἰσάπαν τοῦ σφαλεροῦ καὶ χειρο νας· ἐπεψηφίζετο γὰρ οὐδαμῶς τὸ χρῆναι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα προσκυνεῖν, καὶ μὴν καὶ ἀσφα λεστέρους εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς ἄν γε τουτων τους κεκλημένους ἐτίθει, ποινὴν ἐπαρτήσας τοῖς ἐθέλουσι ῥαθυμεῖν τὴν εἰς αἷμα ζημίαν. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὁ νόμος· παρήκται δὲ ὅπως τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, φέρε τη λέγωμεν. Παρῴχετο μὲν ὁ νόμος, ὡς ἐπὶ σκιαῖς καὶ τύποις κατηγορούμενος, ἀνέλαμψε δὲ τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, ἐπείτοι τὴν εἰς Υἱὸν παραδεδέγμεθα πίστιν, καίτοι, κατ' ἐκείνους, γενητὸν ὄντα καὶ πεποιημέν νον. Αρ' οὐ τρισάθλιοι μὲν ἡμεῖς, οἱ ἐν δοκήσει καὶ μοίρᾳ τῇ κρείττονι, πολλῷ δὲ ἀμείνους οἱ κατὰ τὸν νόμον Θεὸν τὸν ἕνα καὶ φύσει δεδιδαγμένοι προσκυ νεῖν; Καὶ τό γε παραλογώτερον, οἱ μὲν γὰρ οὔπω πεπλουτηκότες τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ἐγνώκασιν· ἡμεῖς δὲ οἱ περιστολ καίτοι λαχεῖν αὐχήσαντες τὴν τοῖς πρὸ ὑμῶν οὐ ἐρ τὴ δωρημένην ἀλήθειαν, δι' αὐτῆς πεπλανήμεθα, καὶ φωτὶ τῷ θείῳ κατεσκοτισμένοι μάλλον ήγουν ἐκλε λαμπρυσμένοι διατελοῦμεν οἱ δείλαιοι. τ, 8. Β. Ὡς δριμὺς ὁ λόγος! Α. Εἰ δὲ δὴ κἀκεῖνο μάθοις, καταθαυμάσαις ἂν, οἶμαι, μειζόνως. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Παιδαγωγός ἡμῖν ὁ νόμος γέγονεν εἰς Χρ στόν. Γεγραφότος γὰρ ὡδι διεπύθου πάντως τοῦ με χαρίου Παύλου. Β. Επυθόμην. Δ. Βασανιστέον δὴ οὖν ἐφ' ὅ τι τε καὶ ὅπως ται δοκόμος ἦν εἰς ἡμᾶς ὁ νόμος εἰς Χριστὸν ἀναφέρων, τουτέστιν, εἰς λόγον καὶ γνῶσιν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αρ' ὡς εἰς ἀμείνω καὶ ὑπερτρέχουσαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ ἐγκεχωσμένης ἔτι τοῖς τύποις, ήγουν εἰς αἰσχίονα καὶ χθαμαλωτέραν ; Β. Εἰς ἀμείνω καὶ φανοτέραν. Α. Εύγε, ὦ φιλότης ἅπας γάρ, οίμαι, σοφὸς καὶ αρτίφρων ἀνὴρ συννεύσειεν ἂν, ὧδὲ τε ἔχειν τὸ χρήμα ἐρεῖ. Οὐκοῦν εἰ νόμος ἡμᾶς ὁ παιδαγωγός, καίτοι τὸν ἕνα καὶ φύσει διακηρύττων Θεὸν, οὐχ ὡς • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. profuit, si haereticorum sermonibus allendamus. B. Quæso, dic quomodo. A. Impigre sane et alacriter valde. Finge vero mibi dicenda hæc esse proposita. B. Quænam isthæc ais? A. Priscis quidem per sapientissimum Mosen lex prodidit: r Audi, Israel: Dominus Deus noster Dominus unus est 8. Præterea: Non facies tibi idolum, neque cujusquam similitudinem, qna- cunque in cœlo sursum, et quæcunque in terra deorsum “. › Tum ad meliorem frugem revocans, adeoque ab ipsis mundi elementis abducens: ‹ Al- tende tibi ipsi, inquit, ne respiciens in cœlum, et videns solem, ac lunam, et stellas, et omnem or- natum coeli, errans adores en 50. Ad unum igitur B verum et naturalem Deum lex vocabat, abducens prorsus ab errore et malo: statuebat enim creatu- ram præ Creatore adorandam neutiquam esse, cosque qui vocati erant in hoc confirmabat indi- cla pœna capitali in eos qui id contemnerent. Ve- run ista quidem lex: quo in statu porro nos ver- semur, age, dicamus. Præteriit quidem lex quæ in umbris et ſiguris prædicabatur, sed lux véritatis effuisit, quandoquidem fidem in Filiam suscepimus, tametsi, ut illi volunt, creatum et factum. An non miserrimi quidem nos sumus, tametsi meliorem sortem nacti videmur, longe autem præstantiores ii qui juxta legem edocti sunt Deum unum et natu- ralem adorare? Et quod absurdius est, illi veritatis luce nondum præditi, verum et naturalem Deum agnoverunt: nos autem inanes, qui cum veritatem nos accepisse gloriemur quæ majoribus nostris data non sit, per eam in errorem decidimus, et divina luce obtenebrati potius quam illustrati mi- sere degimus. • C B. Quam acuta oratio! A. Si vero illud etiam didiceris, magis, opinor, mirabere. B. Quidnam istud? A. Lex nobis pædagogus fuit in Christum. Ita enim scripsisse beatum Paulum omnino audii- sli B. B. Audii. A. Inquirendum est igitur cur et quomodo lex pædagogus esset nos ad Christum deducens, hoc est, ad doctrinam et agnitionem Christi. Num ut ad præstantiorem, et quæ antecellebat eam quæ in lege erat, alque in figuris adhuc infossa, aut certe ad viliorem et humiliorem ? B. Ad præstantiorem et illustriorem. A. Euge, o charum caput; nam quivis cordatus et sapiens vir annuel, et ita rem esse dicet. Itaque si lex pædagogus, cum unum et naturalem Deum prædicet, nos ad Christi mysterium non tanquam cui vt, 4. • Deut. so Deut, rv, 19. D Galat. 111, 24.

Α τοὺς ἀρχαιοτέρους ὁ νόμος, εἰ τοὺς τῶν διεστραμμέ νων παραδεξαίμεθα λόγους. Β. Φράσεις ἂν ὅπως. Α. Αοκνότατά γε καὶ μάλα προθύμως. Φάθι δὲ με ταυτὶ βεβουλῆσθαι λέγειν. Β. Τὰ ποῖα ἅττα φής; Α. Τοῖς μὲν ἀρχαιοτέροις ὁ διὰ τοῦ πανσόφου Μαυ σέως κατεχρησμώδησε νόμος • Ακους, Ισραήλ - Κύριος ὁ Θεός σου Κύριος εἷς ἐστι. ο Καὶ πρός γε δὴ τούτοις·ι Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον, οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα, ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω, καὶ ὅσα ἐν τῇ γῇ κάτω. » ᾿Αποκομίζων δὲ ἔτι πρὸς τὸ ἀμεινό νως ἔχον, καὶ μὴν καὶ αὐτῶν ἀφιστὰς τῶν τοῦ κάτ σμου στοιχείων· . Πρόσεχε σεαυτῷ, φησί, μὴ ἀνα- βλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν, καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον, καὶ τὴν σελήνην, καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ, πλανηθείς προσκυνήσῃ αὐτοῖς. » Εἰς ἕνα τοιγαροῦν τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ὁ νόμος ἐκάλει, μεθιστὰς εἰσάπαν τοῦ σφαλεροῦ καὶ χειρο νας· ἐπεψηφίζετο γὰρ οὐδαμῶς τὸ χρῆναι τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα προσκυνεῖν, καὶ μὴν καὶ ἀσφα λεστέρους εἰς τὸ ἐρηρεῖσθαι καλῶς ἄν γε τουτων τους κεκλημένους ἐτίθει, ποινὴν ἐπαρτήσας τοῖς ἐθέλουσι ῥαθυμεῖν τὴν εἰς αἷμα ζημίαν. Αλλ' ἐκεῖνα μὲν ὁ νόμος· παρήκται δὲ ὅπως τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, φέρε τη λέγωμεν. Παρῴχετο μὲν ὁ νόμος, ὡς ἐπὶ σκιαῖς καὶ τύποις κατηγορούμενος, ἀνέλαμψε δὲ τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, ἐπείτοι τὴν εἰς Υἱὸν παραδεδέγμεθα πίστιν, καίτοι, κατ' ἐκείνους, γενητὸν ὄντα καὶ πεποιημέν νον. Αρ' οὐ τρισάθλιοι μὲν ἡμεῖς, οἱ ἐν δοκήσει καὶ μοίρᾳ τῇ κρείττονι, πολλῷ δὲ ἀμείνους οἱ κατὰ τὸν νόμον Θεὸν τὸν ἕνα καὶ φύσει δεδιδαγμένοι προσκυ νεῖν; Καὶ τό γε παραλογώτερον, οἱ μὲν γὰρ οὔπω πεπλουτηκότες τῆς ἀληθείας τὸ φῶς, τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει Θεὸν ἐγνώκασιν· ἡμεῖς δὲ οἱ περιστολ καίτοι λαχεῖν αὐχήσαντες τὴν τοῖς πρὸ ὑμῶν οὐ ἐρ τὴ δωρημένην ἀλήθειαν, δι' αὐτῆς πεπλανήμεθα, καὶ φωτὶ τῷ θείῳ κατεσκοτισμένοι μάλλον ήγουν ἐκλε λαμπρυσμένοι διατελοῦμεν οἱ δείλαιοι. τ, 8. Β. Ὡς δριμὺς ὁ λόγος! Α. Εἰ δὲ δὴ κἀκεῖνο μάθοις, καταθαυμάσαις ἂν, οἶμαι, μειζόνως. Β. Τὸ ποῖον ; Α. Παιδαγωγός ἡμῖν ὁ νόμος γέγονεν εἰς Χρ στόν. Γεγραφότος γὰρ ὡδι διεπύθου πάντως τοῦ με χαρίου Παύλου. Β. Επυθόμην. Δ. Βασανιστέον δὴ οὖν ἐφ' ὅ τι τε καὶ ὅπως ται δοκόμος ἦν εἰς ἡμᾶς ὁ νόμος εἰς Χριστὸν ἀναφέρων, τουτέστιν, εἰς λόγον καὶ γνῶσιν τὴν ἐπὶ Χριστῷ. Αρ' ὡς εἰς ἀμείνω καὶ ὑπερτρέχουσαν τῆς ἐνούσης αὐτῷ καὶ ἐγκεχωσμένης ἔτι τοῖς τύποις, ήγουν εἰς αἰσχίονα καὶ χθαμαλωτέραν ; Β. Εἰς ἀμείνω καὶ φανοτέραν. Α. Εύγε, ὦ φιλότης ἅπας γάρ, οίμαι, σοφὸς καὶ αρτίφρων ἀνὴρ συννεύσειεν ἂν, ὧδὲ τε ἔχειν τὸ χρήμα ἐρεῖ. Οὐκοῦν εἰ νόμος ἡμᾶς ὁ παιδαγωγός, καίτοι τὸν ἕνα καὶ φύσει διακηρύττων Θεὸν, οὐχ ὡς • S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. profuit, si haereticorum sermonibus allendamus. B. Quæso, dic quomodo. A. Impigre sane et alacriter valde. Finge vero mibi dicenda hæc esse proposita. B. Quænam isthæc ais? A. Priscis quidem per sapientissimum Mosen lex prodidit: r Audi, Israel: Dominus Deus noster Dominus unus est 8. Præterea: Non facies tibi idolum, neque cujusquam similitudinem, qna- cunque in cœlo sursum, et quæcunque in terra deorsum “. › Tum ad meliorem frugem revocans, adeoque ab ipsis mundi elementis abducens: ‹ Al- tende tibi ipsi, inquit, ne respiciens in cœlum, et videns solem, ac lunam, et stellas, et omnem or- natum coeli, errans adores en 50. Ad unum igitur B verum et naturalem Deum lex vocabat, abducens prorsus ab errore et malo: statuebat enim creatu- ram præ Creatore adorandam neutiquam esse, cosque qui vocati erant in hoc confirmabat indi- cla pœna capitali in eos qui id contemnerent. Ve- run ista quidem lex: quo in statu porro nos ver- semur, age, dicamus. Præteriit quidem lex quæ in umbris et ſiguris prædicabatur, sed lux véritatis effuisit, quandoquidem fidem in Filiam suscepimus, tametsi, ut illi volunt, creatum et factum. An non miserrimi quidem nos sumus, tametsi meliorem sortem nacti videmur, longe autem præstantiores ii qui juxta legem edocti sunt Deum unum et natu- ralem adorare? Et quod absurdius est, illi veritatis luce nondum præditi, verum et naturalem Deum agnoverunt: nos autem inanes, qui cum veritatem nos accepisse gloriemur quæ majoribus nostris data non sit, per eam in errorem decidimus, et divina luce obtenebrati potius quam illustrati mi- sere degimus. • C B. Quam acuta oratio! A. Si vero illud etiam didiceris, magis, opinor, mirabere. B. Quidnam istud? A. Lex nobis pædagogus fuit in Christum. Ita enim scripsisse beatum Paulum omnino audii- sli B. B. Audii. A. Inquirendum est igitur cur et quomodo lex pædagogus esset nos ad Christum deducens, hoc est, ad doctrinam et agnitionem Christi. Num ut ad præstantiorem, et quæ antecellebat eam quæ in lege erat, alque in figuris adhuc infossa, aut certe ad viliorem et humiliorem ? B. Ad præstantiorem et illustriorem. A. Euge, o charum caput; nam quivis cordatus et sapiens vir annuel, et ita rem esse dicet. Itaque si lex pædagogus, cum unum et naturalem Deum prædicet, nos ad Christi mysterium non tanquam cui vt, 4. • Deut. so Deut, rv, 19. D Galat. 111, 24.

εἰς αἰσχίονα γνῶσιν εἰς τὸ ἐπὶ Χριστῷ διακομίζει μυστήριον, Υἱὸς ἂν εἴη μᾶλλον οὐ γενητής, ἵνα μὴ νόμος ἡμᾶς ἀδικήσας όρῷτο, μήτε μὴν ὡς προφε ρεστέραν τῆς εἰς Θεὸν γνώσεως τὴν εἰς ποίημα τις θεὶς, πάγη καὶ θήρατρον διαβολικόν εὑρίσκοιτο, καίτοι λαληθεὶς δὲ ἀγγέλων καὶ δοθεὶς ἡμῖν εἰς ἐπικουρίαν. Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τῶν ἁγίων τις ἔφη. Καὶ εἰ πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστὸς, πῶς ἂν ἔχοι τὸ εἶναι σεπτὸς τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ὁ λόγος; Εκτελευτῇ γὰρ εἰς πλάνησιν τῆς ὅλης γνώσεως οἱονεὶ τὸ συμπέρασμα κατακλεῖον ἡμᾶς εἰς γενητὴν καὶ οὐκ ἄκτιστον φύσιν. Β. Ορθότατα ἔφης. Πλὴν οἶμαι τι τοιοῦτον ἐρεῖν τὸν διεναντίας, τὸ πρωτότοκος ὄνομα, τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν; Α. Το προὔχειν ἐν ἀδελφοῖς τὸν δεῖνα τυχὸν, καὶ πρεσβυτέραν λαχεῖν ἑτέρων, τὴν διὰ γεννήσεως υπο αρξιν. Β. Εἶτα πῶς ὠνόμασται, φασί, πρωτότοκος πάσης τῆς κτίσεως ὁ Υἱός, εἰ μὴ ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει τὴν κτίσιν, ὡς ὁμογενῆ καὶ ὁμοφυᾶ; ἐπ' αὐτοῦ διαφανεῖται λοιπόν, τὸ Υἱὸς ὄνομα, καὶ φενακισμὸς ἡ γέννησις, καὶ θρύλλος εἰκαῖος ὁ περί Πατρὸς ἡμῖν ἡχει λόγος. Β. Οὐδαμῶς, φασί. Πατήρ γὰρ κέκληται τοῦ Υἱοῦ καταχρηστικώς, τοιγάρτοι καὶ περὶ τῶν υἱῶν Ἰσ- ραὴλ, ο Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, ο φησίν. Α. Αρ' οὖν, εἰ ποιητὸς εἰς υἱοθεσίαν μεθ' ἡμῶν ὁ Μονογενής, καὶ νεῦμα μόνον ἡ γέννησις, τὸ δὲ ἀληθὲς ἐπ' αὐτοῦ τὸ πεποιῆσθαί ἐστιν; Β. Οὕτω φασί. Α. Καίτοι τί δή ποτε παρέντες ὡς ἀκερδές, τὸ αὐτ τὴν ἐπείγεσθαι καταθρεῖν τὴν ἀλήθειαν, μονονουχί τὸ προφητικὸν ἐκεῖνό φασίν· . Ἐθέμεθα ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα ; » Εί- ρηται γὰρ πρωτότοκος πότε καὶ ἐν τίσι γεγονὼς ὁ Λόγος, χρῆν, οἶμαι που, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἀπάν των ἀναμαθεῖν, οὕτω τε λοιπὸν εἰς ἐννοιῶν εὐθύτητα τὴν τῶν μυστηρίων πρεπωδεστάτην ἀνορθοῦν ἐπεί γεσθαι τὴν καρδίαν. Καιροί γὰρ ἡμῖν, καὶ μὴν καὶ προσώπων διαφορα, καταδείξειαν ἂν καὶ μάλα εὐ κόλως, τὸν ἁπλανή τε καὶ ἀπαράφορον, καὶ ἐξ εύ θείας ήκοντα λόγον τῶν ἱερῶν Γραμμάτων· ἡ εἴπερ ἐστὶν οὐκ ἀληθὲς ὅ φημι, καιροὺς δὲ καὶ χρόνους οὐ βασανιστέον, καθ᾽ οὔ; ἄσαρκός τε ἦν ἔτι καὶ μετὰ σαρκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καταπτοείτω μηδένα, καν ἀδιακρίτως τὰ ἐπ' αὐτῷ λαλῆται τυχόν, καὶ δυσφη- μιῶν ἀπέστω γραφή · κἂν εἰ οἱοιτό τις εκτεθνάναι κατ' ἀλήθειαν, καίτοι ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν ἐκ Πατρός Λόγον, αιτείτω κρότους τοὺς πρὸς ἡμῶν, καὶ τοὺς τῆς ἀψευδείας ἐπαίνους· εἰκαιομυθήσει δὲ ἄρα καὶ ὁ σαρκὶ τεθνάναι λέγων αὐτόν. Πᾶν γὰρ ἤδη πως τὸ ἐπ' αὐτῷ, πέφηνεν ἀδιάκριτον. Β Εχοι ἂν ὀρθῶς, εἰ τῇδε νοοῖτο, ψύγου γε μήν καὶ γραφῆς οὐκ ἔξω τὸ χρῆμα. * ΧΑΤΗ, 15. DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A ad viliorem cognitionen deducit, Filius erit non La. viii, sec. LXX. * Coloss. 1, 15. B C creatura, ne lex nobis injuriam facere videatur, neve cognitionem creaturæ Dei cognitione præ- stantiorem statuens, rete et laqueus diabolicus esse comperiatur, quamvis per angelos prædicata et no- bis donata in auxilium. Legem quippe in auxilium dedit, inquit sanctorum aliquis. Et si plenitudo legis ac prophetarum est Christus, quomodo divi- nitus inspiratæ Scripturæ sermo sanctus erit? De- siuit enim in errorem universæ cognitionis veluti complexio, quæ nos factæ nec increɔtæ naturæ ar- ctat angustiis. D B. Rectissime dixisti. Verumtamen adversarium aliquid istiusmodi rogaturum puto, nempe voca- bulum primogenitus, quid significet ? A. Inter fratres quemdam præesse, et prius in hanc lucem editum esse quam cæteros. B. At quomodo nominatus est, inquiunt, primo- genitus omnnis creatura Filius *, nisi quodammodo sororem habeat creaturain puta congenerem et connaturalein? A. Inane ergo, ut videtur, et inutile prorsus in ipso videbitur tandem illud nomen, Filius, et im- postura generatio, et nuga futiles ea quæ de Patre nobis dicuntur. B. Minime vero, inquiunt. Pater enim vocatus est Filii abusive, unde et de filiis Israel, ‹ Filios genui, et exaltavi, inquit . A. An ergo, si adoptatus est nobiscum Unigeni- tus, solius voluntatis est generatio, veritas autem in eo est, quod sit factus. B. Ita est, inquiunt. A. Al cur demum, ipsius veritatis contemplatio- nem velut inutilem rejicientes, illud propheticum propemodum dicunt : e Posuimus mendacium spen nostrani, et mendacio protegemur ? » Quando enim et in quibus dictum sit Verbum primogenituın, ante omnia discendum puto, atque ita de- mum cor dirigeudum ad rectas et mysteriis con- venientissimas contemplationes. Tempora enim et personarum discrimina facile utique nobis osien- derint erroris et fraudis expertem esse, et recia procedere sacrarum Scripturarum sermonem : aut, si verum non est quod dico, temporaque et momenta scrutanda non sunt, quibus et carne destitutum adhuc et incarnatum erat Dei Verbum, nemo terreatur, licet promiscue cuncta de eo forte dicantur, et blug- pheniæ crimen excludatur; et si quis revera mortuum esse putaverit, tametsi vita est secundum naturam ex Patre Verbum, applaudere nos sibi jubeat, ve- ritatisque laudem sibi arroget : qui autem dixeril ipsum carne morhum, perperam sane mentiotur. Jam enim quidlibet in ipso quodammodo videtur promiscuum et indifferens. B. Recte quidem, si hoc modo res esse censea tur: verumtamen probro et crimine non caret, Isa. 1, 2. 152. 4. Φροῦδον οὖν, ὡς ἔοικε, καὶ ἀχρεῖον παντελῶς

εἰς αἰσχίονα γνῶσιν εἰς τὸ ἐπὶ Χριστῷ διακομίζει μυστήριον, Υἱὸς ἂν εἴη μᾶλλον οὐ γενητής, ἵνα μὴ νόμος ἡμᾶς ἀδικήσας όρῷτο, μήτε μὴν ὡς προφε ρεστέραν τῆς εἰς Θεὸν γνώσεως τὴν εἰς ποίημα τις θεὶς, πάγη καὶ θήρατρον διαβολικόν εὑρίσκοιτο, καίτοι λαληθεὶς δὲ ἀγγέλων καὶ δοθεὶς ἡμῖν εἰς ἐπικουρίαν. Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκε, τῶν ἁγίων τις ἔφη. Καὶ εἰ πλήρωμα νόμου καὶ προφητῶν ὁ Χριστὸς, πῶς ἂν ἔχοι τὸ εἶναι σεπτὸς τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ὁ λόγος; Εκτελευτῇ γὰρ εἰς πλάνησιν τῆς ὅλης γνώσεως οἱονεὶ τὸ συμπέρασμα κατακλεῖον ἡμᾶς εἰς γενητὴν καὶ οὐκ ἄκτιστον φύσιν. Β. Ορθότατα ἔφης. Πλὴν οἶμαι τι τοιοῦτον ἐρεῖν τὸν διεναντίας, τὸ πρωτότοκος ὄνομα, τί ἂν βούλοιτο δηλοῦν; Α. Το προὔχειν ἐν ἀδελφοῖς τὸν δεῖνα τυχὸν, καὶ πρεσβυτέραν λαχεῖν ἑτέρων, τὴν διὰ γεννήσεως υπο αρξιν. Β. Εἶτα πῶς ὠνόμασται, φασί, πρωτότοκος πάσης τῆς κτίσεως ὁ Υἱός, εἰ μὴ ἀδελφὴν ὥσπερ ἔχει τὴν κτίσιν, ὡς ὁμογενῆ καὶ ὁμοφυᾶ; ἐπ' αὐτοῦ διαφανεῖται λοιπόν, τὸ Υἱὸς ὄνομα, καὶ φενακισμὸς ἡ γέννησις, καὶ θρύλλος εἰκαῖος ὁ περί Πατρὸς ἡμῖν ἡχει λόγος. Β. Οὐδαμῶς, φασί. Πατήρ γὰρ κέκληται τοῦ Υἱοῦ καταχρηστικώς, τοιγάρτοι καὶ περὶ τῶν υἱῶν Ἰσ- ραὴλ, ο Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, ο φησίν. Α. Αρ' οὖν, εἰ ποιητὸς εἰς υἱοθεσίαν μεθ' ἡμῶν ὁ Μονογενής, καὶ νεῦμα μόνον ἡ γέννησις, τὸ δὲ ἀληθὲς ἐπ' αὐτοῦ τὸ πεποιῆσθαί ἐστιν; Β. Οὕτω φασί. Α. Καίτοι τί δή ποτε παρέντες ὡς ἀκερδές, τὸ αὐτ τὴν ἐπείγεσθαι καταθρεῖν τὴν ἀλήθειαν, μονονουχί τὸ προφητικὸν ἐκεῖνό φασίν· . Ἐθέμεθα ψεῦδος τὴν ἐλπίδα ἡμῶν, καὶ τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα ; » Εί- ρηται γὰρ πρωτότοκος πότε καὶ ἐν τίσι γεγονὼς ὁ Λόγος, χρῆν, οἶμαι που, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἀπάν των ἀναμαθεῖν, οὕτω τε λοιπὸν εἰς ἐννοιῶν εὐθύτητα τὴν τῶν μυστηρίων πρεπωδεστάτην ἀνορθοῦν ἐπεί γεσθαι τὴν καρδίαν. Καιροί γὰρ ἡμῖν, καὶ μὴν καὶ προσώπων διαφορα, καταδείξειαν ἂν καὶ μάλα εὐ κόλως, τὸν ἁπλανή τε καὶ ἀπαράφορον, καὶ ἐξ εύ θείας ήκοντα λόγον τῶν ἱερῶν Γραμμάτων· ἡ εἴπερ ἐστὶν οὐκ ἀληθὲς ὅ φημι, καιροὺς δὲ καὶ χρόνους οὐ βασανιστέον, καθ᾽ οὔ; ἄσαρκός τε ἦν ἔτι καὶ μετὰ σαρκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καταπτοείτω μηδένα, καν ἀδιακρίτως τὰ ἐπ' αὐτῷ λαλῆται τυχόν, καὶ δυσφη- μιῶν ἀπέστω γραφή · κἂν εἰ οἱοιτό τις εκτεθνάναι κατ' ἀλήθειαν, καίτοι ζωὴν ὄντα κατὰ φύσιν τὸν ἐκ Πατρός Λόγον, αιτείτω κρότους τοὺς πρὸς ἡμῶν, καὶ τοὺς τῆς ἀψευδείας ἐπαίνους· εἰκαιομυθήσει δὲ ἄρα καὶ ὁ σαρκὶ τεθνάναι λέγων αὐτόν. Πᾶν γὰρ ἤδη πως τὸ ἐπ' αὐτῷ, πέφηνεν ἀδιάκριτον. Β Εχοι ἂν ὀρθῶς, εἰ τῇδε νοοῖτο, ψύγου γε μήν καὶ γραφῆς οὐκ ἔξω τὸ χρῆμα. * ΧΑΤΗ, 15. DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A ad viliorem cognitionen deducit, Filius erit non La. viii, sec. LXX. * Coloss. 1, 15. B C creatura, ne lex nobis injuriam facere videatur, neve cognitionem creaturæ Dei cognitione præ- stantiorem statuens, rete et laqueus diabolicus esse comperiatur, quamvis per angelos prædicata et no- bis donata in auxilium. Legem quippe in auxilium dedit, inquit sanctorum aliquis. Et si plenitudo legis ac prophetarum est Christus, quomodo divi- nitus inspiratæ Scripturæ sermo sanctus erit? De- siuit enim in errorem universæ cognitionis veluti complexio, quæ nos factæ nec increɔtæ naturæ ar- ctat angustiis. D B. Rectissime dixisti. Verumtamen adversarium aliquid istiusmodi rogaturum puto, nempe voca- bulum primogenitus, quid significet ? A. Inter fratres quemdam præesse, et prius in hanc lucem editum esse quam cæteros. B. At quomodo nominatus est, inquiunt, primo- genitus omnnis creatura Filius *, nisi quodammodo sororem habeat creaturain puta congenerem et connaturalein? A. Inane ergo, ut videtur, et inutile prorsus in ipso videbitur tandem illud nomen, Filius, et im- postura generatio, et nuga futiles ea quæ de Patre nobis dicuntur. B. Minime vero, inquiunt. Pater enim vocatus est Filii abusive, unde et de filiis Israel, ‹ Filios genui, et exaltavi, inquit . A. An ergo, si adoptatus est nobiscum Unigeni- tus, solius voluntatis est generatio, veritas autem in eo est, quod sit factus. B. Ita est, inquiunt. A. Al cur demum, ipsius veritatis contemplatio- nem velut inutilem rejicientes, illud propheticum propemodum dicunt : e Posuimus mendacium spen nostrani, et mendacio protegemur ? » Quando enim et in quibus dictum sit Verbum primogenituın, ante omnia discendum puto, atque ita de- mum cor dirigeudum ad rectas et mysteriis con- venientissimas contemplationes. Tempora enim et personarum discrimina facile utique nobis osien- derint erroris et fraudis expertem esse, et recia procedere sacrarum Scripturarum sermonem : aut, si verum non est quod dico, temporaque et momenta scrutanda non sunt, quibus et carne destitutum adhuc et incarnatum erat Dei Verbum, nemo terreatur, licet promiscue cuncta de eo forte dicantur, et blug- pheniæ crimen excludatur; et si quis revera mortuum esse putaverit, tametsi vita est secundum naturam ex Patre Verbum, applaudere nos sibi jubeat, ve- ritatisque laudem sibi arroget : qui autem dixeril ipsum carne morhum, perperam sane mentiotur. Jam enim quidlibet in ipso quodammodo videtur promiscuum et indifferens. B. Recte quidem, si hoc modo res esse censea tur: verumtamen probro et crimine non caret, Isa. 1, 2. 152. 4. Φροῦδον οὖν, ὡς ἔοικε, καὶ ἀχρεῖον παντελῶς

Β Α. Οὐκ ἂν, ὦ 'γαθε, καὶ εἰς ἑτέραν αὐτοὺς ἀπο πίαν κατωθήσειεν ἂν καὶ μάλα νεανικῶς ὁ λόγος. Β. Εἰς τίνα δὴ φής ; Α. Δασμολογοῦσί τινες, κατὰ νόμον εἰς τοῦτο τ διὰ Μωσέως ἱγμένοι, καὶ τὴν τοῦ διδράχμου συνεισ φορὰν συλλέγουσιν ὑπὲρ δυαῖν κεφαλαῖν, ἐξαιτοῦντες τὸ ἔν. Ἐπειδὴ δὲ τῷ Πέτρῳ προσῄεσαν, ἀναπυνθά νεσθαι γὰρ ἐδόκει, πότερα καὶ αὐτὸς τοῖς συνεισφέ ρουσι συντετάξεται, καὶ δασμολογεῖτο Χριστός, ήγουν ἀποφάσκει τὴν εἴσπραξιν, εἰσέθορε μὲν εὐθὺς ὁ θε σπέσιος μαθητής τὸ τί ἂν βούλοιτο ὁρᾶν αὐτοὺς Εν γε τουτων διαμαθεῖν, ἀξιῶν· ἤρετο δὲ φράσας ὁ Ἰη σοῦς· « Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κῆνσον ; ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλο λοτρίων; » Πέτρου δὲ εἰπόντος· Ἀπὸ τῶν άλλο. τρίων, ο Έφη προστιθείς ο "Αρα με ελεύθεροί είν σιν οἱ υἱοὶ, ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτούς, πορευ θεὶς εἰς θάλασσαν, βαλὲ ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀναβάντα πρῶτον ἰχθὺν ἆρον, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, εὑρήσεις στατῆρα · ἐκεῖνον λαβών, δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. » Αἰσθάνῃ δὴ οὖν ὅτι τῇ οἰκεία φύσει προσμεμαρτύρηκε τὸ ἐλεύθερον; Τοῦτο δ' ἂν εἴη, τὸ ὑπὲρ κτίσιν· δοῦλον γὰρ τοῦ πεποιηκότος, τὸ παροι- σθὲν εἰς γένεσιν. Οὕτω καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἀνακεκράγει Δαβίδ, πρὸς τὸν τῶν ὅλων κατεξουσιάζοντα Θεόν • Οτι τὰ σύμπαντα, δοῦλα σά. » Οὐκοῦν ἐν μέτρον ἡμῖν οὐχὶ τοῖς δουλοπρεπέσιν, οὐδὲ ἐν τοῖς ὑπὸ ζυγὸν ὁ Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἐν φύσει τῇ θείᾳ καὶ ὑπερτάτων καὶ ὑπερθρωσκούσῃ τὰ γενητά. Ο Β. Αληθές. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, τὸν οὕτω σεπτῷ κατη γλαϊσμένον ἀξιώματι, τοῖς τῆς δουλείας ζυγοῖς ὑπου θήσομεν, εἰ καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή καθικέσθαι λέγοιτο ; Καίτοι, πῶς τοῦτο οὐκ ἀμαθές; Εἰ γὰρ γέγονεν ἐν δούλου μορφή, φαίην ἄν, ὅτι πρὸ τῆς τοῦ δούλου μορφῆς διετέλει πάντως ἐν ἐλευθέρα το καὶ ἀνειμένῃ φύσει. Οὐδὲ γὰρ ἂν γένοιτό τι τῶν ἐν των ἦν, τὸ δὲ ἐν οἷς ἦν εἰ πρόοιτο, τὴν ἐφ' ἑτερόν τι μεταδρομήν ποιοῖτ' ἂν εἰκότως. Ηκει τοίνυν ἡμῖν, οὐκ ἐξ οἱκετῶν εἰς οἰκέτην, ἀλλ' ἐξ ἐλευθέρας φύ σεως ὁ Υἱὸς, εἰς τὴν τοῦ δούλου μορφήν. 'Αλλ' είπερ οὐδὲν τὸ μεσολαβοῦν, εἰ μηδὲν ὁ χρόνος, εἰ προσώπων έρευνα τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν ἐν τούτοις οὐκ ἔχει, καὶ εἰ γυμνὸς ὅτι νοοῖτο λοιπὸν καὶ δίχα σαρκὸς ὁ Λόγος, ἐλεύθερος μὲν οὐχὶ, διακεκλήσθω δὲ δοῦλος, καὶ επαριθμείσθω τοῖς ὑπὸ ζυγόν. Β. Εἶτα πῶς οὐχ ἁπάσης ἡμῖν ἀτοπίας ανάμεστα ταυτί ; • Α. Οὐκοῦν, ἀκουόντων οἱ διεναντίας Καιρούς καὶ πρόσωπα βασανίζειν οὐκ ἀνεχόμενοι, που φέρεσθε, τί δρᾶτε, ὦ παντὶ πνεύματι πονηρῷ παράφορος καὶ ἁλώσιμοι; τί συγχεῖτε τὰ ἄμικτα, καιροῦ καὶ προς ώπων καὶ λογισμῶν ἀφειδήσαντες, δι' ὧν ἂν γένοιτο σαφὴς καὶ λίαν εὐκρινεστέρα τῶν ἐφ' Υἱῷ λαλουμέν νων ή θεωρία; Οπου μὲν γὰρ οὐκ ἐν σαρκὶ γεγονώς Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, γεγεννημένος ἐκ Πατρός, ἐκεῖ και τασκέπτου τὸ ἀμίκτως ἔτι θεοπρεπὲς ἀξίωμα, τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀσύγχυτον δόξαν, τὸ ἐξῃρημένως ἐλεύθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Non sane, Hermia; et quidem in aliam absur- A ditatem eos egregie detruserit nostra disputatio. B. In quam dicis ? A. Tribula quidam colligunt, ex legis Musica praecepto, in bina capita didrachmum unum exigen- tes. Veniunt ad Petrum rogaturi utrum eliam ipse Christus in aliorum numero censendus esset, et ab eo tributum exigendum, an ipse eo se teneri nega- turus esset. Illico divinus discipulus Dominum adit, quid in ea re faciendum esset scire cupiens : sed præveniens Jesus, dixit : « Reges terræ a quibus acci- piunt tributum, vel cénsum? A filiis suis, an ab alienis? › Petro vero dicente: Ab alienis, › ad- didit: Igitur liberi sunt filii. Ut autem non scan- dalizemus eos, vade ad mare, et nitte hamum, et eum pisceum qui primus ascenderit, tolle : et aperto ore ejus, invenies staterem : illum sumens, da eis pro me et le ". > Intelligis ergo testimonio illo natu- ræ suæ confirmasse libertatem? Hæc autem crca- turam superat. Creatori enim servit quodcunque productum est. Ita etiam divinus noster David cla- mabat ad universi dominatorem Deum : ‹ Omnia serviunt tibi ”. › Igitur Filius nequaquam est con- ditione servili, nec inter subditos censetur, sed in natura divina et suprema, quæque omnes creaturas transcendit. B. Ita prorsus. A. An illum igitur, o Hermia, qui tam augusta C majestate est conspicuus, servitutis jugo subjicie- mus, licet in servi forma descendisse dicatur? At qui non istud ineptum fuerit? Nam si factus est in servi forma, sequitur, opinor, quod ante servi for- mam degebat utique in libera et soluta natura. Neque enim fuerit id quod erat, sed si ea in quibus orat projecit, ad aliud quiddam jure merito migra- verit. Venit igitur nobis non ex servis in servum, sed ex libera natura Filius in servi formam. Sed si nihil est discriminis, si nihil tempus, si perso- narum discussio nibil hic juvat, et, si nudum adhuc intelligatur et absque carne Verbum, non equidem liberum, sed serrum vocetur, et inter subditos nu- meretur. B. At qui fieri potest ut non illa omni absurdita - tis genere scaleant ? A. Itaque adversarii audiant: Cum tempora et personas scrutari non sinitis, quo tenditis? Quid agitis, o vos omni malo spiritu pressi atque agi- tati ? quid miscetis quæ misceri nequeunt, tempore, personis et rationibus rejectis, quibus eorum quæ de Filio dicuntur contemplatio clara sit atque dis- tincta? Ubi enim incarnatum non erat Deus Ver- bum ex Patre genitum, ibi considera divinam ma- jestatem, adhuc impermistam, sinceram, et incon- fusam gloriam, libertatem eximiam, æqualem eum ** Matth. xvii, 23-25. *7 Psal. cxv, 91.

Β Α. Οὐκ ἂν, ὦ 'γαθε, καὶ εἰς ἑτέραν αὐτοὺς ἀπο πίαν κατωθήσειεν ἂν καὶ μάλα νεανικῶς ὁ λόγος. Β. Εἰς τίνα δὴ φής ; Α. Δασμολογοῦσί τινες, κατὰ νόμον εἰς τοῦτο τ διὰ Μωσέως ἱγμένοι, καὶ τὴν τοῦ διδράχμου συνεισ φορὰν συλλέγουσιν ὑπὲρ δυαῖν κεφαλαῖν, ἐξαιτοῦντες τὸ ἔν. Ἐπειδὴ δὲ τῷ Πέτρῳ προσῄεσαν, ἀναπυνθά νεσθαι γὰρ ἐδόκει, πότερα καὶ αὐτὸς τοῖς συνεισφέ ρουσι συντετάξεται, καὶ δασμολογεῖτο Χριστός, ήγουν ἀποφάσκει τὴν εἴσπραξιν, εἰσέθορε μὲν εὐθὺς ὁ θε σπέσιος μαθητής τὸ τί ἂν βούλοιτο ὁρᾶν αὐτοὺς Εν γε τουτων διαμαθεῖν, ἀξιῶν· ἤρετο δὲ φράσας ὁ Ἰη σοῦς· « Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἢ κῆνσον ; ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν, ἢ ἀπὸ τῶν ἀλο λοτρίων; » Πέτρου δὲ εἰπόντος· Ἀπὸ τῶν άλλο. τρίων, ο Έφη προστιθείς ο "Αρα με ελεύθεροί είν σιν οἱ υἱοὶ, ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτούς, πορευ θεὶς εἰς θάλασσαν, βαλὲ ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀναβάντα πρῶτον ἰχθὺν ἆρον, καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ, εὑρήσεις στατῆρα · ἐκεῖνον λαβών, δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ. » Αἰσθάνῃ δὴ οὖν ὅτι τῇ οἰκεία φύσει προσμεμαρτύρηκε τὸ ἐλεύθερον; Τοῦτο δ' ἂν εἴη, τὸ ὑπὲρ κτίσιν· δοῦλον γὰρ τοῦ πεποιηκότος, τὸ παροι- σθὲν εἰς γένεσιν. Οὕτω καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἀνακεκράγει Δαβίδ, πρὸς τὸν τῶν ὅλων κατεξουσιάζοντα Θεόν • Οτι τὰ σύμπαντα, δοῦλα σά. » Οὐκοῦν ἐν μέτρον ἡμῖν οὐχὶ τοῖς δουλοπρεπέσιν, οὐδὲ ἐν τοῖς ὑπὸ ζυγὸν ὁ Υἱὸς, ἀλλ᾽ ἐν φύσει τῇ θείᾳ καὶ ὑπερτάτων καὶ ὑπερθρωσκούσῃ τὰ γενητά. Ο Β. Αληθές. Α. Αρ' οὖν, ὦ Ερμεία, τὸν οὕτω σεπτῷ κατη γλαϊσμένον ἀξιώματι, τοῖς τῆς δουλείας ζυγοῖς ὑπου θήσομεν, εἰ καὶ ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή καθικέσθαι λέγοιτο ; Καίτοι, πῶς τοῦτο οὐκ ἀμαθές; Εἰ γὰρ γέγονεν ἐν δούλου μορφή, φαίην ἄν, ὅτι πρὸ τῆς τοῦ δούλου μορφῆς διετέλει πάντως ἐν ἐλευθέρα το καὶ ἀνειμένῃ φύσει. Οὐδὲ γὰρ ἂν γένοιτό τι τῶν ἐν των ἦν, τὸ δὲ ἐν οἷς ἦν εἰ πρόοιτο, τὴν ἐφ' ἑτερόν τι μεταδρομήν ποιοῖτ' ἂν εἰκότως. Ηκει τοίνυν ἡμῖν, οὐκ ἐξ οἱκετῶν εἰς οἰκέτην, ἀλλ' ἐξ ἐλευθέρας φύ σεως ὁ Υἱὸς, εἰς τὴν τοῦ δούλου μορφήν. 'Αλλ' είπερ οὐδὲν τὸ μεσολαβοῦν, εἰ μηδὲν ὁ χρόνος, εἰ προσώπων έρευνα τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν ἐν τούτοις οὐκ ἔχει, καὶ εἰ γυμνὸς ὅτι νοοῖτο λοιπὸν καὶ δίχα σαρκὸς ὁ Λόγος, ἐλεύθερος μὲν οὐχὶ, διακεκλήσθω δὲ δοῦλος, καὶ επαριθμείσθω τοῖς ὑπὸ ζυγόν. Β. Εἶτα πῶς οὐχ ἁπάσης ἡμῖν ἀτοπίας ανάμεστα ταυτί ; • Α. Οὐκοῦν, ἀκουόντων οἱ διεναντίας Καιρούς καὶ πρόσωπα βασανίζειν οὐκ ἀνεχόμενοι, που φέρεσθε, τί δρᾶτε, ὦ παντὶ πνεύματι πονηρῷ παράφορος καὶ ἁλώσιμοι; τί συγχεῖτε τὰ ἄμικτα, καιροῦ καὶ προς ώπων καὶ λογισμῶν ἀφειδήσαντες, δι' ὧν ἂν γένοιτο σαφὴς καὶ λίαν εὐκρινεστέρα τῶν ἐφ' Υἱῷ λαλουμέν νων ή θεωρία; Οπου μὲν γὰρ οὐκ ἐν σαρκὶ γεγονώς Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, γεγεννημένος ἐκ Πατρός, ἐκεῖ και τασκέπτου τὸ ἀμίκτως ἔτι θεοπρεπὲς ἀξίωμα, τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀσύγχυτον δόξαν, τὸ ἐξῃρημένως ἐλεύθε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Non sane, Hermia; et quidem in aliam absur- A ditatem eos egregie detruserit nostra disputatio. B. In quam dicis ? A. Tribula quidam colligunt, ex legis Musica praecepto, in bina capita didrachmum unum exigen- tes. Veniunt ad Petrum rogaturi utrum eliam ipse Christus in aliorum numero censendus esset, et ab eo tributum exigendum, an ipse eo se teneri nega- turus esset. Illico divinus discipulus Dominum adit, quid in ea re faciendum esset scire cupiens : sed præveniens Jesus, dixit : « Reges terræ a quibus acci- piunt tributum, vel cénsum? A filiis suis, an ab alienis? › Petro vero dicente: Ab alienis, › ad- didit: Igitur liberi sunt filii. Ut autem non scan- dalizemus eos, vade ad mare, et nitte hamum, et eum pisceum qui primus ascenderit, tolle : et aperto ore ejus, invenies staterem : illum sumens, da eis pro me et le ". > Intelligis ergo testimonio illo natu- ræ suæ confirmasse libertatem? Hæc autem crca- turam superat. Creatori enim servit quodcunque productum est. Ita etiam divinus noster David cla- mabat ad universi dominatorem Deum : ‹ Omnia serviunt tibi ”. › Igitur Filius nequaquam est con- ditione servili, nec inter subditos censetur, sed in natura divina et suprema, quæque omnes creaturas transcendit. B. Ita prorsus. A. An illum igitur, o Hermia, qui tam augusta C majestate est conspicuus, servitutis jugo subjicie- mus, licet in servi forma descendisse dicatur? At qui non istud ineptum fuerit? Nam si factus est in servi forma, sequitur, opinor, quod ante servi for- mam degebat utique in libera et soluta natura. Neque enim fuerit id quod erat, sed si ea in quibus orat projecit, ad aliud quiddam jure merito migra- verit. Venit igitur nobis non ex servis in servum, sed ex libera natura Filius in servi formam. Sed si nihil est discriminis, si nihil tempus, si perso- narum discussio nibil hic juvat, et, si nudum adhuc intelligatur et absque carne Verbum, non equidem liberum, sed serrum vocetur, et inter subditos nu- meretur. B. At qui fieri potest ut non illa omni absurdita - tis genere scaleant ? A. Itaque adversarii audiant: Cum tempora et personas scrutari non sinitis, quo tenditis? Quid agitis, o vos omni malo spiritu pressi atque agi- tati ? quid miscetis quæ misceri nequeunt, tempore, personis et rationibus rejectis, quibus eorum quæ de Filio dicuntur contemplatio clara sit atque dis- tincta? Ubi enim incarnatum non erat Deus Ver- bum ex Patre genitum, ibi considera divinam ma- jestatem, adhuc impermistam, sinceram, et incon- fusam gloriam, libertatem eximiam, æqualem eum ** Matth. xvii, 23-25. *7 Psal. cxv, 91.

ρον, τὸ ἰσοσθενὲς τῷ Πατρί. Παρήχθη γὰρ δι' αὐτοῦ πρὸς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ. Κοινοβουλία τε καὶ ἐσουργία, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότης, γέγραπται διὰ Μωσέως. Εἰσκεκόμικε γὰρ ἡμῖν λέγοντα Θεόν, δῆλον δὲ ὅτι, πρὸς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἑαυτῷ συνυφε στῶτα Λόγον · . Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Τὸ γάρτοι, ο ποιή- σαμεν, ο οὐχ ἐνὶ, πρέποι δ᾽ ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο τισίν. Ἐπειδὴ δὲ, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς ἡμᾶς, ἐξ ἐμφύτου καὶ θεοπρεποῦς ἡμερότητος οἱονεὶ κεκινημένος « ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπο ἄρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ο ποῖος ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, τους, οι γε φρονεῖν ὀρθὰ περὶ αὐτοῦ διεσκέμμεθα, τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις ἐπι- Β τιμὴν καὶ κατασμικρύνειν ἐπείγεσθαι τὸν δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν καθέντα πρὸς κένωσιν τὴν ἰδίαν ὑπερ- οχήν; Τότε γὰρ δὴ καὶ πρωτότοκος ὁ Μονογενής, λε- λόγισται δὲ καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ εἷς τε καὶ μό- νος, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρός. Καθίκετο γὰρ εἰς ταπείνω· σιν, καὶ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, οὐχ ἵνα τι πάθοι τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων, τὸ εἶναι Θεὸς ἀποβαλών, καὶ Υἱός ἀληθῶς, ἀλλ' ἵνα τὸ φύσε: δοῦλον καὶ γενητόν, τουτέ- στιν ἡμᾶς, εἰς τὴν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ Κυρίῳ ἐνοῦσαν ἀνακομίσεις δόξαν, υἱοὺς ἀποφήνας Θεοῦ. "Οταν οὖν ἡμῖν συντάττηται διὰ τοῦ καλεῖσθαι πρωτότοκος, οὐχ. ἡμεῖς αὐτὸν εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκβιασόμεθα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀνακομιεῖ δὲ μᾶλλον αὐτὸς ἡμᾶς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἐκβεβιάσθαι (1) λέγειν, ήγουν ἡττῆσθαι τῇ κτίσει, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς; Οὐκοῦν γενόμενος καθ' ἡμᾶς, οὐ καθ' ἡμᾶς ἔσται ποθὲν, τὸ Ιλιον ἀποβεβληκώς, ἀλλ' ἡμεῖς δι' αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτοὺς, τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι τὸ τῆς ἰδίας φύσεως υπερ θρώσκοντες μέτρον, καὶ πρὸς τὸ ἄνω καὶ ὑπερκεί μενον ἀναθέοντες. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Η γὰρ οὐχὶ Πνεύματος γεννητοί, καὶ τέκνα Θεοῦ διακεκλήμεθα ; Β. Ναί. Α. Τοιγάρτοι καὶ προστεταγμεθα, πατέρα μὲν ἐπὶ γῆς ἀποκαλεῖν μηδένα, Θεῷ γε μὴν ὡς Πατρὶ τὰ καθ' ἑαυτοὺς προσνέμειν, διὰ τὸν ἐν ἡμῖν γεγονότα πρωτότοκον, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοί. Πρέπει γὰρ ἂν ούτωσὶ τῇ μετά σαρκός οικονομίᾳ ὁ σκοπός. Ποῦ γὰρ ἔτι σοφὸν τὸ Χριστοῦ μυστήριον, εἰ πρό γε τῶν ἄλλων τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἠδίκησε φύσιν, οὐδὲν ὀνήσας τὰ καθ' ἡμᾶς; Κατέθερε γὰρ εἰς τὸ εἶναι πρωτότοκος, ἵνα πολλοῖς συντάττηται, καίτοι τὸ ἕτερος εἶναι καὶ ἀμείνων κατὰ φύσιν, παρὰ τὰ, οἷς ἂν συντάττοιτο κατά γε τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐδαμόθεν ἔχων. Β. Αλλ' ὡς ἐν δόξῃ φησὶν οὐ μετρίως διενεγκών, το DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A Patre potentiam. Per ipsum enim producta sunt C Fa- quæ aliquando non erant. Quinetiam voluntatis communio, et in operando æqualitas, et omnimoda similitudo divinis scriptis est a Moyse consignata. Induxit enim nobis Deum dicentem, nimirum að Verbum quod in ipso et cum ipso coexsistit: ciamus hominem secundum imaginem nostram et ad similitudinem *8. , illud enim, c faciamus, non uni, sed pluribus quam uni et duobus convenit. Quoniam autem misericordia et charitate erga nos ex sua et Deo convenienti motus bonitate, cum in forma Dei ac Patris esset, non rapinam arbitra- tus est csse se æqualem Deo, sed semetipsum ex- inanivit formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum : › quæ nosratio adiget quibus recta doctrina cura est, ut inanitio- nis conditionem arguere, ac deprimere sta- tuamus eum qui propter nos et pro nobis majesta- tem suam ad inanitionem demisit? Tunc enim et primogenitus esse coepit ille Unigenitus, adeoque reputatus est in multis fratribus ille unus ac solus, tanquam Filius ex Patre. Demisit enim se ad ina- nitionem, et similis nobis apparuit, non ut in divi- nitate damnum aliquod senserit, desinens esse Deus ac Filius revera, sed ut id quod natura ser- vum est et creatum, nos videlicet filios Dei red- dens ad eam glorian transferret quæ sibi ac soli Domino inest. Cum igitur inter nos censeatur ex eo quod primogenitus dicitur, non nos ipsum ad aliquid quod sit præter naturam adigemus, multum abest, sed ipse nos potius ad dignitatem superna- turalem evehet. Etenim divinam et ineffabilem na- turam dicere vi adactam esse, aut creaturæ sub- ditam, an non stupidi prorsus est ac vecordiś? Itaque factus nobis similis, nobis similis non erit utique, amisso quod suum est, sed nos propter ipsumm supra nos ipsos, gratia ejus qui nos honorat, ultra propriæ naturæ conditionem evecti, et ad superio- tem et excelsum statum translati. B. Quomodo dixisti? A. Annon nati Spiritus et filii Dei vocati sumus? B. Etiam. A. Idcirco jussi sumus etiam patrem quidem in terra invocare neminem, sed Deo tanquam Patri D nos tradere, propter eum qui inter nos natus est Gen. 1, 26. " Philipp. 1, 6-8. primogenitum, nec aliam ob causam quam ut etiam nos per ipsum Glii simus. Hoc enim pacto suus in- carnationi quadrabit scopus. Ubi enim demum erit sapiens illud Christi mysterium, si præ cæteris ipse naturæ suæ damnum attulit nobis nihil adjutis? In primogenituram etenim irrupit, ut unus de multis censeretur, quamvis, ut illi existimant, nulla ex parte diversus aut præstantior esse posset iis in quorum ordine censetur. B. At universæ creaturæ vocatur primogenitus, (4) Desunt hic nonnulla.

ρον, τὸ ἰσοσθενὲς τῷ Πατρί. Παρήχθη γὰρ δι' αὐτοῦ πρὸς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ. Κοινοβουλία τε καὶ ἐσουργία, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότης, γέγραπται διὰ Μωσέως. Εἰσκεκόμικε γὰρ ἡμῖν λέγοντα Θεόν, δῆλον δὲ ὅτι, πρὸς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἑαυτῷ συνυφε στῶτα Λόγον · . Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Τὸ γάρτοι, ο ποιή- σαμεν, ο οὐχ ἐνὶ, πρέποι δ᾽ ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο τισίν. Ἐπειδὴ δὲ, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς ἡμᾶς, ἐξ ἐμφύτου καὶ θεοπρεποῦς ἡμερότητος οἱονεὶ κεκινημένος « ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπο ἄρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ο ποῖος ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, τους, οι γε φρονεῖν ὀρθὰ περὶ αὐτοῦ διεσκέμμεθα, τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις ἐπι- Β τιμὴν καὶ κατασμικρύνειν ἐπείγεσθαι τὸν δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν καθέντα πρὸς κένωσιν τὴν ἰδίαν ὑπερ- οχήν; Τότε γὰρ δὴ καὶ πρωτότοκος ὁ Μονογενής, λε- λόγισται δὲ καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ εἷς τε καὶ μό- νος, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρός. Καθίκετο γὰρ εἰς ταπείνω· σιν, καὶ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, οὐχ ἵνα τι πάθοι τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων, τὸ εἶναι Θεὸς ἀποβαλών, καὶ Υἱός ἀληθῶς, ἀλλ' ἵνα τὸ φύσε: δοῦλον καὶ γενητόν, τουτέ- στιν ἡμᾶς, εἰς τὴν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ Κυρίῳ ἐνοῦσαν ἀνακομίσεις δόξαν, υἱοὺς ἀποφήνας Θεοῦ. "Οταν οὖν ἡμῖν συντάττηται διὰ τοῦ καλεῖσθαι πρωτότοκος, οὐχ. ἡμεῖς αὐτὸν εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκβιασόμεθα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀνακομιεῖ δὲ μᾶλλον αὐτὸς ἡμᾶς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἐκβεβιάσθαι (1) λέγειν, ήγουν ἡττῆσθαι τῇ κτίσει, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς; Οὐκοῦν γενόμενος καθ' ἡμᾶς, οὐ καθ' ἡμᾶς ἔσται ποθὲν, τὸ Ιλιον ἀποβεβληκώς, ἀλλ' ἡμεῖς δι' αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτοὺς, τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι τὸ τῆς ἰδίας φύσεως υπερ θρώσκοντες μέτρον, καὶ πρὸς τὸ ἄνω καὶ ὑπερκεί μενον ἀναθέοντες. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Η γὰρ οὐχὶ Πνεύματος γεννητοί, καὶ τέκνα Θεοῦ διακεκλήμεθα ; Β. Ναί. Α. Τοιγάρτοι καὶ προστεταγμεθα, πατέρα μὲν ἐπὶ γῆς ἀποκαλεῖν μηδένα, Θεῷ γε μὴν ὡς Πατρὶ τὰ καθ' ἑαυτοὺς προσνέμειν, διὰ τὸν ἐν ἡμῖν γεγονότα πρωτότοκον, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοί. Πρέπει γὰρ ἂν ούτωσὶ τῇ μετά σαρκός οικονομίᾳ ὁ σκοπός. Ποῦ γὰρ ἔτι σοφὸν τὸ Χριστοῦ μυστήριον, εἰ πρό γε τῶν ἄλλων τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἠδίκησε φύσιν, οὐδὲν ὀνήσας τὰ καθ' ἡμᾶς; Κατέθερε γὰρ εἰς τὸ εἶναι πρωτότοκος, ἵνα πολλοῖς συντάττηται, καίτοι τὸ ἕτερος εἶναι καὶ ἀμείνων κατὰ φύσιν, παρὰ τὰ, οἷς ἂν συντάττοιτο κατά γε τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐδαμόθεν ἔχων. Β. Αλλ' ὡς ἐν δόξῃ φησὶν οὐ μετρίως διενεγκών, το DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A Patre potentiam. Per ipsum enim producta sunt C Fa- quæ aliquando non erant. Quinetiam voluntatis communio, et in operando æqualitas, et omnimoda similitudo divinis scriptis est a Moyse consignata. Induxit enim nobis Deum dicentem, nimirum að Verbum quod in ipso et cum ipso coexsistit: ciamus hominem secundum imaginem nostram et ad similitudinem *8. , illud enim, c faciamus, non uni, sed pluribus quam uni et duobus convenit. Quoniam autem misericordia et charitate erga nos ex sua et Deo convenienti motus bonitate, cum in forma Dei ac Patris esset, non rapinam arbitra- tus est csse se æqualem Deo, sed semetipsum ex- inanivit formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum : › quæ nosratio adiget quibus recta doctrina cura est, ut inanitio- nis conditionem arguere, ac deprimere sta- tuamus eum qui propter nos et pro nobis majesta- tem suam ad inanitionem demisit? Tunc enim et primogenitus esse coepit ille Unigenitus, adeoque reputatus est in multis fratribus ille unus ac solus, tanquam Filius ex Patre. Demisit enim se ad ina- nitionem, et similis nobis apparuit, non ut in divi- nitate damnum aliquod senserit, desinens esse Deus ac Filius revera, sed ut id quod natura ser- vum est et creatum, nos videlicet filios Dei red- dens ad eam glorian transferret quæ sibi ac soli Domino inest. Cum igitur inter nos censeatur ex eo quod primogenitus dicitur, non nos ipsum ad aliquid quod sit præter naturam adigemus, multum abest, sed ipse nos potius ad dignitatem superna- turalem evehet. Etenim divinam et ineffabilem na- turam dicere vi adactam esse, aut creaturæ sub- ditam, an non stupidi prorsus est ac vecordiś? Itaque factus nobis similis, nobis similis non erit utique, amisso quod suum est, sed nos propter ipsumm supra nos ipsos, gratia ejus qui nos honorat, ultra propriæ naturæ conditionem evecti, et ad superio- tem et excelsum statum translati. B. Quomodo dixisti? A. Annon nati Spiritus et filii Dei vocati sumus? B. Etiam. A. Idcirco jussi sumus etiam patrem quidem in terra invocare neminem, sed Deo tanquam Patri D nos tradere, propter eum qui inter nos natus est Gen. 1, 26. " Philipp. 1, 6-8. primogenitum, nec aliam ob causam quam ut etiam nos per ipsum Glii simus. Hoc enim pacto suus in- carnationi quadrabit scopus. Ubi enim demum erit sapiens illud Christi mysterium, si præ cæteris ipse naturæ suæ damnum attulit nobis nihil adjutis? In primogenituram etenim irrupit, ut unus de multis censeretur, quamvis, ut illi existimant, nulla ex parte diversus aut præstantior esse posset iis in quorum ordine censetur. B. At universæ creaturæ vocatur primogenitus, (4) Desunt hic nonnulla.

ρον, τὸ ἰσοσθενὲς τῷ Πατρί. Παρήχθη γὰρ δι' αὐτοῦ πρὸς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ. Κοινοβουλία τε καὶ ἐσουργία, καὶ ἡ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότης, γέγραπται διὰ Μωσέως. Εἰσκεκόμικε γὰρ ἡμῖν λέγοντα Θεόν, δῆλον δὲ ὅτι, πρὸς τὸν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ ἑαυτῷ συνυφε στῶτα Λόγον · . Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν. » Τὸ γάρτοι, ο ποιή- σαμεν, ο οὐχ ἐνὶ, πρέποι δ᾽ ἂν μᾶλλον τοῖς ὑπὲρ ἕνα καὶ δύο τισίν. Ἐπειδὴ δὲ, φειδοῖ καὶ ἀγάπῃ τῇ εἰς ἡμᾶς, ἐξ ἐμφύτου καὶ θεοπρεποῦς ἡμερότητος οἱονεὶ κεκινημένος « ἐν μορφῇ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπο ἄρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, ο ποῖος ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, τους, οι γε φρονεῖν ὀρθὰ περὶ αὐτοῦ διεσκέμμεθα, τοῖς τῆς κενώσεως μέτροις ἐπι- Β τιμὴν καὶ κατασμικρύνειν ἐπείγεσθαι τὸν δι' ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν καθέντα πρὸς κένωσιν τὴν ἰδίαν ὑπερ- οχήν; Τότε γὰρ δὴ καὶ πρωτότοκος ὁ Μονογενής, λε- λόγισται δὲ καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ εἷς τε καὶ μό- νος, ὡς Υἱὸς ἐκ Πατρός. Καθίκετο γὰρ εἰς ταπείνω· σιν, καὶ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, οὐχ ἵνα τι πάθοι τῶν ἀδικεῖν εἰωθότων, τὸ εἶναι Θεὸς ἀποβαλών, καὶ Υἱός ἀληθῶς, ἀλλ' ἵνα τὸ φύσε: δοῦλον καὶ γενητόν, τουτέ- στιν ἡμᾶς, εἰς τὴν αὐτῷ τε καὶ μόνῳ Κυρίῳ ἐνοῦσαν ἀνακομίσεις δόξαν, υἱοὺς ἀποφήνας Θεοῦ. "Οταν οὖν ἡμῖν συντάττηται διὰ τοῦ καλεῖσθαι πρωτότοκος, οὐχ. ἡμεῖς αὐτὸν εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκβιασόμεθα, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀνακομιεῖ δὲ μᾶλλον αὐτὸς ἡμᾶς, εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἐκβεβιάσθαι (1) λέγειν, ήγουν ἡττῆσθαι τῇ κτίσει, πῶς οὐκ ἀπόπληκτον παντελῶς; Οὐκοῦν γενόμενος καθ' ἡμᾶς, οὐ καθ' ἡμᾶς ἔσται ποθὲν, τὸ Ιλιον ἀποβεβληκώς, ἀλλ' ἡμεῖς δι' αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτοὺς, τῇ τοῦ τιμῶντος χάριτι τὸ τῆς ἰδίας φύσεως υπερ θρώσκοντες μέτρον, καὶ πρὸς τὸ ἄνω καὶ ὑπερκεί μενον ἀναθέοντες. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Η γὰρ οὐχὶ Πνεύματος γεννητοί, καὶ τέκνα Θεοῦ διακεκλήμεθα ; Β. Ναί. Α. Τοιγάρτοι καὶ προστεταγμεθα, πατέρα μὲν ἐπὶ γῆς ἀποκαλεῖν μηδένα, Θεῷ γε μὴν ὡς Πατρὶ τὰ καθ' ἑαυτοὺς προσνέμειν, διὰ τὸν ἐν ἡμῖν γεγονότα πρωτότοκον, καὶ οὐχ ἑτέρου του χάριν, ἢ ἵνα καὶ ἡμεῖς δι' αὐτὸν, υἱοί. Πρέπει γὰρ ἂν ούτωσὶ τῇ μετά σαρκός οικονομίᾳ ὁ σκοπός. Ποῦ γὰρ ἔτι σοφὸν τὸ Χριστοῦ μυστήριον, εἰ πρό γε τῶν ἄλλων τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἠδίκησε φύσιν, οὐδὲν ὀνήσας τὰ καθ' ἡμᾶς; Κατέθερε γὰρ εἰς τὸ εἶναι πρωτότοκος, ἵνα πολλοῖς συντάττηται, καίτοι τὸ ἕτερος εἶναι καὶ ἀμείνων κατὰ φύσιν, παρὰ τὰ, οἷς ἂν συντάττοιτο κατά γε τὸ ἐκείνοις δοκοῦν, οὐδαμόθεν ἔχων. Β. Αλλ' ὡς ἐν δόξῃ φησὶν οὐ μετρίως διενεγκών, το DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A Patre potentiam. Per ipsum enim producta sunt C Fa- quæ aliquando non erant. Quinetiam voluntatis communio, et in operando æqualitas, et omnimoda similitudo divinis scriptis est a Moyse consignata. Induxit enim nobis Deum dicentem, nimirum að Verbum quod in ipso et cum ipso coexsistit: ciamus hominem secundum imaginem nostram et ad similitudinem *8. , illud enim, c faciamus, non uni, sed pluribus quam uni et duobus convenit. Quoniam autem misericordia et charitate erga nos ex sua et Deo convenienti motus bonitate, cum in forma Dei ac Patris esset, non rapinam arbitra- tus est csse se æqualem Deo, sed semetipsum ex- inanivit formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum : › quæ nosratio adiget quibus recta doctrina cura est, ut inanitio- nis conditionem arguere, ac deprimere sta- tuamus eum qui propter nos et pro nobis majesta- tem suam ad inanitionem demisit? Tunc enim et primogenitus esse coepit ille Unigenitus, adeoque reputatus est in multis fratribus ille unus ac solus, tanquam Filius ex Patre. Demisit enim se ad ina- nitionem, et similis nobis apparuit, non ut in divi- nitate damnum aliquod senserit, desinens esse Deus ac Filius revera, sed ut id quod natura ser- vum est et creatum, nos videlicet filios Dei red- dens ad eam glorian transferret quæ sibi ac soli Domino inest. Cum igitur inter nos censeatur ex eo quod primogenitus dicitur, non nos ipsum ad aliquid quod sit præter naturam adigemus, multum abest, sed ipse nos potius ad dignitatem superna- turalem evehet. Etenim divinam et ineffabilem na- turam dicere vi adactam esse, aut creaturæ sub- ditam, an non stupidi prorsus est ac vecordiś? Itaque factus nobis similis, nobis similis non erit utique, amisso quod suum est, sed nos propter ipsumm supra nos ipsos, gratia ejus qui nos honorat, ultra propriæ naturæ conditionem evecti, et ad superio- tem et excelsum statum translati. B. Quomodo dixisti? A. Annon nati Spiritus et filii Dei vocati sumus? B. Etiam. A. Idcirco jussi sumus etiam patrem quidem in terra invocare neminem, sed Deo tanquam Patri D nos tradere, propter eum qui inter nos natus est Gen. 1, 26. " Philipp. 1, 6-8. primogenitum, nec aliam ob causam quam ut etiam nos per ipsum Glii simus. Hoc enim pacto suus in- carnationi quadrabit scopus. Ubi enim demum erit sapiens illud Christi mysterium, si præ cæteris ipse naturæ suæ damnum attulit nobis nihil adjutis? In primogenituram etenim irrupit, ut unus de multis censeretur, quamvis, ut illi existimant, nulla ex parte diversus aut præstantior esse posset iis in quorum ordine censetur. B. At universæ creaturæ vocatur primogenitus, (4) Desunt hic nonnulla.

καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς τὰ συντεταγμένα νικών. τῆς ὅλης κτίσεως καλεῖται πρωτότοκος. Β. Αt Α. Καὶ ποῦ τὸν ἀσύγκριτος ἐν δόξῃ, ἢ ποῖον ἂν εἴη τῆς ὑπεροχῆς τὸ μέγεθος, ἔστ᾽ ἂν ἐν ἴσοις ἡμῖν τοῖς λόγοις κατά τε αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τὸ δεῖν ἐκτίσθαι κατηγοροῖτο ; Πολυπραγμονεῖ δὲ ἡμῖν ὁ λό- γος εἰς τὸ παρὸν, οὐχὶ τί τὸ ὑπερκύπτον ἢ μειονε χτούμενον κατά γε τὸ ἐν τιμῇ καὶ δέξῃ, ἀλλὰ τί μὲν ἂν εἴη τὸ φύσει κτιστὸν, καὶ παραισθὲν εἰς γένεσιν, τί δὲ τὸ ὑπὲρ τοῦτο καὶ ἐπέκεινα, καὶ εἰ φύσιν ἀπ- ετέμετο τῶν ἄλλων ἐξῃρημένην ὁ Μονογενής, ἧς ἂν ἴοι κατόπιν πᾶν τὸ ἐκτίσθαι πεπιστευμένον. Αρα γάρ, εἴ τις αναμαθεῖν ἀξιῶν, τί μὲν ἥλιος κατὰ φύσ σιν, ὦ τᾶν, τί δὲ καὶ ἵππος, λέγοι, Πότερα γενητά καὶ ἐξ οὐκ ὄντων τὴν φύσιν, ήγουν ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο; τί ἂν ἔφης αὐτός ; Β. Εφην ἂν, ὅτι γενητά. Α. Εἰ δὲ δὴ προσπεριεργάζοιτο καὶ προσερωτών, λέγων· Τί δὴ οὖν ἄρα τὸ ἐν ἀμφοῖν θατέρου προτετά- ξεται, κατά γε τὴν δόξαν ; ἆρ᾽ οὐκ ἂν ἡμῖν καὶ προσ όφλοι γέλωτα, πεῦσιν οὕτω προθεὶς τὴν ἐναργεστά την, καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἑτοίμην εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Λῆρος δὲ, οἶμαι, τὸ χρῆμά ἐστιν. Ἵππος γὰρ δὴ πρὸς ἡλίου δόξαν, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἁμιλλήσηται; Μέτρου γὰρ ἄμεινον τὸ μεσολαβοῦν, ἀλλ' εἰ ταλαν τεύοιτο τυχὸν τῆς ἀμφοῖν οὐσίας ὁ λόγος, καὶ τί δη τούτων ἑκάτερον εἴη ἂν κατασκεπτοιτό τις, οὐχ έτε ροίως ἕξει πρὸς ἄλληλα, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, καίτοι τοσοῦτον ἐν δόξῃ διενεγκόντος ἡλίου. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκβασανίζοιτο λόγος, ὁ ἐφ' Υἱῷ, καὶ τί κατὰ φύσιν ἐστὶ προκέοιτο βλέπειν, ψυχρὸν ἀλη θῶς καὶ κατάπλαστον αὔχημα, τὸ προὔχειν ἐν δόξῃ. καὶ προτετάχθαι τῶν ἄλλων οἴεσθαι δεῖν αὐτὴν, εἰ κτίσει συντάττοιτο, καὶ νοοῖτο μεθ᾿ ἡμῶν ὡς πο ποιημένος. Υπεροχαῖς γὰρ αὐτὸν ταῖς ἔξωθεν κατα- χρυσοῦσί τινες, πλήττοντες μὲν ὥσπερ εἰς τὰ και ριώτατα, δοξαρίων δὲ καὶ εὐφημιῶν λαμπρότησε και τα καλλύνειν ὑποκρινόμενοι τῆς εἰς αὐτὸν δυσφημίας τὸ ἀτερπές. Τὸ γὰρ ὅλως τῇ κτίσει συντεταγμένων οὐσιωδῶς, καὶ τελοῦν ἐν γενητοῖς, οὔτ᾽ ἂν κατά φύσ σιν εἴη Θεός, οὔτε μὴν Υἱὸς καὶ Κύριος ἀληθῶς, ἀλλ᾽ ὡς ἐν οἰκέταις ἐξαίρετον, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ ζυγών, Ο ψιλῇ τε καὶ μόνῃ τῇ δόξῃ διενεγκόν. Β. Εξ λέγεις. Α. Επεισι δὲ δή μοι κἀκεῖνο καταθαυμάσαι. Β. Τὸ τί δή; Α. Παρέντες γὰρ ώσπερ, τὸ διειδέναι καὶ φρονεῖν, ὅτι καὶ Μονογενής ἐστιν ἀεὶ, λέγουσι φληνάφως τὸ πρωτότοκος ὄνομα, τοῖς ἁπλουστέροις ἐπιτειχίζοντες. Καίτοι πῶς οὐκ ἀψευδής εἴη ἄν, εἴ γέ τις ἔλειτο πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· Εἰ τὸ πρωτότοκος όνομα συγκατ ταγράφει τῇ κτίσει τὸν Υἱόν, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελ φοῖς, καὶ διὰ τοῦτο πρωτότοκον, ἀσύντακτον ἄρα καὶ ἀσυμφυά παντελῶς τό, μονογενής, ἀποφανεί. Ως γάρ οὐκ ὄντος ἑτέρου παρ' αὐτὸν κατὰ φύσιν εἴη ἂν μου νογενής. Εἰ δὲ δὴ μέλλοι πρωτότοκος μὲν οὐκ εἶναι διὰ τὸ μονογενής, ἀλλ' οὐδ᾽ αὖ μονογενής διὰ τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. inquiunt, puta quod gloria non parum præstat, et & incomparabili excellentia superat ea quæ ejusdem sunt ordinis. A. Et ubinam illud, incomparabilis in gloria, aut qualis erit excellentiæ magnitudo, quandiu pari ra- tiqne cum de ipso, tum de aliis omnibus illud crea- tym esse dicetur? Sed jam non quærimus quid in gloria et honore præstantius sit, aut minus, sed quidnam sit natura creatum aut productum, et quid isto superius aut ulterius : atque utrum na- turam ab aliis diversam sortitus sit Unigenitus, quæ logo post se intervallo relinquat id omne quod creatum esse creditur. An enim si quis discere velit quid sit sol secundum naturam, quid item equus, quærat utrum facta illa sint, et ex rebus quæ non erant natura, aut aliquid aliud præter B istud, quidnam ipse diceres? B. Dicerem esse facta. A. Quod si præterea inquirat, et urgeat, utrum horum alteri præferendum sit quoad gloriam, num. quid risum ille nobis movebit rem adeo dictu faci- lem ac tam manifestam in disquisitionem vocans? B. Ita prorsus. A. Nuga vero sunt, opinor. Equus enim quomodo ant onde cum sole contendet de gloria? Immenso enim distat intervallo : sed si forte substantiæ in Introque ratio perpendatur, et quid utrumque ho- rum sit consideret aliquis, non discrepabunt invi- eem in quantum facta sunt, licet gloria tantopere sol antecellat. Cum igitur ratio Filii quæratur, ef quid secundum naturam sit nobis propositum sit contemplari, frigida sane et inanis gloriatio est cæ- teris præponi ac præcellere, si in creaturarum nu- merum ascribatur et inter nos censeatur, utpote conditus. Prærogativis enim externis nonnulli deau - rant ipsum, dum interim eum letali quodammodo vulnere percutiunt, et gloriolarum ac laudum qua- rumdam splendore blasphemiæ quam in ipsum evo- junt ornare simulant fœditatem. Quod enim in universum inter creaturas substantialiter et inter res factas censetur, non utique Deus erit secundum naturam, neque certe Filius ac Dominus, sed quo- dammodo inter famulos eximius, et inter subditos sola et nuda gloria conspicuus. B. Recte dicis. A. Illud porro mihi quoque mirari subit. Quidnam istud ? A. Quippe cum agnoscere et credere nolint Uni- genitum semper esse, nugantur, vocabulum istud, primogenitus, simplicioribus opponentes. quo- modo non vere quis ad hoc dicet; si vox illa, pri- mogenitus, in creaturarum ordinem Filium ascribit tanquam in multis fratribus, atque idcirco primoge- nitum : igitur nec ordinis, nec naturæ ejusdem pror- sux esse ostendet vox illa, unigenitus. Erit enim unigenitus quasi non sit alius præter ipsum secun- dum naturam. Sin autem debeat primogenitus qui- dem non esse propter illnd, unigenitus, sed ne uni- C -

καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς τὰ συντεταγμένα νικών. τῆς ὅλης κτίσεως καλεῖται πρωτότοκος. Β. Αt Α. Καὶ ποῦ τὸν ἀσύγκριτος ἐν δόξῃ, ἢ ποῖον ἂν εἴη τῆς ὑπεροχῆς τὸ μέγεθος, ἔστ᾽ ἂν ἐν ἴσοις ἡμῖν τοῖς λόγοις κατά τε αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τὸ δεῖν ἐκτίσθαι κατηγοροῖτο ; Πολυπραγμονεῖ δὲ ἡμῖν ὁ λό- γος εἰς τὸ παρὸν, οὐχὶ τί τὸ ὑπερκύπτον ἢ μειονε χτούμενον κατά γε τὸ ἐν τιμῇ καὶ δέξῃ, ἀλλὰ τί μὲν ἂν εἴη τὸ φύσει κτιστὸν, καὶ παραισθὲν εἰς γένεσιν, τί δὲ τὸ ὑπὲρ τοῦτο καὶ ἐπέκεινα, καὶ εἰ φύσιν ἀπ- ετέμετο τῶν ἄλλων ἐξῃρημένην ὁ Μονογενής, ἧς ἂν ἴοι κατόπιν πᾶν τὸ ἐκτίσθαι πεπιστευμένον. Αρα γάρ, εἴ τις αναμαθεῖν ἀξιῶν, τί μὲν ἥλιος κατὰ φύσ σιν, ὦ τᾶν, τί δὲ καὶ ἵππος, λέγοι, Πότερα γενητά καὶ ἐξ οὐκ ὄντων τὴν φύσιν, ήγουν ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο; τί ἂν ἔφης αὐτός ; Β. Εφην ἂν, ὅτι γενητά. Α. Εἰ δὲ δὴ προσπεριεργάζοιτο καὶ προσερωτών, λέγων· Τί δὴ οὖν ἄρα τὸ ἐν ἀμφοῖν θατέρου προτετά- ξεται, κατά γε τὴν δόξαν ; ἆρ᾽ οὐκ ἂν ἡμῖν καὶ προσ όφλοι γέλωτα, πεῦσιν οὕτω προθεὶς τὴν ἐναργεστά την, καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἑτοίμην εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Λῆρος δὲ, οἶμαι, τὸ χρῆμά ἐστιν. Ἵππος γὰρ δὴ πρὸς ἡλίου δόξαν, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἁμιλλήσηται; Μέτρου γὰρ ἄμεινον τὸ μεσολαβοῦν, ἀλλ' εἰ ταλαν τεύοιτο τυχὸν τῆς ἀμφοῖν οὐσίας ὁ λόγος, καὶ τί δη τούτων ἑκάτερον εἴη ἂν κατασκεπτοιτό τις, οὐχ έτε ροίως ἕξει πρὸς ἄλληλα, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, καίτοι τοσοῦτον ἐν δόξῃ διενεγκόντος ἡλίου. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκβασανίζοιτο λόγος, ὁ ἐφ' Υἱῷ, καὶ τί κατὰ φύσιν ἐστὶ προκέοιτο βλέπειν, ψυχρὸν ἀλη θῶς καὶ κατάπλαστον αὔχημα, τὸ προὔχειν ἐν δόξῃ. καὶ προτετάχθαι τῶν ἄλλων οἴεσθαι δεῖν αὐτὴν, εἰ κτίσει συντάττοιτο, καὶ νοοῖτο μεθ᾿ ἡμῶν ὡς πο ποιημένος. Υπεροχαῖς γὰρ αὐτὸν ταῖς ἔξωθεν κατα- χρυσοῦσί τινες, πλήττοντες μὲν ὥσπερ εἰς τὰ και ριώτατα, δοξαρίων δὲ καὶ εὐφημιῶν λαμπρότησε και τα καλλύνειν ὑποκρινόμενοι τῆς εἰς αὐτὸν δυσφημίας τὸ ἀτερπές. Τὸ γὰρ ὅλως τῇ κτίσει συντεταγμένων οὐσιωδῶς, καὶ τελοῦν ἐν γενητοῖς, οὔτ᾽ ἂν κατά φύσ σιν εἴη Θεός, οὔτε μὴν Υἱὸς καὶ Κύριος ἀληθῶς, ἀλλ᾽ ὡς ἐν οἰκέταις ἐξαίρετον, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ ζυγών, Ο ψιλῇ τε καὶ μόνῃ τῇ δόξῃ διενεγκόν. Β. Εξ λέγεις. Α. Επεισι δὲ δή μοι κἀκεῖνο καταθαυμάσαι. Β. Τὸ τί δή; Α. Παρέντες γὰρ ώσπερ, τὸ διειδέναι καὶ φρονεῖν, ὅτι καὶ Μονογενής ἐστιν ἀεὶ, λέγουσι φληνάφως τὸ πρωτότοκος ὄνομα, τοῖς ἁπλουστέροις ἐπιτειχίζοντες. Καίτοι πῶς οὐκ ἀψευδής εἴη ἄν, εἴ γέ τις ἔλειτο πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· Εἰ τὸ πρωτότοκος όνομα συγκατ ταγράφει τῇ κτίσει τὸν Υἱόν, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελ φοῖς, καὶ διὰ τοῦτο πρωτότοκον, ἀσύντακτον ἄρα καὶ ἀσυμφυά παντελῶς τό, μονογενής, ἀποφανεί. Ως γάρ οὐκ ὄντος ἑτέρου παρ' αὐτὸν κατὰ φύσιν εἴη ἂν μου νογενής. Εἰ δὲ δὴ μέλλοι πρωτότοκος μὲν οὐκ εἶναι διὰ τὸ μονογενής, ἀλλ' οὐδ᾽ αὖ μονογενής διὰ τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. inquiunt, puta quod gloria non parum præstat, et & incomparabili excellentia superat ea quæ ejusdem sunt ordinis. A. Et ubinam illud, incomparabilis in gloria, aut qualis erit excellentiæ magnitudo, quandiu pari ra- tiqne cum de ipso, tum de aliis omnibus illud crea- tym esse dicetur? Sed jam non quærimus quid in gloria et honore præstantius sit, aut minus, sed quidnam sit natura creatum aut productum, et quid isto superius aut ulterius : atque utrum na- turam ab aliis diversam sortitus sit Unigenitus, quæ logo post se intervallo relinquat id omne quod creatum esse creditur. An enim si quis discere velit quid sit sol secundum naturam, quid item equus, quærat utrum facta illa sint, et ex rebus quæ non erant natura, aut aliquid aliud præter B istud, quidnam ipse diceres? B. Dicerem esse facta. A. Quod si præterea inquirat, et urgeat, utrum horum alteri præferendum sit quoad gloriam, num. quid risum ille nobis movebit rem adeo dictu faci- lem ac tam manifestam in disquisitionem vocans? B. Ita prorsus. A. Nuga vero sunt, opinor. Equus enim quomodo ant onde cum sole contendet de gloria? Immenso enim distat intervallo : sed si forte substantiæ in Introque ratio perpendatur, et quid utrumque ho- rum sit consideret aliquis, non discrepabunt invi- eem in quantum facta sunt, licet gloria tantopere sol antecellat. Cum igitur ratio Filii quæratur, ef quid secundum naturam sit nobis propositum sit contemplari, frigida sane et inanis gloriatio est cæ- teris præponi ac præcellere, si in creaturarum nu- merum ascribatur et inter nos censeatur, utpote conditus. Prærogativis enim externis nonnulli deau - rant ipsum, dum interim eum letali quodammodo vulnere percutiunt, et gloriolarum ac laudum qua- rumdam splendore blasphemiæ quam in ipsum evo- junt ornare simulant fœditatem. Quod enim in universum inter creaturas substantialiter et inter res factas censetur, non utique Deus erit secundum naturam, neque certe Filius ac Dominus, sed quo- dammodo inter famulos eximius, et inter subditos sola et nuda gloria conspicuus. B. Recte dicis. A. Illud porro mihi quoque mirari subit. Quidnam istud ? A. Quippe cum agnoscere et credere nolint Uni- genitum semper esse, nugantur, vocabulum istud, primogenitus, simplicioribus opponentes. quo- modo non vere quis ad hoc dicet; si vox illa, pri- mogenitus, in creaturarum ordinem Filium ascribit tanquam in multis fratribus, atque idcirco primoge- nitum : igitur nec ordinis, nec naturæ ejusdem pror- sux esse ostendet vox illa, unigenitus. Erit enim unigenitus quasi non sit alius præter ipsum secun- dum naturam. Sin autem debeat primogenitus qui- dem non esse propter illnd, unigenitus, sed ne uni- C -

καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς τὰ συντεταγμένα νικών. τῆς ὅλης κτίσεως καλεῖται πρωτότοκος. Β. Αt Α. Καὶ ποῦ τὸν ἀσύγκριτος ἐν δόξῃ, ἢ ποῖον ἂν εἴη τῆς ὑπεροχῆς τὸ μέγεθος, ἔστ᾽ ἂν ἐν ἴσοις ἡμῖν τοῖς λόγοις κατά τε αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τὸ δεῖν ἐκτίσθαι κατηγοροῖτο ; Πολυπραγμονεῖ δὲ ἡμῖν ὁ λό- γος εἰς τὸ παρὸν, οὐχὶ τί τὸ ὑπερκύπτον ἢ μειονε χτούμενον κατά γε τὸ ἐν τιμῇ καὶ δέξῃ, ἀλλὰ τί μὲν ἂν εἴη τὸ φύσει κτιστὸν, καὶ παραισθὲν εἰς γένεσιν, τί δὲ τὸ ὑπὲρ τοῦτο καὶ ἐπέκεινα, καὶ εἰ φύσιν ἀπ- ετέμετο τῶν ἄλλων ἐξῃρημένην ὁ Μονογενής, ἧς ἂν ἴοι κατόπιν πᾶν τὸ ἐκτίσθαι πεπιστευμένον. Αρα γάρ, εἴ τις αναμαθεῖν ἀξιῶν, τί μὲν ἥλιος κατὰ φύσ σιν, ὦ τᾶν, τί δὲ καὶ ἵππος, λέγοι, Πότερα γενητά καὶ ἐξ οὐκ ὄντων τὴν φύσιν, ήγουν ἕτερόν τι παρὰ τοῦτο; τί ἂν ἔφης αὐτός ; Β. Εφην ἂν, ὅτι γενητά. Α. Εἰ δὲ δὴ προσπεριεργάζοιτο καὶ προσερωτών, λέγων· Τί δὴ οὖν ἄρα τὸ ἐν ἀμφοῖν θατέρου προτετά- ξεται, κατά γε τὴν δόξαν ; ἆρ᾽ οὐκ ἂν ἡμῖν καὶ προσ όφλοι γέλωτα, πεῦσιν οὕτω προθεὶς τὴν ἐναργεστά την, καὶ τοῖς ἐθέλουσιν ἑτοίμην εἰπεῖν ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Λῆρος δὲ, οἶμαι, τὸ χρῆμά ἐστιν. Ἵππος γὰρ δὴ πρὸς ἡλίου δόξαν, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἁμιλλήσηται; Μέτρου γὰρ ἄμεινον τὸ μεσολαβοῦν, ἀλλ' εἰ ταλαν τεύοιτο τυχὸν τῆς ἀμφοῖν οὐσίας ὁ λόγος, καὶ τί δη τούτων ἑκάτερον εἴη ἂν κατασκεπτοιτό τις, οὐχ έτε ροίως ἕξει πρὸς ἄλληλα, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, καίτοι τοσοῦτον ἐν δόξῃ διενεγκόντος ἡλίου. Οταν οὖν ἡμῖν ἐκβασανίζοιτο λόγος, ὁ ἐφ' Υἱῷ, καὶ τί κατὰ φύσιν ἐστὶ προκέοιτο βλέπειν, ψυχρὸν ἀλη θῶς καὶ κατάπλαστον αὔχημα, τὸ προὔχειν ἐν δόξῃ. καὶ προτετάχθαι τῶν ἄλλων οἴεσθαι δεῖν αὐτὴν, εἰ κτίσει συντάττοιτο, καὶ νοοῖτο μεθ᾿ ἡμῶν ὡς πο ποιημένος. Υπεροχαῖς γὰρ αὐτὸν ταῖς ἔξωθεν κατα- χρυσοῦσί τινες, πλήττοντες μὲν ὥσπερ εἰς τὰ και ριώτατα, δοξαρίων δὲ καὶ εὐφημιῶν λαμπρότησε και τα καλλύνειν ὑποκρινόμενοι τῆς εἰς αὐτὸν δυσφημίας τὸ ἀτερπές. Τὸ γὰρ ὅλως τῇ κτίσει συντεταγμένων οὐσιωδῶς, καὶ τελοῦν ἐν γενητοῖς, οὔτ᾽ ἂν κατά φύσ σιν εἴη Θεός, οὔτε μὴν Υἱὸς καὶ Κύριος ἀληθῶς, ἀλλ᾽ ὡς ἐν οἰκέταις ἐξαίρετον, καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ ζυγών, Ο ψιλῇ τε καὶ μόνῃ τῇ δόξῃ διενεγκόν. Β. Εξ λέγεις. Α. Επεισι δὲ δή μοι κἀκεῖνο καταθαυμάσαι. Β. Τὸ τί δή; Α. Παρέντες γὰρ ώσπερ, τὸ διειδέναι καὶ φρονεῖν, ὅτι καὶ Μονογενής ἐστιν ἀεὶ, λέγουσι φληνάφως τὸ πρωτότοκος ὄνομα, τοῖς ἁπλουστέροις ἐπιτειχίζοντες. Καίτοι πῶς οὐκ ἀψευδής εἴη ἄν, εἴ γέ τις ἔλειτο πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· Εἰ τὸ πρωτότοκος όνομα συγκατ ταγράφει τῇ κτίσει τὸν Υἱόν, ὡς ἐν πολλοῖς ἀδελ φοῖς, καὶ διὰ τοῦτο πρωτότοκον, ἀσύντακτον ἄρα καὶ ἀσυμφυά παντελῶς τό, μονογενής, ἀποφανεί. Ως γάρ οὐκ ὄντος ἑτέρου παρ' αὐτὸν κατὰ φύσιν εἴη ἂν μου νογενής. Εἰ δὲ δὴ μέλλοι πρωτότοκος μὲν οὐκ εἶναι διὰ τὸ μονογενής, ἀλλ' οὐδ᾽ αὖ μονογενής διὰ τὸ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. inquiunt, puta quod gloria non parum præstat, et & incomparabili excellentia superat ea quæ ejusdem sunt ordinis. A. Et ubinam illud, incomparabilis in gloria, aut qualis erit excellentiæ magnitudo, quandiu pari ra- tiqne cum de ipso, tum de aliis omnibus illud crea- tym esse dicetur? Sed jam non quærimus quid in gloria et honore præstantius sit, aut minus, sed quidnam sit natura creatum aut productum, et quid isto superius aut ulterius : atque utrum na- turam ab aliis diversam sortitus sit Unigenitus, quæ logo post se intervallo relinquat id omne quod creatum esse creditur. An enim si quis discere velit quid sit sol secundum naturam, quid item equus, quærat utrum facta illa sint, et ex rebus quæ non erant natura, aut aliquid aliud præter B istud, quidnam ipse diceres? B. Dicerem esse facta. A. Quod si præterea inquirat, et urgeat, utrum horum alteri præferendum sit quoad gloriam, num. quid risum ille nobis movebit rem adeo dictu faci- lem ac tam manifestam in disquisitionem vocans? B. Ita prorsus. A. Nuga vero sunt, opinor. Equus enim quomodo ant onde cum sole contendet de gloria? Immenso enim distat intervallo : sed si forte substantiæ in Introque ratio perpendatur, et quid utrumque ho- rum sit consideret aliquis, non discrepabunt invi- eem in quantum facta sunt, licet gloria tantopere sol antecellat. Cum igitur ratio Filii quæratur, ef quid secundum naturam sit nobis propositum sit contemplari, frigida sane et inanis gloriatio est cæ- teris præponi ac præcellere, si in creaturarum nu- merum ascribatur et inter nos censeatur, utpote conditus. Prærogativis enim externis nonnulli deau - rant ipsum, dum interim eum letali quodammodo vulnere percutiunt, et gloriolarum ac laudum qua- rumdam splendore blasphemiæ quam in ipsum evo- junt ornare simulant fœditatem. Quod enim in universum inter creaturas substantialiter et inter res factas censetur, non utique Deus erit secundum naturam, neque certe Filius ac Dominus, sed quo- dammodo inter famulos eximius, et inter subditos sola et nuda gloria conspicuus. B. Recte dicis. A. Illud porro mihi quoque mirari subit. Quidnam istud ? A. Quippe cum agnoscere et credere nolint Uni- genitum semper esse, nugantur, vocabulum istud, primogenitus, simplicioribus opponentes. quo- modo non vere quis ad hoc dicet; si vox illa, pri- mogenitus, in creaturarum ordinem Filium ascribit tanquam in multis fratribus, atque idcirco primoge- nitum : igitur nec ordinis, nec naturæ ejusdem pror- sux esse ostendet vox illa, unigenitus. Erit enim unigenitus quasi non sit alius præter ipsum secun- dum naturam. Sin autem debeat primogenitus qui- dem non esse propter illnd, unigenitus, sed ne uni- C -

εἶναι πρωτότοκος, ώρα που τάχα μηδὲ ὑπάρχειν ὅλως οἴεσθαι τὸν Υἱόν. Αντιφέρεται γὰρ ἀλλήλοιν, καὶ οἱονεὶ συνδιόλλυται, σφίσιν αὐτοῖς προσπταίοντα, καὶ τὴν τῶν σημαινομένων ἀντεξάγοντα δύναμιν, τὸ πρωτότοκος, καὶ μονογενής. Πῶς γὰρ ἂν ἐφ' ἑνὸς καὶ ταυτοῦ τάττοιτό τε ἑκάτερον καὶ ἀληθὲς ἂν νοοῖτο ; Β. Οὐκ ἂν ἑτέρως δύναιτο, καθάπερ ἐγᾦμαι, μὴ παρειστρεχούσης τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας. Α. Καὶ μὴν ἴσθι τοι πεφρονηκώς οὐχ ἕτερόν τι, παρὰ τὸ τοῖς ἁγίας καὶ θεηγόροις δοκοῦν, οἱ τὸν περί τούτων ἡμῖν παρέδοσαν τε καὶ διεσάφησαν λόγον. Ὁ μὲν γὰρ θεσπέσιος Ἰωάννης, καὶ μονογενῆ, καὶ Θεόν κατωνόμασε τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου, καὶ μὴν καὶ τὸ ἄναρχον ἐν χρόνῳ προσμεμαρτύρηκεν ὡς θεῷ. Παῦ. Β λος δὲ ἡμῖν ὁ καὶ Χριστοῦ γέμων, ἔμπλεώς τε Πνεύ ματος ἁγίου, καὶ ἄριστος ἐν μυσταγωγοῖς· « Οταν δὲ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκου μένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελος Θεού, ο καιρὸν, οἶμαι που, τὸν πρέποντα τῷ πρωτότοκος απονέμων τὸν μετὰ σαρκός. Παρήχθη γὰρ οὕτως εἰς κόσμον, καίτοι πάλαι τε καὶ διαπαν τός, ἐν αὐτῷ τε ὤν, καὶ ὑπ' αὐτοῦ μὴ γινωσκόμενος. Δέδεικται δὲ οὕτω λοιπὸν μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώ πων, ἔχων μὲν ἰδιόν τε καὶ ἐξαίρετον, τὸ εἶναι μονο- γενής· Θεὸς γὰρ ἦν ἐκ Θεοῦ, μόνος ἐκ μόνου, καὶ ἀποῤῥήτως γεγεννημένος· ἐπειδὴ δὲ γέγονε καθ' ἡμᾶς, τότε δή, τότε καὶ ὡς ἀδελφοῖς ἤδη συντετάξε ται διὰ τοῦ καλεῖσθαι πρωτότοκος. Ποῦ γὰρ ἡ κένω- σις, εἰ μὴ ἐν τῷ γενέσθαι πρωτότοκον ἐκ μονογενούς, καὶ ἐν κτίσμασι μεθ' ἡμῶν ὡς ἄνθρωπον τὸν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν; Ποῦ δὲ ὅλως ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, εἰ μὴ προσλαβών ὁρᾶται τὸ ἀλλότριον, δι' οὗ καὶ ἐπτώχευσεν; Εἰ δὲ ἐν τῷ κεκενῶσθαι μόνῳ, καὶ ἐν τῷ τῆς ὑφέσεως χρόνῳ, τὸ γενητόν ἐστι, καὶ τὸ συν- τετάχθαι κτίσμασιν· ἆρ᾽ οὐχὶ πρέποι ἂν ἥκιστά γε τῷ μὴ κενωθῆναι τὸ γενητόν, ἀλλὰ τὸ ὑπερκεῖσθαι κτίσιν, καὶ δόξης ἐπέκεινα τῆς τοῦ πεποιῆσθαι δρα μεῖν; Β. Πρέπει γὰρ ἄν. Α. Καὶ εἰ τὸ πρωτότοκος ἐν τῷ δι' ἡμᾶς ἐλέσθαι παθεῖν τὴν θρυλλουμένην πτωχείαν, εὖ μάλα παρεισ- κρίνεται, συνεπτώχευσε γὰρ ἡμῖν, πλούσιος ων, ἀραρὸς ἂν εἴη καὶ ἀληθὲς, οἶμαι που, τὸ χρῆναι νοεῖν ὡς ἦν ἐν τῷ μὴ πτωχεύσαι, μονογενής. Χρῆναι γὰρ εἶμαι πάντη τε καὶ πάντως, οὐδὲ ἓν ἐπ' αὐτῷ διε ψεῦσθαι τοῖν ὀνομάτοιν. Εστι δὲ ἐν ταυτῷ, καὶ μου νοτενὴς καὶ πρωτότοκος, ὡς Υἱὸς ἀληθῶς, καὶ οὐ ποίημα. Β. Αλλά τέθειται, φασὶ, καὶ κατὰ τῶν ὁμολογου μένως ποιημάτων τὸν Υἱός, ὄνομα, ο Ἐγὼ γὰρ εἶπα, φησί· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. ο Α. Εἶτα τί, φράσον, τὸν ἀληθῶς τε καὶ φύσει Θεὸν καὶ Υἱὸν, ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας πεφηνότα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀδικήσειεν ἂν εἰς δόξαν, ήγουν εἰς αὐτὸν τὸν τοῦ πως εἶναι νοούμενον λόγον, εἰ καὶ ἡμεῖς αὐ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. · A genitus quidem vicissim sit ex eo quod sit Alebr. 1, 6. • Tim. n, 5. +2 Cor. vill, 9. C p D primogenitus, sequitur putandum neque exsistere prorsus Filium. Opponuntur enim inter se, et una quodammodo pereunt mutuo incursu, et rerum si- gnificatarum vi et ratione invicem opposita, primo- genitus et unigenitus. Quomodo enim de uno et eodem utrumque ponetur, verumque esse cense- bitur ? B. Non poterit aliter, ut reor, nisi incarnationis dispensatio simul admittatur. A. Atqui scias te non aliud quidquam sentire quam quod visum est sanctis Patribus ac theologis, qui hanc nobis doctrinam tradiderunt et exposue runt. Divinus enim Joannes cum unigenitum, tum Deum nominavit ex Deo Verbum, quin eɩ æternita- tem ei, utpote Deo, ascribit. Paulug autem noster, qui et Christo abundat, et Spiritu sancto plenus est, præstantissimus ille mysteriorum interpres : Cum autem, inquit, introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit : Et adorent eum omnes angeli Dei *, › tempus, ut opinor, congruum tribuens primogenito, illud incarnationis. Sic enim eductus est in mun- dum, quamvis olim et semper in ipso esset et al ipso non agnosceretur. Sic autem demum ostensus est mediator Dei et hominum“, habens id proprium et eximium, quod erat unigenitus. Deus enim erat ex Deo, unus ex uno, et ineffabiliter genitus. Cum autem factus sit homo sicuti nos, tunc certe, tunc etiam inter fratres collocabitur ex eo quod vocatur primogenitus. Ubi enim illa inanilio, nisi in eo quod factus est primogenitus ex unigenito, et inter crea - turas nobiscum ut homo, is qui omnem creaturam superat? Ubi vero in universum factus est egenus, cum sit dives“, nisi assumpta re aliena, per quami factus quoque sit egenus? Quod si in eo solo quod inanitus est, et in extenuationis tempore factus esse et inter creaturas computatus reperitur, num- quid factum esse nequaquam ei conveniet si non fuerit inanitus, sed creaturæ præcellere, et omnem factura. gloriam superare? B. Ita prorsus. A. El, si illud, primogenitus, in eo quod propter nos pati voluit insignem illam pauperiem, potissi- mum intelligitur, nobiscum enim egenus factus est eum esset dives, slat, opinor, intelligendum, in eo quod non egeat, esse unigenitum. Existimo enim nullum plane illorum hominum de ipso falso dictum esse. Eadem autem est ratio unigeniti et primogeniti, in quantum est vere Filius, et non factura. B. At usurpatur, inquiunt, illud nonen, filius, etiam procul dubio de creaturis : ‹ Ego enim dixi, inquit: Dii estis, et filii Excelsi omnes ". ▸ A. Sed quid, quæso, veri naturalisque Dei ac Filii, ex ipsa Dei ac Patris substantia geniti gloriam læ- det, aut certe ipsam modi quo exsistere intelligitur rationem, si nos ipsi quoque, licet natura terrestri es quid. * Psal n.xxx1, 6.

εἶναι πρωτότοκος, ώρα που τάχα μηδὲ ὑπάρχειν ὅλως οἴεσθαι τὸν Υἱόν. Αντιφέρεται γὰρ ἀλλήλοιν, καὶ οἱονεὶ συνδιόλλυται, σφίσιν αὐτοῖς προσπταίοντα, καὶ τὴν τῶν σημαινομένων ἀντεξάγοντα δύναμιν, τὸ πρωτότοκος, καὶ μονογενής. Πῶς γὰρ ἂν ἐφ' ἑνὸς καὶ ταυτοῦ τάττοιτό τε ἑκάτερον καὶ ἀληθὲς ἂν νοοῖτο ; Β. Οὐκ ἂν ἑτέρως δύναιτο, καθάπερ ἐγᾦμαι, μὴ παρειστρεχούσης τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας. Α. Καὶ μὴν ἴσθι τοι πεφρονηκώς οὐχ ἕτερόν τι, παρὰ τὸ τοῖς ἁγίας καὶ θεηγόροις δοκοῦν, οἱ τὸν περί τούτων ἡμῖν παρέδοσαν τε καὶ διεσάφησαν λόγον. Ὁ μὲν γὰρ θεσπέσιος Ἰωάννης, καὶ μονογενῆ, καὶ Θεόν κατωνόμασε τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγου, καὶ μὴν καὶ τὸ ἄναρχον ἐν χρόνῳ προσμεμαρτύρηκεν ὡς θεῷ. Παῦ. Β λος δὲ ἡμῖν ὁ καὶ Χριστοῦ γέμων, ἔμπλεώς τε Πνεύ ματος ἁγίου, καὶ ἄριστος ἐν μυσταγωγοῖς· « Οταν δὲ, φησίν, εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκου μένην, λέγει· Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελος Θεού, ο καιρὸν, οἶμαι που, τὸν πρέποντα τῷ πρωτότοκος απονέμων τὸν μετὰ σαρκός. Παρήχθη γὰρ οὕτως εἰς κόσμον, καίτοι πάλαι τε καὶ διαπαν τός, ἐν αὐτῷ τε ὤν, καὶ ὑπ' αὐτοῦ μὴ γινωσκόμενος. Δέδεικται δὲ οὕτω λοιπὸν μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώ πων, ἔχων μὲν ἰδιόν τε καὶ ἐξαίρετον, τὸ εἶναι μονο- γενής· Θεὸς γὰρ ἦν ἐκ Θεοῦ, μόνος ἐκ μόνου, καὶ ἀποῤῥήτως γεγεννημένος· ἐπειδὴ δὲ γέγονε καθ' ἡμᾶς, τότε δή, τότε καὶ ὡς ἀδελφοῖς ἤδη συντετάξε ται διὰ τοῦ καλεῖσθαι πρωτότοκος. Ποῦ γὰρ ἡ κένω- σις, εἰ μὴ ἐν τῷ γενέσθαι πρωτότοκον ἐκ μονογενούς, καὶ ἐν κτίσμασι μεθ' ἡμῶν ὡς ἄνθρωπον τὸν ὑπὲρ πᾶσαν τὴν κτίσιν; Ποῦ δὲ ὅλως ἐπτώχευσε πλούσιος ῶν, εἰ μὴ προσλαβών ὁρᾶται τὸ ἀλλότριον, δι' οὗ καὶ ἐπτώχευσεν; Εἰ δὲ ἐν τῷ κεκενῶσθαι μόνῳ, καὶ ἐν τῷ τῆς ὑφέσεως χρόνῳ, τὸ γενητόν ἐστι, καὶ τὸ συν- τετάχθαι κτίσμασιν· ἆρ᾽ οὐχὶ πρέποι ἂν ἥκιστά γε τῷ μὴ κενωθῆναι τὸ γενητόν, ἀλλὰ τὸ ὑπερκεῖσθαι κτίσιν, καὶ δόξης ἐπέκεινα τῆς τοῦ πεποιῆσθαι δρα μεῖν; Β. Πρέπει γὰρ ἄν. Α. Καὶ εἰ τὸ πρωτότοκος ἐν τῷ δι' ἡμᾶς ἐλέσθαι παθεῖν τὴν θρυλλουμένην πτωχείαν, εὖ μάλα παρεισ- κρίνεται, συνεπτώχευσε γὰρ ἡμῖν, πλούσιος ων, ἀραρὸς ἂν εἴη καὶ ἀληθὲς, οἶμαι που, τὸ χρῆναι νοεῖν ὡς ἦν ἐν τῷ μὴ πτωχεύσαι, μονογενής. Χρῆναι γὰρ εἶμαι πάντη τε καὶ πάντως, οὐδὲ ἓν ἐπ' αὐτῷ διε ψεῦσθαι τοῖν ὀνομάτοιν. Εστι δὲ ἐν ταυτῷ, καὶ μου νοτενὴς καὶ πρωτότοκος, ὡς Υἱὸς ἀληθῶς, καὶ οὐ ποίημα. Β. Αλλά τέθειται, φασὶ, καὶ κατὰ τῶν ὁμολογου μένως ποιημάτων τὸν Υἱός, ὄνομα, ο Ἐγὼ γὰρ εἶπα, φησί· Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. ο Α. Εἶτα τί, φράσον, τὸν ἀληθῶς τε καὶ φύσει Θεὸν καὶ Υἱὸν, ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας πεφηνότα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἀδικήσειεν ἂν εἰς δόξαν, ήγουν εἰς αὐτὸν τὸν τοῦ πως εἶναι νοούμενον λόγον, εἰ καὶ ἡμεῖς αὐ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. · A genitus quidem vicissim sit ex eo quod sit Alebr. 1, 6. • Tim. n, 5. +2 Cor. vill, 9. C p D primogenitus, sequitur putandum neque exsistere prorsus Filium. Opponuntur enim inter se, et una quodammodo pereunt mutuo incursu, et rerum si- gnificatarum vi et ratione invicem opposita, primo- genitus et unigenitus. Quomodo enim de uno et eodem utrumque ponetur, verumque esse cense- bitur ? B. Non poterit aliter, ut reor, nisi incarnationis dispensatio simul admittatur. A. Atqui scias te non aliud quidquam sentire quam quod visum est sanctis Patribus ac theologis, qui hanc nobis doctrinam tradiderunt et exposue runt. Divinus enim Joannes cum unigenitum, tum Deum nominavit ex Deo Verbum, quin eɩ æternita- tem ei, utpote Deo, ascribit. Paulug autem noster, qui et Christo abundat, et Spiritu sancto plenus est, præstantissimus ille mysteriorum interpres : Cum autem, inquit, introducit Primogenitum in orbem terræ, dicit : Et adorent eum omnes angeli Dei *, › tempus, ut opinor, congruum tribuens primogenito, illud incarnationis. Sic enim eductus est in mun- dum, quamvis olim et semper in ipso esset et al ipso non agnosceretur. Sic autem demum ostensus est mediator Dei et hominum“, habens id proprium et eximium, quod erat unigenitus. Deus enim erat ex Deo, unus ex uno, et ineffabiliter genitus. Cum autem factus sit homo sicuti nos, tunc certe, tunc etiam inter fratres collocabitur ex eo quod vocatur primogenitus. Ubi enim illa inanilio, nisi in eo quod factus est primogenitus ex unigenito, et inter crea - turas nobiscum ut homo, is qui omnem creaturam superat? Ubi vero in universum factus est egenus, cum sit dives“, nisi assumpta re aliena, per quami factus quoque sit egenus? Quod si in eo solo quod inanitus est, et in extenuationis tempore factus esse et inter creaturas computatus reperitur, num- quid factum esse nequaquam ei conveniet si non fuerit inanitus, sed creaturæ præcellere, et omnem factura. gloriam superare? B. Ita prorsus. A. El, si illud, primogenitus, in eo quod propter nos pati voluit insignem illam pauperiem, potissi- mum intelligitur, nobiscum enim egenus factus est eum esset dives, slat, opinor, intelligendum, in eo quod non egeat, esse unigenitum. Existimo enim nullum plane illorum hominum de ipso falso dictum esse. Eadem autem est ratio unigeniti et primogeniti, in quantum est vere Filius, et non factura. B. At usurpatur, inquiunt, illud nonen, filius, etiam procul dubio de creaturis : ‹ Ego enim dixi, inquit: Dii estis, et filii Excelsi omnes ". ▸ A. Sed quid, quæso, veri naturalisque Dei ac Filii, ex ipsa Dei ac Patris substantia geniti gloriam læ- det, aut certe ipsam modi quo exsistere intelligitur rationem, si nos ipsi quoque, licet natura terrestri es quid. * Psal n.xxx1, 6.

Α τοί, καίτοι τὴν φύσιν ὄντες ἐκ γῆς, διακεκλήμεθα κατὰ θέσιν υἱοὶ καὶ θεοί; Μάλλον δὲ, πῶς γὰρ οὐ μετρίως ὀνήσειεν ἂν τοὺς εὐμαθεστέρους ἔν γε τοῖς περὶ Υἱοῦ λόγοις τὸ καθ' ἡμᾶς ; Β. Τίνα δὴ τρόπον ; Α. Οτι, ὦ 'γαθέ, φαίην ἂν, ὡς οὔτε τὰ ὑπερτάτην καὶ ἀνῳκισμένην τινὰ λαχόντα φύσιν, κατακομίσειεν ἂν εἰς τὸ τοῦ χειρόνως ἔχοντος μέτρον, ἡ τῶν λέξεων ὡς ἐν καταχρήσει δύναμις, ούτε μὴν τὸ μεῖον, καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας ἡττώμενον, ἀναθρώσκοι ἂν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ψιλαῖς ῥηματίων ὑπερβολαῖς ἐκτι μημένον. "Αρ' οἶσθα ὅ φημι, καὶ συνίης εὖ μάλα; Β. Οὐ σφόδρα. Α. Ακουε δὴ οὖν. Ἑνὸς ἐφ' ἡμᾶς ὄντος τε καὶ προσκυνουμένου τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, θεοὶ καὶ αὐ Β τοὶ κατὰ χάριν ὠνομάσμεθα, καὶ μὴν καὶ τὴν τῆς Β. υἱότητος πεπλουτήκαμεν δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο προὔφερες ἡμῖν ἀρτίως; Β. Ναί. Α. Τί οὖν, ὦ φιλότης, ἐπειδὴ θεοὶ κεκλήμεθα καὶ υἱοὶ, ἆρ᾽ ἔσθ' ὅπως ἂν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ θεοί κατά φύσιν, καὶ ἀληθῶς υἱοὶ τοῦ πάντων ὑπερκειμένου καὶ ὑπερανίσχοντος ὑπάρξαιμεν ἂν, οὐκ εἰσκεκριμένον ἔχοντες τὸ ἐπὶ τῷδε λαμπρὸν ἀγλάϊσμα, φύσεως δὲ τῆς ἀνωτάτω, καρπὸς εἶναι πεπιστευμένοι ; Β. Οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ φύσει γενητὸν, πῶς ἂν εἴη φύσει Θεός ; Α. Εὗγε, ὦ ἑταῖρε· μένει γὰρ ἕκαστον ἐν ἰδία φύσει, τῷ τῆς λέξεως όγκῳ μη συνεξαιρόμενον, μήτι μὴν συγκαθιέμενόν τε καὶ συνυφιζάνον, εἰ καὶ λε λοιτό τι περὶ αὐτοῦ τῶν χθαμαλωτέρων. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν, ὡς εἴπερ ἴοι καθ' Υἱοῦ τὸ πρωτότοκος, ὡς γενητοῦ δι' ἡμᾶς, ὅτε πέφηνε καθ' ἡμᾶς, οὐκ ἂν ἀποβάλοι τὸ εἶναι Θεὸς καὶ Υἱὸς κατὰ φύσιν καὶ ἀλη θῶς. "Ωσπερ γὰρ ἡμᾶς οὐκ ἀνεβίβασεν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν, τὸ διακεκλῆσθαι θεούς, οὕτως οἶμαι κατακο μίσειεν ἂν οὐδαμῶς εἰς τὸ παρὰ φύσιν αὐτὸν τὸ συν τετάχθαι κτίσμασι διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Εἰ δὲ δὴ κα ραιτοῖντό τινες τὸ τῆς λέξεως ἀδιάφορον, καὶ τὸ λίαν οὐκ ἀκριβὲς εἰς κατάχρησιν παρά γε ταῖς θεοπνεύ στοις Γραφαῖς, ἀπορήσειν, οἶμαι, λόγου παντὸς ἡμᾶς τε κακείνους, εἴ γε την δοκείη περιεργότερον ανα μαθεῖν ἐπείγεσθαί τε καὶ λέγειν, τὴν ὑπὲρ πάντα φύσιν, τὴν ὑπὲρ σῶμα καὶ εἶδος, ἄποσόν τε καὶ ἀμε γέθη, καὶ ἀναφῆ, καὶ ἄϋλον, πρὸς σωματικοὺς ἀνθ στου καταφέρουσι τύπους αἱ θεόπνευστοι Γραφαι, πρόσωπον Κυρίου, χείράς τε καὶ πόδας ἡμῖν όνομά ζουσαι; Ῥᾷστα δ' ἂν ἀποσκευασαίμεθα καὶ μάλι νεανικῶς τὰς τῶν τοιούτων ἐπιτιμήσεις, ἐκεῖνό που λέγοντες τὸ σοφὸν, ὡς καταλωθήσαιτ' ἂν οὐδὲν εἰς γε τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ τὴν ὑπὲρ σῶμα φύσιν, ή τῶν λέξεων ἀδιάκριτος προφορά, διὰ τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν τοῖς ἀκροωμένοις, ἀναγκαίως ἐπινοουμένη. Η οὐκ ἂν γένοιτο πιθανὸς ὁ λόγος καὶ μάλα ἔχων ὀρθῶς; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Ἐπειδὴ δὲ ταῖς ἄγαν δοκησισοφίαις αναφυσώ- μενοι, κατεξανιστᾶσι φληνάφως ὡς δυσανάτρεπτον ἐπιχείρημα τῷ μονογενεῖ τὸ πρωτότοκος, οὐκ ἀσύν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. praediti, vocati sumus adoptione Glii et dii? Imo vero numquid vocabulum de nobis usurpatum valde juvabit eos qui paulo sunt dociliores cuin de Filio verba fent? B. Quonam paeto? A. Dicam enimvero dictiones, nimirum abusive sumptas, neque in deteriorem statum ea detrudere quæ supremam et sublimem quamdam sortita sunt maturam, neque adeo id quod minus est, ac illorum splendore inferius, ad supernaturalem statum eve- hetur, nudis vocabulorum hyperbolis ornatum. No- stin" quod dico, ac prorsus niente capis? B. Non admodum. A. Audi ergo. Unus cum sit supra nos, et adore- tur secundum naturam Deus, nos etiam ipsi secun- dum gratiam nuncupati sumus dii, ac praeterea flia- tionis gratia locupletati sumus. Numquid enim istud nobis dicebas modo? lla est. A. Quid igitur, o charum caput, quandoquidem dii vocali sumus et filii, ferine potest ut nosipsi quoque dii secundum naturam, et revera filii simus ejus qui supra res omnes constitutus est, cum non ascititium habeamus eam in rem splendorem, sed naturæ supremæ fructus esse credamur? B. Nequaquam. Quod enim factum est natura, quomodo natura Deus erit? C A. Euge, obsecro : manet quippe unumquodque in propria natura, neque dictionis amplitudine si- mul effertur, nec una deprimitur ac subsidit oratio- nis humilitate. Agedum itaque, dicamus, si de Filio, " vocabulum, primogenitus, usurpetur, tanquam pro- pter nos facto, quando homo sicuti nos apparuit, non desituram esse Deum et Filium, natura ac veri- tate. Quemadmodum enim nos ad statum superna- turalem evecti non sumus ex eo quod dii nuncupati sumus : sic, opinor, nequaquam ad statum super- naturalem evehetur ipse, ex eo quod inter creatu- ras propter humanitatem sit collocatus. Jam si qui nolint admittere in sacris Scripturis locutiones li- centius et abusive positas, omni ratione nos et illos carituros puto, si quis curiosius inquirat, et nrgeat, quamobrem Scripturæ sacræ naturam quæ cuncta supereminet, quæ corpore et forma superior est, quæ quantitatis et magnitudinis est expers, qui D palpari nequit, et materia caret, ad formas corpo- reas deducunt, faciem Domini, et manus, et pedes nobis nominantes? Facillime vero ac strenue illo- rum objectiones refutaverimus, illud acute respon- deutes, nimirum istam verborum licentiam, quæ ad utilitatem auditorum necessario est excogitata, ni- hil officere, quominus natura quæ præstat corpori sit id quod est. An non tibi ratio probabilis et recta videtur? B. Ita prorsus. A. Quoniam autem nimia persuasione sapientiæ turgiali unigenito illud, primogenitus, velut inexpu- gnabile argumentum stulte o̟ onunt, dicentes

Α τοί, καίτοι τὴν φύσιν ὄντες ἐκ γῆς, διακεκλήμεθα κατὰ θέσιν υἱοὶ καὶ θεοί; Μάλλον δὲ, πῶς γὰρ οὐ μετρίως ὀνήσειεν ἂν τοὺς εὐμαθεστέρους ἔν γε τοῖς περὶ Υἱοῦ λόγοις τὸ καθ' ἡμᾶς ; Β. Τίνα δὴ τρόπον ; Α. Οτι, ὦ 'γαθέ, φαίην ἂν, ὡς οὔτε τὰ ὑπερτάτην καὶ ἀνῳκισμένην τινὰ λαχόντα φύσιν, κατακομίσειεν ἂν εἰς τὸ τοῦ χειρόνως ἔχοντος μέτρον, ἡ τῶν λέξεων ὡς ἐν καταχρήσει δύναμις, ούτε μὴν τὸ μεῖον, καὶ τῆς ἐκείνων εὐκλείας ἡττώμενον, ἀναθρώσκοι ἂν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ψιλαῖς ῥηματίων ὑπερβολαῖς ἐκτι μημένον. "Αρ' οἶσθα ὅ φημι, καὶ συνίης εὖ μάλα; Β. Οὐ σφόδρα. Α. Ακουε δὴ οὖν. Ἑνὸς ἐφ' ἡμᾶς ὄντος τε καὶ προσκυνουμένου τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ, θεοὶ καὶ αὐ Β τοὶ κατὰ χάριν ὠνομάσμεθα, καὶ μὴν καὶ τὴν τῆς Β. υἱότητος πεπλουτήκαμεν δόξαν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο προὔφερες ἡμῖν ἀρτίως; Β. Ναί. Α. Τί οὖν, ὦ φιλότης, ἐπειδὴ θεοὶ κεκλήμεθα καὶ υἱοὶ, ἆρ᾽ ἔσθ' ὅπως ἂν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ θεοί κατά φύσιν, καὶ ἀληθῶς υἱοὶ τοῦ πάντων ὑπερκειμένου καὶ ὑπερανίσχοντος ὑπάρξαιμεν ἂν, οὐκ εἰσκεκριμένον ἔχοντες τὸ ἐπὶ τῷδε λαμπρὸν ἀγλάϊσμα, φύσεως δὲ τῆς ἀνωτάτω, καρπὸς εἶναι πεπιστευμένοι ; Β. Οὐδαμῶς. Τὸ γὰρ φύσει γενητὸν, πῶς ἂν εἴη φύσει Θεός ; Α. Εὗγε, ὦ ἑταῖρε· μένει γὰρ ἕκαστον ἐν ἰδία φύσει, τῷ τῆς λέξεως όγκῳ μη συνεξαιρόμενον, μήτι μὴν συγκαθιέμενόν τε καὶ συνυφιζάνον, εἰ καὶ λε λοιτό τι περὶ αὐτοῦ τῶν χθαμαλωτέρων. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν, ὡς εἴπερ ἴοι καθ' Υἱοῦ τὸ πρωτότοκος, ὡς γενητοῦ δι' ἡμᾶς, ὅτε πέφηνε καθ' ἡμᾶς, οὐκ ἂν ἀποβάλοι τὸ εἶναι Θεὸς καὶ Υἱὸς κατὰ φύσιν καὶ ἀλη θῶς. "Ωσπερ γὰρ ἡμᾶς οὐκ ἀνεβίβασεν εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν, τὸ διακεκλῆσθαι θεούς, οὕτως οἶμαι κατακο μίσειεν ἂν οὐδαμῶς εἰς τὸ παρὰ φύσιν αὐτὸν τὸ συν τετάχθαι κτίσμασι διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Εἰ δὲ δὴ κα ραιτοῖντό τινες τὸ τῆς λέξεως ἀδιάφορον, καὶ τὸ λίαν οὐκ ἀκριβὲς εἰς κατάχρησιν παρά γε ταῖς θεοπνεύ στοις Γραφαῖς, ἀπορήσειν, οἶμαι, λόγου παντὸς ἡμᾶς τε κακείνους, εἴ γε την δοκείη περιεργότερον ανα μαθεῖν ἐπείγεσθαί τε καὶ λέγειν, τὴν ὑπὲρ πάντα φύσιν, τὴν ὑπὲρ σῶμα καὶ εἶδος, ἄποσόν τε καὶ ἀμε γέθη, καὶ ἀναφῆ, καὶ ἄϋλον, πρὸς σωματικοὺς ἀνθ στου καταφέρουσι τύπους αἱ θεόπνευστοι Γραφαι, πρόσωπον Κυρίου, χείράς τε καὶ πόδας ἡμῖν όνομά ζουσαι; Ῥᾷστα δ' ἂν ἀποσκευασαίμεθα καὶ μάλι νεανικῶς τὰς τῶν τοιούτων ἐπιτιμήσεις, ἐκεῖνό που λέγοντες τὸ σοφὸν, ὡς καταλωθήσαιτ' ἂν οὐδὲν εἰς γε τὸ εἶναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ τὴν ὑπὲρ σῶμα φύσιν, ή τῶν λέξεων ἀδιάκριτος προφορά, διὰ τὸ τελοῦν εἰς ὄνησιν τοῖς ἀκροωμένοις, ἀναγκαίως ἐπινοουμένη. Η οὐκ ἂν γένοιτο πιθανὸς ὁ λόγος καὶ μάλα ἔχων ὀρθῶς; Β. Κομιδῇ μὲν οὖν. Α. Ἐπειδὴ δὲ ταῖς ἄγαν δοκησισοφίαις αναφυσώ- μενοι, κατεξανιστᾶσι φληνάφως ὡς δυσανάτρεπτον ἐπιχείρημα τῷ μονογενεῖ τὸ πρωτότοκος, οὐκ ἀσύν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. praediti, vocati sumus adoptione Glii et dii? Imo vero numquid vocabulum de nobis usurpatum valde juvabit eos qui paulo sunt dociliores cuin de Filio verba fent? B. Quonam paeto? A. Dicam enimvero dictiones, nimirum abusive sumptas, neque in deteriorem statum ea detrudere quæ supremam et sublimem quamdam sortita sunt maturam, neque adeo id quod minus est, ac illorum splendore inferius, ad supernaturalem statum eve- hetur, nudis vocabulorum hyperbolis ornatum. No- stin" quod dico, ac prorsus niente capis? B. Non admodum. A. Audi ergo. Unus cum sit supra nos, et adore- tur secundum naturam Deus, nos etiam ipsi secun- dum gratiam nuncupati sumus dii, ac praeterea flia- tionis gratia locupletati sumus. Numquid enim istud nobis dicebas modo? lla est. A. Quid igitur, o charum caput, quandoquidem dii vocali sumus et filii, ferine potest ut nosipsi quoque dii secundum naturam, et revera filii simus ejus qui supra res omnes constitutus est, cum non ascititium habeamus eam in rem splendorem, sed naturæ supremæ fructus esse credamur? B. Nequaquam. Quod enim factum est natura, quomodo natura Deus erit? C A. Euge, obsecro : manet quippe unumquodque in propria natura, neque dictionis amplitudine si- mul effertur, nec una deprimitur ac subsidit oratio- nis humilitate. Agedum itaque, dicamus, si de Filio, " vocabulum, primogenitus, usurpetur, tanquam pro- pter nos facto, quando homo sicuti nos apparuit, non desituram esse Deum et Filium, natura ac veri- tate. Quemadmodum enim nos ad statum superna- turalem evecti non sumus ex eo quod dii nuncupati sumus : sic, opinor, nequaquam ad statum super- naturalem evehetur ipse, ex eo quod inter creatu- ras propter humanitatem sit collocatus. Jam si qui nolint admittere in sacris Scripturis locutiones li- centius et abusive positas, omni ratione nos et illos carituros puto, si quis curiosius inquirat, et nrgeat, quamobrem Scripturæ sacræ naturam quæ cuncta supereminet, quæ corpore et forma superior est, quæ quantitatis et magnitudinis est expers, qui D palpari nequit, et materia caret, ad formas corpo- reas deducunt, faciem Domini, et manus, et pedes nobis nominantes? Facillime vero ac strenue illo- rum objectiones refutaverimus, illud acute respon- deutes, nimirum istam verborum licentiam, quæ ad utilitatem auditorum necessario est excogitata, ni- hil officere, quominus natura quæ præstat corpori sit id quod est. An non tibi ratio probabilis et recta videtur? B. Ita prorsus. A. Quoniam autem nimia persuasione sapientiæ turgiali unigenito illud, primogenitus, velut inexpu- gnabile argumentum stulte o̟ onunt, dicentes

ταχτον εἶναι δεῖν κτίσει λέγοντες αὐτὸν, ὡς ἀδελφὴν Δ καὶ ὁμοφυλ τοῖς ὅλοις λαχόντα τὴν φύσιν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, βούλει τι καὶ ἕτερον φῶς μεν, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν ; Β. Ὡς ἥδιστά γε ἐρεῖς καὶ ἐθέλοντί μοι. Α. Αρ' οὐχὶ δι' Υἱοῦ κεκλήμεθα πρὸς υἱοθεσίαν οἱ πίστιν εἰσδεδεγμένοι τὴν εἰς αὐτὸν, καὶ μεμορφώ- μεθα πρὸς αὐτὸν, οἱονεὶ πρὸς ἀρχέτυπον εἰκόνες; Β. Ναὶ κεκλήμεθά τε καὶ μεμορφώμεθα πρὸς Υἱόν. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ι Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. » Α. Αριστα ἔφης. Τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἔν γε του τῳί, φράσαις ἂν οἶδ' ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς. Κεκλήμεθα Β πρὸς υἱοθεσίαν, ἆρ᾽ οὐσιώδη καὶ φυσικήν ; Καὶ εἰ μὴ κληθῆναι συμβαίνει λαχόντες τὴν ἀδελφότητα, καὶ τὸ συγγενές, ἢ πῶς; Β. Οὐκ οὐσιώδη ποθὲν, ἀλλ᾽ εἰσποιητόν τε καὶ κατά χάριν. Α. Πῶς οὖν ἔτι γενητὸς ὁ Λόγος διὰ τοῦ πρωτό τοκος; κατὰ τίνα δὲ τρόπον οὐσιωδῶς ὡς ἀδελφοῖς συντετάξεται διὰ τὸ ὁμοειδές, καίτοι τὴν πρὸς αὐτὸν ἀδελφότητα, φυσικὴν μὲν οὗ τί που, θύραθεν δὲ μᾶλ λον καὶ ἐν χρόνοις ἀποκερδαίνομεν, καὶ οὐχὶ τοῖς ἀνωτάτω τῆς μετὰ σαρκὸς ἐπιδημίας, ἀλλ' ὅτε γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς; Οὐ γάρ, οἶμαι, φαίεν ἂν, καίτοι σφόδρα παραληρεῖν ᾑρημένοι, ὡς εἰς ἀδελφότητα τὴν πρὸς τὸν υἱὸν τοὺς ἀρχαιοτέρους εκάλει τὸ γράμμα τὸ νομικόν. Πνεῦμα γὰρ ἦν ἐν ἐκείνῳ δουλείας. Οθεν τοι καὶ μάλα ἐστὶν ἐναργές, ὡς οὐκ ἐν δούλοις ἡμῖν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τὸ ἐν δούλου τάξει κείμενον ἔτι πρὸς ἀδελφότητα μὴ λαβών. Πλὴν ἐπ' ἐκεῖνο γυνί σοφῶς καὶ ἀπερισπάστως Ιτέον. Β. Τὸ τί ; Α. Τὸ φύσει προσόν, ὦ Ἑρμεία, τῶν ὄντων τισὶν οὐκ ἐν χρόνοις ἂν γένοιτο μεθεκτόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν εἴη ποθὲν ὡς ὀθνεῖον εἰσκεκριμένως, ἀεὶ δ᾽ ἂν μᾶλλον ἐνυπάρχον ὁρῷτο, καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι συμπαρομαρ- τοῦν. Οἷον δὲ δή τί φημι, λογικὸς ἐν ἀρχῇ καὶ κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, πλούσιος γε μήν οὐκ ἔτι. Αρ' οὖν εἰσδέξεται μὲν ὡς ἐπακτόν τε καὶ ἔξωθεν τὸ πλουτεῖν; φυσικοῖς δὲ νόμοις ερηρεισμένον ἔχει τὸ εἶναί τε καὶ κεκλῆσθαι λογικός· Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαί, τις νοοῖτο λαβεῖν καὶ τοῦτο ἐν χρόνοις, δ τῇ πρὸς τὸ εἶναι προόδῳ σύνδρομον ἔχει. Β. 'Αληθές. Α. Εἰ τοίνυν ἀεὶ τοῖς κτίσμασιν ἀδελφός τε ἦν καὶ ἐναρίθμιος ὁ Υἱός, ὡς ὁμογενής αὐτοῖς, διά τε τοῦτο πρωτότοκος, τί τὸ φύσει προσὸν ἡμῖν, ὡς οὐκ ἔχουσιν έχαρίζετο, φημὶ δὴ τὴν ἀδελφότητα; Τί δὲ δὴ καὶ μόνοις ἐδίδου τοῖς πεπιστευκόσι, καίτοι πᾶσι μετόν, καὶ εἰ μή πω πιστεύσειαν; Τί γὰρ ἔτι τὸ μεσολαβοῦν, οἰκειότητος ἀποτέμνον, κατά γε τὸ πεποιῆσθαι κοινῶς, γενητοῦ τὸ γενητόν; ἆρ' Β. F89 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. ipsum e creaturarum ordine eximi non oportere. C D of ** Joan. 1, 12. utpote qui naturam sortitus sit sororem, et cogna - tam rerum cæterarum, quantum ad facturæ rationem attinet, vin' tu aliquid etiam aliud afferamus quod non sit inutile ? B. Pergratum mili utique feceris. A. An non per Filium vocati sumus in adoptionem quicunque fdem suscepimus in ipsum, et confor mati sumus ad ipsum, sicuti ad archetypum ima- gines? B. Vocali sumus utique, et conformati ad Filium. Scriptum est enim quod Quotquot susceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fleri, his qui“ credunt in eum *. › A. Rectissime dixisti. Sed quod hic opera pre- tium est commodum appones, reor. Vocali sumus in adoptionem filiorum, numi substantialem et natu- ralem? Et nom accidit ut non simus vocati adepta fraternitate et cognatione, aut quomodo? B. Non substantialem, nullo modo : sed adven- titiam, et per gratiam. A. Quomodo igitur factum est Verbum ex eo quod est primogenitum, et quomodo substantia- liter in fratrum ordine censebitur, propter similitu- dinem cum ipsis, cum fraternitatem cum ipso non utique naturalem, sed externam potius et tempori bus definitam, obtineamus, non iis quæ adventum cum carne præcesserunt, sed quibus homo factus. est sicuti nos? Non enim dicent, opinor, licet oppi- do nugis addicti, in fraternitatem cum Filio veteres a legali Scriptura vocatos. Spiritus enim erat in ea servitutis. Unde manifeste apparet non inter servos nobis esse Dei Verbum, cum servilem statum ad fraternitatem non susceperit. Sed nunc ad illud rite et ordine pergendum. Quidnam istud? A. Quod natura nonnullis rebus inest, flermia, non est successu temporum communicabile, sed ne ullo quidem modo tanquam peregrinun asciscitur, at ipsi semper inesse videtur, ipsamque ejus exsisten tiam una comitatur. Exempli gratia, rationis com- pos principio et secundum naturam est homo, non continuo tamen:dives. Numquid ergo velut adventi- tìam rem et extraneam accipiet, abundare divitiis ? sed naturali lege nititur, quod sit et vocetur ratio- nalis. Verum est itaque quod nemo censeatur acci- pere, adeoque successu temporum, id quod habet eo momento quo ad esse progreditur. B. Verum est. A. Si ergo semper creaturis frater erat, et in earum numero Filius tanquam earum consangui- neus, atque idcirco primogenitus, cur rem natura nobís insitam tanquam non habentibus largitus est, nimirum fraternitatem? Cur solis eam porro dedit credentibus, cum omnibus etiam pateat, tametsi nondum crediderint? Quid enim intercedit, el conjunctione sejungit in ratione facturæ factum

ταχτον εἶναι δεῖν κτίσει λέγοντες αὐτὸν, ὡς ἀδελφὴν Δ καὶ ὁμοφυλ τοῖς ὅλοις λαχόντα τὴν φύσιν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, βούλει τι καὶ ἕτερον φῶς μεν, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν ; Β. Ὡς ἥδιστά γε ἐρεῖς καὶ ἐθέλοντί μοι. Α. Αρ' οὐχὶ δι' Υἱοῦ κεκλήμεθα πρὸς υἱοθεσίαν οἱ πίστιν εἰσδεδεγμένοι τὴν εἰς αὐτὸν, καὶ μεμορφώ- μεθα πρὸς αὐτὸν, οἱονεὶ πρὸς ἀρχέτυπον εἰκόνες; Β. Ναὶ κεκλήμεθά τε καὶ μεμορφώμεθα πρὸς Υἱόν. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ι Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. » Α. Αριστα ἔφης. Τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἔν γε του τῳί, φράσαις ἂν οἶδ' ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς. Κεκλήμεθα Β πρὸς υἱοθεσίαν, ἆρ᾽ οὐσιώδη καὶ φυσικήν ; Καὶ εἰ μὴ κληθῆναι συμβαίνει λαχόντες τὴν ἀδελφότητα, καὶ τὸ συγγενές, ἢ πῶς; Β. Οὐκ οὐσιώδη ποθὲν, ἀλλ᾽ εἰσποιητόν τε καὶ κατά χάριν. Α. Πῶς οὖν ἔτι γενητὸς ὁ Λόγος διὰ τοῦ πρωτό τοκος; κατὰ τίνα δὲ τρόπον οὐσιωδῶς ὡς ἀδελφοῖς συντετάξεται διὰ τὸ ὁμοειδές, καίτοι τὴν πρὸς αὐτὸν ἀδελφότητα, φυσικὴν μὲν οὗ τί που, θύραθεν δὲ μᾶλ λον καὶ ἐν χρόνοις ἀποκερδαίνομεν, καὶ οὐχὶ τοῖς ἀνωτάτω τῆς μετὰ σαρκὸς ἐπιδημίας, ἀλλ' ὅτε γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς; Οὐ γάρ, οἶμαι, φαίεν ἂν, καίτοι σφόδρα παραληρεῖν ᾑρημένοι, ὡς εἰς ἀδελφότητα τὴν πρὸς τὸν υἱὸν τοὺς ἀρχαιοτέρους εκάλει τὸ γράμμα τὸ νομικόν. Πνεῦμα γὰρ ἦν ἐν ἐκείνῳ δουλείας. Οθεν τοι καὶ μάλα ἐστὶν ἐναργές, ὡς οὐκ ἐν δούλοις ἡμῖν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τὸ ἐν δούλου τάξει κείμενον ἔτι πρὸς ἀδελφότητα μὴ λαβών. Πλὴν ἐπ' ἐκεῖνο γυνί σοφῶς καὶ ἀπερισπάστως Ιτέον. Β. Τὸ τί ; Α. Τὸ φύσει προσόν, ὦ Ἑρμεία, τῶν ὄντων τισὶν οὐκ ἐν χρόνοις ἂν γένοιτο μεθεκτόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν εἴη ποθὲν ὡς ὀθνεῖον εἰσκεκριμένως, ἀεὶ δ᾽ ἂν μᾶλλον ἐνυπάρχον ὁρῷτο, καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι συμπαρομαρ- τοῦν. Οἷον δὲ δή τί φημι, λογικὸς ἐν ἀρχῇ καὶ κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, πλούσιος γε μήν οὐκ ἔτι. Αρ' οὖν εἰσδέξεται μὲν ὡς ἐπακτόν τε καὶ ἔξωθεν τὸ πλουτεῖν; φυσικοῖς δὲ νόμοις ερηρεισμένον ἔχει τὸ εἶναί τε καὶ κεκλῆσθαι λογικός· Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαί, τις νοοῖτο λαβεῖν καὶ τοῦτο ἐν χρόνοις, δ τῇ πρὸς τὸ εἶναι προόδῳ σύνδρομον ἔχει. Β. 'Αληθές. Α. Εἰ τοίνυν ἀεὶ τοῖς κτίσμασιν ἀδελφός τε ἦν καὶ ἐναρίθμιος ὁ Υἱός, ὡς ὁμογενής αὐτοῖς, διά τε τοῦτο πρωτότοκος, τί τὸ φύσει προσὸν ἡμῖν, ὡς οὐκ ἔχουσιν έχαρίζετο, φημὶ δὴ τὴν ἀδελφότητα; Τί δὲ δὴ καὶ μόνοις ἐδίδου τοῖς πεπιστευκόσι, καίτοι πᾶσι μετόν, καὶ εἰ μή πω πιστεύσειαν; Τί γὰρ ἔτι τὸ μεσολαβοῦν, οἰκειότητος ἀποτέμνον, κατά γε τὸ πεποιῆσθαι κοινῶς, γενητοῦ τὸ γενητόν; ἆρ' Β. F89 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. ipsum e creaturarum ordine eximi non oportere. C D of ** Joan. 1, 12. utpote qui naturam sortitus sit sororem, et cogna - tam rerum cæterarum, quantum ad facturæ rationem attinet, vin' tu aliquid etiam aliud afferamus quod non sit inutile ? B. Pergratum mili utique feceris. A. An non per Filium vocati sumus in adoptionem quicunque fdem suscepimus in ipsum, et confor mati sumus ad ipsum, sicuti ad archetypum ima- gines? B. Vocali sumus utique, et conformati ad Filium. Scriptum est enim quod Quotquot susceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fleri, his qui“ credunt in eum *. › A. Rectissime dixisti. Sed quod hic opera pre- tium est commodum appones, reor. Vocali sumus in adoptionem filiorum, numi substantialem et natu- ralem? Et nom accidit ut non simus vocati adepta fraternitate et cognatione, aut quomodo? B. Non substantialem, nullo modo : sed adven- titiam, et per gratiam. A. Quomodo igitur factum est Verbum ex eo quod est primogenitum, et quomodo substantia- liter in fratrum ordine censebitur, propter similitu- dinem cum ipsis, cum fraternitatem cum ipso non utique naturalem, sed externam potius et tempori bus definitam, obtineamus, non iis quæ adventum cum carne præcesserunt, sed quibus homo factus. est sicuti nos? Non enim dicent, opinor, licet oppi- do nugis addicti, in fraternitatem cum Filio veteres a legali Scriptura vocatos. Spiritus enim erat in ea servitutis. Unde manifeste apparet non inter servos nobis esse Dei Verbum, cum servilem statum ad fraternitatem non susceperit. Sed nunc ad illud rite et ordine pergendum. Quidnam istud? A. Quod natura nonnullis rebus inest, flermia, non est successu temporum communicabile, sed ne ullo quidem modo tanquam peregrinun asciscitur, at ipsi semper inesse videtur, ipsamque ejus exsisten tiam una comitatur. Exempli gratia, rationis com- pos principio et secundum naturam est homo, non continuo tamen:dives. Numquid ergo velut adventi- tìam rem et extraneam accipiet, abundare divitiis ? sed naturali lege nititur, quod sit et vocetur ratio- nalis. Verum est itaque quod nemo censeatur acci- pere, adeoque successu temporum, id quod habet eo momento quo ad esse progreditur. B. Verum est. A. Si ergo semper creaturis frater erat, et in earum numero Filius tanquam earum consangui- neus, atque idcirco primogenitus, cur rem natura nobís insitam tanquam non habentibus largitus est, nimirum fraternitatem? Cur solis eam porro dedit credentibus, cum omnibus etiam pateat, tametsi nondum crediderint? Quid enim intercedit, el conjunctione sejungit in ratione facturæ factum

ταχτον εἶναι δεῖν κτίσει λέγοντες αὐτὸν, ὡς ἀδελφὴν Δ καὶ ὁμοφυλ τοῖς ὅλοις λαχόντα τὴν φύσιν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, βούλει τι καὶ ἕτερον φῶς μεν, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν ; Β. Ὡς ἥδιστά γε ἐρεῖς καὶ ἐθέλοντί μοι. Α. Αρ' οὐχὶ δι' Υἱοῦ κεκλήμεθα πρὸς υἱοθεσίαν οἱ πίστιν εἰσδεδεγμένοι τὴν εἰς αὐτὸν, καὶ μεμορφώ- μεθα πρὸς αὐτὸν, οἱονεὶ πρὸς ἀρχέτυπον εἰκόνες; Β. Ναὶ κεκλήμεθά τε καὶ μεμορφώμεθα πρὸς Υἱόν. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ι Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. » Α. Αριστα ἔφης. Τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἔν γε του τῳί, φράσαις ἂν οἶδ' ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς. Κεκλήμεθα Β πρὸς υἱοθεσίαν, ἆρ᾽ οὐσιώδη καὶ φυσικήν ; Καὶ εἰ μὴ κληθῆναι συμβαίνει λαχόντες τὴν ἀδελφότητα, καὶ τὸ συγγενές, ἢ πῶς; Β. Οὐκ οὐσιώδη ποθὲν, ἀλλ᾽ εἰσποιητόν τε καὶ κατά χάριν. Α. Πῶς οὖν ἔτι γενητὸς ὁ Λόγος διὰ τοῦ πρωτό τοκος; κατὰ τίνα δὲ τρόπον οὐσιωδῶς ὡς ἀδελφοῖς συντετάξεται διὰ τὸ ὁμοειδές, καίτοι τὴν πρὸς αὐτὸν ἀδελφότητα, φυσικὴν μὲν οὗ τί που, θύραθεν δὲ μᾶλ λον καὶ ἐν χρόνοις ἀποκερδαίνομεν, καὶ οὐχὶ τοῖς ἀνωτάτω τῆς μετὰ σαρκὸς ἐπιδημίας, ἀλλ' ὅτε γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς; Οὐ γάρ, οἶμαι, φαίεν ἂν, καίτοι σφόδρα παραληρεῖν ᾑρημένοι, ὡς εἰς ἀδελφότητα τὴν πρὸς τὸν υἱὸν τοὺς ἀρχαιοτέρους εκάλει τὸ γράμμα τὸ νομικόν. Πνεῦμα γὰρ ἦν ἐν ἐκείνῳ δουλείας. Οθεν τοι καὶ μάλα ἐστὶν ἐναργές, ὡς οὐκ ἐν δούλοις ἡμῖν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τὸ ἐν δούλου τάξει κείμενον ἔτι πρὸς ἀδελφότητα μὴ λαβών. Πλὴν ἐπ' ἐκεῖνο γυνί σοφῶς καὶ ἀπερισπάστως Ιτέον. Β. Τὸ τί ; Α. Τὸ φύσει προσόν, ὦ Ἑρμεία, τῶν ὄντων τισὶν οὐκ ἐν χρόνοις ἂν γένοιτο μεθεκτόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν εἴη ποθὲν ὡς ὀθνεῖον εἰσκεκριμένως, ἀεὶ δ᾽ ἂν μᾶλλον ἐνυπάρχον ὁρῷτο, καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι συμπαρομαρ- τοῦν. Οἷον δὲ δή τί φημι, λογικὸς ἐν ἀρχῇ καὶ κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, πλούσιος γε μήν οὐκ ἔτι. Αρ' οὖν εἰσδέξεται μὲν ὡς ἐπακτόν τε καὶ ἔξωθεν τὸ πλουτεῖν; φυσικοῖς δὲ νόμοις ερηρεισμένον ἔχει τὸ εἶναί τε καὶ κεκλῆσθαι λογικός· Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαί, τις νοοῖτο λαβεῖν καὶ τοῦτο ἐν χρόνοις, δ τῇ πρὸς τὸ εἶναι προόδῳ σύνδρομον ἔχει. Β. 'Αληθές. Α. Εἰ τοίνυν ἀεὶ τοῖς κτίσμασιν ἀδελφός τε ἦν καὶ ἐναρίθμιος ὁ Υἱός, ὡς ὁμογενής αὐτοῖς, διά τε τοῦτο πρωτότοκος, τί τὸ φύσει προσὸν ἡμῖν, ὡς οὐκ ἔχουσιν έχαρίζετο, φημὶ δὴ τὴν ἀδελφότητα; Τί δὲ δὴ καὶ μόνοις ἐδίδου τοῖς πεπιστευκόσι, καίτοι πᾶσι μετόν, καὶ εἰ μή πω πιστεύσειαν; Τί γὰρ ἔτι τὸ μεσολαβοῦν, οἰκειότητος ἀποτέμνον, κατά γε τὸ πεποιῆσθαι κοινῶς, γενητοῦ τὸ γενητόν; ἆρ' Β. F89 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. ipsum e creaturarum ordine eximi non oportere. C D of ** Joan. 1, 12. utpote qui naturam sortitus sit sororem, et cogna - tam rerum cæterarum, quantum ad facturæ rationem attinet, vin' tu aliquid etiam aliud afferamus quod non sit inutile ? B. Pergratum mili utique feceris. A. An non per Filium vocati sumus in adoptionem quicunque fdem suscepimus in ipsum, et confor mati sumus ad ipsum, sicuti ad archetypum ima- gines? B. Vocali sumus utique, et conformati ad Filium. Scriptum est enim quod Quotquot susceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fleri, his qui“ credunt in eum *. › A. Rectissime dixisti. Sed quod hic opera pre- tium est commodum appones, reor. Vocali sumus in adoptionem filiorum, numi substantialem et natu- ralem? Et nom accidit ut non simus vocati adepta fraternitate et cognatione, aut quomodo? B. Non substantialem, nullo modo : sed adven- titiam, et per gratiam. A. Quomodo igitur factum est Verbum ex eo quod est primogenitum, et quomodo substantia- liter in fratrum ordine censebitur, propter similitu- dinem cum ipsis, cum fraternitatem cum ipso non utique naturalem, sed externam potius et tempori bus definitam, obtineamus, non iis quæ adventum cum carne præcesserunt, sed quibus homo factus. est sicuti nos? Non enim dicent, opinor, licet oppi- do nugis addicti, in fraternitatem cum Filio veteres a legali Scriptura vocatos. Spiritus enim erat in ea servitutis. Unde manifeste apparet non inter servos nobis esse Dei Verbum, cum servilem statum ad fraternitatem non susceperit. Sed nunc ad illud rite et ordine pergendum. Quidnam istud? A. Quod natura nonnullis rebus inest, flermia, non est successu temporum communicabile, sed ne ullo quidem modo tanquam peregrinun asciscitur, at ipsi semper inesse videtur, ipsamque ejus exsisten tiam una comitatur. Exempli gratia, rationis com- pos principio et secundum naturam est homo, non continuo tamen:dives. Numquid ergo velut adventi- tìam rem et extraneam accipiet, abundare divitiis ? sed naturali lege nititur, quod sit et vocetur ratio- nalis. Verum est itaque quod nemo censeatur acci- pere, adeoque successu temporum, id quod habet eo momento quo ad esse progreditur. B. Verum est. A. Si ergo semper creaturis frater erat, et in earum numero Filius tanquam earum consangui- neus, atque idcirco primogenitus, cur rem natura nobís insitam tanquam non habentibus largitus est, nimirum fraternitatem? Cur solis eam porro dedit credentibus, cum omnibus etiam pateat, tametsi nondum crediderint? Quid enim intercedit, el conjunctione sejungit in ratione facturæ factum

ταχτον εἶναι δεῖν κτίσει λέγοντες αὐτὸν, ὡς ἀδελφὴν Δ καὶ ὁμοφυλ τοῖς ὅλοις λαχόντα τὴν φύσιν, κατά γε τὸν τοῦ πεποιῆσθαι λόγον, βούλει τι καὶ ἕτερον φῶς μεν, οὐκ ἀσυντελὲς εἰς ὄνησιν ; Β. Ὡς ἥδιστά γε ἐρεῖς καὶ ἐθέλοντί μοι. Α. Αρ' οὐχὶ δι' Υἱοῦ κεκλήμεθα πρὸς υἱοθεσίαν οἱ πίστιν εἰσδεδεγμένοι τὴν εἰς αὐτὸν, καὶ μεμορφώ- μεθα πρὸς αὐτὸν, οἱονεὶ πρὸς ἀρχέτυπον εἰκόνες; Β. Ναὶ κεκλήμεθά τε καὶ μεμορφώμεθα πρὸς Υἱόν. Γέγραπται γὰρ ὅτι, ι Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. » Α. Αριστα ἔφης. Τὸ δ' οὖν ἀναγκαῖον ἔν γε του τῳί, φράσαις ἂν οἶδ' ὅτι καὶ μάλα ὀρθῶς. Κεκλήμεθα Β πρὸς υἱοθεσίαν, ἆρ᾽ οὐσιώδη καὶ φυσικήν ; Καὶ εἰ μὴ κληθῆναι συμβαίνει λαχόντες τὴν ἀδελφότητα, καὶ τὸ συγγενές, ἢ πῶς; Β. Οὐκ οὐσιώδη ποθὲν, ἀλλ᾽ εἰσποιητόν τε καὶ κατά χάριν. Α. Πῶς οὖν ἔτι γενητὸς ὁ Λόγος διὰ τοῦ πρωτό τοκος; κατὰ τίνα δὲ τρόπον οὐσιωδῶς ὡς ἀδελφοῖς συντετάξεται διὰ τὸ ὁμοειδές, καίτοι τὴν πρὸς αὐτὸν ἀδελφότητα, φυσικὴν μὲν οὗ τί που, θύραθεν δὲ μᾶλ λον καὶ ἐν χρόνοις ἀποκερδαίνομεν, καὶ οὐχὶ τοῖς ἀνωτάτω τῆς μετὰ σαρκὸς ἐπιδημίας, ἀλλ' ὅτε γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς; Οὐ γάρ, οἶμαι, φαίεν ἂν, καίτοι σφόδρα παραληρεῖν ᾑρημένοι, ὡς εἰς ἀδελφότητα τὴν πρὸς τὸν υἱὸν τοὺς ἀρχαιοτέρους εκάλει τὸ γράμμα τὸ νομικόν. Πνεῦμα γὰρ ἦν ἐν ἐκείνῳ δουλείας. Οθεν τοι καὶ μάλα ἐστὶν ἐναργές, ὡς οὐκ ἐν δούλοις ἡμῖν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, τὸ ἐν δούλου τάξει κείμενον ἔτι πρὸς ἀδελφότητα μὴ λαβών. Πλὴν ἐπ' ἐκεῖνο γυνί σοφῶς καὶ ἀπερισπάστως Ιτέον. Β. Τὸ τί ; Α. Τὸ φύσει προσόν, ὦ Ἑρμεία, τῶν ὄντων τισὶν οὐκ ἐν χρόνοις ἂν γένοιτο μεθεκτόν, ἀλλ' οὐδ' ἂν εἴη ποθὲν ὡς ὀθνεῖον εἰσκεκριμένως, ἀεὶ δ᾽ ἂν μᾶλλον ἐνυπάρχον ὁρῷτο, καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι συμπαρομαρ- τοῦν. Οἷον δὲ δή τί φημι, λογικὸς ἐν ἀρχῇ καὶ κατὰ φύσιν ὁ ἄνθρωπος, πλούσιος γε μήν οὐκ ἔτι. Αρ' οὖν εἰσδέξεται μὲν ὡς ἐπακτόν τε καὶ ἔξωθεν τὸ πλουτεῖν; φυσικοῖς δὲ νόμοις ερηρεισμένον ἔχει τὸ εἶναί τε καὶ κεκλῆσθαι λογικός· Οὐκοῦν ἀληθὲς, ὡς οὐκ ἂν, οἶμαί, τις νοοῖτο λαβεῖν καὶ τοῦτο ἐν χρόνοις, δ τῇ πρὸς τὸ εἶναι προόδῳ σύνδρομον ἔχει. Β. 'Αληθές. Α. Εἰ τοίνυν ἀεὶ τοῖς κτίσμασιν ἀδελφός τε ἦν καὶ ἐναρίθμιος ὁ Υἱός, ὡς ὁμογενής αὐτοῖς, διά τε τοῦτο πρωτότοκος, τί τὸ φύσει προσὸν ἡμῖν, ὡς οὐκ ἔχουσιν έχαρίζετο, φημὶ δὴ τὴν ἀδελφότητα; Τί δὲ δὴ καὶ μόνοις ἐδίδου τοῖς πεπιστευκόσι, καίτοι πᾶσι μετόν, καὶ εἰ μή πω πιστεύσειαν; Τί γὰρ ἔτι τὸ μεσολαβοῦν, οἰκειότητος ἀποτέμνον, κατά γε τὸ πεποιῆσθαι κοινῶς, γενητοῦ τὸ γενητόν; ἆρ' Β. F89 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. ipsum e creaturarum ordine eximi non oportere. C D of ** Joan. 1, 12. utpote qui naturam sortitus sit sororem, et cogna - tam rerum cæterarum, quantum ad facturæ rationem attinet, vin' tu aliquid etiam aliud afferamus quod non sit inutile ? B. Pergratum mili utique feceris. A. An non per Filium vocati sumus in adoptionem quicunque fdem suscepimus in ipsum, et confor mati sumus ad ipsum, sicuti ad archetypum ima- gines? B. Vocali sumus utique, et conformati ad Filium. Scriptum est enim quod Quotquot susceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fleri, his qui“ credunt in eum *. › A. Rectissime dixisti. Sed quod hic opera pre- tium est commodum appones, reor. Vocali sumus in adoptionem filiorum, numi substantialem et natu- ralem? Et nom accidit ut non simus vocati adepta fraternitate et cognatione, aut quomodo? B. Non substantialem, nullo modo : sed adven- titiam, et per gratiam. A. Quomodo igitur factum est Verbum ex eo quod est primogenitum, et quomodo substantia- liter in fratrum ordine censebitur, propter similitu- dinem cum ipsis, cum fraternitatem cum ipso non utique naturalem, sed externam potius et tempori bus definitam, obtineamus, non iis quæ adventum cum carne præcesserunt, sed quibus homo factus. est sicuti nos? Non enim dicent, opinor, licet oppi- do nugis addicti, in fraternitatem cum Filio veteres a legali Scriptura vocatos. Spiritus enim erat in ea servitutis. Unde manifeste apparet non inter servos nobis esse Dei Verbum, cum servilem statum ad fraternitatem non susceperit. Sed nunc ad illud rite et ordine pergendum. Quidnam istud? A. Quod natura nonnullis rebus inest, flermia, non est successu temporum communicabile, sed ne ullo quidem modo tanquam peregrinun asciscitur, at ipsi semper inesse videtur, ipsamque ejus exsisten tiam una comitatur. Exempli gratia, rationis com- pos principio et secundum naturam est homo, non continuo tamen:dives. Numquid ergo velut adventi- tìam rem et extraneam accipiet, abundare divitiis ? sed naturali lege nititur, quod sit et vocetur ratio- nalis. Verum est itaque quod nemo censeatur acci- pere, adeoque successu temporum, id quod habet eo momento quo ad esse progreditur. B. Verum est. A. Si ergo semper creaturis frater erat, et in earum numero Filius tanquam earum consangui- neus, atque idcirco primogenitus, cur rem natura nobís insitam tanquam non habentibus largitus est, nimirum fraternitatem? Cur solis eam porro dedit credentibus, cum omnibus etiam pateat, tametsi nondum crediderint? Quid enim intercedit, el conjunctione sejungit in ratione facturæ factum

Δ πρόεισιν ὁ λόγος τοῖς δι' ἐναντίας αἰσθάνῃ λοιπόν ; Εt Β. Ναί. Α. Οὐκοῦν τὸ φληνάφοις ἐκτρίβεσθαι λογισμοίς μεθέντες, ὦ τᾶν, τὸ ἀμωμήτως ἔχον διαπεραίνωμεν, φρονοῦντες ὀρθῶς, ὡς εἴη μὲν δι' ἡμᾶς πρωτότοκος, ὅτε γέγονε καθ' ἡμᾶς, μονογενὴς δὲ αὖ, ὡς οὐδενὶ τὸ σύμπαν συντεταγμένος, ἐπείτοι μόνος ἐξέφυ, καὶ ἐξ αὐτῆς γεγέννηται τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. Αλλ' είπερ ἔλοιντο καὶ αὐτοί, μονογενή δε οἴεσθαι λέγειν αὐτὸν, ἐπειδὴ μόνος ἐκ μόνου γέγονε τοῦ Πατρὸς, τί ἂν ἔχοις πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· Δ. Οἰηθείην ἂν εἰκότως, ἐκκεκροῦσθαι μὲν τοῦ Β καὶ ἀπολεσθῆσαι φρενός, ἀνδροπρεπές τι καὶ ἐῤῥω μένον εἰθισμένης ὁρᾷν. Φαίην δ' ἂν, ὅτι καὶ αὐτῆς οὐ μετρίως διημαρτήκασι τῆς τῶν ὀνομάτων ἀκρι δοῦς εὐμαθείας, οιονεί πως παροχετεύοντες τὰ ἐξ αὐτῶν δηλούμενα, καὶ πρὸς ὁτιοῦν τῶν σφίσιν αὐτοῖς καθ᾽ ἡδονὴν ἀπερινοήτως ἐξέλκοντες. Το γάρτοι. μονογενής, τὸ ἔκ τινος φύσει γεγεννημένον, οὐχὶ τὸ Εκ τινος τέχνης ἐξειργασμένον παραδηλώσειεν ἄν ήγουν ἡκόντων εἰς μέσον ἐρομένοις ἀποκρινόμενοι, ποῦ τὴν λέξιν ἀνεγνώκασιν ἐφ᾿ ὁτιοῦν τῶν ἐκ τέχνης τε καὶ ἐπιστήμης κειμένην. Οὐ γὰρ δὴ ταῖς ἐκείνων ἀβελτηρίαις παραχωρήσομεν & ἂν βούλοιντο νομοθετεῖν, ἀκαλλέστατα παρευθύνοντες ἐπὶ τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς τῶν σημαινομένων τὴν δύναμιν. 'Αρα γὰρ, εἰ σκάφος ἔν τε καὶ μόνον διατεχνήσαιτό τις ἀνὴρ ξυλουργός, μονογενές ἂν καλοῖτο αὐτοῦ, καίτοι τέχνημα καὶ ἐπιστήμης ἔργον δν; Εἶτα πῶς τοῦτο οὐ καταγέλαστον, ἡ σοφὸν εἶναί σοι τὸ χρῆμα δοκεῖ; Β. Ηκιστά γε. Α. Τὸ δὲ δὴ καὶ διατείνεσθαι περιττά τους διεναν τίας καὶ ἀσυνετώτατα λέγειν, μόνον ἐκ μόνου γεγεν νῆσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ταύτῃ τοι καὶ λίπο ἐξαίρετον ἀποτεμέσθαι τὴν φύσιν, καὶ εἰς λήξιν εὐκλείας τὴν ἀνωτάτω διαδραμείν, διχῆ πλημμελεῖν ἑλομένους παραδείξειεν ἂν καὶ ἀμαθαίνοντας κομιδή. Β. Φράσον ὅπως. Α. Πρῶτον μὲν γὰρ, ὡς ἐξ ἀναγκαίου σε καλ αφύκτου λογισμοῦ, τὴν μεθ' Υἱὸν ἀργίαν καταγρά ψουσι τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν ἀεικίνητον φύσιν ἀπρακτι σαι πρὸς τὰ οἰκεῖα καὶ οὐχ έκόντες, ὁμολογήσουσι, καὶ καταλῆξαι δημιουργίας, οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἔτε μετ᾿ ἐκεῖνον ἐπιθιγγάνουσαν, μεθεῖσαν δὲ ὥσπερ τη τοῦ Υἱοῦ δυνάμει τε καὶ φύσει, τὸ ἐνεργεῖν τε καὶ δρἂν τὰ δι' ὧνπερ ἂν εἴη καὶ μόνων, τὴν ἀνωτάτω φύσιν ἐπιγινώσκεσθαι. Καὶ γεννητῆς μὲν οὐσία; καρποί, τὰ τῆς θεότητος ίδια, κατακαυχήσεται δὲ, ὡς ἔοικεν, ὁ μὲν Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐφ' ἑνὶ καὶ μένο κτίσματι, τῷ Υἱῷ· ὁ δὲ τοῖς οὕτω πλείοσιν ἐναδρ γεῖται που, καὶ φρονήσει μεῖζον ὁ Υἱός, ἰσoσθεν μὲν αὐτῷ, διὰ τοῦ πεφυκέναι δημιουργεῖν ἀνας δειγμένος, καὶ διὰ τοῦ παράγειν εἰς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, πλεονεκτῶν δὲ, εἶμαι που, κατά γε το εἶναι χρηστὸς, εἴπερ ἐστὶν ἀγαθοῦ τὸ παρακομίζειν εἰς ὕπαρξιν ἐξ ἀνυπαρξίας, καὶ ὄντα ποιεῖν, τὰ οὔπω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCİNIEP. facto ? An sentis demum quo progrediatur adversa- riorum ratio? B. Sentia. A. Itaque, prætermissis stultis ratiocinationibus, ad id, quæso, quod inculpatum est transeamus, recte sentientes esse quidem propter nos primogenitum, quando similis nobis factus est, et vicissim unige- nitum, tanquam nulli plane annumeratum, quando- quidem solus ex ipsa genitus est substantia Dei ac Patris. B. At si dicendum ipsi quoque censuerint, esse ipsum unigenitum, quandoquidem solus ex solo Patre genitus est, quidnam ad hæc dicere pole- ris? A. Existimarim certe, nec injuria, eos esse men- tis emotæ, et al generosa et forti rerum contempla- tione excidisse. Quin et ab ipsa nominum accurata cognitione-aberrare dixerim, veram illorum signifi- cationem prætereuntes, et ad nutum ac libidinem suam inconsiderate detorquentes. Illad enim, uni- genitus, ex aliquo natura genitum, non ex arte claboratum signidicaverit : aut certe prodeant in medium, responsuri, ubinam dictionem illam, legerint de ulla re artificiosa positam. Non enim sane illorum vesaniæ concedemus ea quæ velint statuere, rerum significatarum vi in pravum detoria. An enim si quis faber lignarius navigiumn unum ae solum compegerit, unigenitum ejus voca- bitur, cum sit opificium et artis opus? At numquid ridiculum est istud? aut certe sapiens tibi esse videtur? B. Minime vero. A. Quod autem inaniter ac stultissime urgent adversarii, nimirum solum ex solo Patre natum esse Filium, proindeque valde eximiam naturam sortitum, et ad supremum gloriæ fastigium eve- cum esse, bifariam peecare, et insanire illos osten- derit. B. Dic quo pacto. A. Primum enim quod veluti necessaria et inevi- tabili ratione cessationem Patri ascribent, genito Filio et illam quæ peranui metu agitatur naturam in suis rebus cessasse fatebuawr etiam inviti, et ab opificio destitisse, nec post illum quidquam prorsus attigisse, sed Filii potestati et natura ea præstanda faciendaque quodammodo dimisisse, per quæ sola suprema natura potest agnosci. genita quidem substantiæ fructus erual quæ divinitatis sunt pro- pria: gloriabitur autem, ut apparet, Deus quidem ac Pater in una ae sola creatura, Filio nimirum : hic aulem tanto pluribus utique gloriabitur, et magni- Nicentius de se sentiel, æqualis cum ipso potestatis reduliur, ex eo quod creandi vi polleat et produ- cendi qua muaquam sunt, sed et bonitate potior arit, ut existimo, siquidem boni est a non esse ad esse adducere, et efficere ut sint quæ nondum ex- istendi gratiam acceperunt. In absurdum itaque C n

Δ πρόεισιν ὁ λόγος τοῖς δι' ἐναντίας αἰσθάνῃ λοιπόν ; Εt Β. Ναί. Α. Οὐκοῦν τὸ φληνάφοις ἐκτρίβεσθαι λογισμοίς μεθέντες, ὦ τᾶν, τὸ ἀμωμήτως ἔχον διαπεραίνωμεν, φρονοῦντες ὀρθῶς, ὡς εἴη μὲν δι' ἡμᾶς πρωτότοκος, ὅτε γέγονε καθ' ἡμᾶς, μονογενὴς δὲ αὖ, ὡς οὐδενὶ τὸ σύμπαν συντεταγμένος, ἐπείτοι μόνος ἐξέφυ, καὶ ἐξ αὐτῆς γεγέννηται τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Β. Αλλ' είπερ ἔλοιντο καὶ αὐτοί, μονογενή δε οἴεσθαι λέγειν αὐτὸν, ἐπειδὴ μόνος ἐκ μόνου γέγονε τοῦ Πατρὸς, τί ἂν ἔχοις πρὸς τοῦτο εἰπεῖν· Δ. Οἰηθείην ἂν εἰκότως, ἐκκεκροῦσθαι μὲν τοῦ Β καὶ ἀπολεσθῆσαι φρενός, ἀνδροπρεπές τι καὶ ἐῤῥω μένον εἰθισμένης ὁρᾷν. Φαίην δ' ἂν, ὅτι καὶ αὐτῆς οὐ μετρίως διημαρτήκασι τῆς τῶν ὀνομάτων ἀκρι δοῦς εὐμαθείας, οιονεί πως παροχετεύοντες τὰ ἐξ αὐτῶν δηλούμενα, καὶ πρὸς ὁτιοῦν τῶν σφίσιν αὐτοῖς καθ᾽ ἡδονὴν ἀπερινοήτως ἐξέλκοντες. Το γάρτοι. μονογενής, τὸ ἔκ τινος φύσει γεγεννημένον, οὐχὶ τὸ Εκ τινος τέχνης ἐξειργασμένον παραδηλώσειεν ἄν ήγουν ἡκόντων εἰς μέσον ἐρομένοις ἀποκρινόμενοι, ποῦ τὴν λέξιν ἀνεγνώκασιν ἐφ᾿ ὁτιοῦν τῶν ἐκ τέχνης τε καὶ ἐπιστήμης κειμένην. Οὐ γὰρ δὴ ταῖς ἐκείνων ἀβελτηρίαις παραχωρήσομεν & ἂν βούλοιντο νομοθετεῖν, ἀκαλλέστατα παρευθύνοντες ἐπὶ τὸ μὴ ἔχον ὀρθῶς τῶν σημαινομένων τὴν δύναμιν. 'Αρα γὰρ, εἰ σκάφος ἔν τε καὶ μόνον διατεχνήσαιτό τις ἀνὴρ ξυλουργός, μονογενές ἂν καλοῖτο αὐτοῦ, καίτοι τέχνημα καὶ ἐπιστήμης ἔργον δν; Εἶτα πῶς τοῦτο οὐ καταγέλαστον, ἡ σοφὸν εἶναί σοι τὸ χρῆμα δοκεῖ; Β. Ηκιστά γε. Α. Τὸ δὲ δὴ καὶ διατείνεσθαι περιττά τους διεναν τίας καὶ ἀσυνετώτατα λέγειν, μόνον ἐκ μόνου γεγεν νῆσθαι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ταύτῃ τοι καὶ λίπο ἐξαίρετον ἀποτεμέσθαι τὴν φύσιν, καὶ εἰς λήξιν εὐκλείας τὴν ἀνωτάτω διαδραμείν, διχῆ πλημμελεῖν ἑλομένους παραδείξειεν ἂν καὶ ἀμαθαίνοντας κομιδή. Β. Φράσον ὅπως. Α. Πρῶτον μὲν γὰρ, ὡς ἐξ ἀναγκαίου σε καλ αφύκτου λογισμοῦ, τὴν μεθ' Υἱὸν ἀργίαν καταγρά ψουσι τοῦ Πατρὸς, καὶ τὴν ἀεικίνητον φύσιν ἀπρακτι σαι πρὸς τὰ οἰκεῖα καὶ οὐχ έκόντες, ὁμολογήσουσι, καὶ καταλῆξαι δημιουργίας, οὐδενὸς τὸ σύμπαν ἔτε μετ᾿ ἐκεῖνον ἐπιθιγγάνουσαν, μεθεῖσαν δὲ ὥσπερ τη τοῦ Υἱοῦ δυνάμει τε καὶ φύσει, τὸ ἐνεργεῖν τε καὶ δρἂν τὰ δι' ὧνπερ ἂν εἴη καὶ μόνων, τὴν ἀνωτάτω φύσιν ἐπιγινώσκεσθαι. Καὶ γεννητῆς μὲν οὐσία; καρποί, τὰ τῆς θεότητος ίδια, κατακαυχήσεται δὲ, ὡς ἔοικεν, ὁ μὲν Θεὸς καὶ Πατὴρ, ἐφ' ἑνὶ καὶ μένο κτίσματι, τῷ Υἱῷ· ὁ δὲ τοῖς οὕτω πλείοσιν ἐναδρ γεῖται που, καὶ φρονήσει μεῖζον ὁ Υἱός, ἰσoσθεν μὲν αὐτῷ, διὰ τοῦ πεφυκέναι δημιουργεῖν ἀνας δειγμένος, καὶ διὰ τοῦ παράγειν εἰς γένεσιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, πλεονεκτῶν δὲ, εἶμαι που, κατά γε το εἶναι χρηστὸς, εἴπερ ἐστὶν ἀγαθοῦ τὸ παρακομίζειν εἰς ὕπαρξιν ἐξ ἀνυπαρξίας, καὶ ὄντα ποιεῖν, τὰ οὔπω S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCİNIEP. facto ? An sentis demum quo progrediatur adversa- riorum ratio? B. Sentia. A. Itaque, prætermissis stultis ratiocinationibus, ad id, quæso, quod inculpatum est transeamus, recte sentientes esse quidem propter nos primogenitum, quando similis nobis factus est, et vicissim unige- nitum, tanquam nulli plane annumeratum, quando- quidem solus ex ipsa genitus est substantia Dei ac Patris. B. At si dicendum ipsi quoque censuerint, esse ipsum unigenitum, quandoquidem solus ex solo Patre genitus est, quidnam ad hæc dicere pole- ris? A. Existimarim certe, nec injuria, eos esse men- tis emotæ, et al generosa et forti rerum contempla- tione excidisse. Quin et ab ipsa nominum accurata cognitione-aberrare dixerim, veram illorum signifi- cationem prætereuntes, et ad nutum ac libidinem suam inconsiderate detorquentes. Illad enim, uni- genitus, ex aliquo natura genitum, non ex arte claboratum signidicaverit : aut certe prodeant in medium, responsuri, ubinam dictionem illam, legerint de ulla re artificiosa positam. Non enim sane illorum vesaniæ concedemus ea quæ velint statuere, rerum significatarum vi in pravum detoria. An enim si quis faber lignarius navigiumn unum ae solum compegerit, unigenitum ejus voca- bitur, cum sit opificium et artis opus? At numquid ridiculum est istud? aut certe sapiens tibi esse videtur? B. Minime vero. A. Quod autem inaniter ac stultissime urgent adversarii, nimirum solum ex solo Patre natum esse Filium, proindeque valde eximiam naturam sortitum, et ad supremum gloriæ fastigium eve- cum esse, bifariam peecare, et insanire illos osten- derit. B. Dic quo pacto. A. Primum enim quod veluti necessaria et inevi- tabili ratione cessationem Patri ascribent, genito Filio et illam quæ peranui metu agitatur naturam in suis rebus cessasse fatebuawr etiam inviti, et ab opificio destitisse, nec post illum quidquam prorsus attigisse, sed Filii potestati et natura ea præstanda faciendaque quodammodo dimisisse, per quæ sola suprema natura potest agnosci. genita quidem substantiæ fructus erual quæ divinitatis sunt pro- pria: gloriabitur autem, ut apparet, Deus quidem ac Pater in una ae sola creatura, Filio nimirum : hic aulem tanto pluribus utique gloriabitur, et magni- Nicentius de se sentiel, æqualis cum ipso potestatis reduliur, ex eo quod creandi vi polleat et produ- cendi qua muaquam sunt, sed et bonitate potior arit, ut existimo, siquidem boni est a non esse ad esse adducere, et efficere ut sint quæ nondum ex- istendi gratiam acceperunt. In absurdum itaque C n

Β Ει τοῦ εἶναι λαχόντα τὴν χάριν. Βξέρπει δὴ οὖν ἐπὶ τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος, ἀεργή καθιστὰς τὴν ἀεικίνητον φύσιν, ᾗ δὴ καὶ μόνῃ πρέποι ἂν τὸ τοῖς οὐκ οὗτι τὸ εἶναι προσνέμειν· ἡ γὰρ οὐχὶ τὴν τῆς ἡμερότητας πηγήν τε καὶ γένεσιν, τοῖς ἐξ ἰδίων ἐνθυμημάτων καταπεδήσαντες λογισμοῖς, μέχρι τῆς Υἱοῦ κατα σκευῆς ἱστᾶσιν οἱ δείλαιοι κατά γε τὸ σφίσι δοκοῦν ; Καίτοι τί δήποτε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀργεῖν ἑλο- μένου, καὶ ἀπρακτοῦντος εἰς τὰ λοιπὰ, συνετίθει λόγους ἡμῖν· ὁ μακάριος Μωσῆς, καὶ φενακισμούς εἰκαίους, κατά γε τὸ εἰκὸς, ήγουν κατ' ἐκείνους ἀναγράφει λέγων· ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ομοίωσιν. » Το γάρτοι, « Ποιήσωμεν, » κατοκνοῦντα μὲν οὐδαμῶς εἰς ποίησιν, τήν γε εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, συνεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον Υἱῷ καὶ Πνεύματι κατηυτρεπισμένον, καὶ δὴ καὶ ἐνηργηκότα διαμεμήνυκεν ἐναργώς. • Καὶ γὰρ ἐποίησε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Αλλ' οὐκ ἂν ὁρῶτο ψευδοεπής, θεηγόρος τε ὤν, καὶ ψήφῳ τῇ ἄνωθεν εὖ μάλα κατεστεμμένος ὁ θεσπέσιος Μωσής. Κα! ἀναπείσει μειζόνως, ἀεικίνητόν τε καὶ ἐνεργῆ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἀνακηρύττων ὁ Λόγος ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς. Εφη γάρ που Χριστὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισ τιμῶν· ἀνακαίεσθαι γὰρ εἰς ὀργὰς ἐδόκει τισὶν, είπερ τι δρώη κατὰ τὸ Σάββατον· « Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. » Καὶ ἑτέρωθε που· ο Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ ἔργα, ο "Αρ' οὐκ ἀπηχές, ὦ Ἑρμεία, φαίην ἂν ὅτι, καὶ σφαλερώτατον, τὸ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμᾶς ἀντιφέρεσθαι λόγοις, καὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς τῶν ὅλων δημιουργόν συναποφαινούσης τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα κατατολμᾷν εἰπεῖν ἀπρακτεῖν ἔτι περὶ τὴν κτίσιν ; Β. Σφαλερώτατον. Β. Τὸ τί δή ; Α. Εἰ γὰρ ἐξαίρετον ὁ Υἱὸς τὸν τῆς ποιήσεως τρό των, καὶ διαφερόντως ἀμείνω τούτου γε ένεκα καὶ μένου διεκληρώσατο, ἐπεὶ μόνος ὑπὸ μόνου γέγονε τοῦ Πατρός, ἀναμαθεῖν ἐθέλοντί μοι φραζόντων ἐκεῖ ναι, πότερα τοῖς κτίσμασι τοῖς μεθ' Υἱὸν, καὶ δι' αὐτοῦ γεγονότι διεφθόνησεν ὁ Πατήρ, τὸ εἰς λῆξιν ἥκειν μακαριότητος οὐκ ἐφιεὶς αὐτοῖς διὰ τοῦ μή ἀνέχεσθαι τὴν ἐπ' αὐτοῖς αὐτουργίαν, ήγουν φθόνου κρείττονα, καὶ ἔκνου παντὸς ἐροῦσιν αὐτόν ; Β. Εροῦσι, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Ορθὰ φρονοῦντες, ὦ τᾶν, κἂν γοῦν ἔν γε τούτῳ. Οὐ γὰρ δὴ χείρους ἀναφανούνται τῶν παρ' Ελλησι σοφῶν, ὧν εἷς τις ἔφη περὶ Θεοῦ, Πλάτων οὗτος ἦν· • Αγαθὸς ἦν, ἀγαθῷ δὲ φθόνος οὐδεὶς περὶ· οὐδενὸς ἐγγίνεται.» Οτε τοίνυν ἀγαθὸς ὁ Πατήρ, ήγουν αυτό χρημα τὸ ἀγαθόν, τό γε μὴν εἰς ἄκρον ἥκει τοῖς κτίσμασι τοῦ γε ἄριστά πως ἔχειν, διὰ μόνης ἂν Ανεποιήθη τῆς παρ' αὐτοῦ θελήσεώς τε καὶ αὐτουρ γίας, εἰ μὴ τοῖς πᾶσι τὸ χρῆμα κοινὸν ἀδιαφθονήτως naturam jugi motu agitatam otiosam statuit, cui sane ac soli convenit, rebus quæ non sunt esse tribuere. An non enim bonitatis fontem et originem suis ratiocinationibus præpa- dientes, in solo Filii opifeio sistunt miseri pro sua libidine? Sed cum Deus ac Pater cessare velit et in reliquis oliari, cur tandem beatus Moses nobis ser- mones el nugas inanes ex eorum sententia compo- suit, dum scribit his verbis Et dixit Deus: Fa- ciamus hominem ad imaginem nostram, et ad simi- litudinem ? « Nam illud, « Faciamus, non uti - que cessare a nobis faciendis atque creandis, sed una potius operari cum Filio et Spiritu in componendo occupatum, adeoque etiam operatum esse manifeste ostendit. Etenim • Fecit, inquit, Deus hominem, ad imaginem Dei fecit ipsum : sed mendax certe nusquam apparebit', divinarum rerum interpres cum sit, et coelesti calculo probatissimus divinus Moses. Sed et Patris naturam perpetuo mio- veri et agere, fateri nos amplius adiget, Verbum quod ex ipso effulsit prædicans. Dixit enim alicubi Christus Judæos increpans : nam indignabantur aliqui, quod nonnihil faceret per Sabbatum : • Pater meus usque modo operatur, et ego operor ". » alibi : « Verba quæ ego loquor vobis, a meipso noυ loquor : Pater autem in me manens, ipse facit ope- ra 68. » An non absurdum est, Hermia, et periculo- sissimum Salvatoris repugnare vocibus, cumque Scriptura divinitus inspirata Patrem una cum Filio universitatis opificem ostendat, eum audere dicero etiamnum cessare in rerum creatione? DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A labitur oratio, quæ C p D * Gen. 1, 26. *7 Joan. v, 17. “ Joan, xiv, 10. B. Periculosissimum. A. Stultum vero illud etiam puto. B. Quidnam istud ? A. Quippe si Filius eximium creationis modum et longe excellentissimum ob hoc unuin ac solum sortitus est, quod solus a solo Patre est editus, sci- scitanti mihi respondeant, strum creaturis Filio posterioribus, et per ipsum factis invideat Pater, qui non permittat eas ad summum felicitatis pervo- nire in eo quod eas ipse creare nolit, aut ipsum ab omni invidia et cessatione liberum esse di- oent? B. Dicent, ut reor. A. Recte quidem, vel in loc sentientes, anice. Non enim deteriores se prodent Græcorum sapicu- tibus, quorum unus aliquis de Deo dixit, Plato ni- mirum : ‹ Bonus crat : bonus autem invideţ nemi- ni. › Cum igitur bonus sit Pater, imo ipsummet bonum, adeoque creaturæ per solam ejus volunta- tem et operationem habeant, ut ad felicissimum sta‹ tum veniant, quidui re communi citra invidiam omnibus proposita, ut bonus laudatur, sed creandi 4. Ασύνετον δὲ κἀκεῖνο οἶμαι που.

Β Ει τοῦ εἶναι λαχόντα τὴν χάριν. Βξέρπει δὴ οὖν ἐπὶ τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος, ἀεργή καθιστὰς τὴν ἀεικίνητον φύσιν, ᾗ δὴ καὶ μόνῃ πρέποι ἂν τὸ τοῖς οὐκ οὗτι τὸ εἶναι προσνέμειν· ἡ γὰρ οὐχὶ τὴν τῆς ἡμερότητας πηγήν τε καὶ γένεσιν, τοῖς ἐξ ἰδίων ἐνθυμημάτων καταπεδήσαντες λογισμοῖς, μέχρι τῆς Υἱοῦ κατα σκευῆς ἱστᾶσιν οἱ δείλαιοι κατά γε τὸ σφίσι δοκοῦν ; Καίτοι τί δήποτε τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀργεῖν ἑλο- μένου, καὶ ἀπρακτοῦντος εἰς τὰ λοιπὰ, συνετίθει λόγους ἡμῖν· ὁ μακάριος Μωσῆς, καὶ φενακισμούς εἰκαίους, κατά γε τὸ εἰκὸς, ήγουν κατ' ἐκείνους ἀναγράφει λέγων· ι Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, καὶ καθ' ομοίωσιν. » Το γάρτοι, « Ποιήσωμεν, » κατοκνοῦντα μὲν οὐδαμῶς εἰς ποίησιν, τήν γε εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, συνεργάζεσθαι δὲ μᾶλλον Υἱῷ καὶ Πνεύματι κατηυτρεπισμένον, καὶ δὴ καὶ ἐνηργηκότα διαμεμήνυκεν ἐναργώς. • Καὶ γὰρ ἐποίησε, φησὶν, ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. » Αλλ' οὐκ ἂν ὁρῶτο ψευδοεπής, θεηγόρος τε ὤν, καὶ ψήφῳ τῇ ἄνωθεν εὖ μάλα κατεστεμμένος ὁ θεσπέσιος Μωσής. Κα! ἀναπείσει μειζόνως, ἀεικίνητόν τε καὶ ἐνεργῆ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν ἀνακηρύττων ὁ Λόγος ὁ ἐξ αὐτοῦ πεφηνώς. Εφη γάρ που Χριστὸς τοῖς Ἰουδαίοις ἐπισ τιμῶν· ἀνακαίεσθαι γὰρ εἰς ὀργὰς ἐδόκει τισὶν, είπερ τι δρώη κατὰ τὸ Σάββατον· « Ο Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι. » Καὶ ἑτέρωθε που· ο Τὰ ῥήματα & ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ, ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ ἔργα, ο "Αρ' οὐκ ἀπηχές, ὦ Ἑρμεία, φαίην ἂν ὅτι, καὶ σφαλερώτατον, τὸ τοῖς τοῦ Σωτῆρος ἡμᾶς ἀντιφέρεσθαι λόγοις, καὶ τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς τῶν ὅλων δημιουργόν συναποφαινούσης τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα κατατολμᾷν εἰπεῖν ἀπρακτεῖν ἔτι περὶ τὴν κτίσιν ; Β. Σφαλερώτατον. Β. Τὸ τί δή ; Α. Εἰ γὰρ ἐξαίρετον ὁ Υἱὸς τὸν τῆς ποιήσεως τρό των, καὶ διαφερόντως ἀμείνω τούτου γε ένεκα καὶ μένου διεκληρώσατο, ἐπεὶ μόνος ὑπὸ μόνου γέγονε τοῦ Πατρός, ἀναμαθεῖν ἐθέλοντί μοι φραζόντων ἐκεῖ ναι, πότερα τοῖς κτίσμασι τοῖς μεθ' Υἱὸν, καὶ δι' αὐτοῦ γεγονότι διεφθόνησεν ὁ Πατήρ, τὸ εἰς λῆξιν ἥκειν μακαριότητος οὐκ ἐφιεὶς αὐτοῖς διὰ τοῦ μή ἀνέχεσθαι τὴν ἐπ' αὐτοῖς αὐτουργίαν, ήγουν φθόνου κρείττονα, καὶ ἔκνου παντὸς ἐροῦσιν αὐτόν ; Β. Εροῦσι, καθάπερ ἐγᾦμαι. Α. Ορθὰ φρονοῦντες, ὦ τᾶν, κἂν γοῦν ἔν γε τούτῳ. Οὐ γὰρ δὴ χείρους ἀναφανούνται τῶν παρ' Ελλησι σοφῶν, ὧν εἷς τις ἔφη περὶ Θεοῦ, Πλάτων οὗτος ἦν· • Αγαθὸς ἦν, ἀγαθῷ δὲ φθόνος οὐδεὶς περὶ· οὐδενὸς ἐγγίνεται.» Οτε τοίνυν ἀγαθὸς ὁ Πατήρ, ήγουν αυτό χρημα τὸ ἀγαθόν, τό γε μὴν εἰς ἄκρον ἥκει τοῖς κτίσμασι τοῦ γε ἄριστά πως ἔχειν, διὰ μόνης ἂν Ανεποιήθη τῆς παρ' αὐτοῦ θελήσεώς τε καὶ αὐτουρ γίας, εἰ μὴ τοῖς πᾶσι τὸ χρῆμα κοινὸν ἀδιαφθονήτως naturam jugi motu agitatam otiosam statuit, cui sane ac soli convenit, rebus quæ non sunt esse tribuere. An non enim bonitatis fontem et originem suis ratiocinationibus præpa- dientes, in solo Filii opifeio sistunt miseri pro sua libidine? Sed cum Deus ac Pater cessare velit et in reliquis oliari, cur tandem beatus Moses nobis ser- mones el nugas inanes ex eorum sententia compo- suit, dum scribit his verbis Et dixit Deus: Fa- ciamus hominem ad imaginem nostram, et ad simi- litudinem ? « Nam illud, « Faciamus, non uti - que cessare a nobis faciendis atque creandis, sed una potius operari cum Filio et Spiritu in componendo occupatum, adeoque etiam operatum esse manifeste ostendit. Etenim • Fecit, inquit, Deus hominem, ad imaginem Dei fecit ipsum : sed mendax certe nusquam apparebit', divinarum rerum interpres cum sit, et coelesti calculo probatissimus divinus Moses. Sed et Patris naturam perpetuo mio- veri et agere, fateri nos amplius adiget, Verbum quod ex ipso effulsit prædicans. Dixit enim alicubi Christus Judæos increpans : nam indignabantur aliqui, quod nonnihil faceret per Sabbatum : • Pater meus usque modo operatur, et ego operor ". » alibi : « Verba quæ ego loquor vobis, a meipso noυ loquor : Pater autem in me manens, ipse facit ope- ra 68. » An non absurdum est, Hermia, et periculo- sissimum Salvatoris repugnare vocibus, cumque Scriptura divinitus inspirata Patrem una cum Filio universitatis opificem ostendat, eum audere dicero etiamnum cessare in rerum creatione? DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A labitur oratio, quæ C p D * Gen. 1, 26. *7 Joan. v, 17. “ Joan, xiv, 10. B. Periculosissimum. A. Stultum vero illud etiam puto. B. Quidnam istud ? A. Quippe si Filius eximium creationis modum et longe excellentissimum ob hoc unuin ac solum sortitus est, quod solus a solo Patre est editus, sci- scitanti mihi respondeant, strum creaturis Filio posterioribus, et per ipsum factis invideat Pater, qui non permittat eas ad summum felicitatis pervo- nire in eo quod eas ipse creare nolit, aut ipsum ab omni invidia et cessatione liberum esse di- oent? B. Dicent, ut reor. A. Recte quidem, vel in loc sentientes, anice. Non enim deteriores se prodent Græcorum sapicu- tibus, quorum unus aliquis de Deo dixit, Plato ni- mirum : ‹ Bonus crat : bonus autem invideţ nemi- ni. › Cum igitur bonus sit Pater, imo ipsummet bonum, adeoque creaturæ per solam ejus volunta- tem et operationem habeant, ut ad felicissimum sta‹ tum veniant, quidui re communi citra invidiam omnibus proposita, ut bonus laudatur, sed creandi 4. Ασύνετον δὲ κἀκεῖνο οἶμαι που.

Α προθεὶς, ὡς ἀγαθὸς θαυμάζεται, παρεχώρει δὲ δη μιουργεῖν ἑτέρῳ, τοῦ ἀσυγκρίτως ἀμείνονος ἀποστε ρῶν τὴν κτίσιν ; Β Β. Αλλ' οὐκ εἰσάπαν, φησὶν, ἀεργὸς ὁ Πατήρ. συνεργάζεται γὰρ τῷ Υἱῷ, καὶ συνυφίστησι τὰ λοιπά. Α. Τίνα δὴ ἄρα τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοῦτο ἔχων συνεισφοράν ; "Αρ' ὡς ἀμείνω τῆς ἐνεργείας τῆς ἑαυτοῦ, ταύτῃ τοι καὶ χρειωδῶς ταῖς ἑαυτοῦ κινή σεσιν, ήγουν ἀναγκαίως παρειλημμένην, ἢ ὡς ἐλάτο τονα καὶ ἐν χείροσι, καὶ οὐκ ἀναγκαίως εἰσδεδεγμέ νην ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἀμείνω καὶ χρειωδῶς, περιττο λογία τοῦτό γε, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσφημία. Τοῦ γὰρ, ἐξ οὗ πέφηνεν ὁ Υἱός, ὑπερκείσεται που, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν, και χρείαν αὐτῇ καὶ τὸ ἄμεινον ἀναπληρῶν. Εἰ δ' αὖ αἰσχίονα καὶ οὐκ ἀναγκαίαν, ἀκαλλεστέραν δὲ ὥσπερ ἀποφαίνουσαν τὴν δημιουργίαν, τί τὸ ἀναπεῖθον, εἰπέ μοι, συνεργάζεσθαι τῷ Υἱῷ; ἢ πῶς οὐκ ἐρεῖ τις διαμελλήσας οὐδὲν, ὡς κατημέλησε μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ ἀμείνονος ὁ Πατήρ, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχον ἠθέλησε κρατεῖν, παρωσάμενος μὲν ἤγουν κατοκνήσας τὸ αὐτουργεῖν ἑλέσθαι περὶ τὴν κτίσιν, δι' οὗ δὴ καὶ μόνου τὸ ἀκραιφνὲς ἦν αὐτῇ κατασημαίνεσθαι κάλ λος, συνεισδεξάμενος δὲ τὸν Υἱόν, ἵνα μὴ ἄκρατον καὶ ἀσυμμιγὲς τοῦ χείρονος λάχοι, τὸ παρήχθαι μακα- ρίως καὶ ἐλθεῖν εἰς ὕπαρξιν. Β. Αλλ' οὐκ ἂν ὑπέστη, φασίν, ἡ γενητή φύσις, τὴν ἄκρατον αὐτουργίαν τοῦ Πατρὸς ἦν δὲ καὶ ἐτές ρως ἀπίθανον, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπερτάτην ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν ἄγαν εὐτελεστάτων κατα κομίζεσθαι δεῖν. Α. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι κιβδήλου και βδελυρας ἀπόβρασμα φρενός. Η γάρ, οὐκ ἄσοφον ἐννοεῖν, ὡς εἴπερ ἦν ἀληθῶς φορτικὴ καὶ διαβριθὴς, καὶ τοῦτο ἄγαν, ήγουν ἀπρόσιτος παντελῶς ἡ τοῦ Πατρὸς αὐτ ουργία, γενητῇ καὶ πεποιημένη φύσει, τρυφεράν καὶ εὐάντητον καὶ οἱστὴν γενέσθαι μόνῳ τῷ Υἱῷ, καίτοι κατ' ἐκείνους ὁμοφυᾶ τοῖς κτίσμασι λαχόντι τὴν φύσιν; Τὸ γὰρ ἅπαξ ἀνύποιστον γενητοῖς, οὐδ' ἂν ἑνὶ γένοιτο φορητόν, κἂν ὑπερκεῖσθαι δοκοίη, καὶ διαφερόντως ἄμεινον νοοῖτο τῶν ἄλλων. Τὴ δὲ δὴ καὶ φάναι προχείρως ἀποτολμαν, μὴ καθικνεῖσθαι πρέ πειν τὴν Πατρὸς ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν οὕτως εὐτελεστάτων, διττὴν ἂν ἔχοι τὴν δυσφημίαν. Καθ υβριοῦσι μὲν γὰρ τὸν Υἱόν, καταμωμήσονται δὲ καὶ αὐτὸν, καίτοι τιμᾷν οἰόμενοι τὸν Πατέρα. Β. Τί νοοῦντες ἢ λέγοντες ; Α. Τῆς μὲν γὰρ ἐν Πατρὶ νοουμένης υπεροχής. ὑποβιβάζουσι τὸν Υἱόν, πλὴν, οἶμαι που, τό γε εκειν αὐτὸν εἰς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω, καὶ ὑπεροχῆς καὶ δό- ξης, οὐκ ἂν ἀφέλοιντο, καὶ εἰ σφόδρα τινὲς εἶεν τῶν ἄγαν ἀπηχεστάτων. "Αρ' οὖν, ὧδε φύσεως ἔχοντι τῷ Υἱῷ, καὶ εἰς τοῦτο τιμῆς καὶ μεγαλειότητος ἀφο ιγμένῳ, τὸ μὲν χρῆναι δημιουργείν 'Αρχάς τε καὶ Θρόνους καὶ Κυριότητας, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἐπ- έκεινα, πρέποι ἄν, εἰπέ μας, τὸ δὲ γοῦν στρουθίον i munus alteri dedit, privans incomparabiliter antecellit ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. creaturam eo quod B. Atqui non prorsus, inquiunt, cessat Pater ; una enim operatur cum Filio, et simul cum eo cœ- tera constituit. A. Quid porro in hoc juvatur a Filio ? An quod ope- ratione sua potior sit operatio Filii, proindeque utiliter suis motibus aut necessario adhibeatur: aut quod minor sit ac deterior, nec necessario adhi- bita? Si quod potior sit, et utiliter adhibita, nugæ sunt isthæc, imo potius blasphemia. Filius enim utique superabit eum ex quo prodiit, et Dei ac Pa- tris naturam antecellet, ejus locum supplens, et id quod potius est perficiens. Sin autem quod deterior, ac non necessario adhibita, sed viliorem quodam modo reddit creationem : quid est, quæso, quod eum adigit ut operetur una cum Filio? aut nonne statim dicturus est aliquis, Patrem, nescio quo pacto, potio- ren partem neglexisse, deteriorem autem arripuis- se, repudiato aut certe neglecto creaturæ opificio, quo uno sane ac solo pura pulchritudine insigniri illa poterat, adhibito vero Filio, ne puram et dete- rioris expertem creationem feliciter obtineret atque productionem. B. At non capas erat, inquiunt, natura creala simplicis illius opificii: sed et credibile non est illam tam supernaturalem ac supremam majestatem adusque vilissimas res esse descensuram. C A. Certe adulterinæ mentis ac nefariæ sordes hae sunt. Numquid enimn sapientis est putare quod, si creata et producta natura id ægre admodum, sed ne prorsus quidem obtinere poterat, ut ab ipso Patre crearetur, istud facile et obvium soli Filio fuerit, quamvis, ut illi volunt, æqualem creaturis sortitus sit naturam ? Quod enim in res creatas in totum hand cadit, ne in unam quidem earum ceci- derit, licet eminere videatur, et cæteris longe præcellere. Temere autem asserere, Patris maje- statem non decere ut ad illa vilissima descendat, duplicem habet blasphemiam. Injuria siquidem Fi- D lium afficient, ipsumque Patrem vituperabunt, quamvis illum honorare se putent. B. Quid cogitando vel dicendo? A. Nimirum illa quæ in Patre intelligitør emi- nentia Filium faciunt, veruntamen non impedient, opinor, quominus ipse ad supremum majestatis et gloriæ culmen perveniat, licet longe sint absur- dissini. An ergo cum ea natura præditus sit Filius, eoque honoris et majestatis pervenerit, ci conve- niet, quæto, creare Principatus et Thronos, vinationes, aliaque his superiora, exiguum asscrculum, et quod eo vilius est alterius

Α προθεὶς, ὡς ἀγαθὸς θαυμάζεται, παρεχώρει δὲ δη μιουργεῖν ἑτέρῳ, τοῦ ἀσυγκρίτως ἀμείνονος ἀποστε ρῶν τὴν κτίσιν ; Β Β. Αλλ' οὐκ εἰσάπαν, φησὶν, ἀεργὸς ὁ Πατήρ. συνεργάζεται γὰρ τῷ Υἱῷ, καὶ συνυφίστησι τὰ λοιπά. Α. Τίνα δὴ ἄρα τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοῦτο ἔχων συνεισφοράν ; "Αρ' ὡς ἀμείνω τῆς ἐνεργείας τῆς ἑαυτοῦ, ταύτῃ τοι καὶ χρειωδῶς ταῖς ἑαυτοῦ κινή σεσιν, ήγουν ἀναγκαίως παρειλημμένην, ἢ ὡς ἐλάτο τονα καὶ ἐν χείροσι, καὶ οὐκ ἀναγκαίως εἰσδεδεγμέ νην ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἀμείνω καὶ χρειωδῶς, περιττο λογία τοῦτό γε, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσφημία. Τοῦ γὰρ, ἐξ οὗ πέφηνεν ὁ Υἱός, ὑπερκείσεται που, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν, και χρείαν αὐτῇ καὶ τὸ ἄμεινον ἀναπληρῶν. Εἰ δ' αὖ αἰσχίονα καὶ οὐκ ἀναγκαίαν, ἀκαλλεστέραν δὲ ὥσπερ ἀποφαίνουσαν τὴν δημιουργίαν, τί τὸ ἀναπεῖθον, εἰπέ μοι, συνεργάζεσθαι τῷ Υἱῷ; ἢ πῶς οὐκ ἐρεῖ τις διαμελλήσας οὐδὲν, ὡς κατημέλησε μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ ἀμείνονος ὁ Πατήρ, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχον ἠθέλησε κρατεῖν, παρωσάμενος μὲν ἤγουν κατοκνήσας τὸ αὐτουργεῖν ἑλέσθαι περὶ τὴν κτίσιν, δι' οὗ δὴ καὶ μόνου τὸ ἀκραιφνὲς ἦν αὐτῇ κατασημαίνεσθαι κάλ λος, συνεισδεξάμενος δὲ τὸν Υἱόν, ἵνα μὴ ἄκρατον καὶ ἀσυμμιγὲς τοῦ χείρονος λάχοι, τὸ παρήχθαι μακα- ρίως καὶ ἐλθεῖν εἰς ὕπαρξιν. Β. Αλλ' οὐκ ἂν ὑπέστη, φασίν, ἡ γενητή φύσις, τὴν ἄκρατον αὐτουργίαν τοῦ Πατρὸς ἦν δὲ καὶ ἐτές ρως ἀπίθανον, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπερτάτην ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν ἄγαν εὐτελεστάτων κατα κομίζεσθαι δεῖν. Α. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι κιβδήλου και βδελυρας ἀπόβρασμα φρενός. Η γάρ, οὐκ ἄσοφον ἐννοεῖν, ὡς εἴπερ ἦν ἀληθῶς φορτικὴ καὶ διαβριθὴς, καὶ τοῦτο ἄγαν, ήγουν ἀπρόσιτος παντελῶς ἡ τοῦ Πατρὸς αὐτ ουργία, γενητῇ καὶ πεποιημένη φύσει, τρυφεράν καὶ εὐάντητον καὶ οἱστὴν γενέσθαι μόνῳ τῷ Υἱῷ, καίτοι κατ' ἐκείνους ὁμοφυᾶ τοῖς κτίσμασι λαχόντι τὴν φύσιν; Τὸ γὰρ ἅπαξ ἀνύποιστον γενητοῖς, οὐδ' ἂν ἑνὶ γένοιτο φορητόν, κἂν ὑπερκεῖσθαι δοκοίη, καὶ διαφερόντως ἄμεινον νοοῖτο τῶν ἄλλων. Τὴ δὲ δὴ καὶ φάναι προχείρως ἀποτολμαν, μὴ καθικνεῖσθαι πρέ πειν τὴν Πατρὸς ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν οὕτως εὐτελεστάτων, διττὴν ἂν ἔχοι τὴν δυσφημίαν. Καθ υβριοῦσι μὲν γὰρ τὸν Υἱόν, καταμωμήσονται δὲ καὶ αὐτὸν, καίτοι τιμᾷν οἰόμενοι τὸν Πατέρα. Β. Τί νοοῦντες ἢ λέγοντες ; Α. Τῆς μὲν γὰρ ἐν Πατρὶ νοουμένης υπεροχής. ὑποβιβάζουσι τὸν Υἱόν, πλὴν, οἶμαι που, τό γε εκειν αὐτὸν εἰς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω, καὶ ὑπεροχῆς καὶ δό- ξης, οὐκ ἂν ἀφέλοιντο, καὶ εἰ σφόδρα τινὲς εἶεν τῶν ἄγαν ἀπηχεστάτων. "Αρ' οὖν, ὧδε φύσεως ἔχοντι τῷ Υἱῷ, καὶ εἰς τοῦτο τιμῆς καὶ μεγαλειότητος ἀφο ιγμένῳ, τὸ μὲν χρῆναι δημιουργείν 'Αρχάς τε καὶ Θρόνους καὶ Κυριότητας, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἐπ- έκεινα, πρέποι ἄν, εἰπέ μας, τὸ δὲ γοῦν στρουθίον i munus alteri dedit, privans incomparabiliter antecellit ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. creaturam eo quod B. Atqui non prorsus, inquiunt, cessat Pater ; una enim operatur cum Filio, et simul cum eo cœ- tera constituit. A. Quid porro in hoc juvatur a Filio ? An quod ope- ratione sua potior sit operatio Filii, proindeque utiliter suis motibus aut necessario adhibeatur: aut quod minor sit ac deterior, nec necessario adhi- bita? Si quod potior sit, et utiliter adhibita, nugæ sunt isthæc, imo potius blasphemia. Filius enim utique superabit eum ex quo prodiit, et Dei ac Pa- tris naturam antecellet, ejus locum supplens, et id quod potius est perficiens. Sin autem quod deterior, ac non necessario adhibita, sed viliorem quodam modo reddit creationem : quid est, quæso, quod eum adigit ut operetur una cum Filio? aut nonne statim dicturus est aliquis, Patrem, nescio quo pacto, potio- ren partem neglexisse, deteriorem autem arripuis- se, repudiato aut certe neglecto creaturæ opificio, quo uno sane ac solo pura pulchritudine insigniri illa poterat, adhibito vero Filio, ne puram et dete- rioris expertem creationem feliciter obtineret atque productionem. B. At non capas erat, inquiunt, natura creala simplicis illius opificii: sed et credibile non est illam tam supernaturalem ac supremam majestatem adusque vilissimas res esse descensuram. C A. Certe adulterinæ mentis ac nefariæ sordes hae sunt. Numquid enimn sapientis est putare quod, si creata et producta natura id ægre admodum, sed ne prorsus quidem obtinere poterat, ut ab ipso Patre crearetur, istud facile et obvium soli Filio fuerit, quamvis, ut illi volunt, æqualem creaturis sortitus sit naturam ? Quod enim in res creatas in totum hand cadit, ne in unam quidem earum ceci- derit, licet eminere videatur, et cæteris longe præcellere. Temere autem asserere, Patris maje- statem non decere ut ad illa vilissima descendat, duplicem habet blasphemiam. Injuria siquidem Fi- D lium afficient, ipsumque Patrem vituperabunt, quamvis illum honorare se putent. B. Quid cogitando vel dicendo? A. Nimirum illa quæ in Patre intelligitør emi- nentia Filium faciunt, veruntamen non impedient, opinor, quominus ipse ad supremum majestatis et gloriæ culmen perveniat, licet longe sint absur- dissini. An ergo cum ea natura præditus sit Filius, eoque honoris et majestatis pervenerit, ci conve- niet, quæto, creare Principatus et Thronos, vinationes, aliaque his superiora, exiguum asscrculum, et quod eo vilius est alterius

Α προθεὶς, ὡς ἀγαθὸς θαυμάζεται, παρεχώρει δὲ δη μιουργεῖν ἑτέρῳ, τοῦ ἀσυγκρίτως ἀμείνονος ἀποστε ρῶν τὴν κτίσιν ; Β Β. Αλλ' οὐκ εἰσάπαν, φησὶν, ἀεργὸς ὁ Πατήρ. συνεργάζεται γὰρ τῷ Υἱῷ, καὶ συνυφίστησι τὰ λοιπά. Α. Τίνα δὴ ἄρα τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοῦτο ἔχων συνεισφοράν ; "Αρ' ὡς ἀμείνω τῆς ἐνεργείας τῆς ἑαυτοῦ, ταύτῃ τοι καὶ χρειωδῶς ταῖς ἑαυτοῦ κινή σεσιν, ήγουν ἀναγκαίως παρειλημμένην, ἢ ὡς ἐλάτο τονα καὶ ἐν χείροσι, καὶ οὐκ ἀναγκαίως εἰσδεδεγμέ νην ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἀμείνω καὶ χρειωδῶς, περιττο λογία τοῦτό γε, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσφημία. Τοῦ γὰρ, ἐξ οὗ πέφηνεν ὁ Υἱός, ὑπερκείσεται που, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν, και χρείαν αὐτῇ καὶ τὸ ἄμεινον ἀναπληρῶν. Εἰ δ' αὖ αἰσχίονα καὶ οὐκ ἀναγκαίαν, ἀκαλλεστέραν δὲ ὥσπερ ἀποφαίνουσαν τὴν δημιουργίαν, τί τὸ ἀναπεῖθον, εἰπέ μοι, συνεργάζεσθαι τῷ Υἱῷ; ἢ πῶς οὐκ ἐρεῖ τις διαμελλήσας οὐδὲν, ὡς κατημέλησε μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ ἀμείνονος ὁ Πατήρ, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχον ἠθέλησε κρατεῖν, παρωσάμενος μὲν ἤγουν κατοκνήσας τὸ αὐτουργεῖν ἑλέσθαι περὶ τὴν κτίσιν, δι' οὗ δὴ καὶ μόνου τὸ ἀκραιφνὲς ἦν αὐτῇ κατασημαίνεσθαι κάλ λος, συνεισδεξάμενος δὲ τὸν Υἱόν, ἵνα μὴ ἄκρατον καὶ ἀσυμμιγὲς τοῦ χείρονος λάχοι, τὸ παρήχθαι μακα- ρίως καὶ ἐλθεῖν εἰς ὕπαρξιν. Β. Αλλ' οὐκ ἂν ὑπέστη, φασίν, ἡ γενητή φύσις, τὴν ἄκρατον αὐτουργίαν τοῦ Πατρὸς ἦν δὲ καὶ ἐτές ρως ἀπίθανον, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπερτάτην ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν ἄγαν εὐτελεστάτων κατα κομίζεσθαι δεῖν. Α. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι κιβδήλου και βδελυρας ἀπόβρασμα φρενός. Η γάρ, οὐκ ἄσοφον ἐννοεῖν, ὡς εἴπερ ἦν ἀληθῶς φορτικὴ καὶ διαβριθὴς, καὶ τοῦτο ἄγαν, ήγουν ἀπρόσιτος παντελῶς ἡ τοῦ Πατρὸς αὐτ ουργία, γενητῇ καὶ πεποιημένη φύσει, τρυφεράν καὶ εὐάντητον καὶ οἱστὴν γενέσθαι μόνῳ τῷ Υἱῷ, καίτοι κατ' ἐκείνους ὁμοφυᾶ τοῖς κτίσμασι λαχόντι τὴν φύσιν; Τὸ γὰρ ἅπαξ ἀνύποιστον γενητοῖς, οὐδ' ἂν ἑνὶ γένοιτο φορητόν, κἂν ὑπερκεῖσθαι δοκοίη, καὶ διαφερόντως ἄμεινον νοοῖτο τῶν ἄλλων. Τὴ δὲ δὴ καὶ φάναι προχείρως ἀποτολμαν, μὴ καθικνεῖσθαι πρέ πειν τὴν Πατρὸς ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν οὕτως εὐτελεστάτων, διττὴν ἂν ἔχοι τὴν δυσφημίαν. Καθ υβριοῦσι μὲν γὰρ τὸν Υἱόν, καταμωμήσονται δὲ καὶ αὐτὸν, καίτοι τιμᾷν οἰόμενοι τὸν Πατέρα. Β. Τί νοοῦντες ἢ λέγοντες ; Α. Τῆς μὲν γὰρ ἐν Πατρὶ νοουμένης υπεροχής. ὑποβιβάζουσι τὸν Υἱόν, πλὴν, οἶμαι που, τό γε εκειν αὐτὸν εἰς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω, καὶ ὑπεροχῆς καὶ δό- ξης, οὐκ ἂν ἀφέλοιντο, καὶ εἰ σφόδρα τινὲς εἶεν τῶν ἄγαν ἀπηχεστάτων. "Αρ' οὖν, ὧδε φύσεως ἔχοντι τῷ Υἱῷ, καὶ εἰς τοῦτο τιμῆς καὶ μεγαλειότητος ἀφο ιγμένῳ, τὸ μὲν χρῆναι δημιουργείν 'Αρχάς τε καὶ Θρόνους καὶ Κυριότητας, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἐπ- έκεινα, πρέποι ἄν, εἰπέ μας, τὸ δὲ γοῦν στρουθίον i munus alteri dedit, privans incomparabiliter antecellit ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. creaturam eo quod B. Atqui non prorsus, inquiunt, cessat Pater ; una enim operatur cum Filio, et simul cum eo cœ- tera constituit. A. Quid porro in hoc juvatur a Filio ? An quod ope- ratione sua potior sit operatio Filii, proindeque utiliter suis motibus aut necessario adhibeatur: aut quod minor sit ac deterior, nec necessario adhi- bita? Si quod potior sit, et utiliter adhibita, nugæ sunt isthæc, imo potius blasphemia. Filius enim utique superabit eum ex quo prodiit, et Dei ac Pa- tris naturam antecellet, ejus locum supplens, et id quod potius est perficiens. Sin autem quod deterior, ac non necessario adhibita, sed viliorem quodam modo reddit creationem : quid est, quæso, quod eum adigit ut operetur una cum Filio? aut nonne statim dicturus est aliquis, Patrem, nescio quo pacto, potio- ren partem neglexisse, deteriorem autem arripuis- se, repudiato aut certe neglecto creaturæ opificio, quo uno sane ac solo pura pulchritudine insigniri illa poterat, adhibito vero Filio, ne puram et dete- rioris expertem creationem feliciter obtineret atque productionem. B. At non capas erat, inquiunt, natura creala simplicis illius opificii: sed et credibile non est illam tam supernaturalem ac supremam majestatem adusque vilissimas res esse descensuram. C A. Certe adulterinæ mentis ac nefariæ sordes hae sunt. Numquid enimn sapientis est putare quod, si creata et producta natura id ægre admodum, sed ne prorsus quidem obtinere poterat, ut ab ipso Patre crearetur, istud facile et obvium soli Filio fuerit, quamvis, ut illi volunt, æqualem creaturis sortitus sit naturam ? Quod enim in res creatas in totum hand cadit, ne in unam quidem earum ceci- derit, licet eminere videatur, et cæteris longe præcellere. Temere autem asserere, Patris maje- statem non decere ut ad illa vilissima descendat, duplicem habet blasphemiam. Injuria siquidem Fi- D lium afficient, ipsumque Patrem vituperabunt, quamvis illum honorare se putent. B. Quid cogitando vel dicendo? A. Nimirum illa quæ in Patre intelligitør emi- nentia Filium faciunt, veruntamen non impedient, opinor, quominus ipse ad supremum majestatis et gloriæ culmen perveniat, licet longe sint absur- dissini. An ergo cum ea natura præditus sit Filius, eoque honoris et majestatis pervenerit, ci conve- niet, quæto, creare Principatus et Thronos, vinationes, aliaque his superiora, exiguum asscrculum, et quod eo vilius est alterius

Α προθεὶς, ὡς ἀγαθὸς θαυμάζεται, παρεχώρει δὲ δη μιουργεῖν ἑτέρῳ, τοῦ ἀσυγκρίτως ἀμείνονος ἀποστε ρῶν τὴν κτίσιν ; Β Β. Αλλ' οὐκ εἰσάπαν, φησὶν, ἀεργὸς ὁ Πατήρ. συνεργάζεται γὰρ τῷ Υἱῷ, καὶ συνυφίστησι τὰ λοιπά. Α. Τίνα δὴ ἄρα τὴν παρὰ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοῦτο ἔχων συνεισφοράν ; "Αρ' ὡς ἀμείνω τῆς ἐνεργείας τῆς ἑαυτοῦ, ταύτῃ τοι καὶ χρειωδῶς ταῖς ἑαυτοῦ κινή σεσιν, ήγουν ἀναγκαίως παρειλημμένην, ἢ ὡς ἐλάτο τονα καὶ ἐν χείροσι, καὶ οὐκ ἀναγκαίως εἰσδεδεγμέ νην ; Εἰ μὲν οὖν ὡς ἀμείνω καὶ χρειωδῶς, περιττο λογία τοῦτό γε, μᾶλλον δὲ ἤδη καὶ δυσφημία. Τοῦ γὰρ, ἐξ οὗ πέφηνεν ὁ Υἱός, ὑπερκείσεται που, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πλεονεκτήσει φύσιν, και χρείαν αὐτῇ καὶ τὸ ἄμεινον ἀναπληρῶν. Εἰ δ' αὖ αἰσχίονα καὶ οὐκ ἀναγκαίαν, ἀκαλλεστέραν δὲ ὥσπερ ἀποφαίνουσαν τὴν δημιουργίαν, τί τὸ ἀναπεῖθον, εἰπέ μοι, συνεργάζεσθαι τῷ Υἱῷ; ἢ πῶς οὐκ ἐρεῖ τις διαμελλήσας οὐδὲν, ὡς κατημέλησε μὲν οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦ ἀμείνονος ὁ Πατήρ, τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχον ἠθέλησε κρατεῖν, παρωσάμενος μὲν ἤγουν κατοκνήσας τὸ αὐτουργεῖν ἑλέσθαι περὶ τὴν κτίσιν, δι' οὗ δὴ καὶ μόνου τὸ ἀκραιφνὲς ἦν αὐτῇ κατασημαίνεσθαι κάλ λος, συνεισδεξάμενος δὲ τὸν Υἱόν, ἵνα μὴ ἄκρατον καὶ ἀσυμμιγὲς τοῦ χείρονος λάχοι, τὸ παρήχθαι μακα- ρίως καὶ ἐλθεῖν εἰς ὕπαρξιν. Β. Αλλ' οὐκ ἂν ὑπέστη, φασίν, ἡ γενητή φύσις, τὴν ἄκρατον αὐτουργίαν τοῦ Πατρὸς ἦν δὲ καὶ ἐτές ρως ἀπίθανον, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπερτάτην ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν ἄγαν εὐτελεστάτων κατα κομίζεσθαι δεῖν. Α. Καὶ μὴν, τοῦτό γέ ἐστι κιβδήλου και βδελυρας ἀπόβρασμα φρενός. Η γάρ, οὐκ ἄσοφον ἐννοεῖν, ὡς εἴπερ ἦν ἀληθῶς φορτικὴ καὶ διαβριθὴς, καὶ τοῦτο ἄγαν, ήγουν ἀπρόσιτος παντελῶς ἡ τοῦ Πατρὸς αὐτ ουργία, γενητῇ καὶ πεποιημένη φύσει, τρυφεράν καὶ εὐάντητον καὶ οἱστὴν γενέσθαι μόνῳ τῷ Υἱῷ, καίτοι κατ' ἐκείνους ὁμοφυᾶ τοῖς κτίσμασι λαχόντι τὴν φύσιν; Τὸ γὰρ ἅπαξ ἀνύποιστον γενητοῖς, οὐδ' ἂν ἑνὶ γένοιτο φορητόν, κἂν ὑπερκεῖσθαι δοκοίη, καὶ διαφερόντως ἄμεινον νοοῖτο τῶν ἄλλων. Τὴ δὲ δὴ καὶ φάναι προχείρως ἀποτολμαν, μὴ καθικνεῖσθαι πρέ πειν τὴν Πατρὸς ὑπεροχήν, καὶ μέχρι τῶν οὕτως εὐτελεστάτων, διττὴν ἂν ἔχοι τὴν δυσφημίαν. Καθ υβριοῦσι μὲν γὰρ τὸν Υἱόν, καταμωμήσονται δὲ καὶ αὐτὸν, καίτοι τιμᾷν οἰόμενοι τὸν Πατέρα. Β. Τί νοοῦντες ἢ λέγοντες ; Α. Τῆς μὲν γὰρ ἐν Πατρὶ νοουμένης υπεροχής. ὑποβιβάζουσι τὸν Υἱόν, πλὴν, οἶμαι που, τό γε εκειν αὐτὸν εἰς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω, καὶ ὑπεροχῆς καὶ δό- ξης, οὐκ ἂν ἀφέλοιντο, καὶ εἰ σφόδρα τινὲς εἶεν τῶν ἄγαν ἀπηχεστάτων. "Αρ' οὖν, ὧδε φύσεως ἔχοντι τῷ Υἱῷ, καὶ εἰς τοῦτο τιμῆς καὶ μεγαλειότητος ἀφο ιγμένῳ, τὸ μὲν χρῆναι δημιουργείν 'Αρχάς τε καὶ Θρόνους καὶ Κυριότητας, καὶ τὰ ἔτι τούτων ἐπ- έκεινα, πρέποι ἄν, εἰπέ μας, τὸ δὲ γοῦν στρουθίον i munus alteri dedit, privans incomparabiliter antecellit ? S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. creaturam eo quod B. Atqui non prorsus, inquiunt, cessat Pater ; una enim operatur cum Filio, et simul cum eo cœ- tera constituit. A. Quid porro in hoc juvatur a Filio ? An quod ope- ratione sua potior sit operatio Filii, proindeque utiliter suis motibus aut necessario adhibeatur: aut quod minor sit ac deterior, nec necessario adhi- bita? Si quod potior sit, et utiliter adhibita, nugæ sunt isthæc, imo potius blasphemia. Filius enim utique superabit eum ex quo prodiit, et Dei ac Pa- tris naturam antecellet, ejus locum supplens, et id quod potius est perficiens. Sin autem quod deterior, ac non necessario adhibita, sed viliorem quodam modo reddit creationem : quid est, quæso, quod eum adigit ut operetur una cum Filio? aut nonne statim dicturus est aliquis, Patrem, nescio quo pacto, potio- ren partem neglexisse, deteriorem autem arripuis- se, repudiato aut certe neglecto creaturæ opificio, quo uno sane ac solo pura pulchritudine insigniri illa poterat, adhibito vero Filio, ne puram et dete- rioris expertem creationem feliciter obtineret atque productionem. B. At non capas erat, inquiunt, natura creala simplicis illius opificii: sed et credibile non est illam tam supernaturalem ac supremam majestatem adusque vilissimas res esse descensuram. C A. Certe adulterinæ mentis ac nefariæ sordes hae sunt. Numquid enimn sapientis est putare quod, si creata et producta natura id ægre admodum, sed ne prorsus quidem obtinere poterat, ut ab ipso Patre crearetur, istud facile et obvium soli Filio fuerit, quamvis, ut illi volunt, æqualem creaturis sortitus sit naturam ? Quod enim in res creatas in totum hand cadit, ne in unam quidem earum ceci- derit, licet eminere videatur, et cæteris longe præcellere. Temere autem asserere, Patris maje- statem non decere ut ad illa vilissima descendat, duplicem habet blasphemiam. Injuria siquidem Fi- D lium afficient, ipsumque Patrem vituperabunt, quamvis illum honorare se putent. B. Quid cogitando vel dicendo? A. Nimirum illa quæ in Patre intelligitør emi- nentia Filium faciunt, veruntamen non impedient, opinor, quominus ipse ad supremum majestatis et gloriæ culmen perveniat, licet longe sint absur- dissini. An ergo cum ea natura præditus sit Filius, eoque honoris et majestatis pervenerit, ci conve- niet, quæto, creare Principatus et Thronos, vinationes, aliaque his superiora, exiguum asscrculum, et quod eo vilius est alterius

ἐργάσασθαι βραχύ, καὶ τὸ ἔτι κατωτέρω, ταῖς ἑτέρου τινὸς δυνάμεσιν ἀναθήσομεν; Εἶτα τί φρονοῦντας ὑγιὲς ἑαυτοὺς εὑρήσομεν ; Β. Οὐδαμῶς. « Πάντα γὰρ γέγονε δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲν, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Α. Καὶ πῶς οὐ μικρὸν ἂν εἴη καὶ εὐτελὲς τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει τὸ πλαστουργῆσαι στρουθίον; 'Ανθ' ὅτου δὲ καὶ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, μὴ οὐχὶ καὶ ταυτηνὶ διεσώσατο πρὸς αὐτὸν τὴν ὁμοίωσιν, τὸ ἀπαξιῶσαι φημι, καὶ τοῖς οὕτω καταβεβλημένοις, τὴν ζωοποιὸν καὶ πρὸς τὸ εἶναι παρακομίζουσαν ἐπαφεῖναι δύναμιν; "Αρ' οὐχ ὥσπερ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπερτάτην υπεροχήν θαυ- μάζοντες, μικρὸν εἶναί φασιν αὐτῷ τὸ δημιουργεῖν ἀγγέλους, φαίεν ἂν εἰκότως ἀναμετρούντες καὶ τὸν Β Υἱὸν, ὡς ἀφεστήξει πολὺ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀξίας ἡ ἑρπετοῦ ποίησις, καὶ στρουθίου γένεσις, καὶ τῶν κατ' ἀγροὺς ἀνθέων ή παμποίκιλος διαφορά ; Καίτοι τί δήποτε τοῖς ὑπὲρ λόγον ἐπαίνοις ταυτί δεδημιουρ- γηκότα στεφανοί, λέγων ὁ Ψαλμωδός· « Ὁ ἐξανα- τέλλων χόρτον τοῖς κτήνεσι, καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων. » Η τοίνυν ἡμῖν παρεισκρινόντων ἑτέρους ἀναλόγως ἔχοντας τῇ φύσει τῶν γεγονότων δημιουργούς, ή καθυβριοῦσιν οὐκ ἀσυμφανῶς τὸν Μονογενή, γενεσιουργὸν εἰσφέροντες καὶ τῶν οὕτως εὐτελεστάτων. Β. Κινδυνεύσειεν ἂν αὐτοῖς οὐ μετρίως ὁ λόγος. Α. Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τύφον τε καὶ ἀμαθίαν καταρ- ῥαψῳδήσειαν τοῦ Πατρὸς, εἶτα, ὧνπερ ἂν εἶναι βού λοιτό τε καὶ ἔστι Θεὸς, ἀπαξιοῦν ἐροῦσι δημιουρ γεῖν; Καίτοι λέγοντος ἀκούω Χριστοῦ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταθαυμάζοντος πρόνοιαν· . Οὐχὶ δύο στρουθία άσσαρίου πωλεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν, ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Ὁ δὲ καὶ μέχρι στρουθίου τὴν τῆς ἑαυτοῦ προνοίας εὐρύνων περιβολὴν, πῶς ἂν δια- πτύσαι τὸ δημιουργεῖν ἀγγέλους, καὶ στερεοῦν οὐρα- νὸν, καὶ διαπήξασθαι γῆν, ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ άστρα παρενεγκεῖν, ἐφ᾽ οἷς καὶ τεθαύμασται κατα προτούντων ἐπαίνοις τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὡς μεγαλ ουργόν ; Εφη γάρ, ὅτι ο Οτε ἐγενήθησαν ἄστρα, Ενεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες άγγελοί μου. ο 'Αρ' οὗ σοι δοκῶ διεσκέφθαι τὰ εἰκότα καὶ λέγειν ὀρθῶς; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Δ. Φαίης δ' ἄν, εἰπέ μοι, τῶν πεποιημένων ἢ μια κρὸν ἢ μέγα, μὴ οὐχὶ θείας ἔργον εἶναι δυνάμεως ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Εἶτα πῶς οὐκ ἀμαθὲς θεῖα μὲν ἔργα κατωνο μάσθαι καὶ λέγεσθαι τὰ δι' Υἱοῦ γεγονότα, Θεὸν δὲ αὐτὸν οὐκ εἶναι πιστεύειν, συγκαταγράφειν δὲ μᾶλ λον τοῖς πεποιημένοις, ὡς αὐτοῖς ὁμοφυᾶ; Θεὸς γὰρ οὐκ ἔστι τὸ γεγονός, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν εἶεν ἔτι τῆς τοῦ πεποιηκότος ουσιώδους υπεροχῆς δεικτικὰ τὰ κτί σματα, μὴ οὐχὶ μείω τε καὶ ἑτεροίως ἔχουσαν λα- το DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A virtuti tribuemus? Satin sani comperiemur si sic sentiamus? B. Minime. ‹ Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, › sicut scriptum est **. A. Quomodo vero vile non erit ac exiguum Filii naturæ passerculum condidisse? Cur autem, cum sit imago et similitudo Dei ac Patris, non etiam hanc servavit cum ipso similitudinem, ut nimirum detrectaret rebus adeo abjectis vivificam vim et productivam immittere ? An non quemadmoduni Dei ac Patris supremam majestatem admirantes, parum esse ipsi aiunt creare angelos, jure etiam dixerint, Filii statum apud se reputantes, multum ab ejus dignitate abfore reptilis alicujus productionem, et C D Joan. 1, 3. " Psal. cili, 15. Matth. x, 29. - passerculi procreationem, et agrestium forum va- riegatum discrimen? At cur demum laudibus omni oratione majoribus earum rerum opificem ornat Psalmista, dicens : • Producens fenumn jumentis et herbam servituti hominum ”. > Aut ergo nobis alios inducant opifices qui proportione quadam re- rum creatarum naturæ respondeant, aut Unigenito non obscure dedecus inurent, tam vilium rerum auctorem illum astruentes. B. Non mediocre ipsis imminet ab hac disputa- tione periculum. A. Quomodo vero fastum et ignorantiam Patri stulte non ascribent, atque interim eorum creatio- nem dedignari dicent, quorum sit ac velit esse Deus? Nam Christum dicentem audio, et Patris providentiam admirantem : + Noune duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui in cœlis est "¹?, Qui autem ad passeres eliam usque providentiæ suae ambitum extendit, quomodo detrectavit creare an- gelos, et firmare cœlum, et constabilire terram, solemque, et lunam, et astra producere, quas ob res etiam adınirationi est sanctis angelis, ipsum ut magnum opificem laudantibus ac plaudentibus? Dixit enim : . Quando facta sunt astra, laudarunt me voce magna angeli mei”. › An non tibi videor probabiliter sentire ac recte disserere ? B. Ita prorsus. A. Obsecro vero, dixerisne quidquid est creatum, seu parvum seu magnum illud sit, non esse divinæ virtutis opus ? B. Nullo modo. A. At nonne ignari et stupidi est putare divina opera nuncupari ac dici ea quæ per Filium facta sunt, ipsum vero credere Deum non esse, sed in creaturarum numerum potius ascribere, tanquam ejusdem cum ipsis naturæ ? Deus enim non est res creata; sed ne creaturæ quidem Creatoris sub- stantialem eminentiam ostenderent, nisi inferiorem ” Job xxxviii, 7.

ἐργάσασθαι βραχύ, καὶ τὸ ἔτι κατωτέρω, ταῖς ἑτέρου τινὸς δυνάμεσιν ἀναθήσομεν; Εἶτα τί φρονοῦντας ὑγιὲς ἑαυτοὺς εὑρήσομεν ; Β. Οὐδαμῶς. « Πάντα γὰρ γέγονε δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲν, » κατὰ τὸ γεγραμμένον. Α. Καὶ πῶς οὐ μικρὸν ἂν εἴη καὶ εὐτελὲς τῇ τοῦ Υἱοῦ φύσει τὸ πλαστουργῆσαι στρουθίον; 'Ανθ' ὅτου δὲ καὶ εἰκὼν καὶ ὁμοίωσις ὑπάρχων τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, μὴ οὐχὶ καὶ ταυτηνὶ διεσώσατο πρὸς αὐτὸν τὴν ὁμοίωσιν, τὸ ἀπαξιῶσαι φημι, καὶ τοῖς οὕτω καταβεβλημένοις, τὴν ζωοποιὸν καὶ πρὸς τὸ εἶναι παρακομίζουσαν ἐπαφεῖναι δύναμιν; "Αρ' οὐχ ὥσπερ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑπερτάτην υπεροχήν θαυ- μάζοντες, μικρὸν εἶναί φασιν αὐτῷ τὸ δημιουργεῖν ἀγγέλους, φαίεν ἂν εἰκότως ἀναμετρούντες καὶ τὸν Β Υἱὸν, ὡς ἀφεστήξει πολὺ τῆς αὐτῷ πρεπούσης ἀξίας ἡ ἑρπετοῦ ποίησις, καὶ στρουθίου γένεσις, καὶ τῶν κατ' ἀγροὺς ἀνθέων ή παμποίκιλος διαφορά ; Καίτοι τί δήποτε τοῖς ὑπὲρ λόγον ἐπαίνοις ταυτί δεδημιουρ- γηκότα στεφανοί, λέγων ὁ Ψαλμωδός· « Ὁ ἐξανα- τέλλων χόρτον τοῖς κτήνεσι, καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων. » Η τοίνυν ἡμῖν παρεισκρινόντων ἑτέρους ἀναλόγως ἔχοντας τῇ φύσει τῶν γεγονότων δημιουργούς, ή καθυβριοῦσιν οὐκ ἀσυμφανῶς τὸν Μονογενή, γενεσιουργὸν εἰσφέροντες καὶ τῶν οὕτως εὐτελεστάτων. Β. Κινδυνεύσειεν ἂν αὐτοῖς οὐ μετρίως ὁ λόγος. Α. Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τύφον τε καὶ ἀμαθίαν καταρ- ῥαψῳδήσειαν τοῦ Πατρὸς, εἶτα, ὧνπερ ἂν εἶναι βού λοιτό τε καὶ ἔστι Θεὸς, ἀπαξιοῦν ἐροῦσι δημιουρ γεῖν; Καίτοι λέγοντος ἀκούω Χριστοῦ, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καταθαυμάζοντος πρόνοιαν· . Οὐχὶ δύο στρουθία άσσαρίου πωλεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν, ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Ὁ δὲ καὶ μέχρι στρουθίου τὴν τῆς ἑαυτοῦ προνοίας εὐρύνων περιβολὴν, πῶς ἂν δια- πτύσαι τὸ δημιουργεῖν ἀγγέλους, καὶ στερεοῦν οὐρα- νὸν, καὶ διαπήξασθαι γῆν, ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ άστρα παρενεγκεῖν, ἐφ᾽ οἷς καὶ τεθαύμασται κατα προτούντων ἐπαίνοις τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὡς μεγαλ ουργόν ; Εφη γάρ, ὅτι ο Οτε ἐγενήθησαν ἄστρα, Ενεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες άγγελοί μου. ο 'Αρ' οὗ σοι δοκῶ διεσκέφθαι τὰ εἰκότα καὶ λέγειν ὀρθῶς; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Δ. Φαίης δ' ἄν, εἰπέ μοι, τῶν πεποιημένων ἢ μια κρὸν ἢ μέγα, μὴ οὐχὶ θείας ἔργον εἶναι δυνάμεως ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Εἶτα πῶς οὐκ ἀμαθὲς θεῖα μὲν ἔργα κατωνο μάσθαι καὶ λέγεσθαι τὰ δι' Υἱοῦ γεγονότα, Θεὸν δὲ αὐτὸν οὐκ εἶναι πιστεύειν, συγκαταγράφειν δὲ μᾶλ λον τοῖς πεποιημένοις, ὡς αὐτοῖς ὁμοφυᾶ; Θεὸς γὰρ οὐκ ἔστι τὸ γεγονός, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν εἶεν ἔτι τῆς τοῦ πεποιηκότος ουσιώδους υπεροχῆς δεικτικὰ τὰ κτί σματα, μὴ οὐχὶ μείω τε καὶ ἑτεροίως ἔχουσαν λα- το DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A virtuti tribuemus? Satin sani comperiemur si sic sentiamus? B. Minime. ‹ Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, › sicut scriptum est **. A. Quomodo vero vile non erit ac exiguum Filii naturæ passerculum condidisse? Cur autem, cum sit imago et similitudo Dei ac Patris, non etiam hanc servavit cum ipso similitudinem, ut nimirum detrectaret rebus adeo abjectis vivificam vim et productivam immittere ? An non quemadmoduni Dei ac Patris supremam majestatem admirantes, parum esse ipsi aiunt creare angelos, jure etiam dixerint, Filii statum apud se reputantes, multum ab ejus dignitate abfore reptilis alicujus productionem, et C D Joan. 1, 3. " Psal. cili, 15. Matth. x, 29. - passerculi procreationem, et agrestium forum va- riegatum discrimen? At cur demum laudibus omni oratione majoribus earum rerum opificem ornat Psalmista, dicens : • Producens fenumn jumentis et herbam servituti hominum ”. > Aut ergo nobis alios inducant opifices qui proportione quadam re- rum creatarum naturæ respondeant, aut Unigenito non obscure dedecus inurent, tam vilium rerum auctorem illum astruentes. B. Non mediocre ipsis imminet ab hac disputa- tione periculum. A. Quomodo vero fastum et ignorantiam Patri stulte non ascribent, atque interim eorum creatio- nem dedignari dicent, quorum sit ac velit esse Deus? Nam Christum dicentem audio, et Patris providentiam admirantem : + Noune duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui in cœlis est "¹?, Qui autem ad passeres eliam usque providentiæ suae ambitum extendit, quomodo detrectavit creare an- gelos, et firmare cœlum, et constabilire terram, solemque, et lunam, et astra producere, quas ob res etiam adınirationi est sanctis angelis, ipsum ut magnum opificem laudantibus ac plaudentibus? Dixit enim : . Quando facta sunt astra, laudarunt me voce magna angeli mei”. › An non tibi videor probabiliter sentire ac recte disserere ? B. Ita prorsus. A. Obsecro vero, dixerisne quidquid est creatum, seu parvum seu magnum illud sit, non esse divinæ virtutis opus ? B. Nullo modo. A. At nonne ignari et stupidi est putare divina opera nuncupari ac dici ea quæ per Filium facta sunt, ipsum vero credere Deum non esse, sed in creaturarum numerum potius ascribere, tanquam ejusdem cum ipsis naturæ ? Deus enim non est res creata; sed ne creaturæ quidem Creatoris sub- stantialem eminentiam ostenderent, nisi inferiorem ” Job xxxviii, 7.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. μιουργός. Καὶ τοῦτο εὖ μάλα συνεὶς ὁ θεῖος ἡμὲν γράφει Παῦλος· « Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτί σεως κόσμου τοῖς ποιήμασιν νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε άΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης. ο 'Αρα γάρι ἔν γε τῷ νοεῖσθαι γενητὸν τὸν ἁπάντων γενεσιουργόν Λόγον, ἡ θειότης αὐτοῦ γνωρίζεται, καὶ ἡ ἀεί τε καὶ ὡσαύτως ἔχουσα δύναμις; Τοῦτο γὰρ τὸ ἀΐδιον, ἀλλ', οἶμαι που, τὸ ἐξεῖργον παντελῶς οὐδὲν, τῇ τῆς θεό τητος κλήσει καὶ αὐτὴν ἤδη πως ἐπαυχῆσθαι τὴν κτίσιν. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Τὴν οἰκείαν ἡμῖν θειότητα κατασημανεῖ τὰ δρώμενα, τὴν δὲ Θεοῦ οὐχ ἔτι. χόντα τὴν φύσιν, ἢ ὥσπερ ἂν νοοῖτο τυχόν ο Δημ Β. Τί οὖν εἰ φαίεν τὴν τοῦ Πατρὸς θειότητα καὶ τὴν ἄΐδιον δύναμιν διὰ τῆς τῶν ποιηθέντων μεγαλο ουργίας ἐκφαίνεσθαι; Α. Αὐτοὶ τῶν ἰδίων καταγορεύουσι λόγων, καὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐννοίαις ἀντιτεταγμένοι παρα- δειχθεῖεν ἂν καὶ μάλα εὐκόλως. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Ὅτι μέχρι τοῦ παραγαγεῖν τὸν Υἱόν, αναμεσ τροῦντές τε καὶ ὁρισάμενοι τὴν δημιουργικὴν ἐνέρ γειαν τοῦ Πατρὸς, ἀπὸ κτίσεως κόσμου καθορᾶσθαί φασιν αὐτὸν, καίτοι τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τοῦ κόσμου ποίησιν ἀνατιθείσης τῷ Υἱῷ. Γέγραπται γὰρ ὅτι, « Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Δημιουργὸν οὖν ἄρα διακηρύξειεν ἂν ὁ κόσμος ἡμῖν τὸν Λόγον, καὶ τὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ θειότητα καθίστησιν ἐναργῆ. Οὐ γὰρ κτίσιν ὁρῶντες, ὡς κτίσιν θαυμάζομεν τὸν δημιουργὸν τῆς πτίσεως Λόγον, ἀλλὰ ταῖς ὑπὲρ τοῦτο πολὺ τιμῶντες ἐννοίαις, εὐσεβήσομεν εἰκότως, Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν, καὶ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι πιστεύοντες τὸν Μονογενή. Οδε γὰρ ἂν τὴν ἐπὶ τῷ πεπλανήσθαι δοκεῖν ἀπεσκευασμένοι γραφήν, παρωσώμεθά που, καὶ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς ἐκπέμψωμεν τὰς ἐπὶ τῷδε ποινάς, ἂς καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν διηγόρευσε Παῦλος. Εφη γὰρ ὡδί « Διὸ περ ἔδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν χαρ διῶν αὐτῶν, εἰς ἀκαθαρσίαν τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα. αὐτῶν ἐν αὐτοῖς, οἵτινες μετήλλαξαν την ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ ψεύδει, καὶ ἐσεβάσθησαν, καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντε, ὡς ἐστιν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. » Οὐκοῦν, εἰ παράσημόν τε καὶ ἀνοσιώτατα κεκιβδηλουμένην ἀποφαίνουσί τινες διὰ τοῦ ψεύδους τὴν ἀλήθειαν, γενητῇ λατρεύοντες κτίσει παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεόν· ἀδόκιμος μὲν γὰρ καὶ ἡμῖν ἐνᾤκηκε νοῦς, ἀθέοις συμπεπλανήμεθα, κτιστῇ λατρεύοντες φύσει διεῤῥίμμεθα δέ ποι πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς, καὶ τοῖς τῷ Υἱῷ· πεποίηται γὰρ κατ' ἐκείνους· ἦ οὐχὶ κτίσις τὸ γενητόν ; Β. Πῶς γὰρ οὐ; Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, πρὸς ὅσην αὐτοῖς Ηλιόθητα καταῤῥεῖ τὰ φρονήματα. θεῖος μὲν γὰρ που καὶ ἱερὸς ἔφη λόγος, Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινών ἐπεγνωκέναι τὰ ἔθνη, σεσαγηνευμένα διὰ τῆς στεως εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ· οἱ δὲ, ἀθλιότητος εἰς * ac diversam haberent naturam ab ea qua preditns A Creator intelligitur. Quod cum optime sciret divinas Paulus, scribit nobis : • Invisibilia enim ejus s creatura mundi per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divinitas 7³¸ › Numquid enim in eo quod intelligitur creatum rerum omnium auctor et opifex Verbum, divinitas ejus agnoscitur, et sempiterna illa atque immutabilis ejus virtus? Hoc enim significat illud, sempiternum: sed, opiner, nihil plane vetuerit quominus appellatione deitatis ipsa quoque demum creatura glorietur. Quid tum inde? Suan nobis divinitatem denotabunt ea quæ conspiciuntur, non vero Dei. B. Quid ergo si dicant Patris divinitatem et sempiternam virtutem rerum creatarum magnifi- centia declarari ? A. Ipsi suam doctrinam accusabunt, et suis re- pugnare senteutiis facile ostendentur. B. Quomodo dixisti ? B C A. Quod nempe creatricem Patris operationem Filii productione metientes ac definientes, a crea- tura mundi conspici ipsum aiunt, licet Scriptura sancta mundi creationem Filio tribuat. Scriptur est enim : « Verbo Donini coeli Grinati sunt, et spi- ritu oris ejus omnis virtus eorum ”. • Creatorem ergo mundus nobis Verbum prædical, et ejus vir- tutem ac divinitatem manifestam exhibet. Non enim cum creaturam cernimus, ut creaturam admiramur Verbum opifex creaturæ, sed longe sublimiori co- gitatione pie illum colemus, Deum esse secundum naturam, et ex Deo effulsisse credentes Unigeni- tum. Sic enim erroris crimine soluti, a nostro capite pœnas depellamus, quas divinus nobis Paulus etiam denuntiavit bis verbis : ‹ Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam, ut contuneliis afficiant corpora sua in semet- ipsis: qui commutaverunt veritatem Dei in men- dacio, et coluerunt et servierunt creaturæ potius quam Creatori, qui est benedictus in sæcula. Amen r. » Itaque, si nonnulli falsatam per-men- dacium veritatem, et impiissime adulteratam esse docent, factæ creaturæ præ Deo naturali servientes, reprobus certe in nobis quoque est animus, et in D errorem projecti quodammodo sumus, et erramus cum impiis, creatam naturam colentes, Filium vi- delicet (factus enim est ex eorum sententia), alio- qui creatura non est id quod factum est. . B. Quidni ? A. Videsis ergo, Hermia, quantam in stultitiam eorum mentes delabantur. Divinæ enim ac sacræ Litters dicunt alicubi Deum viventem ac verum gentes agnovisse, adductas per fidem ad agnitionem Fili; hi vero eo vecordiæ miseri veniunt, ut non Rom. 1, 20. Psal. xxx11, 6. 1. Rom. 1, 24, 25.

S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. μιουργός. Καὶ τοῦτο εὖ μάλα συνεὶς ὁ θεῖος ἡμὲν γράφει Παῦλος· « Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτί σεως κόσμου τοῖς ποιήμασιν νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε άΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης. ο 'Αρα γάρι ἔν γε τῷ νοεῖσθαι γενητὸν τὸν ἁπάντων γενεσιουργόν Λόγον, ἡ θειότης αὐτοῦ γνωρίζεται, καὶ ἡ ἀεί τε καὶ ὡσαύτως ἔχουσα δύναμις; Τοῦτο γὰρ τὸ ἀΐδιον, ἀλλ', οἶμαι που, τὸ ἐξεῖργον παντελῶς οὐδὲν, τῇ τῆς θεό τητος κλήσει καὶ αὐτὴν ἤδη πως ἐπαυχῆσθαι τὴν κτίσιν. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Τὴν οἰκείαν ἡμῖν θειότητα κατασημανεῖ τὰ δρώμενα, τὴν δὲ Θεοῦ οὐχ ἔτι. χόντα τὴν φύσιν, ἢ ὥσπερ ἂν νοοῖτο τυχόν ο Δημ Β. Τί οὖν εἰ φαίεν τὴν τοῦ Πατρὸς θειότητα καὶ τὴν ἄΐδιον δύναμιν διὰ τῆς τῶν ποιηθέντων μεγαλο ουργίας ἐκφαίνεσθαι; Α. Αὐτοὶ τῶν ἰδίων καταγορεύουσι λόγων, καὶ ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐννοίαις ἀντιτεταγμένοι παρα- δειχθεῖεν ἂν καὶ μάλα εὐκόλως. Β. Πῶς ἔφης ; Α. Ὅτι μέχρι τοῦ παραγαγεῖν τὸν Υἱόν, αναμεσ τροῦντές τε καὶ ὁρισάμενοι τὴν δημιουργικὴν ἐνέρ γειαν τοῦ Πατρὸς, ἀπὸ κτίσεως κόσμου καθορᾶσθαί φασιν αὐτὸν, καίτοι τῆς ἁγίας Γραφῆς τὴν τοῦ κόσμου ποίησιν ἀνατιθείσης τῷ Υἱῷ. Γέγραπται γὰρ ὅτι, « Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. » Δημιουργὸν οὖν ἄρα διακηρύξειεν ἂν ὁ κόσμος ἡμῖν τὸν Λόγον, καὶ τὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ θειότητα καθίστησιν ἐναργῆ. Οὐ γὰρ κτίσιν ὁρῶντες, ὡς κτίσιν θαυμάζομεν τὸν δημιουργὸν τῆς πτίσεως Λόγον, ἀλλὰ ταῖς ὑπὲρ τοῦτο πολὺ τιμῶντες ἐννοίαις, εὐσεβήσομεν εἰκότως, Θεὸν εἶναι κατὰ φύσιν, καὶ ἐκ Θεοῦ πεφηνέναι πιστεύοντες τὸν Μονογενή. Οδε γὰρ ἂν τὴν ἐπὶ τῷ πεπλανήσθαι δοκεῖν ἀπεσκευασμένοι γραφήν, παρωσώμεθά που, καὶ τῆς ἑαυτῶν κεφαλῆς ἐκπέμψωμεν τὰς ἐπὶ τῷδε ποινάς, ἂς καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν διηγόρευσε Παῦλος. Εφη γὰρ ὡδί « Διὸ περ ἔδωκεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν χαρ διῶν αὐτῶν, εἰς ἀκαθαρσίαν τοῦ ἀτιμάζεσθαι τὰ σώματα. αὐτῶν ἐν αὐτοῖς, οἵτινες μετήλλαξαν την ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ ψεύδει, καὶ ἐσεβάσθησαν, καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντε, ὡς ἐστιν εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. » Οὐκοῦν, εἰ παράσημόν τε καὶ ἀνοσιώτατα κεκιβδηλουμένην ἀποφαίνουσί τινες διὰ τοῦ ψεύδους τὴν ἀλήθειαν, γενητῇ λατρεύοντες κτίσει παρὰ τὸν ὄντα φύσει Θεόν· ἀδόκιμος μὲν γὰρ καὶ ἡμῖν ἐνᾤκηκε νοῦς, ἀθέοις συμπεπλανήμεθα, κτιστῇ λατρεύοντες φύσει διεῤῥίμμεθα δέ ποι πρὸς τὸ οὐκ ἔχον ὀρθῶς, καὶ τοῖς τῷ Υἱῷ· πεποίηται γὰρ κατ' ἐκείνους· ἦ οὐχὶ κτίσις τὸ γενητόν ; Β. Πῶς γὰρ οὐ; Α. Αθρει δὴ οὖν, ὦ Ερμεία, πρὸς ὅσην αὐτοῖς Ηλιόθητα καταῤῥεῖ τὰ φρονήματα. θεῖος μὲν γὰρ που καὶ ἱερὸς ἔφη λόγος, Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινών ἐπεγνωκέναι τὰ ἔθνη, σεσαγηνευμένα διὰ τῆς στεως εἰς ἐπίγνωσιν τοῦ Υἱοῦ· οἱ δὲ, ἀθλιότητος εἰς * ac diversam haberent naturam ab ea qua preditns A Creator intelligitur. Quod cum optime sciret divinas Paulus, scribit nobis : • Invisibilia enim ejus s creatura mundi per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divinitas 7³¸ › Numquid enim in eo quod intelligitur creatum rerum omnium auctor et opifex Verbum, divinitas ejus agnoscitur, et sempiterna illa atque immutabilis ejus virtus? Hoc enim significat illud, sempiternum: sed, opiner, nihil plane vetuerit quominus appellatione deitatis ipsa quoque demum creatura glorietur. Quid tum inde? Suan nobis divinitatem denotabunt ea quæ conspiciuntur, non vero Dei. B. Quid ergo si dicant Patris divinitatem et sempiternam virtutem rerum creatarum magnifi- centia declarari ? A. Ipsi suam doctrinam accusabunt, et suis re- pugnare senteutiis facile ostendentur. B. Quomodo dixisti ? B C A. Quod nempe creatricem Patris operationem Filii productione metientes ac definientes, a crea- tura mundi conspici ipsum aiunt, licet Scriptura sancta mundi creationem Filio tribuat. Scriptur est enim : « Verbo Donini coeli Grinati sunt, et spi- ritu oris ejus omnis virtus eorum ”. • Creatorem ergo mundus nobis Verbum prædical, et ejus vir- tutem ac divinitatem manifestam exhibet. Non enim cum creaturam cernimus, ut creaturam admiramur Verbum opifex creaturæ, sed longe sublimiori co- gitatione pie illum colemus, Deum esse secundum naturam, et ex Deo effulsisse credentes Unigeni- tum. Sic enim erroris crimine soluti, a nostro capite pœnas depellamus, quas divinus nobis Paulus etiam denuntiavit bis verbis : ‹ Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam, ut contuneliis afficiant corpora sua in semet- ipsis: qui commutaverunt veritatem Dei in men- dacio, et coluerunt et servierunt creaturæ potius quam Creatori, qui est benedictus in sæcula. Amen r. » Itaque, si nonnulli falsatam per-men- dacium veritatem, et impiissime adulteratam esse docent, factæ creaturæ præ Deo naturali servientes, reprobus certe in nobis quoque est animus, et in D errorem projecti quodammodo sumus, et erramus cum impiis, creatam naturam colentes, Filium vi- delicet (factus enim est ex eorum sententia), alio- qui creatura non est id quod factum est. . B. Quidni ? A. Videsis ergo, Hermia, quantam in stultitiam eorum mentes delabantur. Divinæ enim ac sacræ Litters dicunt alicubi Deum viventem ac verum gentes agnovisse, adductas per fidem ad agnitionem Fili; hi vero eo vecordiæ miseri veniunt, ut non Rom. 1, 20. Psal. xxx11, 6. 1. Rom. 1, 24, 25.

τοῦτο ἤκουσε λογισμῶν, ὥστε κατερυθριῶσιν οὐδα- Α μῶς, τὸ ἐκ τοῦ πεποιῆσθαι σμικροπρεπές επιῤῥι πτοῦντες αὐτῷ. Γέγραπται δὲ οὕτω περὶ τῶν ἐπε- σθαι δεῖν ἑλομένων τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· « Αὐτο! γὰρ, φησίν, περὶ ἡμῶν ἀπαγγελοῦσιν, ὁποίαν εἰσ- οἷον ἐσχήκαμεν πρὸς ὑμᾶς, καὶ πῶς ἐπεστρέψατε ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν εἰδώλων, δουλεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ. » Εἴπερ οὖν ἐστιν Ἑλληνικῆς μὲν αξ σχος λατρείας, τὸ τῇ κτίσει προσκυνεῖν, ἐπεστράφη δὲ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Χριστὸν Δεσπότην ἐπιγραψάμενα, καὶ εἰς τὴν ἐφ᾽ Υἱῷ προσ- κύνησιν τὴν μετά γε τοῦ Πατρὸς μετερόνηκότα, πῶς ἂν ἔτι νοοῖτο πεποιημένος, καὶ οὐκ ἀνάγκη φρονεῖν, ὡς ματαία μὲν ἡ πίστις, διεψευσμένη δὲ δόξα περί Θεοῦ καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ἔτι, καίτοι διαδρᾶναι λε γομένοις τῆς ἀρχαίας ἀπάτης τὴν γραφήν; Β. Ναί, φησίν· ἐπεστράφη γὰρ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν, τὸν Πατέρα. Α. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν ἐπιστροφῆς ὁ τρόπος; ἢ πῶς ἂν ἴοιεν εὖ μάλα τινὲς ὀρθῶς τε καὶ ἀπλανῶς ἐπὶ ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Δε- σπότην, το κτίσει λατρεύειν ὡς ἔωλον διωσάμενοι; Β. Διὰ πίστεως, οἶμαι που. • Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐξ ἀγαθῆς συνειδήσεως επερώτημα εἰς Θεόν. » Δ. Αληθὴς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἐκεῖνο φράσον Αρ' οὐκ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἡ πίστις ; Β. Οὕτω φημί. Δ. Οἱ δὲ δὴ τὴν πίστιν ἀκλινῆ τε καὶ ἀνυπαίτιον, καὶ μώμου παντὸς ἐλευθέραν διασώσασθαι προτεθν μημένοι, πιστεύσειαν ἂν εἰς γε Θεὸν ὁμοῦ καὶ κτί σιν, ήγουν μονοτρόπως εἰς Θεὸν, συνεισδέοντες ὡς ισοφυλ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν; Β. Ως εἰς ἕνα δηλονότι Θεόν, ἔτος θεότητος εἰς μίαν φύσιν, ήγουν εἰδεῖεν, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίσειεν αἰτίας τὸν πόδα, τῇ κτίσει συναναπλέκοντες τὸν φύσει Θεόν. είαι- ΠΟΥ Η Α. Αραρεν οὖν, ὅτι καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, ὡς εἰς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινόν. Ακονιτὶ δ᾽ ἂν γένοιτο σαν φές, καὶ τοῦτό σοι κατακροωμένῳ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ • Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε, οὐχ ὡς εἰς κτίσιν καὶ Θεὸν, πολλοῦ γε ἂν δέοι, μᾶλ λον δὲ διὰ τὸ ταυτὸν εἰς οὐσίαν καὶ ἀπαραλλάκτως ἴσον, εἰς μίαν θεότητος ἀνακομίζοντος φύσιν. Καὶ γοῦν ἔφη πάλιν· . Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. » Οὐ γὰρ ἐξίστησι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τεκόντα Πατέρα, διὰ τοῦ γεννήματος, τὸν γνήσιον ἀληθῶς ἀναφέρει προσκυνητήν. Οτι δὲ Χριστὸν ὡς Θεὸν ἀληθινὸν ἔγνω τε καὶ προσκεκύνησεν ἡ τῶν εἰ δωλολατρούντων ποτὲ πληθὺς, ῥᾷον ἂν μάθοις, Παύ του λέγοντος ώδί· ι Διὸ μνημονεύετε, ὅτι ποτὲ ὑμεῖς τὰ ἔθνη οἱ λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγο- μένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρὶς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμέν και της πολιτείας τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθης κῶν τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες καὶ ἄθεοι ἐν DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. est autem de futuris sanctorum apostolorum sac- cessoribus in hunc mundum : • Ipsi enim, inquit, annuntiant qualem introitum habuerimus ad vos, el quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero ”. › Si ergo gentilis cultus probrum est adorare creaturam, conversæ autem sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Christum Dominum confessæ, et ad Filium adorandum una cum Patre translatæ, quo pacto demum factus in- telligetur, ac non potius cogitandum est vanai esse fidem ac falsa de Deo apud nos quoque opinionem, quamvis prisci erroris culpam effugisse dicamur? erubeccant et factura vilitatem afingere. Scriptum B C . B. Ita est, inquiunt : conversa enim sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Patrem videlicet. A. Quænam vero conversionis nostræ ad Deum ratio erit, aut quomodo recte ac citra errorem aliqui ad viventem ac verum Dominum tendent, inani creaturæ cultu repudiato ? B. Per fidem, opinor. Hoc enim est conscientiae bonæ interrogatio in Deum ”. A. Vere quidem ista dicuntur; attamen responde: an non fides est in Patrem, et Filiam, et Spiritum sanctum ? B. Assentior. A. Qui vero fidem stabilem et inculpatam atque omni macula carentem servare voluerint, an cre- dent in Deum simul et creaturas, aut pliciter in Deum Filium velat ejusdem cum Patre naturæ complectentes ? B. In unum Deum nimirum, aut in unam divini- tatis naturam : vel certe sciant se crimine pedem non expedituros, Deum naturalem creaturæ conjun- gentes. A. Stat ergo, fidem esse quoque in Filium, tan. quam in Deum viventem ac verum. Quod nullo qui- dem negotio tibi patebit,si audias Filium dicentem: Creditis in Deum, et in me credite ** ; » quam in creaturam ac Deum, absit! sed potius propter identitaten substantia et æqualitatem in- conumutabilem, in una divinitatis natura. Unde D rursus dixit: • Qui credit in me, non credit Thess. 1, 9. I Petr. 111, 21. Joan. xiv, 1. in me, sed in eum qui misit me "., Cre- dere enim in Filium, non abducit a Patre, sed ad Genitorem per genimen, verum ac genuinuD) adoratorem reducit. Quod autem idololatrarum turba Christum tanquam Deum verum agnoverit olim et adorarit, facilius disces in hunc moduin Paulo dicente : ‹ Propter quod memores estole quod aliquando vos eratis gentes in carne, qui di- cebamini præputium, ab ea quæ dicitur circumcisio In carne, manu facta : quod eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et ho- spites testamentorum promissionis, spem non ha- ” Joan. x11, 44.

τοῦτο ἤκουσε λογισμῶν, ὥστε κατερυθριῶσιν οὐδα- Α μῶς, τὸ ἐκ τοῦ πεποιῆσθαι σμικροπρεπές επιῤῥι πτοῦντες αὐτῷ. Γέγραπται δὲ οὕτω περὶ τῶν ἐπε- σθαι δεῖν ἑλομένων τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· « Αὐτο! γὰρ, φησίν, περὶ ἡμῶν ἀπαγγελοῦσιν, ὁποίαν εἰσ- οἷον ἐσχήκαμεν πρὸς ὑμᾶς, καὶ πῶς ἐπεστρέψατε ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν εἰδώλων, δουλεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ. » Εἴπερ οὖν ἐστιν Ἑλληνικῆς μὲν αξ σχος λατρείας, τὸ τῇ κτίσει προσκυνεῖν, ἐπεστράφη δὲ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Χριστὸν Δεσπότην ἐπιγραψάμενα, καὶ εἰς τὴν ἐφ᾽ Υἱῷ προσ- κύνησιν τὴν μετά γε τοῦ Πατρὸς μετερόνηκότα, πῶς ἂν ἔτι νοοῖτο πεποιημένος, καὶ οὐκ ἀνάγκη φρονεῖν, ὡς ματαία μὲν ἡ πίστις, διεψευσμένη δὲ δόξα περί Θεοῦ καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ἔτι, καίτοι διαδρᾶναι λε γομένοις τῆς ἀρχαίας ἀπάτης τὴν γραφήν; Β. Ναί, φησίν· ἐπεστράφη γὰρ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν, τὸν Πατέρα. Α. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν ἐπιστροφῆς ὁ τρόπος; ἢ πῶς ἂν ἴοιεν εὖ μάλα τινὲς ὀρθῶς τε καὶ ἀπλανῶς ἐπὶ ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Δε- σπότην, το κτίσει λατρεύειν ὡς ἔωλον διωσάμενοι; Β. Διὰ πίστεως, οἶμαι που. • Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐξ ἀγαθῆς συνειδήσεως επερώτημα εἰς Θεόν. » Δ. Αληθὴς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἐκεῖνο φράσον Αρ' οὐκ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἡ πίστις ; Β. Οὕτω φημί. Δ. Οἱ δὲ δὴ τὴν πίστιν ἀκλινῆ τε καὶ ἀνυπαίτιον, καὶ μώμου παντὸς ἐλευθέραν διασώσασθαι προτεθν μημένοι, πιστεύσειαν ἂν εἰς γε Θεὸν ὁμοῦ καὶ κτί σιν, ήγουν μονοτρόπως εἰς Θεὸν, συνεισδέοντες ὡς ισοφυλ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν; Β. Ως εἰς ἕνα δηλονότι Θεόν, ἔτος θεότητος εἰς μίαν φύσιν, ήγουν εἰδεῖεν, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίσειεν αἰτίας τὸν πόδα, τῇ κτίσει συναναπλέκοντες τὸν φύσει Θεόν. είαι- ΠΟΥ Η Α. Αραρεν οὖν, ὅτι καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, ὡς εἰς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινόν. Ακονιτὶ δ᾽ ἂν γένοιτο σαν φές, καὶ τοῦτό σοι κατακροωμένῳ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ • Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε, οὐχ ὡς εἰς κτίσιν καὶ Θεὸν, πολλοῦ γε ἂν δέοι, μᾶλ λον δὲ διὰ τὸ ταυτὸν εἰς οὐσίαν καὶ ἀπαραλλάκτως ἴσον, εἰς μίαν θεότητος ἀνακομίζοντος φύσιν. Καὶ γοῦν ἔφη πάλιν· . Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. » Οὐ γὰρ ἐξίστησι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τεκόντα Πατέρα, διὰ τοῦ γεννήματος, τὸν γνήσιον ἀληθῶς ἀναφέρει προσκυνητήν. Οτι δὲ Χριστὸν ὡς Θεὸν ἀληθινὸν ἔγνω τε καὶ προσκεκύνησεν ἡ τῶν εἰ δωλολατρούντων ποτὲ πληθὺς, ῥᾷον ἂν μάθοις, Παύ του λέγοντος ώδί· ι Διὸ μνημονεύετε, ὅτι ποτὲ ὑμεῖς τὰ ἔθνη οἱ λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγο- μένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρὶς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμέν και της πολιτείας τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθης κῶν τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες καὶ ἄθεοι ἐν DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. est autem de futuris sanctorum apostolorum sac- cessoribus in hunc mundum : • Ipsi enim, inquit, annuntiant qualem introitum habuerimus ad vos, el quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero ”. › Si ergo gentilis cultus probrum est adorare creaturam, conversæ autem sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Christum Dominum confessæ, et ad Filium adorandum una cum Patre translatæ, quo pacto demum factus in- telligetur, ac non potius cogitandum est vanai esse fidem ac falsa de Deo apud nos quoque opinionem, quamvis prisci erroris culpam effugisse dicamur? erubeccant et factura vilitatem afingere. Scriptum B C . B. Ita est, inquiunt : conversa enim sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Patrem videlicet. A. Quænam vero conversionis nostræ ad Deum ratio erit, aut quomodo recte ac citra errorem aliqui ad viventem ac verum Dominum tendent, inani creaturæ cultu repudiato ? B. Per fidem, opinor. Hoc enim est conscientiae bonæ interrogatio in Deum ”. A. Vere quidem ista dicuntur; attamen responde: an non fides est in Patrem, et Filiam, et Spiritum sanctum ? B. Assentior. A. Qui vero fidem stabilem et inculpatam atque omni macula carentem servare voluerint, an cre- dent in Deum simul et creaturas, aut pliciter in Deum Filium velat ejusdem cum Patre naturæ complectentes ? B. In unum Deum nimirum, aut in unam divini- tatis naturam : vel certe sciant se crimine pedem non expedituros, Deum naturalem creaturæ conjun- gentes. A. Stat ergo, fidem esse quoque in Filium, tan. quam in Deum viventem ac verum. Quod nullo qui- dem negotio tibi patebit,si audias Filium dicentem: Creditis in Deum, et in me credite ** ; » quam in creaturam ac Deum, absit! sed potius propter identitaten substantia et æqualitatem in- conumutabilem, in una divinitatis natura. Unde D rursus dixit: • Qui credit in me, non credit Thess. 1, 9. I Petr. 111, 21. Joan. xiv, 1. in me, sed in eum qui misit me "., Cre- dere enim in Filium, non abducit a Patre, sed ad Genitorem per genimen, verum ac genuinuD) adoratorem reducit. Quod autem idololatrarum turba Christum tanquam Deum verum agnoverit olim et adorarit, facilius disces in hunc moduin Paulo dicente : ‹ Propter quod memores estole quod aliquando vos eratis gentes in carne, qui di- cebamini præputium, ab ea quæ dicitur circumcisio In carne, manu facta : quod eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et ho- spites testamentorum promissionis, spem non ha- ” Joan. x11, 44.

τοῦτο ἤκουσε λογισμῶν, ὥστε κατερυθριῶσιν οὐδα- Α μῶς, τὸ ἐκ τοῦ πεποιῆσθαι σμικροπρεπές επιῤῥι πτοῦντες αὐτῷ. Γέγραπται δὲ οὕτω περὶ τῶν ἐπε- σθαι δεῖν ἑλομένων τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις· « Αὐτο! γὰρ, φησίν, περὶ ἡμῶν ἀπαγγελοῦσιν, ὁποίαν εἰσ- οἷον ἐσχήκαμεν πρὸς ὑμᾶς, καὶ πῶς ἐπεστρέψατε ἐπὶ τὸν Θεὸν ἀπὸ τῶν εἰδώλων, δουλεύειν θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ. » Εἴπερ οὖν ἐστιν Ἑλληνικῆς μὲν αξ σχος λατρείας, τὸ τῇ κτίσει προσκυνεῖν, ἐπεστράφη δὲ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Χριστὸν Δεσπότην ἐπιγραψάμενα, καὶ εἰς τὴν ἐφ᾽ Υἱῷ προσ- κύνησιν τὴν μετά γε τοῦ Πατρὸς μετερόνηκότα, πῶς ἂν ἔτι νοοῖτο πεποιημένος, καὶ οὐκ ἀνάγκη φρονεῖν, ὡς ματαία μὲν ἡ πίστις, διεψευσμένη δὲ δόξα περί Θεοῦ καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ἔτι, καίτοι διαδρᾶναι λε γομένοις τῆς ἀρχαίας ἀπάτης τὴν γραφήν; Β. Ναί, φησίν· ἐπεστράφη γὰρ τὰ ἔθνη πρὸς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινὸν, τὸν Πατέρα. Α. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο πρὸς ἡμῶν τῆς πρὸς Θεὸν ἐπιστροφῆς ὁ τρόπος; ἢ πῶς ἂν ἴοιεν εὖ μάλα τινὲς ὀρθῶς τε καὶ ἀπλανῶς ἐπὶ ζῶντα καὶ ἀληθινὸν Δε- σπότην, το κτίσει λατρεύειν ὡς ἔωλον διωσάμενοι; Β. Διὰ πίστεως, οἶμαι που. • Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἐξ ἀγαθῆς συνειδήσεως επερώτημα εἰς Θεόν. » Δ. Αληθὴς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἐκεῖνο φράσον Αρ' οὐκ εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἡ πίστις ; Β. Οὕτω φημί. Δ. Οἱ δὲ δὴ τὴν πίστιν ἀκλινῆ τε καὶ ἀνυπαίτιον, καὶ μώμου παντὸς ἐλευθέραν διασώσασθαι προτεθν μημένοι, πιστεύσειαν ἂν εἰς γε Θεὸν ὁμοῦ καὶ κτί σιν, ήγουν μονοτρόπως εἰς Θεὸν, συνεισδέοντες ὡς ισοφυλ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν; Β. Ως εἰς ἕνα δηλονότι Θεόν, ἔτος θεότητος εἰς μίαν φύσιν, ήγουν εἰδεῖεν, ὡς οὐκ ἂν ἐξοίσειεν αἰτίας τὸν πόδα, τῇ κτίσει συναναπλέκοντες τὸν φύσει Θεόν. είαι- ΠΟΥ Η Α. Αραρεν οὖν, ὅτι καὶ εἰς Υἱὸν ἡ πίστις, ὡς εἰς Θεὸν ζῶντα καὶ ἀληθινόν. Ακονιτὶ δ᾽ ἂν γένοιτο σαν φές, καὶ τοῦτό σοι κατακροωμένῳ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ • Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε, οὐχ ὡς εἰς κτίσιν καὶ Θεὸν, πολλοῦ γε ἂν δέοι, μᾶλ λον δὲ διὰ τὸ ταυτὸν εἰς οὐσίαν καὶ ἀπαραλλάκτως ἴσον, εἰς μίαν θεότητος ἀνακομίζοντος φύσιν. Καὶ γοῦν ἔφη πάλιν· . Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. » Οὐ γὰρ ἐξίστησι τοῦ Πατρὸς τὸ πιστεύειν εἰς τὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν τεκόντα Πατέρα, διὰ τοῦ γεννήματος, τὸν γνήσιον ἀληθῶς ἀναφέρει προσκυνητήν. Οτι δὲ Χριστὸν ὡς Θεὸν ἀληθινὸν ἔγνω τε καὶ προσκεκύνησεν ἡ τῶν εἰ δωλολατρούντων ποτὲ πληθὺς, ῥᾷον ἂν μάθοις, Παύ του λέγοντος ώδί· ι Διὸ μνημονεύετε, ὅτι ποτὲ ὑμεῖς τὰ ἔθνη οἱ λεγόμενοι ἀκροβυστία, ὑπὸ τῆς λεγο- μένης περιτομῆς ἐν σαρκὶ χειροποιήτου, ὅτι ἦτε τῷ καιρῷ ἐκείνῳ χωρὶς Χριστοῦ, ἀπηλλοτριωμέν και της πολιτείας τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ξένοι τῶν διαθης κῶν τῆς ἐπαγγελίας, ἐλπίδα μὴ ἔχοντες καὶ ἄθεοι ἐν DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. est autem de futuris sanctorum apostolorum sac- cessoribus in hunc mundum : • Ipsi enim, inquit, annuntiant qualem introitum habuerimus ad vos, el quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero ”. › Si ergo gentilis cultus probrum est adorare creaturam, conversæ autem sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Christum Dominum confessæ, et ad Filium adorandum una cum Patre translatæ, quo pacto demum factus in- telligetur, ac non potius cogitandum est vanai esse fidem ac falsa de Deo apud nos quoque opinionem, quamvis prisci erroris culpam effugisse dicamur? erubeccant et factura vilitatem afingere. Scriptum B C . B. Ita est, inquiunt : conversa enim sunt gentes ad Deum viventem ac verum, Patrem videlicet. A. Quænam vero conversionis nostræ ad Deum ratio erit, aut quomodo recte ac citra errorem aliqui ad viventem ac verum Dominum tendent, inani creaturæ cultu repudiato ? B. Per fidem, opinor. Hoc enim est conscientiae bonæ interrogatio in Deum ”. A. Vere quidem ista dicuntur; attamen responde: an non fides est in Patrem, et Filiam, et Spiritum sanctum ? B. Assentior. A. Qui vero fidem stabilem et inculpatam atque omni macula carentem servare voluerint, an cre- dent in Deum simul et creaturas, aut pliciter in Deum Filium velat ejusdem cum Patre naturæ complectentes ? B. In unum Deum nimirum, aut in unam divini- tatis naturam : vel certe sciant se crimine pedem non expedituros, Deum naturalem creaturæ conjun- gentes. A. Stat ergo, fidem esse quoque in Filium, tan. quam in Deum viventem ac verum. Quod nullo qui- dem negotio tibi patebit,si audias Filium dicentem: Creditis in Deum, et in me credite ** ; » quam in creaturam ac Deum, absit! sed potius propter identitaten substantia et æqualitatem in- conumutabilem, in una divinitatis natura. Unde D rursus dixit: • Qui credit in me, non credit Thess. 1, 9. I Petr. 111, 21. Joan. xiv, 1. in me, sed in eum qui misit me "., Cre- dere enim in Filium, non abducit a Patre, sed ad Genitorem per genimen, verum ac genuinuD) adoratorem reducit. Quod autem idololatrarum turba Christum tanquam Deum verum agnoverit olim et adorarit, facilius disces in hunc moduin Paulo dicente : ‹ Propter quod memores estole quod aliquando vos eratis gentes in carne, qui di- cebamini præputium, ab ea quæ dicitur circumcisio In carne, manu facta : quod eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et ho- spites testamentorum promissionis, spem non ha- ” Joan. x11, 44.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Α τῷ κόσμῳ. » Συνίης οὖν, ὅτι δίχα μὲν ὄντα Χριστού, Θεοῦ τοῦ κατὰ φύσιν διεστήκει τὰ ἔθνη, καὶ τῆς ἀληθείας ἀπενοσφίζετο καὶ γὰρ ἦν ἄθετα [ισ. ἄθεα κατὰ τὸν κόσμον· ἐπειδὴ δὲ τὸν Υἱὸν ἐπέγνω διὰ τῆς πίστεως, ἐλπίδος τε εἴσω πέφηνεν ἀγα θῆς, καὶ τῆς ἀθεΐας αίσχος διέδρα τε καὶ ἀπελού- σατο. Β. Εὐ λέγεις. Α. Θεὸς οὖν ἄρα καὶ ἀληθῶς ὁ Υἱός· μένει γὰρ οὔ τως ἀσυκοφάντητόν τε καὶ ἀκιβδήλευτον, καὶ τὸ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς κεκαινουργῆσθαι πεπιστευμένον διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Β. Καὶ τί δὴ τοῦτό ἐστι ; Συνίημι γὰρ οὔ τί που. Α. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, γέννησιν γεγεννήμεθα την πνευματικήν, πρὸς Υἱὸν διαμορφούμενοι, καὶ ἀνα Β πλαττόμενοι διὰ τοῦ Πνεύματος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ καὶ ὑπερκόσμιον κάλλος, θείας τε φύσεως ἀναδει κνύμεθα κοινωνοί τὴν Υἱοῦ λαχόντες μέθεξιν, ὡς Θεοῦ ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Πῶς οὖν ἔτι γενητός; Εἶτα ἐφ' ἡμῖν οὐκ ἀπάτη τὸ μυστήριον, καὶ ἐν ἐλπίσι κεναῖς, καὶ ψιλήν, ὡς ἔοικεν, ἔχον ὡς ἔν γε δὴ μόνῳ τῷ λαλεῖσθαι τὴν δό ξαν, καὶ φενακισμὸς ἀληθῶς, καὶ δόκησις, εἶπερ τοῦτο μὴ ὑπάρχων ἐστίν, όπερ είναι πεπιστεύκαμεν; Θείας γὰρ φύσεως κοινωνοί, πῶς ἂν ἢ πόθεν ἡμεῖς, ἢ ποῖος ἡμῖν ἐνσημαίνεται Θεοῦ χαρακτήρ, καὶ εἰ με μορφώμεθα πρὸς Υἱόν, ἐπείπερ ἐστὶν οὐ θεός, ὡς πεποιημένος; Ωρα δὲ οἴεσθαι καὶ αὐτὸν οὐκ ἀγγενή- τως υπάρχειν τὸν Πατέρα. . . . ὁ χαρακτήρ. Ἡ ἐκεῖνο φράσον. Ερήσομαι γάρ· ἄρα γὰρ τὴν θείαν ὅ τι ποτέ ἐστιν ἐννοήσας φύσιν, οὐκ ἀσύγκριτόν τι κάνετε λῶς καὶ ἀπαράβλητον κτίσει τὸ χρῆμα ἐρεῖς, καὶ οὐδενὶ τῶν ὄντων ἀπαραλλάκτως προσεοικός ; Η Β. Παντάπασι μὲν οὖν Θεοῦ γὰρ φύσις, πῶς οὐχ ἅπαν ὑπερκείσεται γενητόν ; Δ. Οὐκοῦν οὐκ ἄν τις, εἴ γε νοῦν ἔχοι, ἀρχέτυπον γενητοῦ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀγένητον παραδέξειτο φύσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔν γε τῷ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὄνει τι καὶ ἔχοντι, τὴν οὐκ οὖσάν ποτε καὶ πεποιημένην και ταθεάσαιτο φύσιν. Β. Ωδε ἔχει. Α. ᾿Αληθὲς δὲ οἶμαι καὶ τὸ ἔμπαλιν. Οὐ γὰρ ἐν τῷ μὴ ὄντι ποτὲ τὸ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ὃν καταθρήσαι μεν ἄν. Β. 'Αληθές. Α. Τί οὖν ἐστι τὸ ἀξιάγαστον ἐν ἡμῖν ἔκ γε του μεμορφῶσθαι πρὸς τὸν Υἱόν; Ποῦ δὲ τὸ θεῖον ταῖς τῶν πιστευσάντων ψυχαῖς ἐνήστραψε κάλλος, ώς Ζηθές τε καὶ ξένον ; καίτοι γενητῷ παντὶ πρὸς γενη- τὸν, καθάπερ ἂν γεγενήσθαι νοοίντο, τό γε ταυτοειδές οὐκ εἰσκεκριμένον φύσεως δὲ μᾶλλον ἐγχαράττει θεσμός. "Ην οὖν ἄρα σύμμορφος ἀεὶ γενητῷ κατ' ἐκείνους ὄντι τῷ Υἱῷ, καὶ ἡ λοιπή κτίσις. Ποιον οὖν ἔτι ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ἐνσημαίνεται κάλλος ε " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. bentes, et sine Deo in mundo . . Intelligis ergo gontes cum essent sine Christo, a Deo secundum na- turam dissitas fuisse et a veritate alienatas; erant onim sine Deo in mundo : sed cum Filium per fidem agnovissent, et intra spem bonam esse visæ sunt, et impietatis dedecus fugerunt ac absterserunt. B. Recte dicis. A. Deus igitur verus est Filius. Manet enim boc modo sincera et calumniæ expers etiam illa nostri renovatio per sanctum baptisma. B. Quænam vero illa est? Non enim satis capio. A. Numquid, o charum caput, generatione spiri- tali geniti sumus ad Filium ", configurati et con- formati per Spiritum ad divinam ejus et supramun- danam pulchritudinem et, et nature divina partici- pes reddimur, Filii participationem nacti, ut Del? B. Omnino. A. Quomodo igitur ultra factus erit? Deinde, num- quid mysterium illud quod sit in nobis fraus erit, et spes inanis, nudamque, ut videtur, vocabulo tenus opinionem habens, et impostura profecto atque ap- parentia, siquidem non est id quod esse nobis per- suasimus? Divinæ etenim natura participes quomodo aut unde nos sumus, aut qualis in nobis Dei character imprimitur, licet ad Filium configu- rati simus, siquidem est non Deus, qua factus ? Se- quitur porro cogitandumn, ipsum quoque non increa- tum esse Patrem. Imaginem quippe exemplaris refert character. Aut responde,quæso: Nonne, cum perpen- deris quid sit natura divina, rem non conferendain prorsus nec comparandam esse creaturæ dices, et nulli rei factæ per omnia simileın ? B. Ita prorsus. Dei enim natura quomodo non id omne quod factum est superabit ? A. Itaque nemo qui paulo sanior sit archetypum rei factæ increatam et infectam naturam esse dicet: neque enim in eo quod semper et eodem modo est ac se habet, naturam cernet quæ olim non erat ac facta est. B. Ita res est. C A. Verum autem illud etiam esse arbitror et vice D versa. Non enim in eo quod non erat olim id quod semper el idem est conspexerimus. B. Verum est. A. Quid igitur admiratione dignum est in nobis ex eo quod conformati sumus ad Filium? Ubinam vero divina pulchritudo credentium cordibus infulsit ve- lut insolita et externa, cum omni creato ad creatum, in quantum creata intelliguntur, formæ identitas as- cititia non sit, sed eam naturæ lex potius imprimat. Erat igitur conformis semper creato, ut illi volunt, Filio, etiam reliqua creatura. Qualis igitur demum nostris animabus imprimitur pulchritudo per Spiri- Ephes. 11, 11, 12. " Jac. 1, 18. „Philipp. 111, 21. * II Petr. 1. 4.

Δ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος φύσιν, καὶ ὁ τῆς οὐσίας δρος εἷς ἂν εἴη, καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ἐν τῷ καθέκαστον οὐκ ἐξηλλαγμένος. "Η τοίνυν Θεὸν εἶναι πιστεύοντες, ἀπαλλαττέτωσαν παντελῶς τοῦ τελεῖν ἐν γενηταῖς· τ εἰ μὴ τοῦτο φρονεῖν ἀναπείθοιντο, μηδέ Θεόν ὅλως ὁμολογούντων ἔτι. Πλατύ γὰρ δὴ τότε γε- λῶντες ἐροῦμεν ο "Η ποιήσατε τὸ δένδρον καλόν, και τὸν καρπὸν αὐτοῦ καλόν· ἡ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρὸν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν· ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γινώσκεται. » Η γὰρ οὐχ έκαστον τῶν ὄντων, τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἐξ ὧν ἀληθῶς εἶναι πεπίστευται, σαφῶς τε καὶ ἁπλανῶς εἰδείη μεν ἂν, ὦ ἑταῖρε ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Φέρε δὴ οὖν, ἥτις ποτέ ἐστι, τὴν τοῦ Υἱοῦ φύ σιν διασκεπτώμεθα, κἀκεῖνο προσενθυμούμενοι, ὡς εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, πεποίηται δὲ μᾶλλον καὶ παρῆνται μεθ' ἡμῶν πρὸς γένεσιν, κατά γε τὸν παρ' ἐκείνοις μεθύοντά τε καὶ ἐξεστηκότα λόγον, πῶς ἄρα διώλισθεν ὁ κόσμος αὐτοῦ, καὶ διέστη τὸ ποιηθέν ; 'Αρα τοῖς κατὰ τόπον καὶ μετρητοίς δια στήμασι; Καίτοι πῶς οὐ τερθρεία τοῦτό γε; Που γὰρ ἡ πῶς διεστήξει τὸ ἀσώματον, ἢ ποῖος αὐτὸ περ ριγράψει τόπος ; Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Ιωάννης μετ μαρτύρηκεν, ὅτι ι Καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Αρα οὖν, ὦ Ερμεία, φρονοῦντες ὀρθῶς, τῆς ἀπο στασίας τὸν τρόπον, καὶ τῆς μεταξὺ πεσούσης διακο πῆς, οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον εἶναι δώσομεν, τὸ μὴ ἐγνωκέναι φημὶ τὸν κόσμον τὸν ἀεὶ συνόντα Δη μιουργόν ; Β. Πῶς γὰρ οὐ ; Α. Δραπέτης οὖν ἄρα ὁ κόσμος ἦν, τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀποδραμών, διά γε τὸ μὴ εἰδέναι τὸν ὑπὲρ κτίσιν Δημιουργὸν, καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος σχέσιν, ἐκ παρατροπῆς τῆς εἰς τὸ φαῦλον ἀποβαλών. "Αμα τε γὰρ τοῖς τοῦ τεχνουργοῦντος ἀῤῥήτοις νεύ μασι παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καὶ τῇ πρὸς τὸ Πνεῦμα σχέσει κατεκαλλύνετο. Ενεφύ- σησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωῆς, οὐχ ἑτέρως, οἶμαι, τοῦ ζώου τὸ ἐν ἁγιασμῷ καὶ οἰκειότη ε τῇ πρὸς Θεὸν διαφανές εξοντος ἀεὶ, εἰ μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατακαλλύνοιτο μετουσία. Ταγάρ τοι ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, ἐρήμην του πάλαι καὶ ἐν ἀρχαῖς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν εὑρών, πάλιν αὐτὴν εἰς ἐκεῖνο μεταστοιχειοῦν ἠπεί γετο, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πληρώματος ἐνιείς τε καὶ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα άγιον ο την διὰ σαρκὸς καὶ ἐμφανεστέρῳ φυσήματι, τὴν τοῦ Πνεύματος φύσιν εὖ μάλα σκιαγραφών. Εσται δ οὖν ἐν ἴσῳ ταῖς ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸ εἶναι παράδοσις [ἰσ. παραδόσεσι], τὸ ἀνακαινίζεσθαι πρὸς τὸ ἀπαρ χῆς, καὶ τόν γε τοῦ κεχωρίσθαι τρόπον ἡ γενητή νενόσηκε φύσις, οὐχὶ τοῖς κατὰ τόπον νοουμένοις δια στήμασι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἐξωθουμένη δὲ μᾶλλον καὶ διεκπίπτουσα Θεοῦ, καὶ τῆς πρὸς Υἱὸν συν αφείας τῆς διὰ τοῦ Πνεύματος. Καὶ γοῦν ἀναθεῖ πρὸς ** ή | | S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. manitatis naturam, et substantiæ definitio una est in omnibus, et in singulis non diversa. Aut ergo Deum esse credentes, ipsum e numero creaturarum prorsus eximant; aut si in ea sententia esse nolint, ne Deum in universum esse fateantur. In risum enim eſſusi dicemus : ‹ Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem ma- lam, et fructum ejus malum : ex fructu enim arbor rognoscitur ". Nonne enim quid unaquæque res sit secundum naturam, ex iis quæ reapse creditur esse, clare et citra errorem agnoscemus, amice? B. Omnino. A. Age ergo, quænam demum sit Filii natura dispiciamus, illud reputantes insuper, nisi Deus sit B el secundum naturain, sed creatus potius et nobiscum in ortum eductus, ut illi ebrii somniant ac delirant, quomodo tandem dilapsus est mundus ab eo, disjuncta est creatura? An locorum intervallis ac spatiis? At nunquid tricari istud est? Ubi enim aut quomodo distabit res incorporea, aut qualis eam locus circumscribet? Quippe beatus Joannes testifi- catus est quod, e In mundo erat, et mundus per ip- suin factus est, et mundus eum non cognovit An ergo, Hermia, si recte sentimus, non alium inter- valli et interjecti spatii modum præter hunc esse concedemus, nempe quod mundus non agnoverit Creatorem secum perpetuo conversantein ? B. Quis enim inficias ire potest? • A. Fugitivus ergo ſuit mundus cum societatem ejus vitaverit, Creatorem non agnoscendo creatura superio- ren, et relationem illam spiritualem conversione ad vi- tium abjecerit. Simul enim Opificis ineffabili nutu pro- ducta est hominis natura, et conjunctione cum Spiritu est condecorata. Inspiravit enim in faciem ejus spiracu- lum vitæ s, cum animal non aliter,opinor, sanctifica- sionis et familiaritatis cum Deo splendorem perpetuo habiturum esset quam si sancti Spiritus ornaretur participatione. Quocirca cum factus est homo Unige- mitus, vetere ac primo illo bone destitutam hominis naturam inveniens, rursus eam in pristinum statum C reformare est aggressus, veluti de fonte sur pleni- D iudinis immittens ac dicens : • Accipite Spiritum sanctum *, › corporeo et exteriore flatu naturam Spi- ritus utique designans. Renovari ergo ad statum pri- stinumı, idem erit ac initio produci, et illum sëpa- rationis modum creata natura pertulit, non locorum intervallis, multum abest, sed repulsa potius a Deo, ejusque conjunctione spiritali deturbata. Unde ad primum malum recurrit si velit, spiritalem nacta reformationem, et ad participationem divinæ ejus naturæ per Spiritum vocata. Si ergo Filius in- ter creaturas censendus est, ut illi volunt : quonam demum pacto dilapsa est ab ipso et sejuncta crea- ** Matth. x11, 33. ** Joan. ³, 10. er Gen. II, 7. Joan. XX, 22.

Δ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος φύσιν, καὶ ὁ τῆς οὐσίας δρος εἷς ἂν εἴη, καὶ ἐν τῷ παντὶ καὶ ἐν τῷ καθέκαστον οὐκ ἐξηλλαγμένος. "Η τοίνυν Θεὸν εἶναι πιστεύοντες, ἀπαλλαττέτωσαν παντελῶς τοῦ τελεῖν ἐν γενηταῖς· τ εἰ μὴ τοῦτο φρονεῖν ἀναπείθοιντο, μηδέ Θεόν ὅλως ὁμολογούντων ἔτι. Πλατύ γὰρ δὴ τότε γε- λῶντες ἐροῦμεν ο "Η ποιήσατε τὸ δένδρον καλόν, και τὸν καρπὸν αὐτοῦ καλόν· ἡ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρὸν, καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν· ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γινώσκεται. » Η γὰρ οὐχ έκαστον τῶν ὄντων, τὸ τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, ἐξ ὧν ἀληθῶς εἶναι πεπίστευται, σαφῶς τε καὶ ἁπλανῶς εἰδείη μεν ἂν, ὦ ἑταῖρε ; Β. Καὶ μάλα. Δ. Φέρε δὴ οὖν, ἥτις ποτέ ἐστι, τὴν τοῦ Υἱοῦ φύ σιν διασκεπτώμεθα, κἀκεῖνο προσενθυμούμενοι, ὡς εἰ μὴ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ, πεποίηται δὲ μᾶλλον καὶ παρῆνται μεθ' ἡμῶν πρὸς γένεσιν, κατά γε τὸν παρ' ἐκείνοις μεθύοντά τε καὶ ἐξεστηκότα λόγον, πῶς ἄρα διώλισθεν ὁ κόσμος αὐτοῦ, καὶ διέστη τὸ ποιηθέν ; 'Αρα τοῖς κατὰ τόπον καὶ μετρητοίς δια στήμασι; Καίτοι πῶς οὐ τερθρεία τοῦτό γε; Που γὰρ ἡ πῶς διεστήξει τὸ ἀσώματον, ἢ ποῖος αὐτὸ περ ριγράψει τόπος ; Καὶ γοῦν ὁ μακάριος Ιωάννης μετ μαρτύρηκεν, ὅτι ι Καὶ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Αρα οὖν, ὦ Ερμεία, φρονοῦντες ὀρθῶς, τῆς ἀπο στασίας τὸν τρόπον, καὶ τῆς μεταξὺ πεσούσης διακο πῆς, οὐχ έτερόν τινα παρὰ τοῦτον εἶναι δώσομεν, τὸ μὴ ἐγνωκέναι φημὶ τὸν κόσμον τὸν ἀεὶ συνόντα Δη μιουργόν ; Β. Πῶς γὰρ οὐ ; Α. Δραπέτης οὖν ἄρα ὁ κόσμος ἦν, τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας ἀποδραμών, διά γε τὸ μὴ εἰδέναι τὸν ὑπὲρ κτίσιν Δημιουργὸν, καὶ τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος σχέσιν, ἐκ παρατροπῆς τῆς εἰς τὸ φαῦλον ἀποβαλών. "Αμα τε γὰρ τοῖς τοῦ τεχνουργοῦντος ἀῤῥήτοις νεύ μασι παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν ἡ ἀνθρώπου φύσις, καὶ τῇ πρὸς τὸ Πνεῦμα σχέσει κατεκαλλύνετο. Ενεφύ- σησε γὰρ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοήν ζωῆς, οὐχ ἑτέρως, οἶμαι, τοῦ ζώου τὸ ἐν ἁγιασμῷ καὶ οἰκειότη ε τῇ πρὸς Θεὸν διαφανές εξοντος ἀεὶ, εἰ μὴ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος κατακαλλύνοιτο μετουσία. Ταγάρ τοι ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, ἐρήμην του πάλαι καὶ ἐν ἀρχαῖς ἀγαθοῦ τὴν ἀνθρώπου φύσιν εὑρών, πάλιν αὐτὴν εἰς ἐκεῖνο μεταστοιχειοῦν ἠπεί γετο, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ ἰδίου πληρώματος ἐνιείς τε καὶ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα άγιον ο την διὰ σαρκὸς καὶ ἐμφανεστέρῳ φυσήματι, τὴν τοῦ Πνεύματος φύσιν εὖ μάλα σκιαγραφών. Εσται δ οὖν ἐν ἴσῳ ταῖς ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸ εἶναι παράδοσις [ἰσ. παραδόσεσι], τὸ ἀνακαινίζεσθαι πρὸς τὸ ἀπαρ χῆς, καὶ τόν γε τοῦ κεχωρίσθαι τρόπον ἡ γενητή νενόσηκε φύσις, οὐχὶ τοῖς κατὰ τόπον νοουμένοις δια στήμασι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἐξωθουμένη δὲ μᾶλλον καὶ διεκπίπτουσα Θεοῦ, καὶ τῆς πρὸς Υἱὸν συν αφείας τῆς διὰ τοῦ Πνεύματος. Καὶ γοῦν ἀναθεῖ πρὸς ** ή | | S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. manitatis naturam, et substantiæ definitio una est in omnibus, et in singulis non diversa. Aut ergo Deum esse credentes, ipsum e numero creaturarum prorsus eximant; aut si in ea sententia esse nolint, ne Deum in universum esse fateantur. In risum enim eſſusi dicemus : ‹ Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem ma- lam, et fructum ejus malum : ex fructu enim arbor rognoscitur ". Nonne enim quid unaquæque res sit secundum naturam, ex iis quæ reapse creditur esse, clare et citra errorem agnoscemus, amice? B. Omnino. A. Age ergo, quænam demum sit Filii natura dispiciamus, illud reputantes insuper, nisi Deus sit B el secundum naturain, sed creatus potius et nobiscum in ortum eductus, ut illi ebrii somniant ac delirant, quomodo tandem dilapsus est mundus ab eo, disjuncta est creatura? An locorum intervallis ac spatiis? At nunquid tricari istud est? Ubi enim aut quomodo distabit res incorporea, aut qualis eam locus circumscribet? Quippe beatus Joannes testifi- catus est quod, e In mundo erat, et mundus per ip- suin factus est, et mundus eum non cognovit An ergo, Hermia, si recte sentimus, non alium inter- valli et interjecti spatii modum præter hunc esse concedemus, nempe quod mundus non agnoverit Creatorem secum perpetuo conversantein ? B. Quis enim inficias ire potest? • A. Fugitivus ergo ſuit mundus cum societatem ejus vitaverit, Creatorem non agnoscendo creatura superio- ren, et relationem illam spiritualem conversione ad vi- tium abjecerit. Simul enim Opificis ineffabili nutu pro- ducta est hominis natura, et conjunctione cum Spiritu est condecorata. Inspiravit enim in faciem ejus spiracu- lum vitæ s, cum animal non aliter,opinor, sanctifica- sionis et familiaritatis cum Deo splendorem perpetuo habiturum esset quam si sancti Spiritus ornaretur participatione. Quocirca cum factus est homo Unige- mitus, vetere ac primo illo bone destitutam hominis naturam inveniens, rursus eam in pristinum statum C reformare est aggressus, veluti de fonte sur pleni- D iudinis immittens ac dicens : • Accipite Spiritum sanctum *, › corporeo et exteriore flatu naturam Spi- ritus utique designans. Renovari ergo ad statum pri- stinumı, idem erit ac initio produci, et illum sëpa- rationis modum creata natura pertulit, non locorum intervallis, multum abest, sed repulsa potius a Deo, ejusque conjunctione spiritali deturbata. Unde ad primum malum recurrit si velit, spiritalem nacta reformationem, et ad participationem divinæ ejus naturæ per Spiritum vocata. Si ergo Filius in- ter creaturas censendus est, ut illi volunt : quonam demum pacto dilapsa est ab ipso et sejuncta crea- ** Matth. x11, 33. ** Joan. ³, 10. er Gen. II, 7. Joan. XX, 22.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. τὸ ἐν ἀρχαῖς εἰ βούλοιτο, πνευματικὴν λαχοῦσα την ἀναμόρφωσιν, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως κεκλη μένη προς μετουσίαν διὰ τοῦ Πνεύματος. Είπερ οὖν ἔτι κατ' ἐκείνους ἐν γενητοῖς ὁ Υἱὸς, κατὰ τίνα δὴ τρόπον ἐξέθορε τε αὐτοῦ καὶ διέστη ἡ κτίσις; Δεί γὰρ φίλον τὸ συγγενές, καὶ οὐκ ἂν ἀπονοσφίζοιτο γενητὸν γενητοῦ, κατά γε τὸ εἶναι γενητά. Τὸ γὰρ εθνεῖον ἀεί πως ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν, ήγουν ἑτεροει ξέσιν, οὐκ ἐν τοῖς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τῆς φύσεως δρον ἀποτεμομένοις ὁρᾶσθαι φιλεῖ. Πῶς οὖν ἐνοικίζεται τῇ κτίσει διὰ τοῦ Πνεύματος; τί προστιθεὶς ἢ δωρού- μενος, ἢ πρὸς ποῖον ύψος ἀνακομίζων τὸ νοητόν, ἢ τί τὸ ἄμεινον ἐγχαράττων αὐτῇ ; Πῶς δὲ οὐκ ἂν αὐτ τὸς ἐν ἀμείνοσι (πεποίηται γὰρ μεθ' ἡμῶν, ὡς γοῦν ἐκεῖνοί φασιν), ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, ἢ ποίας ἂν ἐδεήθη συγκαταβάσεως, ἵνα καθεὶς ἑαυτὸν ὡς ἐξ κόσμου γένηται μέρος, εἰ μὴ ὑπὲρ κόσμον ἐστὶ καὶ κτίσιν; Β. Απορήσειν οἶμαι πρὸς τοῦτο αὐτούς. Δ· Ανθότου δὲ δὴ μόνος αὐτὸς ἐλεύθερός τε καὶ ἐλευθερωτός, καίτοι τῆς ὅλης κτίσεως δοῦλον ὑποτι θείσης τῷ Θεῷ τὸν αὐχένα; ἀνούστατοι δὲ καὶ λελη- ρηκότες εἴημεν ἂν, ὦ φιλότης, εἰ τὸν ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συναΐδιον Υἱὸν ἐν τοῖς κατὰ χάριν θήσομεν. Ποῦ γὰρ ἡμῶν ἢ ποῖον ἔσται λοιπὸν τὸ ἀρχέτυπον, εἰ καθίκοιτο μεθ᾿ ἡμῶν καὶ 6, πρὸς ἐν με μορφώμεθα, πρὸς τὸ κατὰ θέσιν καὶ με μησιν; Β. Ευκρινέστατα μὲν ἡμῖν, καὶ μάλα σαφῶς, τὸν περὶ τούτου δοχεῖς διαπεράναι λόγον. Οἶμαι δὲ ἔγωγε τοὺς διεναντίας, Οὐ γὰρ, ὦ γενναῖοι, φράσαι, ποίημα τὸν Υἱόν, ἱεροὶ μὲν ἄνωθεν ὑμνήκασι λόγοι, θεῖος δὲ καὶ μέγας ὁ τῶν ἀποστόλων ἔγνω χορός; καίτοι Σου λομῶν μέν φησι, τὸ τοῦ Υἱοῦ πρόσωπον ἐν προαγο- βεύσει ζωγραφῶν· ο Κύριος έκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. ο γε μὴν τῶν ἄλλων ἔχκρι- τος Πέτρος · ο 'Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ισραήλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Τί δὴ οὖν ἄρα φαῖμεν ἂν, εἰ καὶ τοιοίσδε πάλιν ἡμᾶς ἐκπολιορχοίεν λόγοις ; Α. Τί δὲ δὴ ἕτερον, ἢ ὅπερ ἐστὶν ἀληθὲς εἰπεῖν· Οἱ δὲ ἐχθροὶ ἡμῶν ἀνόητοι ; Νοῦς γὰρ σοφίᾳ τῇ ἄνωθεν, ἢ ἐκ τοῦ τῶν φώτων καταχεῖται Πατρὸς, οὐ καταλαμ- πόμενος, παχύς τέ ἐστι καὶ μέλας, καὶ τὴν ἐκ τῆς δυσμαθείας ἀχλὺν διεκδραμεῖν οὐχ οἷός τε. Καί μοι δοκεῖ, τὴν οὕτως ἀπηχθημένην καταναρκῆσαι νόσον, ἀναμέλψαι τι οὕτω πρὸς Θεὸν τὸν θεσπέσιον Δαβίδ· • Φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον. » Αγε δὴ οὖν, γοργῷ τε καὶ ἀνανήφοντι νῷ, τὴν τῶν προκειμένων ἐκβασανίζοντες γνῶσιν, καὶ καθάπερ εἰ κυνῶν εὐρινοί τε καὶ καλαί, τὴν ἄοπτον ἔτι καὶ τοῖς πολλοῖς οὐχ αλώσιμον ιχνηλατῶμεν ἀλήθειαν. Εκείσθαι μὲν γὰρ ἑαυτὸν ὁμολογουμένως εἴρηκεν ὁ Υἱός, οὐ μὴν ἀναιτίως τοῦτό γε ἔφη παι θεῖν, πρὸς ἔργα δὲ μᾶλλον αὐτοῦ, καὶ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Οὐκοῦν ἡ κείσις ἐν τούτοις κατασημήνειεν ἂν, οὐ τὴν ἐξ οὐκ ὄντων ποθὲν, ἀλλὰ τὴν τοῦ ὄντος τε καὶ ὑφεστηκό ὑψωμάτων τῶν ὑπὲρ τὴν κτίσιν, κόσμῳ συναφθῇ καὶ cum est, neque vero creatum distat a creato, in quantum sunt creata. Alienatio enim fere in iis quæ diversi generis sunt aut speciei cerni solet, non in lis quæ unam et eamdem naturæ sortita sunt defi- nitionem. Quomodo ergo creaturæ insidet per Spiri- tum? quidnam addit aut largitur, aut quam ad sub- limitatem spiritalem transfert, aut quid ipsi melius imprimit ? Quomodo vero cum ipse nobis non ante cellat, (factus enim est nobiscum, ut ipsi certe aiunt,) seipsum exinauisse dicitur, aut quali de- missione opus fuit, ut, seipsum velut e fastigiis illis creatura superioribus demittens, mundo conjungere- tur, et mundi pars fieret, nisi supra mundum et creaturam est ? A tura? Quod emim ejusdem est generis, semper ami- B C ** Philipp. 11, 7. ** Prov. viii, 22. " Act. 11, 36. D B. Hæsuros illos ad loc opinor. A. Eccur autem solus ipse liber est ac liberator, cum universa creatura servile collum Deo submit- tat? Stultissimi autem ac deliri fuerimus, amice, si Filium qui ex Deo est secundum naturam, et Patri coæternus, in eorum ordine ponamus qui filii sunt secundum gratiam. Ubi enim nostrum aut quale erit tandem archetypum, si et ipse ad quem for- mati sumus demittat se nobiscum ad illud quod est ex adoptione et imitatione? B. Clarissime quidem nobis ac valde perspicue de ea re sermonem fecisse videris. Arbitror autem adversarios dicturos: Numquid facturam Filium sa- cra eloquia olim cecinerunt, divinus autem et ma- gnus apostolorum chorus agnovit? Nam Salomon qui- dem ait Filii personam vaticinando depingens : • Dominus condidit me initium viarum suarum in opera sua . Petrus autem inter cæteros exi- mius: Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus Quid ergo respondebimus, si nos ejuscemodi dictis rursus oppugnent? A. Quid, precor, aliud, quam quod dictu veram est : Inimici autem nostri stulti? Mens enim superna sapientia quæ promanat a Patre luminum non 11- lustrata, obscura est ac nigra, nec ignorantiæ cali- ginem polis est effugere. Quem morbum adeo infe- stum a se excussisse atque ad Deum ita cecinisse videtur divinus David : • fillumina oculos meos, ne unquam obdormiam in mortem ”. › Age- dum ergo nos acri et sobria mente rerum proposi- sarum notitiam inquirentes, instar canum quibus odorą vis est, incognitam adhuc et multis non com- prehensam veritatem indagemus. Se enim creatumn esse manifeste prædicat Filius; non tamen sine causa id sibi evenisse ait, sed ad opera ejns, et initium viarum ejus, nimirum Dei ac Patris. Quocirca crea- re, ibi significat, non utique ea quæ non sunt pro- ducere ex nihilo, sed eum qui est ac subsistit ad talia facienda perducere: quemadmoduin nempe ** Psal. xıt, 4.

γεγενῆσθαι λέγων τὸν Υἱόν, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Πότε γὰρ ἦν οὐ μεθ' ἡμῶν, εἴπερ ἐστὶ γενητός; Β. Εὖ λέγεις. Β Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ λέγοιτο Χριστός γενέσθαι καὶ Κύ ριος, ἐννοήσεις ὅτι κεκένωκεν ἑαυτὸν, μέτρον ὑπο δὺς τὸ δουλοπρεπές διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Καὶ ἦν, οἶμαι που, σοφόν τε καὶ ἀναγκαῖον, οὐχὶ τοῖς καθ' ἡμᾶς, οὐδὲ τῇ τῆς σαρκὸς ἀδοξίᾳ τὴν θείαν ἡττᾶσθαι φύσιν, ἀναπότρεπτον ἔχουσαν τῆς δουλείας · τὸ κατηγόρημα, καὶ τὴν εἰσποίητον ἀδοξίαν, ἀλλὰ τὸ ἐκ τῆς δουλείας σμικροπρεπές τῇ τῆς θεότητος δόξη παραχωρεῖν. Οὐκοῦν ἐπείπερ ἐν δούλοις κεχρημάτικε δι' ἡμᾶς, ἀνεφοίτησε δὲ αὖ εἰς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ καὶ αναπόβλητον κυριότητα, καὶ φύσεως νόμοις ερηρει- σμένην, Κύριος κεκλῆσθαι λέγεται, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν γενέσθαι διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Εἰ δὲ δὴ μέλλοιμεν, τῆς ἀληθοῦς θεωρίας ἠφειδηκότες, επιπλέκειν τῷ λόγῳ πάντα τὰ σαρκὸς, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα, πεπραγμένα καὶ εἰρημένα, δυσσεβήσομεν οὐ μετρίως. Γέγονε γὰρ ὑπὸ νόμον· καὶ μὴν ὁρατός τε καὶ ἁπτὸς, καὶ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, ι καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, » καὶ τὸν οὕτως οἰατρὸν ὑπέστη θάνατον. Αναθετέον οὖν ἄρα τῇ τοῦ Λόγου φύσει, καὶ εἰ δίχα νοοῖτο σαρκὸς, καὶ ἐν τού τοις εἶναι τυχὸν τοῖς ὧδε χθαμαλωτάτοις καὶ πολὺ νοσοῦσι τὸ δυσκλεές. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Απώλισθεν ὁ ἀγαπητὸς καὶ σύνεδρος τῷ Πατρὶ, παντὸς, οἶμαι, λοιπὸν τοῦ πρὸς δόξαν αὐτὸν ἀνέχοντος τὴν θεοπρεπή, μᾶλλον δὲ κἂν γοῦν ἐν ἴσῳ τιθέντος τοῖς ἁγίοις άγ- γέλοις. ᾿Ανθότου δὴ οὖν, ὁ μὲν τοῖς θείοις ἐναγλαΐα ζεται θάκοις, καὶ συνεδρεύει τῷ Πατρὶ, οἱ δὲ παρ- εστᾶσιν ἐν κύκλῳ, τὸ τῆς ὑπ' αὐτῷ δουλείας οὐκ ἀτι- μάζοντες μέτρον; καὶ ὁ μὲν ἔστι τε καὶ λέγεται Κύριος Σαβαώθ, οἱ δὲ ταῖς εἰς κυριότητα καταγε- ραίρουσιν εὐφημίαις, πλήρη τε εἶναί φασι τὸν οὐρα- νὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; "Αρ' οὖν οὐχὶ τὸ πεποιῆσθαι λέγειν τὸν ὧδε τεθαυμασμένον καὶ πρὸς τῶν ἐχόντων λῆξιν εὐκλείας, τῆς ἀνωτάτω ψυχρᾶς καὶ ξώλου νόσημα φρενός ; Β. Παντάπασι μὲν οὖν· τἀμὰ γὰρ ἐν τούτοις. Φασὶ δ᾽ οὖν ὅμως, εἰς ἔργα τοῦ Πατρὸς προβεβλή σθαι τὸν Υἱόν, οὐχὶ μόνον ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς ὑπέου μορφὴν, ἀλλ' ἐξ οὗ καὶ πέφηνεν, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ τὰ πάντα ἐργάσαιτο, καθάπερ οργανικήν τινα τὴν ὑπ- ουργίαν ἐν τοῖς κτίσμασι τὴν παρ' ἑαυτοῦ κίνησιν συνεισφέροντος. Λ. Βαβαὶ τῆς οὕτω δεινῆς καὶ ἀκράτου θρασυστο μίας! Ποίων γὰρ ἂν ἔτι φείσαιντο λόγων, οἱ καὶ αὐτ τοῦ καταχέοντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ εἰκαιουργόν, καὶ τὸν ἥκιστα διαρκὴ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν διακεκτῆσθαι δύναμιν τὴν δημιουργόν, ἀλλ' ὁμοῦ μὲν τοῦ πρέπον- τος ἁμαρτείν, τητᾶσθαι δὲ οὕτω καὶ εὐσθενείας τῆς ἀνωτάτω ; Α. Η οὐκ ἐννοεῖς καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἐκεῖνο, ὡς εἴπερ ἦν ἄμεινον ταῖς ἑαυτοῦ κινήσεσιν ὀργανικήν * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A sacram futiles nobis nugas hic obtrusisse, dicendo nobiscum factum esse Filium, cum hoino factus est. Quando enim erat non nobiscum, siquidem factus est? B. Recte ais. A. Si vero dicatur quoque Christus esse ac Domi- nus, cogitabis ipsum se exinanisse, conditione servili suscepta propter nostri similitudinem. Et consul- tum ac necessarium erat,opinor, non nostra condi- tione, neque carnis obscuritate divinam superari naturam, servitutis indelebili nota et adventitia igno- bilitate affectam, sed humilitatem servitutis divini- tatis gloriæ concedere. Itaque cum inter servos sit propter nos reputatus, rursus autem ad eam quæ ipsi inest,ac deleri nequit dominationem, quæque naturalegibus firmata est, redierit, Dominus vocalus esse dicitur, et nobiscum factus esse propter buma- nitatem. Quod si vera doctrina rejecta Verbo ascribere velimus omnia quæ sunt carnis, aut propter carnem dicta factaque, non mediocri scelere nos obstringe mus. Sub lege enim fuit, visibile item atque palpa- bile, et paulo minus angelis ", et cum iniquis de putatum est ", et tanquam ovis ad occisionem du- clumn est, mortemque miserandam sustinuit . Tri- buenda sunt igitur Verbi naturæ, quamvis carnis expers intelligatur, eliam ista vilissima et multa cum ignominia conjuncta. Quid tum inde ? Excidet nimirum dilectus, et ille Patris assessor, omni re tandem quæ ad divinam gloriam ipsum effe- rat, imo vero quæ vel ipsum sanctis angelis similem faciat. Cur ergo hic divinis sedibus honoratur, et C Patri assidet, illi vero circumstant, non dedignati conditionem servitutis ? Et hic quidem est ac dicitur Dominus Sabaoth: illi autem ipsum ut Dominum pro- sequuntur laudibus, et plenum esse aiunt calum et terram gloria ejus'. Nunquid igitur eum quem tanto- pere suspiciunt angeli, summa gloria præditi, factumn esse dicere, vanæ et ineptæ mentis morbus est ? B. Ilws; Hebr. 11, 7. ** Isa. Liti, 12; Luc. xx11, 37. D B. Ita prorsus : mea quippe sic fert ratio. Verum- tamen aiunt in opera Patris designatum fuisse Fi- lium, non solum cum nostram formam subiit, sed ex quo etiam effulsit, ut per eum motionem a seipso veluti ministerium quoddam instrumentale in creaturis conferentem, omnia perficeret. A. Papæ, quam nefaria ac petulans audacia. Quibus enim deinceps parcent sermonibus, qui con- tra Deum ipsum ac Patrem effutire etiam audent ineptias, ipsum vanum esse opificem, nec sufficien- tem ad quidvis perficiendum creatricem vim obtinere dicentes : sed simui quidem a decoro aberrare, atque ita privari quoque suprema virtute ? B. Quo pacto? A. Annon illud in primis cogitas, quod si satius erat opificem Deum ac Patrem ad suas motiones instru "Isa. Lin, 7; Act. viii, 32. Digitized by › Isa. vi, 3. Google

γεγενῆσθαι λέγων τὸν Υἱόν, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Πότε γὰρ ἦν οὐ μεθ' ἡμῶν, εἴπερ ἐστὶ γενητός; Β. Εὖ λέγεις. Β Α. Εἰ δὲ δὴ καὶ λέγοιτο Χριστός γενέσθαι καὶ Κύ ριος, ἐννοήσεις ὅτι κεκένωκεν ἑαυτὸν, μέτρον ὑπο δὺς τὸ δουλοπρεπές διὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Καὶ ἦν, οἶμαι που, σοφόν τε καὶ ἀναγκαῖον, οὐχὶ τοῖς καθ' ἡμᾶς, οὐδὲ τῇ τῆς σαρκὸς ἀδοξίᾳ τὴν θείαν ἡττᾶσθαι φύσιν, ἀναπότρεπτον ἔχουσαν τῆς δουλείας · τὸ κατηγόρημα, καὶ τὴν εἰσποίητον ἀδοξίαν, ἀλλὰ τὸ ἐκ τῆς δουλείας σμικροπρεπές τῇ τῆς θεότητος δόξη παραχωρεῖν. Οὐκοῦν ἐπείπερ ἐν δούλοις κεχρημάτικε δι' ἡμᾶς, ἀνεφοίτησε δὲ αὖ εἰς τὴν ἐνοῦσαν αὐτῷ καὶ αναπόβλητον κυριότητα, καὶ φύσεως νόμοις ερηρει- σμένην, Κύριος κεκλῆσθαι λέγεται, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν γενέσθαι διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Εἰ δὲ δὴ μέλλοιμεν, τῆς ἀληθοῦς θεωρίας ἠφειδηκότες, επιπλέκειν τῷ λόγῳ πάντα τὰ σαρκὸς, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα, πεπραγμένα καὶ εἰρημένα, δυσσεβήσομεν οὐ μετρίως. Γέγονε γὰρ ὑπὸ νόμον· καὶ μὴν ὁρατός τε καὶ ἁπτὸς, καὶ βραχύ τι παρ' ἀγγέλους, ι καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη, καὶ ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, » καὶ τὸν οὕτως οἰατρὸν ὑπέστη θάνατον. Αναθετέον οὖν ἄρα τῇ τοῦ Λόγου φύσει, καὶ εἰ δίχα νοοῖτο σαρκὸς, καὶ ἐν τού τοις εἶναι τυχὸν τοῖς ὧδε χθαμαλωτάτοις καὶ πολὺ νοσοῦσι τὸ δυσκλεές. Καὶ τί τὸ ἐντεῦθεν; Απώλισθεν ὁ ἀγαπητὸς καὶ σύνεδρος τῷ Πατρὶ, παντὸς, οἶμαι, λοιπὸν τοῦ πρὸς δόξαν αὐτὸν ἀνέχοντος τὴν θεοπρεπή, μᾶλλον δὲ κἂν γοῦν ἐν ἴσῳ τιθέντος τοῖς ἁγίοις άγ- γέλοις. ᾿Ανθότου δὴ οὖν, ὁ μὲν τοῖς θείοις ἐναγλαΐα ζεται θάκοις, καὶ συνεδρεύει τῷ Πατρὶ, οἱ δὲ παρ- εστᾶσιν ἐν κύκλῳ, τὸ τῆς ὑπ' αὐτῷ δουλείας οὐκ ἀτι- μάζοντες μέτρον; καὶ ὁ μὲν ἔστι τε καὶ λέγεται Κύριος Σαβαώθ, οἱ δὲ ταῖς εἰς κυριότητα καταγε- ραίρουσιν εὐφημίαις, πλήρη τε εἶναί φασι τὸν οὐρα- νὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ; "Αρ' οὖν οὐχὶ τὸ πεποιῆσθαι λέγειν τὸν ὧδε τεθαυμασμένον καὶ πρὸς τῶν ἐχόντων λῆξιν εὐκλείας, τῆς ἀνωτάτω ψυχρᾶς καὶ ξώλου νόσημα φρενός ; Β. Παντάπασι μὲν οὖν· τἀμὰ γὰρ ἐν τούτοις. Φασὶ δ᾽ οὖν ὅμως, εἰς ἔργα τοῦ Πατρὸς προβεβλή σθαι τὸν Υἱόν, οὐχὶ μόνον ὅτε τὴν καθ' ἡμᾶς ὑπέου μορφὴν, ἀλλ' ἐξ οὗ καὶ πέφηνεν, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ τὰ πάντα ἐργάσαιτο, καθάπερ οργανικήν τινα τὴν ὑπ- ουργίαν ἐν τοῖς κτίσμασι τὴν παρ' ἑαυτοῦ κίνησιν συνεισφέροντος. Λ. Βαβαὶ τῆς οὕτω δεινῆς καὶ ἀκράτου θρασυστο μίας! Ποίων γὰρ ἂν ἔτι φείσαιντο λόγων, οἱ καὶ αὐτ τοῦ καταχέοντες τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ εἰκαιουργόν, καὶ τὸν ἥκιστα διαρκὴ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν διακεκτῆσθαι δύναμιν τὴν δημιουργόν, ἀλλ' ὁμοῦ μὲν τοῦ πρέπον- τος ἁμαρτείν, τητᾶσθαι δὲ οὕτω καὶ εὐσθενείας τῆς ἀνωτάτω ; Α. Η οὐκ ἐννοεῖς καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἐκεῖνο, ὡς εἴπερ ἦν ἄμεινον ταῖς ἑαυτοῦ κινήσεσιν ὀργανικήν * DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A sacram futiles nobis nugas hic obtrusisse, dicendo nobiscum factum esse Filium, cum hoino factus est. Quando enim erat non nobiscum, siquidem factus est? B. Recte ais. A. Si vero dicatur quoque Christus esse ac Domi- nus, cogitabis ipsum se exinanisse, conditione servili suscepta propter nostri similitudinem. Et consul- tum ac necessarium erat,opinor, non nostra condi- tione, neque carnis obscuritate divinam superari naturam, servitutis indelebili nota et adventitia igno- bilitate affectam, sed humilitatem servitutis divini- tatis gloriæ concedere. Itaque cum inter servos sit propter nos reputatus, rursus autem ad eam quæ ipsi inest,ac deleri nequit dominationem, quæque naturalegibus firmata est, redierit, Dominus vocalus esse dicitur, et nobiscum factus esse propter buma- nitatem. Quod si vera doctrina rejecta Verbo ascribere velimus omnia quæ sunt carnis, aut propter carnem dicta factaque, non mediocri scelere nos obstringe mus. Sub lege enim fuit, visibile item atque palpa- bile, et paulo minus angelis ", et cum iniquis de putatum est ", et tanquam ovis ad occisionem du- clumn est, mortemque miserandam sustinuit . Tri- buenda sunt igitur Verbi naturæ, quamvis carnis expers intelligatur, eliam ista vilissima et multa cum ignominia conjuncta. Quid tum inde ? Excidet nimirum dilectus, et ille Patris assessor, omni re tandem quæ ad divinam gloriam ipsum effe- rat, imo vero quæ vel ipsum sanctis angelis similem faciat. Cur ergo hic divinis sedibus honoratur, et C Patri assidet, illi vero circumstant, non dedignati conditionem servitutis ? Et hic quidem est ac dicitur Dominus Sabaoth: illi autem ipsum ut Dominum pro- sequuntur laudibus, et plenum esse aiunt calum et terram gloria ejus'. Nunquid igitur eum quem tanto- pere suspiciunt angeli, summa gloria præditi, factumn esse dicere, vanæ et ineptæ mentis morbus est ? B. Ilws; Hebr. 11, 7. ** Isa. Liti, 12; Luc. xx11, 37. D B. Ita prorsus : mea quippe sic fert ratio. Verum- tamen aiunt in opera Patris designatum fuisse Fi- lium, non solum cum nostram formam subiit, sed ex quo etiam effulsit, ut per eum motionem a seipso veluti ministerium quoddam instrumentale in creaturis conferentem, omnia perficeret. A. Papæ, quam nefaria ac petulans audacia. Quibus enim deinceps parcent sermonibus, qui con- tra Deum ipsum ac Patrem effutire etiam audent ineptias, ipsum vanum esse opificem, nec sufficien- tem ad quidvis perficiendum creatricem vim obtinere dicentes : sed simui quidem a decoro aberrare, atque ita privari quoque suprema virtute ? B. Quo pacto? A. Annon illud in primis cogitas, quod si satius erat opificem Deum ac Patrem ad suas motiones instru "Isa. Lin, 7; Act. viii, 32. Digitized by › Isa. vi, 3. Google

υπουργίαν ἀεὶ συνεισάγοντα, δημιουργὸν ἐρᾶσθαι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεφυκέναι τε οὕτως, καὶ & βούλοιτο κατορθοῦν, ήγουν τὴν ἐκ ψόγου μὴ διαδρά και γραφήν, εἴπερ οι πρὸς ἔργα καθ' ἕτερον τρόπον πῶς οὐκ ἠδίκηκε τὸν Υἱόν, οὐκ ἐν ὀργάνῳ καὶ μετ τείς τινὸς ἑτέρου παρακομίζων εἰς ὑπαρξιν, ψιλ δὲ αὐτῷ καὶ μόνην τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως τὴν αὐτους γιαν δωρούμενος; Καὶ τὰ μὲν ἕτερα τῶν κτισμάτων, & καὶ τῆς Υἱοῦ δόξης ἡττᾶσθαι φασι, τὸν ἄριστόν οι καὶ προύχοντα τοῦ παρῆχθαι πρὸς ὕπαρξιν διεκλη ρώσατο τρόπον· ὁ δὲ, καίπερ τοῖς οὕτω ὑπερκειμένοις πλεονεκτήμασιν ἐκτετιμημένος, τὸν αἰσχίω τε καὶ ἐν δευτέροις. Ἀλλ᾽ ἦν δήπου τυχόν, ἐροῦσί τινες, ἀμείνων ἡ αὐτουργία, καὶ ταύτης ἔλαχεν ὁ Υἱός. Εἶπε τί τὸ ἀναπεῖθον, ἀποκρινάσθων ἐκεῖνοι, τὴν ὑπερτά την οὕτω καὶ ὑπὲρ θαῦμα βουλὴν τοῦ Πατρὸς, μὴ οὐχὶ τὸν ἀμείνω τοῦ χείρονος ἀνθελέσθαι τρόπον ἐν γε τῷ χρῆναι δημιουργεῖν, ἀφαμαρτεῖν δὲ οὕτω τοῦ λίαν πρεπωδεστάτου, παραλόγως κατωκνηκότα προς τὸ δεῖν ἑλέσθαι περαίνειν ἃ χρῆν; Β. "Αμεσον οὖν ἔδει, φησί, τοῖς κτίσμασιν έπαφα. ναι τὴν ἐνέργειαν τὸν τῶν ὅλων Πατέρα; καὶ ὑπουργικὴν τὴν ἐπικουρίαν εἰσδέχεσθαι λῷον εν αὐτῷ ; Καίτοι τῶν ἐκτόπων ἐννοιῶν πάμπολυς ἡμῖν ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ καὶ ἀναφανεῖται δῆμος. Τίς γὰρ ἐν γένοιτο τοῦ συνεργαζομένου χρεία τῷ Θεῷ καὶ Πα τρὶ, ὀργάνου δὲ καὶ μεσίτου τίς ἡ ὄνησις, οὐχ ὁρῶ. Εἰ μὲν γὰρ ἀληθῶς ἀναγκαίαν οἶδεν ἑαυτῷ τοῦ συμ κτίζοντος τὴν συνεισδρομὴν, καὶ χρειωδῶς παρεπόμε σεν ἔν γε τουτῳῖ τὸν ἐπίκλην Υἱόν, τελοῦντά γε μήν κατ᾿ αὐτοὺς ἐν κτίσμασι· πῶς ἂν ἔχοι τὸ τελείως εξ σθενὲς, ἔν γε τῷ εἶναι δημιουργός, δι' ὀργάνου καὶ μόλις συλλέγων ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀπηρτίσθαι τελείως προς πεφυκέναι λέγεται; καὶ τὸ ἔτι δύσφημον, οὐκ ἐρῶ. Πλήρωμα γὰρ θεότητος πέφηνεν ἤδη τὸ γενη ν καὶ τὸ ἐν τάξει παραληφθὲν τῇ ὑπουργικῇ τῆς δε μιουργικής δυνάμεως τοῦ Πατρὸς ἐπικούρημα χρεται δέστατον. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, μεσολαβούντος οὐδενός, ἐξήρκεσεν ἂν εἰς τὴν Υἱοῦ ποίησιν, εἴπερ ἐστὶ γενι τὸς, καίτοι μειζόνως τε καὶ ἀσυγκρίτως υπερκειμέ νου ; Τιμαῖς γὰρ αὐτὸν ταῖς οὕτως ἀπατηλαῖς κατα γοητεύειν ὑποκρίνονται, τὸ τῆς δυσφημίας ἀκαλλές κατερυθριῶντες, οἶμαι που. Ὁ δὲ δὴ πρὸς τὸ οὕτως ὑπερφερές τε καὶ ὑπερθρῶσκον ἀνεπικούρητός σε και μόνος ἀρκέσας, πῶς ἂν ἡτόνησεν εἰς τὴν τῶν ὑποδε σηκότων ὑπόστασιν τὸν συνεργάτην οὐκ ἔχων; "Αρ' οὖν οὐχὶ κατοιμώζειν ἄξιον, τοὺς, οι γε ταυτὶ καὶ διανοείσθαι μόνον οὐ καταπεφρίκασιν; Β. Πῶς γὰρ οὔ ; ἀλλ᾿ ἀκούοις ἂν ἔτι. Μικρὸν γὰρ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν αὐτουρ γικόν. Α. Απαγε τῆς δυσφημίας, ἄνθρωπε ! Λέγοις δ' ἂν εἰκότως, ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς ἐπὶ τούτοις αιτίες τὴν σεαυτοῦ ψυχήν· «Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στό ματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας, τοῦ προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, συν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mentale ministerium semper adbibere, atque ita a A natura comparatum esse, et hoc pacto quæ velit perficere, aut certe culpam non effugere si aliter ad operandum accedat, non potest non injuriam facere Filio, cum eum non ope instrumenti et mediatione allerius ad esse producit, sed nudum ei ac solum suæ virtutis ministerium imper- tit ? Et aliæ quidem creature, quas Filii gloria minores esse aiunt, præstantissimum et excellentis- simum creationis modum sortitæ sunt: hic autem licet tam præcellentibus prærogativis ornatus, vilio- rem et ignobiliorem. Sed præstabat forsan, dicent aliqui, ab ipso fieri opifice, idque sortitus est Filius. At quid, quæso, adegit tam sublimem illam et omni admiratione majorem Patris voluntatem, ut præstantiorem modum deteriori non prætulerit in creando, sed ab eo quod maxime conveniebat sic aberrarit, dum sine causa negligentem se præbuit in perficiendis quæ oportebat ? B. Immediate igitur oportebat, inquiunt, ad cre- andas res aggredi universi Patrem ? B A. Quidni, amice? Instrumentalem vero, quæso te, et ministeriale subsidium suscipere ipsine me- lius erat? Nam absurdarum rationum multa inde nobis turba orietur ac prodibit. Quid enim opus sit adjutore Deo ac Patri, instrumenti vero ac media- toris ecquis usus, non video. Nam si revera neces- sarium sibi novit concreatoris concursum, et in eam rem utiliter adhibuit eum qui Filius appellatur, et C tamen inter creaturas, ut illi volunt, censetur, quo- modo vim perfectam habebit ad creandum, cum per instrumentum et vix in se colligat perfectam fa- cultatem ejus faciendi ad quod natura comparatus esse dicitur, ne quid præterea blasphemum dicam? Plenitudo enim divinitatis visa est demum res creata, et ministerii loco assumpta creatricis virtutis Patris utilissimum subsidium. At quomodo, precor te, cre- ando immediate Filio suffecit, siquidem est creatus, tametsi longe et incomparabiliter præcellenti? His enim honoribus adeo fallacibus ipsum astute deli- niunt, pudore, opinor, fcdissimæ blasphemia. Qui autem nullius auxilio adhibito et solus rei tam præ- cellenti ac supereminenti suffecit, quomodo in con- dendis inferioribus elanguit adjutore destitutus ? Numquid lugendi sunt ii qui hæc vel cogitare solum non verentur? B. Quidni? sed amplius quiddam audias. Parum enim esse aiunt Deo ac Patri quod ipse omnia per se creet. A. Apagesis cum ista blasphemia, o homo. Recte autem dixeris, animo quam longissime ab istius- modi crimine remoto: Domine, pone custodiam ori meo, et ostium eircumstantiæ circa labia mea. Ne declines cor meum in verba malitiæ, ad quæ- rendas excusationes in peccatis, cum hominibus D " 4. Τί μὴν, ὦ ἑταῖρε; Οργανικὴν δὲ, εἰπέ μα,

υπουργίαν ἀεὶ συνεισάγοντα, δημιουργὸν ἐρᾶσθαι τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, πεφυκέναι τε οὕτως, καὶ & βούλοιτο κατορθοῦν, ήγουν τὴν ἐκ ψόγου μὴ διαδρά και γραφήν, εἴπερ οι πρὸς ἔργα καθ' ἕτερον τρόπον πῶς οὐκ ἠδίκηκε τὸν Υἱόν, οὐκ ἐν ὀργάνῳ καὶ μετ τείς τινὸς ἑτέρου παρακομίζων εἰς ὑπαρξιν, ψιλ δὲ αὐτῷ καὶ μόνην τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως τὴν αὐτους γιαν δωρούμενος; Καὶ τὰ μὲν ἕτερα τῶν κτισμάτων, & καὶ τῆς Υἱοῦ δόξης ἡττᾶσθαι φασι, τὸν ἄριστόν οι καὶ προύχοντα τοῦ παρῆχθαι πρὸς ὕπαρξιν διεκλη ρώσατο τρόπον· ὁ δὲ, καίπερ τοῖς οὕτω ὑπερκειμένοις πλεονεκτήμασιν ἐκτετιμημένος, τὸν αἰσχίω τε καὶ ἐν δευτέροις. Ἀλλ᾽ ἦν δήπου τυχόν, ἐροῦσί τινες, ἀμείνων ἡ αὐτουργία, καὶ ταύτης ἔλαχεν ὁ Υἱός. Εἶπε τί τὸ ἀναπεῖθον, ἀποκρινάσθων ἐκεῖνοι, τὴν ὑπερτά την οὕτω καὶ ὑπὲρ θαῦμα βουλὴν τοῦ Πατρὸς, μὴ οὐχὶ τὸν ἀμείνω τοῦ χείρονος ἀνθελέσθαι τρόπον ἐν γε τῷ χρῆναι δημιουργεῖν, ἀφαμαρτεῖν δὲ οὕτω τοῦ λίαν πρεπωδεστάτου, παραλόγως κατωκνηκότα προς τὸ δεῖν ἑλέσθαι περαίνειν ἃ χρῆν; Β. "Αμεσον οὖν ἔδει, φησί, τοῖς κτίσμασιν έπαφα. ναι τὴν ἐνέργειαν τὸν τῶν ὅλων Πατέρα; καὶ ὑπουργικὴν τὴν ἐπικουρίαν εἰσδέχεσθαι λῷον εν αὐτῷ ; Καίτοι τῶν ἐκτόπων ἐννοιῶν πάμπολυς ἡμῖν ἐντεῦθεν ἀνατελεῖ καὶ ἀναφανεῖται δῆμος. Τίς γὰρ ἐν γένοιτο τοῦ συνεργαζομένου χρεία τῷ Θεῷ καὶ Πα τρὶ, ὀργάνου δὲ καὶ μεσίτου τίς ἡ ὄνησις, οὐχ ὁρῶ. Εἰ μὲν γὰρ ἀληθῶς ἀναγκαίαν οἶδεν ἑαυτῷ τοῦ συμ κτίζοντος τὴν συνεισδρομὴν, καὶ χρειωδῶς παρεπόμε σεν ἔν γε τουτῳῖ τὸν ἐπίκλην Υἱόν, τελοῦντά γε μήν κατ᾿ αὐτοὺς ἐν κτίσμασι· πῶς ἂν ἔχοι τὸ τελείως εξ σθενὲς, ἔν γε τῷ εἶναι δημιουργός, δι' ὀργάνου καὶ μόλις συλλέγων ἐν ἑαυτῷ τὸ ἀπηρτίσθαι τελείως προς πεφυκέναι λέγεται; καὶ τὸ ἔτι δύσφημον, οὐκ ἐρῶ. Πλήρωμα γὰρ θεότητος πέφηνεν ἤδη τὸ γενη ν καὶ τὸ ἐν τάξει παραληφθὲν τῇ ὑπουργικῇ τῆς δε μιουργικής δυνάμεως τοῦ Πατρὸς ἐπικούρημα χρεται δέστατον. Εἶτα πῶς, εἰπέ μοι, μεσολαβούντος οὐδενός, ἐξήρκεσεν ἂν εἰς τὴν Υἱοῦ ποίησιν, εἴπερ ἐστὶ γενι τὸς, καίτοι μειζόνως τε καὶ ἀσυγκρίτως υπερκειμέ νου ; Τιμαῖς γὰρ αὐτὸν ταῖς οὕτως ἀπατηλαῖς κατα γοητεύειν ὑποκρίνονται, τὸ τῆς δυσφημίας ἀκαλλές κατερυθριῶντες, οἶμαι που. Ὁ δὲ δὴ πρὸς τὸ οὕτως ὑπερφερές τε καὶ ὑπερθρῶσκον ἀνεπικούρητός σε και μόνος ἀρκέσας, πῶς ἂν ἡτόνησεν εἰς τὴν τῶν ὑποδε σηκότων ὑπόστασιν τὸν συνεργάτην οὐκ ἔχων; "Αρ' οὖν οὐχὶ κατοιμώζειν ἄξιον, τοὺς, οι γε ταυτὶ καὶ διανοείσθαι μόνον οὐ καταπεφρίκασιν; Β. Πῶς γὰρ οὔ ; ἀλλ᾿ ἀκούοις ἂν ἔτι. Μικρὸν γὰρ εἶναί φασι τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν αὐτουρ γικόν. Α. Απαγε τῆς δυσφημίας, ἄνθρωπε ! Λέγοις δ' ἂν εἰκότως, ὡς ἀπωτάτω τιθεὶς τῆς ἐπὶ τούτοις αιτίες τὴν σεαυτοῦ ψυχήν· «Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στό ματί μου, καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας, τοῦ προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, συν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. mentale ministerium semper adbibere, atque ita a A natura comparatum esse, et hoc pacto quæ velit perficere, aut certe culpam non effugere si aliter ad operandum accedat, non potest non injuriam facere Filio, cum eum non ope instrumenti et mediatione allerius ad esse producit, sed nudum ei ac solum suæ virtutis ministerium imper- tit ? Et aliæ quidem creature, quas Filii gloria minores esse aiunt, præstantissimum et excellentis- simum creationis modum sortitæ sunt: hic autem licet tam præcellentibus prærogativis ornatus, vilio- rem et ignobiliorem. Sed præstabat forsan, dicent aliqui, ab ipso fieri opifice, idque sortitus est Filius. At quid, quæso, adegit tam sublimem illam et omni admiratione majorem Patris voluntatem, ut præstantiorem modum deteriori non prætulerit in creando, sed ab eo quod maxime conveniebat sic aberrarit, dum sine causa negligentem se præbuit in perficiendis quæ oportebat ? B. Immediate igitur oportebat, inquiunt, ad cre- andas res aggredi universi Patrem ? B A. Quidni, amice? Instrumentalem vero, quæso te, et ministeriale subsidium suscipere ipsine me- lius erat? Nam absurdarum rationum multa inde nobis turba orietur ac prodibit. Quid enim opus sit adjutore Deo ac Patri, instrumenti vero ac media- toris ecquis usus, non video. Nam si revera neces- sarium sibi novit concreatoris concursum, et in eam rem utiliter adhibuit eum qui Filius appellatur, et C tamen inter creaturas, ut illi volunt, censetur, quo- modo vim perfectam habebit ad creandum, cum per instrumentum et vix in se colligat perfectam fa- cultatem ejus faciendi ad quod natura comparatus esse dicitur, ne quid præterea blasphemum dicam? Plenitudo enim divinitatis visa est demum res creata, et ministerii loco assumpta creatricis virtutis Patris utilissimum subsidium. At quomodo, precor te, cre- ando immediate Filio suffecit, siquidem est creatus, tametsi longe et incomparabiliter præcellenti? His enim honoribus adeo fallacibus ipsum astute deli- niunt, pudore, opinor, fcdissimæ blasphemia. Qui autem nullius auxilio adhibito et solus rei tam præ- cellenti ac supereminenti suffecit, quomodo in con- dendis inferioribus elanguit adjutore destitutus ? Numquid lugendi sunt ii qui hæc vel cogitare solum non verentur? B. Quidni? sed amplius quiddam audias. Parum enim esse aiunt Deo ac Patri quod ipse omnia per se creet. A. Apagesis cum ista blasphemia, o homo. Recte autem dixeris, animo quam longissime ab istius- modi crimine remoto: Domine, pone custodiam ori meo, et ostium eircumstantiæ circa labia mea. Ne declines cor meum in verba malitiæ, ad quæ- rendas excusationes in peccatis, cum hominibus D " 4. Τί μὴν, ὦ ἑταῖρε; Οργανικὴν δὲ, εἰπέ μα,

ἀνθρώποις ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν. ο Ο γάρ τοι σμικρὸν εἶναι λέγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾿ ἅπασιν αὐτουργικόν, τύφου καὶ ἀλαζονείας αὐτὸν οὐκ ἀπηλλάχθαι φησί, ξυνωρίδα δὲ ταύτην αὐτῷ τῶν ὅτι μάλιστα βδελυρῶν καὶ ἀπηχθημένων ἀναθήσει παθῶν. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἀμαθής, ἀλλ' οὐδὲ ὅποι πρόεισιν ὁ λόγος ἐννοῶν. Βουλοίμην δ' ἂν ἔγωγε δια πυθέσθαι σου. Β. Τὸ τί δή; Α. Οὐ γὰρ γενητὸν εἶναί φασι τὸν Υἱόν; Β. Ναὶ, ἀλλὰ τί μήν; Δ. Εἴπερ οὖν δρῷτο πρὸς ἡμῶν, κατά γε τὸ ἔγχω- ροῦν, ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις, οὐ σμικρὴν ἀψόμεθα πᾶν αὐτῇ γενητόν; Β. Σμικρὸν ὁμολογουμένως. Α. Εἶτα τὸν μὲν Υἱόν, ἠξίου μόνον τε καὶ μόνως δημιουργεῖν· κατερυθριάσας δὲ ὥσπερ τὸ χρῆμα, μέτεισιν εὐθὺς, καὶ ταῖς ἑτέρου δίδωσιν ἐνεργείαις τὸ καλεῖν εἰς ὕπαρξιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ; Καίτοι δόξης τε καὶ εὐφημίας ἡ παγκάλη τε καὶ παναρίστη μοῖρα, τὸ δημιουργεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ὅτε καὶ διὰ τούτου, τίς τε καὶ ὅσος ἐστί, πρὸς ἡμῶν γινώσκεται. « Ἀπὸ γὰρ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων, ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται, » κατὰ τὸ γεγραμμές νον. Εἰ δὲ δι' ὧν γινώσκεται, σμικρὰ λογιεῖται καὶ κατερριμμένα ταυτί, τὴν ἰδίαν αὐτὸς αἰσχυνεῖται φύσιν, ἀκαλλέστατά που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἔχουσαν εἰ- δώς. Καίτοι λίαν εὐκλεὲς παντὶ μὲν ἀνθρώπῳ, παντί δὲ ἀγγέλῳ, τὰ δι' ὧν ἑκάτερον ὁρᾶσθαι πέφυκε τοῦθ', ὅπερ ἐστὶ, διακεκτῆσθαι τελείως, καὶ οὐδὲν ἂν οἷς ἔλαχεν ἐπερυθριάσῃ ποτέ, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, εἴπερ ἐθέλοι γινώσκεσθαι. Ανθότου δὴ οὖν ἐπαισχυ νεῖται λοιπόν, οἷς ἂν ἔχοι Θεὸς, ἢ μῶμον ἡγήσαιτο τὰ δι' ὧν ἂν νοοῖτο Θεός; Εἰ δὲ δὴ σμικρὸν αὐτῷ, καὶ λόγου τοῦ μηδενὸς ἄξιον, τὸ ποιῆσαι τὰ Σεραφίμ, καὶ παραγαγεῖν ἀγγέλους, τῆς ἰδίας φύσεως αναμετ τροῦντι τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἐκπρεπεστάτην ὑπερ- οχήν· ἆρ᾽ οὐχὶ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, σμικρὸν ἂν εἴη τὸ πρὸς αὐτῶν προσκυνεῖσθαί τε καὶ δοξολογεῖ σθαι θέλειν; τῶν γὰρ οὐκ εἶναι δημιουργὸς ἀξιοῖ, πῶς ἂν ἔλοιτο νοεῖσθαι Θεός; Ἐφίεται δὲ ἀνθότου τῆς πρὸς ἡμῶν τιμῆς καὶ λατρείας, εἰ μηδὲ παράγειν ἡμᾶς εἰς γένεσιν ἀξιοῖ; Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τὴν ἰδίαν αὐτὸς κατασίνοιτο δόξαν, εἰ σμικρὸν ἡγήσαιτο τό, δι' δ δοξάζεται ; Β. Πῶς δὴ οὖν ἄρα, φασὶν, ἔκτισεν ὁ Πατὴρ τὰ πάντα δι' Υἱοῦ; Α. ὡς διὰ Λόγου, καὶ σοφίας, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Πάντα γὰρ ταῦτά ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πα- τρί· ἀλλ᾽ ὧδέ πη τόδε διαγυμνάζωμεν, οἶμον ιόντες τὴν βασιλικὴν, καὶ κατ' εὐθὺ τῆς ἀληθείας διάττον τες. Η γὰρ οὐχὶ συννεύσειας ἂν, καὶ λίαν ἑτοίμως, ὡς εἴπερ εἶναί φαμεν τὸν Πατέρα δημιουργόν, έψεται που πάντως καὶ τὸ χρῆναι νοεῖν, ὡς οὔτε ἄναλκις, οὔτε ἄσοφος ὤν, οὔτε μὴν Λόγου δίχα δημιουργεί; Β. Εψεται γὰρ οὖν. Τοιγάρτοι φησὶ μὲν ὁ Μελ δός· « Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Τὴν δὲ τοῦ παν- Α $17 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A operantibus iniquitatem s. » Qui enim parum esse ait Deo ac Patri per se res omnes condere, asserit ipsum fastu ac superbia non carere, sed par istud nequissimorum et invisorum criminum ei aſ- lingel. Alioquin ipse suam quoque prodet imperi- tiam, qui nec satis capit quorsum tendal oratio. Ex te autem scire pervelim. B. Quiduan? A. Namquid factum esse aiunt Filium ? B. Etiam : cæterum quid inde? A. Si ergo, quoad ejus est, dispiciamus quidnam illa sit universi dominatrix natura, nonne parvum esse videbitur id omne quod ab ea factum est? B. Parvum procul dubio. A. Ergo Filium quidem volebat solum et unice creare; ejus autem rei veluti pudore tactus, statim dimittit, alteriusque virtuti tribuit res e nihilo pro- ducere? At laudis et gloriæ divinæ potissima et præ- stantissima pars est, creandi facultas, cum per eam quis et quantus sit Deus a nobis agnoscatur. « magnitudine enim et specie creaturarum per pro- portionem creator earum cernitur, › ut scriptum est *. Quod si ea per quæ cognoscitur parva et ab- jecta censebit, suam ipse dedecorabit naturam, agno- scens eam, ut probabile est, vilissima conditione quodammodo utentem. Nam gloriosum et illustre est valde cuivis homini et angelo iis esse perfecte prædilos per quæ quisque natura. videtur esse id quod est, nec ullum sua sortis pudebit, si quid se- C cundum naturam sit agnosci velit. Cur ergo suarum rerum Deum pudebit, aut probro sibi esse dueet ea per quæ intelligatur esse Deus? Quod si parum ipsi ac pro nihilo est Seraphim condidisse, et angelos produxisse, sum natura magnitudinem et præcel- lentiam supereminentem perpendenti annon eo- dem modo parvum erit ab ipsis adorari et laudari velle? Quorum enim creator esse nolit, quo pacto volet censeri Deus? Cur autem honorem a nobis et cultum deposcit, si ne nos quidem in ortum edu- cere dignatur? Quomodo vero non ipse gloriam suam' læserit, si parvum existimet illud propter quod glorificatur? D • Psal. cxL, 3, 4. ³ Sap. xii, 3. • Pral. cii, 24. B. Quomodo igitur, inquiunt, creavit Pater omnia per Filium? A. Per Verbum, et sapientiam, et virtutem quæ ipsi inest. Omnia enim hæc est Filius Patri : sed excutiamus istud hoc pacto, regium iter insistentes et rectam veritatis semitam tenentes. Annon ultro fateberis quod, si Patrem esse dicimus creatorem, necessario sequetur intelligendum, neque siue virtute et sapientia, neque adeo sine Verbo creare ? B. Sequetur plane. Psaltes siquidem ait : « Um- nia in sapientia fecisti *., Jeremias autem pro- •

ἀνθρώποις ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν. ο Ο γάρ τοι σμικρὸν εἶναι λέγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾿ ἅπασιν αὐτουργικόν, τύφου καὶ ἀλαζονείας αὐτὸν οὐκ ἀπηλλάχθαι φησί, ξυνωρίδα δὲ ταύτην αὐτῷ τῶν ὅτι μάλιστα βδελυρῶν καὶ ἀπηχθημένων ἀναθήσει παθῶν. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἀμαθής, ἀλλ' οὐδὲ ὅποι πρόεισιν ὁ λόγος ἐννοῶν. Βουλοίμην δ' ἂν ἔγωγε δια πυθέσθαι σου. Β. Τὸ τί δή; Α. Οὐ γὰρ γενητὸν εἶναί φασι τὸν Υἱόν; Β. Ναὶ, ἀλλὰ τί μήν; Δ. Εἴπερ οὖν δρῷτο πρὸς ἡμῶν, κατά γε τὸ ἔγχω- ροῦν, ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις, οὐ σμικρὴν ἀψόμεθα πᾶν αὐτῇ γενητόν; Β. Σμικρὸν ὁμολογουμένως. Α. Εἶτα τὸν μὲν Υἱόν, ἠξίου μόνον τε καὶ μόνως δημιουργεῖν· κατερυθριάσας δὲ ὥσπερ τὸ χρῆμα, μέτεισιν εὐθὺς, καὶ ταῖς ἑτέρου δίδωσιν ἐνεργείαις τὸ καλεῖν εἰς ὕπαρξιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ; Καίτοι δόξης τε καὶ εὐφημίας ἡ παγκάλη τε καὶ παναρίστη μοῖρα, τὸ δημιουργεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ὅτε καὶ διὰ τούτου, τίς τε καὶ ὅσος ἐστί, πρὸς ἡμῶν γινώσκεται. « Ἀπὸ γὰρ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων, ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται, » κατὰ τὸ γεγραμμές νον. Εἰ δὲ δι' ὧν γινώσκεται, σμικρὰ λογιεῖται καὶ κατερριμμένα ταυτί, τὴν ἰδίαν αὐτὸς αἰσχυνεῖται φύσιν, ἀκαλλέστατά που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἔχουσαν εἰ- δώς. Καίτοι λίαν εὐκλεὲς παντὶ μὲν ἀνθρώπῳ, παντί δὲ ἀγγέλῳ, τὰ δι' ὧν ἑκάτερον ὁρᾶσθαι πέφυκε τοῦθ', ὅπερ ἐστὶ, διακεκτῆσθαι τελείως, καὶ οὐδὲν ἂν οἷς ἔλαχεν ἐπερυθριάσῃ ποτέ, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, εἴπερ ἐθέλοι γινώσκεσθαι. Ανθότου δὴ οὖν ἐπαισχυ νεῖται λοιπόν, οἷς ἂν ἔχοι Θεὸς, ἢ μῶμον ἡγήσαιτο τὰ δι' ὧν ἂν νοοῖτο Θεός; Εἰ δὲ δὴ σμικρὸν αὐτῷ, καὶ λόγου τοῦ μηδενὸς ἄξιον, τὸ ποιῆσαι τὰ Σεραφίμ, καὶ παραγαγεῖν ἀγγέλους, τῆς ἰδίας φύσεως αναμετ τροῦντι τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἐκπρεπεστάτην ὑπερ- οχήν· ἆρ᾽ οὐχὶ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, σμικρὸν ἂν εἴη τὸ πρὸς αὐτῶν προσκυνεῖσθαί τε καὶ δοξολογεῖ σθαι θέλειν; τῶν γὰρ οὐκ εἶναι δημιουργὸς ἀξιοῖ, πῶς ἂν ἔλοιτο νοεῖσθαι Θεός; Ἐφίεται δὲ ἀνθότου τῆς πρὸς ἡμῶν τιμῆς καὶ λατρείας, εἰ μηδὲ παράγειν ἡμᾶς εἰς γένεσιν ἀξιοῖ; Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τὴν ἰδίαν αὐτὸς κατασίνοιτο δόξαν, εἰ σμικρὸν ἡγήσαιτο τό, δι' δ δοξάζεται ; Β. Πῶς δὴ οὖν ἄρα, φασὶν, ἔκτισεν ὁ Πατὴρ τὰ πάντα δι' Υἱοῦ; Α. ὡς διὰ Λόγου, καὶ σοφίας, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Πάντα γὰρ ταῦτά ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πα- τρί· ἀλλ᾽ ὧδέ πη τόδε διαγυμνάζωμεν, οἶμον ιόντες τὴν βασιλικὴν, καὶ κατ' εὐθὺ τῆς ἀληθείας διάττον τες. Η γὰρ οὐχὶ συννεύσειας ἂν, καὶ λίαν ἑτοίμως, ὡς εἴπερ εἶναί φαμεν τὸν Πατέρα δημιουργόν, έψεται που πάντως καὶ τὸ χρῆναι νοεῖν, ὡς οὔτε ἄναλκις, οὔτε ἄσοφος ὤν, οὔτε μὴν Λόγου δίχα δημιουργεί; Β. Εψεται γὰρ οὖν. Τοιγάρτοι φησὶ μὲν ὁ Μελ δός· « Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Τὴν δὲ τοῦ παν- Α $17 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A operantibus iniquitatem s. » Qui enim parum esse ait Deo ac Patri per se res omnes condere, asserit ipsum fastu ac superbia non carere, sed par istud nequissimorum et invisorum criminum ei aſ- lingel. Alioquin ipse suam quoque prodet imperi- tiam, qui nec satis capit quorsum tendal oratio. Ex te autem scire pervelim. B. Quiduan? A. Namquid factum esse aiunt Filium ? B. Etiam : cæterum quid inde? A. Si ergo, quoad ejus est, dispiciamus quidnam illa sit universi dominatrix natura, nonne parvum esse videbitur id omne quod ab ea factum est? B. Parvum procul dubio. A. Ergo Filium quidem volebat solum et unice creare; ejus autem rei veluti pudore tactus, statim dimittit, alteriusque virtuti tribuit res e nihilo pro- ducere? At laudis et gloriæ divinæ potissima et præ- stantissima pars est, creandi facultas, cum per eam quis et quantus sit Deus a nobis agnoscatur. « magnitudine enim et specie creaturarum per pro- portionem creator earum cernitur, › ut scriptum est *. Quod si ea per quæ cognoscitur parva et ab- jecta censebit, suam ipse dedecorabit naturam, agno- scens eam, ut probabile est, vilissima conditione quodammodo utentem. Nam gloriosum et illustre est valde cuivis homini et angelo iis esse perfecte prædilos per quæ quisque natura. videtur esse id quod est, nec ullum sua sortis pudebit, si quid se- C cundum naturam sit agnosci velit. Cur ergo suarum rerum Deum pudebit, aut probro sibi esse dueet ea per quæ intelligatur esse Deus? Quod si parum ipsi ac pro nihilo est Seraphim condidisse, et angelos produxisse, sum natura magnitudinem et præcel- lentiam supereminentem perpendenti annon eo- dem modo parvum erit ab ipsis adorari et laudari velle? Quorum enim creator esse nolit, quo pacto volet censeri Deus? Cur autem honorem a nobis et cultum deposcit, si ne nos quidem in ortum edu- cere dignatur? Quomodo vero non ipse gloriam suam' læserit, si parvum existimet illud propter quod glorificatur? D • Psal. cxL, 3, 4. ³ Sap. xii, 3. • Pral. cii, 24. B. Quomodo igitur, inquiunt, creavit Pater omnia per Filium? A. Per Verbum, et sapientiam, et virtutem quæ ipsi inest. Omnia enim hæc est Filius Patri : sed excutiamus istud hoc pacto, regium iter insistentes et rectam veritatis semitam tenentes. Annon ultro fateberis quod, si Patrem esse dicimus creatorem, necessario sequetur intelligendum, neque siue virtute et sapientia, neque adeo sine Verbo creare ? B. Sequetur plane. Psaltes siquidem ait : « Um- nia in sapientia fecisti *., Jeremias autem pro- •

ἀνθρώποις ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν. ο Ο γάρ τοι σμικρὸν εἶναι λέγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾿ ἅπασιν αὐτουργικόν, τύφου καὶ ἀλαζονείας αὐτὸν οὐκ ἀπηλλάχθαι φησί, ξυνωρίδα δὲ ταύτην αὐτῷ τῶν ὅτι μάλιστα βδελυρῶν καὶ ἀπηχθημένων ἀναθήσει παθῶν. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἀμαθής, ἀλλ' οὐδὲ ὅποι πρόεισιν ὁ λόγος ἐννοῶν. Βουλοίμην δ' ἂν ἔγωγε δια πυθέσθαι σου. Β. Τὸ τί δή; Α. Οὐ γὰρ γενητὸν εἶναί φασι τὸν Υἱόν; Β. Ναὶ, ἀλλὰ τί μήν; Δ. Εἴπερ οὖν δρῷτο πρὸς ἡμῶν, κατά γε τὸ ἔγχω- ροῦν, ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις, οὐ σμικρὴν ἀψόμεθα πᾶν αὐτῇ γενητόν; Β. Σμικρὸν ὁμολογουμένως. Α. Εἶτα τὸν μὲν Υἱόν, ἠξίου μόνον τε καὶ μόνως δημιουργεῖν· κατερυθριάσας δὲ ὥσπερ τὸ χρῆμα, μέτεισιν εὐθὺς, καὶ ταῖς ἑτέρου δίδωσιν ἐνεργείαις τὸ καλεῖν εἰς ὕπαρξιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ; Καίτοι δόξης τε καὶ εὐφημίας ἡ παγκάλη τε καὶ παναρίστη μοῖρα, τὸ δημιουργεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ὅτε καὶ διὰ τούτου, τίς τε καὶ ὅσος ἐστί, πρὸς ἡμῶν γινώσκεται. « Ἀπὸ γὰρ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων, ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται, » κατὰ τὸ γεγραμμές νον. Εἰ δὲ δι' ὧν γινώσκεται, σμικρὰ λογιεῖται καὶ κατερριμμένα ταυτί, τὴν ἰδίαν αὐτὸς αἰσχυνεῖται φύσιν, ἀκαλλέστατά που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἔχουσαν εἰ- δώς. Καίτοι λίαν εὐκλεὲς παντὶ μὲν ἀνθρώπῳ, παντί δὲ ἀγγέλῳ, τὰ δι' ὧν ἑκάτερον ὁρᾶσθαι πέφυκε τοῦθ', ὅπερ ἐστὶ, διακεκτῆσθαι τελείως, καὶ οὐδὲν ἂν οἷς ἔλαχεν ἐπερυθριάσῃ ποτέ, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, εἴπερ ἐθέλοι γινώσκεσθαι. Ανθότου δὴ οὖν ἐπαισχυ νεῖται λοιπόν, οἷς ἂν ἔχοι Θεὸς, ἢ μῶμον ἡγήσαιτο τὰ δι' ὧν ἂν νοοῖτο Θεός; Εἰ δὲ δὴ σμικρὸν αὐτῷ, καὶ λόγου τοῦ μηδενὸς ἄξιον, τὸ ποιῆσαι τὰ Σεραφίμ, καὶ παραγαγεῖν ἀγγέλους, τῆς ἰδίας φύσεως αναμετ τροῦντι τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἐκπρεπεστάτην ὑπερ- οχήν· ἆρ᾽ οὐχὶ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, σμικρὸν ἂν εἴη τὸ πρὸς αὐτῶν προσκυνεῖσθαί τε καὶ δοξολογεῖ σθαι θέλειν; τῶν γὰρ οὐκ εἶναι δημιουργὸς ἀξιοῖ, πῶς ἂν ἔλοιτο νοεῖσθαι Θεός; Ἐφίεται δὲ ἀνθότου τῆς πρὸς ἡμῶν τιμῆς καὶ λατρείας, εἰ μηδὲ παράγειν ἡμᾶς εἰς γένεσιν ἀξιοῖ; Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τὴν ἰδίαν αὐτὸς κατασίνοιτο δόξαν, εἰ σμικρὸν ἡγήσαιτο τό, δι' δ δοξάζεται ; Β. Πῶς δὴ οὖν ἄρα, φασὶν, ἔκτισεν ὁ Πατὴρ τὰ πάντα δι' Υἱοῦ; Α. ὡς διὰ Λόγου, καὶ σοφίας, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Πάντα γὰρ ταῦτά ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πα- τρί· ἀλλ᾽ ὧδέ πη τόδε διαγυμνάζωμεν, οἶμον ιόντες τὴν βασιλικὴν, καὶ κατ' εὐθὺ τῆς ἀληθείας διάττον τες. Η γὰρ οὐχὶ συννεύσειας ἂν, καὶ λίαν ἑτοίμως, ὡς εἴπερ εἶναί φαμεν τὸν Πατέρα δημιουργόν, έψεται που πάντως καὶ τὸ χρῆναι νοεῖν, ὡς οὔτε ἄναλκις, οὔτε ἄσοφος ὤν, οὔτε μὴν Λόγου δίχα δημιουργεί; Β. Εψεται γὰρ οὖν. Τοιγάρτοι φησὶ μὲν ὁ Μελ δός· « Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Τὴν δὲ τοῦ παν- Α $17 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A operantibus iniquitatem s. » Qui enim parum esse ait Deo ac Patri per se res omnes condere, asserit ipsum fastu ac superbia non carere, sed par istud nequissimorum et invisorum criminum ei aſ- lingel. Alioquin ipse suam quoque prodet imperi- tiam, qui nec satis capit quorsum tendal oratio. Ex te autem scire pervelim. B. Quiduan? A. Namquid factum esse aiunt Filium ? B. Etiam : cæterum quid inde? A. Si ergo, quoad ejus est, dispiciamus quidnam illa sit universi dominatrix natura, nonne parvum esse videbitur id omne quod ab ea factum est? B. Parvum procul dubio. A. Ergo Filium quidem volebat solum et unice creare; ejus autem rei veluti pudore tactus, statim dimittit, alteriusque virtuti tribuit res e nihilo pro- ducere? At laudis et gloriæ divinæ potissima et præ- stantissima pars est, creandi facultas, cum per eam quis et quantus sit Deus a nobis agnoscatur. « magnitudine enim et specie creaturarum per pro- portionem creator earum cernitur, › ut scriptum est *. Quod si ea per quæ cognoscitur parva et ab- jecta censebit, suam ipse dedecorabit naturam, agno- scens eam, ut probabile est, vilissima conditione quodammodo utentem. Nam gloriosum et illustre est valde cuivis homini et angelo iis esse perfecte prædilos per quæ quisque natura. videtur esse id quod est, nec ullum sua sortis pudebit, si quid se- C cundum naturam sit agnosci velit. Cur ergo suarum rerum Deum pudebit, aut probro sibi esse dueet ea per quæ intelligatur esse Deus? Quod si parum ipsi ac pro nihilo est Seraphim condidisse, et angelos produxisse, sum natura magnitudinem et præcel- lentiam supereminentem perpendenti annon eo- dem modo parvum erit ab ipsis adorari et laudari velle? Quorum enim creator esse nolit, quo pacto volet censeri Deus? Cur autem honorem a nobis et cultum deposcit, si ne nos quidem in ortum edu- cere dignatur? Quomodo vero non ipse gloriam suam' læserit, si parvum existimet illud propter quod glorificatur? D • Psal. cxL, 3, 4. ³ Sap. xii, 3. • Pral. cii, 24. B. Quomodo igitur, inquiunt, creavit Pater omnia per Filium? A. Per Verbum, et sapientiam, et virtutem quæ ipsi inest. Omnia enim hæc est Filius Patri : sed excutiamus istud hoc pacto, regium iter insistentes et rectam veritatis semitam tenentes. Annon ultro fateberis quod, si Patrem esse dicimus creatorem, necessario sequetur intelligendum, neque siue virtute et sapientia, neque adeo sine Verbo creare ? B. Sequetur plane. Psaltes siquidem ait : « Um- nia in sapientia fecisti *., Jeremias autem pro- •

ἀνθρώποις ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν. ο Ο γάρ τοι σμικρὸν εἶναι λέγων τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ἐφ᾿ ἅπασιν αὐτουργικόν, τύφου καὶ ἀλαζονείας αὐτὸν οὐκ ἀπηλλάχθαι φησί, ξυνωρίδα δὲ ταύτην αὐτῷ τῶν ὅτι μάλιστα βδελυρῶν καὶ ἀπηχθημένων ἀναθήσει παθῶν. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως ἀμαθής, ἀλλ' οὐδὲ ὅποι πρόεισιν ὁ λόγος ἐννοῶν. Βουλοίμην δ' ἂν ἔγωγε δια πυθέσθαι σου. Β. Τὸ τί δή; Α. Οὐ γὰρ γενητὸν εἶναί φασι τὸν Υἱόν; Β. Ναὶ, ἀλλὰ τί μήν; Δ. Εἴπερ οὖν δρῷτο πρὸς ἡμῶν, κατά γε τὸ ἔγχω- ροῦν, ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ τῶν ὅλων κατάρχουσα φύσις, οὐ σμικρὴν ἀψόμεθα πᾶν αὐτῇ γενητόν; Β. Σμικρὸν ὁμολογουμένως. Α. Εἶτα τὸν μὲν Υἱόν, ἠξίου μόνον τε καὶ μόνως δημιουργεῖν· κατερυθριάσας δὲ ὥσπερ τὸ χρῆμα, μέτεισιν εὐθὺς, καὶ ταῖς ἑτέρου δίδωσιν ἐνεργείαις τὸ καλεῖν εἰς ὕπαρξιν τὰ οὐκ ὄντα ποτέ; Καίτοι δόξης τε καὶ εὐφημίας ἡ παγκάλη τε καὶ παναρίστη μοῖρα, τὸ δημιουργεῖν δύνασθαι τῷ Θεῷ, ὅτε καὶ διὰ τούτου, τίς τε καὶ ὅσος ἐστί, πρὸς ἡμῶν γινώσκεται. « Ἀπὸ γὰρ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων, ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται, » κατὰ τὸ γεγραμμές νον. Εἰ δὲ δι' ὧν γινώσκεται, σμικρὰ λογιεῖται καὶ κατερριμμένα ταυτί, τὴν ἰδίαν αὐτὸς αἰσχυνεῖται φύσιν, ἀκαλλέστατά που, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἔχουσαν εἰ- δώς. Καίτοι λίαν εὐκλεὲς παντὶ μὲν ἀνθρώπῳ, παντί δὲ ἀγγέλῳ, τὰ δι' ὧν ἑκάτερον ὁρᾶσθαι πέφυκε τοῦθ', ὅπερ ἐστὶ, διακεκτῆσθαι τελείως, καὶ οὐδὲν ἂν οἷς ἔλαχεν ἐπερυθριάσῃ ποτέ, τό, τί κατὰ φύσιν ἐστὶν, εἴπερ ἐθέλοι γινώσκεσθαι. Ανθότου δὴ οὖν ἐπαισχυ νεῖται λοιπόν, οἷς ἂν ἔχοι Θεὸς, ἢ μῶμον ἡγήσαιτο τὰ δι' ὧν ἂν νοοῖτο Θεός; Εἰ δὲ δὴ σμικρὸν αὐτῷ, καὶ λόγου τοῦ μηδενὸς ἄξιον, τὸ ποιῆσαι τὰ Σεραφίμ, καὶ παραγαγεῖν ἀγγέλους, τῆς ἰδίας φύσεως αναμετ τροῦντι τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἐκπρεπεστάτην ὑπερ- οχήν· ἆρ᾽ οὐχὶ κατὰ τὸν ἴσον τρόπον, σμικρὸν ἂν εἴη τὸ πρὸς αὐτῶν προσκυνεῖσθαί τε καὶ δοξολογεῖ σθαι θέλειν; τῶν γὰρ οὐκ εἶναι δημιουργὸς ἀξιοῖ, πῶς ἂν ἔλοιτο νοεῖσθαι Θεός; Ἐφίεται δὲ ἀνθότου τῆς πρὸς ἡμῶν τιμῆς καὶ λατρείας, εἰ μηδὲ παράγειν ἡμᾶς εἰς γένεσιν ἀξιοῖ; Πῶς δ᾽ ἂν οὐχὶ τὴν ἰδίαν αὐτὸς κατασίνοιτο δόξαν, εἰ σμικρὸν ἡγήσαιτο τό, δι' δ δοξάζεται ; Β. Πῶς δὴ οὖν ἄρα, φασὶν, ἔκτισεν ὁ Πατὴρ τὰ πάντα δι' Υἱοῦ; Α. ὡς διὰ Λόγου, καὶ σοφίας, καὶ τῆς ἐνούσης ἰσχύος αὐτῷ. Πάντα γὰρ ταῦτά ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ Πα- τρί· ἀλλ᾽ ὧδέ πη τόδε διαγυμνάζωμεν, οἶμον ιόντες τὴν βασιλικὴν, καὶ κατ' εὐθὺ τῆς ἀληθείας διάττον τες. Η γὰρ οὐχὶ συννεύσειας ἂν, καὶ λίαν ἑτοίμως, ὡς εἴπερ εἶναί φαμεν τὸν Πατέρα δημιουργόν, έψεται που πάντως καὶ τὸ χρῆναι νοεῖν, ὡς οὔτε ἄναλκις, οὔτε ἄσοφος ὤν, οὔτε μὴν Λόγου δίχα δημιουργεί; Β. Εψεται γὰρ οὖν. Τοιγάρτοι φησὶ μὲν ὁ Μελ δός· « Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας. Τὴν δὲ τοῦ παν- Α $17 DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A operantibus iniquitatem s. » Qui enim parum esse ait Deo ac Patri per se res omnes condere, asserit ipsum fastu ac superbia non carere, sed par istud nequissimorum et invisorum criminum ei aſ- lingel. Alioquin ipse suam quoque prodet imperi- tiam, qui nec satis capit quorsum tendal oratio. Ex te autem scire pervelim. B. Quiduan? A. Namquid factum esse aiunt Filium ? B. Etiam : cæterum quid inde? A. Si ergo, quoad ejus est, dispiciamus quidnam illa sit universi dominatrix natura, nonne parvum esse videbitur id omne quod ab ea factum est? B. Parvum procul dubio. A. Ergo Filium quidem volebat solum et unice creare; ejus autem rei veluti pudore tactus, statim dimittit, alteriusque virtuti tribuit res e nihilo pro- ducere? At laudis et gloriæ divinæ potissima et præ- stantissima pars est, creandi facultas, cum per eam quis et quantus sit Deus a nobis agnoscatur. « magnitudine enim et specie creaturarum per pro- portionem creator earum cernitur, › ut scriptum est *. Quod si ea per quæ cognoscitur parva et ab- jecta censebit, suam ipse dedecorabit naturam, agno- scens eam, ut probabile est, vilissima conditione quodammodo utentem. Nam gloriosum et illustre est valde cuivis homini et angelo iis esse perfecte prædilos per quæ quisque natura. videtur esse id quod est, nec ullum sua sortis pudebit, si quid se- C cundum naturam sit agnosci velit. Cur ergo suarum rerum Deum pudebit, aut probro sibi esse dueet ea per quæ intelligatur esse Deus? Quod si parum ipsi ac pro nihilo est Seraphim condidisse, et angelos produxisse, sum natura magnitudinem et præcel- lentiam supereminentem perpendenti annon eo- dem modo parvum erit ab ipsis adorari et laudari velle? Quorum enim creator esse nolit, quo pacto volet censeri Deus? Cur autem honorem a nobis et cultum deposcit, si ne nos quidem in ortum edu- cere dignatur? Quomodo vero non ipse gloriam suam' læserit, si parvum existimet illud propter quod glorificatur? D • Psal. cxL, 3, 4. ³ Sap. xii, 3. • Pral. cii, 24. B. Quomodo igitur, inquiunt, creavit Pater omnia per Filium? A. Per Verbum, et sapientiam, et virtutem quæ ipsi inest. Omnia enim hæc est Filius Patri : sed excutiamus istud hoc pacto, regium iter insistentes et rectam veritatis semitam tenentes. Annon ultro fateberis quod, si Patrem esse dicimus creatorem, necessario sequetur intelligendum, neque siue virtute et sapientia, neque adeo sine Verbo creare ? B. Sequetur plane. Psaltes siquidem ait : « Um- nia in sapientia fecisti *., Jeremias autem pro- •

τὸς γένεσιν τρανότερον εξηγούμενος, ἀνεκεκράγει λέγων ὁ προφήτης Ιερεμίας ο Κύριος ὁ ποιήσας τὴν γῆν ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ, ὁ ἀνορθώσας τὴν οἰκουμένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανόν. » Α. Τί δέ; οὐχὶ σοφίᾳ τε καὶ ἰσχύϊ καὶ μὴν καὶ φρο νήσει Θεοῦ ἐκτίσθαι τὰ πάντα διαρρήδην ἡμῖν ἀναγρά φοντος Ησαΐου [γρ. Ἱερεμίου ], πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι φησὶν ὁ σοφὸς Ιωάννης; « Πάντα γάρ, ἔφη, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. ο Β. Ναί. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Ὅτι σοφία καὶ δύναμις ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς ὁ Υἱὸς ἡμῖν ἀναπέφανται. Β. Πῶς γὰρ, ἢ πόθεν τοῦτο ἀμφίλογον; Α. Οὐκοῦν, ἄγε δή φράσον, πότερα τὸν Υἱὸν ἐν σοφίᾳ καὶ συνέσει καὶ δυνάμει τοῦ Πατρὸς παρήχθαι πρὸς ὕπαρξιν, ἤγουν ἀσόφως τε καὶ ἀσυνέτως καὶ ἀσθενῶς ἡγούμεθα ; Γενητὸν γὰρ εἶναί φασι. Β. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστι παντάπασιν ἀμαθές. Οὐ γὰρ ἦν ὅτε σοφίας ἦν δίχα καὶ δυνάμεως ὁ Πατήρ. Α. Εξ λέγεις. Επαινέσομαι γὰρ οὖν, ὀρθὰ καὶ δί- κατά σε φρονεῖν ᾑρημένον. Ἀλλὰ τί πρὸς ταῦτα φαίεν ἂν οἱ τοῖς γενητοῖς ἐναρίθμιον καταγράφοντες τὸν Υιόν; Εἰ γὰρ ἦν μὲν οὐκ ἀεὶ, νόμῳ δὲ κτίσεως, χρόνῳ παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν, καίτοι σοφία, καὶ δύο ναμίς, καὶ σύνεσις ὢν τοῦ Πατρὸς, ἀσθενῆ καὶ ἄναλο κιν, ἄσοφόν τε καὶ ἀσύνετον, ὁμολογήσουσιν εἶναι πρὸ αὐτοῦ τὸν Πατέρα, περιποιῆσθαί γρ. πεποιή σθαί] τε δώσουσι τὸν Υἱὸν ἀσόφως τε καὶ ἀνάνδρως, καίτοι πλουσίῳ περιχεόμενον θαύματι, καὶ οὐκ ἐν οἷς ἡ κτίσις, ἀλλ' ἐν ἀσυγκρίτοις ὄντα ταῖς ὑπεροχαῖς. Εἰ δὲ δὴ καταμειδιῶντος αὐτῶν παντὸς, οἶμαι, λόγου, τὸ τῆς δυσφημίας αίσχος παρωθούμενοι, καὶ αὐτὸν ἐν σοφίᾳ καὶ δυνάμει τοῦ Πατρὸς παρήχθαι προς γένεσιν οἴονται δεῖν, ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν, ὡς αὐτὸς ἑαυτοῦ πρεσβύτερος ἔσται λοιπὸν, καὶ πρός γε τούτων, δη μιουργός. Υπέστησε γὰρ ἑαυτὸν ὁ Υἱός, εἴπερ αὐτὸς ῶν ἡ πᾶσα σοφία καὶ ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς, ἐν δυνά μει τῇ ἑαυτοῦ καὶ σοφίᾳ γέγονε. Συνίης οὖν, όπως πανταχή καταῤῥεῖ πρὸς τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος; Β. Καὶ πάνυ. καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἠλίθιον κομιδῇ τὸ δόγμα αὐτοῖς. Φέρε γὰρ δὴ, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ταῖς ἐγχωρούσαις ἐννοίαις ὡς ἔνι διαμετρήσαντες, τίς δὴ καὶ ὁπόση, καὶ ἅπερ ἂν αὐτῇ πρέποι, πολυπραγμονῶμεν, ὦ τάν. Πότερα δὲ χρῆναι δημιουργεῖν πιστεύομεν, ἀφορμὴν εἰς ὕπαρξιν τοῖς γενητοῖς τὸ εἶναι θέλειν αὐτὰ διανέ μουσαν, καὶ τὸ δεῖν ὑπάρξαι μόνον τοῖς οὐκ οὖσί ποτε κατανεύουσαν, διαπεραίνειν τε οὕτω τὴν σύμπασαν κτίσιν, ήγουν υπηρεσίαν ἔχοντα τὴν ὀργανικὴν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μεσιτεύοντος ἐπικουρίαν ὡς ἀναγκαίαν παρειλημμένην, οἷον, εἰ καί τις ἀνδρὶ λιθουργῷ, τα δι' ὧν ἔσται λιθουργὸς, καὶ ποιητὴς ὧν οἶδε παρατε θεῖσθαι λέγοι; Β. Εἶτα τίς, είπέ μοι, καταρνήσαιτ' ἄν, ὅτι πάμ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 9% pheta universi creationem manifestius explicans clamabat dicens : « Dominus qui fecit terram in fortitudine sua, qui erexit orbem terrarum in sa- pientia sua, et prudentia sua extendit cœluni*. A. Quid vero? nonne cum sapientia et fortitu- dine, adeoque Dei prudentia creaía esse cuncta ma- nifeste scribat Jeremias? Omnia per Filium facta esse dicit sapiens Joannes. • Omnia enim, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est ni- hil . » B. Etiam. Quid ergo istud sibi vult ? A. Nempe Filium, cum sit sapientia et virtus Patris ', nobis manifestatum esse. B. Quomodo vere aut unde boc dubiuın ? A. Cedo itaque, utrum Filium in sapientia, et B prudentia ac virtute Patris creatum esse, aut sine sapientia, prudentia ac virtute statuamus? Factuin enim esse aiunt. B. Atqui plane istud ineptum est. Non enim erat quando sine sapientia et virtute erat Pater. A. Recte dicis : te enim recta et aqua sentien- tem laudabo. Verum quid ad hæc dicent, qui in creaturarum numerum Filium conscribunt? Si enim semper quidem non erat, et lege creaturæ, tempore in ortum eductus est, quamvis sit sapientia, et vir- tus, et prudentia sit Patris, Patrem ante ipsum vir- tute, et sapientia, et prudentia carere fatebuntur, concedentque factum esse Filium sine sapientia et virtute, licet mirandis dotibus circumfusum, nec in creatura conditione, sed incomparabili superemi. C nentia positum. Quod si, cuivis sanæ mentis ridiculi cum sint, rejecta putida blasphemia, ipsum etiam in sapientia et virtute Patris productum putant, neces- sario fatendum est ipsum seipso tandem antiquiorem fore, ac praeterea opificem. Condidit enim seipsum Filius, siquidem, cum esset ipse omnis sapien- tia et virtus Patris, in virtute sua et sapientia factus est. Intelligis ergo quo pacto undique in absurdum ruat oratio? B. Ita prorsus. A. Aliter quoque nec multo cum sudore stultissı- muin eorum esse dogma ostendetur. Age enim, Dei naturam, quantum capere noster potest ani- mus, metientes, quæ, et quanta sit, et quænam ei conveniant perscrutemur, amice. Utrum creare cre- dimus causam exsistendi rebus factis tribuendo quod eas esse velit, annuendoque solum ut exsistant ea quæ aliquándo non erant, atque ita universam permeare creaturam; an instrumentale ministe- rium habendo, et a mediatore necessarium veluti subsidium capiendo, quemadmodum si quis lapi- dum scalptori præsto esse dicat ea per quæ lapides incidere et ex arte sua possit operari? B. At quis, amabo te, negaverit creare solo • Jerem. x, 12. • Joan. 1, 3. Cor. 1, 24. D 4. Παραδειχθείη δ' ἂν οἱ σὺν ἱδρῶτι πολλῷ, καὶ

τὸς γένεσιν τρανότερον εξηγούμενος, ἀνεκεκράγει λέγων ὁ προφήτης Ιερεμίας ο Κύριος ὁ ποιήσας τὴν γῆν ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ, ὁ ἀνορθώσας τὴν οἰκουμένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανόν. » Α. Τί δέ; οὐχὶ σοφίᾳ τε καὶ ἰσχύϊ καὶ μὴν καὶ φρο νήσει Θεοῦ ἐκτίσθαι τὰ πάντα διαρρήδην ἡμῖν ἀναγρά φοντος Ησαΐου [γρ. Ἱερεμίου ], πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι φησὶν ὁ σοφὸς Ιωάννης; « Πάντα γάρ, ἔφη, δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. ο Β. Ναί. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Ὅτι σοφία καὶ δύναμις ὢν τοῦ Θεοῦ καὶ Πα τρὸς ὁ Υἱὸς ἡμῖν ἀναπέφανται. Β. Πῶς γὰρ, ἢ πόθεν τοῦτο ἀμφίλογον; Α. Οὐκοῦν, ἄγε δή φράσον, πότερα τὸν Υἱὸν ἐν σοφίᾳ καὶ συνέσει καὶ δυνάμει τοῦ Πατρὸς παρήχθαι πρὸς ὕπαρξιν, ἤγουν ἀσόφως τε καὶ ἀσυνέτως καὶ ἀσθενῶς ἡγούμεθα ; Γενητὸν γὰρ εἶναί φασι. Β. Καὶ μὴν τοῦτό γέ ἐστι παντάπασιν ἀμαθές. Οὐ γὰρ ἦν ὅτε σοφίας ἦν δίχα καὶ δυνάμεως ὁ Πατήρ. Α. Εξ λέγεις. Επαινέσομαι γὰρ οὖν, ὀρθὰ καὶ δί- κατά σε φρονεῖν ᾑρημένον. Ἀλλὰ τί πρὸς ταῦτα φαίεν ἂν οἱ τοῖς γενητοῖς ἐναρίθμιον καταγράφοντες τὸν Υιόν; Εἰ γὰρ ἦν μὲν οὐκ ἀεὶ, νόμῳ δὲ κτίσεως, χρόνῳ παρήχθη πρὸς ὕπαρξιν, καίτοι σοφία, καὶ δύο ναμίς, καὶ σύνεσις ὢν τοῦ Πατρὸς, ἀσθενῆ καὶ ἄναλο κιν, ἄσοφόν τε καὶ ἀσύνετον, ὁμολογήσουσιν εἶναι πρὸ αὐτοῦ τὸν Πατέρα, περιποιῆσθαί γρ. πεποιή σθαί] τε δώσουσι τὸν Υἱὸν ἀσόφως τε καὶ ἀνάνδρως, καίτοι πλουσίῳ περιχεόμενον θαύματι, καὶ οὐκ ἐν οἷς ἡ κτίσις, ἀλλ' ἐν ἀσυγκρίτοις ὄντα ταῖς ὑπεροχαῖς. Εἰ δὲ δὴ καταμειδιῶντος αὐτῶν παντὸς, οἶμαι, λόγου, τὸ τῆς δυσφημίας αίσχος παρωθούμενοι, καὶ αὐτὸν ἐν σοφίᾳ καὶ δυνάμει τοῦ Πατρὸς παρήχθαι προς γένεσιν οἴονται δεῖν, ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν, ὡς αὐτὸς ἑαυτοῦ πρεσβύτερος ἔσται λοιπὸν, καὶ πρός γε τούτων, δη μιουργός. Υπέστησε γὰρ ἑαυτὸν ὁ Υἱός, εἴπερ αὐτὸς ῶν ἡ πᾶσα σοφία καὶ ἡ δύναμις τοῦ Πατρὸς, ἐν δυνά μει τῇ ἑαυτοῦ καὶ σοφίᾳ γέγονε. Συνίης οὖν, όπως πανταχή καταῤῥεῖ πρὸς τὸ ἀκαλλὲς ὁ λόγος; Β. Καὶ πάνυ. καθ᾽ ἕτερον τρόπον ἠλίθιον κομιδῇ τὸ δόγμα αὐτοῖς. Φέρε γὰρ δὴ, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν ταῖς ἐγχωρούσαις ἐννοίαις ὡς ἔνι διαμετρήσαντες, τίς δὴ καὶ ὁπόση, καὶ ἅπερ ἂν αὐτῇ πρέποι, πολυπραγμονῶμεν, ὦ τάν. Πότερα δὲ χρῆναι δημιουργεῖν πιστεύομεν, ἀφορμὴν εἰς ὕπαρξιν τοῖς γενητοῖς τὸ εἶναι θέλειν αὐτὰ διανέ μουσαν, καὶ τὸ δεῖν ὑπάρξαι μόνον τοῖς οὐκ οὖσί ποτε κατανεύουσαν, διαπεραίνειν τε οὕτω τὴν σύμπασαν κτίσιν, ήγουν υπηρεσίαν ἔχοντα τὴν ὀργανικὴν, καὶ τὴν ἐκ τοῦ μεσιτεύοντος ἐπικουρίαν ὡς ἀναγκαίαν παρειλημμένην, οἷον, εἰ καί τις ἀνδρὶ λιθουργῷ, τα δι' ὧν ἔσται λιθουργὸς, καὶ ποιητὴς ὧν οἶδε παρατε θεῖσθαι λέγοι; Β. Εἶτα τίς, είπέ μοι, καταρνήσαιτ' ἄν, ὅτι πάμ- S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. 9% pheta universi creationem manifestius explicans clamabat dicens : « Dominus qui fecit terram in fortitudine sua, qui erexit orbem terrarum in sa- pientia sua, et prudentia sua extendit cœluni*. A. Quid vero? nonne cum sapientia et fortitu- dine, adeoque Dei prudentia creaía esse cuncta ma- nifeste scribat Jeremias? Omnia per Filium facta esse dicit sapiens Joannes. • Omnia enim, inquit, per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est ni- hil . » B. Etiam. Quid ergo istud sibi vult ? A. Nempe Filium, cum sit sapientia et virtus Patris ', nobis manifestatum esse. B. Quomodo vere aut unde boc dubiuın ? A. Cedo itaque, utrum Filium in sapientia, et B prudentia ac virtute Patris creatum esse, aut sine sapientia, prudentia ac virtute statuamus? Factuin enim esse aiunt. B. Atqui plane istud ineptum est. Non enim erat quando sine sapientia et virtute erat Pater. A. Recte dicis : te enim recta et aqua sentien- tem laudabo. Verum quid ad hæc dicent, qui in creaturarum numerum Filium conscribunt? Si enim semper quidem non erat, et lege creaturæ, tempore in ortum eductus est, quamvis sit sapientia, et vir- tus, et prudentia sit Patris, Patrem ante ipsum vir- tute, et sapientia, et prudentia carere fatebuntur, concedentque factum esse Filium sine sapientia et virtute, licet mirandis dotibus circumfusum, nec in creatura conditione, sed incomparabili superemi. C nentia positum. Quod si, cuivis sanæ mentis ridiculi cum sint, rejecta putida blasphemia, ipsum etiam in sapientia et virtute Patris productum putant, neces- sario fatendum est ipsum seipso tandem antiquiorem fore, ac praeterea opificem. Condidit enim seipsum Filius, siquidem, cum esset ipse omnis sapien- tia et virtus Patris, in virtute sua et sapientia factus est. Intelligis ergo quo pacto undique in absurdum ruat oratio? B. Ita prorsus. A. Aliter quoque nec multo cum sudore stultissı- muin eorum esse dogma ostendetur. Age enim, Dei naturam, quantum capere noster potest ani- mus, metientes, quæ, et quanta sit, et quænam ei conveniant perscrutemur, amice. Utrum creare cre- dimus causam exsistendi rebus factis tribuendo quod eas esse velit, annuendoque solum ut exsistant ea quæ aliquándo non erant, atque ita universam permeare creaturam; an instrumentale ministe- rium habendo, et a mediatore necessarium veluti subsidium capiendo, quemadmodum si quis lapi- dum scalptori præsto esse dicat ea per quæ lapides incidere et ex arte sua possit operari? B. At quis, amabo te, negaverit creare solo • Jerem. x, 12. • Joan. 1, 3. Cor. 1, 24. D 4. Παραδειχθείη δ' ἂν οἱ σὺν ἱδρῶτι πολλῷ, καὶ

πολυ τὸ θεοπρεπὲς ἔν γε τῷ θελήσει μόνη δημιουρ- γεῖν; Α. Αριστα ἔφης· ἐπείτοι καὶ ὁ θεῖος Μωσής ὧδε πη καὶ οὐχ ἑτέρως παρέδειξεν ἡμῖν δημιουργοῦντα Θεόν. « Είπε γὰρ, φησίν, ὁ Θεός· Γενηθήτω στερέωμα, καὶ ἐγένετο οὕτως, ο συνεκφαινομένης τάχα που τῇ τῶν λόγων εκδρομῇ τῆς τῶν ἔργων πληρώσεως, μελλησμοῦ τε μηδενὸς τὸν μεσίτην κατ' ἐκείνους καὶ ὑπουργόν, ἐνεργοῦντά τε καὶ ὀργανικῶς κινούμενον ὑποφαίνοντος. Εργου γὰρ ὥσπερ ὑπόστασις ὁ λόγος ἦν, καὶ ψιλὸν τὸ νεῦμα, τοῦ μὴ ὄντος ἡ πῆξις, καὶ ἐν μόνῳ τῷ θέλειν τῶν ποιουμένων ή γένεσις. "Οτε τοί νυν ἄριστόν τε καὶ πρεπωδέστατον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ὧδε δημιουργεῖν, τί τήν, οὐκ οἶδ' ὅπως, μᾶλλον δὲ φληνάφως ἐξευρημένην ἐπικουρίαν αὐτῷ, τοῦ μεσίτου καὶ ὑπουργοῦ προσνέμουσι, χρειωδέστατον Υἱὸν πε- β ποιῆσθαι λέγοντες, ἵνα ὑπηρετοῦτο δι' αὐτοῦ πρὸς τὰ λοιπὰ τῶν κτισμάτων; Ηγνοήκασι γὰρ, ὡς ἔοικεν, ὅτι καίτοι γενητὸν, καὶ τελεῖν ἐν κτίσμασι διαβε βαιούμενοι τὸν Υἱὸν, ἀμείνω τε καὶ ἀξιολογώτερον ἀποφαίνουσι τοῦ Πατρός. Β. Τίνα τρόπον ; Α. Εἰ διὰ μεσίτου μὲν ἀναγκαίως ὁ Πατήρ, ἐν δέ γε μόνῳ τῷ θέλειν καὶ νεύμασιν ὁ Υἱὸς & ἂν βούλοιτο κατορθοί, λεπρῷ μὲν λέγων ἐπ' ἐξουσίας· « Θέλω, καθαρίσθητι· ο θανάτῳ δὲ ἤδη κατισχημένους, ἀνα- κομίζων εἰς ζωὴν, καὶ μὴν τυφλοῖς ἐνιεὶς τὸ τριπό- θητόν τε καὶ ἄηθες φῶς· ἆρ' οὖν οὐχὶ τὸν μεσίτην καὶ ὑπουργόν, ήγουν τὸν φύσει δημιουργὸν ἐν εὐ κλείαις ὄντα ταῖς ἄγαν περιφανεστέραις καταθρήσαι τις ἂν, οὐχ ὑπερεστήξει δὲ οὕτω τοῦ τεχνίτου τὸ δρ- γανον ; Β. Εοικεν. Α. Καίτοι τί δή ποτε τὴν ἐπὶ τῷ χρῆναι φρονεῖν ὀρθῶς σκέψιν τε καὶ θέλησιν ὡς ἕωλον ἀτιμάζοντες, ἀπροβούλευτον ποιοῦνται τὴν ἐπὶ τὰ χείρω ῥοπὴν, καὶ ἐπὶ μόνον ἵενται τὸ σφίσι δοκοῦν, οὐδὲ ἐκεῖνό που τάχα διενθυμούμενοι, ὡς οὐκ ἂν ἐργάσαιτό ποτε τὸ ἀνθρώπου ποίηματα, ὧνπερ ἂν αὐτὸς εἴη δημιουρ- γός, οὐδ᾽ ἂν τὸ ὑπό του τεχνουργούμενον, τῆς τοῦ τεχνουργοῦντος οὐσίας τὸ φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἴδιον εὖ μάλα διακεκτήσεται, καὶ τοῦτο, ἀπαραλλάκτως ; Β. Πῶς γάρ ; ἐπεί τοι καὶ τὸ ἔμπαλιν ἀληθές. Τέκτων γάρ, ή, φέρε εἰπεῖν, χαλκουργός, οὐκ ἂν γέ- νοιντό ποτε τὰ τέχνης έργα, χαλκουργικής ή τεκτο- νικής. Α. Ορθῶς ἔφης· καί σε τῆς ἄγαν ἀγχινοίας ἄγαμαί τε καὶ ἐπαινέσας ἔχω. Τίνα δὴ οὖν τρόπον, είπερ ἐστὶ γενητὸς ὁ Υἱός, ἰσουργήσει μὲν ἀπαραλο λάκτως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί; καὶ τὸ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἴδιον καὶ ἐξαίρετον ἐν ἰδίᾳ φύσει λα χών, καλεῖ μὲν ὡς ὄντα τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, παραφέ ρει δὲ οὕτως εὐσθενέστατα καὶ ἀμογητὶ πρὸς ὑπαρο ξιν, ὡς ἔν γε τῷ βεβουλῆσθαι μόνον ἀποπεραίνεσθαι τὴν δημιουργίαν ; "Η οὐχ ὧδε δημιουργήσειεν ἂν καὶ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A nuto multum præ se ferre divinæ majestatis ? C D Gen. 1, 3-9. • Luc, V, 13. A. Rectissime dixisti. Divinus quippe Moyses hoc modo, nec alio, creantem nobis Deum ostendit. Dixit enim, inquit, Deus : Fiat firmamentum, et factum est ita *, » una quippe cum prolatione verborum ex- sistit operum perfectio, nec ulla mora est, quæ me- diatorem, ut illi volunt, ac ministrum operari et in- strumentaliter moveri ostendat. Sermo enim erat operis velut exsistentia, et simplex nulus rei non exsistentis compositio, et in sola voluntate eorum quæ fiebant procreatio. Cum igitur præclarum et convenientissimum sit Deo ac Patri hoc modo creare, cur nescio quod et stulte excogitatum subsidium me- diatoris ac ministri ei tribuunt, utilissimum Filium factum esse dicentes, ut ejus ministerio ad reliquas creaturas uteretur? Ignorant enim, ut videtur, quod, licet factum asserant, ac in creaturarum numerq censeri Filium, Patre præstantiorem ac digniorem illum efficiunt. B. Quo pacto? A. Si per mediatorem Pater quidem necessario, sola autem voluntate ac nutu Filius quæ velit per- ficial, leproso quidem cum potestate, dicens : « Volo, mundare : s mortuos autem ad vitam revocans, cæcisque adeo lucem optatam et insolitam immit tens : numquid ergo mediatorem ac ministrum, sive naturalem opificem tam illustri gloria præditum contemplabere, non superabit autem sic artificem instrumentum? B. Ita certe. A. At cur demum recte sentiendi voluntate ac proposito tanquam inaui repudiato, in deteriora te- mere feruntur, et uni suæ libidini obsecundant, ne illud in animum quidem inducentes, hominis opus, non utique facturum ea quorum ipse sit opi- fes, neque id quod alicujus arte electumn est, utique in se habiturum eodem plane modo id quod proprium est artificis? B. Quis enim inficias ire potest? quandoquidem aliud quoque verum est e converso. Architectus enim, aut exempli gratia faber ærarius, non fue rint unquam artis opera, ærariæ nimirum, aut architectonicæ. A. Recte dicis : macle esto ingenii subtilitate. Quomodo ergo, si factus est Filius, æqualiter pror- sus cum Patre operabitur? Et quod supremæ om- nium substantiæ proprium et eximium est in spa quidem natura sortitus, ad esse vocal ea quæ nus- quam sunt, tanta autem vi ac facilitate ad esse traducit, ut sola voluntate perficiatur creatio? Au non eodem ipse quoque modo Pater creaverit, cum ad hoc sufficientem habeat suam naturam, et opo-

πολυ τὸ θεοπρεπὲς ἔν γε τῷ θελήσει μόνη δημιουρ- γεῖν; Α. Αριστα ἔφης· ἐπείτοι καὶ ὁ θεῖος Μωσής ὧδε πη καὶ οὐχ ἑτέρως παρέδειξεν ἡμῖν δημιουργοῦντα Θεόν. « Είπε γὰρ, φησίν, ὁ Θεός· Γενηθήτω στερέωμα, καὶ ἐγένετο οὕτως, ο συνεκφαινομένης τάχα που τῇ τῶν λόγων εκδρομῇ τῆς τῶν ἔργων πληρώσεως, μελλησμοῦ τε μηδενὸς τὸν μεσίτην κατ' ἐκείνους καὶ ὑπουργόν, ἐνεργοῦντά τε καὶ ὀργανικῶς κινούμενον ὑποφαίνοντος. Εργου γὰρ ὥσπερ ὑπόστασις ὁ λόγος ἦν, καὶ ψιλὸν τὸ νεῦμα, τοῦ μὴ ὄντος ἡ πῆξις, καὶ ἐν μόνῳ τῷ θέλειν τῶν ποιουμένων ή γένεσις. "Οτε τοί νυν ἄριστόν τε καὶ πρεπωδέστατον τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸ ὧδε δημιουργεῖν, τί τήν, οὐκ οἶδ' ὅπως, μᾶλλον δὲ φληνάφως ἐξευρημένην ἐπικουρίαν αὐτῷ, τοῦ μεσίτου καὶ ὑπουργοῦ προσνέμουσι, χρειωδέστατον Υἱὸν πε- β ποιῆσθαι λέγοντες, ἵνα ὑπηρετοῦτο δι' αὐτοῦ πρὸς τὰ λοιπὰ τῶν κτισμάτων; Ηγνοήκασι γὰρ, ὡς ἔοικεν, ὅτι καίτοι γενητὸν, καὶ τελεῖν ἐν κτίσμασι διαβε βαιούμενοι τὸν Υἱὸν, ἀμείνω τε καὶ ἀξιολογώτερον ἀποφαίνουσι τοῦ Πατρός. Β. Τίνα τρόπον ; Α. Εἰ διὰ μεσίτου μὲν ἀναγκαίως ὁ Πατήρ, ἐν δέ γε μόνῳ τῷ θέλειν καὶ νεύμασιν ὁ Υἱὸς & ἂν βούλοιτο κατορθοί, λεπρῷ μὲν λέγων ἐπ' ἐξουσίας· « Θέλω, καθαρίσθητι· ο θανάτῳ δὲ ἤδη κατισχημένους, ἀνα- κομίζων εἰς ζωὴν, καὶ μὴν τυφλοῖς ἐνιεὶς τὸ τριπό- θητόν τε καὶ ἄηθες φῶς· ἆρ' οὖν οὐχὶ τὸν μεσίτην καὶ ὑπουργόν, ήγουν τὸν φύσει δημιουργὸν ἐν εὐ κλείαις ὄντα ταῖς ἄγαν περιφανεστέραις καταθρήσαι τις ἂν, οὐχ ὑπερεστήξει δὲ οὕτω τοῦ τεχνίτου τὸ δρ- γανον ; Β. Εοικεν. Α. Καίτοι τί δή ποτε τὴν ἐπὶ τῷ χρῆναι φρονεῖν ὀρθῶς σκέψιν τε καὶ θέλησιν ὡς ἕωλον ἀτιμάζοντες, ἀπροβούλευτον ποιοῦνται τὴν ἐπὶ τὰ χείρω ῥοπὴν, καὶ ἐπὶ μόνον ἵενται τὸ σφίσι δοκοῦν, οὐδὲ ἐκεῖνό που τάχα διενθυμούμενοι, ὡς οὐκ ἂν ἐργάσαιτό ποτε τὸ ἀνθρώπου ποίηματα, ὧνπερ ἂν αὐτὸς εἴη δημιουρ- γός, οὐδ᾽ ἂν τὸ ὑπό του τεχνουργούμενον, τῆς τοῦ τεχνουργοῦντος οὐσίας τὸ φύσει τε καὶ ἀληθῶς ἴδιον εὖ μάλα διακεκτήσεται, καὶ τοῦτο, ἀπαραλλάκτως ; Β. Πῶς γάρ ; ἐπεί τοι καὶ τὸ ἔμπαλιν ἀληθές. Τέκτων γάρ, ή, φέρε εἰπεῖν, χαλκουργός, οὐκ ἂν γέ- νοιντό ποτε τὰ τέχνης έργα, χαλκουργικής ή τεκτο- νικής. Α. Ορθῶς ἔφης· καί σε τῆς ἄγαν ἀγχινοίας ἄγαμαί τε καὶ ἐπαινέσας ἔχω. Τίνα δὴ οὖν τρόπον, είπερ ἐστὶ γενητὸς ὁ Υἱός, ἰσουργήσει μὲν ἀπαραλο λάκτως τῷ Θεῷ καὶ Πατρί; καὶ τὸ τῆς ἀνωτάτω πασῶν οὐσίας ἴδιον καὶ ἐξαίρετον ἐν ἰδίᾳ φύσει λα χών, καλεῖ μὲν ὡς ὄντα τὰ οὐκ ὄντα ποτέ, παραφέ ρει δὲ οὕτως εὐσθενέστατα καὶ ἀμογητὶ πρὸς ὑπαρο ξιν, ὡς ἔν γε τῷ βεβουλῆσθαι μόνον ἀποπεραίνεσθαι τὴν δημιουργίαν ; "Η οὐχ ὧδε δημιουργήσειεν ἂν καὶ • DE SS. TRINITATE DIALOGUS IV. A nuto multum præ se ferre divinæ majestatis ? C D Gen. 1, 3-9. • Luc, V, 13. A. Rectissime dixisti. Divinus quippe Moyses hoc modo, nec alio, creantem nobis Deum ostendit. Dixit enim, inquit, Deus : Fiat firmamentum, et factum est ita *, » una quippe cum prolatione verborum ex- sistit operum perfectio, nec ulla mora est, quæ me- diatorem, ut illi volunt, ac ministrum operari et in- strumentaliter moveri ostendat. Sermo enim erat operis velut exsistentia, et simplex nulus rei non exsistentis compositio, et in sola voluntate eorum quæ fiebant procreatio. Cum igitur præclarum et convenientissimum sit Deo ac Patri hoc modo creare, cur nescio quod et stulte excogitatum subsidium me- diatoris ac ministri ei tribuunt, utilissimum Filium factum esse dicentes, ut ejus ministerio ad reliquas creaturas uteretur? Ignorant enim, ut videtur, quod, licet factum asserant, ac in creaturarum numerq censeri Filium, Patre præstantiorem ac digniorem illum efficiunt. B. Quo pacto? A. Si per mediatorem Pater quidem necessario, sola autem voluntate ac nutu Filius quæ velit per- ficial, leproso quidem cum potestate, dicens : « Volo, mundare : s mortuos autem ad vitam revocans, cæcisque adeo lucem optatam et insolitam immit tens : numquid ergo mediatorem ac ministrum, sive naturalem opificem tam illustri gloria præditum contemplabere, non superabit autem sic artificem instrumentum? B. Ita certe. A. At cur demum recte sentiendi voluntate ac proposito tanquam inaui repudiato, in deteriora te- mere feruntur, et uni suæ libidini obsecundant, ne illud in animum quidem inducentes, hominis opus, non utique facturum ea quorum ipse sit opi- fes, neque id quod alicujus arte electumn est, utique in se habiturum eodem plane modo id quod proprium est artificis? B. Quis enim inficias ire potest? quandoquidem aliud quoque verum est e converso. Architectus enim, aut exempli gratia faber ærarius, non fue rint unquam artis opera, ærariæ nimirum, aut architectonicæ. A. Recte dicis : macle esto ingenii subtilitate. Quomodo ergo, si factus est Filius, æqualiter pror- sus cum Patre operabitur? Et quod supremæ om- nium substantiæ proprium et eximium est in spa quidem natura sortitus, ad esse vocal ea quæ nus- quam sunt, tanta autem vi ac facilitate ad esse traducit, ut sola voluntate perficiatur creatio? Au non eodem ipse quoque modo Pater creaverit, cum ad hoc sufficientem habeat suam naturam, et opo-

Α αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀποχρῶσαν ἔχων εἰς τοῦτο τὴν Εt ἰδίαν φύσιν, καὶ ἀνεπικούρητον παντελώς υπό του τῶν γενητῶν τὴν ἐνέργειαν; Β. Τάδε έχει. Α. Ωσπερ οὖν οὐχ οἷά τε τὰ ἐξ ἀνθρωπίνης χει ρός τε καὶ ἐπιστήμης εκτετεχνημένα δράν τε καὶ ἐνεργεῖν τὰ αὐτοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τε καὶ λόγον οὐκ ἂν ἐργάσαιτο τὰ Θεοῦ τὰ θείας έργα χειρός. Ἐπειδὴ δὲ δεδημιούργηκέ τι καὶ ἐνήρ γηκεν ὁ Υἱὸς, οὐ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀναμίξ φιλοτέ χνημα καὶ αὐτὸς θείας ἔσται χειρός, οὔτε μὴν ἐξ οὐτ ὄντων παρῆνται δημιουργός, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον τὰ χρήμα διεκληρώσατο, καὶ οὐ μεῖον ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Β. Αλλ' ενεργούμενος, φησὶν, ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἐνεργεῖ τὰ περὶ τὴν κτίσιν. Ἔφη γάρ που καὶ αὐτ τός· « Τὰ βήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτού οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Καὶ πάλιν· « Τὰ ἔργα, ὰ ἐγώ ποιώ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Α. Ταυτὶ μὲν οἶδ' ὅτι προσθεῖεν ἂν ἡμῖν οἱ διεν αντίας· πεπαύσονται γὰρ οὐδαμῶς παρασημαίνον τες τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ οἷσπερ ἂν ἔποιτο νοεῖσθαι σοφῶς, εἰ περιτρέποιντο πρὸς οἰκονομίαν τὴν μετέ σαρκός, κακουργότατα κιβδηλεύοντες. Εἰ μὲν ὧν ἅπαρνοί τε καὶ ἀπόψηφοι παντελῶς περὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον μειρακιωδῶς γεγονότες, παρωθοῦντο του ο Λόγου τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, μεταπλαττόντων ἀβούλως ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν ἂς ἂν βούλοιντο φωνές. Εἰ δὲ δὴ συννεύσειαν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, ότι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σάρξ, καὶ κεχρημάτων ἄνθρωπος, τί τὸ τῆς οἰκονομίας ἀδικοῦσι σοφόν, καὶ τοὺς ὅτι μάλιστα πρεπωδεστάτους αὐτῇ μεταρυθμί ζουσι λόγους ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο, καὶ τό γε εἰς αὐτ τοὺς ἧκόν τε καὶ βλέπον, ἀντιφέρεσθαι παραπείθουσι τῇ τοῦ Μονογενούς φύσει τε καὶ δόξῃ; ; Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ οἱ τάλανες, ταῖς ὑπὲρ νόμον εἰσηγήσεσι καὶ Μωσαϊκὴν στενολεσχίαν διαπρέποντα τὸν Χριστόν, καὶ προσέτι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασιν, ὑπρ ἀγασθαι δέον, καὶ κατακροτεῖν ἐπαίνοις, καὶ δοξολο γεῖν ὡς Θεόν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, παραθηγόμενα πρὸς ὀργάς· φθόνῳ δὲ ὥσπερ πάντα σείοντες και λων, ἐπὶ τὸ δεῖν ἑλέσθαι συκοφαντεῖν ἀφιλοθέως διώλισθον. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον, ότὲ μὲν, δει • Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τα δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ο οτὲ δὲ αὖ· ο Πόθος τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις; » Αλλ' εν πως ἔτι σκληρόν, καὶ τῆς ἐντεχνους οικονομίας ὡς ἀπωτάτω, τοῖς οὕτω διακειμένοις, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, πέφηνε δὲ δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, ἀναφανδὸν εἰπεῖν· Εἰ μὴ γρ. Βἰμὶ μὲν, ' οὗτοι, σοφία καὶ δύναμις, ἐγὼ δὲ τῶν παρα δόξων ὁ τεχνουργός, καὶ οὐκ εἰσποίητον ἔχων τὴν ἐξουσίαν, οὔτε μὴν ὀθνείως ἐπαυχῶν ἀξιώμασιν, ἀλλ' ἰδικῶς τοῖς ἐμοῖς. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ τάδε ἔφη, δεν εκαρτέρουν οι γε καὶ τοῖς οὕτω μετρίοις επέτριζαν » rationem nullius plane creatura auxilio indi- gentem? B. Ita res est. A. Quemadmodum ergo quæ manu hominis et arte facta sunt, non possunt facere et operari quæ sunt hominis : eodem, opinor, modo et ratione divinæ manus opera non peregerint ea quæ Dei Rum. Cum autem creaverit et operatus fuerit Filius, non promiscue cum cæteris omnibus divinæ ipse quoque manus erit opificium, neque vero e nihilo productus est opifex, sed substantialiter potius rem sortitus est, nec minus quam ipse quoque Pater. B. Sed cum effectus sit, inquiunt, a Patre, ope- ratur ea quæ ad creaturam spectant. Dixit enim B ¡pse quoque alicubi : « Verba quæ ego loquor vo- bis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » rursus : « Opera quæ ego facio, non sunt mea, sed ejus qui misit ine". > A. Ista quidem, sal scio, urgebunt adversarii, xuoquam enim cesŝabunt adulterare veritatem, et ea quibus rectus eis sensus inderetur si ad incar- nationis dispensationem, se converterént, per sum- mam impietatem corrumpere. Si ergo pueriliter negantes ac rejicientes Christi mysterium repellaut a Verbo incarnationis dispensationem, quas velint voces ad libidinem suam confingant. Quod si asti- pulentur recta sentientibus, nimirum Verbum cum G Deus sit, factum esse carnem, et hominem nuncupatum, cur offendunt incarnationis sapientem dispositionem, et voces ei convenientissimas ad suam libidinem accominodant, et quantura in eis est, in sensum Unigeniti naturæ et gloriæ contra- rium propellunt ? Infelices quippe Judaei, cum Chri- stum doctrina legalibus institutis et Mosaicis angu- stiis praestantiore fulgenten, miraculisque præter- ea omni oratione majoribus, suspicere et laudibus prosequi, et tanquam Deum glorificare deberent, istud quidem non fecerunt: sed in iras exarserunt, et præ invidia omnem veluti funein moventes, ad calumniandum impie delapsi sunt. Proindeque dice- bant, modo quidem : « llic non ejicit damonia nisi in Beelzebul principe dæinoniorum "; » modo vero : D • Unde huic sapientia hac, et virtutes 18?, Atqui durum quodammodo fuisset, et ab illo sapienti con- silio alienissimum, hominibus ita comparatis palam et aperte dicere se esse quidem vere Deum ex Deo, et nostri similem propter nos apparuisse, hominemque factum esse, nempe : Ego quidem sum sapientia, ɔ boni, et virtus; ego mirabilium patrator operum, non adscititia potestate præditus, neque alienis ful- gens honoribus, sed meis proprie ac peculiariter. Non enim hæc ab eo dici sustinuissent, qui tam moderatis verbis etiam infrendebant, et more ca- num invadentes oblatrare audebant si quid humana cs Juan. xrv, 10. us ibid. 12. Matth. xit, 24. Matth. xi, 54. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP..

Α αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀποχρῶσαν ἔχων εἰς τοῦτο τὴν Εt ἰδίαν φύσιν, καὶ ἀνεπικούρητον παντελώς υπό του τῶν γενητῶν τὴν ἐνέργειαν; Β. Τάδε έχει. Α. Ωσπερ οὖν οὐχ οἷά τε τὰ ἐξ ἀνθρωπίνης χει ρός τε καὶ ἐπιστήμης εκτετεχνημένα δράν τε καὶ ἐνεργεῖν τὰ αὐτοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τε καὶ λόγον οὐκ ἂν ἐργάσαιτο τὰ Θεοῦ τὰ θείας έργα χειρός. Ἐπειδὴ δὲ δεδημιούργηκέ τι καὶ ἐνήρ γηκεν ὁ Υἱὸς, οὐ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀναμίξ φιλοτέ χνημα καὶ αὐτὸς θείας ἔσται χειρός, οὔτε μὴν ἐξ οὐτ ὄντων παρῆνται δημιουργός, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον τὰ χρήμα διεκληρώσατο, καὶ οὐ μεῖον ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Β. Αλλ' ενεργούμενος, φησὶν, ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἐνεργεῖ τὰ περὶ τὴν κτίσιν. Ἔφη γάρ που καὶ αὐτ τός· « Τὰ βήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτού οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Καὶ πάλιν· « Τὰ ἔργα, ὰ ἐγώ ποιώ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Α. Ταυτὶ μὲν οἶδ' ὅτι προσθεῖεν ἂν ἡμῖν οἱ διεν αντίας· πεπαύσονται γὰρ οὐδαμῶς παρασημαίνον τες τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ οἷσπερ ἂν ἔποιτο νοεῖσθαι σοφῶς, εἰ περιτρέποιντο πρὸς οἰκονομίαν τὴν μετέ σαρκός, κακουργότατα κιβδηλεύοντες. Εἰ μὲν ὧν ἅπαρνοί τε καὶ ἀπόψηφοι παντελῶς περὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον μειρακιωδῶς γεγονότες, παρωθοῦντο του ο Λόγου τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, μεταπλαττόντων ἀβούλως ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν ἂς ἂν βούλοιντο φωνές. Εἰ δὲ δὴ συννεύσειαν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, ότι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σάρξ, καὶ κεχρημάτων ἄνθρωπος, τί τὸ τῆς οἰκονομίας ἀδικοῦσι σοφόν, καὶ τοὺς ὅτι μάλιστα πρεπωδεστάτους αὐτῇ μεταρυθμί ζουσι λόγους ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο, καὶ τό γε εἰς αὐτ τοὺς ἧκόν τε καὶ βλέπον, ἀντιφέρεσθαι παραπείθουσι τῇ τοῦ Μονογενούς φύσει τε καὶ δόξῃ; ; Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ οἱ τάλανες, ταῖς ὑπὲρ νόμον εἰσηγήσεσι καὶ Μωσαϊκὴν στενολεσχίαν διαπρέποντα τὸν Χριστόν, καὶ προσέτι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασιν, ὑπρ ἀγασθαι δέον, καὶ κατακροτεῖν ἐπαίνοις, καὶ δοξολο γεῖν ὡς Θεόν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, παραθηγόμενα πρὸς ὀργάς· φθόνῳ δὲ ὥσπερ πάντα σείοντες και λων, ἐπὶ τὸ δεῖν ἑλέσθαι συκοφαντεῖν ἀφιλοθέως διώλισθον. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον, ότὲ μὲν, δει • Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τα δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ο οτὲ δὲ αὖ· ο Πόθος τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις; » Αλλ' εν πως ἔτι σκληρόν, καὶ τῆς ἐντεχνους οικονομίας ὡς ἀπωτάτω, τοῖς οὕτω διακειμένοις, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, πέφηνε δὲ δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, ἀναφανδὸν εἰπεῖν· Εἰ μὴ γρ. Βἰμὶ μὲν, ' οὗτοι, σοφία καὶ δύναμις, ἐγὼ δὲ τῶν παρα δόξων ὁ τεχνουργός, καὶ οὐκ εἰσποίητον ἔχων τὴν ἐξουσίαν, οὔτε μὴν ὀθνείως ἐπαυχῶν ἀξιώμασιν, ἀλλ' ἰδικῶς τοῖς ἐμοῖς. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ τάδε ἔφη, δεν εκαρτέρουν οι γε καὶ τοῖς οὕτω μετρίοις επέτριζαν » rationem nullius plane creatura auxilio indi- gentem? B. Ita res est. A. Quemadmodum ergo quæ manu hominis et arte facta sunt, non possunt facere et operari quæ sunt hominis : eodem, opinor, modo et ratione divinæ manus opera non peregerint ea quæ Dei Rum. Cum autem creaverit et operatus fuerit Filius, non promiscue cum cæteris omnibus divinæ ipse quoque manus erit opificium, neque vero e nihilo productus est opifex, sed substantialiter potius rem sortitus est, nec minus quam ipse quoque Pater. B. Sed cum effectus sit, inquiunt, a Patre, ope- ratur ea quæ ad creaturam spectant. Dixit enim B ¡pse quoque alicubi : « Verba quæ ego loquor vo- bis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » rursus : « Opera quæ ego facio, non sunt mea, sed ejus qui misit ine". > A. Ista quidem, sal scio, urgebunt adversarii, xuoquam enim cesŝabunt adulterare veritatem, et ea quibus rectus eis sensus inderetur si ad incar- nationis dispensationem, se converterént, per sum- mam impietatem corrumpere. Si ergo pueriliter negantes ac rejicientes Christi mysterium repellaut a Verbo incarnationis dispensationem, quas velint voces ad libidinem suam confingant. Quod si asti- pulentur recta sentientibus, nimirum Verbum cum G Deus sit, factum esse carnem, et hominem nuncupatum, cur offendunt incarnationis sapientem dispositionem, et voces ei convenientissimas ad suam libidinem accominodant, et quantura in eis est, in sensum Unigeniti naturæ et gloriæ contra- rium propellunt ? Infelices quippe Judaei, cum Chri- stum doctrina legalibus institutis et Mosaicis angu- stiis praestantiore fulgenten, miraculisque præter- ea omni oratione majoribus, suspicere et laudibus prosequi, et tanquam Deum glorificare deberent, istud quidem non fecerunt: sed in iras exarserunt, et præ invidia omnem veluti funein moventes, ad calumniandum impie delapsi sunt. Proindeque dice- bant, modo quidem : « llic non ejicit damonia nisi in Beelzebul principe dæinoniorum "; » modo vero : D • Unde huic sapientia hac, et virtutes 18?, Atqui durum quodammodo fuisset, et ab illo sapienti con- silio alienissimum, hominibus ita comparatis palam et aperte dicere se esse quidem vere Deum ex Deo, et nostri similem propter nos apparuisse, hominemque factum esse, nempe : Ego quidem sum sapientia, ɔ boni, et virtus; ego mirabilium patrator operum, non adscititia potestate præditus, neque alienis ful- gens honoribus, sed meis proprie ac peculiariter. Non enim hæc ab eo dici sustinuissent, qui tam moderatis verbis etiam infrendebant, et more ca- num invadentes oblatrare audebant si quid humana cs Juan. xrv, 10. us ibid. 12. Matth. xit, 24. Matth. xi, 54. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP..

Α αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀποχρῶσαν ἔχων εἰς τοῦτο τὴν Εt ἰδίαν φύσιν, καὶ ἀνεπικούρητον παντελώς υπό του τῶν γενητῶν τὴν ἐνέργειαν; Β. Τάδε έχει. Α. Ωσπερ οὖν οὐχ οἷά τε τὰ ἐξ ἀνθρωπίνης χει ρός τε καὶ ἐπιστήμης εκτετεχνημένα δράν τε καὶ ἐνεργεῖν τὰ αὐτοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τε καὶ λόγον οὐκ ἂν ἐργάσαιτο τὰ Θεοῦ τὰ θείας έργα χειρός. Ἐπειδὴ δὲ δεδημιούργηκέ τι καὶ ἐνήρ γηκεν ὁ Υἱὸς, οὐ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀναμίξ φιλοτέ χνημα καὶ αὐτὸς θείας ἔσται χειρός, οὔτε μὴν ἐξ οὐτ ὄντων παρῆνται δημιουργός, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον τὰ χρήμα διεκληρώσατο, καὶ οὐ μεῖον ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Β. Αλλ' ενεργούμενος, φησὶν, ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἐνεργεῖ τὰ περὶ τὴν κτίσιν. Ἔφη γάρ που καὶ αὐτ τός· « Τὰ βήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτού οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Καὶ πάλιν· « Τὰ ἔργα, ὰ ἐγώ ποιώ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Α. Ταυτὶ μὲν οἶδ' ὅτι προσθεῖεν ἂν ἡμῖν οἱ διεν αντίας· πεπαύσονται γὰρ οὐδαμῶς παρασημαίνον τες τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ οἷσπερ ἂν ἔποιτο νοεῖσθαι σοφῶς, εἰ περιτρέποιντο πρὸς οἰκονομίαν τὴν μετέ σαρκός, κακουργότατα κιβδηλεύοντες. Εἰ μὲν ὧν ἅπαρνοί τε καὶ ἀπόψηφοι παντελῶς περὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον μειρακιωδῶς γεγονότες, παρωθοῦντο του ο Λόγου τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, μεταπλαττόντων ἀβούλως ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν ἂς ἂν βούλοιντο φωνές. Εἰ δὲ δὴ συννεύσειαν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, ότι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σάρξ, καὶ κεχρημάτων ἄνθρωπος, τί τὸ τῆς οἰκονομίας ἀδικοῦσι σοφόν, καὶ τοὺς ὅτι μάλιστα πρεπωδεστάτους αὐτῇ μεταρυθμί ζουσι λόγους ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο, καὶ τό γε εἰς αὐτ τοὺς ἧκόν τε καὶ βλέπον, ἀντιφέρεσθαι παραπείθουσι τῇ τοῦ Μονογενούς φύσει τε καὶ δόξῃ; ; Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ οἱ τάλανες, ταῖς ὑπὲρ νόμον εἰσηγήσεσι καὶ Μωσαϊκὴν στενολεσχίαν διαπρέποντα τὸν Χριστόν, καὶ προσέτι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασιν, ὑπρ ἀγασθαι δέον, καὶ κατακροτεῖν ἐπαίνοις, καὶ δοξολο γεῖν ὡς Θεόν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, παραθηγόμενα πρὸς ὀργάς· φθόνῳ δὲ ὥσπερ πάντα σείοντες και λων, ἐπὶ τὸ δεῖν ἑλέσθαι συκοφαντεῖν ἀφιλοθέως διώλισθον. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον, ότὲ μὲν, δει • Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τα δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ο οτὲ δὲ αὖ· ο Πόθος τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις; » Αλλ' εν πως ἔτι σκληρόν, καὶ τῆς ἐντεχνους οικονομίας ὡς ἀπωτάτω, τοῖς οὕτω διακειμένοις, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, πέφηνε δὲ δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, ἀναφανδὸν εἰπεῖν· Εἰ μὴ γρ. Βἰμὶ μὲν, ' οὗτοι, σοφία καὶ δύναμις, ἐγὼ δὲ τῶν παρα δόξων ὁ τεχνουργός, καὶ οὐκ εἰσποίητον ἔχων τὴν ἐξουσίαν, οὔτε μὴν ὀθνείως ἐπαυχῶν ἀξιώμασιν, ἀλλ' ἰδικῶς τοῖς ἐμοῖς. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ τάδε ἔφη, δεν εκαρτέρουν οι γε καὶ τοῖς οὕτω μετρίοις επέτριζαν » rationem nullius plane creatura auxilio indi- gentem? B. Ita res est. A. Quemadmodum ergo quæ manu hominis et arte facta sunt, non possunt facere et operari quæ sunt hominis : eodem, opinor, modo et ratione divinæ manus opera non peregerint ea quæ Dei Rum. Cum autem creaverit et operatus fuerit Filius, non promiscue cum cæteris omnibus divinæ ipse quoque manus erit opificium, neque vero e nihilo productus est opifex, sed substantialiter potius rem sortitus est, nec minus quam ipse quoque Pater. B. Sed cum effectus sit, inquiunt, a Patre, ope- ratur ea quæ ad creaturam spectant. Dixit enim B ¡pse quoque alicubi : « Verba quæ ego loquor vo- bis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » rursus : « Opera quæ ego facio, non sunt mea, sed ejus qui misit ine". > A. Ista quidem, sal scio, urgebunt adversarii, xuoquam enim cesŝabunt adulterare veritatem, et ea quibus rectus eis sensus inderetur si ad incar- nationis dispensationem, se converterént, per sum- mam impietatem corrumpere. Si ergo pueriliter negantes ac rejicientes Christi mysterium repellaut a Verbo incarnationis dispensationem, quas velint voces ad libidinem suam confingant. Quod si asti- pulentur recta sentientibus, nimirum Verbum cum G Deus sit, factum esse carnem, et hominem nuncupatum, cur offendunt incarnationis sapientem dispositionem, et voces ei convenientissimas ad suam libidinem accominodant, et quantura in eis est, in sensum Unigeniti naturæ et gloriæ contra- rium propellunt ? Infelices quippe Judaei, cum Chri- stum doctrina legalibus institutis et Mosaicis angu- stiis praestantiore fulgenten, miraculisque præter- ea omni oratione majoribus, suspicere et laudibus prosequi, et tanquam Deum glorificare deberent, istud quidem non fecerunt: sed in iras exarserunt, et præ invidia omnem veluti funein moventes, ad calumniandum impie delapsi sunt. Proindeque dice- bant, modo quidem : « llic non ejicit damonia nisi in Beelzebul principe dæinoniorum "; » modo vero : D • Unde huic sapientia hac, et virtutes 18?, Atqui durum quodammodo fuisset, et ab illo sapienti con- silio alienissimum, hominibus ita comparatis palam et aperte dicere se esse quidem vere Deum ex Deo, et nostri similem propter nos apparuisse, hominemque factum esse, nempe : Ego quidem sum sapientia, ɔ boni, et virtus; ego mirabilium patrator operum, non adscititia potestate præditus, neque alienis ful- gens honoribus, sed meis proprie ac peculiariter. Non enim hæc ab eo dici sustinuissent, qui tam moderatis verbis etiam infrendebant, et more ca- num invadentes oblatrare audebant si quid humana cs Juan. xrv, 10. us ibid. 12. Matth. xit, 24. Matth. xi, 54. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP..

Α αὐτὸς ὁ Πατήρ, ἀποχρῶσαν ἔχων εἰς τοῦτο τὴν Εt ἰδίαν φύσιν, καὶ ἀνεπικούρητον παντελώς υπό του τῶν γενητῶν τὴν ἐνέργειαν; Β. Τάδε έχει. Α. Ωσπερ οὖν οὐχ οἷά τε τὰ ἐξ ἀνθρωπίνης χει ρός τε καὶ ἐπιστήμης εκτετεχνημένα δράν τε καὶ ἐνεργεῖν τὰ αὐτοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον τε καὶ λόγον οὐκ ἂν ἐργάσαιτο τὰ Θεοῦ τὰ θείας έργα χειρός. Ἐπειδὴ δὲ δεδημιούργηκέ τι καὶ ἐνήρ γηκεν ὁ Υἱὸς, οὐ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀναμίξ φιλοτέ χνημα καὶ αὐτὸς θείας ἔσται χειρός, οὔτε μὴν ἐξ οὐτ ὄντων παρῆνται δημιουργός, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον τὰ χρήμα διεκληρώσατο, καὶ οὐ μεῖον ἢ ὥσπερ ἂν ἔχει καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ. Β. Αλλ' ενεργούμενος, φησὶν, ὑπὸ τοῦ Πατρός, ἐνεργεῖ τὰ περὶ τὴν κτίσιν. Ἔφη γάρ που καὶ αὐτ τός· « Τὰ βήματα, ἃ ἐγὼ λέγω ὑμῖν, ἀπ' ἐμαυτού οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. » Καὶ πάλιν· « Τὰ ἔργα, ὰ ἐγώ ποιώ, οὐκ ἔστιν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με. Α. Ταυτὶ μὲν οἶδ' ὅτι προσθεῖεν ἂν ἡμῖν οἱ διεν αντίας· πεπαύσονται γὰρ οὐδαμῶς παρασημαίνον τες τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὰ οἷσπερ ἂν ἔποιτο νοεῖσθαι σοφῶς, εἰ περιτρέποιντο πρὸς οἰκονομίαν τὴν μετέ σαρκός, κακουργότατα κιβδηλεύοντες. Εἰ μὲν ὧν ἅπαρνοί τε καὶ ἀπόψηφοι παντελῶς περὶ τὸ Χριστοῦ μυστήριον μειρακιωδῶς γεγονότες, παρωθοῦντο του ο Λόγου τὴν μετὰ σαρκὸς οἰκονομίαν, μεταπλαττόντων ἀβούλως ἐπὶ τὸ σφίσι δοκοῦν ἂς ἂν βούλοιντο φωνές. Εἰ δὲ δὴ συννεύσειαν ὀρθὰ φρονεῖν ᾑρημένοις, ότι Θεὸς ὢν ὁ Λόγος γέγονε σάρξ, καὶ κεχρημάτων ἄνθρωπος, τί τὸ τῆς οἰκονομίας ἀδικοῦσι σοφόν, καὶ τοὺς ὅτι μάλιστα πρεπωδεστάτους αὐτῇ μεταρυθμί ζουσι λόγους ἐφ' ὅπερ ἂν ἔλοιντο, καὶ τό γε εἰς αὐτ τοὺς ἧκόν τε καὶ βλέπον, ἀντιφέρεσθαι παραπείθουσι τῇ τοῦ Μονογενούς φύσει τε καὶ δόξῃ; ; Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ οἱ τάλανες, ταῖς ὑπὲρ νόμον εἰσηγήσεσι καὶ Μωσαϊκὴν στενολεσχίαν διαπρέποντα τὸν Χριστόν, καὶ προσέτι τοῖς ὑπὲρ λόγον τερατουργήμασιν, ὑπρ ἀγασθαι δέον, καὶ κατακροτεῖν ἐπαίνοις, καὶ δοξολο γεῖν ὡς Θεόν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων, παραθηγόμενα πρὸς ὀργάς· φθόνῳ δὲ ὥσπερ πάντα σείοντες και λων, ἐπὶ τὸ δεῖν ἑλέσθαι συκοφαντεῖν ἀφιλοθέως διώλισθον. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκον, ότὲ μὲν, δει • Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τα δαιμόνια, εἰ μὴ ἐν Βεελζε βούλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· ο οτὲ δὲ αὖ· ο Πόθος τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις; » Αλλ' εν πως ἔτι σκληρόν, καὶ τῆς ἐντεχνους οικονομίας ὡς ἀπωτάτω, τοῖς οὕτω διακειμένοις, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, πέφηνε δὲ δι' ἡμᾶς καθ' ἡμᾶς καὶ γέν γονεν ἄνθρωπος, ἀναφανδὸν εἰπεῖν· Εἰ μὴ γρ. Βἰμὶ μὲν, ' οὗτοι, σοφία καὶ δύναμις, ἐγὼ δὲ τῶν παρα δόξων ὁ τεχνουργός, καὶ οὐκ εἰσποίητον ἔχων τὴν ἐξουσίαν, οὔτε μὴν ὀθνείως ἐπαυχῶν ἀξιώμασιν, ἀλλ' ἰδικῶς τοῖς ἐμοῖς. Οὐ γὰρ ἄν, εἰ τάδε ἔφη, δεν εκαρτέρουν οι γε καὶ τοῖς οὕτω μετρίοις επέτριζαν » rationem nullius plane creatura auxilio indi- gentem? B. Ita res est. A. Quemadmodum ergo quæ manu hominis et arte facta sunt, non possunt facere et operari quæ sunt hominis : eodem, opinor, modo et ratione divinæ manus opera non peregerint ea quæ Dei Rum. Cum autem creaverit et operatus fuerit Filius, non promiscue cum cæteris omnibus divinæ ipse quoque manus erit opificium, neque vero e nihilo productus est opifex, sed substantialiter potius rem sortitus est, nec minus quam ipse quoque Pater. B. Sed cum effectus sit, inquiunt, a Patre, ope- ratur ea quæ ad creaturam spectant. Dixit enim B ¡pse quoque alicubi : « Verba quæ ego loquor vo- bis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera ". » rursus : « Opera quæ ego facio, non sunt mea, sed ejus qui misit ine". > A. Ista quidem, sal scio, urgebunt adversarii, xuoquam enim cesŝabunt adulterare veritatem, et ea quibus rectus eis sensus inderetur si ad incar- nationis dispensationem, se converterént, per sum- mam impietatem corrumpere. Si ergo pueriliter negantes ac rejicientes Christi mysterium repellaut a Verbo incarnationis dispensationem, quas velint voces ad libidinem suam confingant. Quod si asti- pulentur recta sentientibus, nimirum Verbum cum G Deus sit, factum esse carnem, et hominem nuncupatum, cur offendunt incarnationis sapientem dispositionem, et voces ei convenientissimas ad suam libidinem accominodant, et quantura in eis est, in sensum Unigeniti naturæ et gloriæ contra- rium propellunt ? Infelices quippe Judaei, cum Chri- stum doctrina legalibus institutis et Mosaicis angu- stiis praestantiore fulgenten, miraculisque præter- ea omni oratione majoribus, suspicere et laudibus prosequi, et tanquam Deum glorificare deberent, istud quidem non fecerunt: sed in iras exarserunt, et præ invidia omnem veluti funein moventes, ad calumniandum impie delapsi sunt. Proindeque dice- bant, modo quidem : « llic non ejicit damonia nisi in Beelzebul principe dæinoniorum "; » modo vero : D • Unde huic sapientia hac, et virtutes 18?, Atqui durum quodammodo fuisset, et ab illo sapienti con- silio alienissimum, hominibus ita comparatis palam et aperte dicere se esse quidem vere Deum ex Deo, et nostri similem propter nos apparuisse, hominemque factum esse, nempe : Ego quidem sum sapientia, ɔ boni, et virtus; ego mirabilium patrator operum, non adscititia potestate præditus, neque alienis ful- gens honoribus, sed meis proprie ac peculiariter. Non enim hæc ab eo dici sustinuissent, qui tam moderatis verbis etiam infrendebant, et more ca- num invadentes oblatrare audebant si quid humana cs Juan. xrv, 10. us ibid. 12. Matth. xit, 24. Matth. xi, 54. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP..

λόγοις, καὶ κυνηθὸν ἐπιθρώσκοντες, καθυλακτεῖν Λ ἐπετόλμων, εἴ πού τι καὶ παρεφθέγξατο τῶν τῆς ἀν θρωπότητος ἐπέκεινα μέτρων. Ὑποτεμνόμενος τοί. νυν αὐτῶν τῆς ἀβελτηρίας τὸ πολὺ, καὶ κατακομίζων κατὰ βραχὺ πρὸς ἀμείνω διάσκεψιν, καὶ ἀστείως ἀποφέρων τοῦ μὴ δεῖν οἴεσθαι τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Θεὸν ἐν Βεελζεβούλ ἐνεργεῖν, τὴν τῶν ἀποτε λεσμάτων λαμπρότητα τῇ ἀφράστῳ δυνάμει προσνέ- μει τοῦ Πατρὸς, καὶ τῇ θείᾳ μᾶλλον ἀνάπτει φύσει, τὰ αὐτῇ μάλιστα πρεπωδέστατα. ὡς δὲ ὑπάρχων αὐτὸς ἐν Πατρὶ, καὶ τὸν ἴδιον ἔχων ἐν ἑαυτῷ γεννή τορα, διά γε τὸν ταυτὸν ἀπαραποιήτως καὶ οὐσιωδῶς, τὸν Πατέρα ἔφασκεν ἐν ἑαυτῷ μένοντα, τὰ ἔργα πληροῦν. Οὐ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οἴοιτό τις ἂν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τὸ Θεῷ πρέπον τε καὶ ἰδικῶς ἀνα- κείμενον ἔργον εἶναι σαρκὸς, ήγουν ἀνθρωπότητος, εἰ τῆς ἀναγκαίας τε ἅμα καὶ ἀληθοῦς ἐννοίας ἀφαμαρτεῖν Β. Οὐ γὰρ οὖν· ἔχει γὰρ ὀρθῶς. Δ. Φαίην δ' ἄν, ὅτι καὶ τοῖς σφῶν αὐτῶν διαμα χοῦνται λόγοις, ἐνεργούμενον ἐνεργεῖν εἴπερ οἷον ται τὸν λόγον, καὶ πρός γε δὴ τούτῳ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα δυσσεβήσειν ὅτι. Β. Φράσον ὅπως· νοεῖν γὰρ οὐκ ἔχω. οῦν, καὶ ἀφαιρετέον εἴη ἂν, εἰ καὶ μὴ ἀφαιροῖτο τυ χόν, ἐννενοηκότος οὔπω τινὸς τὸ ἀφελέσθαι δεῖν, ὃς ἐὰν οἷός τε ᾖ τοῦτο δρᾷν; Τὸ δὲ δὴ τοῖς φύσεως νό μοις οὐκ ἐρηρεισμένον, εἰσποίητον δὲ καὶ θύραθεν, οὐκ ἀπόβλητον ἔσται τισὶ, τῷ παθεῖν δύνασθαι τὴν ἀποβολὴν, καὶ εἰ μὴ πάθοι τυχόν ; Β. Καὶ μάλα. Α. Θέα δὴ οὖν, ὅσον ἐν γε τουτῳὶ κατὰ τοῦ Μονο- γενοῦς τὸ δυστέβημα. Εἰ γὰρ ἐνεργούμενος ἐνεργεῖ, καὶ δοτὸν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἰσχῦσαι δη μιουργεῖν, τί τὸ λυποῦν ἔτι· μεθ' ἡμῶν εἰπεῖν· • Χάριτι Θεοῦ εἰμι ὁ εἰμι, καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ, ἡ εἰς ἐμὲ, οὐ κενὴ ἐγενήθη; » και, ο Χάρις δὲ ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, » πῶς ἂν ἔτι διακηρύξειεν, είπερ ἔλοιτο μὴ ψευδομυθεῖν, ὁ σοφώτατος Παῦλος; Πῶς γὰρ ἂν γέ- νοιτο χάριτος τῷ Πατρὶ συνδοτήρ, ὁ χάριν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ ; Λογισμοῦ δὲ, οἶμαι, τοῦ καθήκοντός τε καὶ ἀληθοῦς ἀφεστήξειεν ἂν οὔτι που, τὸν Μονογενῆ καὶ Υἱὸν εἴπερ οἴοιτό τις, ὅτι τὸ δημιουργεῖν εἰκαῖον αὐτῷ, καὶ ἀπρακτήσει ποτέ, παρελέσθαι τὸ δοτὸν εθελήσαντος τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς Υἱοῦ φύσεως ἀπο- σοβῆσαι τὴν ἐνέργειαν, ἐφ' ἧς, ὥς φασι, κινούμενος, δέδεικται ποιητής. Τὸ γὰρ ὑπό του κινούμενον, κατ ηρεμήσειεν ἂν, εἰ μὴ κινοῖτο τυχόν, ὅτε δὴ φύσεως ἰδίας καρπὸν οὐκ ἔχει τὴν κίνησιν. Β. Αληθές. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτῳ, τὸ δεινὸν αὐτοῖς καὶ πιο κρόν, ἕωλον ἔσται σόφισμα. Β. Τὸ τί δή; Δ. Οὐ γὰρ δὴ διεπυνθάνου σεμνολογούντων ἡμῖν ἀρτίως τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐξαιρόντων ἐπε **] νοοῖτο μόνη και καθ᾿ ἑαυτήν. Οἶμαι δὲ οὔτι που τὸν λόγον. Δ. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 17. que illorum insaniam, et sensim ad meliorem men- tem adducens, ac scite avocans ab opinione qua putabant universi Dominum ac Deum in Beelzebul operari, rerum gestarum claritatein ineftabili Patris virtuti tribuit, ac naturæ divinæ assignat quæ ei maxime congruunt. Ut autem exsistens ipse in Patre, et suum habens in se genitorem, propter identitatem incommutabilem et substantialem, Pa- trem aiebat in se manentem opera perficere. Non enim sanæ mentis ullus revera putaverit, id quod Deo convenit, eique proprie tribuitur, opus esse carmis, aut humanitatis, si sola et secundum concipiatur. Neque vero existimo id quod diximus vero et necessario sensu destitui. conditione majus prolocutus esset. Praecidens Ita- B G Cor. xv, 10. ¹ Cor. 1, 3. D B. Nullo modo : recte enim se habet. Addiderim autem ipsos suis dictis pngnatu ros, si putant Verbum agere, cum effectum sit, et præterea in ipsum Patrem impie peccaturos. B. Dic quo pacto; neque enim id assequor. A. Numquid, amice, quod datum est alicui a quovis, etiam auferri potest, licet forte non aufera- tur, cum de auferendo nondum quisquam cogitaverit, cui sit ejusce rei faciendæ potestas? Quod autem naturæ legibus firmatum non est, sed adventitium est atque externum, nunquid decedere poterit ali- quibus, eo quod jacturam pati potest, etiamsi forte passumi non sit? B. Omnino. A. Vide ergo quanta ista sit adversus Unigeni- tum impietas. Nam si factus agit, eique data est a Patre creandi potestas: quid vetat jam quominus dicat nobiscum : ‹ Gratia Dei sui id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit "; » et : ‹ Gratia autem vobis et pax a Deo Patre nostre, et Domino Jesu Christo 1, » quo pacto deinceps «licet, si vere loqui velit, Paulus ille sapientissimus? Quomodo enim simul cum Patre gratiæ largitor erit, qui gratiam habet in seipso? Nequaquam autem alie num a vera et recta ratione fuerit, si quis creare Unigenito et Filio frustra esse putet, et cessaturum eum dicat: Patre, quod datumn est eripere, el a natura Filii operationem removere volente, qua motus, ut aiunt, opiſex declaratus est. Nam quod ab aliquo movetur, cessaverit quidem, nisi forte moveatur, cum motio non sit ei utique naturalis. B. Verum est. A. Addo, subtile illud et aere eorum cavillum irritum fore. B. Quodnam, quæso ? A. Nunquid magnifice de Patre modo loquentes illos audisti, et ultra humile illud et abjectum die 4. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, τὸ δοτὸν ὁτιοῦν ὑπὸ ὁτου-

λόγοις, καὶ κυνηθὸν ἐπιθρώσκοντες, καθυλακτεῖν Λ ἐπετόλμων, εἴ πού τι καὶ παρεφθέγξατο τῶν τῆς ἀν θρωπότητος ἐπέκεινα μέτρων. Ὑποτεμνόμενος τοί. νυν αὐτῶν τῆς ἀβελτηρίας τὸ πολὺ, καὶ κατακομίζων κατὰ βραχὺ πρὸς ἀμείνω διάσκεψιν, καὶ ἀστείως ἀποφέρων τοῦ μὴ δεῖν οἴεσθαι τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Θεὸν ἐν Βεελζεβούλ ἐνεργεῖν, τὴν τῶν ἀποτε λεσμάτων λαμπρότητα τῇ ἀφράστῳ δυνάμει προσνέ- μει τοῦ Πατρὸς, καὶ τῇ θείᾳ μᾶλλον ἀνάπτει φύσει, τὰ αὐτῇ μάλιστα πρεπωδέστατα. ὡς δὲ ὑπάρχων αὐτὸς ἐν Πατρὶ, καὶ τὸν ἴδιον ἔχων ἐν ἑαυτῷ γεννή τορα, διά γε τὸν ταυτὸν ἀπαραποιήτως καὶ οὐσιωδῶς, τὸν Πατέρα ἔφασκεν ἐν ἑαυτῷ μένοντα, τὰ ἔργα πληροῦν. Οὐ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οἴοιτό τις ἂν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τὸ Θεῷ πρέπον τε καὶ ἰδικῶς ἀνα- κείμενον ἔργον εἶναι σαρκὸς, ήγουν ἀνθρωπότητος, εἰ τῆς ἀναγκαίας τε ἅμα καὶ ἀληθοῦς ἐννοίας ἀφαμαρτεῖν Β. Οὐ γὰρ οὖν· ἔχει γὰρ ὀρθῶς. Δ. Φαίην δ' ἄν, ὅτι καὶ τοῖς σφῶν αὐτῶν διαμα χοῦνται λόγοις, ἐνεργούμενον ἐνεργεῖν εἴπερ οἷον ται τὸν λόγον, καὶ πρός γε δὴ τούτῳ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα δυσσεβήσειν ὅτι. Β. Φράσον ὅπως· νοεῖν γὰρ οὐκ ἔχω. οῦν, καὶ ἀφαιρετέον εἴη ἂν, εἰ καὶ μὴ ἀφαιροῖτο τυ χόν, ἐννενοηκότος οὔπω τινὸς τὸ ἀφελέσθαι δεῖν, ὃς ἐὰν οἷός τε ᾖ τοῦτο δρᾷν; Τὸ δὲ δὴ τοῖς φύσεως νό μοις οὐκ ἐρηρεισμένον, εἰσποίητον δὲ καὶ θύραθεν, οὐκ ἀπόβλητον ἔσται τισὶ, τῷ παθεῖν δύνασθαι τὴν ἀποβολὴν, καὶ εἰ μὴ πάθοι τυχόν ; Β. Καὶ μάλα. Α. Θέα δὴ οὖν, ὅσον ἐν γε τουτῳὶ κατὰ τοῦ Μονο- γενοῦς τὸ δυστέβημα. Εἰ γὰρ ἐνεργούμενος ἐνεργεῖ, καὶ δοτὸν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἰσχῦσαι δη μιουργεῖν, τί τὸ λυποῦν ἔτι· μεθ' ἡμῶν εἰπεῖν· • Χάριτι Θεοῦ εἰμι ὁ εἰμι, καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ, ἡ εἰς ἐμὲ, οὐ κενὴ ἐγενήθη; » και, ο Χάρις δὲ ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, » πῶς ἂν ἔτι διακηρύξειεν, είπερ ἔλοιτο μὴ ψευδομυθεῖν, ὁ σοφώτατος Παῦλος; Πῶς γὰρ ἂν γέ- νοιτο χάριτος τῷ Πατρὶ συνδοτήρ, ὁ χάριν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ ; Λογισμοῦ δὲ, οἶμαι, τοῦ καθήκοντός τε καὶ ἀληθοῦς ἀφεστήξειεν ἂν οὔτι που, τὸν Μονογενῆ καὶ Υἱὸν εἴπερ οἴοιτό τις, ὅτι τὸ δημιουργεῖν εἰκαῖον αὐτῷ, καὶ ἀπρακτήσει ποτέ, παρελέσθαι τὸ δοτὸν εθελήσαντος τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς Υἱοῦ φύσεως ἀπο- σοβῆσαι τὴν ἐνέργειαν, ἐφ' ἧς, ὥς φασι, κινούμενος, δέδεικται ποιητής. Τὸ γὰρ ὑπό του κινούμενον, κατ ηρεμήσειεν ἂν, εἰ μὴ κινοῖτο τυχόν, ὅτε δὴ φύσεως ἰδίας καρπὸν οὐκ ἔχει τὴν κίνησιν. Β. Αληθές. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτῳ, τὸ δεινὸν αὐτοῖς καὶ πιο κρόν, ἕωλον ἔσται σόφισμα. Β. Τὸ τί δή; Δ. Οὐ γὰρ δὴ διεπυνθάνου σεμνολογούντων ἡμῖν ἀρτίως τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐξαιρόντων ἐπε **] νοοῖτο μόνη και καθ᾿ ἑαυτήν. Οἶμαι δὲ οὔτι που τὸν λόγον. Δ. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 17. que illorum insaniam, et sensim ad meliorem men- tem adducens, ac scite avocans ab opinione qua putabant universi Dominum ac Deum in Beelzebul operari, rerum gestarum claritatein ineftabili Patris virtuti tribuit, ac naturæ divinæ assignat quæ ei maxime congruunt. Ut autem exsistens ipse in Patre, et suum habens in se genitorem, propter identitatem incommutabilem et substantialem, Pa- trem aiebat in se manentem opera perficere. Non enim sanæ mentis ullus revera putaverit, id quod Deo convenit, eique proprie tribuitur, opus esse carmis, aut humanitatis, si sola et secundum concipiatur. Neque vero existimo id quod diximus vero et necessario sensu destitui. conditione majus prolocutus esset. Praecidens Ita- B G Cor. xv, 10. ¹ Cor. 1, 3. D B. Nullo modo : recte enim se habet. Addiderim autem ipsos suis dictis pngnatu ros, si putant Verbum agere, cum effectum sit, et præterea in ipsum Patrem impie peccaturos. B. Dic quo pacto; neque enim id assequor. A. Numquid, amice, quod datum est alicui a quovis, etiam auferri potest, licet forte non aufera- tur, cum de auferendo nondum quisquam cogitaverit, cui sit ejusce rei faciendæ potestas? Quod autem naturæ legibus firmatum non est, sed adventitium est atque externum, nunquid decedere poterit ali- quibus, eo quod jacturam pati potest, etiamsi forte passumi non sit? B. Omnino. A. Vide ergo quanta ista sit adversus Unigeni- tum impietas. Nam si factus agit, eique data est a Patre creandi potestas: quid vetat jam quominus dicat nobiscum : ‹ Gratia Dei sui id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit "; » et : ‹ Gratia autem vobis et pax a Deo Patre nostre, et Domino Jesu Christo 1, » quo pacto deinceps «licet, si vere loqui velit, Paulus ille sapientissimus? Quomodo enim simul cum Patre gratiæ largitor erit, qui gratiam habet in seipso? Nequaquam autem alie num a vera et recta ratione fuerit, si quis creare Unigenito et Filio frustra esse putet, et cessaturum eum dicat: Patre, quod datumn est eripere, el a natura Filii operationem removere volente, qua motus, ut aiunt, opiſex declaratus est. Nam quod ab aliquo movetur, cessaverit quidem, nisi forte moveatur, cum motio non sit ei utique naturalis. B. Verum est. A. Addo, subtile illud et aere eorum cavillum irritum fore. B. Quodnam, quæso ? A. Nunquid magnifice de Patre modo loquentes illos audisti, et ultra humile illud et abjectum die 4. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, τὸ δοτὸν ὁτιοῦν ὑπὸ ὁτου-

λόγοις, καὶ κυνηθὸν ἐπιθρώσκοντες, καθυλακτεῖν Λ ἐπετόλμων, εἴ πού τι καὶ παρεφθέγξατο τῶν τῆς ἀν θρωπότητος ἐπέκεινα μέτρων. Ὑποτεμνόμενος τοί. νυν αὐτῶν τῆς ἀβελτηρίας τὸ πολὺ, καὶ κατακομίζων κατὰ βραχὺ πρὸς ἀμείνω διάσκεψιν, καὶ ἀστείως ἀποφέρων τοῦ μὴ δεῖν οἴεσθαι τὸν τῶν ὅλων Δεσπότην καὶ Θεὸν ἐν Βεελζεβούλ ἐνεργεῖν, τὴν τῶν ἀποτε λεσμάτων λαμπρότητα τῇ ἀφράστῳ δυνάμει προσνέ- μει τοῦ Πατρὸς, καὶ τῇ θείᾳ μᾶλλον ἀνάπτει φύσει, τὰ αὐτῇ μάλιστα πρεπωδέστατα. ὡς δὲ ὑπάρχων αὐτὸς ἐν Πατρὶ, καὶ τὸν ἴδιον ἔχων ἐν ἑαυτῷ γεννή τορα, διά γε τὸν ταυτὸν ἀπαραποιήτως καὶ οὐσιωδῶς, τὸν Πατέρα ἔφασκεν ἐν ἑαυτῷ μένοντα, τὰ ἔργα πληροῦν. Οὐ γάρ τοι κατὰ τὸ ἀληθὲς οἴοιτό τις ἂν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τὸ Θεῷ πρέπον τε καὶ ἰδικῶς ἀνα- κείμενον ἔργον εἶναι σαρκὸς, ήγουν ἀνθρωπότητος, εἰ τῆς ἀναγκαίας τε ἅμα καὶ ἀληθοῦς ἐννοίας ἀφαμαρτεῖν Β. Οὐ γὰρ οὖν· ἔχει γὰρ ὀρθῶς. Δ. Φαίην δ' ἄν, ὅτι καὶ τοῖς σφῶν αὐτῶν διαμα χοῦνται λόγοις, ἐνεργούμενον ἐνεργεῖν εἴπερ οἷον ται τὸν λόγον, καὶ πρός γε δὴ τούτῳ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα δυσσεβήσειν ὅτι. Β. Φράσον ὅπως· νοεῖν γὰρ οὐκ ἔχω. οῦν, καὶ ἀφαιρετέον εἴη ἂν, εἰ καὶ μὴ ἀφαιροῖτο τυ χόν, ἐννενοηκότος οὔπω τινὸς τὸ ἀφελέσθαι δεῖν, ὃς ἐὰν οἷός τε ᾖ τοῦτο δρᾷν; Τὸ δὲ δὴ τοῖς φύσεως νό μοις οὐκ ἐρηρεισμένον, εἰσποίητον δὲ καὶ θύραθεν, οὐκ ἀπόβλητον ἔσται τισὶ, τῷ παθεῖν δύνασθαι τὴν ἀποβολὴν, καὶ εἰ μὴ πάθοι τυχόν ; Β. Καὶ μάλα. Α. Θέα δὴ οὖν, ὅσον ἐν γε τουτῳὶ κατὰ τοῦ Μονο- γενοῦς τὸ δυστέβημα. Εἰ γὰρ ἐνεργούμενος ἐνεργεῖ, καὶ δοτὸν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸ ἰσχῦσαι δη μιουργεῖν, τί τὸ λυποῦν ἔτι· μεθ' ἡμῶν εἰπεῖν· • Χάριτι Θεοῦ εἰμι ὁ εἰμι, καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ, ἡ εἰς ἐμὲ, οὐ κενὴ ἐγενήθη; » και, ο Χάρις δὲ ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς ἡμῶν καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, » πῶς ἂν ἔτι διακηρύξειεν, είπερ ἔλοιτο μὴ ψευδομυθεῖν, ὁ σοφώτατος Παῦλος; Πῶς γὰρ ἂν γέ- νοιτο χάριτος τῷ Πατρὶ συνδοτήρ, ὁ χάριν ἔχων ἐφ' ἑαυτῷ ; Λογισμοῦ δὲ, οἶμαι, τοῦ καθήκοντός τε καὶ ἀληθοῦς ἀφεστήξειεν ἂν οὔτι που, τὸν Μονογενῆ καὶ Υἱὸν εἴπερ οἴοιτό τις, ὅτι τὸ δημιουργεῖν εἰκαῖον αὐτῷ, καὶ ἀπρακτήσει ποτέ, παρελέσθαι τὸ δοτὸν εθελήσαντος τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς Υἱοῦ φύσεως ἀπο- σοβῆσαι τὴν ἐνέργειαν, ἐφ' ἧς, ὥς φασι, κινούμενος, δέδεικται ποιητής. Τὸ γὰρ ὑπό του κινούμενον, κατ ηρεμήσειεν ἂν, εἰ μὴ κινοῖτο τυχόν, ὅτε δὴ φύσεως ἰδίας καρπὸν οὐκ ἔχει τὴν κίνησιν. Β. Αληθές. Δ. Καὶ πρός γε δή τούτῳ, τὸ δεινὸν αὐτοῖς καὶ πιο κρόν, ἕωλον ἔσται σόφισμα. Β. Τὸ τί δή; Δ. Οὐ γὰρ δὴ διεπυνθάνου σεμνολογούντων ἡμῖν ἀρτίως τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐξαιρόντων ἐπε **] νοοῖτο μόνη και καθ᾿ ἑαυτήν. Οἶμαι δὲ οὔτι που τὸν λόγον. Δ. DE SS. TRINITATE DIALOGUS 17. que illorum insaniam, et sensim ad meliorem men- tem adducens, ac scite avocans ab opinione qua putabant universi Dominum ac Deum in Beelzebul operari, rerum gestarum claritatein ineftabili Patris virtuti tribuit, ac naturæ divinæ assignat quæ ei maxime congruunt. Ut autem exsistens ipse in Patre, et suum habens in se genitorem, propter identitatem incommutabilem et substantialem, Pa- trem aiebat in se manentem opera perficere. Non enim sanæ mentis ullus revera putaverit, id quod Deo convenit, eique proprie tribuitur, opus esse carmis, aut humanitatis, si sola et secundum concipiatur. Neque vero existimo id quod diximus vero et necessario sensu destitui. conditione majus prolocutus esset. Praecidens Ita- B G Cor. xv, 10. ¹ Cor. 1, 3. D B. Nullo modo : recte enim se habet. Addiderim autem ipsos suis dictis pngnatu ros, si putant Verbum agere, cum effectum sit, et præterea in ipsum Patrem impie peccaturos. B. Dic quo pacto; neque enim id assequor. A. Numquid, amice, quod datum est alicui a quovis, etiam auferri potest, licet forte non aufera- tur, cum de auferendo nondum quisquam cogitaverit, cui sit ejusce rei faciendæ potestas? Quod autem naturæ legibus firmatum non est, sed adventitium est atque externum, nunquid decedere poterit ali- quibus, eo quod jacturam pati potest, etiamsi forte passumi non sit? B. Omnino. A. Vide ergo quanta ista sit adversus Unigeni- tum impietas. Nam si factus agit, eique data est a Patre creandi potestas: quid vetat jam quominus dicat nobiscum : ‹ Gratia Dei sui id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit "; » et : ‹ Gratia autem vobis et pax a Deo Patre nostre, et Domino Jesu Christo 1, » quo pacto deinceps «licet, si vere loqui velit, Paulus ille sapientissimus? Quomodo enim simul cum Patre gratiæ largitor erit, qui gratiam habet in seipso? Nequaquam autem alie num a vera et recta ratione fuerit, si quis creare Unigenito et Filio frustra esse putet, et cessaturum eum dicat: Patre, quod datumn est eripere, el a natura Filii operationem removere volente, qua motus, ut aiunt, opiſex declaratus est. Nam quod ab aliquo movetur, cessaverit quidem, nisi forte moveatur, cum motio non sit ei utique naturalis. B. Verum est. A. Addo, subtile illud et aere eorum cavillum irritum fore. B. Quodnam, quæso ? A. Nunquid magnifice de Patre modo loquentes illos audisti, et ultra humile illud et abjectum die 4. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, τὸ δοτὸν ὁτιοῦν ὑπὸ ὁτου-

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

κλημένα πρὸς ὕπαρξιν δι' αὐτοῦ; Β. Οντα μέν· πῶς γὰρ οὔ ; Τά γε ὅμως ὑφεστη κότα, πλὴν κατὰ μίμησιν τοῦ ὄντος ἀληθῶς. Δ. Επιψηφιοῦμαι τὸ ἀληθὲς ἄριστά σοι διεγνω κότι. Παρακλέπτει γάρ πως ἀεὶ τὴν τοῦ φύσει δόξαν τὸ κατὰ μίμησιν τοῦ ἀληθῶς ὄντος. Τὸ γοῦν ἀληθῶς ὄν, ἐστὶν ἔν. Κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, καὶ εἰ πολλοὶ καλοῖντο θεοὶ καὶ υἱοῖ, ἀλλ᾽ εἷς ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, ρίζαν ἔχων ὥσπερ τινὰ τῆς ἀφράστου γεννήσεως, τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν. Τοι γάρτοι καὶ συναΐδιος πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁμολογοῦτο ἂν εἰκότως, καὶ οὐχὶ παρήχθαι δημιουργικῶς μετὰ τῶν κτισμάτων, καθὰ φρονεῖν ἔδοξε τοῖς διεστραμμένοις, οἳ τὴν ἀληθῶς ἀλήθειαν ἠγνοήκασι, τουτέστι Χριστόν, δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύ ματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β ΛΟΓΟΣ Ε΄. Οτι τὰ τῆς θεότητος ἴδια καὶ ἡ δόξα, φυσικῶς ἐν τῷ Υἱῷ καθὰ καὶ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Είεν· ἐκ παντὸς ἡμῖν, ὡς ἔοικε, συμβήσεται λόγου πιθανοῦ τε καὶ ἀναγκαίου, τὸ ὀψιγενῆ μὲν οὔ- τι που, καὶ τὸν ἐπὶ τῷ πεποιῆσθαι μῶμον ἀνεξίτη- τον ἔχοντα τὸν Υἱόν, ἀναφῦναι δὲ μᾶλλον ἐξ αὐτῆς ὁμολογεῖν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ, ὑψηλὴν καὶ ὑπερφυά λαχόντα τὴν δόξαν, καὶ ταῖς ἐπέκεινα μέτρου καὶ ἀσυγκρίτοις ὑπεροχαῖς παντὸς γενητοῦ διάττοντα φύσιν, ὑπερ ενεγκεῖν τε τοσοῦτον, ὁπόσον ἂν οἴοιτό τις καὶ αὐτὸν τὸν Πατέρα. • Β. Σύμφημι φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς. 'Ατάρ, εἴτοι φίλον, ἐρῶ δή τι πάλιν. Δ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, καθικοίμην ἂν ὡς ἥδιστά τε καὶ ἀοκνότατα πρός γε τὸ χρῆναι γεννικῶς τοῖς διακυκῶσι τἀληθὲς ἀντιφέρεσθαι λόγοις. Ο γὰρ πραΰς, ἔστω καὶ μαχητής, ἱερὸς ἡμῖν ἀναπεφώνηκε λόγος, σὺ δὲ ἀλλὰ πέραινε τὸ δοκοῦν, εἰς νοῦν ἔχων τὸ γεγραμμένον « "Αμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυ- ρον. ο Β. Ισθι δὴ οὖν, ὡς εἰ διαπύθοιντό σου, Θεὸν ἀλη θινὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ κατονομάζοντος τὸν Υιόν, αὐτίκα δὴ μάλα ἐροῦντας τοὺς διεναντίας· Τὸν ἔν γε δὴ τούτοις, ὦ πανάριστε, κατὰ σὲ, πῶς οὐκ ἰδίοις ἐπαυχεῖν ἀγαθοῖς πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐχὶ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A. Annon ergo res factæ et per ipsum productæ outia sunt? B. Sunt vero quidni enim? Verumtamen sub- sistunt, sed imitando verum ens. A. Suffragabor tibi verum optime dijudicanti. Quod enim verum ens imitatur, opinionem natura- lis entis quodammodo suffuratur. Verum igitur ens unum est. Eodem, opinor, modo, licet multi vocen- tur dii ac filii, unus tamen est naturalis ac verus Filius ac Deus, radicem habens veluti quam- dam ineffabilis generationis, Patris nempe naturam. Proindeque merito coæternum illum nos cum san- clis angelis, jure fatemur, neque per creationem conditum, ut hæretici statuunt, qui veram verila- tem ignorant, hoc est Christum, per quein et cum quo Den ac Patri gloria, cum sancto Spiritu in size- cula sæculorum. Amen. DIALOGUS V. Qued qua deitatis propria sunt, et gloria, naturaliter sint in Filio quemadmodum et in Paire. C A. Bene habet; ex omni, ut videtur, illa verisi- mili et necessaria disputatione conficietur, non quidem sero genitum esse, et creati notam in se habere Filium, sed fatendum potius ex ipsa Patris substantia natum esse Deum verum de Deo vero, summa et supernaturali gloria præditum, et im- mensa atque incomparabili eminentia cunctæ rei creatæ naturam transcendentein, tantumdemque præcellere quantum ipse quoque Paler censetur. B. Assentior: recte enim sapis. Cæterum, si li- bet, aliquid rursus dicam. A. Atquijuverit, amice, argumentis illis quibus ve- ritas labefactatur viriliter obsistere. Qui enim man- suetus est, sit pugnator, sacra nobis dicta inela- D mant : cæteroquin ipse perage quod libet, in animo habens id quod scriptum est : « Mulge lac, et erit butyrum ", B. Scias ergo adversarios, si te audierint Deumn verum et consubstantialem Patri nominare Filium, statim utique dicturos: qui ejusmodi est, ut vis, o bone, quomodo non suis benis potius glo- riari deceat, quam externis clarere? Deus euim Prov. xxx, 33. 4. Αρ οὖν οὐκ ὄντα ἐστὶ τὰ πεποιημένα και κε- Α

καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός· δεύτερον δὲ, καὶ ἐν τοῖς & ὑστέροις, καθ᾽ ἂν οἱονεί πως μεθεὶς τὸ εἶναι ἐν μορφή καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός, κεκένωσεν ἑαυτὸν, μορφήν δούλου λαβὼν, καὶ αὐτὸν ἀνατλὰς τὸν ἐπὶ σταυροῦ θάνατον. Τότε γὰρ δὴ καὶ τὸ φύσει μετὸν αὐτῷ καὶ οὐσιωδῶς, εἰσποιήτως ἑλεῖν καὶ ὡς ἐν χάριτος τάξει νενόμισται, φημὶ δὴ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Οδς έχει. Α. Απας τοίνυν ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ὁ λόγος ἐπ' ἄμφω βλέπει. Οτὲ μὲν γὰρ οὔπω καθιγμέ- τον εἰς κένωσιν θεολογεῖ τὸν Υἱόν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τῆς θεότητος ὕψει, καὶ ἐν οἷς ὁ Πατήρ· οτὲ δὲ οὖ, ροπαῖς ταῖς ἐθελουσίοις, φειδοῖ τε τῇ πρὸς ἡμᾶς, κεκλεισμέ νον εἰς κένωσιν, καὶ εἰς τὴν τῆς σαρκὸς ἀδοξίαν τῶν ἄνω καταφοιτήσαντα παρίστησιν εναργώς. Αρ' οὖν (ερήσομαι γάρ) σοφοὶ καὶ ἀγχίνοι καταλογισθεῖεν ἂν οἱ δκρυὰ καὶ διπλοῦν τὸν ἔν γε τουτοισὶ προσιέμενοι λόγον, καὶ καιροῖς διανέμοντες τοῖς καθήκουσι την μυσταγωγίαν, ἢ οἵπερ ἂν δόξειαν ἀνάχυσίν τινα καὶ ἀναφυρμὸν πραγμάτων τε ἅμα καὶ καιρῶν ἐπινοεῖν, ὡς ἀνάπτειν οὐ διεσταλμένως, τὰ μὲν σαρκὸς καὶ διὰ τὴν σάρκα, τῷ ἐκ Πατρὸς φύντι λόγῳ, τὰ δὲ τοῦ Μονογενούς ἴδια καὶ ἐξαίρετα, καταγράφειν σαρκί καὶ χρόνῳ τῷ κατ' αὐτήν. Β. Καὶ πῶς ἀμφίλογον, ὡς ἄμεινον δήπου, Χρι- στὸν μὲν ἕνα καὶ Υἱὸν ὁμολογεῖν, κατὰ τὰς Γραφάς, ἐπινοίαις γε μὴν καὶ τῇ θεωρίᾳ τῇ κατὰ τὸν λόγον, ἕως μὲν ἦν τῆς πρὸς σάρκα καθ᾽ ἕνωσιν συνδρομής ἀφεστηκὼς ὁ Μονογενής, τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμα σιν ἐπαυχεῖν ἐκπρεπώς, ὡς ἰδικοῖς τε καὶ φυσικούς ἐπεὶ δὲ σαρκὶ συνηνέχθη καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, τότε Σή, τότε καὶ τὰ ἐκ τοῦ κεκενῶσθαι λαβεῖν; Α. Αναγκαῖος τοιγαροῦν ὁ ἐπ' ἀμφοῖν ἐστι λόγος, εἰ τὰ ἑκάστῳ πρέποντα βασανίζοι καιρῷ. Β. Καὶ μάλα. Εάν, ἠλίθιον παντελῶς. Παραιρήσεται γὰρ κατασκο τίζον ἡμᾶς καὶ ἐπιθολοῦν τὸ ὀρθῶς ἔχον εἰς γνῶ- Β. ᾿Αληθές. Β Δ. Ο δή, ποτὲ μὲν ὡς λόγος ἂν ἔτι καὶ Μονογενής ἐκ Πατρὸς, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὅτι τοῦτο πρω- τότοκος καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, ἆρ' οὐχὶ πρεπωδέ- στατά τε καὶ ἐντεχνέστατα δι' ἀμφοῖν ἂν ἴοι τοῖν λό γοιν, καὶ τοῦ πρὸς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω διέρποντος, καὶ τοῦ πρὸς τὰ κάτω καὶ εἰς ἡμᾶς καθιγμένου σε καὶ ὑφιζάνοντος, εἴπερ ἦν αὐτῷ θέλησίς τε καὶ σκου τὸς, τὸ ἀναπείθειν τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, καθίκοιτο δὲ δι' ἡμᾶς ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, καὶ τὸ τῆς κενώσεως οὐκ ἀτιμάζοι μέ- τρον, ήγουν αὐτὸς ἑαυτοῦ καταψηφιεῖται τὸ ἄσοφον καὶ τὸ μὴ ἄγαν βεβουλεύσθαι καλῶς, τὸ μὲν καθ' ἡμᾶς γενέσθαι μη παρωθούμενος, ἐπερυθριῶν δὲ λόγοις, οἷς ἂν οὐδαμῶς τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἐπι * DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. esse in forma et æqualitate Patris, exinanivit se- metipsum, forniam servi accipiens et ipsam in cruce mortem sastinens. Tunc enim sane etiam quod ipse natura et substantialiter habebat, aliunde quo- danimodo et gratiæ ac doni loco accipere putatus est, nomen videlicet super omne nomen, et adorari a nobis ipsis et sanctis angelis. Patris : alterum et posterius, quo veluti dimittens O:V. B. Ita res est. A. Omnis ergo divinitus affatæ Scripturæ sermo utrumque respicit. Modo enim Filium nondum ad inanitionem venisse docet, sed in divinitatis subli- mitate esse et Patris gloria : modo vero spontaneo motu et misericordia nostri, intra inanitionem co- ercitum, et in carnis ignobilitatem coelitus delapsum clare demonstrat. Cedo igitur, num sapientes et acuti censeri debeant, qui bipertitain ac du- plicem in his rationem admittunt, et congruis ten- poribus mysteriorum explicationem tribuunt, an qui confusionem quandam et permistionem re- rum simul ac temporum videntur inducere, ita ut promiscue quæ carnis sunt, et quæ propter ear- nem, assignent Verbo ex Patre genito : quæ auleni Unigeniti propria sunt ac peculiaria, ad carnem et incarnationis tempus referant. B. Qui vero dubium esse potest, quin satius uti- que sit Christunu umum ac Filium fateri, secundum Scripturas, caeterum concipiendi modo et loquendi e ratione, quamdiu certe Unigenitus cum carne uni- . tus non fuit, divinitatis heuoribus ceu propriis et naturalibus fuisse conspicuum : posiquam autem carni unitus et factus home est, tunc sane, tune accepisse etiam ea quæ cum inanitione conjuncta sunt ? D Rom. xvii, 29. A. Necessaria igitur est duplex illa ratio, si in- quirantur ea quæ unicuique tempori congruunt. B. Ita prorsus. A. Utramque vero sinere confundi ac per- misceri stultum est prorsus. Obscuritas enim et perturbatio reclam cognitionem eripiel. B. Verum est. A. Ille itaque, modo quidem ut Verbum et Uni- genitns ex Patre, modo vero ut homo, adeoque pri- mogenitus, et in multis fratribus ", annon conve- nientissime et consultissime utrumque loquendi genus admittet, cum illud quod ad summam ma- jestatem tendit, tam quod ad inferiora et ad nos demittitur ac subsidit, siquidem propositum ei sit bomines adigere ut credant quod Deus vere sit de Deo, et propter nos ad nostra doscendisse, nec inanitionis conditionem dedignari, aut certe ipse se condemnabit ignorantia, et inconsiderantiæ, cum nobis similis esse non repudiet, sed vocabulorum illum pudeat, quibus bumanitatis conditio nequa- quam erubescat? Quid enim necesse erat, amabo i 4. Τὸ δὲ δὴ καὶ φύρδην ἀναχεῖσθαι τὰ ἐπ' ἀμφοῖν

καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός· δεύτερον δὲ, καὶ ἐν τοῖς & ὑστέροις, καθ᾽ ἂν οἱονεί πως μεθεὶς τὸ εἶναι ἐν μορφή καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρός, κεκένωσεν ἑαυτὸν, μορφήν δούλου λαβὼν, καὶ αὐτὸν ἀνατλὰς τὸν ἐπὶ σταυροῦ θάνατον. Τότε γὰρ δὴ καὶ τὸ φύσει μετὸν αὐτῷ καὶ οὐσιωδῶς, εἰσποιήτως ἑλεῖν καὶ ὡς ἐν χάριτος τάξει νενόμισται, φημὶ δὴ τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Οδς έχει. Α. Απας τοίνυν ἡμῖν τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς ὁ λόγος ἐπ' ἄμφω βλέπει. Οτὲ μὲν γὰρ οὔπω καθιγμέ- τον εἰς κένωσιν θεολογεῖ τὸν Υἱόν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ τῆς θεότητος ὕψει, καὶ ἐν οἷς ὁ Πατήρ· οτὲ δὲ οὖ, ροπαῖς ταῖς ἐθελουσίοις, φειδοῖ τε τῇ πρὸς ἡμᾶς, κεκλεισμέ νον εἰς κένωσιν, καὶ εἰς τὴν τῆς σαρκὸς ἀδοξίαν τῶν ἄνω καταφοιτήσαντα παρίστησιν εναργώς. Αρ' οὖν (ερήσομαι γάρ) σοφοὶ καὶ ἀγχίνοι καταλογισθεῖεν ἂν οἱ δκρυὰ καὶ διπλοῦν τὸν ἔν γε τουτοισὶ προσιέμενοι λόγον, καὶ καιροῖς διανέμοντες τοῖς καθήκουσι την μυσταγωγίαν, ἢ οἵπερ ἂν δόξειαν ἀνάχυσίν τινα καὶ ἀναφυρμὸν πραγμάτων τε ἅμα καὶ καιρῶν ἐπινοεῖν, ὡς ἀνάπτειν οὐ διεσταλμένως, τὰ μὲν σαρκὸς καὶ διὰ τὴν σάρκα, τῷ ἐκ Πατρὸς φύντι λόγῳ, τὰ δὲ τοῦ Μονογενούς ἴδια καὶ ἐξαίρετα, καταγράφειν σαρκί καὶ χρόνῳ τῷ κατ' αὐτήν. Β. Καὶ πῶς ἀμφίλογον, ὡς ἄμεινον δήπου, Χρι- στὸν μὲν ἕνα καὶ Υἱὸν ὁμολογεῖν, κατὰ τὰς Γραφάς, ἐπινοίαις γε μὴν καὶ τῇ θεωρίᾳ τῇ κατὰ τὸν λόγον, ἕως μὲν ἦν τῆς πρὸς σάρκα καθ᾽ ἕνωσιν συνδρομής ἀφεστηκὼς ὁ Μονογενής, τοῖς τῆς θεότητος ἀξιώμα σιν ἐπαυχεῖν ἐκπρεπώς, ὡς ἰδικοῖς τε καὶ φυσικούς ἐπεὶ δὲ σαρκὶ συνηνέχθη καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, τότε Σή, τότε καὶ τὰ ἐκ τοῦ κεκενῶσθαι λαβεῖν; Α. Αναγκαῖος τοιγαροῦν ὁ ἐπ' ἀμφοῖν ἐστι λόγος, εἰ τὰ ἑκάστῳ πρέποντα βασανίζοι καιρῷ. Β. Καὶ μάλα. Εάν, ἠλίθιον παντελῶς. Παραιρήσεται γὰρ κατασκο τίζον ἡμᾶς καὶ ἐπιθολοῦν τὸ ὀρθῶς ἔχον εἰς γνῶ- Β. ᾿Αληθές. Β Δ. Ο δή, ποτὲ μὲν ὡς λόγος ἂν ἔτι καὶ Μονογενής ἐκ Πατρὸς, ποτὲ δὲ ὡς ἄνθρωπος, καὶ ὅτι τοῦτο πρω- τότοκος καὶ ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, ἆρ' οὐχὶ πρεπωδέ- στατά τε καὶ ἐντεχνέστατα δι' ἀμφοῖν ἂν ἴοι τοῖν λό γοιν, καὶ τοῦ πρὸς λῆξιν τὴν ἀνωτάτω διέρποντος, καὶ τοῦ πρὸς τὰ κάτω καὶ εἰς ἡμᾶς καθιγμένου σε καὶ ὑφιζάνοντος, εἴπερ ἦν αὐτῷ θέλησίς τε καὶ σκου τὸς, τὸ ἀναπείθειν τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς εἴη μὲν ἀληθῶς ἐκ Θεοῦ Θεὸς, καθίκοιτο δὲ δι' ἡμᾶς ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, καὶ τὸ τῆς κενώσεως οὐκ ἀτιμάζοι μέ- τρον, ήγουν αὐτὸς ἑαυτοῦ καταψηφιεῖται τὸ ἄσοφον καὶ τὸ μὴ ἄγαν βεβουλεύσθαι καλῶς, τὸ μὲν καθ' ἡμᾶς γενέσθαι μη παρωθούμενος, ἐπερυθριῶν δὲ λόγοις, οἷς ἂν οὐδαμῶς τὸ τῆς ἀνθρωπότητος ἐπι * DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. esse in forma et æqualitate Patris, exinanivit se- metipsum, forniam servi accipiens et ipsam in cruce mortem sastinens. Tunc enim sane etiam quod ipse natura et substantialiter habebat, aliunde quo- danimodo et gratiæ ac doni loco accipere putatus est, nomen videlicet super omne nomen, et adorari a nobis ipsis et sanctis angelis. Patris : alterum et posterius, quo veluti dimittens O:V. B. Ita res est. A. Omnis ergo divinitus affatæ Scripturæ sermo utrumque respicit. Modo enim Filium nondum ad inanitionem venisse docet, sed in divinitatis subli- mitate esse et Patris gloria : modo vero spontaneo motu et misericordia nostri, intra inanitionem co- ercitum, et in carnis ignobilitatem coelitus delapsum clare demonstrat. Cedo igitur, num sapientes et acuti censeri debeant, qui bipertitain ac du- plicem in his rationem admittunt, et congruis ten- poribus mysteriorum explicationem tribuunt, an qui confusionem quandam et permistionem re- rum simul ac temporum videntur inducere, ita ut promiscue quæ carnis sunt, et quæ propter ear- nem, assignent Verbo ex Patre genito : quæ auleni Unigeniti propria sunt ac peculiaria, ad carnem et incarnationis tempus referant. B. Qui vero dubium esse potest, quin satius uti- que sit Christunu umum ac Filium fateri, secundum Scripturas, caeterum concipiendi modo et loquendi e ratione, quamdiu certe Unigenitus cum carne uni- . tus non fuit, divinitatis heuoribus ceu propriis et naturalibus fuisse conspicuum : posiquam autem carni unitus et factus home est, tunc sane, tune accepisse etiam ea quæ cum inanitione conjuncta sunt ? D Rom. xvii, 29. A. Necessaria igitur est duplex illa ratio, si in- quirantur ea quæ unicuique tempori congruunt. B. Ita prorsus. A. Utramque vero sinere confundi ac per- misceri stultum est prorsus. Obscuritas enim et perturbatio reclam cognitionem eripiel. B. Verum est. A. Ille itaque, modo quidem ut Verbum et Uni- genitns ex Patre, modo vero ut homo, adeoque pri- mogenitus, et in multis fratribus ", annon conve- nientissime et consultissime utrumque loquendi genus admittet, cum illud quod ad summam ma- jestatem tendit, tam quod ad inferiora et ad nos demittitur ac subsidit, siquidem propositum ei sit bomines adigere ut credant quod Deus vere sit de Deo, et propter nos ad nostra doscendisse, nec inanitionis conditionem dedignari, aut certe ipse se condemnabit ignorantia, et inconsiderantiæ, cum nobis similis esse non repudiet, sed vocabulorum illum pudeat, quibus bumanitatis conditio nequa- quam erubescat? Quid enim necesse erat, amabo i 4. Τὸ δὲ δὴ καὶ φύρδην ἀναχεῖσθαι τὰ ἐπ' ἀμφοῖν

αισχύνοιτο μέτρον ; Τί γὰρ ὅλως ἔδει, φήσαιμ' ἂν ἔγωγε, καὶ μάλα εἰκότως, καθικέσθαι πρὸς φύσιν, ἧς τὸ ἄδοξόν τε καὶ σμικροπρεπές ὑποδύναι, φορτικών καὶ δυσδιακόμιστον ἦν τῷ γε ἅπαξ ἐκ Θεοῦ φύνει Θεῷ; καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς λόγων ἡ παραίτησις εἶπερ ἦν αὐτῷ πρέπουσά τε καὶ ἀναγκαία, πρὸς τὸ ἀπινὲς καὶ ἀκίβδηλον διασῶσαι δύνασθαι τὸ ἐν θεότητι κάλλος, πῶς ἂν οὐχὶ καὶ πρό γε τούτου πολύ, τὸ ἐνωθῆναι σαρκὶ, καὶ τὴν οὕτως ἀκαλλεστάτην ἀνατλῆναι τα πείνωσιν; 'Αλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἐμβροντησίας εἰς τοῦτο προήκοι ποτέ, ὡς μὴ ὑπεράγασθαι σφόδρα του Μονογενοῦς, οὐχ ἁρπάσαντος μὲν δι' ἡμᾶς τὸ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς ἐκπρεπὲς ἀξίωμα καὶ ὑπέρτατον, ἑλομένου δὲ παθεῖν τὴν ἐν σαρκὶ κένωσιν, καὶ σὺν αὐτῇ τοὺς αὐτῇ πρέποντάς τε καὶ ἐοικότες λόγους, καὶ τὸ χρῆμα ἡγεῖσθαι παρ' οὐδὲν, ὅτ᾽ ἂν ἡμῖν εὖ μάλα διαπεραίνοιτο τὸ ἀλωβήτως ἔχειν, ἀναφο τώσης εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς τῆς φύσεως, καὶ ἀνακτιζομέ νης ἐν αὐτῷ πρὸς καινότητα ζωής, δι᾿ ἁγιασμοῦ ἐν Πνεύματι. Διατρανοί γοῦν ὁ Παῦλος τῆς ἐνανθρωπή σεως τὴν αἰτίαν, οὐκ ἀγγέλων ἐπειλῆφθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰπὼν, ἀλλὰ σπέρματος Αβραάμ, ο ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεόν. » Καὶ πάλιν· « Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία χεται- νώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήση τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι, τὸν διά βολον. » Καὶ τί τοῦτο λέγω; καίτοι τοῖς ἐθέλουσι μετόν, ἀναφανδὸν ἐπαῖειν ἀνακεκραγότος Χριστού πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα Θεόν· ο Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ηὐδόκησας, τότε εἶπον· Ἰδού ήχω, τοῦ πεποιῆσθαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου. » Καὶ ποῖον ἦν ἄρα τὸ σοφὸν εἰς ἡμᾶς καὶ σωτήριον θέλημα του Πατρός; τὸ καταργεῖσθαι θάνατον ἐν θανάτῳ Χρ στοῦ, καὶ πρός γε τούτῳ, τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὸν τῆς ἁμαρτίας εὑρετὴν καὶ τεχνίτην ἐν ἀρχαῖς, καὶ δι' αἵματος τοῦ ἁγίου τὴν ἁπάντων γενέσθαι λύτρωσιν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιστέλλει πάλιν ὡτι περὶ τοῦ Υἱοῦ· « Καὶ διὰ τοῦτο Διαθήκης Καινῆς μετ σίτης ἐστὶν, όπως θανάτου γενομένου εἰς ἀπολύτρο σιν τῶν ἐπὶ τῇ πρώτῃ Διαθήκη παραβάσεων, την επαγγελίαν λάβωσιν οἱ κεκλημένοι τῆς αἰωνίου κλη ρονομίας. Διαθήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία, ἐπεὶ μὴ ποτε ἰσχύει, ἕως ἂν ζῇ ὁ διατιθέμενος. » Τεθνάναι δὲ εἴπερ ἔδει τὸν Υἱόν, πρὸς τὴν τῆς οἰκονομίας καρτόρθωσιν, οὐκ ὄντος ἀσυντελοῦς τοῦ δεῖν ἐλέσθαι τὸν θάνατον, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον καὶ χρειώδες εν αὐτῷ, καὶ εἰς τὴν τοῦ θανάτου δεκτικήν καθικέσθαι φύσιν, ἧς ἂν εἴη καὶ τὸ ἐν λόγοις σμικροπρεπές, οὐκ ἀπόβλητον τῷ γε ἅπαξ αὐτὴν ἑλομένῳ παθεῖν; Μῶν εἶναί σοι δοκεῖ θρασὺς ἢ ἐξίτηλος ὁ ἐν γε τουτασί λόγος, ἢ πρὸς ἡντιναοῦν ἀποκλίνων ἀναισχυντίαν ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Ην μὲν γὰρ καὶ ἔστιν ὁ Λόγος, καὶ ἐν παρά γεγονώς, ὅσα καὶ πρὸ σαρκός· & δέ γε προσειληφώς ὁρᾶται διὰ τὴν σάρκα, οὐκ ἦν ἐν ἀρχαῖς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ad naturam illum descendere, cujus ignobilitatem A et vilitatem subire grave erat ac intolerandum Deo, ut semel dicam, ex Deo genito ? Quod si verba quæ nobis conveniunt, rejicere necesse erat ac decebat ut divinitatis decus illæsum et incorruptum servare posset : qui non multo magis carni uniri, et vilissimam pati demissionem? Sed nemo unquam eo stuporis veniet, opinor, ut non valde miretur Unigenitum, non rapuisse quidem propter nos su- premum illud et eximium decus quod est in forma et æqualitate Patris, sed maluisse inanitionem incarna- tionem pati, et cum ipsa quæcunque de ea dicuntur ei - que conveniunt, ac pro nihilo rem habere, quandoqui dem incolumes sumus, ad pristinum statum reversa natura, et in ipso ad vitæ novitatem instaurata ", per sanctificationem in Spiritu. Explicat ergo Pau- lus causam incarnationis dicens, Dei Verbum nus- quam apprehendisse angelos, sed seinen Abraha 9, ‹ unde debuit per omnia fratribus similari, ut mi- sericors fieret et fidelis Pontifex ad Deum *. » Et rursus : « Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguiui, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est, diabolum ". » 549. Sed cur hoc dico? cum cuivis liceat, si modo velit, Christum ad Deum Patrem qui in coelis est audire diserte cla- mantem : « Sacrificium et oblationem noluisti : ho- locaustomata et pro peccato non postulasti, tunc dixi, Ecce venio, ut facerem, Deus, voluntatem tuam s. » Quænam autem erat sapiens illa in nos B et salutaris Patris voluntas? mortem abolendi in morte Christi, ac præterea peccatum, et peccati auctorem ac primum artificem, et per sanguinem Christi omnes redimendi. Quocirca divinus Paulus rursus scribit in hunc modum de Filio : . Et ideo Novi Testamenti mediator est, ut morte intercedente, in redemptionem earum prævaricationum quæ erant sub priori repromissionem accipiant qui vocali sunt æternæ hæreditatis. Testamentum enim in mortuis confirmatum est, alioquin nonduin valet, dui vivit qui testatus est ". » Quod si mori Filium oportebat ad peragendam dispensationem, cum inutile non esset mortem capessere: quomodo non erat ei ne- cessarium et utile, ad naturam quoque se demittere, quæ mortis capax esset, cujus etiam vocabula licet humilia et abjecta repudianda non essent ei qui semel ipsam perpeti statuerat? An tibi videntur ea quæ diximus aliquid in se temeritatis aut vanitatis et impudentie babere? B. Minime. A. Erat quippe et est Verbum, etiam incarnatum, quidquid erat ante carnem : quæ autem assumpsisse cernitur propter carnem, non erat in principio. 4. "Hebr. 11, 46. c D ss ibid. 17. ss ibid. 14. * Psal. xxxix, 7-9. flebr. 15, 15-17. 1. Rom. VI.

αισχύνοιτο μέτρον ; Τί γὰρ ὅλως ἔδει, φήσαιμ' ἂν ἔγωγε, καὶ μάλα εἰκότως, καθικέσθαι πρὸς φύσιν, ἧς τὸ ἄδοξόν τε καὶ σμικροπρεπές ὑποδύναι, φορτικών καὶ δυσδιακόμιστον ἦν τῷ γε ἅπαξ ἐκ Θεοῦ φύνει Θεῷ; καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς λόγων ἡ παραίτησις εἶπερ ἦν αὐτῷ πρέπουσά τε καὶ ἀναγκαία, πρὸς τὸ ἀπινὲς καὶ ἀκίβδηλον διασῶσαι δύνασθαι τὸ ἐν θεότητι κάλλος, πῶς ἂν οὐχὶ καὶ πρό γε τούτου πολύ, τὸ ἐνωθῆναι σαρκὶ, καὶ τὴν οὕτως ἀκαλλεστάτην ἀνατλῆναι τα πείνωσιν; 'Αλλ' οὐκ ἂν, οἶμαι, τὶς ἐμβροντησίας εἰς τοῦτο προήκοι ποτέ, ὡς μὴ ὑπεράγασθαι σφόδρα του Μονογενοῦς, οὐχ ἁρπάσαντος μὲν δι' ἡμᾶς τὸ ἐν μορφῇ καὶ ἰσότητι τοῦ Πατρὸς ἐκπρεπὲς ἀξίωμα καὶ ὑπέρτατον, ἑλομένου δὲ παθεῖν τὴν ἐν σαρκὶ κένωσιν, καὶ σὺν αὐτῇ τοὺς αὐτῇ πρέποντάς τε καὶ ἐοικότες λόγους, καὶ τὸ χρῆμα ἡγεῖσθαι παρ' οὐδὲν, ὅτ᾽ ἂν ἡμῖν εὖ μάλα διαπεραίνοιτο τὸ ἀλωβήτως ἔχειν, ἀναφο τώσης εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς τῆς φύσεως, καὶ ἀνακτιζομέ νης ἐν αὐτῷ πρὸς καινότητα ζωής, δι᾿ ἁγιασμοῦ ἐν Πνεύματι. Διατρανοί γοῦν ὁ Παῦλος τῆς ἐνανθρωπή σεως τὴν αἰτίαν, οὐκ ἀγγέλων ἐπειλῆφθαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον εἰπὼν, ἀλλὰ σπέρματος Αβραάμ, ο ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι, ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεόν. » Καὶ πάλιν· « Ἐπειδὴ γὰρ τὰ παιδία χεται- νώνηκεν αἵματος καὶ σαρκὸς, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήση τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τουτέστι, τὸν διά βολον. » Καὶ τί τοῦτο λέγω; καίτοι τοῖς ἐθέλουσι μετόν, ἀναφανδὸν ἐπαῖειν ἀνακεκραγότος Χριστού πρὸς τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατέρα Θεόν· ο Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ηὐδόκησας, τότε εἶπον· Ἰδού ήχω, τοῦ πεποιῆσθαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου. » Καὶ ποῖον ἦν ἄρα τὸ σοφὸν εἰς ἡμᾶς καὶ σωτήριον θέλημα του Πατρός; τὸ καταργεῖσθαι θάνατον ἐν θανάτῳ Χρ στοῦ, καὶ πρός γε τούτῳ, τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὸν τῆς ἁμαρτίας εὑρετὴν καὶ τεχνίτην ἐν ἀρχαῖς, καὶ δι' αἵματος τοῦ ἁγίου τὴν ἁπάντων γενέσθαι λύτρωσιν. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐπιστέλλει πάλιν ὡτι περὶ τοῦ Υἱοῦ· « Καὶ διὰ τοῦτο Διαθήκης Καινῆς μετ σίτης ἐστὶν, όπως θανάτου γενομένου εἰς ἀπολύτρο σιν τῶν ἐπὶ τῇ πρώτῃ Διαθήκη παραβάσεων, την επαγγελίαν λάβωσιν οἱ κεκλημένοι τῆς αἰωνίου κλη ρονομίας. Διαθήκη γὰρ ἐπὶ νεκροῖς βεβαία, ἐπεὶ μὴ ποτε ἰσχύει, ἕως ἂν ζῇ ὁ διατιθέμενος. » Τεθνάναι δὲ εἴπερ ἔδει τὸν Υἱόν, πρὸς τὴν τῆς οἰκονομίας καρτόρθωσιν, οὐκ ὄντος ἀσυντελοῦς τοῦ δεῖν ἐλέσθαι τὸν θάνατον, πῶς οὐκ ἀναγκαῖον καὶ χρειώδες εν αὐτῷ, καὶ εἰς τὴν τοῦ θανάτου δεκτικήν καθικέσθαι φύσιν, ἧς ἂν εἴη καὶ τὸ ἐν λόγοις σμικροπρεπές, οὐκ ἀπόβλητον τῷ γε ἅπαξ αὐτὴν ἑλομένῳ παθεῖν; Μῶν εἶναί σοι δοκεῖ θρασὺς ἢ ἐξίτηλος ὁ ἐν γε τουτασί λόγος, ἢ πρὸς ἡντιναοῦν ἀποκλίνων ἀναισχυντίαν ; Β. Οὐδαμῶς. Α. Ην μὲν γὰρ καὶ ἔστιν ὁ Λόγος, καὶ ἐν παρά γεγονώς, ὅσα καὶ πρὸ σαρκός· & δέ γε προσειληφώς ὁρᾶται διὰ τὴν σάρκα, οὐκ ἦν ἐν ἀρχαῖς. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. ad naturam illum descendere, cujus ignobilitatem A et vilitatem subire grave erat ac intolerandum Deo, ut semel dicam, ex Deo genito ? Quod si verba quæ nobis conveniunt, rejicere necesse erat ac decebat ut divinitatis decus illæsum et incorruptum servare posset : qui non multo magis carni uniri, et vilissimam pati demissionem? Sed nemo unquam eo stuporis veniet, opinor, ut non valde miretur Unigenitum, non rapuisse quidem propter nos su- premum illud et eximium decus quod est in forma et æqualitate Patris, sed maluisse inanitionem incarna- tionem pati, et cum ipsa quæcunque de ea dicuntur ei - que conveniunt, ac pro nihilo rem habere, quandoqui dem incolumes sumus, ad pristinum statum reversa natura, et in ipso ad vitæ novitatem instaurata ", per sanctificationem in Spiritu. Explicat ergo Pau- lus causam incarnationis dicens, Dei Verbum nus- quam apprehendisse angelos, sed seinen Abraha 9, ‹ unde debuit per omnia fratribus similari, ut mi- sericors fieret et fidelis Pontifex ad Deum *. » Et rursus : « Quia ergo pueri communicaverunt carni et sanguiui, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, id est, diabolum ". » 549. Sed cur hoc dico? cum cuivis liceat, si modo velit, Christum ad Deum Patrem qui in coelis est audire diserte cla- mantem : « Sacrificium et oblationem noluisti : ho- locaustomata et pro peccato non postulasti, tunc dixi, Ecce venio, ut facerem, Deus, voluntatem tuam s. » Quænam autem erat sapiens illa in nos B et salutaris Patris voluntas? mortem abolendi in morte Christi, ac præterea peccatum, et peccati auctorem ac primum artificem, et per sanguinem Christi omnes redimendi. Quocirca divinus Paulus rursus scribit in hunc modum de Filio : . Et ideo Novi Testamenti mediator est, ut morte intercedente, in redemptionem earum prævaricationum quæ erant sub priori repromissionem accipiant qui vocali sunt æternæ hæreditatis. Testamentum enim in mortuis confirmatum est, alioquin nonduin valet, dui vivit qui testatus est ". » Quod si mori Filium oportebat ad peragendam dispensationem, cum inutile non esset mortem capessere: quomodo non erat ei ne- cessarium et utile, ad naturam quoque se demittere, quæ mortis capax esset, cujus etiam vocabula licet humilia et abjecta repudianda non essent ei qui semel ipsam perpeti statuerat? An tibi videntur ea quæ diximus aliquid in se temeritatis aut vanitatis et impudentie babere? B. Minime. A. Erat quippe et est Verbum, etiam incarnatum, quidquid erat ante carnem : quæ autem assumpsisse cernitur propter carnem, non erat in principio. 4. "Hebr. 11, 46. c D ss ibid. 17. ss ibid. 14. * Psal. xxxix, 7-9. flebr. 15, 15-17. 1. Rom. VI.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

Β. Οἷον δή τί· βαθὺς γὰρ ὁ λόγος, καὶ οὐ πρόχει- Α μὸς ἐλεῖν. Δ. Οὐ γὰρ, ὦ φιλότης, Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν; Οὐχὶ δὲ < φῶς ἦν τὸ ἀληθινὴν, ὁ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον ; οὐ Μονογενής, καὶ εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός; Οὐκ ἄνωθεν ἔρχεται καὶ ἐπάνω πάντων ἐστίν; Οὐχὶ δὲ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ; » Β. Ναί λέγεις γὰρ ἡμῖν & καὶ ἡ θεία Γραφή. Α. Αρ' οὖν οἴει την κένωσιν, ζημίαν τῶν ἐν ἀρ χαῖς φυσικῶν τε καὶ ἰδικῶν ἐνεργάσασθαι τῷ λόγῳ, ὡς παρατροπῆς τε καὶ ἀλλοιώσεως τῆς ἐπὶ τὸ λυποῦν εἰς πεῖραν ἐλθεῖν ; Β. Οὐκ ἂν οιηθείην πώποτε. Τροπῆς γὰρ ἀμείνω τὸν Υἱὸν ἴσμεν τε καὶ πεπιστεύκαμεν, γεγραφότος ἡμῖν τοῦ Παύλου· « Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμε ρον, ὁ αὐτὸς, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ μάλα σαφῶς. Εἰ γὰρ εἰσο δέξαιτο τὸ λυποῦν καὶ ἀδικοῦν εἰς δόξαν καὶ φύσιν αὐτὴν διὰ τῆς παρατροπῆς, πῶς ἡμῖν ὁ αὐτὸς νοοῖτ ἂν ἔτι; Ἐρηρεῖσθαι δὴ οὖν ἐν οἷς ἂν ἀεὶ δοξάζειν ἀνάγκη τὸν Μονογενῆ, καὶ εἰ γέγονε σὰρξ καὶ ἐσκή - νωσεν ἐν ἡμῖν. Β. Ανάγκη. ι Α. Ιτέον οὖν ἤδη καὶ πρὸς τὰ σαρκός, ἤτοι διὰ τὴν σάρκα. Απτός γέγονεν ὁ ἀναφής τοιγάρτοι καὶ θω- μᾶς, χειρὶ καὶ δακτύλοις τοὺς τῶν ἤλων τύπους ἐπ· αρώμενος, ἔλεγεν. « Ο Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.» Ορατός πέφηνεν ὁ ἀόρατος, καὶ λιγυρὸν ἀνιεὶς ἐπὶ τούτῳ μέλος ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ· Θεὸς θεῶν Κύριος ἐλάλησε, καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν. Ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν, ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐτοῦ· ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἤξει, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ οὐ παρασιωπήσεται. . Πότε γὰρ ἢ τοῦ, τίνα δὲ τρόπον ἐμφανῶς ἡμῖν ἀφίκται Θεὸς, ὃς καὶ πᾶσαν ἐκάλεσε τὴν γῆν, εἰ μὴ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Μονογενής, καὶ ὁ μηδενὶ τῶν κτισμάτων ὁρώμενος, ἐμφανῶς ἐδείχθη διὰ τὴν σάρκα, καὶ κεκοπίακεν ἐκ τῆς ὁδοι πορίας, ὅτε τὴν Σαμαρειτών διέθει πόλιν, καὶ μὴν καὶ τροφῆς ἐδεῖτο σωματικῆς, καίτοι διδοὺς τοῖς πεινῶσιν ἰσχὺν, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν; Ό, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμὲν, μεθ' ἡμῶν γενέσθαι λέγεται, καὶ ἐν θανάτῳ σαρκός. Περιθείης ἂν οὖν, ὦ ἑταῖρε, ταυτὶ τῷ Μονογενεῖ καὶ πρὸ σαρ- κὸς, καὶ οὐκ ἂν ἀσυνέτως καταλωθήσαι τὸν ὑγια τε καὶ εὐσεβὴ περὶ αὐτοῦ λόγον ; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Αποσκευασώμεθα δὴ οὖν ἀνοσιότητός τε γρα- φὴν, καὶ δυσσεβείας ἐγκλήματα, τὰ μὲν ὅσαπέρ ἐστι Θεοπρεπέστερα, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὴν καθ' ὑμᾶς, οὔπω καθ' ἡμᾶς γεγονότι προσνέμοντες τῷ Υἱῷ, τὰ δὲ, ὅσα πως χθαμαλωτέραν καὶ καθ᾿ ἡμᾶς τὴν ὑπόληψιν Έχει, περιτρέποντες οἰκονομικῶς καὶ αἰχμαλωτί- ζοντες, κατὰ τὰς Γραφάς, πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπο ει· DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. B c B. Cedo quidnam illud sit; sublime enim est quod dicis, nec capta facile. A. Nunquid, amice, Deus erat Verbum, et Ver- bum erat apud Deum **? Nunquid vero lux erat vera, quæ illuminat omnem hominem venientem in mundum ”? Nunquid Unigenitus, et in sinu Patris 3* ? Nonne desursum venit, et supra onnie est"? Nonne vero ipse de seipso dicit: ‹ Ego non sum ex hoc mundo ”* ?, B. Etiam, eadem quippe nobis profers quæ divina Scriptura. A. An ergo putas inanitionem detrimentum ali- qnod Verbo attulisse eorum quæ principio inerant ipsi naturalia et propria, ut mutationis et conver- sionis in malum periculum adierit ? B. Nequaquam id putaverim. Conversionis enim expertem Filium scimus et credimus, cum nobis Paulus scripserit : Jesus Christus, heri et hodie, idem, et in sæcula ". A. Recte, amice, et aperte. Si enim aliquid sus- ceperit quod ejus gloriam et naturam iædat, quo pacto demum intelligetur esse idem? Statuen- dum est itaque in suis bonis perpetuo hærere Uni- genitum, tametsi caro factus est et habitavit in nobis st • B. Ita sane. A. Pergendum itaque tandem ad ea quæ carnis sunt aut propter carnem. Tractabilis factus est, qui tractari nequit : unde Thomas, manu et digitis vestigia clavorum contrectans, dixit: « Dominus ineus et Deus meus s. » Visibilis factus est, qui cerni nequit, et suave carmen ob id David emil- tens ait : ‹ Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus : Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit ". › Quando enim aut ubi, et quomodo nobis Deus manifeste venit, qui et omuein vocavit terram, nisi cum homo factus est Unigenitus, et qui nulli creaturæ cernitur, ma- nifeste apparuit propter carnem, et lassus est de via, cum Samaritarum urbem permeasset, adeoque cibo corporeo indigebat, quamvis det robur esu- rientibus, juxta Prophetæ vocem ? Is in quo vi- vimus, et movemur, et sumus, nobiscum esse di D citur, et in morte carnis. Tune igitur, amice, hæc Joan. 1, 1. ss ibid. 9. so. ibid. 18. PATROL. GR. LXXV. Unigenito etiam ante carnem tribueris, idque citra offensionem eorum quæ de ipso pie et sane tra- duntur ? B. Propemodum assentiri cogimur. A. Tollamus itaque impietatis culpam et nequi- tiæ crimen, alia quidem quæ divinitati magis con- veniunt, et nostram naturam exsuperant, Filio tri- buentes, nondum homini facto : alia, quæ depres- siorem et humanum intellectum habent, ratione dispensationis aliorsum vertentes, et in captivita- ten redigentes, secundum Scripturas, omnem in- Joan. 11, 31. * Psal. cxlv, 7. Joan, viii, 23. * Hebr. xiI, 8. ss Joan. 1, Act. xvii, 28. 14. * Juan. xx, 28. 30 Psal. xLIX, 3.

ΘΗ Β. Αληθές. σου), τὸ χρῆναι νοεῖν μεθέντες ὀρθῶς, καὶ τὸ ὡς ἕνα μάλιστα σοφῶς καὶ εὐτέχνως τῇ τῶν ἱερῶν εἰδήσεt Γραμμάτων προσφέρεσθαι διαπτύσαντες, τοῖς εὐπα ραφόροις ἐν ἴσῳ πίναξιν ἐς τὸ ἀεὶ προσωθοῦν εἰκό λως μετακεκλίμεθα; καίτοι τοῦ μακαρίου Παύλου διακεκραγότας ὡδί· . 'Αδελφοί, Εδραίοι γίνεσθε, ἀμετακίνητοι· ο καὶ μὴν καὶ Θεοῦ τὴ λίαν εὐπάροι- στον καὶ εὐδιάπτωτον τοῦ τρόπου, τὴν ἀνωτάτω τοῖς ἔχουσι τιθέντος διαβολὴν, καὶ δίκην ὁρίζοντος τῇ νόσῳ τὴν ἀποστροφήν. Ἔφη γὰρ ὧδε περί τινων· • Ηγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς· . Τὸ γάρ τοι βε- βαίως τε καὶ ἀκλινῶς ἱδρυμένον, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν, ἀσφαλές τε καὶ ἄσυλον. Β. Πῶς οὖν ἄρα διωσαίμεθα ἂν τοὺς παρ' ἐκείνων λόγους, εἰ κατὰ μέθεξιν ἐν Υἱῷ φαῖεν εἶναι τὰ θεο- πρεπή; Α. Οὐκ ἀκονιτὶ μέν, ὦ 'γαθέ· τὸ γάρ τοι χρῆμα δυσδιεξίτητον μὲν, πλὴν ἐξ ἀναγκαίων λογισμῶν, φιλοθηρεῖν εὖ μάλα παρέσται ταληθές. Πρῶτον μὲν γὰρ, εἰ τῇδε φρονεῖν ἐγνώκασιν, ἀφαιρούντων αὐτοῦ, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, τὴν τῆς θεότητος δόξαν, καὶ ἥκιστα μὲν Υἱόν, πάντα δὲ μᾶλλον ὁμολογούντων, ἢ ταῦτο, Ιουδαίοις δὲ ὡς πεπωρωμένοις ἀναδεικνύμενοι σύμφρονες, καὶ καταλευόντων ἤδη, τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας εἰσάπαν ἠφειδηκότες. Ἑλομένῳ δὲ τὰς απο τίας αναπυνθάνεσθαι τῆς οὕτω ἀκράτου καὶ δεινῆς ἀπονοίας, φάσκοντί τε· : Πολλὰ καλὰ ἔργα έδειξα ὑμῖν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου· διὰ ποῖον αὐτῶν ἐμὲ λιθά- ζετε ; ο βοώντων ἀφιλοθέως· « Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ, κτίσμα ῶν, ποιεῖς σεαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. • Προσεκτέον δὲ ἡμῖν, οὐχὶ ταῖς εἰς τοῦτα πεσοῦσιν ἐμβροντησίας, οὐδὲ τοῖς ὧδε τὸν νοῦν κατηῤῥωστηκόσι καὶ παρειμέ- νοις τὴν φρένα, καὶ κατεφθορόσι τὸν λογισμόν, ἀλλ' οἷς ἂν αὐτὸς ἐναυλίζοιτο διὰ τοῦ Πνεύματος ὁ Χρι στός, τὴν τοῦ μυστηρίου γνῶσιν ἀκαπήλευτον ἐντι- θείς. Υἱὸν δὲ ἡμῖν ὁ θεοκλυτήσας Παῦλος ὠνόμασε τὸν Μονογενῆ, καὶ μὴν καὶ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν χαρακτῆρος δέχεται τάξει, διὰ τὸ εἰσάπαν, οἶμαι που, περικαλλές, καὶ ὡς ἔνι μάλιστα λεπτὸν καὶ ἡκριβωμένον εἰς ἐμφέρειαν. Ασωμάτῳ [γρ. Ενσωμάτῳ] δὲ πρὸς ἀσώματον, τί ἂν γένοιτο το ἰσοτυποῦν, νοοῖτο δ' ἂν ὅπως τὸ ταυτοειδές, πῶς οὐκ ἄξιον ἰδεῖν; Τὸ γὰρ ἀπωτάτω σώματος, σχηματι- σμῶν οὐκ ἀνέχεται καὶ διαμορφώσεως· τὰ σωμάτων ίδια, πῶς ἂν εἰσδέξαιτο; "Ωσπερ γάρ, κατά γε τὸ αὐτῷ μοι καλῶς ἔχειν δοκοῦν, οὐκ ἂν ἐνυπάρξαι πώ τότε τὰ τῶν ἀσωμάτων ἴδια σώμασι τοῖς ἁπτοῖς τε καὶ αἰσθητοῖς· οὕτως ἀνεπίδεκτα παντελῶς εἶεν ἂν τοῖς αἰσθήσεως ἀνωτέρω, καὶ ἐν ἀσωμάτῳ φύσει, τὰ ὅσαπερ ἂν τοῖς αἰσθητοῖς ἐπισυμβαίνῃ σώμασιν. Η διανοῇ τι καὶ λέγειν ἂν ἔχοις αὐτὸς παρὰ τοῦτο ἔτε- Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι· πῶς γάρ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B B. Verum est. A. Cur ergo (ex te enim libens audierim), reeta sententia relicta, et sacrarum Litterarum, quend ejus est, sapient et docta cognitione repudiate, lubricis veluti tabulis in illud quod semper allidit facile declinamms, cum beatus Paulus in hunc modum clamaverit : ‹ Fratres, stabiles ester te et immobiles ":, quippe cum Deus in valde leves ae dissolutos vehementer indignetur, eumque morbum aversione puniat? ka enim de quibusdam ↑ dixit : ‹ Dilexerunt movere pedes suos, et non pe- percerunt, et Deus non plaeuit sibi in eis ". › Fir- mitas enim et constantia ad omnes utilitatis ratio- nes tuta est, atque secura. B. Quomodo igitur illorum dicta refutabimus, si per participationem in Filio asseruerint esse ea quæ Deo congruunt? A. Non citra negotium, o bone: res enim diffici- lis est explicatu, sed ex necessariis rationibus lice- bit investigare veritatem. Primum enim, si in ea decreverunt esse sententia, tollant ab ipso, etiam ante cætera, divinitatis gloriam, et minime quidem Filiam, sed omnia potius fateantur esse, quam istud : et præfractos Judæos imitati, eum quoque jauï per summam impietatem lapident. Quod si causas tam præcipitis et gravis fureris inquirat, dieatque : ‹ Mukta bona opera ostendi vobis ex Patre meo : propter quod eorum opus me lapidatis }, nullo Dei respectu clamitent: ‹ De bonu opere non lapi- damus te, sed de blasphemia, et quia ui, creatura cum sis, facis teipsum Filium Dei“. Allenden- dum porro nobis est, non ad eos qui eo stuporis lapsi sunt, neque quibus tam malesanus ac debilis est animus ratioque corrupta, sed ad eos in qui- bus habitat Christus per Spiritum, mysterii cogui- tionem sinceram infundens. At Paulus Deo afflatus - Filium nobis nominavit Unigenitum, ac præterea imaginem et similitudinen Paris et characteri comparat propter omnimodam, ut reor, pulchritu- dinem, et accuratissimam similitudinem. Corporei vero ad incorporeum quænam sit conformitas, et quomodo eadem plane similitude concipiatur, au na opera pretium est animadvertere? Quod enim caret corpore, Aguas et formas non capit, proprietates corporum quo pacte susceperit ? Quemadmodum enim, ut recte conjicere mihi videor, quæ propria sunt rerum corporis expertium in corporibus quæ tanguntur sentiunturque non reperias, ita quæcun- que sensibilibus corporibus accidunt nequaquam res sensu carentes et quæ sunt incorporeæ naturæ in se suscipient. An aliquid præter haec aliud excogitare potes aut dicere? c D gov;' i | Cor. xv, 58. * Jerem. xiv, 10. “ Joan. x, B.'Non possam : qui enim fleret! m ibid. 33. « Cor. xt, 7. Digitized by ' Google 4. Ανθότου δὴ οὖν (πυθοίμην γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά

ΘΗ Β. Αληθές. σου), τὸ χρῆναι νοεῖν μεθέντες ὀρθῶς, καὶ τὸ ὡς ἕνα μάλιστα σοφῶς καὶ εὐτέχνως τῇ τῶν ἱερῶν εἰδήσεt Γραμμάτων προσφέρεσθαι διαπτύσαντες, τοῖς εὐπα ραφόροις ἐν ἴσῳ πίναξιν ἐς τὸ ἀεὶ προσωθοῦν εἰκό λως μετακεκλίμεθα; καίτοι τοῦ μακαρίου Παύλου διακεκραγότας ὡδί· . 'Αδελφοί, Εδραίοι γίνεσθε, ἀμετακίνητοι· ο καὶ μὴν καὶ Θεοῦ τὴ λίαν εὐπάροι- στον καὶ εὐδιάπτωτον τοῦ τρόπου, τὴν ἀνωτάτω τοῖς ἔχουσι τιθέντος διαβολὴν, καὶ δίκην ὁρίζοντος τῇ νόσῳ τὴν ἀποστροφήν. Ἔφη γὰρ ὧδε περί τινων· • Ηγάπησαν κινεῖν πόδας αὐτῶν, καὶ οὐκ ἐφείσαντο, καὶ ὁ Θεὸς οὐκ εὐδόκησεν ἐν αὐτοῖς· . Τὸ γάρ τοι βε- βαίως τε καὶ ἀκλινῶς ἱδρυμένον, πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν, ἀσφαλές τε καὶ ἄσυλον. Β. Πῶς οὖν ἄρα διωσαίμεθα ἂν τοὺς παρ' ἐκείνων λόγους, εἰ κατὰ μέθεξιν ἐν Υἱῷ φαῖεν εἶναι τὰ θεο- πρεπή; Α. Οὐκ ἀκονιτὶ μέν, ὦ 'γαθέ· τὸ γάρ τοι χρῆμα δυσδιεξίτητον μὲν, πλὴν ἐξ ἀναγκαίων λογισμῶν, φιλοθηρεῖν εὖ μάλα παρέσται ταληθές. Πρῶτον μὲν γὰρ, εἰ τῇδε φρονεῖν ἐγνώκασιν, ἀφαιρούντων αὐτοῦ, καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, τὴν τῆς θεότητος δόξαν, καὶ ἥκιστα μὲν Υἱόν, πάντα δὲ μᾶλλον ὁμολογούντων, ἢ ταῦτο, Ιουδαίοις δὲ ὡς πεπωρωμένοις ἀναδεικνύμενοι σύμφρονες, καὶ καταλευόντων ἤδη, τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας εἰσάπαν ἠφειδηκότες. Ἑλομένῳ δὲ τὰς απο τίας αναπυνθάνεσθαι τῆς οὕτω ἀκράτου καὶ δεινῆς ἀπονοίας, φάσκοντί τε· : Πολλὰ καλὰ ἔργα έδειξα ὑμῖν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου· διὰ ποῖον αὐτῶν ἐμὲ λιθά- ζετε ; ο βοώντων ἀφιλοθέως· « Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας, ὅτι σὺ, κτίσμα ῶν, ποιεῖς σεαυτὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. • Προσεκτέον δὲ ἡμῖν, οὐχὶ ταῖς εἰς τοῦτα πεσοῦσιν ἐμβροντησίας, οὐδὲ τοῖς ὧδε τὸν νοῦν κατηῤῥωστηκόσι καὶ παρειμέ- νοις τὴν φρένα, καὶ κατεφθορόσι τὸν λογισμόν, ἀλλ' οἷς ἂν αὐτὸς ἐναυλίζοιτο διὰ τοῦ Πνεύματος ὁ Χρι στός, τὴν τοῦ μυστηρίου γνῶσιν ἀκαπήλευτον ἐντι- θείς. Υἱὸν δὲ ἡμῖν ὁ θεοκλυτήσας Παῦλος ὠνόμασε τὸν Μονογενῆ, καὶ μὴν καὶ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν χαρακτῆρος δέχεται τάξει, διὰ τὸ εἰσάπαν, οἶμαι που, περικαλλές, καὶ ὡς ἔνι μάλιστα λεπτὸν καὶ ἡκριβωμένον εἰς ἐμφέρειαν. Ασωμάτῳ [γρ. Ενσωμάτῳ] δὲ πρὸς ἀσώματον, τί ἂν γένοιτο το ἰσοτυποῦν, νοοῖτο δ' ἂν ὅπως τὸ ταυτοειδές, πῶς οὐκ ἄξιον ἰδεῖν; Τὸ γὰρ ἀπωτάτω σώματος, σχηματι- σμῶν οὐκ ἀνέχεται καὶ διαμορφώσεως· τὰ σωμάτων ίδια, πῶς ἂν εἰσδέξαιτο; "Ωσπερ γάρ, κατά γε τὸ αὐτῷ μοι καλῶς ἔχειν δοκοῦν, οὐκ ἂν ἐνυπάρξαι πώ τότε τὰ τῶν ἀσωμάτων ἴδια σώμασι τοῖς ἁπτοῖς τε καὶ αἰσθητοῖς· οὕτως ἀνεπίδεκτα παντελῶς εἶεν ἂν τοῖς αἰσθήσεως ἀνωτέρω, καὶ ἐν ἀσωμάτῳ φύσει, τὰ ὅσαπερ ἂν τοῖς αἰσθητοῖς ἐπισυμβαίνῃ σώμασιν. Η διανοῇ τι καὶ λέγειν ἂν ἔχοις αὐτὸς παρὰ τοῦτο ἔτε- Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι· πῶς γάρ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B B. Verum est. A. Cur ergo (ex te enim libens audierim), reeta sententia relicta, et sacrarum Litterarum, quend ejus est, sapient et docta cognitione repudiate, lubricis veluti tabulis in illud quod semper allidit facile declinamms, cum beatus Paulus in hunc modum clamaverit : ‹ Fratres, stabiles ester te et immobiles ":, quippe cum Deus in valde leves ae dissolutos vehementer indignetur, eumque morbum aversione puniat? ka enim de quibusdam ↑ dixit : ‹ Dilexerunt movere pedes suos, et non pe- percerunt, et Deus non plaeuit sibi in eis ". › Fir- mitas enim et constantia ad omnes utilitatis ratio- nes tuta est, atque secura. B. Quomodo igitur illorum dicta refutabimus, si per participationem in Filio asseruerint esse ea quæ Deo congruunt? A. Non citra negotium, o bone: res enim diffici- lis est explicatu, sed ex necessariis rationibus lice- bit investigare veritatem. Primum enim, si in ea decreverunt esse sententia, tollant ab ipso, etiam ante cætera, divinitatis gloriam, et minime quidem Filiam, sed omnia potius fateantur esse, quam istud : et præfractos Judæos imitati, eum quoque jauï per summam impietatem lapident. Quod si causas tam præcipitis et gravis fureris inquirat, dieatque : ‹ Mukta bona opera ostendi vobis ex Patre meo : propter quod eorum opus me lapidatis }, nullo Dei respectu clamitent: ‹ De bonu opere non lapi- damus te, sed de blasphemia, et quia ui, creatura cum sis, facis teipsum Filium Dei“. Allenden- dum porro nobis est, non ad eos qui eo stuporis lapsi sunt, neque quibus tam malesanus ac debilis est animus ratioque corrupta, sed ad eos in qui- bus habitat Christus per Spiritum, mysterii cogui- tionem sinceram infundens. At Paulus Deo afflatus - Filium nobis nominavit Unigenitum, ac præterea imaginem et similitudinen Paris et characteri comparat propter omnimodam, ut reor, pulchritu- dinem, et accuratissimam similitudinem. Corporei vero ad incorporeum quænam sit conformitas, et quomodo eadem plane similitude concipiatur, au na opera pretium est animadvertere? Quod enim caret corpore, Aguas et formas non capit, proprietates corporum quo pacte susceperit ? Quemadmodum enim, ut recte conjicere mihi videor, quæ propria sunt rerum corporis expertium in corporibus quæ tanguntur sentiunturque non reperias, ita quæcun- que sensibilibus corporibus accidunt nequaquam res sensu carentes et quæ sunt incorporeæ naturæ in se suscipient. An aliquid præter haec aliud excogitare potes aut dicere? c D gov;' i | Cor. xv, 58. * Jerem. xiv, 10. “ Joan. x, B.'Non possam : qui enim fleret! m ibid. 33. « Cor. xt, 7. Digitized by ' Google 4. Ανθότου δὴ οὖν (πυθοίμην γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά

Β Α. Φέρε δὴ οὖν, ἐπείπερ ἡμῖν ἀσώματος ὁ Πατήρ, ταῖς ὑπὲρ κτίσιν ἐννοίαις εἰδοποιοῦντες ὡς ἔνι την ἄφραστόν τε αὐτοῦ καὶ ἀκήρατον φύσιν, καὶ τὰς τῶν ἀρχαιοτέρων πολυπραγμονῶμεν δόξας. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἰέναι λοιπὸν τὴν εἰκόνα τὴν ἀπαράλλακτον αὐτοῦ, φημὶ δὴ τὸν Υἱόν. Β. "Ιωμεν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. ὄρος τὸ Σινᾶ, τῆς παιδαγωγίας τῆς πρὸς Ἰουδαίους ἀρχόμενος, ὅτε καὶ σαλπίγγων ὀρθρία τε καὶ δια πρύσιος ἡχή, πρὸς τὸ ἄνω διάττουσα, δύο στον στί θει τοῖς ἀκροωμένοις τὸ δεῖμα. Αλλ' οι μικρά φρο νοῦντες περὶ Θεοῦ, καὶ σπιθαμή μετρούντες τὸν αὐτ ρανὸν, τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν τοῖς ἐν τύπῳ πεφηνόσιν ἐγκατακλείοντες μόνοις, ᾤοντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς, αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ Θεοῦ καταθρῆσαι φύσιν, ὡς οὐδὲν οὖσαν ἕτερον, ἢ πῦρ καὶ φωνὴν εἰς οἷς εἰσδεδέχθαι τὴν ὀργανικήν. Ταύτητοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐπὶ Μωσεί, τα Χριστοῦ παιδεύματα διαγελᾶσθαι δεῖν ᾤοντό τε καὶ ἔφασκον· Μωσῆς ὁ θεσπέσιος ταῖς δι ὀμμάτων αἰσθήσεσι τὴν θείαν ἡμῖν παρέθηκε φύσιν, καὶ φωνῆς τῆς ἄνωθεν ἀκοῦσαι δεδώρηται· πῶς οὖν ἀμαθαίνοντας, καὶ πολὺ τοῦ πρέποντος ἀπονενευκό τας, καὶ τῆς ἀληθείας απεσφαλμένους διήλεγξεν Χριστός; « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ούτε φω νὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωρά κατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντας, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εξ μάλα καταθεᾶσθαι φύσιν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων οι δείλαιοι, πυρὶ δὲ καὶ γνόφῳ καὶ καπνοῖς τὸ τῆς θεό τητος εἶδος ἀνάπτειν τεθαρσήκασι. Διὸ δὴ κατὰ βραχύ μεταπαιδεύων ἐπὶ τὸ ἄμεινον καὶ χρήσιμον, ἀναπλέκων τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεί τὸν ἀποστείλαντά με. Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἄνθρω που ἁπλῶς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς Θεοῦ φύσιν, εἰ καὶ ἦν ὁ Λόγος ἐν σαρκί, διὰ τοῦ μὴ εἰς αὐτὸν πράττεσθαι τὴν πίστιν, εὖ μάλα διαμεμήνυκεν. Ότι δέ ἐστιν ἐν ταυ τότητι τῇ κατὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, διὰ τὴν φυσικὴν ἐμφέρειαν καὶ τὸ τῆς οὐσίας οἱονεὶ ταυταει· δὲς, διεσάφει λέγων· . Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. » Επειδὴ δὲ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ λαμπρῶς καὶ ἀπαραλλάκτως ὁρᾶται καὶ γινώσκεται, κοινά πως ἤδη τὰ πάντα αὐτοῖς, μᾶλλον δὲ τῆς μιᾶς θεότητας ἴδια νοοῖτ᾽ ἂν εἰκότως τὰ ἐν ἀμφοῖν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεὸν, ὅτι • Πάντα τὰ ἐμά, σά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. » Εἰκόνι μὲν γὰρ πρὸς τὸ ἀκριβῶς ἐσότυπον, ἱσοτύπῳ δὲ εν πρὸς ἐμφερεστάτην εἰκόνα, τὸ διαλλάττον οὐδὲν. κατά γε, φημί, τὸ ἐν ὁμοιώσει τε καὶ ὡς ἐν εἴδει του τόν. Καὶ γοῦν οὐκ ἐξ ἀκριβοῦς ἐννοίας φιλοπευστοῦντί ποτε τῶν μαθητῶν ἑνὶ (Φίλιππος οὗτος ἦν), λέγοντα « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· › οὐκ ἀμώμητον ἀφεὶς τὴν ἐρώτησιν, «Ταπούτῳ 4ª Τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Agedum ergo, cum Pater sit incorporeus, A notionibus creaturam transcendentibus quoad licet ineffabilem ejus et perfectissimam naturam deli- neantes, veterum etiam opiniones accurate perpen- damus. Sic enim difficile non erit ad ipsam quoque demum ejus imaginem per omnia similem perve- nire, Filium videlicet. B. Pergamus: recte enim dixisti. ' C A. Itaque, descendit quidem in specie ignis in montem Sina ad Judæos primum instituendos, tuba- rum acuto et ingenti sonitu in altum elato, intole- rabilem audientibus metuin incutiente. Sed cum illi crassius de Deo sentirent, et palmo cœlum metien- tes Dei gloriam solis typicis comprehenderet, cogitabant apud se ipsan Dei naturam se pervi- disse, quasi nibil aliud esset quam ignis, et vocem B ejus auribus hausisse, organicam videlicet. Itaque cum illi quoque de Mose præclare sentirent, Christi doctrinam ridendam esse putabant, ac dicebant : Moyses ille divinus sensibus oculorum divinam nobis naturam exhibuit, et supernam vocem audire dedit : quomodo igitur nos Christus ignaros, et multum a recto et vero deerrare arguit? «Amen, amen, in- quit, dico vobis, neque vocem ejus unquam audii- stis, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis “. Cum enim liceret in Filio Dei ac Patris naturam utique contemplari, istud quidem non fecerunt miseri, sed igni, et caligini, et ſamo divinitatis speciem tribuere ausi sunt. Id- circo paulatim eos ad meliorem frugem instituens, et cum eo quod divinæ majestati convenit id quod humanum est conjungens, Servator aiebat : « Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui mi- sit me. Et qui videt nie, videt eum qui misit me , Ostendit enim fidem in hominem simpliciter non esse, sed in Dei naturam, tametsi Verbum erat in carne, ex eo quod fides in ipsum non fiat. Se autem eumdem esse cum Deo et Patre, naturali similitu- dine et identitate substantiæ, declaravit dicens : ‹ Qui videt me, videt eum qui misit me. › Quoniam autem Pater in Filio clare et incommuta- biliter cernitur atque cognoscitur, communia ¡is quodammodo sunt omnia, imo vero unius divini- tatis propria jure censentur ea quæ sunt in utro D que. Proindeque ad suum Patrem ac Deum aiebat : • Omnia mnea tua sunt, et tua mea s. Imagini enim cum vero exemplari, et rursus exemplari cuum simillima imagine nullum est discrimen, quod ad similitudinem nimirum spectat ac formæ iden- titatam. Unde cum Philippus unus e discipulis haud satis considerate rogaret : ‹ Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, interrogationem carpens : • Tanto tempore, inquit, vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est Exo et Pater, uum sumus 4. • Fi- * Joan. v, 37, 38. ** Joan, x1, 44, 45. " Joan. xiv, 8-10. Joan. x, 30. Joan. xvii, 10. 4. Οὐκοῦν, κατέθορε μὲν ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ

Β Α. Φέρε δὴ οὖν, ἐπείπερ ἡμῖν ἀσώματος ὁ Πατήρ, ταῖς ὑπὲρ κτίσιν ἐννοίαις εἰδοποιοῦντες ὡς ἔνι την ἄφραστόν τε αὐτοῦ καὶ ἀκήρατον φύσιν, καὶ τὰς τῶν ἀρχαιοτέρων πολυπραγμονῶμεν δόξας. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἰέναι λοιπὸν τὴν εἰκόνα τὴν ἀπαράλλακτον αὐτοῦ, φημὶ δὴ τὸν Υἱόν. Β. "Ιωμεν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. ὄρος τὸ Σινᾶ, τῆς παιδαγωγίας τῆς πρὸς Ἰουδαίους ἀρχόμενος, ὅτε καὶ σαλπίγγων ὀρθρία τε καὶ δια πρύσιος ἡχή, πρὸς τὸ ἄνω διάττουσα, δύο στον στί θει τοῖς ἀκροωμένοις τὸ δεῖμα. Αλλ' οι μικρά φρο νοῦντες περὶ Θεοῦ, καὶ σπιθαμή μετρούντες τὸν αὐτ ρανὸν, τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν τοῖς ἐν τύπῳ πεφηνόσιν ἐγκατακλείοντες μόνοις, ᾤοντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς, αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ Θεοῦ καταθρῆσαι φύσιν, ὡς οὐδὲν οὖσαν ἕτερον, ἢ πῦρ καὶ φωνὴν εἰς οἷς εἰσδεδέχθαι τὴν ὀργανικήν. Ταύτητοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐπὶ Μωσεί, τα Χριστοῦ παιδεύματα διαγελᾶσθαι δεῖν ᾤοντό τε καὶ ἔφασκον· Μωσῆς ὁ θεσπέσιος ταῖς δι ὀμμάτων αἰσθήσεσι τὴν θείαν ἡμῖν παρέθηκε φύσιν, καὶ φωνῆς τῆς ἄνωθεν ἀκοῦσαι δεδώρηται· πῶς οὖν ἀμαθαίνοντας, καὶ πολὺ τοῦ πρέποντος ἀπονενευκό τας, καὶ τῆς ἀληθείας απεσφαλμένους διήλεγξεν Χριστός; « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ούτε φω νὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωρά κατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντας, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εξ μάλα καταθεᾶσθαι φύσιν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων οι δείλαιοι, πυρὶ δὲ καὶ γνόφῳ καὶ καπνοῖς τὸ τῆς θεό τητος εἶδος ἀνάπτειν τεθαρσήκασι. Διὸ δὴ κατὰ βραχύ μεταπαιδεύων ἐπὶ τὸ ἄμεινον καὶ χρήσιμον, ἀναπλέκων τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεί τὸν ἀποστείλαντά με. Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἄνθρω που ἁπλῶς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς Θεοῦ φύσιν, εἰ καὶ ἦν ὁ Λόγος ἐν σαρκί, διὰ τοῦ μὴ εἰς αὐτὸν πράττεσθαι τὴν πίστιν, εὖ μάλα διαμεμήνυκεν. Ότι δέ ἐστιν ἐν ταυ τότητι τῇ κατὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, διὰ τὴν φυσικὴν ἐμφέρειαν καὶ τὸ τῆς οὐσίας οἱονεὶ ταυταει· δὲς, διεσάφει λέγων· . Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. » Επειδὴ δὲ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ λαμπρῶς καὶ ἀπαραλλάκτως ὁρᾶται καὶ γινώσκεται, κοινά πως ἤδη τὰ πάντα αὐτοῖς, μᾶλλον δὲ τῆς μιᾶς θεότητας ἴδια νοοῖτ᾽ ἂν εἰκότως τὰ ἐν ἀμφοῖν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεὸν, ὅτι • Πάντα τὰ ἐμά, σά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. » Εἰκόνι μὲν γὰρ πρὸς τὸ ἀκριβῶς ἐσότυπον, ἱσοτύπῳ δὲ εν πρὸς ἐμφερεστάτην εἰκόνα, τὸ διαλλάττον οὐδὲν. κατά γε, φημί, τὸ ἐν ὁμοιώσει τε καὶ ὡς ἐν εἴδει του τόν. Καὶ γοῦν οὐκ ἐξ ἀκριβοῦς ἐννοίας φιλοπευστοῦντί ποτε τῶν μαθητῶν ἑνὶ (Φίλιππος οὗτος ἦν), λέγοντα « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· › οὐκ ἀμώμητον ἀφεὶς τὴν ἐρώτησιν, «Ταπούτῳ 4ª Τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Agedum ergo, cum Pater sit incorporeus, A notionibus creaturam transcendentibus quoad licet ineffabilem ejus et perfectissimam naturam deli- neantes, veterum etiam opiniones accurate perpen- damus. Sic enim difficile non erit ad ipsam quoque demum ejus imaginem per omnia similem perve- nire, Filium videlicet. B. Pergamus: recte enim dixisti. ' C A. Itaque, descendit quidem in specie ignis in montem Sina ad Judæos primum instituendos, tuba- rum acuto et ingenti sonitu in altum elato, intole- rabilem audientibus metuin incutiente. Sed cum illi crassius de Deo sentirent, et palmo cœlum metien- tes Dei gloriam solis typicis comprehenderet, cogitabant apud se ipsan Dei naturam se pervi- disse, quasi nibil aliud esset quam ignis, et vocem B ejus auribus hausisse, organicam videlicet. Itaque cum illi quoque de Mose præclare sentirent, Christi doctrinam ridendam esse putabant, ac dicebant : Moyses ille divinus sensibus oculorum divinam nobis naturam exhibuit, et supernam vocem audire dedit : quomodo igitur nos Christus ignaros, et multum a recto et vero deerrare arguit? «Amen, amen, in- quit, dico vobis, neque vocem ejus unquam audii- stis, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis “. Cum enim liceret in Filio Dei ac Patris naturam utique contemplari, istud quidem non fecerunt miseri, sed igni, et caligini, et ſamo divinitatis speciem tribuere ausi sunt. Id- circo paulatim eos ad meliorem frugem instituens, et cum eo quod divinæ majestati convenit id quod humanum est conjungens, Servator aiebat : « Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui mi- sit me. Et qui videt nie, videt eum qui misit me , Ostendit enim fidem in hominem simpliciter non esse, sed in Dei naturam, tametsi Verbum erat in carne, ex eo quod fides in ipsum non fiat. Se autem eumdem esse cum Deo et Patre, naturali similitu- dine et identitate substantiæ, declaravit dicens : ‹ Qui videt me, videt eum qui misit me. › Quoniam autem Pater in Filio clare et incommuta- biliter cernitur atque cognoscitur, communia ¡is quodammodo sunt omnia, imo vero unius divini- tatis propria jure censentur ea quæ sunt in utro D que. Proindeque ad suum Patrem ac Deum aiebat : • Omnia mnea tua sunt, et tua mea s. Imagini enim cum vero exemplari, et rursus exemplari cuum simillima imagine nullum est discrimen, quod ad similitudinem nimirum spectat ac formæ iden- titatam. Unde cum Philippus unus e discipulis haud satis considerate rogaret : ‹ Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, interrogationem carpens : • Tanto tempore, inquit, vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est Exo et Pater, uum sumus 4. • Fi- * Joan. v, 37, 38. ** Joan, x1, 44, 45. " Joan. xiv, 8-10. Joan. x, 30. Joan. xvii, 10. 4. Οὐκοῦν, κατέθορε μὲν ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ

Β Α. Φέρε δὴ οὖν, ἐπείπερ ἡμῖν ἀσώματος ὁ Πατήρ, ταῖς ὑπὲρ κτίσιν ἐννοίαις εἰδοποιοῦντες ὡς ἔνι την ἄφραστόν τε αὐτοῦ καὶ ἀκήρατον φύσιν, καὶ τὰς τῶν ἀρχαιοτέρων πολυπραγμονῶμεν δόξας. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἰέναι λοιπὸν τὴν εἰκόνα τὴν ἀπαράλλακτον αὐτοῦ, φημὶ δὴ τὸν Υἱόν. Β. "Ιωμεν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. ὄρος τὸ Σινᾶ, τῆς παιδαγωγίας τῆς πρὸς Ἰουδαίους ἀρχόμενος, ὅτε καὶ σαλπίγγων ὀρθρία τε καὶ δια πρύσιος ἡχή, πρὸς τὸ ἄνω διάττουσα, δύο στον στί θει τοῖς ἀκροωμένοις τὸ δεῖμα. Αλλ' οι μικρά φρο νοῦντες περὶ Θεοῦ, καὶ σπιθαμή μετρούντες τὸν αὐτ ρανὸν, τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν τοῖς ἐν τύπῳ πεφηνόσιν ἐγκατακλείοντες μόνοις, ᾤοντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς, αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ Θεοῦ καταθρῆσαι φύσιν, ὡς οὐδὲν οὖσαν ἕτερον, ἢ πῦρ καὶ φωνὴν εἰς οἷς εἰσδεδέχθαι τὴν ὀργανικήν. Ταύτητοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐπὶ Μωσεί, τα Χριστοῦ παιδεύματα διαγελᾶσθαι δεῖν ᾤοντό τε καὶ ἔφασκον· Μωσῆς ὁ θεσπέσιος ταῖς δι ὀμμάτων αἰσθήσεσι τὴν θείαν ἡμῖν παρέθηκε φύσιν, καὶ φωνῆς τῆς ἄνωθεν ἀκοῦσαι δεδώρηται· πῶς οὖν ἀμαθαίνοντας, καὶ πολὺ τοῦ πρέποντος ἀπονενευκό τας, καὶ τῆς ἀληθείας απεσφαλμένους διήλεγξεν Χριστός; « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ούτε φω νὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωρά κατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντας, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εξ μάλα καταθεᾶσθαι φύσιν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων οι δείλαιοι, πυρὶ δὲ καὶ γνόφῳ καὶ καπνοῖς τὸ τῆς θεό τητος εἶδος ἀνάπτειν τεθαρσήκασι. Διὸ δὴ κατὰ βραχύ μεταπαιδεύων ἐπὶ τὸ ἄμεινον καὶ χρήσιμον, ἀναπλέκων τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεί τὸν ἀποστείλαντά με. Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἄνθρω που ἁπλῶς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς Θεοῦ φύσιν, εἰ καὶ ἦν ὁ Λόγος ἐν σαρκί, διὰ τοῦ μὴ εἰς αὐτὸν πράττεσθαι τὴν πίστιν, εὖ μάλα διαμεμήνυκεν. Ότι δέ ἐστιν ἐν ταυ τότητι τῇ κατὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, διὰ τὴν φυσικὴν ἐμφέρειαν καὶ τὸ τῆς οὐσίας οἱονεὶ ταυταει· δὲς, διεσάφει λέγων· . Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. » Επειδὴ δὲ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ λαμπρῶς καὶ ἀπαραλλάκτως ὁρᾶται καὶ γινώσκεται, κοινά πως ἤδη τὰ πάντα αὐτοῖς, μᾶλλον δὲ τῆς μιᾶς θεότητας ἴδια νοοῖτ᾽ ἂν εἰκότως τὰ ἐν ἀμφοῖν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεὸν, ὅτι • Πάντα τὰ ἐμά, σά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. » Εἰκόνι μὲν γὰρ πρὸς τὸ ἀκριβῶς ἐσότυπον, ἱσοτύπῳ δὲ εν πρὸς ἐμφερεστάτην εἰκόνα, τὸ διαλλάττον οὐδὲν. κατά γε, φημί, τὸ ἐν ὁμοιώσει τε καὶ ὡς ἐν εἴδει του τόν. Καὶ γοῦν οὐκ ἐξ ἀκριβοῦς ἐννοίας φιλοπευστοῦντί ποτε τῶν μαθητῶν ἑνὶ (Φίλιππος οὗτος ἦν), λέγοντα « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· › οὐκ ἀμώμητον ἀφεὶς τὴν ἐρώτησιν, «Ταπούτῳ 4ª Τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Agedum ergo, cum Pater sit incorporeus, A notionibus creaturam transcendentibus quoad licet ineffabilem ejus et perfectissimam naturam deli- neantes, veterum etiam opiniones accurate perpen- damus. Sic enim difficile non erit ad ipsam quoque demum ejus imaginem per omnia similem perve- nire, Filium videlicet. B. Pergamus: recte enim dixisti. ' C A. Itaque, descendit quidem in specie ignis in montem Sina ad Judæos primum instituendos, tuba- rum acuto et ingenti sonitu in altum elato, intole- rabilem audientibus metuin incutiente. Sed cum illi crassius de Deo sentirent, et palmo cœlum metien- tes Dei gloriam solis typicis comprehenderet, cogitabant apud se ipsan Dei naturam se pervi- disse, quasi nibil aliud esset quam ignis, et vocem B ejus auribus hausisse, organicam videlicet. Itaque cum illi quoque de Mose præclare sentirent, Christi doctrinam ridendam esse putabant, ac dicebant : Moyses ille divinus sensibus oculorum divinam nobis naturam exhibuit, et supernam vocem audire dedit : quomodo igitur nos Christus ignaros, et multum a recto et vero deerrare arguit? «Amen, amen, in- quit, dico vobis, neque vocem ejus unquam audii- stis, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis “. Cum enim liceret in Filio Dei ac Patris naturam utique contemplari, istud quidem non fecerunt miseri, sed igni, et caligini, et ſamo divinitatis speciem tribuere ausi sunt. Id- circo paulatim eos ad meliorem frugem instituens, et cum eo quod divinæ majestati convenit id quod humanum est conjungens, Servator aiebat : « Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui mi- sit me. Et qui videt nie, videt eum qui misit me , Ostendit enim fidem in hominem simpliciter non esse, sed in Dei naturam, tametsi Verbum erat in carne, ex eo quod fides in ipsum non fiat. Se autem eumdem esse cum Deo et Patre, naturali similitu- dine et identitate substantiæ, declaravit dicens : ‹ Qui videt me, videt eum qui misit me. › Quoniam autem Pater in Filio clare et incommuta- biliter cernitur atque cognoscitur, communia ¡is quodammodo sunt omnia, imo vero unius divini- tatis propria jure censentur ea quæ sunt in utro D que. Proindeque ad suum Patrem ac Deum aiebat : • Omnia mnea tua sunt, et tua mea s. Imagini enim cum vero exemplari, et rursus exemplari cuum simillima imagine nullum est discrimen, quod ad similitudinem nimirum spectat ac formæ iden- titatam. Unde cum Philippus unus e discipulis haud satis considerate rogaret : ‹ Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, interrogationem carpens : • Tanto tempore, inquit, vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est Exo et Pater, uum sumus 4. • Fi- * Joan. v, 37, 38. ** Joan, x1, 44, 45. " Joan. xiv, 8-10. Joan. x, 30. Joan. xvii, 10. 4. Οὐκοῦν, κατέθορε μὲν ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ

Β Α. Φέρε δὴ οὖν, ἐπείπερ ἡμῖν ἀσώματος ὁ Πατήρ, ταῖς ὑπὲρ κτίσιν ἐννοίαις εἰδοποιοῦντες ὡς ἔνι την ἄφραστόν τε αὐτοῦ καὶ ἀκήρατον φύσιν, καὶ τὰς τῶν ἀρχαιοτέρων πολυπραγμονῶμεν δόξας. Εἴη γὰρ ἂν οὕτω χαλεπὸν οὐδὲν, καὶ ἐπ' αὐτὴν ἰέναι λοιπὸν τὴν εἰκόνα τὴν ἀπαράλλακτον αὐτοῦ, φημὶ δὴ τὸν Υἱόν. Β. "Ιωμεν· ἔφης γὰρ ὀρθῶς. ὄρος τὸ Σινᾶ, τῆς παιδαγωγίας τῆς πρὸς Ἰουδαίους ἀρχόμενος, ὅτε καὶ σαλπίγγων ὀρθρία τε καὶ δια πρύσιος ἡχή, πρὸς τὸ ἄνω διάττουσα, δύο στον στί θει τοῖς ἀκροωμένοις τὸ δεῖμα. Αλλ' οι μικρά φρο νοῦντες περὶ Θεοῦ, καὶ σπιθαμή μετρούντες τὸν αὐτ ρανὸν, τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν τοῖς ἐν τύπῳ πεφηνόσιν ἐγκατακλείοντες μόνοις, ᾤοντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς, αὐτὴν ἤδη τὴν τοῦ Θεοῦ καταθρῆσαι φύσιν, ὡς οὐδὲν οὖσαν ἕτερον, ἢ πῦρ καὶ φωνὴν εἰς οἷς εἰσδεδέχθαι τὴν ὀργανικήν. Ταύτητοι καὶ μέγα φρονοῦντες ἐπὶ Μωσεί, τα Χριστοῦ παιδεύματα διαγελᾶσθαι δεῖν ᾤοντό τε καὶ ἔφασκον· Μωσῆς ὁ θεσπέσιος ταῖς δι ὀμμάτων αἰσθήσεσι τὴν θείαν ἡμῖν παρέθηκε φύσιν, καὶ φωνῆς τῆς ἄνωθεν ἀκοῦσαι δεδώρηται· πῶς οὖν ἀμαθαίνοντας, καὶ πολὺ τοῦ πρέποντος ἀπονενευκό τας, καὶ τῆς ἀληθείας απεσφαλμένους διήλεγξεν Χριστός; « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω ὑμῖν, ούτε φω νὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε, οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωρά κατε, καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντας, ὅτι ἂν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε. Καίτοι γὰρ ἐνὸν ἐν Υἱῷ τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς εξ μάλα καταθεᾶσθαι φύσιν, τοῦτο μὲν οὐκ ἔδρων οι δείλαιοι, πυρὶ δὲ καὶ γνόφῳ καὶ καπνοῖς τὸ τῆς θεό τητος εἶδος ἀνάπτειν τεθαρσήκασι. Διὸ δὴ κατὰ βραχύ μεταπαιδεύων ἐπὶ τὸ ἄμεινον καὶ χρήσιμον, ἀναπλέκων τῷ θεοπρεπεῖ τὸ ἀνθρώπινον, ἔφασκεν ὁ Σωτήρ· . Ο πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με. Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεί τὸν ἀποστείλαντά με. Ὅτι μὲν γὰρ οὐκ εἰς ἄνθρω που ἁπλῶς ἡ πίστις, ἀλλ' εἰς Θεοῦ φύσιν, εἰ καὶ ἦν ὁ Λόγος ἐν σαρκί, διὰ τοῦ μὴ εἰς αὐτὸν πράττεσθαι τὴν πίστιν, εὖ μάλα διαμεμήνυκεν. Ότι δέ ἐστιν ἐν ταυ τότητι τῇ κατὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, διὰ τὴν φυσικὴν ἐμφέρειαν καὶ τὸ τῆς οὐσίας οἱονεὶ ταυταει· δὲς, διεσάφει λέγων· . Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. » Επειδὴ δὲ ὁ Πατὴρ ἐν Υἱῷ λαμπρῶς καὶ ἀπαραλλάκτως ὁρᾶται καὶ γινώσκεται, κοινά πως ἤδη τὰ πάντα αὐτοῖς, μᾶλλον δὲ τῆς μιᾶς θεότητας ἴδια νοοῖτ᾽ ἂν εἰκότως τὰ ἐν ἀμφοῖν. Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα καὶ Θεὸν, ὅτι • Πάντα τὰ ἐμά, σά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. » Εἰκόνι μὲν γὰρ πρὸς τὸ ἀκριβῶς ἐσότυπον, ἱσοτύπῳ δὲ εν πρὸς ἐμφερεστάτην εἰκόνα, τὸ διαλλάττον οὐδὲν. κατά γε, φημί, τὸ ἐν ὁμοιώσει τε καὶ ὡς ἐν εἴδει του τόν. Καὶ γοῦν οὐκ ἐξ ἀκριβοῦς ἐννοίας φιλοπευστοῦντί ποτε τῶν μαθητῶν ἑνὶ (Φίλιππος οὗτος ἦν), λέγοντα « Κύριε, δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρχεῖ ἡμῖν· › οὐκ ἀμώμητον ἀφεὶς τὴν ἐρώτησιν, «Ταπούτῳ 4ª Τε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. A. Agedum ergo, cum Pater sit incorporeus, A notionibus creaturam transcendentibus quoad licet ineffabilem ejus et perfectissimam naturam deli- neantes, veterum etiam opiniones accurate perpen- damus. Sic enim difficile non erit ad ipsam quoque demum ejus imaginem per omnia similem perve- nire, Filium videlicet. B. Pergamus: recte enim dixisti. ' C A. Itaque, descendit quidem in specie ignis in montem Sina ad Judæos primum instituendos, tuba- rum acuto et ingenti sonitu in altum elato, intole- rabilem audientibus metuin incutiente. Sed cum illi crassius de Deo sentirent, et palmo cœlum metien- tes Dei gloriam solis typicis comprehenderet, cogitabant apud se ipsan Dei naturam se pervi- disse, quasi nibil aliud esset quam ignis, et vocem B ejus auribus hausisse, organicam videlicet. Itaque cum illi quoque de Mose præclare sentirent, Christi doctrinam ridendam esse putabant, ac dicebant : Moyses ille divinus sensibus oculorum divinam nobis naturam exhibuit, et supernam vocem audire dedit : quomodo igitur nos Christus ignaros, et multum a recto et vero deerrare arguit? «Amen, amen, in- quit, dico vobis, neque vocem ejus unquam audii- stis, neque speciem ejus vidistis, et verbum ejus non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, huic vos non creditis “. Cum enim liceret in Filio Dei ac Patris naturam utique contemplari, istud quidem non fecerunt miseri, sed igni, et caligini, et ſamo divinitatis speciem tribuere ausi sunt. Id- circo paulatim eos ad meliorem frugem instituens, et cum eo quod divinæ majestati convenit id quod humanum est conjungens, Servator aiebat : « Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui mi- sit me. Et qui videt nie, videt eum qui misit me , Ostendit enim fidem in hominem simpliciter non esse, sed in Dei naturam, tametsi Verbum erat in carne, ex eo quod fides in ipsum non fiat. Se autem eumdem esse cum Deo et Patre, naturali similitu- dine et identitate substantiæ, declaravit dicens : ‹ Qui videt me, videt eum qui misit me. › Quoniam autem Pater in Filio clare et incommuta- biliter cernitur atque cognoscitur, communia ¡is quodammodo sunt omnia, imo vero unius divini- tatis propria jure censentur ea quæ sunt in utro D que. Proindeque ad suum Patrem ac Deum aiebat : • Omnia mnea tua sunt, et tua mea s. Imagini enim cum vero exemplari, et rursus exemplari cuum simillima imagine nullum est discrimen, quod ad similitudinem nimirum spectat ac formæ iden- titatam. Unde cum Philippus unus e discipulis haud satis considerate rogaret : ‹ Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, interrogationem carpens : • Tanto tempore, inquit, vobiscum sum, et non cognovisti me, Philippe ? Qui videt me, videt et Patrem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est Exo et Pater, uum sumus 4. • Fi- * Joan. v, 37, 38. ** Joan, x1, 44, 45. " Joan. xiv, 8-10. Joan. x, 30. Joan. xvii, 10. 4. Οὐκοῦν, κατέθορε μὲν ἐν εἴδει πυρὸς ἐπὶ τὸ

χρόνῳ, φησί, μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακώς ἐμέ, εώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » "Οτι γὰρ οἱονεὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, έχε παιδεύσειεν ἂν εὐκόλως ὁ Ψαλμωδός, ποτὲ μὲν λέ- γων· ι Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου τοῦ φύγω;» ποτὲ δὲ αὖ, ὡς ἐκ προσώπου τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων· « Έση- μειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Κατεσφραγίσμεθα γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς ἐμ- φέρειαν καὶ ὁμοίωσιν τοῦ προσώπου τοῦ Πατρὸς, τουτέστι, τοῦ Υἱοῦ. Καὶ μαρτυρήσει γράφων ὁ Παῦλος· « Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. » Β. 'Αλλ' εἰ καὶ πρόσωπον, φησί, καὶ εἰκὼν καὶ Β ὁμοίωσις όνομάζοιτο τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς πρὸς ἡμῶν, διαλυμανείται τοῦτο τοῖς παρ' ἡμῶν προβλήμασιν οὐδέν. Οὐ γὰρ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ τῆς βου- λήσεως εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτὸν εἶναί φαμεν. Οὐκο οὖν, κατά γε τὸ ἐν θελήσει ταυτὸν, εἴ τις ἴδοι τὸν γών, αὐτὸν ἤδη πως ἐκτεθέαται τὸν Πατέρα. Δ. Ως εἴηθες λίαν, καὶ ἀβελτηρίας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης τὸ σκέμμα μεμέστωται, μειρακιωδῶς δὲ ὅτι καὶ τοῦτό φασιν, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Αρα γὰρ βού λησιν εἶναί φασι τὸν Πατέρα, καὶ ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ θέλησις, τοῦτο νοεῖσθαι δεῖν ἀξιοῦσιν αὐτὸν, ἢ ἐν ὑπάρξει τιθέντες ἰδικῇ, προσεπάγουσι τότε την βού λησιν αὐτῷ; Β. Καὶ πῶς ἂν εἴη τὸ θεῖον ἁπλοῦν, εἰ καὶ ἐν ὑπάρξει νοοῖτο, φησὶ, καὶ ἐν θελήσει διορισμοῖς ; Σύνθετον γὰρ ἤδη καὶ οἱονεί πως ἐκ μερῶν εἰς ἂν τὸ ἀρτίως ἔχον συνδεδραμηκότων. Α. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἁπλοῦν τὸ θεῖον, καὶ ἄμει νον ἢ κατὰ σύνθεσιν εἶναί σοι δοκεῖ (δοκεῖ δὲ ὀρθῶς), εὐχ ἑτέρα παρ' αὐτὸ εἴη ἂν ἡ βούλησις αὐτοῦ. Θέ. λησιν δέ τις εἰπών, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς κατο εσήμηνε φύσιν. Β. Έοικεν. Δ. Η δὲ θέλησις ἐν ὑποκειμένῳ, καθὰ καὶ τὰ τῶν τεχνητών είδη. Το γάρ τι θέλειν, εἰ μὴ [ γρ. ἢ μὴ,] προσγένοιτο ἂν οὐκ αὐτῷ τῷ θέλειν, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ μᾶλλον, ἐν ᾧ τὸ θέλειν ἐστὶν, ἢ πῶς· Β. Οὕτως. Α. Εστι [γρ. ἔστι] τοίνυν ἐν ἑτέρῳ τὸ εἶναι τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβέβηκέ τινι τὸ ὑπάρχειν αὐτὸν, καὶ συντέθειται σοι παχύτερόν τε καὶ ἀκαλλέστερον νυνί μᾶλλον, ἢ τότε. Ετέρῳ γὰρ ἐστιν ὅ ἐστιν, οὐχ ἐαυ- τῷ, εἴπερ ἐμὴ μὲν θέλησις ἡ ἐμὴ, ἡ δέ γε τοῦ δεῖ- νος, ἡ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ. Β. Πῶς οὖν ἐν ἁπλοῖς τε καὶ ἀσυνθέτοις ἕτερα παρ' αὐτὰ τὰ αὐτῶν εἶεν ἄν; Α. Ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἐκ νοῦ νοοῖτο θέλησις πηγὴν ἔχουσα τὸν ἀναβράττοντα νοῦν, καὶ ῥίζαν ὥσπερ τινὰ προϋποκειμένην, τὸν ἐν ᾧ στρέφεται νοηματικῶς. ❤ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A lium enim faciem quodammodo esse Dei ac Patris, facile Psaites docuerit, interdum quidem dicens : ‹ Quo ibo a Spiritu tuo, et quo a facie tua fu- giam ?, Rursus vero, tanquam ex persona cre- dentium in ipsum : ‹ Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine ". » Obsignati enim sumus san- cto Spiritu ad effigiem et similitudinem vultus Pa- tris, hoc est, Filii. Idque testatam faciet Paulus, scribens : « Nos autem omnes revelata facie glo- riam Domini speculantes, in eamdem imaginem translormamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu ³¹. › Psal. cxxxvIII, C B. Atenim, inquiunt, licet faciem, et imaginem, et similitudinem Patris appellemus Filium, nihil tamen istud iis quæ a nobis proponuntur officiet. Non enim substantiæ Patris, sed voluntatis imagi - nem et similitudinem ipsum esse dicimus. Quocir- ca si quis Filium ex eo quod voluntate idem est viderit, ipsum continuo Patrem contemplatus fuerit. A. Quam stulta, et extrema absurditate plena est hæc eorum consideratio! neque vero difficile est videre istud eos pueriliter effutire. An enim volun- tatem esse dicunt Patrem, aut quodcunque tandem est voluntas, hoc censenduin esse ipsum volunt, aut cum eum in propria posuerint exsistentia, ei tunc insuper addunt voluntatem ? B. At quomodo simplex erit divinitas, si et in exsistentia intelligatur, inquiunt, et in voluntate separatim ? Composita enim demum erit, c velut ex partibus ad unum perfectum concurren- tibus. ac A. Igitur, cum simplicem divinitatem, et potie- rem quam ut composita sit, existimes (recte autem existimas), won aliud ab ipso erit ipsius voluntas. Voluntatem porro si dixeris, Dei ac Patris naturam significaveris. B. Ita certe. A. Voluntas autem est in subjecto, quemadmo- dum et artificum ideæ. Velle enim aliquid, aut molle, numquid ipsi voluntati inbaserit, sed alleri D polius, in quo voluntas est, aut quomodo? B. Omnino. A. Est igitur în altero, esse Patris, et exsistere ipsum, alicui accidit, adeoque tibi jam crassius et putidius compositus est, quam antea. Alteri enim est id quod est, non sibi, siquideın mea voluntas, mea est, alterius vero cujuspiam voluntas, ipsius est et iu ipso. B. Quomodo igitur simplicia et incomposita alia erunt a seipsis ? A. Quemadmodum nempe si et ex mente volun- tas esse censeatur ſontem habens, mentein scatu- rientem, et radicem veluti quamdam prius subjc- 7. cs Psal. 19, 7. " It Cor. 111, 18.

χρόνῳ, φησί, μεθ' ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ο έωρακώς ἐμέ, εώρακε τὸν Πατέρα. Οὐ πιστεύεις, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » "Οτι γὰρ οἱονεὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱός, έχε παιδεύσειεν ἂν εὐκόλως ὁ Ψαλμωδός, ποτὲ μὲν λέ- γων· ι Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου τοῦ φύγω;» ποτὲ δὲ αὖ, ὡς ἐκ προσώπου τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων· « Έση- μειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Κατεσφραγίσμεθα γὰρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι πρὸς ἐμ- φέρειαν καὶ ὁμοίωσιν τοῦ προσώπου τοῦ Πατρὸς, τουτέστι, τοῦ Υἱοῦ. Καὶ μαρτυρήσει γράφων ὁ Παῦλος· « Ἡμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. » Β. 'Αλλ' εἰ καὶ πρόσωπον, φησί, καὶ εἰκὼν καὶ Β ὁμοίωσις όνομάζοιτο τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς πρὸς ἡμῶν, διαλυμανείται τοῦτο τοῖς παρ' ἡμῶν προβλήμασιν οὐδέν. Οὐ γὰρ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ τῆς βου- λήσεως εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν αὐτὸν εἶναί φαμεν. Οὐκο οὖν, κατά γε τὸ ἐν θελήσει ταυτὸν, εἴ τις ἴδοι τὸν γών, αὐτὸν ἤδη πως ἐκτεθέαται τὸν Πατέρα. Δ. Ως εἴηθες λίαν, καὶ ἀβελτηρίας αὐτοῖς τῆς ἐσχάτης τὸ σκέμμα μεμέστωται, μειρακιωδῶς δὲ ὅτι καὶ τοῦτό φασιν, ἀταλαίπωρον ἰδεῖν. Αρα γὰρ βού λησιν εἶναί φασι τὸν Πατέρα, καὶ ὅ τί ποτέ ἐστιν ἡ θέλησις, τοῦτο νοεῖσθαι δεῖν ἀξιοῦσιν αὐτὸν, ἢ ἐν ὑπάρξει τιθέντες ἰδικῇ, προσεπάγουσι τότε την βού λησιν αὐτῷ; Β. Καὶ πῶς ἂν εἴη τὸ θεῖον ἁπλοῦν, εἰ καὶ ἐν ὑπάρξει νοοῖτο, φησὶ, καὶ ἐν θελήσει διορισμοῖς ; Σύνθετον γὰρ ἤδη καὶ οἱονεί πως ἐκ μερῶν εἰς ἂν τὸ ἀρτίως ἔχον συνδεδραμηκότων. Α. Οὐκοῦν, ἐπειδήπερ ἁπλοῦν τὸ θεῖον, καὶ ἄμει νον ἢ κατὰ σύνθεσιν εἶναί σοι δοκεῖ (δοκεῖ δὲ ὀρθῶς), εὐχ ἑτέρα παρ' αὐτὸ εἴη ἂν ἡ βούλησις αὐτοῦ. Θέ. λησιν δέ τις εἰπών, τὴν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς κατο εσήμηνε φύσιν. Β. Έοικεν. Δ. Η δὲ θέλησις ἐν ὑποκειμένῳ, καθὰ καὶ τὰ τῶν τεχνητών είδη. Το γάρ τι θέλειν, εἰ μὴ [ γρ. ἢ μὴ,] προσγένοιτο ἂν οὐκ αὐτῷ τῷ θέλειν, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ μᾶλλον, ἐν ᾧ τὸ θέλειν ἐστὶν, ἢ πῶς· Β. Οὕτως. Α. Εστι [γρ. ἔστι] τοίνυν ἐν ἑτέρῳ τὸ εἶναι τοῦ Πατρὸς, καὶ συμβέβηκέ τινι τὸ ὑπάρχειν αὐτὸν, καὶ συντέθειται σοι παχύτερόν τε καὶ ἀκαλλέστερον νυνί μᾶλλον, ἢ τότε. Ετέρῳ γὰρ ἐστιν ὅ ἐστιν, οὐχ ἐαυ- τῷ, εἴπερ ἐμὴ μὲν θέλησις ἡ ἐμὴ, ἡ δέ γε τοῦ δεῖ- νος, ἡ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ. Β. Πῶς οὖν ἐν ἁπλοῖς τε καὶ ἀσυνθέτοις ἕτερα παρ' αὐτὰ τὰ αὐτῶν εἶεν ἄν; Α. Ὥσπερ ἂν εἰ καὶ ἐκ νοῦ νοοῖτο θέλησις πηγὴν ἔχουσα τὸν ἀναβράττοντα νοῦν, καὶ ῥίζαν ὥσπερ τινὰ προϋποκειμένην, τὸν ἐν ᾧ στρέφεται νοηματικῶς. ❤ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A lium enim faciem quodammodo esse Dei ac Patris, facile Psaites docuerit, interdum quidem dicens : ‹ Quo ibo a Spiritu tuo, et quo a facie tua fu- giam ?, Rursus vero, tanquam ex persona cre- dentium in ipsum : ‹ Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine ". » Obsignati enim sumus san- cto Spiritu ad effigiem et similitudinem vultus Pa- tris, hoc est, Filii. Idque testatam faciet Paulus, scribens : « Nos autem omnes revelata facie glo- riam Domini speculantes, in eamdem imaginem translormamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu ³¹. › Psal. cxxxvIII, C B. Atenim, inquiunt, licet faciem, et imaginem, et similitudinem Patris appellemus Filium, nihil tamen istud iis quæ a nobis proponuntur officiet. Non enim substantiæ Patris, sed voluntatis imagi - nem et similitudinem ipsum esse dicimus. Quocir- ca si quis Filium ex eo quod voluntate idem est viderit, ipsum continuo Patrem contemplatus fuerit. A. Quam stulta, et extrema absurditate plena est hæc eorum consideratio! neque vero difficile est videre istud eos pueriliter effutire. An enim volun- tatem esse dicunt Patrem, aut quodcunque tandem est voluntas, hoc censenduin esse ipsum volunt, aut cum eum in propria posuerint exsistentia, ei tunc insuper addunt voluntatem ? B. At quomodo simplex erit divinitas, si et in exsistentia intelligatur, inquiunt, et in voluntate separatim ? Composita enim demum erit, c velut ex partibus ad unum perfectum concurren- tibus. ac A. Igitur, cum simplicem divinitatem, et potie- rem quam ut composita sit, existimes (recte autem existimas), won aliud ab ipso erit ipsius voluntas. Voluntatem porro si dixeris, Dei ac Patris naturam significaveris. B. Ita certe. A. Voluntas autem est in subjecto, quemadmo- dum et artificum ideæ. Velle enim aliquid, aut molle, numquid ipsi voluntati inbaserit, sed alleri D polius, in quo voluntas est, aut quomodo? B. Omnino. A. Est igitur în altero, esse Patris, et exsistere ipsum, alicui accidit, adeoque tibi jam crassius et putidius compositus est, quam antea. Alteri enim est id quod est, non sibi, siquideın mea voluntas, mea est, alterius vero cujuspiam voluntas, ipsius est et iu ipso. B. Quomodo igitur simplicia et incomposita alia erunt a seipsis ? A. Quemadmodum nempe si et ex mente volun- tas esse censeatur ſontem habens, mentein scatu- rientem, et radicem veluti quamdam prius subjc- 7. cs Psal. 19, 7. " It Cor. 111, 18.

Νοῦς μὲν γὰρ τῶν ἐν αὐτῷ κινήσεών τε καὶ ἐννοιῶν προκαταρκτικός· ποιότης δὲ κινημάτων, ἡ ἐφ' ὅτε Β Β. οὖν καὶ ἐφ' ἑκάστῳ θέλησις, πολλή τις οὖσα, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων ποιότησι καὶ διαφοραῖς, οἱ περ τισὶ βαφαῖς καταχρωννυμένη πρὸς τὸ ἄλλοτε άλλως καὶ ἑτεροίως ή διαφορά, καὶ διεστηκότων ἔσθ' ὅτε πρὸς τὸ ἔχον ἐναντίως. Οὐ γὰρ ᾧ θέλομεν τὸ καλόν, τούτῳ καὶ τὸ φαῦλον· οὐδὲ όπερ ἂν ἔλοιτό τις τὸ εἶναι σοφός, αὐτῷ δὲ τούτῳ καὶ τὸ ἐναντίον. Εἶμαι δὴ οὖν ἀπόπληκτον παντελῶς, τὸ θέλησιν εἶναι λέ- γειν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Πατρός. Β. Ναί. . Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶν ἡ θέλησις ἐν διαφοραίς αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν, ὧδε δὲ ἔχειν τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν οὐκ ἂν οἴοιτό τις εὖ φρονῶν· οὐκ ἄρα θέλησις ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἐν ὑπάρξει νοούμενος ἰδικῇ, συμφυᾶ καὶ συνάναρχον, οἱονεὶ θέλησιν ἔχει τὸν ἴδιον Υίον, οὐ συντεθε[ι]μένος κατ' ἐκείνους, ἔχων δὲ οὕτως, ὡς ἂν εἶναι νοοῖτο τυχὸν τὰ ἐν ἁπλῇ φύσει καὶ σοφῷ, καὶ ἠρεμείτω λοιπὸν τὸ περίεργον ἔτι. Νοῦ δὲ ἐπέκειναι καὶ λόγου παντὸς τὸ θεῖον, ὦ τᾶν. Η οὐχ οὕτως; Β. Φημί δή. Βουλὴν δὲ καὶ θέλησιν ἐπείπερ ἡμῖν ὠνόμασας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ἄρα ἂν ἔχον ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο παραστῆσαι Γραμμάτων ; Α. Πῶς γὰρ οὔ; Καὶ οἶμαι μέν, ὅτι μάλιστα διαρκῶς ἀναπείσειν, καὶ ἀποχρῶσαν ἡμῖν ἐμποιήσει τὴν πληροφορίαν ἀναμέλποντα τὸν Δαβιδ πρὸς τὴν Θεὸν καὶ Πατέρα· « Ἐν τῇ βουλῇ σου οδήγησάς με, Δείξει δὲ ἡμῖν ὁ λόγος καὶ δι᾿ ἐννοιῶν ἑτέρων έχει σανίζων τὸ ἀληθές. Η γὰρ οὐχί πάντα γέγονε δι' Υἱοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν, κατά γε την Ιωάννου φωνήν; Β. Ωδε ἔχει. Α. Ψάλλει δέ που Δαβίδ, καὶ τὸν τῶν ὅλων της μιουργὸν Πατέρα καὶ Θεὸν καταθαυμάζων, φησίν • Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας· ο σοφίαν, οἶμαι που, τὸν Υἱὸν ἀπο καλῶν. Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Οτι, ὦ φιλότης, ἡ τοῦ Πατρὸς θέλησις, εἶπερ ἐστὶ παρ' αὐτὸν οὐχ ἑτέρα, καὶ οὐκ ἄσοφός γε, Σοφία δὲ ὁ Υἱός, πῶς ἂν ἐν ὑπάρξει νοοῦτο τῇ καθ' ἑαυτὸν ἐ Πατήρ; Μετακεχώρηκε γὰρ ἤδη πως εἰς τὸν ὑϊόν, καὶ οἱονεί πως ἤδη μεθεὶς τὸ εἶναι λοιπὸν τοῦδ' όπερ ἐστὶ, σοφία γέγονεν, εἴπερ ἐστὶ θέλησις οὐ κατὰ μέθο εξιν ἔχουσα τὸ σοφόν, ἀλλ᾽ αὐτόχρημα καὶ σοφία τὸ πᾶν. Προσθείην δ᾽ ἂν, ὅτι καὶ εἰκὼν καὶ ὁμοκέτη; ἑαυτοῦ πέφηνεν ὁ Υἱός, εἴπερ ὧν αὐτὸς σοφία καὶ θέλησις, καὶ εἰκών ἐστι τοῦ Πατρός, καίτοι βουλή; καὶ σοφίας ὠνομασμένου. Β. Απαγε τῆς τῶν λογισμῶν ἀνοπίας! Α. Μυσαρωτάτη γὰρ ἀληθῶς, καὶ πολύ λίαν ἔχο σα τὸ διεστραμμένον. Εἰκόνα δὴ οὖν καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, παραδεξά μεθα τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχὶ μόνην αὐτῷ προσάπτοντες S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. elam, illud in quo versatur, intelligendi ratione. A Mens enim suarum motionum et cogitationum pri- migenia causa est, qualitas autem motuum, in quo- vis et in noquoque voluntas, que plurima quidem est, et rerum qualitatibus ac differemiis veluti qui- Irusdam coloribus variegata diversitas, et quando- que contrariorem. Non enim quo bonum volumus, hoc etiam malum : neque quo quis sapiens esse velit, eodem ipso fertur etiam in contrarium. Quo- circa stupidum plane reor dicere voluntatem esse Patris exsistentiam. B. Ita res est. ' A. Itaque, si voluntas tanta in se varietate con- stat, neque cordatus quisquam Dei naturam tałem esse putet, non ergo voluntas est Pater, sed cum in propria intelligatur exsistentia, ejusdem naturæ et coæternam veluti voluntatem habet suum Filium, non compositus, ut Hli volunt, sed cujusmodi con. cipiantur res simplici et sapienti natura præditæ, tandemque cesset curiositas. Omni quippe mente et eratione major est divinitas, o bone. An non ita se res habet? B. Assentior sane. Sed cum nobis propositum et voluntatem nominaveris Patris Filium, an istud etiam ex sacris Litteris potes ostendere? A. Quidni? Et opinor quidem id nobis Davidem abunde persuasurum et idoneam nobis fidem fa- clurum, cum ad Deum et Patrem canit : • in voluntate tua deduxisti me *; » quinetiam aliis ra- tionibus patefactum iri veritatem. An non enim oin- nia facta sunt për Filium, et sine ipso factum milit, ut Joannes testatur sa lla est. est A. Canit autem alicubi David, et universi opifi- cem Patrem ae Deum admiratis, ait : . Quam ma guificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapien- tia fecisti ™, › sapientiam, ut reor, Filium appel- tums. B. Quid vero istud sibi vult? C A. Nimirum, amice, si Patris illa voluntas alia non est ab ipso, neque sine sapientia, sapientia vero est Filius : quomodo Pater in se hypostatice exsistere censebitur? Transit enim jam quodammodo in Fi- hiumn, ac veluti desinens esse id quod est, sapientia D factus est, siquidem est voluntas, non per partici- pationem sapientia prædita, sed ipsamet res et sa- pientia, omni plane modo. Addiderim, Pilium, et imaginem, et similitudinem sui ipsius exsistere, si cum sit fpse sapientia et voluntas, etiam imago est Patris, licet voluntatis et sapientiae appellatione præditi. B. Apage cum tanta' rationum absurditate. A. Abominanda vere, ac valde nefaris. linaginem jtaque et similitudinem accuratam Dei et Patris sub- stantiæ admittemus esse Filium, neque solam ipsi tribuentes voluntatis identitatem, eminentia supra Joan. 1, 3. Psal. scr, ; c, 24. #Psat. LXXH, 23.

Νοῦς μὲν γὰρ τῶν ἐν αὐτῷ κινήσεών τε καὶ ἐννοιῶν προκαταρκτικός· ποιότης δὲ κινημάτων, ἡ ἐφ' ὅτε Β Β. οὖν καὶ ἐφ' ἑκάστῳ θέλησις, πολλή τις οὖσα, καὶ ταῖς τῶν πραγμάτων ποιότησι καὶ διαφοραῖς, οἱ περ τισὶ βαφαῖς καταχρωννυμένη πρὸς τὸ ἄλλοτε άλλως καὶ ἑτεροίως ή διαφορά, καὶ διεστηκότων ἔσθ' ὅτε πρὸς τὸ ἔχον ἐναντίως. Οὐ γὰρ ᾧ θέλομεν τὸ καλόν, τούτῳ καὶ τὸ φαῦλον· οὐδὲ όπερ ἂν ἔλοιτό τις τὸ εἶναι σοφός, αὐτῷ δὲ τούτῳ καὶ τὸ ἐναντίον. Εἶμαι δὴ οὖν ἀπόπληκτον παντελῶς, τὸ θέλησιν εἶναι λέ- γειν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Πατρός. Β. Ναί. . Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶν ἡ θέλησις ἐν διαφοραίς αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν, ὧδε δὲ ἔχειν τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν οὐκ ἂν οἴοιτό τις εὖ φρονῶν· οὐκ ἄρα θέλησις ὁ Πατήρ, ἀλλ' ἐν ὑπάρξει νοούμενος ἰδικῇ, συμφυᾶ καὶ συνάναρχον, οἱονεὶ θέλησιν ἔχει τὸν ἴδιον Υίον, οὐ συντεθε[ι]μένος κατ' ἐκείνους, ἔχων δὲ οὕτως, ὡς ἂν εἶναι νοοῖτο τυχὸν τὰ ἐν ἁπλῇ φύσει καὶ σοφῷ, καὶ ἠρεμείτω λοιπὸν τὸ περίεργον ἔτι. Νοῦ δὲ ἐπέκειναι καὶ λόγου παντὸς τὸ θεῖον, ὦ τᾶν. Η οὐχ οὕτως; Β. Φημί δή. Βουλὴν δὲ καὶ θέλησιν ἐπείπερ ἡμῖν ὠνόμασας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, ἄρα ἂν ἔχον ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο παραστῆσαι Γραμμάτων ; Α. Πῶς γὰρ οὔ; Καὶ οἶμαι μέν, ὅτι μάλιστα διαρκῶς ἀναπείσειν, καὶ ἀποχρῶσαν ἡμῖν ἐμποιήσει τὴν πληροφορίαν ἀναμέλποντα τὸν Δαβιδ πρὸς τὴν Θεὸν καὶ Πατέρα· « Ἐν τῇ βουλῇ σου οδήγησάς με, Δείξει δὲ ἡμῖν ὁ λόγος καὶ δι᾿ ἐννοιῶν ἑτέρων έχει σανίζων τὸ ἀληθές. Η γὰρ οὐχί πάντα γέγονε δι' Υἱοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν, κατά γε την Ιωάννου φωνήν; Β. Ωδε ἔχει. Α. Ψάλλει δέ που Δαβίδ, καὶ τὸν τῶν ὅλων της μιουργὸν Πατέρα καὶ Θεὸν καταθαυμάζων, φησίν • Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας· ο σοφίαν, οἶμαι που, τὸν Υἱὸν ἀπο καλῶν. Β. Τί οὖν τοῦτό γε ; Α. Οτι, ὦ φιλότης, ἡ τοῦ Πατρὸς θέλησις, εἶπερ ἐστὶ παρ' αὐτὸν οὐχ ἑτέρα, καὶ οὐκ ἄσοφός γε, Σοφία δὲ ὁ Υἱός, πῶς ἂν ἐν ὑπάρξει νοοῦτο τῇ καθ' ἑαυτὸν ἐ Πατήρ; Μετακεχώρηκε γὰρ ἤδη πως εἰς τὸν ὑϊόν, καὶ οἱονεί πως ἤδη μεθεὶς τὸ εἶναι λοιπὸν τοῦδ' όπερ ἐστὶ, σοφία γέγονεν, εἴπερ ἐστὶ θέλησις οὐ κατὰ μέθο εξιν ἔχουσα τὸ σοφόν, ἀλλ᾽ αὐτόχρημα καὶ σοφία τὸ πᾶν. Προσθείην δ᾽ ἂν, ὅτι καὶ εἰκὼν καὶ ὁμοκέτη; ἑαυτοῦ πέφηνεν ὁ Υἱός, εἴπερ ὧν αὐτὸς σοφία καὶ θέλησις, καὶ εἰκών ἐστι τοῦ Πατρός, καίτοι βουλή; καὶ σοφίας ὠνομασμένου. Β. Απαγε τῆς τῶν λογισμῶν ἀνοπίας! Α. Μυσαρωτάτη γὰρ ἀληθῶς, καὶ πολύ λίαν ἔχο σα τὸ διεστραμμένον. Εἰκόνα δὴ οὖν καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, παραδεξά μεθα τὸν Υἱὸν, καὶ οὐχὶ μόνην αὐτῷ προσάπτοντες S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. elam, illud in quo versatur, intelligendi ratione. A Mens enim suarum motionum et cogitationum pri- migenia causa est, qualitas autem motuum, in quo- vis et in noquoque voluntas, que plurima quidem est, et rerum qualitatibus ac differemiis veluti qui- Irusdam coloribus variegata diversitas, et quando- que contrariorem. Non enim quo bonum volumus, hoc etiam malum : neque quo quis sapiens esse velit, eodem ipso fertur etiam in contrarium. Quo- circa stupidum plane reor dicere voluntatem esse Patris exsistentiam. B. Ita res est. ' A. Itaque, si voluntas tanta in se varietate con- stat, neque cordatus quisquam Dei naturam tałem esse putet, non ergo voluntas est Pater, sed cum in propria intelligatur exsistentia, ejusdem naturæ et coæternam veluti voluntatem habet suum Filium, non compositus, ut Hli volunt, sed cujusmodi con. cipiantur res simplici et sapienti natura præditæ, tandemque cesset curiositas. Omni quippe mente et eratione major est divinitas, o bone. An non ita se res habet? B. Assentior sane. Sed cum nobis propositum et voluntatem nominaveris Patris Filium, an istud etiam ex sacris Litteris potes ostendere? A. Quidni? Et opinor quidem id nobis Davidem abunde persuasurum et idoneam nobis fidem fa- clurum, cum ad Deum et Patrem canit : • in voluntate tua deduxisti me *; » quinetiam aliis ra- tionibus patefactum iri veritatem. An non enim oin- nia facta sunt për Filium, et sine ipso factum milit, ut Joannes testatur sa lla est. est A. Canit autem alicubi David, et universi opifi- cem Patrem ae Deum admiratis, ait : . Quam ma guificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapien- tia fecisti ™, › sapientiam, ut reor, Filium appel- tums. B. Quid vero istud sibi vult? C A. Nimirum, amice, si Patris illa voluntas alia non est ab ipso, neque sine sapientia, sapientia vero est Filius : quomodo Pater in se hypostatice exsistere censebitur? Transit enim jam quodammodo in Fi- hiumn, ac veluti desinens esse id quod est, sapientia D factus est, siquidem est voluntas, non per partici- pationem sapientia prædita, sed ipsamet res et sa- pientia, omni plane modo. Addiderim, Pilium, et imaginem, et similitudinem sui ipsius exsistere, si cum sit fpse sapientia et voluntas, etiam imago est Patris, licet voluntatis et sapientiae appellatione præditi. B. Apage cum tanta' rationum absurditate. A. Abominanda vere, ac valde nefaris. linaginem jtaque et similitudinem accuratam Dei et Patris sub- stantiæ admittemus esse Filium, neque solam ipsi tribuentes voluntatis identitatem, eminentia supra Joan. 1, 3. Psal. scr, ; c, 24. #Psat. LXXH, 23.

τὴν ταυτοβουλίαν, τῆς ὑπὲρ κτίσιν ὑπεροχῆς ἀξιώ- σομεν, ἀλλ' ἐν μορφῇ τῇ ἐμφερεστάτῃ καταλογιού- μεθα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκείνῳ προσπεφυκότων ἀνακομίζοντες φυσικώς. Εἰ δὲ, επείπερ ἐστὶ συνεθελητής, ταύτῃτοί φασιν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ εἰκόνα τοῦ Πατρὸς, ὧδε δὲ ἔχων φύσεως τε καὶ μέτρων, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν· Εωρακώς ἐμὲ, εώρακε τον Πατέρα. Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ν οὐκ ἀπίθανον· οἶμαι που τὸ χρῆναι νοεῖν, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπέρκομπον ἀληθῶς καὶ μόνῳ πρέπουσαν τῷ Υἱῷ φωνήν τε καὶ παρρησίαν, οἷά τινα στέφανον ἀναδήσασθαι τὸν Δα διδ, καὶ μεγαλαυχεῖν ἐφ' ἑαυτῷ λέγοντα σαφῶς· • Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν. Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Η γὰρ οὐχὶ συνθελητήν γεγο νότα τὸν ἄνδρα Θεῷ καταθρήσαιμεν ἄν; Εφη γάρ που περὶ αὐτοῦ πρὸς τὸν μακάριον Σαμουήλ: « Εύρον Δαβιδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Β. Πιθανὸς ὁ λόγος, πλὴν οὐκ ἀσφαλής. Δ. Κομιδῇ μὲν οὖν ἀπίθανος, ὦ ἑταῖρε, τερθρείας δ' οὖν τῆς ἐκτόπου παραδεικτικός, ἧς οὐκ οἶδ' ὅπως προεστηκότες, οὐκ ἐρυθριῶσιν οι διεναντίας. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἡμᾶς τὸ συνθελῆσαι μόνον καὶ ταυτὰ βού λεσθαι τῷ Πατρὶ, πρὸς εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν φυσικήν εξεργάσαιτο τὴν αὐτοῦ, Ερῴη δ' ἂν τοῦτο καὶ μόνη φύσεως ομοιότης, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἐξ αὐτῆς ἰοῦσα τῆς οὐσίας Εμφέρεια. Β. Κατ' εἰκόνα δὴ οὖν τὴν θείαν πῶς ἂν εἴημεν αὐτοί ; Δ. ὡς ἔντυλον ἔχοντες τὸν Υἱόν, καὶ χαρακτῆρα τὸν θεῖον εἰσοικισάμενοι καὶ πεπλουτηκότες ἐν ἑαυ τοῖς. Μεμορφώμεθα γὰρ δι' αὐτοῦ πρὸς Θεόν. Εἶδος δὲ τὸ πάντων ἐπέκεινα, καὶ ὑπέρτατον, τουτέστιν, ὁ Υἱός, διὰ Πνεύματος Ενσημαίνεται ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Καὶ γοῦν ἐπιστέλλει Γαλάταις ὁ Παῦλος, ἐξ ἐλαφρίας ολισθηκόσιν ἐπὶ τὸ ἀκαλλέστερον. Τε- ενία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χρι- στὸς ἐν ὑμῖν. » Β. Άριστα ἔφης. Α. Εύηθες δὲ καὶ ἑτέρως καὶ ἀκατάσκεπτον και μιδῇ, τὸ μὴ οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, βουλῆς δὲ καὶ θελημάτων εἰκόνα λέγεσθαι τον Υιόν. Ο γάρ του Φίλιππος, « Δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, ο καὶ οὐχὶ τὴν θέλησιν, ἔφασκε τοῦ Πατρός. Εαυτὸν δὲ παριστὰς εἰς εἰκόνα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, « Ο εωρακώς εμέ, ο φησὶν, οὐχὶ τὴν θέλησιν τοῦ Πατρός· αὐτὸν δὲ μᾶλλον τεθέαται τὸν Πατέρα. Καίτοι ἐχρῆν δήπου τὸν ἀψευδεῖν χρημένον, μᾶλλον δὲ οὐκ ἔχοντα δήλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, τόγε ἐκείνοις δοκοῦν, ἀλλὰ μὴ τοῦτο εἰπεῖν, εἴπερ ἦν οὐχ ὧδε ἔχων. Αλλ' ὁ μόνος εἰδὼς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπὸ μόνον διεγνωσμένος τοῦ Πατρός, οὐ ψιλῆς ἡμῖν καὶ ἀνυπάρκτου θελήσεως εἰκόνα, χαρακτήρα δὲ μᾶλλον τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεγεννηκότος ἑαυτὸν ἀπέφηνεν, εἰπών· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα. » DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. nemus Dei ac Patris, omnia quæ Patri insunt de- ferentes ei naturaliter. Sin autem, quoniam ejus- dem est voluntatis, idcirco aiunt ipsum etiam ex- sistere Patris imaginem, et quoniam, hae natura et conditione præditas, non veritas est dicere: ‹ Qui videt me, videt et Patrem. Ego in Patre, et Pater in me est “ : Ego et Pater unum samus “³, › non abs re, opinor, censebimus, adeo superuaturalem el elatam, solique Filio congruentem vocem, et liber- tatem loquendi sibi arrogasse Davidem, eaque glo- riari apud se, clare dicendo : • Ego in Patre, et Pater in me est : Qui vidit mne, vidit at Patrem : s et, « Ego et Pater unum sumus. › An non enim virum illum ejusdem fuisse cum Deo veluntatis videbimus? Dixit enim alicubi de ipso ad beatum Samuelem : « lerveni David Alium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas **. › A creaturam insigniemus, sed in forma similima po- B G D B. Probabilis est ratio, sed non tata. A. Prorsus quidem incredibilis, amice, sed quæ absurdas argutiotas patefacit quas perfricta frante nescio quo pacto adversarti audent propo- mere. Neque enim nos solum eadem cum Patre vo- Ιumtas, ad imaginem et similitudinem ejus natura- lein efformarit, sed hoc præstiterit etiam sola na- turæ similitudo, et ex ipsa substantia prodiens per omnia conformitas. B. Ad imaginem ergo divinam quoniodo nos for- mati sumus? A. Qual inhabitantem Filium habemus, et cha- racterem divinum in nobis suscepimus, eoque di- tati sumus. Per ipsum enim conformati suinus ad Deum. Species autem illa omnium suprema, nimi- rum Filias, per Spiritum nostris animabus impri- mitur. Onde Galatis scribit Paulus, qui præ levitate a recto desciverant : « Filioli mei, quos iterum par- turio, donec forinetur Christus in vobis ". » B. Optime dixisti. A. Quinetiam stultum et inconsideratum est val- de, non substantiæ Patris, sed deliberationis el vo- juntatum imaginem dici Filium. Philippus enim, • Ostende nobis Patrein, o non voluntatem dixit Patris. Fillus autem imaginem seipsum Patris ex- hibens : « Qui vidit me, » inquit, non voluntaten Patris, sed ipsum potius « vidit Patrem; › alioquin oportuisset eum qui veritatem amat, imo dolum in ore suo non habet, non hoc respondere, sed ex illo- rum sensu loqu¡, si quidem ita se non habebat. Sed qui solus novit Patrem, et a solo Patre dignoscitur, non nudæ nobis et non exsistentis voluntatis ima- ginem, sed characterem potius substantiæ Geni- toris seipsum declaravit, dicens: c Qui videt me, videt et Patrem. ▸ * Joan. xiv, 9, 10. ss Joan. x, 50. * Isa. xt, ; Acl. xu1, 23. Galat. 1, 19.

τὴν ταυτοβουλίαν, τῆς ὑπὲρ κτίσιν ὑπεροχῆς ἀξιώ- σομεν, ἀλλ' ἐν μορφῇ τῇ ἐμφερεστάτῃ καταλογιού- μεθα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκείνῳ προσπεφυκότων ἀνακομίζοντες φυσικώς. Εἰ δὲ, επείπερ ἐστὶ συνεθελητής, ταύτῃτοί φασιν ὑπάρχειν αὐτὸν καὶ εἰκόνα τοῦ Πατρὸς, ὧδε δὲ ἔχων φύσεως τε καὶ μέτρων, οὐ κατέδεισεν εἰπεῖν· Εωρακώς ἐμὲ, εώρακε τον Πατέρα. Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν· ν οὐκ ἀπίθανον· οἶμαι που τὸ χρῆναι νοεῖν, τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ καὶ ὑπέρκομπον ἀληθῶς καὶ μόνῳ πρέπουσαν τῷ Υἱῷ φωνήν τε καὶ παρρησίαν, οἷά τινα στέφανον ἀναδήσασθαι τὸν Δα διδ, καὶ μεγαλαυχεῖν ἐφ' ἑαυτῷ λέγοντα σαφῶς· • Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ δὲ ἐν ἐμοί ἐστιν. Ο ἑωρακὼς ἐμὲ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· καὶ, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Η γὰρ οὐχὶ συνθελητήν γεγο νότα τὸν ἄνδρα Θεῷ καταθρήσαιμεν ἄν; Εφη γάρ που περὶ αὐτοῦ πρὸς τὸν μακάριον Σαμουήλ: « Εύρον Δαβιδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, ὃς ποιήσει πάντα τὰ θελήματά μου. Β. Πιθανὸς ὁ λόγος, πλὴν οὐκ ἀσφαλής. Δ. Κομιδῇ μὲν οὖν ἀπίθανος, ὦ ἑταῖρε, τερθρείας δ' οὖν τῆς ἐκτόπου παραδεικτικός, ἧς οὐκ οἶδ' ὅπως προεστηκότες, οὐκ ἐρυθριῶσιν οι διεναντίας. Οὐδὲ γὰρ ἂν ἡμᾶς τὸ συνθελῆσαι μόνον καὶ ταυτὰ βού λεσθαι τῷ Πατρὶ, πρὸς εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν φυσικήν εξεργάσαιτο τὴν αὐτοῦ, Ερῴη δ' ἂν τοῦτο καὶ μόνη φύσεως ομοιότης, καὶ ἡ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἐξ αὐτῆς ἰοῦσα τῆς οὐσίας Εμφέρεια. Β. Κατ' εἰκόνα δὴ οὖν τὴν θείαν πῶς ἂν εἴημεν αὐτοί ; Δ. ὡς ἔντυλον ἔχοντες τὸν Υἱόν, καὶ χαρακτῆρα τὸν θεῖον εἰσοικισάμενοι καὶ πεπλουτηκότες ἐν ἑαυ τοῖς. Μεμορφώμεθα γὰρ δι' αὐτοῦ πρὸς Θεόν. Εἶδος δὲ τὸ πάντων ἐπέκεινα, καὶ ὑπέρτατον, τουτέστιν, ὁ Υἱός, διὰ Πνεύματος Ενσημαίνεται ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς. Καὶ γοῦν ἐπιστέλλει Γαλάταις ὁ Παῦλος, ἐξ ἐλαφρίας ολισθηκόσιν ἐπὶ τὸ ἀκαλλέστερον. Τε- ενία μου, οὓς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χρι- στὸς ἐν ὑμῖν. » Β. Άριστα ἔφης. Α. Εύηθες δὲ καὶ ἑτέρως καὶ ἀκατάσκεπτον και μιδῇ, τὸ μὴ οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, βουλῆς δὲ καὶ θελημάτων εἰκόνα λέγεσθαι τον Υιόν. Ο γάρ του Φίλιππος, « Δείξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, ο καὶ οὐχὶ τὴν θέλησιν, ἔφασκε τοῦ Πατρός. Εαυτὸν δὲ παριστὰς εἰς εἰκόνα τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, « Ο εωρακώς εμέ, ο φησὶν, οὐχὶ τὴν θέλησιν τοῦ Πατρός· αὐτὸν δὲ μᾶλλον τεθέαται τὸν Πατέρα. Καίτοι ἐχρῆν δήπου τὸν ἀψευδεῖν χρημένον, μᾶλλον δὲ οὐκ ἔχοντα δήλον ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, τόγε ἐκείνοις δοκοῦν, ἀλλὰ μὴ τοῦτο εἰπεῖν, εἴπερ ἦν οὐχ ὧδε ἔχων. Αλλ' ὁ μόνος εἰδὼς τὸν Πατέρα, καὶ ὑπὸ μόνον διεγνωσμένος τοῦ Πατρός, οὐ ψιλῆς ἡμῖν καὶ ἀνυπάρκτου θελήσεως εἰκόνα, χαρακτήρα δὲ μᾶλλον τῆς ὑποστάσεως τοῦ γεγεννηκότος ἑαυτὸν ἀπέφηνεν, εἰπών· Ὁ ἑωρακώς ἐμὲ, εώρακε τὸν Πατέρα. » DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. nemus Dei ac Patris, omnia quæ Patri insunt de- ferentes ei naturaliter. Sin autem, quoniam ejus- dem est voluntatis, idcirco aiunt ipsum etiam ex- sistere Patris imaginem, et quoniam, hae natura et conditione præditas, non veritas est dicere: ‹ Qui videt me, videt et Patrem. Ego in Patre, et Pater in me est “ : Ego et Pater unum samus “³, › non abs re, opinor, censebimus, adeo superuaturalem el elatam, solique Filio congruentem vocem, et liber- tatem loquendi sibi arrogasse Davidem, eaque glo- riari apud se, clare dicendo : • Ego in Patre, et Pater in me est : Qui vidit mne, vidit at Patrem : s et, « Ego et Pater unum sumus. › An non enim virum illum ejusdem fuisse cum Deo veluntatis videbimus? Dixit enim alicubi de ipso ad beatum Samuelem : « lerveni David Alium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas **. › A creaturam insigniemus, sed in forma similima po- B G D B. Probabilis est ratio, sed non tata. A. Prorsus quidem incredibilis, amice, sed quæ absurdas argutiotas patefacit quas perfricta frante nescio quo pacto adversarti audent propo- mere. Neque enim nos solum eadem cum Patre vo- Ιumtas, ad imaginem et similitudinem ejus natura- lein efformarit, sed hoc præstiterit etiam sola na- turæ similitudo, et ex ipsa substantia prodiens per omnia conformitas. B. Ad imaginem ergo divinam quoniodo nos for- mati sumus? A. Qual inhabitantem Filium habemus, et cha- racterem divinum in nobis suscepimus, eoque di- tati sumus. Per ipsum enim conformati suinus ad Deum. Species autem illa omnium suprema, nimi- rum Filias, per Spiritum nostris animabus impri- mitur. Onde Galatis scribit Paulus, qui præ levitate a recto desciverant : « Filioli mei, quos iterum par- turio, donec forinetur Christus in vobis ". » B. Optime dixisti. A. Quinetiam stultum et inconsideratum est val- de, non substantiæ Patris, sed deliberationis el vo- juntatum imaginem dici Filium. Philippus enim, • Ostende nobis Patrein, o non voluntatem dixit Patris. Fillus autem imaginem seipsum Patris ex- hibens : « Qui vidit me, » inquit, non voluntaten Patris, sed ipsum potius « vidit Patrem; › alioquin oportuisset eum qui veritatem amat, imo dolum in ore suo non habet, non hoc respondere, sed ex illo- rum sensu loqu¡, si quidem ita se non habebat. Sed qui solus novit Patrem, et a solo Patre dignoscitur, non nudæ nobis et non exsistentis voluntatis ima- ginem, sed characterem potius substantiæ Geni- toris seipsum declaravit, dicens: c Qui videt me, videt et Patrem. ▸ * Joan. xiv, 9, 10. ss Joan. x, 50. * Isa. xt, ; Acl. xu1, 23. Galat. 1, 19.

Β Εx η Β. Αλλ' εἴπερ ὧδε φρονείν, ἔκ τε τοῦ εἰκότος και πρὸς αὐτῆς όπως τῆς ἀληθείας ἀναπεπείσμεθα, τρίβον μὲν ἔμεν τὴν ἀγαθήν· πλὴν ἴσθι τοι κἀκεῖν ἐροῦντας· ὅ τινας, ὦ βέλτιστοι, χαρακτήρ εἴη δήπου πάντως ἂν αὐκ ἐν ὑποστάσει τῇ καθ' ἑαυτὸν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἰδίαν ἔχοι τὴν ὕπαρξιν, νεοῖτο δ' ἂν μᾶλλον ἐν ὑποκειμένῳ, καὶ ὡς ἐν τάξει συμβεβηκότος, εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐνείη τυχών, καθάπερ αμέλει τὰ εἴδη τοῖς σώμασιν. ᾿Ανύπαρκτος οὖν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶ καθ' ὑμᾶς ὡς χαρακτὴρ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Αχρείον, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς ἄγαν αἰσχρος εναρίθμιον, τὸ βούλεσθαί τι νοεῖν ἄριστά τε καὶ αδιαπτώτως, πάρα γε τοῖς οὕτω διεστραμμένοι;· τὸ δὲ ἀῤῥωστοῦν εἰς σύνεσιν, ἐντετίμηταί πως· καὶ παρατροπῆς μὲν ἀεὶ τῆς ἐπὶ τὸ λίαν εὐηθηκας, τὸ ἰσοστατοῦν οὐδὲν, ἐν μοίρᾳ δὲ τῇ αἰσχίονι τὸ εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον. Η οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὡς τὴν μὲν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἥτις ποτέ ἐστι, νῷ μὲν ἐπαθρῆσαι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέφικτον παντελῶς, μεῖζον δὲ εἰπεῖν ἢ κατὰ δύναμιν λόγου; « Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐκ πλείστων δὲ ὅσων θεωρημάτων, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γνῶσιν οὐκ ἀν- ιδρωτὶ καὶ μόλις ἐρανιζόμεθα, ἰσχναῖς δὲ δὴ λίαν καὶ οἱονεὶ κατεῤῥινημέναις φαντασίαις ἐννοιῶν τὴν ὡς ἐν αἰνίγμασι θέαν εἰς νοῦν συναγείροντες, τὸ ἀκλινές ἐν πίστει κερδαίνομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν κτίσμασι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν, οὐδὲν ἀκριβῶς καὶ με ναδικώς εξήσκηται πρὸς ἐμφέρειαν τῆς ἀνωτάτω φύσεώς τε καὶ δόξης, συνίεμεν μόλις τὰ περὶ αὐτῆς, τὸ τελοῦν εἰς δήλωσιν ἀφ' ἑκάστου τῶν ὄντων χρεια δῶς ἁρπάζοντες· σπιθαμῇ δὲ ὥσπερ μετροῦντες τὸν οὐρανὸν, βραχεῖ κομιδῇ τῷ γε ἐν ἡμῖν ὄντι νῷ πρὸς τὰ ἐπέκεινα τοῦ παντὸς ἀναμύειν οὐ παραιτούμεθα, φῶς τε, καὶ ζωὴν, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις, φαμὲν εἶναι τὸν Τίόν. Ονόμασται γὰρ οὕτω παρά γε τῇ θεοπνεύσαι Γρα φῇ, ἀλλ' οὐχ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τὴν ἄῤῥη του αὐτοῦ φύσιν ἐγκατακλείοντες, ἐκ διαφόρων αὐτόν συγκεῖσθαί φαμεν, καὶ εἰς ἔν τι τὸ ἀρτίως ἔχον ἀπ πεπλέχθαι μόλις. Απλοῦς γάρ ἐστι καὶ μονοειδής, ἀλλ᾽ ἐκ πλείστων ὅσων τῶν αὐτῷ προσπεφυκότων οὐσιωδῶς, εἰς αὐτὰς ὥσπερ ἔμεν ίσχνὰς τῆς ἐπ' αὐ τῷ θεωρίας και συμμέτρου περιωπῆς. Εἰ τοίνυν λέ- γοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός, εχω ρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συνυπάρχοντε νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Ηνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα, μονονουχί φωτός προ έντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως πρὸς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσ ἀπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεκκύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν καὶ εἰς ὕπαρξιν ἰδικήν. Ἐμφιλοχωρεῖ μὲν γὰρ τῇ τοῦ Πa- τρὸς φύσει, μονονουχὶ ῥίζαν ἔχων αὐτὴν ὁ Υἱὸς, καὶ τομῆς τῆς εἰσάπαν οὐκ ἀνεχόμενος, πλὴν ὑφέστηκαν ἰδικῶς, καὶ ἔστιν Υἱὸς ἀληθῶς, οὐκ ἀνυπόστατος χαρακτήρ, οὐδὲ ἀνυπάρκτως ἐπεῤῥιμμένος, η συμ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Atqui si ut sic sentiamus ratio et ipsa veritas ▲ nos persuaseris, rectum quidem iter iusislimus, verumtamen scias hoc dicluros : quod est alicujus character, o boni, utique per se non est in propria hypostasi, neque propriam habet exsistentiam, sed potius in subjecto et inter accidentia esse censetur, licet forsan inseparabiliter insit, quemadmodum uempe formæ corporibus. Hypostatice igitur non exsistit Filius, ‘si est, ut vos vultis, tanquam cha- racter in Patre. A. Rectam et sanam sequi doctrinam, vanum est, opinor, ac putidum apud istiusmodi perversos ho- wines : vecordia autem in pretio est apud eos, nec stultitiæ quidquam comparandum venit, vitioque datur animi rectitudo. Alioqui nonne satius est existimare, mente assequi nos plane haud posse quænam sit Filți natura, sed majus esse quam ut dicendo possit exprimi? « Gloria enim Domini oc- cultat sermonem,, ut scriptum est s. multis autem contemplationibus cognitionem velut in spe- culo, non sine sudore et ægre colligimus, sed sub- ţilibus admodum ac limatis cogitationum perceptio- nibus eam velut in ænigmate animo contemplantes, stabilitatem in fide consequimur. Cum autem in crea- turis et quæcunque generationi et corruptioni sunt obnoxia nihil accurate et absolute ad similitudinem supremæ illius naturæ et gloriæ efformatum sit, vix eam agnoscimus, e rebus singulis arripientes utili- ter quidquid ad eam demonstrandam facit, et veluti palmo cœlum metientes, angusta quantumvis mente praediti, ad res omni mente majores oculos tollere C yon veremur, lucemque, ac vitam, et sapientiam, aliaque præterea dicimus esse Filium. Sic enim apud Scripturam divinitus proditam nuncupatus est : sed cum ineffabilem ejus naturam singulis vocabu̟lis non includamus, ex diversis ipsum com- poni dicimus, ac vix tandem in unum quiddam per- fectum et absolutum coalescere. Simplex enim est ac uniformis, sed ex plurimis rebus quæ illi sub- stantialiter insunt, tenues quodammodo radios asse- quimur contemplationis ejus, et nostris mentibus accommodatæ visionis. Si ergo dicatur character substantiz Patris, inseparabiliter et intime coexsi- stentem intellige, ac tanquam formam ipsius Geni- toris. Cum autem splendor, emissionem veluti quam- dam a Patre, luminis propemodum extra prodeuntis " ac effulgentis animo comprehende, neque prorsus ab ea unde prodiit sejunctam hypostasi, neque ea plane contentam ac contractam, sed efferentem se quodammodo ad suam bypostasim propriamque exsistentiam. In Patris quippe natura inhabitat, eam propemodum radicem habens Filius, nec se- ctionem ullam prorsus admittens, in peculiari ta- men est hypostash, et revera Filius, non character hypostatica exsistentia carens, neque aliunde adje- clus, aut adveniens, ceu forma in corpore. Cum enim sit vita secundum naturam, quomodo cense- **Prov. xxv. 2. D 第

Β Εx η Β. Αλλ' εἴπερ ὧδε φρονείν, ἔκ τε τοῦ εἰκότος και πρὸς αὐτῆς όπως τῆς ἀληθείας ἀναπεπείσμεθα, τρίβον μὲν ἔμεν τὴν ἀγαθήν· πλὴν ἴσθι τοι κἀκεῖν ἐροῦντας· ὅ τινας, ὦ βέλτιστοι, χαρακτήρ εἴη δήπου πάντως ἂν αὐκ ἐν ὑποστάσει τῇ καθ' ἑαυτὸν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἰδίαν ἔχοι τὴν ὕπαρξιν, νεοῖτο δ' ἂν μᾶλλον ἐν ὑποκειμένῳ, καὶ ὡς ἐν τάξει συμβεβηκότος, εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐνείη τυχών, καθάπερ αμέλει τὰ εἴδη τοῖς σώμασιν. ᾿Ανύπαρκτος οὖν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶ καθ' ὑμᾶς ὡς χαρακτὴρ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Αχρείον, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς ἄγαν αἰσχρος εναρίθμιον, τὸ βούλεσθαί τι νοεῖν ἄριστά τε καὶ αδιαπτώτως, πάρα γε τοῖς οὕτω διεστραμμένοι;· τὸ δὲ ἀῤῥωστοῦν εἰς σύνεσιν, ἐντετίμηταί πως· καὶ παρατροπῆς μὲν ἀεὶ τῆς ἐπὶ τὸ λίαν εὐηθηκας, τὸ ἰσοστατοῦν οὐδὲν, ἐν μοίρᾳ δὲ τῇ αἰσχίονι τὸ εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον. Η οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὡς τὴν μὲν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἥτις ποτέ ἐστι, νῷ μὲν ἐπαθρῆσαι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέφικτον παντελῶς, μεῖζον δὲ εἰπεῖν ἢ κατὰ δύναμιν λόγου; « Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐκ πλείστων δὲ ὅσων θεωρημάτων, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γνῶσιν οὐκ ἀν- ιδρωτὶ καὶ μόλις ἐρανιζόμεθα, ἰσχναῖς δὲ δὴ λίαν καὶ οἱονεὶ κατεῤῥινημέναις φαντασίαις ἐννοιῶν τὴν ὡς ἐν αἰνίγμασι θέαν εἰς νοῦν συναγείροντες, τὸ ἀκλινές ἐν πίστει κερδαίνομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν κτίσμασι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν, οὐδὲν ἀκριβῶς καὶ με ναδικώς εξήσκηται πρὸς ἐμφέρειαν τῆς ἀνωτάτω φύσεώς τε καὶ δόξης, συνίεμεν μόλις τὰ περὶ αὐτῆς, τὸ τελοῦν εἰς δήλωσιν ἀφ' ἑκάστου τῶν ὄντων χρεια δῶς ἁρπάζοντες· σπιθαμῇ δὲ ὥσπερ μετροῦντες τὸν οὐρανὸν, βραχεῖ κομιδῇ τῷ γε ἐν ἡμῖν ὄντι νῷ πρὸς τὰ ἐπέκεινα τοῦ παντὸς ἀναμύειν οὐ παραιτούμεθα, φῶς τε, καὶ ζωὴν, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις, φαμὲν εἶναι τὸν Τίόν. Ονόμασται γὰρ οὕτω παρά γε τῇ θεοπνεύσαι Γρα φῇ, ἀλλ' οὐχ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τὴν ἄῤῥη του αὐτοῦ φύσιν ἐγκατακλείοντες, ἐκ διαφόρων αὐτόν συγκεῖσθαί φαμεν, καὶ εἰς ἔν τι τὸ ἀρτίως ἔχον ἀπ πεπλέχθαι μόλις. Απλοῦς γάρ ἐστι καὶ μονοειδής, ἀλλ᾽ ἐκ πλείστων ὅσων τῶν αὐτῷ προσπεφυκότων οὐσιωδῶς, εἰς αὐτὰς ὥσπερ ἔμεν ίσχνὰς τῆς ἐπ' αὐ τῷ θεωρίας και συμμέτρου περιωπῆς. Εἰ τοίνυν λέ- γοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός, εχω ρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συνυπάρχοντε νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Ηνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα, μονονουχί φωτός προ έντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως πρὸς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσ ἀπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεκκύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν καὶ εἰς ὕπαρξιν ἰδικήν. Ἐμφιλοχωρεῖ μὲν γὰρ τῇ τοῦ Πa- τρὸς φύσει, μονονουχὶ ῥίζαν ἔχων αὐτὴν ὁ Υἱὸς, καὶ τομῆς τῆς εἰσάπαν οὐκ ἀνεχόμενος, πλὴν ὑφέστηκαν ἰδικῶς, καὶ ἔστιν Υἱὸς ἀληθῶς, οὐκ ἀνυπόστατος χαρακτήρ, οὐδὲ ἀνυπάρκτως ἐπεῤῥιμμένος, η συμ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Atqui si ut sic sentiamus ratio et ipsa veritas ▲ nos persuaseris, rectum quidem iter iusislimus, verumtamen scias hoc dicluros : quod est alicujus character, o boni, utique per se non est in propria hypostasi, neque propriam habet exsistentiam, sed potius in subjecto et inter accidentia esse censetur, licet forsan inseparabiliter insit, quemadmodum uempe formæ corporibus. Hypostatice igitur non exsistit Filius, ‘si est, ut vos vultis, tanquam cha- racter in Patre. A. Rectam et sanam sequi doctrinam, vanum est, opinor, ac putidum apud istiusmodi perversos ho- wines : vecordia autem in pretio est apud eos, nec stultitiæ quidquam comparandum venit, vitioque datur animi rectitudo. Alioqui nonne satius est existimare, mente assequi nos plane haud posse quænam sit Filți natura, sed majus esse quam ut dicendo possit exprimi? « Gloria enim Domini oc- cultat sermonem,, ut scriptum est s. multis autem contemplationibus cognitionem velut in spe- culo, non sine sudore et ægre colligimus, sed sub- ţilibus admodum ac limatis cogitationum perceptio- nibus eam velut in ænigmate animo contemplantes, stabilitatem in fide consequimur. Cum autem in crea- turis et quæcunque generationi et corruptioni sunt obnoxia nihil accurate et absolute ad similitudinem supremæ illius naturæ et gloriæ efformatum sit, vix eam agnoscimus, e rebus singulis arripientes utili- ter quidquid ad eam demonstrandam facit, et veluti palmo cœlum metientes, angusta quantumvis mente praediti, ad res omni mente majores oculos tollere C yon veremur, lucemque, ac vitam, et sapientiam, aliaque præterea dicimus esse Filium. Sic enim apud Scripturam divinitus proditam nuncupatus est : sed cum ineffabilem ejus naturam singulis vocabu̟lis non includamus, ex diversis ipsum com- poni dicimus, ac vix tandem in unum quiddam per- fectum et absolutum coalescere. Simplex enim est ac uniformis, sed ex plurimis rebus quæ illi sub- stantialiter insunt, tenues quodammodo radios asse- quimur contemplationis ejus, et nostris mentibus accommodatæ visionis. Si ergo dicatur character substantiz Patris, inseparabiliter et intime coexsi- stentem intellige, ac tanquam formam ipsius Geni- toris. Cum autem splendor, emissionem veluti quam- dam a Patre, luminis propemodum extra prodeuntis " ac effulgentis animo comprehende, neque prorsus ab ea unde prodiit sejunctam hypostasi, neque ea plane contentam ac contractam, sed efferentem se quodammodo ad suam bypostasim propriamque exsistentiam. In Patris quippe natura inhabitat, eam propemodum radicem habens Filius, nec se- ctionem ullam prorsus admittens, in peculiari ta- men est hypostash, et revera Filius, non character hypostatica exsistentia carens, neque aliunde adje- clus, aut adveniens, ceu forma in corpore. Cum enim sit vita secundum naturam, quomodo cense- **Prov. xxv. 2. D 第

Β Εx η Β. Αλλ' εἴπερ ὧδε φρονείν, ἔκ τε τοῦ εἰκότος και πρὸς αὐτῆς όπως τῆς ἀληθείας ἀναπεπείσμεθα, τρίβον μὲν ἔμεν τὴν ἀγαθήν· πλὴν ἴσθι τοι κἀκεῖν ἐροῦντας· ὅ τινας, ὦ βέλτιστοι, χαρακτήρ εἴη δήπου πάντως ἂν αὐκ ἐν ὑποστάσει τῇ καθ' ἑαυτὸν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἰδίαν ἔχοι τὴν ὕπαρξιν, νεοῖτο δ' ἂν μᾶλλον ἐν ὑποκειμένῳ, καὶ ὡς ἐν τάξει συμβεβηκότος, εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐνείη τυχών, καθάπερ αμέλει τὰ εἴδη τοῖς σώμασιν. ᾿Ανύπαρκτος οὖν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶ καθ' ὑμᾶς ὡς χαρακτὴρ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Αχρείον, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς ἄγαν αἰσχρος εναρίθμιον, τὸ βούλεσθαί τι νοεῖν ἄριστά τε καὶ αδιαπτώτως, πάρα γε τοῖς οὕτω διεστραμμένοι;· τὸ δὲ ἀῤῥωστοῦν εἰς σύνεσιν, ἐντετίμηταί πως· καὶ παρατροπῆς μὲν ἀεὶ τῆς ἐπὶ τὸ λίαν εὐηθηκας, τὸ ἰσοστατοῦν οὐδὲν, ἐν μοίρᾳ δὲ τῇ αἰσχίονι τὸ εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον. Η οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὡς τὴν μὲν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἥτις ποτέ ἐστι, νῷ μὲν ἐπαθρῆσαι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέφικτον παντελῶς, μεῖζον δὲ εἰπεῖν ἢ κατὰ δύναμιν λόγου; « Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐκ πλείστων δὲ ὅσων θεωρημάτων, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γνῶσιν οὐκ ἀν- ιδρωτὶ καὶ μόλις ἐρανιζόμεθα, ἰσχναῖς δὲ δὴ λίαν καὶ οἱονεὶ κατεῤῥινημέναις φαντασίαις ἐννοιῶν τὴν ὡς ἐν αἰνίγμασι θέαν εἰς νοῦν συναγείροντες, τὸ ἀκλινές ἐν πίστει κερδαίνομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν κτίσμασι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν, οὐδὲν ἀκριβῶς καὶ με ναδικώς εξήσκηται πρὸς ἐμφέρειαν τῆς ἀνωτάτω φύσεώς τε καὶ δόξης, συνίεμεν μόλις τὰ περὶ αὐτῆς, τὸ τελοῦν εἰς δήλωσιν ἀφ' ἑκάστου τῶν ὄντων χρεια δῶς ἁρπάζοντες· σπιθαμῇ δὲ ὥσπερ μετροῦντες τὸν οὐρανὸν, βραχεῖ κομιδῇ τῷ γε ἐν ἡμῖν ὄντι νῷ πρὸς τὰ ἐπέκεινα τοῦ παντὸς ἀναμύειν οὐ παραιτούμεθα, φῶς τε, καὶ ζωὴν, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις, φαμὲν εἶναι τὸν Τίόν. Ονόμασται γὰρ οὕτω παρά γε τῇ θεοπνεύσαι Γρα φῇ, ἀλλ' οὐχ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τὴν ἄῤῥη του αὐτοῦ φύσιν ἐγκατακλείοντες, ἐκ διαφόρων αὐτόν συγκεῖσθαί φαμεν, καὶ εἰς ἔν τι τὸ ἀρτίως ἔχον ἀπ πεπλέχθαι μόλις. Απλοῦς γάρ ἐστι καὶ μονοειδής, ἀλλ᾽ ἐκ πλείστων ὅσων τῶν αὐτῷ προσπεφυκότων οὐσιωδῶς, εἰς αὐτὰς ὥσπερ ἔμεν ίσχνὰς τῆς ἐπ' αὐ τῷ θεωρίας και συμμέτρου περιωπῆς. Εἰ τοίνυν λέ- γοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός, εχω ρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συνυπάρχοντε νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Ηνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα, μονονουχί φωτός προ έντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως πρὸς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσ ἀπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεκκύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν καὶ εἰς ὕπαρξιν ἰδικήν. Ἐμφιλοχωρεῖ μὲν γὰρ τῇ τοῦ Πa- τρὸς φύσει, μονονουχὶ ῥίζαν ἔχων αὐτὴν ὁ Υἱὸς, καὶ τομῆς τῆς εἰσάπαν οὐκ ἀνεχόμενος, πλὴν ὑφέστηκαν ἰδικῶς, καὶ ἔστιν Υἱὸς ἀληθῶς, οὐκ ἀνυπόστατος χαρακτήρ, οὐδὲ ἀνυπάρκτως ἐπεῤῥιμμένος, η συμ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Atqui si ut sic sentiamus ratio et ipsa veritas ▲ nos persuaseris, rectum quidem iter iusislimus, verumtamen scias hoc dicluros : quod est alicujus character, o boni, utique per se non est in propria hypostasi, neque propriam habet exsistentiam, sed potius in subjecto et inter accidentia esse censetur, licet forsan inseparabiliter insit, quemadmodum uempe formæ corporibus. Hypostatice igitur non exsistit Filius, ‘si est, ut vos vultis, tanquam cha- racter in Patre. A. Rectam et sanam sequi doctrinam, vanum est, opinor, ac putidum apud istiusmodi perversos ho- wines : vecordia autem in pretio est apud eos, nec stultitiæ quidquam comparandum venit, vitioque datur animi rectitudo. Alioqui nonne satius est existimare, mente assequi nos plane haud posse quænam sit Filți natura, sed majus esse quam ut dicendo possit exprimi? « Gloria enim Domini oc- cultat sermonem,, ut scriptum est s. multis autem contemplationibus cognitionem velut in spe- culo, non sine sudore et ægre colligimus, sed sub- ţilibus admodum ac limatis cogitationum perceptio- nibus eam velut in ænigmate animo contemplantes, stabilitatem in fide consequimur. Cum autem in crea- turis et quæcunque generationi et corruptioni sunt obnoxia nihil accurate et absolute ad similitudinem supremæ illius naturæ et gloriæ efformatum sit, vix eam agnoscimus, e rebus singulis arripientes utili- ter quidquid ad eam demonstrandam facit, et veluti palmo cœlum metientes, angusta quantumvis mente praediti, ad res omni mente majores oculos tollere C yon veremur, lucemque, ac vitam, et sapientiam, aliaque præterea dicimus esse Filium. Sic enim apud Scripturam divinitus proditam nuncupatus est : sed cum ineffabilem ejus naturam singulis vocabu̟lis non includamus, ex diversis ipsum com- poni dicimus, ac vix tandem in unum quiddam per- fectum et absolutum coalescere. Simplex enim est ac uniformis, sed ex plurimis rebus quæ illi sub- stantialiter insunt, tenues quodammodo radios asse- quimur contemplationis ejus, et nostris mentibus accommodatæ visionis. Si ergo dicatur character substantiz Patris, inseparabiliter et intime coexsi- stentem intellige, ac tanquam formam ipsius Geni- toris. Cum autem splendor, emissionem veluti quam- dam a Patre, luminis propemodum extra prodeuntis " ac effulgentis animo comprehende, neque prorsus ab ea unde prodiit sejunctam hypostasi, neque ea plane contentam ac contractam, sed efferentem se quodammodo ad suam bypostasim propriamque exsistentiam. In Patris quippe natura inhabitat, eam propemodum radicem habens Filius, nec se- ctionem ullam prorsus admittens, in peculiari ta- men est hypostash, et revera Filius, non character hypostatica exsistentia carens, neque aliunde adje- clus, aut adveniens, ceu forma in corpore. Cum enim sit vita secundum naturam, quomodo cense- **Prov. xxv. 2. D 第

Β Εx η Β. Αλλ' εἴπερ ὧδε φρονείν, ἔκ τε τοῦ εἰκότος και πρὸς αὐτῆς όπως τῆς ἀληθείας ἀναπεπείσμεθα, τρίβον μὲν ἔμεν τὴν ἀγαθήν· πλὴν ἴσθι τοι κἀκεῖν ἐροῦντας· ὅ τινας, ὦ βέλτιστοι, χαρακτήρ εἴη δήπου πάντως ἂν αὐκ ἐν ὑποστάσει τῇ καθ' ἑαυτὸν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἰδίαν ἔχοι τὴν ὕπαρξιν, νεοῖτο δ' ἂν μᾶλλον ἐν ὑποκειμένῳ, καὶ ὡς ἐν τάξει συμβεβηκότος, εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐνείη τυχών, καθάπερ αμέλει τὰ εἴδη τοῖς σώμασιν. ᾿Ανύπαρκτος οὖν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶ καθ' ὑμᾶς ὡς χαρακτὴρ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Αχρείον, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς ἄγαν αἰσχρος εναρίθμιον, τὸ βούλεσθαί τι νοεῖν ἄριστά τε καὶ αδιαπτώτως, πάρα γε τοῖς οὕτω διεστραμμένοι;· τὸ δὲ ἀῤῥωστοῦν εἰς σύνεσιν, ἐντετίμηταί πως· καὶ παρατροπῆς μὲν ἀεὶ τῆς ἐπὶ τὸ λίαν εὐηθηκας, τὸ ἰσοστατοῦν οὐδὲν, ἐν μοίρᾳ δὲ τῇ αἰσχίονι τὸ εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον. Η οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὡς τὴν μὲν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἥτις ποτέ ἐστι, νῷ μὲν ἐπαθρῆσαι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέφικτον παντελῶς, μεῖζον δὲ εἰπεῖν ἢ κατὰ δύναμιν λόγου; « Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐκ πλείστων δὲ ὅσων θεωρημάτων, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γνῶσιν οὐκ ἀν- ιδρωτὶ καὶ μόλις ἐρανιζόμεθα, ἰσχναῖς δὲ δὴ λίαν καὶ οἱονεὶ κατεῤῥινημέναις φαντασίαις ἐννοιῶν τὴν ὡς ἐν αἰνίγμασι θέαν εἰς νοῦν συναγείροντες, τὸ ἀκλινές ἐν πίστει κερδαίνομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν κτίσμασι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν, οὐδὲν ἀκριβῶς καὶ με ναδικώς εξήσκηται πρὸς ἐμφέρειαν τῆς ἀνωτάτω φύσεώς τε καὶ δόξης, συνίεμεν μόλις τὰ περὶ αὐτῆς, τὸ τελοῦν εἰς δήλωσιν ἀφ' ἑκάστου τῶν ὄντων χρεια δῶς ἁρπάζοντες· σπιθαμῇ δὲ ὥσπερ μετροῦντες τὸν οὐρανὸν, βραχεῖ κομιδῇ τῷ γε ἐν ἡμῖν ὄντι νῷ πρὸς τὰ ἐπέκεινα τοῦ παντὸς ἀναμύειν οὐ παραιτούμεθα, φῶς τε, καὶ ζωὴν, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις, φαμὲν εἶναι τὸν Τίόν. Ονόμασται γὰρ οὕτω παρά γε τῇ θεοπνεύσαι Γρα φῇ, ἀλλ' οὐχ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τὴν ἄῤῥη του αὐτοῦ φύσιν ἐγκατακλείοντες, ἐκ διαφόρων αὐτόν συγκεῖσθαί φαμεν, καὶ εἰς ἔν τι τὸ ἀρτίως ἔχον ἀπ πεπλέχθαι μόλις. Απλοῦς γάρ ἐστι καὶ μονοειδής, ἀλλ᾽ ἐκ πλείστων ὅσων τῶν αὐτῷ προσπεφυκότων οὐσιωδῶς, εἰς αὐτὰς ὥσπερ ἔμεν ίσχνὰς τῆς ἐπ' αὐ τῷ θεωρίας και συμμέτρου περιωπῆς. Εἰ τοίνυν λέ- γοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός, εχω ρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συνυπάρχοντε νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Ηνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα, μονονουχί φωτός προ έντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως πρὸς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσ ἀπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεκκύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν καὶ εἰς ὕπαρξιν ἰδικήν. Ἐμφιλοχωρεῖ μὲν γὰρ τῇ τοῦ Πa- τρὸς φύσει, μονονουχὶ ῥίζαν ἔχων αὐτὴν ὁ Υἱὸς, καὶ τομῆς τῆς εἰσάπαν οὐκ ἀνεχόμενος, πλὴν ὑφέστηκαν ἰδικῶς, καὶ ἔστιν Υἱὸς ἀληθῶς, οὐκ ἀνυπόστατος χαρακτήρ, οὐδὲ ἀνυπάρκτως ἐπεῤῥιμμένος, η συμ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Atqui si ut sic sentiamus ratio et ipsa veritas ▲ nos persuaseris, rectum quidem iter iusislimus, verumtamen scias hoc dicluros : quod est alicujus character, o boni, utique per se non est in propria hypostasi, neque propriam habet exsistentiam, sed potius in subjecto et inter accidentia esse censetur, licet forsan inseparabiliter insit, quemadmodum uempe formæ corporibus. Hypostatice igitur non exsistit Filius, ‘si est, ut vos vultis, tanquam cha- racter in Patre. A. Rectam et sanam sequi doctrinam, vanum est, opinor, ac putidum apud istiusmodi perversos ho- wines : vecordia autem in pretio est apud eos, nec stultitiæ quidquam comparandum venit, vitioque datur animi rectitudo. Alioqui nonne satius est existimare, mente assequi nos plane haud posse quænam sit Filți natura, sed majus esse quam ut dicendo possit exprimi? « Gloria enim Domini oc- cultat sermonem,, ut scriptum est s. multis autem contemplationibus cognitionem velut in spe- culo, non sine sudore et ægre colligimus, sed sub- ţilibus admodum ac limatis cogitationum perceptio- nibus eam velut in ænigmate animo contemplantes, stabilitatem in fide consequimur. Cum autem in crea- turis et quæcunque generationi et corruptioni sunt obnoxia nihil accurate et absolute ad similitudinem supremæ illius naturæ et gloriæ efformatum sit, vix eam agnoscimus, e rebus singulis arripientes utili- ter quidquid ad eam demonstrandam facit, et veluti palmo cœlum metientes, angusta quantumvis mente praediti, ad res omni mente majores oculos tollere C yon veremur, lucemque, ac vitam, et sapientiam, aliaque præterea dicimus esse Filium. Sic enim apud Scripturam divinitus proditam nuncupatus est : sed cum ineffabilem ejus naturam singulis vocabu̟lis non includamus, ex diversis ipsum com- poni dicimus, ac vix tandem in unum quiddam per- fectum et absolutum coalescere. Simplex enim est ac uniformis, sed ex plurimis rebus quæ illi sub- stantialiter insunt, tenues quodammodo radios asse- quimur contemplationis ejus, et nostris mentibus accommodatæ visionis. Si ergo dicatur character substantiz Patris, inseparabiliter et intime coexsi- stentem intellige, ac tanquam formam ipsius Geni- toris. Cum autem splendor, emissionem veluti quam- dam a Patre, luminis propemodum extra prodeuntis " ac effulgentis animo comprehende, neque prorsus ab ea unde prodiit sejunctam hypostasi, neque ea plane contentam ac contractam, sed efferentem se quodammodo ad suam bypostasim propriamque exsistentiam. In Patris quippe natura inhabitat, eam propemodum radicem habens Filius, nec se- ctionem ullam prorsus admittens, in peculiari ta- men est hypostash, et revera Filius, non character hypostatica exsistentia carens, neque aliunde adje- clus, aut adveniens, ceu forma in corpore. Cum enim sit vita secundum naturam, quomodo cense- **Prov. xxv. 2. D 第

Β Εx η Β. Αλλ' εἴπερ ὧδε φρονείν, ἔκ τε τοῦ εἰκότος και πρὸς αὐτῆς όπως τῆς ἀληθείας ἀναπεπείσμεθα, τρίβον μὲν ἔμεν τὴν ἀγαθήν· πλὴν ἴσθι τοι κἀκεῖν ἐροῦντας· ὅ τινας, ὦ βέλτιστοι, χαρακτήρ εἴη δήπου πάντως ἂν αὐκ ἐν ὑποστάσει τῇ καθ' ἑαυτὸν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἂν ἰδίαν ἔχοι τὴν ὕπαρξιν, νεοῖτο δ' ἂν μᾶλλον ἐν ὑποκειμένῳ, καὶ ὡς ἐν τάξει συμβεβηκότος, εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐνείη τυχών, καθάπερ αμέλει τὰ εἴδη τοῖς σώμασιν. ᾿Ανύπαρκτος οὖν ὁ Υἱός, εἴπερ ἐστὶ καθ' ὑμᾶς ὡς χαρακτὴρ ἐν τῷ Πατρί. Δ. Αχρείον, ὡς ἔοικε, καὶ τοῖς ἄγαν αἰσχρος εναρίθμιον, τὸ βούλεσθαί τι νοεῖν ἄριστά τε καὶ αδιαπτώτως, πάρα γε τοῖς οὕτω διεστραμμένοι;· τὸ δὲ ἀῤῥωστοῦν εἰς σύνεσιν, ἐντετίμηταί πως· καὶ παρατροπῆς μὲν ἀεὶ τῆς ἐπὶ τὸ λίαν εὐηθηκας, τὸ ἰσοστατοῦν οὐδὲν, ἐν μοίρᾳ δὲ τῇ αἰσχίονι τὸ εὖ ἔχειν ὑπειλημμένον. Η οὐκ ἄμεινον ἐννοεῖν, ὡς τὴν μὲν τοῦ Υἱοῦ φύσιν, ἥτις ποτέ ἐστι, νῷ μὲν ἐπαθρῆσαι τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνέφικτον παντελῶς, μεῖζον δὲ εἰπεῖν ἢ κατὰ δύναμιν λόγου; « Δόξα γὰρ Κυρίου κρύπτει λόγον, ο κατὰ τὸ γεγραμμένον. Ἐκ πλείστων δὲ ὅσων θεωρημάτων, τὴν ὡς ἐν ἐσόπτρῳ γνῶσιν οὐκ ἀν- ιδρωτὶ καὶ μόλις ἐρανιζόμεθα, ἰσχναῖς δὲ δὴ λίαν καὶ οἱονεὶ κατεῤῥινημέναις φαντασίαις ἐννοιῶν τὴν ὡς ἐν αἰνίγμασι θέαν εἰς νοῦν συναγείροντες, τὸ ἀκλινές ἐν πίστει κερδαίνομεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν κτίσμασι, καὶ τοῖς ὑπὸ γένεσιν καὶ φθορὰν, οὐδὲν ἀκριβῶς καὶ με ναδικώς εξήσκηται πρὸς ἐμφέρειαν τῆς ἀνωτάτω φύσεώς τε καὶ δόξης, συνίεμεν μόλις τὰ περὶ αὐτῆς, τὸ τελοῦν εἰς δήλωσιν ἀφ' ἑκάστου τῶν ὄντων χρεια δῶς ἁρπάζοντες· σπιθαμῇ δὲ ὥσπερ μετροῦντες τὸν οὐρανὸν, βραχεῖ κομιδῇ τῷ γε ἐν ἡμῖν ὄντι νῷ πρὸς τὰ ἐπέκεινα τοῦ παντὸς ἀναμύειν οὐ παραιτούμεθα, φῶς τε, καὶ ζωὴν, καὶ σοφίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἕτερα ἅττα πρὸς τούτοις, φαμὲν εἶναι τὸν Τίόν. Ονόμασται γὰρ οὕτω παρά γε τῇ θεοπνεύσαι Γρα φῇ, ἀλλ' οὐχ ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων τὴν ἄῤῥη του αὐτοῦ φύσιν ἐγκατακλείοντες, ἐκ διαφόρων αὐτόν συγκεῖσθαί φαμεν, καὶ εἰς ἔν τι τὸ ἀρτίως ἔχον ἀπ πεπλέχθαι μόλις. Απλοῦς γάρ ἐστι καὶ μονοειδής, ἀλλ᾽ ἐκ πλείστων ὅσων τῶν αὐτῷ προσπεφυκότων οὐσιωδῶς, εἰς αὐτὰς ὥσπερ ἔμεν ίσχνὰς τῆς ἐπ' αὐ τῷ θεωρίας και συμμέτρου περιωπῆς. Εἰ τοίνυν λέ- γοιτο χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός, εχω ρίστως τε ἅμα καὶ προσπεφυκότως συνυπάρχοντε νόει, καὶ οἱονεὶ τὸ εἶδος αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος. Ηνίκα δ' ἂν καὶ ἀπαύγασμα, μονονουχί φωτός προ έντος τε καὶ ἀπαστράψαντος, εἰς νοῦν ἔχε τὴν ἐκ Πατρὸς οιονεί πως πρὸς τὸ ἔξω διεκδρομήν, οὔτε εἰσ ἀπαν ἀπηλλαγμένως τῆς ὅθεν ἐστὶν ὑποστάσεως, οὔτε μὴν εἰσάπαν συνεσταλμένως, προεκκύπτουσαν δὲ ὥσπερ εἰς τὸ ὑφεστάναι καθ' ἑαυτὴν καὶ εἰς ὕπαρξιν ἰδικήν. Ἐμφιλοχωρεῖ μὲν γὰρ τῇ τοῦ Πa- τρὸς φύσει, μονονουχὶ ῥίζαν ἔχων αὐτὴν ὁ Υἱὸς, καὶ τομῆς τῆς εἰσάπαν οὐκ ἀνεχόμενος, πλὴν ὑφέστηκαν ἰδικῶς, καὶ ἔστιν Υἱὸς ἀληθῶς, οὐκ ἀνυπόστατος χαρακτήρ, οὐδὲ ἀνυπάρκτως ἐπεῤῥιμμένος, η συμ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B. Atqui si ut sic sentiamus ratio et ipsa veritas ▲ nos persuaseris, rectum quidem iter iusislimus, verumtamen scias hoc dicluros : quod est alicujus character, o boni, utique per se non est in propria hypostasi, neque propriam habet exsistentiam, sed potius in subjecto et inter accidentia esse censetur, licet forsan inseparabiliter insit, quemadmodum uempe formæ corporibus. Hypostatice igitur non exsistit Filius, ‘si est, ut vos vultis, tanquam cha- racter in Patre. A. Rectam et sanam sequi doctrinam, vanum est, opinor, ac putidum apud istiusmodi perversos ho- wines : vecordia autem in pretio est apud eos, nec stultitiæ quidquam comparandum venit, vitioque datur animi rectitudo. Alioqui nonne satius est existimare, mente assequi nos plane haud posse quænam sit Filți natura, sed majus esse quam ut dicendo possit exprimi? « Gloria enim Domini oc- cultat sermonem,, ut scriptum est s. multis autem contemplationibus cognitionem velut in spe- culo, non sine sudore et ægre colligimus, sed sub- ţilibus admodum ac limatis cogitationum perceptio- nibus eam velut in ænigmate animo contemplantes, stabilitatem in fide consequimur. Cum autem in crea- turis et quæcunque generationi et corruptioni sunt obnoxia nihil accurate et absolute ad similitudinem supremæ illius naturæ et gloriæ efformatum sit, vix eam agnoscimus, e rebus singulis arripientes utili- ter quidquid ad eam demonstrandam facit, et veluti palmo cœlum metientes, angusta quantumvis mente praediti, ad res omni mente majores oculos tollere C yon veremur, lucemque, ac vitam, et sapientiam, aliaque præterea dicimus esse Filium. Sic enim apud Scripturam divinitus proditam nuncupatus est : sed cum ineffabilem ejus naturam singulis vocabu̟lis non includamus, ex diversis ipsum com- poni dicimus, ac vix tandem in unum quiddam per- fectum et absolutum coalescere. Simplex enim est ac uniformis, sed ex plurimis rebus quæ illi sub- stantialiter insunt, tenues quodammodo radios asse- quimur contemplationis ejus, et nostris mentibus accommodatæ visionis. Si ergo dicatur character substantiz Patris, inseparabiliter et intime coexsi- stentem intellige, ac tanquam formam ipsius Geni- toris. Cum autem splendor, emissionem veluti quam- dam a Patre, luminis propemodum extra prodeuntis " ac effulgentis animo comprehende, neque prorsus ab ea unde prodiit sejunctam hypostasi, neque ea plane contentam ac contractam, sed efferentem se quodammodo ad suam bypostasim propriamque exsistentiam. In Patris quippe natura inhabitat, eam propemodum radicem habens Filius, nec se- ctionem ullam prorsus admittens, in peculiari ta- men est hypostash, et revera Filius, non character hypostatica exsistentia carens, neque aliunde adje- clus, aut adveniens, ceu forma in corpore. Cum enim sit vita secundum naturam, quomodo cense- **Prov. xxv. 2. D 第

βεβηκώς, ὡς εἶδος ἐν σώματι. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, πῶς ἂν νοοῖτο μὴ ὑφεστάναι; Η οὐ διεπύθου λέγοντος· « Εγώ εἰμι ὁ ὢν, τοῦτό μου ἐστιν ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεαίς γενεῶν; » Β. Ε λέγεις. Εἰς καιρὸν δὲ ἡμῖν ὄντα τε ἔφης καὶ ζωὴν τὸν Υἱόν, ὡς χαρακτῆρά που πάντως καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ ὄντος τε καὶ ζῶντος Πατρός. ᾿Αλλὰ τί δῆτα, φασίν, είπερ ὧδε ἔχει ζωὴν δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός; Εφη γὰρ αὐτός· . Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ γιῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι, καταναρχήσας οὐδέν· «Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει δι' ἐμέ. » Πρὸς ἡμᾶς δὲ ὁ Παῦλος, . Ὁ δὲ Θεὸς, ἔφη, πλούσιος ὢν ἐν ἐλέει, διὰ τὴν πολλὴν ἀγάπην αὐτοῦ, ἣν ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ ὄντας ἡμᾶς νεκροὺς τοῖς παραπτώμασι, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ, οὗ χάριτί ἐστε σεσωσμένοι, και συνήγερχε, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. » Καὶ ὅλως διὰ πάσης, ὡς εἰπεῖν, τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς, ζωοποιούμενός τε παρὰ τοῦ Πα- τρὸς καὶ ζωῆς ὁρᾶται μέτοχος. Τίνα δὴ οὖν ἄρα τρόπον τἀληθὲς ἀντεξοίσομεν τοῖς διεναντίας, ὡς ήδιστα ἄν σου διαπυθοίμην. Α. Ναὶ μὴν ἄριστά σοι καὶ οὐκ ἀποσκόπως που λέγειν ἐδόκουν, οὐχὶ τῆς βουλήσεως τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' οὐσίας καὶ ὑποστάσεως χαρακτῆρα τὸν Υἱὸν νοεῖσθαι δεῖν, καὶ οὐκ ἀπᾳδόντως τῇ θείᾳ Γραφῇ. Β. Αριστα μὲν οὖν· ἀποφήσαιμι γὰρ ἂν οὐδαμῶς τό με ὀρθῶς ἔχον τε καὶ εἰρημένον. Α. Εν δέ γε τοῖς οὖσιν, ὅσα μὴ μόνον εἰς σχῆμα καὶ εἶδος μεμόρφωσαι τό τινος, ουσιώδη δὲ μᾶλλον διεκληρώσατο τὴν ἐμφέρειαν, ομοφυῇ δήπου πάντως εἶεν ἄν, καὶ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότητος ἀνεν- δεῶς ἐξημμένα. Β. Πῶς δὴ φής ; Οὐ γάρ μοι μάλα σαφῆς ὁ λόγος. Α. Τὸ χαλκοῦ, φέρε εἰπεῖν, καὶ λίθου πεποιημένον ἀνδροειδές ἄγαλμα, πότερα τῆς τοῦ δεῖνος οὐσίας, ήγουν εἴδους καὶ μορφῆς, ἐξεικονισμένον εἴη ἄν ; Β. Είδους δηλονότι. Δ. Ο γε μὴν τοῦ δεῖνος υἱὸς, πρὸς αὐτῆς εἰς τοῦτο πλαστουργηθεὶς τῆς φύσεως, καὶ ἄκρως εξω ησκημένος πρὸς ὁμοίωσιν τοῦ γεννήσαντος, λόγοις δὲ δή φημι τοῖς κατὰ τὴν φύσιν, ἆρ᾽ οὐκ ἂν νοοίτο λοιπόν φυσική τε καὶ οὐσιώδης εἰκών ; Β. Ναί. Α. Οντος δὲ οὖν ἤδη σαφούς τε καὶ ἐναργούς, ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑποστάσεως χαρακτήρ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, ἀδιαλώδητόν τε καὶ ἀπαράσημον τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ παρέδειξε κάλλος, διαρρήδην εἰπών· « Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι· ο καὶ, ο Ὁ ἑωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· ο πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἐννοεῖν ὡς τοῖς τῆς θεότητος Ιδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Πατήρ, κατ' οὐδένα τρόπον ἀπολισθήσειεν ἂν τοὺς [γ. τοῦ] εἶναι ζωή, καὶ ζωοποιός, ἵνα μὴ διὰ τῆς • σε DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A bitur non subsistere? an non dicentem att- Exo.!. iv, 14, 15. ** Joan. ♥, 26. B C D disti : e Ego sum qui sum : hoc meum est nomen, et memoriale æternum generationibus generatio- num B. Recte quidem. Cæterum opportune nobis di- xisti, cum exsistere, tum esse vitam Filiumn, ceu characteren nimirum et similitudinem exactam Patris qui est et vivit. Verum si ita est, inquiunt, cur vitam demum accipit a Patre? Ipse enim dixit : Sicut enim Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso *. » Quin et alibi dicere non veretur: Sicut misit me vi- vens Pater, et ego vivo propter Patrem : et qui manducat me, et ipse rivet propter me ". » Ad nos autem Paulus : Deus autem, inquit, qui dives est in misericordia, propter ninium charitatem suam qua dilexit uos, et cum essemus mortui peccatis, convivifcavit nos Christo (cujus gratia estis sal- vali) ; et conresuscitavit, et consedere fecit in cole- stibus in Christo Jesu ". . Denique, ut verbo dicam, per omnem divinam Scripturam vivificatus a Patre cernitur et vitæ particeps. Quo pacto igitur veri- tatem adversariis opponamus, libentissime ex te audierim. A. Equidem recte tibi nec abs re dixisse videor, nou voluntatis Patris, sed substantiæ et hypostasis characterem Filium intelligendum esse, neque id Scripturæ divinæ repugnare. B. Optime sane. Quod enim rectum est ac recto dictum, nequaquam inficiabor. A. Res omnes quæ non solum ad formam et spe- ciem formatæ sunt alicujus, sed substantialem po- tius similitudinem habent, ejusdem inter se sunt naturæ, et omnimodam similitudinem absolute re- tinent. B. Qut tu ais? Non enim admodum mibi maui festum est quod dicis. A. Hominis statua, ex ære, verbi gratia, aut lapide facta, utrum a substantia cujusdam, aut specie ac forina expressa est? B. Forma certe ac specie. A. Filius autem cujusdam, ab ipsa natura in hoc formatus, et ad similitudinem genitoris rationibus, nempe naturalibus, perfecte compositus, nunquid tandem naturalis et substantialis imago esse cen- sebitur ? B. Maxime. A. Cum igitur clarum sit ac manifestum Filium, qui Dei ac Patris substantiæ character est, illaesum et incorruptum divinitatis decus in seipso exhi- buisse, cum clare et aperte dixi : e Ego in Patre, et Pater in me est "; » et, « Qui videt me, videt et Patrem " ; › quoniodo necesse non erit cogitare ipsum, deitatis cum sit proprietatibus conspicuus, quemadmodum certe et Pater, nullo pacto desinere esse vitam, et vivifcum, ne per imaginem detrimenti quid patiatur is cujus est “Joan. vi, 58. "Ephes. 11, 4-6. Joan. xiv, 10. * ibid. 9.

βεβηκώς, ὡς εἶδος ἐν σώματι. Ζωὴ γὰρ ἂν κατὰ φύσιν, πῶς ἂν νοοῖτο μὴ ὑφεστάναι; Η οὐ διεπύθου λέγοντος· « Εγώ εἰμι ὁ ὢν, τοῦτό μου ἐστιν ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεαίς γενεῶν; » Β. Ε λέγεις. Εἰς καιρὸν δὲ ἡμῖν ὄντα τε ἔφης καὶ ζωὴν τὸν Υἱόν, ὡς χαρακτῆρά που πάντως καὶ ὁμοίωσιν ἀκριβῆ τοῦ ὄντος τε καὶ ζῶντος Πατρός. ᾿Αλλὰ τί δῆτα, φασίν, είπερ ὧδε ἔχει ζωὴν δέχεται παρὰ τοῦ Πατρός; Εφη γὰρ αὐτός· . Ωσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ γιῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι, καταναρχήσας οὐδέν· «Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῷ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσει δι' ἐμέ. » Πρὸς ἡμᾶς δὲ ὁ Παῦλος, . Ὁ δὲ Θεὸς, ἔφη, πλούσιος ὢν ἐν ἐλέει, διὰ τὴν πολλὴν ἀγάπην αὐτοῦ, ἣν ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ ὄντας ἡμᾶς νεκροὺς τοῖς παραπτώμασι, συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ, οὗ χάριτί ἐστε σεσωσμένοι, και συνήγερχε, καὶ συνεκάθισεν ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. » Καὶ ὅλως διὰ πάσης, ὡς εἰπεῖν, τῆς θεο- πνεύστου Γραφῆς, ζωοποιούμενός τε παρὰ τοῦ Πα- τρὸς καὶ ζωῆς ὁρᾶται μέτοχος. Τίνα δὴ οὖν ἄρα τρόπον τἀληθὲς ἀντεξοίσομεν τοῖς διεναντίας, ὡς ήδιστα ἄν σου διαπυθοίμην. Α. Ναὶ μὴν ἄριστά σοι καὶ οὐκ ἀποσκόπως που λέγειν ἐδόκουν, οὐχὶ τῆς βουλήσεως τοῦ Πατρὸς, ἀλλ' οὐσίας καὶ ὑποστάσεως χαρακτῆρα τὸν Υἱὸν νοεῖσθαι δεῖν, καὶ οὐκ ἀπᾳδόντως τῇ θείᾳ Γραφῇ. Β. Αριστα μὲν οὖν· ἀποφήσαιμι γὰρ ἂν οὐδαμῶς τό με ὀρθῶς ἔχον τε καὶ εἰρημένον. Α. Εν δέ γε τοῖς οὖσιν, ὅσα μὴ μόνον εἰς σχῆμα καὶ εἶδος μεμόρφωσαι τό τινος, ουσιώδη δὲ μᾶλλον διεκληρώσατο τὴν ἐμφέρειαν, ομοφυῇ δήπου πάντως εἶεν ἄν, καὶ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ὁμοιότητος ἀνεν- δεῶς ἐξημμένα. Β. Πῶς δὴ φής ; Οὐ γάρ μοι μάλα σαφῆς ὁ λόγος. Α. Τὸ χαλκοῦ, φέρε εἰπεῖν, καὶ λίθου πεποιημένον ἀνδροειδές ἄγαλμα, πότερα τῆς τοῦ δεῖνος οὐσίας, ήγουν εἴδους καὶ μορφῆς, ἐξεικονισμένον εἴη ἄν ; Β. Είδους δηλονότι. Δ. Ο γε μὴν τοῦ δεῖνος υἱὸς, πρὸς αὐτῆς εἰς τοῦτο πλαστουργηθεὶς τῆς φύσεως, καὶ ἄκρως εξω ησκημένος πρὸς ὁμοίωσιν τοῦ γεννήσαντος, λόγοις δὲ δή φημι τοῖς κατὰ τὴν φύσιν, ἆρ᾽ οὐκ ἂν νοοίτο λοιπόν φυσική τε καὶ οὐσιώδης εἰκών ; Β. Ναί. Α. Οντος δὲ οὖν ἤδη σαφούς τε καὶ ἐναργούς, ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὑποστάσεως χαρακτήρ ὑπάρχων ὁ Υἱὸς, ἀδιαλώδητόν τε καὶ ἀπαράσημον τὸ θεῖον ἐν ἑαυτῷ παρέδειξε κάλλος, διαρρήδην εἰπών· « Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι· ο καὶ, ο Ὁ ἑωρακώς ἐμέ, ἑώρακε τὸν Πατέρα· ο πῶς οὐκ ἀναγκαῖον ἐννοεῖν ὡς τοῖς τῆς θεότητος Ιδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ Πατήρ, κατ' οὐδένα τρόπον ἀπολισθήσειεν ἂν τοὺς [γ. τοῦ] εἶναι ζωή, καὶ ζωοποιός, ἵνα μὴ διὰ τῆς • σε DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A bitur non subsistere? an non dicentem att- Exo.!. iv, 14, 15. ** Joan. ♥, 26. B C D disti : e Ego sum qui sum : hoc meum est nomen, et memoriale æternum generationibus generatio- num B. Recte quidem. Cæterum opportune nobis di- xisti, cum exsistere, tum esse vitam Filiumn, ceu characteren nimirum et similitudinem exactam Patris qui est et vivit. Verum si ita est, inquiunt, cur vitam demum accipit a Patre? Ipse enim dixit : Sicut enim Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso *. » Quin et alibi dicere non veretur: Sicut misit me vi- vens Pater, et ego vivo propter Patrem : et qui manducat me, et ipse rivet propter me ". » Ad nos autem Paulus : Deus autem, inquit, qui dives est in misericordia, propter ninium charitatem suam qua dilexit uos, et cum essemus mortui peccatis, convivifcavit nos Christo (cujus gratia estis sal- vali) ; et conresuscitavit, et consedere fecit in cole- stibus in Christo Jesu ". . Denique, ut verbo dicam, per omnem divinam Scripturam vivificatus a Patre cernitur et vitæ particeps. Quo pacto igitur veri- tatem adversariis opponamus, libentissime ex te audierim. A. Equidem recte tibi nec abs re dixisse videor, nou voluntatis Patris, sed substantiæ et hypostasis characterem Filium intelligendum esse, neque id Scripturæ divinæ repugnare. B. Optime sane. Quod enim rectum est ac recto dictum, nequaquam inficiabor. A. Res omnes quæ non solum ad formam et spe- ciem formatæ sunt alicujus, sed substantialem po- tius similitudinem habent, ejusdem inter se sunt naturæ, et omnimodam similitudinem absolute re- tinent. B. Qut tu ais? Non enim admodum mibi maui festum est quod dicis. A. Hominis statua, ex ære, verbi gratia, aut lapide facta, utrum a substantia cujusdam, aut specie ac forina expressa est? B. Forma certe ac specie. A. Filius autem cujusdam, ab ipsa natura in hoc formatus, et ad similitudinem genitoris rationibus, nempe naturalibus, perfecte compositus, nunquid tandem naturalis et substantialis imago esse cen- sebitur ? B. Maxime. A. Cum igitur clarum sit ac manifestum Filium, qui Dei ac Patris substantiæ character est, illaesum et incorruptum divinitatis decus in seipso exhi- buisse, cum clare et aperte dixi : e Ego in Patre, et Pater in me est "; » et, « Qui videt me, videt et Patrem " ; › quoniodo necesse non erit cogitare ipsum, deitatis cum sit proprietatibus conspicuus, quemadmodum certe et Pater, nullo pacto desinere esse vitam, et vivifcum, ne per imaginem detrimenti quid patiatur is cujus est “Joan. vi, 58. "Ephes. 11, 4-6. Joan. xiv, 10. * ibid. 9.

Α εἰκόνος ὑβρίζηται πως ὁ οὗπέρ ἐστιν εἰχών ; Συμ βήσεται γάρ, εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, τό γε ήκον εἰς τὸν Υἱόν, ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ζωὴν μὲν οὐκ ἔτι, ζωῆς δὲ μᾶλλον ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς παρ' ἑτέρου μέσο οχον, καὶ αὐτὸν ἤδη πως υποπτεύεσθαι τὸν Πατέρα. Η πῶς ἂν γένοιτο τοῦ ζωογονοῦντος εἰκὼν ἀπαράλ λακτος τὸ ζωογονούμενον, τοῦ πλουσίως ἔχοντος το ἐπιδεὲς, τοῦ διανέμειν ἑτέροις οίον τε τὸ καὶ ἰδίᾳ φύσει μὴ ἐπαρχοῦν; Β. Ε' λέγεις. Α. Οἱ δὲ ζωῆς μέτοχον, καὶ οὐκ αὐτὸν κατά φύσιν ὑπάρχειν ζωήν, πεφλυαρηκότες τὸν Υἱόν, όπως ποτέ θεῖεν ἂν τὴν αὐτοῦ φύσιν, ὡς ἑτέραν οὖσαν παρά τὴν ἐν αὐτῷ ζωὴν, νοεῖν οὐκ ἔχω. Η οὐκ ἀνάγκη, το ἐν μεθέξει τινὸς γενέσθαι πεπιστευμένον, έτε ροονές εἶναι παρ' αὐτὸ, ἵνα μὴ αὐτό τι ἑαυτοῦ λέγοιτό π καὶ ὁρῶτο μέτοχον, εἴπερ ἐστὶν ὁμοφυές ; Β. Ανάγκη. Α. Οὐκοῦν, εἰ μή ἐστι ζωὴ κατὰ φύσιν ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ που πάντως ἔσται φύσει, μεταλαχών ὡς ἑτέρας, ἢ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς, τῆς ἐν αὐτῷ ζωῆς. Ἀποκρινά σθων δὴ οὖν οἱ τοῖς οὕτω παρεφθαρμένοις συναθλούν τες δόγμασιν, ὑπὸ ποῖον ἡμῖν ἔσται κατ' ἐκείνος γένος· προαπέδειξε γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὅτι μή για νητός Β. Ζωή, φησί, γέγονε παρὰ τοῦ Πατρός - Εφη γάρ ὁ Ἰωάννης" • "Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, ζωὴ ἦν. ο Ο λόγος οὖν ἐστι ζωή. Α. Συνειδήσας οὖν ἄμφω, καὶ εἰς ἄν τι συνέ ενεγκών ζωήν τε καὶ τὸν Υἱόν, οὐχ ἕτερον εἶναι φής παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ ζωήν, ὡς διαφόροις ονόμασι την ἑνὸς ἡμῖν τοῦ νοουμένου κατασημαίνεσθαι φύσιν, εἴτουν Υἱὸς, εἴτε ζωὴ λέγατο τυχόν; Β. Οὕτω φημί. Α. Εἶτα πεποιῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπειλήσει τὴν ζωήν· καὶ πῶς ἂν οὐχὶ μωρίας αὐτοῖς ἐπίκλημα καὶ γραφὴ τὸ χρήμα λοιπόν; "Η οὐχὶ τὸ γεγονὸς ἐξ ἀνυπαρξίας παρήχθαι λέγειν, καὶ οὐχ εκόντας, ἀνάγκη, καὶ τὸ εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι παρακεκομισμέ νον, τοῦ εἶναι πρεσβύτερον τὸ μὴ εἶναι λαχεῖν ; 'Αλλ' οὐ τοῦτό γε, ὦ βέλτιστος, ζωή, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ζωὴ γάρ ἐστιν, οὐ τὸ εἰς ζωὴν παρηγμένον· πρέπει δ᾽ ἂν μᾶλλον αὐτῇ τὸ εἶναι διὰ παντός, αναρχόν τε καὶ ἀτελεύτητον τὴν ὕπαρξιν ἔχειν. Εἰ δὲ δὴ σοφόν οἴονται καὶ κατεσκεμμένον ὑπάρχειν αὐτοῖς τὸν λό γον, τὸν ἐν μεθέξει ζωῆς, κἂν εἰ νοοῖτο ζωή, πης. σβεύοντα τὸν Υἱὸν, ἀκουόντων ὅτι ζωὴ λέγοιτ' ἂν τὸ ζωοποιοῦν, οὐχὶ τὸ ζωοποιούμενον, καθάπερ αμέλει καὶ φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, οὐ τὸ φωτὸς ἐπιβολή, καὶ σοφίας τητώμενον, καὶ ἰσχύος τῆς παρ' ἑτέρου γλιχόμενον, τὸ φωτίζον δὲ μᾶλλον, καὶ σοφοὺς ἀπο τελοῦν, καὶ δυναμοῦν ἑτέρους. Η οὐχὶ δὲ τρίβον ἰέναι σοι δοκῶν, τὴν εἰς εὐθύ τε καὶ ἀκαμπῆ καὶ ταῖς ἐκ νόμου ψήφοις ἐπαινουμένην ; • Οδῷ γάρ, ἔφη, πορεύσῃ βασιλική. Ο Β. Καὶ μάλα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. imago? Nam si res ita se non habet, quod ad Fi lium quidem attinet, qui est imago Patris, erit quod suspiceaur non jam vitam esse, sel vitæ potius indigum, eamque ab alio habere ipsum quoque Pa- trem. Alioquin, quomodo id quod vivificatur imago per omnia similis erit ejus quod vivificat, quod in- diget ejus quod abundat, et quod sibi satis esse non potest, ejus quod aliis largiri potest ? B. Recte dicis. A. Qui autem Filium vitæ participem, neque Ipsum secundum naturam esse vitam stulte nugan- tur, ubinam ejus naturam statuant diversam a vita quæ est in ipso, capere non possum. Alioqui, Honne necesse est id quod particeps alicujus esse creditur, alterius esse ab ipso naturæ, ne ipsum sui ipsius dicatur ac videatur esse particeps, siquidem est ejusdem naturæ ? B. Necesse. A. Itaque si vita non est secunduin naturam F¡- lius, iu propria utique erit natura, vitæ tanquam a se diversæ particeps. Respondeant ergo qui tam perversis suffragantur dogmatibus, sub quo genere ipsum collocaturi sint: ipsum quippe factum non esse autca demonstratum est. B. Vita, inquiunt, factus est a Patre. Dixit enim Joannes : c Quod factum est in ipso, vita era Verbum igitur est vita. A. Ambobus itaque colligatis, et in anum con- junctis, vita et Filie, non alium esse dicis a vita quæ est in ipso, ita ut diversis nominibus uius rei natura significetur, sou Filius, seu vita vocetur? B. Assentior. B C A. Ergone factam esse a Patre vitam existiment, citra dementiæ notam et crimeu? Alioqui, nonne quod factum est, e nihilo productum dicere vel inviti cogentur, et quod esse capit non este anti- quius et prius quam esse sortitum? At istud non est vita, o boni, multum abest. Vita enim est, non id quod in vitam prodųctum est, sed ei potius con- veni semper esse, et exsistentiamn habere prin- cipio et fine carentem. Quod si considerate sapien- terque se loqui pulant, dem Filium asserunt D vitæ participein, quamvis censeatur osse vita, au- diant vitam quidem dici id quod vivificat, non quod vivificatur, sicuti nempe lux, et sapientia, et virtus, non id qued lucis indiget, ac opus habet sapientia, et alterius virtutem appetit, sed potius quod illuminat, et sapientes reddit, et alios corro- borat. An non iter ego tibi rectum et a lege commen - datum insistere tibi videor ? « Via emim ibis regia,› inquit ". B. Ita prorsus. * Joan. 1, 3, 4. ** Num. XXI, 22.

Α εἰκόνος ὑβρίζηται πως ὁ οὗπέρ ἐστιν εἰχών ; Συμ βήσεται γάρ, εἴπερ οὐχ ὧδε ἔχει, τό γε ήκον εἰς τὸν Υἱόν, ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ Πατρὸς, ζωὴν μὲν οὐκ ἔτι, ζωῆς δὲ μᾶλλον ἐπιδεᾶ, καὶ τῆς παρ' ἑτέρου μέσο οχον, καὶ αὐτὸν ἤδη πως υποπτεύεσθαι τὸν Πατέρα. Η πῶς ἂν γένοιτο τοῦ ζωογονοῦντος εἰκὼν ἀπαράλ λακτος τὸ ζωογονούμενον, τοῦ πλουσίως ἔχοντος το ἐπιδεὲς, τοῦ διανέμειν ἑτέροις οίον τε τὸ καὶ ἰδίᾳ φύσει μὴ ἐπαρχοῦν; Β. Ε' λέγεις. Α. Οἱ δὲ ζωῆς μέτοχον, καὶ οὐκ αὐτὸν κατά φύσιν ὑπάρχειν ζωήν, πεφλυαρηκότες τὸν Υἱόν, όπως ποτέ θεῖεν ἂν τὴν αὐτοῦ φύσιν, ὡς ἑτέραν οὖσαν παρά τὴν ἐν αὐτῷ ζωὴν, νοεῖν οὐκ ἔχω. Η οὐκ ἀνάγκη, το ἐν μεθέξει τινὸς γενέσθαι πεπιστευμένον, έτε ροονές εἶναι παρ' αὐτὸ, ἵνα μὴ αὐτό τι ἑαυτοῦ λέγοιτό π καὶ ὁρῶτο μέτοχον, εἴπερ ἐστὶν ὁμοφυές ; Β. Ανάγκη. Α. Οὐκοῦν, εἰ μή ἐστι ζωὴ κατὰ φύσιν ὁ Υἱός, ἐν ἰδίᾳ που πάντως ἔσται φύσει, μεταλαχών ὡς ἑτέρας, ἢ ὅπερ ἐστὶν αὐτὸς, τῆς ἐν αὐτῷ ζωῆς. Ἀποκρινά σθων δὴ οὖν οἱ τοῖς οὕτω παρεφθαρμένοις συναθλούν τες δόγμασιν, ὑπὸ ποῖον ἡμῖν ἔσται κατ' ἐκείνος γένος· προαπέδειξε γὰρ ἡμῖν ὁ λόγος, ὅτι μή για νητός Β. Ζωή, φησί, γέγονε παρὰ τοῦ Πατρός - Εφη γάρ ὁ Ἰωάννης" • "Ο γέγονεν ἐν αὐτῷ, ζωὴ ἦν. ο Ο λόγος οὖν ἐστι ζωή. Α. Συνειδήσας οὖν ἄμφω, καὶ εἰς ἄν τι συνέ ενεγκών ζωήν τε καὶ τὸν Υἱόν, οὐχ ἕτερον εἶναι φής παρὰ τὴν ἐν αὐτῷ ζωήν, ὡς διαφόροις ονόμασι την ἑνὸς ἡμῖν τοῦ νοουμένου κατασημαίνεσθαι φύσιν, εἴτουν Υἱὸς, εἴτε ζωὴ λέγατο τυχόν; Β. Οὕτω φημί. Α. Εἶτα πεποιῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς ὑπειλήσει τὴν ζωήν· καὶ πῶς ἂν οὐχὶ μωρίας αὐτοῖς ἐπίκλημα καὶ γραφὴ τὸ χρήμα λοιπόν; "Η οὐχὶ τὸ γεγονὸς ἐξ ἀνυπαρξίας παρήχθαι λέγειν, καὶ οὐχ εκόντας, ἀνάγκη, καὶ τὸ εἰς ἀρχὰς τοῦ εἶναι παρακεκομισμέ νον, τοῦ εἶναι πρεσβύτερον τὸ μὴ εἶναι λαχεῖν ; 'Αλλ' οὐ τοῦτό γε, ὦ βέλτιστος, ζωή, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ζωὴ γάρ ἐστιν, οὐ τὸ εἰς ζωὴν παρηγμένον· πρέπει δ᾽ ἂν μᾶλλον αὐτῇ τὸ εἶναι διὰ παντός, αναρχόν τε καὶ ἀτελεύτητον τὴν ὕπαρξιν ἔχειν. Εἰ δὲ δὴ σοφόν οἴονται καὶ κατεσκεμμένον ὑπάρχειν αὐτοῖς τὸν λό γον, τὸν ἐν μεθέξει ζωῆς, κἂν εἰ νοοῖτο ζωή, πης. σβεύοντα τὸν Υἱὸν, ἀκουόντων ὅτι ζωὴ λέγοιτ' ἂν τὸ ζωοποιοῦν, οὐχὶ τὸ ζωοποιούμενον, καθάπερ αμέλει καὶ φῶς, καὶ σοφία, καὶ δύναμις, οὐ τὸ φωτὸς ἐπιβολή, καὶ σοφίας τητώμενον, καὶ ἰσχύος τῆς παρ' ἑτέρου γλιχόμενον, τὸ φωτίζον δὲ μᾶλλον, καὶ σοφοὺς ἀπο τελοῦν, καὶ δυναμοῦν ἑτέρους. Η οὐχὶ δὲ τρίβον ἰέναι σοι δοκῶν, τὴν εἰς εὐθύ τε καὶ ἀκαμπῆ καὶ ταῖς ἐκ νόμου ψήφοις ἐπαινουμένην ; • Οδῷ γάρ, ἔφη, πορεύσῃ βασιλική. Ο Β. Καὶ μάλα. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. imago? Nam si res ita se non habet, quod ad Fi lium quidem attinet, qui est imago Patris, erit quod suspiceaur non jam vitam esse, sel vitæ potius indigum, eamque ab alio habere ipsum quoque Pa- trem. Alioquin, quomodo id quod vivificatur imago per omnia similis erit ejus quod vivificat, quod in- diget ejus quod abundat, et quod sibi satis esse non potest, ejus quod aliis largiri potest ? B. Recte dicis. A. Qui autem Filium vitæ participem, neque Ipsum secundum naturam esse vitam stulte nugan- tur, ubinam ejus naturam statuant diversam a vita quæ est in ipso, capere non possum. Alioqui, Honne necesse est id quod particeps alicujus esse creditur, alterius esse ab ipso naturæ, ne ipsum sui ipsius dicatur ac videatur esse particeps, siquidem est ejusdem naturæ ? B. Necesse. A. Itaque si vita non est secunduin naturam F¡- lius, iu propria utique erit natura, vitæ tanquam a se diversæ particeps. Respondeant ergo qui tam perversis suffragantur dogmatibus, sub quo genere ipsum collocaturi sint: ipsum quippe factum non esse autca demonstratum est. B. Vita, inquiunt, factus est a Patre. Dixit enim Joannes : c Quod factum est in ipso, vita era Verbum igitur est vita. A. Ambobus itaque colligatis, et in anum con- junctis, vita et Filie, non alium esse dicis a vita quæ est in ipso, ita ut diversis nominibus uius rei natura significetur, sou Filius, seu vita vocetur? B. Assentior. B C A. Ergone factam esse a Patre vitam existiment, citra dementiæ notam et crimeu? Alioqui, nonne quod factum est, e nihilo productum dicere vel inviti cogentur, et quod esse capit non este anti- quius et prius quam esse sortitum? At istud non est vita, o boni, multum abest. Vita enim est, non id quod in vitam prodųctum est, sed ei potius con- veni semper esse, et exsistentiamn habere prin- cipio et fine carentem. Quod si considerate sapien- terque se loqui pulant, dem Filium asserunt D vitæ participein, quamvis censeatur osse vita, au- diant vitam quidem dici id quod vivificat, non quod vivificatur, sicuti nempe lux, et sapientia, et virtus, non id qued lucis indiget, ac opus habet sapientia, et alterius virtutem appetit, sed potius quod illuminat, et sapientes reddit, et alios corro- borat. An non iter ego tibi rectum et a lege commen - datum insistere tibi videor ? « Via emim ibis regia,› inquit ". B. Ita prorsus. * Joan. 1, 3, 4. ** Num. XXI, 22.

Δ. Τὸ δὲ δὴ σχέσει τῇ μὴ κατὰ φύσιν καταπλου- Α τοῦν, καὶ μόλις τό γε ὅλως είναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτό ποτε τῷ καὶ μετασχεῖν ἐφιέντι, καὶ χαριζομένῳ μεταλαχεῖν τῶν ἰδικῶς αὐτῷ προσ- εἶναι πεπιστευμένων; Ακούω γὰρ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ· • Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐνεργήσει γὰρ ἐν ἔσῳ, καὶ οὔτι που παρηλλαγμένως, ή τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ φύσις. Ζωὴ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ζωὴ δὲ καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μείον ἢ ὁ Πατήρ. Β. 'Αλλ', οίμαί γε δή, φαίεν ἂν, ὅτι Ψευδομυθεῖς, ὦ οὗτος, οίχεται δὲ δή σοι πρὸς τὸ μηδὲν ἤδη πως ὁ νοῦς, καὶ τῶν μὲν ἐξ ἀκριβείας διημάρτηκεν ἐν νοιῶν, τὸ δὲ τοῦ Πατρὸς ὑπερανεστηκός τε καὶ ὑπερ- κείμενον ἔν γε τῷ εἶναι ζωὴ κεκιβδήλευκέ τε καὶ Β μετασμικρύνας ἔχει. Πῶς γὰρ ἢ πόθεν ἐν ἴσῳ κεί- σεται τῷ Υἱῷ, καὶ εἰ καλοῖτο ζωή; ἔχειν δεῖν οἰησόμεθα μὲν ἡμεῖς. Οἱ δὲ τοῖς σφῶν αὐτ τῶν συναθλούντες δόγμασι, καὶ πειράσθων ἀναπεί- θειν, ὡς ἀμείνων μὲν ἦ καθ' Υἱὸν ζωοποιὸς ὁ Πατήρ, μείων δὲ ἢ κατ' αὐτὸν, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, ὁ Υἱός. Αλλ' ἔσονται μὲν οὐχ οἷοί τε τοῦτο δράν, οἶδ' ὅτι, καταμαντεύσονται δὲ τὸ δοκοῦν, καὶ καθ οριοῦσιν εὐκόλως, ἃ ἂν βούλωνται, τοῦ Υἱοῦ, καὶ θε σμοῖς ἰδίας τὴν ἁπάντων βασιλίδα καταζευγνύντες φύσιν. Εἶτα τιμᾷν οἴονται τὸν Πατέρα, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα κατά φύσιν Υἱόν, ταῖς εἰς τὸ μεῖον κατα- λυπούντες ψήφοις, καίτοι λέγοντα σαφῶς· « Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με ο και, « Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμ ψαντά με. » Τίνα γὰρ τρόπον καταθρήσαιμεν ἂν ζωήν, ὄντα κατὰ φύσιν ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, εἰ μὴ νοοῖτο ζωὴ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός; Τί δὲ οὐχὶ καὶ φάσκοντι πιστευτέον τό, « Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή; » Συνάρθρως δὲ καὶ μοναδικῶς ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν ζωήν, ἆρ᾽ οὐκ ἐξώσειεν ἂν τοῦ εἶναι ζωὴν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, εἰ μὴ φύσεως μιᾶς ἄμφω σε είναι δώσομεν, καὶ δι᾽ ἀμφοῖν εἰς ἡμᾶς ἐν ἴσῳ τὸ χρῆμα ἰέναι, καὶ οὔτε που δυοῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος Θεοῦ ; Β. Οτε έχει. Α. « Η οὐκ ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ Ισμέν ; » Β. Παντάπασι μὲν οὖν, εἴπερ είναι συγχωρήσαμεν ἀληθῆ τὸν ἱερώτατον Παύλον. Α. Αληθὴς μὲν οὖν' πῶς γὰρ οὔ; Ζῇ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ λαλεῖ Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἀλήθεια. Θέα δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἐν Θεῷ Πατρὶ ζῶμέν τε καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο δέ γε τοῦ εἶναι καὶ ζῆν χορηγός, οὐχ ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Υιόν, ὃς τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, και ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν βλάστημα ζωοποιόν, ώς ίδιον ἀγαθὸν ἐνίησι τὴν ζωὴν τοῖς τούτου δεδεημένοις, καὶ ὕλην συνέχει πρὸς τὸ εἶναι τὴν κτίσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις προσλαλῶν, « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω σε DE SS: TRINITATE MALOGUS V. A. Porro quod habitudine non natural vix obtinet at sit in universum id quod est, quomodo simite erit ei quod et participare concedit, et adipisci dat en quæ sibi peculiariter inesse creduntur? Audio enim di- ventem Fikum : « Sicut enim Pater suscitat mor- tues, et vivideat : sic et filius quos vult vivitrat .. Jure merito quideat. Equaliter enim operabitur, men diversa ratione com Patris, tam Fili natura. Vita enim est Pater, of vita Filius non minus quam Pater. Filio, etiamsi vita nominetur ? B. Sed dixerint, opinor: Mentiris, vir bone; fru- stra tibi est auimus, et a recto sensu aberrat, dum Patri præcellentiam in eo quod vita est adulterat ac deprimit. Quomodo enim aut unde æqualis erit fun. 111, * Juan, XIV, D A. Ubi paulum in his immorati fuerinus, quie- scendum nobis esse putabimus. Hi vero suis do- gmatibus opitulantes persuadere porro nitantur prae- stantiorem esse vivificum Patrem quam sit Filius, minorem autem eo Filium, licet vita sit secundum naturam. Verum istud facere, sal scio, non pote- runt, sed divinabunt, et pro sua libidine, quæcunque voluerint adversus Filium facile statuent, suis etiam legibus naturam omnium reginam subdentes. Et existimant honorem-se præstare Patri, dum ex co proguatum secundum naturam Filium, inferiorem non citra injuriam faciunt, tametsi aperte dicat: • Qui credit in me, non credit in mne, sed in eum qui misit me : et qui videt me, videt eum qui misit me **. › Quomodo enim videbimus vain esse se- cundum naturam in Filio Patreın, nisi intelligatur vita secundum naturam quoque Filius? Quidni vero credendum quoque dicenti : « Ego sum via, et ve- ritas, et vita " ? » Singulariter autem ac solum se- ipsum esse vitam inquiens, aunon excludet Pa- trem et Deum quominus sit vita, nisi naturæ unius utrunique esse concedemus, et per utrumque rem ipsam in nos æqualiter promanare, non utique duo- bus, sed uno omnia vívificante Deo? B. Ita res est. A. Numquid c in ipso vivimus, et movemur, et su- mus B. Ita quidem, si veracem esse concedeinus Pau- lum sanctissimum. A. Verax est certe : quis dubitet? Vivit enim in ipso et loquitur Christus, qui est veritas. Animad- verte igitur, amice, nos in Deo Patre vivere, et mom veri, et esse. Ortus autem et vitæ largitor, non alius fuerit quam Filius ex ipso genitus, qui cum Patris proprietatibus clareal, et vitæ naturalis sit germen vivificum, vitam, ceu proprium bonum indit iis qui eo indigent, et omnem creaturam in suo esse con- timet. Quocirca Judzos alloquens : «Anen, amen dico vobis, inquit, non Moyses dedit vobis panem de coelo, 7º Act. xvii, 28. 4. Βραχύ πρὸς λόγους διαμελλήσαντες, ατρέμα 21. ** Joan. xit, 44.

Δ. Τὸ δὲ δὴ σχέσει τῇ μὴ κατὰ φύσιν καταπλου- Α τοῦν, καὶ μόλις τό γε ὅλως είναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτό ποτε τῷ καὶ μετασχεῖν ἐφιέντι, καὶ χαριζομένῳ μεταλαχεῖν τῶν ἰδικῶς αὐτῷ προσ- εἶναι πεπιστευμένων; Ακούω γὰρ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ· • Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐνεργήσει γὰρ ἐν ἔσῳ, καὶ οὔτι που παρηλλαγμένως, ή τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ φύσις. Ζωὴ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ζωὴ δὲ καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μείον ἢ ὁ Πατήρ. Β. 'Αλλ', οίμαί γε δή, φαίεν ἂν, ὅτι Ψευδομυθεῖς, ὦ οὗτος, οίχεται δὲ δή σοι πρὸς τὸ μηδὲν ἤδη πως ὁ νοῦς, καὶ τῶν μὲν ἐξ ἀκριβείας διημάρτηκεν ἐν νοιῶν, τὸ δὲ τοῦ Πατρὸς ὑπερανεστηκός τε καὶ ὑπερ- κείμενον ἔν γε τῷ εἶναι ζωὴ κεκιβδήλευκέ τε καὶ Β μετασμικρύνας ἔχει. Πῶς γὰρ ἢ πόθεν ἐν ἴσῳ κεί- σεται τῷ Υἱῷ, καὶ εἰ καλοῖτο ζωή; ἔχειν δεῖν οἰησόμεθα μὲν ἡμεῖς. Οἱ δὲ τοῖς σφῶν αὐτ τῶν συναθλούντες δόγμασι, καὶ πειράσθων ἀναπεί- θειν, ὡς ἀμείνων μὲν ἦ καθ' Υἱὸν ζωοποιὸς ὁ Πατήρ, μείων δὲ ἢ κατ' αὐτὸν, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, ὁ Υἱός. Αλλ' ἔσονται μὲν οὐχ οἷοί τε τοῦτο δράν, οἶδ' ὅτι, καταμαντεύσονται δὲ τὸ δοκοῦν, καὶ καθ οριοῦσιν εὐκόλως, ἃ ἂν βούλωνται, τοῦ Υἱοῦ, καὶ θε σμοῖς ἰδίας τὴν ἁπάντων βασιλίδα καταζευγνύντες φύσιν. Εἶτα τιμᾷν οἴονται τὸν Πατέρα, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα κατά φύσιν Υἱόν, ταῖς εἰς τὸ μεῖον κατα- λυπούντες ψήφοις, καίτοι λέγοντα σαφῶς· « Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με ο και, « Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμ ψαντά με. » Τίνα γὰρ τρόπον καταθρήσαιμεν ἂν ζωήν, ὄντα κατὰ φύσιν ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, εἰ μὴ νοοῖτο ζωὴ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός; Τί δὲ οὐχὶ καὶ φάσκοντι πιστευτέον τό, « Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή; » Συνάρθρως δὲ καὶ μοναδικῶς ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν ζωήν, ἆρ᾽ οὐκ ἐξώσειεν ἂν τοῦ εἶναι ζωὴν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, εἰ μὴ φύσεως μιᾶς ἄμφω σε είναι δώσομεν, καὶ δι᾽ ἀμφοῖν εἰς ἡμᾶς ἐν ἴσῳ τὸ χρῆμα ἰέναι, καὶ οὔτε που δυοῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος Θεοῦ ; Β. Οτε έχει. Α. « Η οὐκ ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ Ισμέν ; » Β. Παντάπασι μὲν οὖν, εἴπερ είναι συγχωρήσαμεν ἀληθῆ τὸν ἱερώτατον Παύλον. Α. Αληθὴς μὲν οὖν' πῶς γὰρ οὔ; Ζῇ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ λαλεῖ Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἀλήθεια. Θέα δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἐν Θεῷ Πατρὶ ζῶμέν τε καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο δέ γε τοῦ εἶναι καὶ ζῆν χορηγός, οὐχ ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Υιόν, ὃς τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, και ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν βλάστημα ζωοποιόν, ώς ίδιον ἀγαθὸν ἐνίησι τὴν ζωὴν τοῖς τούτου δεδεημένοις, καὶ ὕλην συνέχει πρὸς τὸ εἶναι τὴν κτίσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις προσλαλῶν, « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω σε DE SS: TRINITATE MALOGUS V. A. Porro quod habitudine non natural vix obtinet at sit in universum id quod est, quomodo simite erit ei quod et participare concedit, et adipisci dat en quæ sibi peculiariter inesse creduntur? Audio enim di- ventem Fikum : « Sicut enim Pater suscitat mor- tues, et vivideat : sic et filius quos vult vivitrat .. Jure merito quideat. Equaliter enim operabitur, men diversa ratione com Patris, tam Fili natura. Vita enim est Pater, of vita Filius non minus quam Pater. Filio, etiamsi vita nominetur ? B. Sed dixerint, opinor: Mentiris, vir bone; fru- stra tibi est auimus, et a recto sensu aberrat, dum Patri præcellentiam in eo quod vita est adulterat ac deprimit. Quomodo enim aut unde æqualis erit fun. 111, * Juan, XIV, D A. Ubi paulum in his immorati fuerinus, quie- scendum nobis esse putabimus. Hi vero suis do- gmatibus opitulantes persuadere porro nitantur prae- stantiorem esse vivificum Patrem quam sit Filius, minorem autem eo Filium, licet vita sit secundum naturam. Verum istud facere, sal scio, non pote- runt, sed divinabunt, et pro sua libidine, quæcunque voluerint adversus Filium facile statuent, suis etiam legibus naturam omnium reginam subdentes. Et existimant honorem-se præstare Patri, dum ex co proguatum secundum naturam Filium, inferiorem non citra injuriam faciunt, tametsi aperte dicat: • Qui credit in me, non credit in mne, sed in eum qui misit me : et qui videt me, videt eum qui misit me **. › Quomodo enim videbimus vain esse se- cundum naturam in Filio Patreın, nisi intelligatur vita secundum naturam quoque Filius? Quidni vero credendum quoque dicenti : « Ego sum via, et ve- ritas, et vita " ? » Singulariter autem ac solum se- ipsum esse vitam inquiens, aunon excludet Pa- trem et Deum quominus sit vita, nisi naturæ unius utrunique esse concedemus, et per utrumque rem ipsam in nos æqualiter promanare, non utique duo- bus, sed uno omnia vívificante Deo? B. Ita res est. A. Numquid c in ipso vivimus, et movemur, et su- mus B. Ita quidem, si veracem esse concedeinus Pau- lum sanctissimum. A. Verax est certe : quis dubitet? Vivit enim in ipso et loquitur Christus, qui est veritas. Animad- verte igitur, amice, nos in Deo Patre vivere, et mom veri, et esse. Ortus autem et vitæ largitor, non alius fuerit quam Filius ex ipso genitus, qui cum Patris proprietatibus clareal, et vitæ naturalis sit germen vivificum, vitam, ceu proprium bonum indit iis qui eo indigent, et omnem creaturam in suo esse con- timet. Quocirca Judzos alloquens : «Anen, amen dico vobis, inquit, non Moyses dedit vobis panem de coelo, 7º Act. xvii, 28. 4. Βραχύ πρὸς λόγους διαμελλήσαντες, ατρέμα 21. ** Joan. xit, 44.

Δ. Τὸ δὲ δὴ σχέσει τῇ μὴ κατὰ φύσιν καταπλου- Α τοῦν, καὶ μόλις τό γε ὅλως είναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτό ποτε τῷ καὶ μετασχεῖν ἐφιέντι, καὶ χαριζομένῳ μεταλαχεῖν τῶν ἰδικῶς αὐτῷ προσ- εἶναι πεπιστευμένων; Ακούω γὰρ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ· • Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐνεργήσει γὰρ ἐν ἔσῳ, καὶ οὔτι που παρηλλαγμένως, ή τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ φύσις. Ζωὴ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ζωὴ δὲ καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μείον ἢ ὁ Πατήρ. Β. 'Αλλ', οίμαί γε δή, φαίεν ἂν, ὅτι Ψευδομυθεῖς, ὦ οὗτος, οίχεται δὲ δή σοι πρὸς τὸ μηδὲν ἤδη πως ὁ νοῦς, καὶ τῶν μὲν ἐξ ἀκριβείας διημάρτηκεν ἐν νοιῶν, τὸ δὲ τοῦ Πατρὸς ὑπερανεστηκός τε καὶ ὑπερ- κείμενον ἔν γε τῷ εἶναι ζωὴ κεκιβδήλευκέ τε καὶ Β μετασμικρύνας ἔχει. Πῶς γὰρ ἢ πόθεν ἐν ἴσῳ κεί- σεται τῷ Υἱῷ, καὶ εἰ καλοῖτο ζωή; ἔχειν δεῖν οἰησόμεθα μὲν ἡμεῖς. Οἱ δὲ τοῖς σφῶν αὐτ τῶν συναθλούντες δόγμασι, καὶ πειράσθων ἀναπεί- θειν, ὡς ἀμείνων μὲν ἦ καθ' Υἱὸν ζωοποιὸς ὁ Πατήρ, μείων δὲ ἢ κατ' αὐτὸν, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, ὁ Υἱός. Αλλ' ἔσονται μὲν οὐχ οἷοί τε τοῦτο δράν, οἶδ' ὅτι, καταμαντεύσονται δὲ τὸ δοκοῦν, καὶ καθ οριοῦσιν εὐκόλως, ἃ ἂν βούλωνται, τοῦ Υἱοῦ, καὶ θε σμοῖς ἰδίας τὴν ἁπάντων βασιλίδα καταζευγνύντες φύσιν. Εἶτα τιμᾷν οἴονται τὸν Πατέρα, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα κατά φύσιν Υἱόν, ταῖς εἰς τὸ μεῖον κατα- λυπούντες ψήφοις, καίτοι λέγοντα σαφῶς· « Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με ο και, « Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμ ψαντά με. » Τίνα γὰρ τρόπον καταθρήσαιμεν ἂν ζωήν, ὄντα κατὰ φύσιν ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, εἰ μὴ νοοῖτο ζωὴ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός; Τί δὲ οὐχὶ καὶ φάσκοντι πιστευτέον τό, « Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή; » Συνάρθρως δὲ καὶ μοναδικῶς ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν ζωήν, ἆρ᾽ οὐκ ἐξώσειεν ἂν τοῦ εἶναι ζωὴν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, εἰ μὴ φύσεως μιᾶς ἄμφω σε είναι δώσομεν, καὶ δι᾽ ἀμφοῖν εἰς ἡμᾶς ἐν ἴσῳ τὸ χρῆμα ἰέναι, καὶ οὔτε που δυοῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος Θεοῦ ; Β. Οτε έχει. Α. « Η οὐκ ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ Ισμέν ; » Β. Παντάπασι μὲν οὖν, εἴπερ είναι συγχωρήσαμεν ἀληθῆ τὸν ἱερώτατον Παύλον. Α. Αληθὴς μὲν οὖν' πῶς γὰρ οὔ; Ζῇ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ λαλεῖ Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἀλήθεια. Θέα δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἐν Θεῷ Πατρὶ ζῶμέν τε καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο δέ γε τοῦ εἶναι καὶ ζῆν χορηγός, οὐχ ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Υιόν, ὃς τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, και ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν βλάστημα ζωοποιόν, ώς ίδιον ἀγαθὸν ἐνίησι τὴν ζωὴν τοῖς τούτου δεδεημένοις, καὶ ὕλην συνέχει πρὸς τὸ εἶναι τὴν κτίσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις προσλαλῶν, « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω σε DE SS: TRINITATE MALOGUS V. A. Porro quod habitudine non natural vix obtinet at sit in universum id quod est, quomodo simite erit ei quod et participare concedit, et adipisci dat en quæ sibi peculiariter inesse creduntur? Audio enim di- ventem Fikum : « Sicut enim Pater suscitat mor- tues, et vivideat : sic et filius quos vult vivitrat .. Jure merito quideat. Equaliter enim operabitur, men diversa ratione com Patris, tam Fili natura. Vita enim est Pater, of vita Filius non minus quam Pater. Filio, etiamsi vita nominetur ? B. Sed dixerint, opinor: Mentiris, vir bone; fru- stra tibi est auimus, et a recto sensu aberrat, dum Patri præcellentiam in eo quod vita est adulterat ac deprimit. Quomodo enim aut unde æqualis erit fun. 111, * Juan, XIV, D A. Ubi paulum in his immorati fuerinus, quie- scendum nobis esse putabimus. Hi vero suis do- gmatibus opitulantes persuadere porro nitantur prae- stantiorem esse vivificum Patrem quam sit Filius, minorem autem eo Filium, licet vita sit secundum naturam. Verum istud facere, sal scio, non pote- runt, sed divinabunt, et pro sua libidine, quæcunque voluerint adversus Filium facile statuent, suis etiam legibus naturam omnium reginam subdentes. Et existimant honorem-se præstare Patri, dum ex co proguatum secundum naturam Filium, inferiorem non citra injuriam faciunt, tametsi aperte dicat: • Qui credit in me, non credit in mne, sed in eum qui misit me : et qui videt me, videt eum qui misit me **. › Quomodo enim videbimus vain esse se- cundum naturam in Filio Patreın, nisi intelligatur vita secundum naturam quoque Filius? Quidni vero credendum quoque dicenti : « Ego sum via, et ve- ritas, et vita " ? » Singulariter autem ac solum se- ipsum esse vitam inquiens, aunon excludet Pa- trem et Deum quominus sit vita, nisi naturæ unius utrunique esse concedemus, et per utrumque rem ipsam in nos æqualiter promanare, non utique duo- bus, sed uno omnia vívificante Deo? B. Ita res est. A. Numquid c in ipso vivimus, et movemur, et su- mus B. Ita quidem, si veracem esse concedeinus Pau- lum sanctissimum. A. Verax est certe : quis dubitet? Vivit enim in ipso et loquitur Christus, qui est veritas. Animad- verte igitur, amice, nos in Deo Patre vivere, et mom veri, et esse. Ortus autem et vitæ largitor, non alius fuerit quam Filius ex ipso genitus, qui cum Patris proprietatibus clareal, et vitæ naturalis sit germen vivificum, vitam, ceu proprium bonum indit iis qui eo indigent, et omnem creaturam in suo esse con- timet. Quocirca Judzos alloquens : «Anen, amen dico vobis, inquit, non Moyses dedit vobis panem de coelo, 7º Act. xvii, 28. 4. Βραχύ πρὸς λόγους διαμελλήσαντες, ατρέμα 21. ** Joan. xit, 44.

Δ. Τὸ δὲ δὴ σχέσει τῇ μὴ κατὰ φύσιν καταπλου- Α τοῦν, καὶ μόλις τό γε ὅλως είναι τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶ, πῶς ἂν ἐν ἴσῳ γένοιτό ποτε τῷ καὶ μετασχεῖν ἐφιέντι, καὶ χαριζομένῳ μεταλαχεῖν τῶν ἰδικῶς αὐτῷ προσ- εἶναι πεπιστευμένων; Ακούω γὰρ λέγοντος τοῦ Υἱοῦ· • Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱός, οὓς θέλει ζωοποιεῖ. Καὶ μάλα εἰκότως. Ἐνεργήσει γὰρ ἐν ἔσῳ, καὶ οὔτι που παρηλλαγμένως, ή τε τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ φύσις. Ζωὴ γάρ ἐστιν ὁ Πατήρ, ζωὴ δὲ καὶ ὁ Υἱὸς, οὐ μείον ἢ ὁ Πατήρ. Β. 'Αλλ', οίμαί γε δή, φαίεν ἂν, ὅτι Ψευδομυθεῖς, ὦ οὗτος, οίχεται δὲ δή σοι πρὸς τὸ μηδὲν ἤδη πως ὁ νοῦς, καὶ τῶν μὲν ἐξ ἀκριβείας διημάρτηκεν ἐν νοιῶν, τὸ δὲ τοῦ Πατρὸς ὑπερανεστηκός τε καὶ ὑπερ- κείμενον ἔν γε τῷ εἶναι ζωὴ κεκιβδήλευκέ τε καὶ Β μετασμικρύνας ἔχει. Πῶς γὰρ ἢ πόθεν ἐν ἴσῳ κεί- σεται τῷ Υἱῷ, καὶ εἰ καλοῖτο ζωή; ἔχειν δεῖν οἰησόμεθα μὲν ἡμεῖς. Οἱ δὲ τοῖς σφῶν αὐτ τῶν συναθλούντες δόγμασι, καὶ πειράσθων ἀναπεί- θειν, ὡς ἀμείνων μὲν ἦ καθ' Υἱὸν ζωοποιὸς ὁ Πατήρ, μείων δὲ ἢ κατ' αὐτὸν, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, ὁ Υἱός. Αλλ' ἔσονται μὲν οὐχ οἷοί τε τοῦτο δράν, οἶδ' ὅτι, καταμαντεύσονται δὲ τὸ δοκοῦν, καὶ καθ οριοῦσιν εὐκόλως, ἃ ἂν βούλωνται, τοῦ Υἱοῦ, καὶ θε σμοῖς ἰδίας τὴν ἁπάντων βασιλίδα καταζευγνύντες φύσιν. Εἶτα τιμᾷν οἴονται τὸν Πατέρα, τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα κατά φύσιν Υἱόν, ταῖς εἰς τὸ μεῖον κατα- λυπούντες ψήφοις, καίτοι λέγοντα σαφῶς· « Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ, ἀλλ᾽ εἰς τὸν πέμψαντά με ο και, « Ο θεωρῶν ἐμὲ, θεωρεῖ τὸν πέμ ψαντά με. » Τίνα γὰρ τρόπον καταθρήσαιμεν ἂν ζωήν, ὄντα κατὰ φύσιν ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, εἰ μὴ νοοῖτο ζωὴ κατὰ φύσιν καὶ ὁ Υἱός; Τί δὲ οὐχὶ καὶ φάσκοντι πιστευτέον τό, « Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή; » Συνάρθρως δὲ καὶ μοναδικῶς ἑαυτὸν εἶναι λέγων τὴν ζωήν, ἆρ᾽ οὐκ ἐξώσειεν ἂν τοῦ εἶναι ζωὴν τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν, εἰ μὴ φύσεως μιᾶς ἄμφω σε είναι δώσομεν, καὶ δι᾽ ἀμφοῖν εἰς ἡμᾶς ἐν ἴσῳ τὸ χρῆμα ἰέναι, καὶ οὔτε που δυοῖν, ἀλλ' ὡς ἐξ ἑνὸς τοῦ τὰ πάντα ζωογονοῦντος Θεοῦ ; Β. Οτε έχει. Α. « Η οὐκ ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ κινούμεθα, καὶ Ισμέν ; » Β. Παντάπασι μὲν οὖν, εἴπερ είναι συγχωρήσαμεν ἀληθῆ τὸν ἱερώτατον Παύλον. Α. Αληθὴς μὲν οὖν' πῶς γὰρ οὔ; Ζῇ γὰρ ἐν αὐτῷ καὶ λαλεῖ Χριστὸς, ὅς ἐστιν ἀλήθεια. Θέα δὴ οὖν, ὦ φιλότης, ὡς ἐν Θεῷ Πατρὶ ζῶμέν τε καὶ κινούμεθα, καὶ ἐσμέν. Ο δέ γε τοῦ εἶναι καὶ ζῆν χορηγός, οὐχ ἕτερος ἂν εἴη παρὰ τὸν ἐξ αὐτοῦ πεφηνότα Υιόν, ὃς τοῖς τοῦ Πατρὸς ἰδιώμασιν ὑπάρχων διαπρεπής, και ζωῆς τῆς κατὰ φύσιν βλάστημα ζωοποιόν, ώς ίδιον ἀγαθὸν ἐνίησι τὴν ζωὴν τοῖς τούτου δεδεημένοις, καὶ ὕλην συνέχει πρὸς τὸ εἶναι τὴν κτίσιν. Καὶ γοῦν Ἰουδαίοις προσλαλῶν, « Αμήν, αμήν, φησί, λέγω σε DE SS: TRINITATE MALOGUS V. A. Porro quod habitudine non natural vix obtinet at sit in universum id quod est, quomodo simite erit ei quod et participare concedit, et adipisci dat en quæ sibi peculiariter inesse creduntur? Audio enim di- ventem Fikum : « Sicut enim Pater suscitat mor- tues, et vivideat : sic et filius quos vult vivitrat .. Jure merito quideat. Equaliter enim operabitur, men diversa ratione com Patris, tam Fili natura. Vita enim est Pater, of vita Filius non minus quam Pater. Filio, etiamsi vita nominetur ? B. Sed dixerint, opinor: Mentiris, vir bone; fru- stra tibi est auimus, et a recto sensu aberrat, dum Patri præcellentiam in eo quod vita est adulterat ac deprimit. Quomodo enim aut unde æqualis erit fun. 111, * Juan, XIV, D A. Ubi paulum in his immorati fuerinus, quie- scendum nobis esse putabimus. Hi vero suis do- gmatibus opitulantes persuadere porro nitantur prae- stantiorem esse vivificum Patrem quam sit Filius, minorem autem eo Filium, licet vita sit secundum naturam. Verum istud facere, sal scio, non pote- runt, sed divinabunt, et pro sua libidine, quæcunque voluerint adversus Filium facile statuent, suis etiam legibus naturam omnium reginam subdentes. Et existimant honorem-se præstare Patri, dum ex co proguatum secundum naturam Filium, inferiorem non citra injuriam faciunt, tametsi aperte dicat: • Qui credit in me, non credit in mne, sed in eum qui misit me : et qui videt me, videt eum qui misit me **. › Quomodo enim videbimus vain esse se- cundum naturam in Filio Patreın, nisi intelligatur vita secundum naturam quoque Filius? Quidni vero credendum quoque dicenti : « Ego sum via, et ve- ritas, et vita " ? » Singulariter autem ac solum se- ipsum esse vitam inquiens, aunon excludet Pa- trem et Deum quominus sit vita, nisi naturæ unius utrunique esse concedemus, et per utrumque rem ipsam in nos æqualiter promanare, non utique duo- bus, sed uno omnia vívificante Deo? B. Ita res est. A. Numquid c in ipso vivimus, et movemur, et su- mus B. Ita quidem, si veracem esse concedeinus Pau- lum sanctissimum. A. Verax est certe : quis dubitet? Vivit enim in ipso et loquitur Christus, qui est veritas. Animad- verte igitur, amice, nos in Deo Patre vivere, et mom veri, et esse. Ortus autem et vitæ largitor, non alius fuerit quam Filius ex ipso genitus, qui cum Patris proprietatibus clareal, et vitæ naturalis sit germen vivificum, vitam, ceu proprium bonum indit iis qui eo indigent, et omnem creaturam in suo esse con- timet. Quocirca Judzos alloquens : «Anen, amen dico vobis, inquit, non Moyses dedit vobis panem de coelo, 7º Act. xvii, 28. 4. Βραχύ πρὸς λόγους διαμελλήσαντες, ατρέμα 21. ** Joan. xit, 44.

Α ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ' ρανοῦ, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδούς τῷ κόσμῳ. » Εἶτα τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνων φύ σιν, « Αμήν, ἀμὴν, φησί, λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εἴπερ οὖν ἐν ἔπῳ τε καὶ ἀπαραλλάκτως ἐνεργὸς ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, κατά γε τὸ εἶναι ζωή, καὶ οἱ μείον ε ὁ Πατήρ· πῶς οὐκ ἐν ἴσοις αὐχήμασι θεῖεν ἂν οὐσίας αὐτὸν, εἴπερ ἔλοιντό τινες ὀρθὰ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ, καὶ διασκέπτεσθαι δεῖν ; ο το Β. Αλλ' εψόμεθα, φησίν, οἷς αὐτὸς εἰρηκεν ὁ Γιός. Εφη γὰρ ἀναφανδόν· ο Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ έχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκεν έχειν ζωήν ἐν ἑαυτῷ. » Α. Προστίθει τὸ λείπον, ἤγουν. ἀδικῶν ἴσθι τοι ή ἀληθές. Β. Τὸ τί δή Α. Τὸ οἷς ἔφης, ἀναγκαίως καὶ χρειωδῶς ἐπεντ- νεγμένον, τουτέστι· « Καὶ ἐξουσίαν δέδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. » . Β. Εοικας, οἶμαι που, καταδηλοῦν ἐκεῖνο θέλειν, ὅτι ζωὴν δέχεται παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ᾗ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς, ἀλλ' ἡ γέγονεν ἀνθρώποις (γρ. ἄνθρω πος], ὁ φύσει μὲν οὐκ ἔχων τὸ εἶναι ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον τῆς παρὰ Θεοῦ μέτοχος. Α. Καίτοι τί δήποτε μὴ οὐχὶ μᾶλλον σαυτῷ, ταυτί δὲ ἀβούλως ἀνάπτεις ἐμοί; Οὐ γὰρ διαπύθου λέ γοντος, ὅτι δέδωκεν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ, ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ τοῦ κρίνειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι Υιός ανθρώ που ἐστίν ; Β. Ἐπυθόμην· τὸ δὲ δὴ δοῦναι, νυνὶ κατὰ μόνο τοῦ κρίνειν τετάχθω, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ κρίνειν ὁ νόμος, ὡς γέρας ἐξαίρετον ἀνετίθει Θεῷ ἔφη γάρ ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν), δέχεται τὸ Θεοῦ γέρας, ὡς ἄνθρωπος. Α. Το δέ γε ζωογονείν, ὦ βέλτιστος, πρέπον ἐν ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ Θεῷ; Καίτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σ φώτατος, Τιμοθέω γράφων, ο Διαμαρτύρομαι, φησίν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα. » Β. Ναί, πρέποι ἂν καὶ τοῦτο, φησί, τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μήν; Α. Τὸ δὲ Θεῷ πρέπον, καὶ οὐσιωδῶς ἀνειμένον [σ. ἀνακείμενον]; ἆρ᾽ οὐχὶ τῇ ἀνθρώπου φύσει δετόν Ο τε καὶ ἐπακτόν ; Β. Καὶ τοῦτο ἀληθές. Α. Ανθρωπος δὲ καθ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ νοοῦτο Θεός, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ ; Β. Ναί· πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φύσεως οὖν ἄρα τῆς θείας ἴδιον καὶ ἐξαίρετων ἔργον ἦν, τὸ ὡς ἀνθρώπῳ δοτὸν, τουτέστιν, ἡ ζωή; Β. Αλλ' ὁ Πατὴρ λέγεται τῷ Υἱῷ δεδωκέναι την ζωήν. Α. Προστίθει τὸν χρόνον, καὶ λελύσθω τὸ ζητού μενον. Ὅτε γὰρ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, τότε καὶ ζωο ποιεῖσθαι λέγεται, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν αὐτὸς ἦν, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ ζωῆς. Καὶ γοῦν λεγομένου τοῦ Παν τρὸς, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ Υἱῷ χορηγῆσαι τὴν ζωήν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sel Pater meus dat vobis panem de caelo verum. Panis eninı Dei est qui de cœlo descendit, et dat vi- tain mundo ”. › Deinde suam nobis naturam decla- rans : ‹ Amen, amen, inquit, dico vobis, qui credit, habet vitam æternam. Ego sumn panis vilz " Si ergo æqualiter et eodem plane modo Filius in nobis operatur, in quantum est vita, neque minus quam Pater, quomodo non æquali in gioria substantiæ illum statuent qui do eo recte sentiunt ? B. At seqnemur, inquiunt, quæ ipse dixit Filius. Dixit enim aperte: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semet- ipso 98. A. Adde quod deest, aut certe injuriam te scito Gacere veritati. B. Quidnam ? A. Illud quod iis quæ retulisti necessario et utiliter subjungitur : ‹ Et potestatem dedit ei etiam judicium facere, quia Filius hominis est ". B. Videris, opinor, illud ostendere velle, vitam a Patre Filium accipere, non quatenus intelligitur et est Deus, sed quatenus factus bomo est, natura qui- dem non habens quod sit vita, sed vitæ potius a Deo particeps. A. At quidni hæc tibi magis ipsi quam mihi te- mere tribuis? Noune enim ex me audiisti Patrem dedisse Filio vitam habere in semetipso, et judicandi potestatem, quoniam Filius hominis est ? B. Audii; illud vero, dedisse, de solo judicio positum est, inquiunt. Cum enim lex judicium veluti peculiare munus attribuit Deo (dixit enim Dei esse judicium), accepit Dei munus, ut homo, A. Vivificare vero̟, o boni, utrum alii magis con- venit quam Deo? Nam Paulus sapientissimus ad Ti- motheum scribens dicit : « Testor coram Deo, qui vivificat omnia 78. › B. Esto : conveniat istud quoque Deo, inquiunt : quid tum ? A. At quod Deo convenit et substantialiter tribui- tur, numquid hominis natura datum est atque ad ventitium? B. Verum istud quoque. A. Numquid vero homo est sicuti nos Christus, licet Deus intelligatur in quantum ex Deo genitus? B. Etiam, quidni enim ? A. Naturæ igitur divinæ proprium et eximium opus, vita nimirum, data res est, sicuti homini ? B. Certe Pater dicitur Filio dedisse vitam. A. Adjice tempus, et solvetur quæstio. Cum enim similis nobis apparuit, tunc etiam vivificari dicitur, licet ipse vita sit secundum naturam, ex Deo vita. Et certe cuin Pater dicitar ceu non habenti Filio dedisse vilam, facillime apparet Filium sibi ipsi " Joan. vi, 32, 33. ibid. 47, 48. B C Joan. v, 16. * ibid. 27. Tim. v, 21.

Α ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ' ρανοῦ, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδούς τῷ κόσμῳ. » Εἶτα τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνων φύ σιν, « Αμήν, ἀμὴν, φησί, λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εἴπερ οὖν ἐν ἔπῳ τε καὶ ἀπαραλλάκτως ἐνεργὸς ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, κατά γε τὸ εἶναι ζωή, καὶ οἱ μείον ε ὁ Πατήρ· πῶς οὐκ ἐν ἴσοις αὐχήμασι θεῖεν ἂν οὐσίας αὐτὸν, εἴπερ ἔλοιντό τινες ὀρθὰ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ, καὶ διασκέπτεσθαι δεῖν ; ο το Β. Αλλ' εψόμεθα, φησίν, οἷς αὐτὸς εἰρηκεν ὁ Γιός. Εφη γὰρ ἀναφανδόν· ο Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ έχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκεν έχειν ζωήν ἐν ἑαυτῷ. » Α. Προστίθει τὸ λείπον, ἤγουν. ἀδικῶν ἴσθι τοι ή ἀληθές. Β. Τὸ τί δή Α. Τὸ οἷς ἔφης, ἀναγκαίως καὶ χρειωδῶς ἐπεντ- νεγμένον, τουτέστι· « Καὶ ἐξουσίαν δέδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. » . Β. Εοικας, οἶμαι που, καταδηλοῦν ἐκεῖνο θέλειν, ὅτι ζωὴν δέχεται παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ᾗ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς, ἀλλ' ἡ γέγονεν ἀνθρώποις (γρ. ἄνθρω πος], ὁ φύσει μὲν οὐκ ἔχων τὸ εἶναι ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον τῆς παρὰ Θεοῦ μέτοχος. Α. Καίτοι τί δήποτε μὴ οὐχὶ μᾶλλον σαυτῷ, ταυτί δὲ ἀβούλως ἀνάπτεις ἐμοί; Οὐ γὰρ διαπύθου λέ γοντος, ὅτι δέδωκεν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ, ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ τοῦ κρίνειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι Υιός ανθρώ που ἐστίν ; Β. Ἐπυθόμην· τὸ δὲ δὴ δοῦναι, νυνὶ κατὰ μόνο τοῦ κρίνειν τετάχθω, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ κρίνειν ὁ νόμος, ὡς γέρας ἐξαίρετον ἀνετίθει Θεῷ ἔφη γάρ ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν), δέχεται τὸ Θεοῦ γέρας, ὡς ἄνθρωπος. Α. Το δέ γε ζωογονείν, ὦ βέλτιστος, πρέπον ἐν ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ Θεῷ; Καίτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σ φώτατος, Τιμοθέω γράφων, ο Διαμαρτύρομαι, φησίν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα. » Β. Ναί, πρέποι ἂν καὶ τοῦτο, φησί, τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μήν; Α. Τὸ δὲ Θεῷ πρέπον, καὶ οὐσιωδῶς ἀνειμένον [σ. ἀνακείμενον]; ἆρ᾽ οὐχὶ τῇ ἀνθρώπου φύσει δετόν Ο τε καὶ ἐπακτόν ; Β. Καὶ τοῦτο ἀληθές. Α. Ανθρωπος δὲ καθ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ νοοῦτο Θεός, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ ; Β. Ναί· πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φύσεως οὖν ἄρα τῆς θείας ἴδιον καὶ ἐξαίρετων ἔργον ἦν, τὸ ὡς ἀνθρώπῳ δοτὸν, τουτέστιν, ἡ ζωή; Β. Αλλ' ὁ Πατὴρ λέγεται τῷ Υἱῷ δεδωκέναι την ζωήν. Α. Προστίθει τὸν χρόνον, καὶ λελύσθω τὸ ζητού μενον. Ὅτε γὰρ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, τότε καὶ ζωο ποιεῖσθαι λέγεται, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν αὐτὸς ἦν, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ ζωῆς. Καὶ γοῦν λεγομένου τοῦ Παν τρὸς, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ Υἱῷ χορηγῆσαι τὴν ζωήν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sel Pater meus dat vobis panem de caelo verum. Panis eninı Dei est qui de cœlo descendit, et dat vi- tain mundo ”. › Deinde suam nobis naturam decla- rans : ‹ Amen, amen, inquit, dico vobis, qui credit, habet vitam æternam. Ego sumn panis vilz " Si ergo æqualiter et eodem plane modo Filius in nobis operatur, in quantum est vita, neque minus quam Pater, quomodo non æquali in gioria substantiæ illum statuent qui do eo recte sentiunt ? B. At seqnemur, inquiunt, quæ ipse dixit Filius. Dixit enim aperte: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semet- ipso 98. A. Adde quod deest, aut certe injuriam te scito Gacere veritati. B. Quidnam ? A. Illud quod iis quæ retulisti necessario et utiliter subjungitur : ‹ Et potestatem dedit ei etiam judicium facere, quia Filius hominis est ". B. Videris, opinor, illud ostendere velle, vitam a Patre Filium accipere, non quatenus intelligitur et est Deus, sed quatenus factus bomo est, natura qui- dem non habens quod sit vita, sed vitæ potius a Deo particeps. A. At quidni hæc tibi magis ipsi quam mihi te- mere tribuis? Noune enim ex me audiisti Patrem dedisse Filio vitam habere in semetipso, et judicandi potestatem, quoniam Filius hominis est ? B. Audii; illud vero, dedisse, de solo judicio positum est, inquiunt. Cum enim lex judicium veluti peculiare munus attribuit Deo (dixit enim Dei esse judicium), accepit Dei munus, ut homo, A. Vivificare vero̟, o boni, utrum alii magis con- venit quam Deo? Nam Paulus sapientissimus ad Ti- motheum scribens dicit : « Testor coram Deo, qui vivificat omnia 78. › B. Esto : conveniat istud quoque Deo, inquiunt : quid tum ? A. At quod Deo convenit et substantialiter tribui- tur, numquid hominis natura datum est atque ad ventitium? B. Verum istud quoque. A. Numquid vero homo est sicuti nos Christus, licet Deus intelligatur in quantum ex Deo genitus? B. Etiam, quidni enim ? A. Naturæ igitur divinæ proprium et eximium opus, vita nimirum, data res est, sicuti homini ? B. Certe Pater dicitur Filio dedisse vitam. A. Adjice tempus, et solvetur quæstio. Cum enim similis nobis apparuit, tunc etiam vivificari dicitur, licet ipse vita sit secundum naturam, ex Deo vita. Et certe cuin Pater dicitar ceu non habenti Filio dedisse vilam, facillime apparet Filium sibi ipsi " Joan. vi, 32, 33. ibid. 47, 48. B C Joan. v, 16. * ibid. 27. Tim. v, 21.

Α ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ' ρανοῦ, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδούς τῷ κόσμῳ. » Εἶτα τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνων φύ σιν, « Αμήν, ἀμὴν, φησί, λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εἴπερ οὖν ἐν ἔπῳ τε καὶ ἀπαραλλάκτως ἐνεργὸς ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, κατά γε τὸ εἶναι ζωή, καὶ οἱ μείον ε ὁ Πατήρ· πῶς οὐκ ἐν ἴσοις αὐχήμασι θεῖεν ἂν οὐσίας αὐτὸν, εἴπερ ἔλοιντό τινες ὀρθὰ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ, καὶ διασκέπτεσθαι δεῖν ; ο το Β. Αλλ' εψόμεθα, φησίν, οἷς αὐτὸς εἰρηκεν ὁ Γιός. Εφη γὰρ ἀναφανδόν· ο Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ έχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκεν έχειν ζωήν ἐν ἑαυτῷ. » Α. Προστίθει τὸ λείπον, ἤγουν. ἀδικῶν ἴσθι τοι ή ἀληθές. Β. Τὸ τί δή Α. Τὸ οἷς ἔφης, ἀναγκαίως καὶ χρειωδῶς ἐπεντ- νεγμένον, τουτέστι· « Καὶ ἐξουσίαν δέδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. » . Β. Εοικας, οἶμαι που, καταδηλοῦν ἐκεῖνο θέλειν, ὅτι ζωὴν δέχεται παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ᾗ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς, ἀλλ' ἡ γέγονεν ἀνθρώποις (γρ. ἄνθρω πος], ὁ φύσει μὲν οὐκ ἔχων τὸ εἶναι ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον τῆς παρὰ Θεοῦ μέτοχος. Α. Καίτοι τί δήποτε μὴ οὐχὶ μᾶλλον σαυτῷ, ταυτί δὲ ἀβούλως ἀνάπτεις ἐμοί; Οὐ γὰρ διαπύθου λέ γοντος, ὅτι δέδωκεν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ, ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ τοῦ κρίνειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι Υιός ανθρώ που ἐστίν ; Β. Ἐπυθόμην· τὸ δὲ δὴ δοῦναι, νυνὶ κατὰ μόνο τοῦ κρίνειν τετάχθω, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ κρίνειν ὁ νόμος, ὡς γέρας ἐξαίρετον ἀνετίθει Θεῷ ἔφη γάρ ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν), δέχεται τὸ Θεοῦ γέρας, ὡς ἄνθρωπος. Α. Το δέ γε ζωογονείν, ὦ βέλτιστος, πρέπον ἐν ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ Θεῷ; Καίτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σ φώτατος, Τιμοθέω γράφων, ο Διαμαρτύρομαι, φησίν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα. » Β. Ναί, πρέποι ἂν καὶ τοῦτο, φησί, τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μήν; Α. Τὸ δὲ Θεῷ πρέπον, καὶ οὐσιωδῶς ἀνειμένον [σ. ἀνακείμενον]; ἆρ᾽ οὐχὶ τῇ ἀνθρώπου φύσει δετόν Ο τε καὶ ἐπακτόν ; Β. Καὶ τοῦτο ἀληθές. Α. Ανθρωπος δὲ καθ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ νοοῦτο Θεός, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ ; Β. Ναί· πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φύσεως οὖν ἄρα τῆς θείας ἴδιον καὶ ἐξαίρετων ἔργον ἦν, τὸ ὡς ἀνθρώπῳ δοτὸν, τουτέστιν, ἡ ζωή; Β. Αλλ' ὁ Πατὴρ λέγεται τῷ Υἱῷ δεδωκέναι την ζωήν. Α. Προστίθει τὸν χρόνον, καὶ λελύσθω τὸ ζητού μενον. Ὅτε γὰρ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, τότε καὶ ζωο ποιεῖσθαι λέγεται, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν αὐτὸς ἦν, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ ζωῆς. Καὶ γοῦν λεγομένου τοῦ Παν τρὸς, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ Υἱῷ χορηγῆσαι τὴν ζωήν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sel Pater meus dat vobis panem de caelo verum. Panis eninı Dei est qui de cœlo descendit, et dat vi- tain mundo ”. › Deinde suam nobis naturam decla- rans : ‹ Amen, amen, inquit, dico vobis, qui credit, habet vitam æternam. Ego sumn panis vilz " Si ergo æqualiter et eodem plane modo Filius in nobis operatur, in quantum est vita, neque minus quam Pater, quomodo non æquali in gioria substantiæ illum statuent qui do eo recte sentiunt ? B. At seqnemur, inquiunt, quæ ipse dixit Filius. Dixit enim aperte: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semet- ipso 98. A. Adde quod deest, aut certe injuriam te scito Gacere veritati. B. Quidnam ? A. Illud quod iis quæ retulisti necessario et utiliter subjungitur : ‹ Et potestatem dedit ei etiam judicium facere, quia Filius hominis est ". B. Videris, opinor, illud ostendere velle, vitam a Patre Filium accipere, non quatenus intelligitur et est Deus, sed quatenus factus bomo est, natura qui- dem non habens quod sit vita, sed vitæ potius a Deo particeps. A. At quidni hæc tibi magis ipsi quam mihi te- mere tribuis? Noune enim ex me audiisti Patrem dedisse Filio vitam habere in semetipso, et judicandi potestatem, quoniam Filius hominis est ? B. Audii; illud vero, dedisse, de solo judicio positum est, inquiunt. Cum enim lex judicium veluti peculiare munus attribuit Deo (dixit enim Dei esse judicium), accepit Dei munus, ut homo, A. Vivificare vero̟, o boni, utrum alii magis con- venit quam Deo? Nam Paulus sapientissimus ad Ti- motheum scribens dicit : « Testor coram Deo, qui vivificat omnia 78. › B. Esto : conveniat istud quoque Deo, inquiunt : quid tum ? A. At quod Deo convenit et substantialiter tribui- tur, numquid hominis natura datum est atque ad ventitium? B. Verum istud quoque. A. Numquid vero homo est sicuti nos Christus, licet Deus intelligatur in quantum ex Deo genitus? B. Etiam, quidni enim ? A. Naturæ igitur divinæ proprium et eximium opus, vita nimirum, data res est, sicuti homini ? B. Certe Pater dicitur Filio dedisse vitam. A. Adjice tempus, et solvetur quæstio. Cum enim similis nobis apparuit, tunc etiam vivificari dicitur, licet ipse vita sit secundum naturam, ex Deo vita. Et certe cuin Pater dicitar ceu non habenti Filio dedisse vilam, facillime apparet Filium sibi ipsi " Joan. vi, 32, 33. ibid. 47, 48. B C Joan. v, 16. * ibid. 27. Tim. v, 21.

Α ὑμῖν, οὐ Μωσῆς δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐ ' ρανοῦ, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν. Ο γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ζωὴν διδούς τῷ κόσμῳ. » Εἶτα τὴν ἰδίαν ἡμῖν κατασημαίνων φύ σιν, « Αμήν, ἀμὴν, φησί, λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων, ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Εἴπερ οὖν ἐν ἔπῳ τε καὶ ἀπαραλλάκτως ἐνεργὸς ἐν ἡμῖν ὁ Υἱός, κατά γε τὸ εἶναι ζωή, καὶ οἱ μείον ε ὁ Πατήρ· πῶς οὐκ ἐν ἴσοις αὐχήμασι θεῖεν ἂν οὐσίας αὐτὸν, εἴπερ ἔλοιντό τινες ὀρθὰ φρονεῖν ἐπ' αὐτῷ, καὶ διασκέπτεσθαι δεῖν ; ο το Β. Αλλ' εψόμεθα, φησίν, οἷς αὐτὸς εἰρηκεν ὁ Γιός. Εφη γὰρ ἀναφανδόν· ο Ωσπερ γὰρ ὁ Πατήρ έχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτω καὶ τῷ Υἱῷ δέδωκεν έχειν ζωήν ἐν ἑαυτῷ. » Α. Προστίθει τὸ λείπον, ἤγουν. ἀδικῶν ἴσθι τοι ή ἀληθές. Β. Τὸ τί δή Α. Τὸ οἷς ἔφης, ἀναγκαίως καὶ χρειωδῶς ἐπεντ- νεγμένον, τουτέστι· « Καὶ ἐξουσίαν δέδωκεν αὐτῷ καὶ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν. » . Β. Εοικας, οἶμαι που, καταδηλοῦν ἐκεῖνο θέλειν, ὅτι ζωὴν δέχεται παρὰ Πατρὸς ὁ Υἱός, οὐχ ᾗ νοεῖται καὶ ἔστι Θεὸς, ἀλλ' ἡ γέγονεν ἀνθρώποις (γρ. ἄνθρω πος], ὁ φύσει μὲν οὐκ ἔχων τὸ εἶναι ζωή, ζωῆς δὲ μᾶλλον τῆς παρὰ Θεοῦ μέτοχος. Α. Καίτοι τί δήποτε μὴ οὐχὶ μᾶλλον σαυτῷ, ταυτί δὲ ἀβούλως ἀνάπτεις ἐμοί; Οὐ γὰρ διαπύθου λέ γοντος, ὅτι δέδωκεν ὁ Πατήρ τῷ Υἱῷ, ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ, καὶ τοῦ κρίνειν τὴν ἐξουσίαν, ὅτι Υιός ανθρώ που ἐστίν ; Β. Ἐπυθόμην· τὸ δὲ δὴ δοῦναι, νυνὶ κατὰ μόνο τοῦ κρίνειν τετάχθω, φησίν. Ἐπειδὴ γὰρ τὸ κρίνειν ὁ νόμος, ὡς γέρας ἐξαίρετον ἀνετίθει Θεῷ ἔφη γάρ ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Θεοῦ ἐστιν), δέχεται τὸ Θεοῦ γέρας, ὡς ἄνθρωπος. Α. Το δέ γε ζωογονείν, ὦ βέλτιστος, πρέπον ἐν ἑτέρῳ μᾶλλον ἢ Θεῷ; Καίτοι καὶ Παῦλος ἡμῖν ὁ σ φώτατος, Τιμοθέω γράφων, ο Διαμαρτύρομαι, φησίν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα. » Β. Ναί, πρέποι ἂν καὶ τοῦτο, φησί, τῷ Θεῷ, ἀλλὰ μήν; Α. Τὸ δὲ Θεῷ πρέπον, καὶ οὐσιωδῶς ἀνειμένον [σ. ἀνακείμενον]; ἆρ᾽ οὐχὶ τῇ ἀνθρώπου φύσει δετόν Ο τε καὶ ἐπακτόν ; Β. Καὶ τοῦτο ἀληθές. Α. Ανθρωπος δὲ καθ' ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ νοοῦτο Θεός, καθὸ πέφηνεν ἐκ Θεοῦ ; Β. Ναί· πῶς γὰρ οὔ ; Α. Φύσεως οὖν ἄρα τῆς θείας ἴδιον καὶ ἐξαίρετων ἔργον ἦν, τὸ ὡς ἀνθρώπῳ δοτὸν, τουτέστιν, ἡ ζωή; Β. Αλλ' ὁ Πατὴρ λέγεται τῷ Υἱῷ δεδωκέναι την ζωήν. Α. Προστίθει τὸν χρόνον, καὶ λελύσθω τὸ ζητού μενον. Ὅτε γὰρ πέφηνε καθ' ἡμᾶς, τότε καὶ ζωο ποιεῖσθαι λέγεται, καίτοι ζωὴ κατὰ φύσιν αὐτὸς ἦν, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ ζωῆς. Καὶ γοῦν λεγομένου τοῦ Παν τρὸς, ὡς οὐκ ἔχοντι τῷ Υἱῷ χορηγῆσαι τὴν ζωήν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sel Pater meus dat vobis panem de caelo verum. Panis eninı Dei est qui de cœlo descendit, et dat vi- tain mundo ”. › Deinde suam nobis naturam decla- rans : ‹ Amen, amen, inquit, dico vobis, qui credit, habet vitam æternam. Ego sumn panis vilz " Si ergo æqualiter et eodem plane modo Filius in nobis operatur, in quantum est vita, neque minus quam Pater, quomodo non æquali in gioria substantiæ illum statuent qui do eo recte sentiunt ? B. At seqnemur, inquiunt, quæ ipse dixit Filius. Dixit enim aperte: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semet- ipso 98. A. Adde quod deest, aut certe injuriam te scito Gacere veritati. B. Quidnam ? A. Illud quod iis quæ retulisti necessario et utiliter subjungitur : ‹ Et potestatem dedit ei etiam judicium facere, quia Filius hominis est ". B. Videris, opinor, illud ostendere velle, vitam a Patre Filium accipere, non quatenus intelligitur et est Deus, sed quatenus factus bomo est, natura qui- dem non habens quod sit vita, sed vitæ potius a Deo particeps. A. At quidni hæc tibi magis ipsi quam mihi te- mere tribuis? Noune enim ex me audiisti Patrem dedisse Filio vitam habere in semetipso, et judicandi potestatem, quoniam Filius hominis est ? B. Audii; illud vero, dedisse, de solo judicio positum est, inquiunt. Cum enim lex judicium veluti peculiare munus attribuit Deo (dixit enim Dei esse judicium), accepit Dei munus, ut homo, A. Vivificare vero̟, o boni, utrum alii magis con- venit quam Deo? Nam Paulus sapientissimus ad Ti- motheum scribens dicit : « Testor coram Deo, qui vivificat omnia 78. › B. Esto : conveniat istud quoque Deo, inquiunt : quid tum ? A. At quod Deo convenit et substantialiter tribui- tur, numquid hominis natura datum est atque ad ventitium? B. Verum istud quoque. A. Numquid vero homo est sicuti nos Christus, licet Deus intelligatur in quantum ex Deo genitus? B. Etiam, quidni enim ? A. Naturæ igitur divinæ proprium et eximium opus, vita nimirum, data res est, sicuti homini ? B. Certe Pater dicitur Filio dedisse vitam. A. Adjice tempus, et solvetur quæstio. Cum enim similis nobis apparuit, tunc etiam vivificari dicitur, licet ipse vita sit secundum naturam, ex Deo vita. Et certe cuin Pater dicitar ceu non habenti Filio dedisse vilam, facillime apparet Filium sibi ipsi " Joan. vi, 32, 33. ibid. 47, 48. B C Joan. v, 16. * ibid. 27. Tim. v, 21.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

Α λαχόντες τὴν μέθεξιν, Θεοῦ τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ Β ς διαμαχεῖται τὸ ἔμπαλιν, καὶ γοῦν ὄνομά τε ἂν αὐτῷ· ὄνομα, καὶ μνημόσυνον αιώνιον γενεῶν γενεαίς. » μετελάχομεν, ὡς ζωής. Β. Σύμφημι. Φρονεῖς γὰρ ὀρθῶς, ἐπείτοι καὶ ἐν ἡμῖν αὐτοῖς τὴν Θεοῦ μέθεξίν τε καὶ παρουσίαν τὸ Πνεῦμα πληροί. Διαμεμνήσομαι γὰρ Ιωάννου γρά φοντος ώδί· ο Εκ τούτου γινώσκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. » Α. ᾿Αθρει δὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, τοῦ θείου τε καὶ ζωο ποιοῦ Πνεύματος χορηγὸν καὶ δοτήρα, τὸν ἐκ Θεοῦ πεφηνότα Υιόν. Ενεφύσησε γὰρ τοῖς μαθηταῖς αὐτ τοῦ λέγων· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο Εἶτα πώς ούτ ἂν γένοιτο τῶν λίαν ἀπηχεστάτων, ζωῆς ὑπάρχειν χορηγὸν τὸν οὐκ ὄντα ζωήν, κατά γε τὸ ἐκείνοις οὐκ οἶδ' ὅπως δοκοῦν; Καίτοι τί δήποτε, φείην αν εί κότως, εἴπερ ἐστὶν οὐ ζωή, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ἐνίησί τε τὸ Πνεῦμα, καὶ τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἐκφύσησεν, χα ρηγὸν ὄντα ζωῆς ἑαυτὸν ἀποφαίνοι; Ὅταν τοίνυν λέγηται ζωῆς μέτοχος ὁ Υἱός, ήγουν ότι ζωοποιείται παρὰ Πατρός, τὴν θείαν εὐθὺς ἀναλογίζου φύσιν ὅλην ὥσπερ ἐν Πατρὶ νοουμένην, ἐν ᾧ καὶ ἐξ οὗ καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιόν, τοῖς εἰσκαιρι μένην ἔχουσι τὴν ζωήν, τὴν ζωοποίησαν ενεργούν, οὐχ ὡς τῆς ἀρρήτου φύσεως ὄργανον, ἀλλ' οιονεί τους ὕλην αὐτῆς τὴν ποιότητα δι᾿ ἑαυτοῦ τῇ κτίσει κα ρούμενον, καὶ ἀναμορφοῦν εὖ μάλα τὸ φθείρεσθαι πεφυκός, εἰς μακραίωνα βίον. Ἐννοίαις δὲ ταῖς εἰς τοῦτο σεσοφωμένος, τὴν ἐν Χριστῷ ζωοποίησιν ἐναρο γημένην εὑρήσεις, εἰς γε δὴ μόνον τὸ ζωοποιείσθαι πεφυκός, τουτέστι, τὸ ἀνθρώπινον. Ὁ γὰρ ἐκ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ μονογενής, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος της ἑαυτοῦ σαρκὸς ἀπεσόβει την φθοράν, καὶ θανάτου κρείττονα τὸν οἰκεῖον ἀπετέλει ναόν. Ότι γάρ, ᾗ Θεός τέ ἐστι καὶ ἐξ αὐτῆς ἀνέφυ τῆς κατὰ φύσιν ζωῆς, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Πατρὸς, ζωὴ καὶ αὐτὸς κατά φύσιν ἐστὶ, μάρτυς ἂν γένοιτο περιφανής τε καὶ ἀληθῆς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης. Γράφει γὰρ ὧδε περί αὐτοῦ· • “Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἀκηκόαμεν, ο Δωράκι- μεν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, ὁ ἐθεασάμεθα, καὶ εἰ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη, καὶ ἑωράκαμεν, καὶ βαρο ροῦμεν, καὶ ἀπαγγέλλομεν ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν. Ο Σαφέστερον δὲ καθιστὰς τό, τίς ἂν εἴη λοιπὸν ἢ πρὸς αὐτοῦ κεκλημένη ζωή, πάλιν φησί · καὶ οὐδαμο ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει· καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιας, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ἡ ζωὴ ἡ αἰώνιος. » Βού γὰρ ὅλως ἢ πῶς ἂν νοοῖτο καὶ ὑπάρχων ἀπαρχής καὶ Θεὸς ἀληθινὸς, εἰ μὴ τοῦ κεκλῆσθαι πρὸς ὑπαρ ξιν πρεσβύτερόν τε καὶ ἀνωτάτω τὸ εἶναί τε ἀεὶ, καὶ ὡσαύτως ἔχει[ν] λαχών ; Ζωὴ γὰρ κατὰ φύσιν ὑπάρ χων, τότε δὴ, τότε πρεπόντως ἐπιγινώσκεται. Θεῷ γάρ που τῷ ἀληθινῷ, τὸ ὧδέ τε εἶναι πρέπει ἂν καὶ Ἐγὼ γὰρ, ἔφασκεν, εἰμὶ, ὁ Ἄν, τοῦτό μου ἐστιν Β. Αλλ' εἰ χαρίζῃ, φησί, τὴν τοῦ Πατρὸς ἐνέρ S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. participes, Dei unius ac veri, ceu vite, participa- tionem adipiscimur. ' B B. Assentior. Recte enim sentis, quandoquidem etiam in nobis ipsis Dei participationem et præsen - tiam Spiritus implet. Memini enim Joannem scribere in hunc modum ‹ Ex hoe cognoscimus quod in nobis est, quoniam de Spiritu suo dedit nobis ". A. Adverte igitur, quæso, dîvini ac vivifict Spi- ritus largitorem ac datorem esse de Deo genitum Filium. Insulavit enim discipulis suis, dicens : • Accipite Spiritum sanctum s. » At numquid ab- surdissimum fuerit vitæ largitorem eum esse qui non sit vita, quemadmodum illi nescio quo pacto sentiunt? Nam cur demum, amabo vos, siquidem vita non est, ceu proprium bonum Spiritum imıit- tit, et insulando dalorem vitæ seipsum de. clarat? Cum ergo dicitur vitæ particeps Filius, aut a Patre vividicari, divinam statim naturam totam reputa velut in Patre intellectam, in quo et ex quο Filius, et Spiritus vivificus, res ascititiam vitam habentes vivificans, non tanquam ineffabilis naturæ instrumentum, sed ipsius quodammodo totam qua- litatem per seipsum creaturæ largiens, et transfor- mans utique id quod est corruptioni obnoxium ad vitam longævam. Cujus rei contemplatione eruditus, vivificationem in Christo comperies in eo solum perfici quod natura sua vivificari potest, ið est ho- mine. Qui enim vere est ex Patre et Unigenitus, per suum Spiritum carnis suæ corruptionem repulit, suumque templum morte fortius reddidit. Etenim quatenus Deus est et ex ipsa naturali vita processit, Patre videlicet, vitam quoque ipsum esse natura testis nobis locuples ac verus fuerit ¿fvinus ille Joannes. Sic enim scribit de ipso : « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostræ contrectave- runt de verbo vitæ, et vita manifestata est, et vi- dimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam æternam, quæ erat apud Patrem, et apparuit no- bis .Porro clarius exponens quænam demum esset illa quæ ab ipso vita vocata est, rursus ait : ● Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Ific est verus Deus, et vita æterna N., Ubi enim aut quomodo intelliga- tur, et in principio exsistere, et Deus verus, nisi baberet exsistentiam et immutabilitatem ilto suo în mundum adventu priorem? Vita entm secundum naturam esse, tunc same, tunc nt par est agnoscitur. Deo enim vero congruit ut sit talis, repugnabitque contrarium, quippe cum nomen ei sit, Qui sum : Ego enim sum, inquiebat, qui sum; hoc nomen meum est, et memoriale æternum generationum ge- nerationibus **, › D s] Joan. 1-3. I Joan. V, * Jonn. IV, 8+ . 20. * Exod. 111, 14, 45. 13. At si largiris, inquiunt, Patris operationem 13. ** Joan. xx, 22.

γειαν τῷ Υἱῷ, καὶ τοῦτο ἀπαραλλάκτως, ισοσθενή τε εἶναι φής, ποῦ ποτε τὸ μεῖον ἔτι τηρήσεις αὐτῷ, καίτοι λέγοντι σαφῶς· . Ο Πατήρ μου μείζων μού ἐστι ; ν καὶ πάλιν· . Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν; κ "Ηδει γὰρ ὄντα Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα. Α. Οὐκοῦν, σὲ μὴ φύσει καὶ ἀληθῶς Θεὸν εἶναι πεπιστεύκασι τὸν Υἱόν, κτίσμα που πάντως, καὶ ἕτερον παρὰ τοῦτο οὐδὲν εἴη ἄν. Ἐπὶ δέ γε τοῖς ὧδε φρονεῖν ᾑρημένοις, οἶμαι δὴ πρέπειν ἐκεῖνο εἰπεῖν· • Τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ, καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγὴν δακρύων, καὶ κλαύσομαι τὸν λαὸν τοῦτον ἡμέρας καὶ νυκτός; • Επιφωνείτω δὲ πᾶς αὐτοῖς φιλόθεός τε καὶ εὐσεβής· « ᾿Απηλλοτριώθητε ἀπὸ Χριστοῦ, τῆς χάριτος ἐξεπέσετε. • Μερὶς δὲ καὶ κλῆρος ὑμῖν, Θεὸς μὲν οὐκέτι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· νόθος δέ τις ἁπλῶς καὶ ψευδώνυμος, κατάπλαστον ἔχων τὴν τῆς θεότητος δόξαν. Λελατρεύκασιν ἀληθῶς τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, διὰ τοῦτο καὶ ἐν μείοσιν ἢ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, καὶ ἐπακτὸν ἔχειν τὴν ζωὴν, μᾶλλον δὲ καὶ ἐν οἷς ἡ ζωὴν ἰδίαν οὐκ ἔχουσα κτίσις, πεπιστεύκασι τὸν Υἱόν. Εἶτα τί προσκυνεῖν ἐγνώκασιν, ἐν τοῖς τῆς κτίσεως ἐγκαταδεσμοῦσι μέσ τροις, καὶ τῆς κατὰ πάντων οὐσιώδους ὑπεροχῆς δυσσεβοῦντες ἀπαλλάττουσι; καίτοι λέγοντος Ἰωάν· νου σαφῶς· « Ὁ ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἐπάνω πάντων ἐστίν. » Οὐ γὰρ δὴ ταῖς κατὰ σύγκρισιν ὑπεροχαῖς τὸ ἐπάνω πάντων ὁ Υἱὸς κεκτήσεται· ἐπειδὴ δὲ, ἐν τῷ ν πάντα ο εἰπεῖν, γενητοῦ παντὸς εἰσφέρεται δή- λωσις, ὑπερανεπτήξει τὰ πάντα, τὸ τελεῖν ἐν κτί- ς σμασιν οὐδαμόθεν ἔχων ὡς ἴδιον, ὁ Υἱός· ἐπεὶ μὴ ἐν τοῖς πᾶσιν ἐστιν, ἀλλ' ἐπάνω πάντων ἐξῃρημένως, διὰ τὸ εἰς λῆξιν ιέναι τὴν ἀνωτάτω λοιπόν, ἧς ἐπ- ἔκεινα παντελῶς οὐδέν. Η σὐχὶ Θεὸς, τὸ ὄνομα το ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, καθὰ καὶ ὁ θεῖος ἡμῖν ἔφη Παῦλος; Β. Ναί. Α. Τοῦτο δὲ ἦν ὁ Υἱός· « Ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόνος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» Β. Τί οὖν ἐμοῦμεν, εἰ φαῖεν, ὅτι γέγραπται περὶ τοῦ Πατρὸς, ὅτι ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲο παν όνομα ; Α. Αλλ' εἰ προσθείεν ἡμῖν, ὦ Ερμεία, τὸ ἀνα- μαθεῖν ἐθέλειν, ὅπη τε καὶ ὅπως εἰσποίητον ἔχει τὸ εἶναι Θεὸς ὁ Υἱός, καίτοι κατὰ φύσιν καὶ αὐτῷ τῷ εἶναι συμπαρομαρτοῦν τὸ ἀξίωμα λαχών, αὐτόθεν, οἶμαι που, καταβαλοῦσι, καὶ τὸ δύσερι μεθέντες ὡς νόσον ἀποπληξίας, αποπαύσονται μὲν τὴν ἄῤῥητον τοῦ Υἱοῦ συκοφαντοῦντες οὐσίαν, φρονεῖν δ' ἂν ἔλοιντο μεθ' ἡμῶν ὀρθά. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν, κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐνστήσονται ταῖς σφῶν αὐτῶν ἐπαμύνοντες δόξαις, καὶ τοῦ ψεύδους ὑπερμαχόμενοι, καὶ προ εστηκότες γεννικώς, οὐ προθυμίαις, οἶμαι, δευτέραις, ἢ αἷσπερ ἂν ἔλοιντό τινες κατὰ δὴ οὖν τὸν πολέμου καὶ μάχης ὠπλίσθαι νόμον, πρό τε παίδων καὶ πρὸ γυναικῶν. Ἡμᾶς δὲ ἀνάγκη, λεπτοεπεῖν ἡρημένους, και DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A Filio, ilque eodem plane modo, et eadem vi prae D ”Joan. xiv, 28. *7 Joan, xx, 17. ss Jerem. 15, 1. vs Joan. 1, 1. ditam dicis, quo pacto denum eum minorem csse statues, cum dicat aperte: • Pater major me est *; › Item: ‹ Vado ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum ac Deum ve- strum ?, Sciebat enim esse Deum suum Patrem. A. Ergo, nisi naturalem et verum Deum esse credunt Filium, creatura utique, nihilque præter hoc aliud fuerit. De his vero qui in ea sunt sen- tentia, apte dici posse reor: Quis dabit capiti meo aquain, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo populum istum die ac nocte ss ? . Quivis autem prus ac Dei amans illis inclamabit: ‹ Ab- alienali estis a Christo, a gratia excidistis ®. Pars autem et sors vobis non jam Deus est, multum abest sed spurius quidam prorsus et falso nun- cnpatus, fictitiam habens divinitatis gloriam. Pro- fecto creaturam adorarunt præ Creatore, proindeque minorem quam sit Pater, et ascititiam habere vi- tam, ino eumdem cum creatura, quæ vita propria raret, Filum crediderunt. At cur adorare slalue- runt enm quem intra modulum creaturæ coercent, et impie summa illa supra omnia eminentia spo- liant, quamvis Joannes aperte dicat: Qui desur- sum venit, super omnes est ?, Non enim erit supra omnia Filius per comparationem, sed com hoc vocabulo omnia creatum omne significetur, transcendet omnia cum nullo modo proprium sit Filio inter creaturas numerari. Alioqui, non est in omnibus quidem Filius, sed supra omnia eximia ratione quadam elatus, propterea quod ad supre- mum fastigium pervenerit ultra quod omnino nihil est. Nonne Deus, nomen est, quod est super omne nomen, quemadmodum divinus etiam nobis Paulus dixit er? B. Omnino. . A. lloc autem erat Filius: In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . B. Quid ergo respondebimus, si dixerint scri- ptum esse de Patre, dedisse ei nomen quod est su- per owne nomen ? A. Atqui si addiscere porro velint, Hermia, qui et quomodo ascititium Filio fit quod sit Deus, quamvis secundum naturam dignitatem illam ua cum ipso esse acceperit, illico, ut reor, abjicient, rixandique studio veluti stupore corporis relicto, a calumnianda ineffabili Filii substantia cessabunt, nec dubito quin rectam nobiscum amplexuri sint sententiam. Sed illi quidem, ut conjicere est, in- stabunt, suam tuentes opinionem, propugnantesque mendacium, ac fortiter defendentes, minori, ut reor, ardore, quam pro liberis et uxo- ribus quidam ad bellum et pugnam armantur. Nobis autem quibus subtiliter disputare constitu- tum est, operæ pretium est occulta relegere et » Galat. v, 4. ” Joan, 111, 31. ”Philipp. 1, 9.

ἀνασκαλεύειν τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸν τοῖς ἀμαθες στέροις οὐ ῥᾳδίαν ἑλεῖν ἀπογυμνοῦν ἀλήθειαν. Β. Εξ λέγεις.. οι Απ Α. Εφη τοίνυν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφήν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανά του, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερ ύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ και όνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται, ότι Κύριος Ἰησοῦ; Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο 'Αρ' οὖν, οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου καιρός, είπερ ὅλοι ποθὲν τὸ ἀνακεκραγεῖν δύνασθαι, τοῖς οὕτω νενοηκόσιν ἀναφανδὸν ἐρεῖ, ὡς οὐχ ᾗπερ ἂν νοοῖτο Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀλλ' ᾗ πέφηνεν άνθρωπος, εἰς τὴν τῆς θεότητος ἀναπεφοίτηκε δόξαν, καὶ μετὰ σερ κὸς, καὶ ὅτε κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωσεν ἑαυτόν, τότε καὶ ὑψοῦσθαι λέγεται ; Ἐπεὶ, δίδασκε πιθοία μὴν γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά σου, καὶ ἐρομένῳ φράσον. Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Κεκένωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής, καθεὶς ἐν δού λου μορφή, καὶ ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης κατα φρονήσας, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου. Τοιγάρτοι, φασὶν, ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πῶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αρ' οὖν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς μισθὸν ἀνδραγαθη μάτων, καὶ δῶρον ὑπακοῆς, καὶ στέφανον ευτολμίας τὸ κεκλῆσθαι Θεὸς ἐκτήσατο, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἡμῶν τε τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ τῶν ἤδη κατοιχομένων ; Β. Εοικεν. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ γὰρ δή τι), μικρά τοῦ πρέπονας εἴς γε τὸ παρὸν φροντίσας, διὰ τὸ ἀναγκαῖον ταῖς τῶν ἐπὶ γῆς ὀλισθήμασι, καὶ ταῖς ἡμῶν ἁμαρτίαις, πλείστην μὲν ὅσην εχέτω τὴν χάριν ὁμογενής [10. Μονογενής. ] Ιστω δὲ, ὅτι πρόφασις αὐτῷ τῆς θεο ποιοῦ δόξης, τῆς ἀνθρωπότητος τὰ ἐγκλήματα. Εἰ μὴ γὰρ ἡμάρτομεν, οὐκ ἂν γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ εἰ μὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς, οὐδ' ἂν ὑπέμεινε τὸν σταυρόν· καὶ εἰ μὴ ἀπέθανεν, οὐδ' ἂν ἐκτήσατο τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Θρασὺς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἔχει τὸ πιθανόν. Α. Εἰ δὲ καὶ ἦν ἐν ἰσότητι καὶ ἐν μορφῇ τοῦ Πα- τρὸς, τῶν τῆς κενώσεως μέτρων ἀμέτοχος ὤν, ἂν ἔχοι δόξης ἐπίδοσιν, τὸ ὄνομα λαβὼν τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα, κατὰ τὸν τῆς κενώσεως χρόνον ; "Αρ' οὐ συν- της ὅποι ποτὲ αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσειεν ἂν ὁ λόγος, εἰ ἐρευνῷτο λεπτότερον; Β. Συνίημι. Α. Βούλει δὴ οὖν, μεθέντες εἰς τὸ παρὸν τὸ ἄγαν " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rudioribus haud captus facilem nudare verita- A tein. B. Recte dicis. A. Dixit ergo nobis divinus ille Paulus de Uni- genito : • Qui cum in forma Dei esset, non rapi- mam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- metipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen φuod est super omue nomen, ut in nomine Jesu omne genu fectatur caelestium, et terrestrium, infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Do- minus Jesus Christus in gloria est Dei Patris *. Nunquid igitur ipsum etiam incarnationis Verbi tempus, si forte loqui posset, ita sentientibus pa- lam et aperte clamaret Verbum, non quatenus Deus esse intelligitur, sed quatenus homo apparuit, divinitatis glorian repetiisse, dicique tum exaltari demum, cum et in carne esset, et cuin exinanivit atque humiliavit seipsum? Cæterum doce, quæso, nam ex te sciscitari libet. B. Quidnam ais ? A. Exinanivit seipsum Unigenitus, in forma servi descendens, et crucemn pertulit, ignominia con- tempta ", factusque obediens usque ad mortem. Proinde, inquiunt, dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fle- clatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. igitur nostri similis cum esset, recte factorum mercedem, et obedientiæ donum, et coronam for- titudinis habuit, quod vocatus sit Deus, et adoran- dus sit ab ipsis sanctis angelis, nobisque qui in terra degimus, et iis qui jam ex hac vita migra- runt? B. Videlicet. B C A. Igitur (dicam enim aliquid haud multum de- cori impræsentiarum sollicitus, quod necessitas ita postulat) hominum lapsibus, ac nostris peccatis maximam habeat gratiam Unigenitus. Sciat vero occasionem sibi fuisse gloriæ illius deificæ, huma- nitatís peccata. Nisi enim peccassemus, non factus fuisset nostri similis, et nisi factus esset nostri similis, neque crucem sustinuisset, ac nisi mortuus D esset, neque nobis et sanctis angelis adoran- dus essel. B. Audax quidem oratio, sed probabilitatem habet. A. Sin autem etiam erat in æqualitate et forma Patris, ab inanitionis conditione liber cuin esset, quidnam ei gloriæ additum fuisset, accepto nomine quod est super omne nomen, circa tempus inani- tionis? Numquid intelligis quonam ipsorum recide- rit oratio, si subtilius indagetur? B. Intelligo. A. Vin' tu ergo, relicta impræsentiarum nimia Philipp. 1, 6-11. »Hebr. XII,

ἀνασκαλεύειν τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸν τοῖς ἀμαθες στέροις οὐ ῥᾳδίαν ἑλεῖν ἀπογυμνοῦν ἀλήθειαν. Β. Εξ λέγεις.. οι Απ Α. Εφη τοίνυν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφήν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανά του, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερ ύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ και όνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται, ότι Κύριος Ἰησοῦ; Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο 'Αρ' οὖν, οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου καιρός, είπερ ὅλοι ποθὲν τὸ ἀνακεκραγεῖν δύνασθαι, τοῖς οὕτω νενοηκόσιν ἀναφανδὸν ἐρεῖ, ὡς οὐχ ᾗπερ ἂν νοοῖτο Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀλλ' ᾗ πέφηνεν άνθρωπος, εἰς τὴν τῆς θεότητος ἀναπεφοίτηκε δόξαν, καὶ μετὰ σερ κὸς, καὶ ὅτε κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωσεν ἑαυτόν, τότε καὶ ὑψοῦσθαι λέγεται ; Ἐπεὶ, δίδασκε πιθοία μὴν γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά σου, καὶ ἐρομένῳ φράσον. Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Κεκένωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής, καθεὶς ἐν δού λου μορφή, καὶ ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης κατα φρονήσας, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου. Τοιγάρτοι, φασὶν, ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πῶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αρ' οὖν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς μισθὸν ἀνδραγαθη μάτων, καὶ δῶρον ὑπακοῆς, καὶ στέφανον ευτολμίας τὸ κεκλῆσθαι Θεὸς ἐκτήσατο, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἡμῶν τε τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ τῶν ἤδη κατοιχομένων ; Β. Εοικεν. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ γὰρ δή τι), μικρά τοῦ πρέπονας εἴς γε τὸ παρὸν φροντίσας, διὰ τὸ ἀναγκαῖον ταῖς τῶν ἐπὶ γῆς ὀλισθήμασι, καὶ ταῖς ἡμῶν ἁμαρτίαις, πλείστην μὲν ὅσην εχέτω τὴν χάριν ὁμογενής [10. Μονογενής. ] Ιστω δὲ, ὅτι πρόφασις αὐτῷ τῆς θεο ποιοῦ δόξης, τῆς ἀνθρωπότητος τὰ ἐγκλήματα. Εἰ μὴ γὰρ ἡμάρτομεν, οὐκ ἂν γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ εἰ μὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς, οὐδ' ἂν ὑπέμεινε τὸν σταυρόν· καὶ εἰ μὴ ἀπέθανεν, οὐδ' ἂν ἐκτήσατο τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Θρασὺς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἔχει τὸ πιθανόν. Α. Εἰ δὲ καὶ ἦν ἐν ἰσότητι καὶ ἐν μορφῇ τοῦ Πα- τρὸς, τῶν τῆς κενώσεως μέτρων ἀμέτοχος ὤν, ἂν ἔχοι δόξης ἐπίδοσιν, τὸ ὄνομα λαβὼν τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα, κατὰ τὸν τῆς κενώσεως χρόνον ; "Αρ' οὐ συν- της ὅποι ποτὲ αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσειεν ἂν ὁ λόγος, εἰ ἐρευνῷτο λεπτότερον; Β. Συνίημι. Α. Βούλει δὴ οὖν, μεθέντες εἰς τὸ παρὸν τὸ ἄγαν " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rudioribus haud captus facilem nudare verita- A tein. B. Recte dicis. A. Dixit ergo nobis divinus ille Paulus de Uni- genito : • Qui cum in forma Dei esset, non rapi- mam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- metipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen φuod est super omue nomen, ut in nomine Jesu omne genu fectatur caelestium, et terrestrium, infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Do- minus Jesus Christus in gloria est Dei Patris *. Nunquid igitur ipsum etiam incarnationis Verbi tempus, si forte loqui posset, ita sentientibus pa- lam et aperte clamaret Verbum, non quatenus Deus esse intelligitur, sed quatenus homo apparuit, divinitatis glorian repetiisse, dicique tum exaltari demum, cum et in carne esset, et cuin exinanivit atque humiliavit seipsum? Cæterum doce, quæso, nam ex te sciscitari libet. B. Quidnam ais ? A. Exinanivit seipsum Unigenitus, in forma servi descendens, et crucemn pertulit, ignominia con- tempta ", factusque obediens usque ad mortem. Proinde, inquiunt, dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fle- clatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. igitur nostri similis cum esset, recte factorum mercedem, et obedientiæ donum, et coronam for- titudinis habuit, quod vocatus sit Deus, et adoran- dus sit ab ipsis sanctis angelis, nobisque qui in terra degimus, et iis qui jam ex hac vita migra- runt? B. Videlicet. B C A. Igitur (dicam enim aliquid haud multum de- cori impræsentiarum sollicitus, quod necessitas ita postulat) hominum lapsibus, ac nostris peccatis maximam habeat gratiam Unigenitus. Sciat vero occasionem sibi fuisse gloriæ illius deificæ, huma- nitatís peccata. Nisi enim peccassemus, non factus fuisset nostri similis, et nisi factus esset nostri similis, neque crucem sustinuisset, ac nisi mortuus D esset, neque nobis et sanctis angelis adoran- dus essel. B. Audax quidem oratio, sed probabilitatem habet. A. Sin autem etiam erat in æqualitate et forma Patris, ab inanitionis conditione liber cuin esset, quidnam ei gloriæ additum fuisset, accepto nomine quod est super omne nomen, circa tempus inani- tionis? Numquid intelligis quonam ipsorum recide- rit oratio, si subtilius indagetur? B. Intelligo. A. Vin' tu ergo, relicta impræsentiarum nimia Philipp. 1, 6-11. »Hebr. XII,

ἀνασκαλεύειν τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸν τοῖς ἀμαθες στέροις οὐ ῥᾳδίαν ἑλεῖν ἀπογυμνοῦν ἀλήθειαν. Β. Εξ λέγεις.. οι Απ Α. Εφη τοίνυν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφήν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανά του, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερ ύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ και όνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται, ότι Κύριος Ἰησοῦ; Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο 'Αρ' οὖν, οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου καιρός, είπερ ὅλοι ποθὲν τὸ ἀνακεκραγεῖν δύνασθαι, τοῖς οὕτω νενοηκόσιν ἀναφανδὸν ἐρεῖ, ὡς οὐχ ᾗπερ ἂν νοοῖτο Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀλλ' ᾗ πέφηνεν άνθρωπος, εἰς τὴν τῆς θεότητος ἀναπεφοίτηκε δόξαν, καὶ μετὰ σερ κὸς, καὶ ὅτε κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωσεν ἑαυτόν, τότε καὶ ὑψοῦσθαι λέγεται ; Ἐπεὶ, δίδασκε πιθοία μὴν γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά σου, καὶ ἐρομένῳ φράσον. Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Κεκένωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής, καθεὶς ἐν δού λου μορφή, καὶ ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης κατα φρονήσας, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου. Τοιγάρτοι, φασὶν, ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πῶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αρ' οὖν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς μισθὸν ἀνδραγαθη μάτων, καὶ δῶρον ὑπακοῆς, καὶ στέφανον ευτολμίας τὸ κεκλῆσθαι Θεὸς ἐκτήσατο, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἡμῶν τε τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ τῶν ἤδη κατοιχομένων ; Β. Εοικεν. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ γὰρ δή τι), μικρά τοῦ πρέπονας εἴς γε τὸ παρὸν φροντίσας, διὰ τὸ ἀναγκαῖον ταῖς τῶν ἐπὶ γῆς ὀλισθήμασι, καὶ ταῖς ἡμῶν ἁμαρτίαις, πλείστην μὲν ὅσην εχέτω τὴν χάριν ὁμογενής [10. Μονογενής. ] Ιστω δὲ, ὅτι πρόφασις αὐτῷ τῆς θεο ποιοῦ δόξης, τῆς ἀνθρωπότητος τὰ ἐγκλήματα. Εἰ μὴ γὰρ ἡμάρτομεν, οὐκ ἂν γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ εἰ μὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς, οὐδ' ἂν ὑπέμεινε τὸν σταυρόν· καὶ εἰ μὴ ἀπέθανεν, οὐδ' ἂν ἐκτήσατο τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Θρασὺς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἔχει τὸ πιθανόν. Α. Εἰ δὲ καὶ ἦν ἐν ἰσότητι καὶ ἐν μορφῇ τοῦ Πα- τρὸς, τῶν τῆς κενώσεως μέτρων ἀμέτοχος ὤν, ἂν ἔχοι δόξης ἐπίδοσιν, τὸ ὄνομα λαβὼν τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα, κατὰ τὸν τῆς κενώσεως χρόνον ; "Αρ' οὐ συν- της ὅποι ποτὲ αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσειεν ἂν ὁ λόγος, εἰ ἐρευνῷτο λεπτότερον; Β. Συνίημι. Α. Βούλει δὴ οὖν, μεθέντες εἰς τὸ παρὸν τὸ ἄγαν " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rudioribus haud captus facilem nudare verita- A tein. B. Recte dicis. A. Dixit ergo nobis divinus ille Paulus de Uni- genito : • Qui cum in forma Dei esset, non rapi- mam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- metipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen φuod est super omue nomen, ut in nomine Jesu omne genu fectatur caelestium, et terrestrium, infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Do- minus Jesus Christus in gloria est Dei Patris *. Nunquid igitur ipsum etiam incarnationis Verbi tempus, si forte loqui posset, ita sentientibus pa- lam et aperte clamaret Verbum, non quatenus Deus esse intelligitur, sed quatenus homo apparuit, divinitatis glorian repetiisse, dicique tum exaltari demum, cum et in carne esset, et cuin exinanivit atque humiliavit seipsum? Cæterum doce, quæso, nam ex te sciscitari libet. B. Quidnam ais ? A. Exinanivit seipsum Unigenitus, in forma servi descendens, et crucemn pertulit, ignominia con- tempta ", factusque obediens usque ad mortem. Proinde, inquiunt, dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fle- clatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. igitur nostri similis cum esset, recte factorum mercedem, et obedientiæ donum, et coronam for- titudinis habuit, quod vocatus sit Deus, et adoran- dus sit ab ipsis sanctis angelis, nobisque qui in terra degimus, et iis qui jam ex hac vita migra- runt? B. Videlicet. B C A. Igitur (dicam enim aliquid haud multum de- cori impræsentiarum sollicitus, quod necessitas ita postulat) hominum lapsibus, ac nostris peccatis maximam habeat gratiam Unigenitus. Sciat vero occasionem sibi fuisse gloriæ illius deificæ, huma- nitatís peccata. Nisi enim peccassemus, non factus fuisset nostri similis, et nisi factus esset nostri similis, neque crucem sustinuisset, ac nisi mortuus D esset, neque nobis et sanctis angelis adoran- dus essel. B. Audax quidem oratio, sed probabilitatem habet. A. Sin autem etiam erat in æqualitate et forma Patris, ab inanitionis conditione liber cuin esset, quidnam ei gloriæ additum fuisset, accepto nomine quod est super omne nomen, circa tempus inani- tionis? Numquid intelligis quonam ipsorum recide- rit oratio, si subtilius indagetur? B. Intelligo. A. Vin' tu ergo, relicta impræsentiarum nimia Philipp. 1, 6-11. »Hebr. XII,

ἀνασκαλεύειν τὰ κεκρυμμένα, καὶ τὸν τοῖς ἀμαθες στέροις οὐ ῥᾳδίαν ἑλεῖν ἀπογυμνοῦν ἀλήθειαν. Β. Εξ λέγεις.. οι Απ Α. Εφη τοίνυν ἡμῖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε μορφήν δούλου λαβὼν ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώ των γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτόν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανά του, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερ ύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ και όνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψη ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται, ότι Κύριος Ἰησοῦ; Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. ο 'Αρ' οὖν, οὐχὶ καὶ αὐτὸς ἡμῖν ὁ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου καιρός, είπερ ὅλοι ποθὲν τὸ ἀνακεκραγεῖν δύνασθαι, τοῖς οὕτω νενοηκόσιν ἀναφανδὸν ἐρεῖ, ὡς οὐχ ᾗπερ ἂν νοοῖτο Θεὸς ὢν ὁ Λόγος, ἀλλ' ᾗ πέφηνεν άνθρωπος, εἰς τὴν τῆς θεότητος ἀναπεφοίτηκε δόξαν, καὶ μετὰ σερ κὸς, καὶ ὅτε κεκένωκέ τε καὶ τεταπείνωσεν ἑαυτόν, τότε καὶ ὑψοῦσθαι λέγεται ; Ἐπεὶ, δίδασκε πιθοία μὴν γὰρ ἂν ὡς ἥδιστά σου, καὶ ἐρομένῳ φράσον. Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Κεκένωκεν ἑαυτὸν ὁ Μονογενής, καθεὶς ἐν δού λου μορφή, καὶ ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης κατα φρονήσας, καὶ γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου. Τοιγάρτοι, φασὶν, ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πῶν γόνυ κάμψῃ, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Αρ' οὖν ἐν τάξει τῇ καθ' ἡμᾶς μισθὸν ἀνδραγαθη μάτων, καὶ δῶρον ὑπακοῆς, καὶ στέφανον ευτολμίας τὸ κεκλῆσθαι Θεὸς ἐκτήσατο, καὶ τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε αὐτῶν τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἡμῶν τε τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ τῶν ἤδη κατοιχομένων ; Β. Εοικεν. Α. Οὐκοῦν ἐρῶ γὰρ δή τι), μικρά τοῦ πρέπονας εἴς γε τὸ παρὸν φροντίσας, διὰ τὸ ἀναγκαῖον ταῖς τῶν ἐπὶ γῆς ὀλισθήμασι, καὶ ταῖς ἡμῶν ἁμαρτίαις, πλείστην μὲν ὅσην εχέτω τὴν χάριν ὁμογενής [10. Μονογενής. ] Ιστω δὲ, ὅτι πρόφασις αὐτῷ τῆς θεο ποιοῦ δόξης, τῆς ἀνθρωπότητος τὰ ἐγκλήματα. Εἰ μὴ γὰρ ἡμάρτομεν, οὐκ ἂν γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς· καὶ εἰ μὴ γέγονε καθ' ἡμᾶς, οὐδ' ἂν ὑπέμεινε τὸν σταυρόν· καὶ εἰ μὴ ἀπέθανεν, οὐδ' ἂν ἐκτήσατο τὸ προσκυνεῖσθαι δεῖν πρός τε ἡμῶν αὐτῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀγγέλων. Β. Θρασὺς μὲν ὁ λόγος, πλὴν ἔχει τὸ πιθανόν. Α. Εἰ δὲ καὶ ἦν ἐν ἰσότητι καὶ ἐν μορφῇ τοῦ Πα- τρὸς, τῶν τῆς κενώσεως μέτρων ἀμέτοχος ὤν, ἂν ἔχοι δόξης ἐπίδοσιν, τὸ ὄνομα λαβὼν τὸ ὑπὲρ τῶν ὄνομα, κατὰ τὸν τῆς κενώσεως χρόνον ; "Αρ' οὐ συν- της ὅποι ποτὲ αὐτοῖς ἀποκινδυνεύσειεν ἂν ὁ λόγος, εἰ ἐρευνῷτο λεπτότερον; Β. Συνίημι. Α. Βούλει δὴ οὖν, μεθέντες εἰς τὸ παρὸν τὸ ἄγαν " S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rudioribus haud captus facilem nudare verita- A tein. B. Recte dicis. A. Dixit ergo nobis divinus ille Paulus de Uni- genito : • Qui cum in forma Dei esset, non rapi- mam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed se- metipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen φuod est super omue nomen, ut in nomine Jesu omne genu fectatur caelestium, et terrestrium, infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Do- minus Jesus Christus in gloria est Dei Patris *. Nunquid igitur ipsum etiam incarnationis Verbi tempus, si forte loqui posset, ita sentientibus pa- lam et aperte clamaret Verbum, non quatenus Deus esse intelligitur, sed quatenus homo apparuit, divinitatis glorian repetiisse, dicique tum exaltari demum, cum et in carne esset, et cuin exinanivit atque humiliavit seipsum? Cæterum doce, quæso, nam ex te sciscitari libet. B. Quidnam ais ? A. Exinanivit seipsum Unigenitus, in forma servi descendens, et crucemn pertulit, ignominia con- tempta ", factusque obediens usque ad mortem. Proinde, inquiunt, dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fle- clatur, coelestium, terrestrium, et infernorum. igitur nostri similis cum esset, recte factorum mercedem, et obedientiæ donum, et coronam for- titudinis habuit, quod vocatus sit Deus, et adoran- dus sit ab ipsis sanctis angelis, nobisque qui in terra degimus, et iis qui jam ex hac vita migra- runt? B. Videlicet. B C A. Igitur (dicam enim aliquid haud multum de- cori impræsentiarum sollicitus, quod necessitas ita postulat) hominum lapsibus, ac nostris peccatis maximam habeat gratiam Unigenitus. Sciat vero occasionem sibi fuisse gloriæ illius deificæ, huma- nitatís peccata. Nisi enim peccassemus, non factus fuisset nostri similis, et nisi factus esset nostri similis, neque crucem sustinuisset, ac nisi mortuus D esset, neque nobis et sanctis angelis adoran- dus essel. B. Audax quidem oratio, sed probabilitatem habet. A. Sin autem etiam erat in æqualitate et forma Patris, ab inanitionis conditione liber cuin esset, quidnam ei gloriæ additum fuisset, accepto nomine quod est super omne nomen, circa tempus inani- tionis? Numquid intelligis quonam ipsorum recide- rit oratio, si subtilius indagetur? B. Intelligo. A. Vin' tu ergo, relicta impræsentiarum nimia Philipp. 1, 6-11. »Hebr. XII,

Α τοῦτο κατ' ἐξουσίαν, υπάρχοντα τὴν Υιόν· ἔφη γὰρ Β ὁ Παῦλος· ο Ενὶ δὲ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις, κατά τὸ μέτρον τῆς δωρεάς τοῦ Χριστοῦ. Καὶ μέντοι και ἑτέρωθι που προς Μωσέα τὸν ἱερώτατον διειπόντος Θεοῦ· « Τίς ἔδωσε στόμα ἀνθρώπῳ, καὶ τῆς ἐποίησε δύσκωρον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; οὐχ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός ; καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀντέξου τὸ στόμα σου· η προτελάλει που πάλιν τοῖς ἁγίας ἀποστόλοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ο Θέ σθε οὖν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, μὴ προμελετὴν ἀπο λογηθῆναι· ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν. ξ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἡ ἀντειπεῖν πάντες ο ἀντικείμενοι ὑμῖν. ο 'Αναμελῳδοῦντος δὲ τοῦ μακα ρίου Δαβίδ, ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν, ἔχοντός τε ἄρα· ρότως, ὡς ἔνεστι μὲν αὐτῷ τὸ ἑκάστῳ διανέμειν, ὧν ἂν δρώη τὰς ἀμοιβάς, καὶ οὓς ἂν ἔλοιτο δικαιοῶν (ο θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων ; » κατὰ τὸ γεγραμμένον)· ἐνεργὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν οὐχύπελουργικώς [γρ. ύπου.], ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί κατανόμεθα τὸν Υἱόν. Εφη γὰρ αὐτός· « Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυ χὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλ λαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἐ θρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Προσεφώνει δέ τῳ τῶν ἠῤῥωστηκότων· « Τέκνον, ἀφίενται σου αἱ ἁμαρ τίαι· › ἐφ᾽ ᾧ καὶ λελυττηκότες οἱ πέρα λόγου και τὸς ἀνόσιοι Φαρισαῖοι, δυσφημίας εγκλήματι κατα δεσμεῖν ἀπετόλμων τὸν οὕτω θεοπρεπῆ καὶ λίαν ἀνυποστόλως ἀνέντα φωνὴν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον • Οὗτος βλασφημεί. Τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας. εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός; » Ο τοίνυν καὶ νόμου καὶ δίκης Κύριος, καὶ στεφάνων διανομείς, καὶ δικαιοσύνης πρύτανις, καὶ ἀνιεὶς ἁμαρτίας, καίτοι μετὸν οὐδεν! τῶν ἀριθμημένων ἐν κτίσμασι τοῦτο ὁρᾷν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς κατὰ φύσιν ; "Αρά σοι δοκῶ ταυτὶ δοξά. ζειν ὀρθῶς ; Β. Αστειότατά γε, καὶ τοῦ κατεσκώφθαι μακράν. Α. Θεοῦ δὲ ὄντος ἐν πᾶσι, καὶ ἀποφοιτώντος μὲν οὐδενὸς, ἐνεργείᾳ δὲ τῇ θεοπρεπεί διαπιπλάντος τ πάντα, ταύτῃ τοι καὶ λέγοντος πρὸς τὸν Ἰσραήλ- • Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν πο δών μου ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος. ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; » περιτρέπων τὸ χρῆμα, καὶ μάλα ὀρθῶς, εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πε φηνότα Λόγον, ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παύλος • Οπου οὐκ ἔνι Ἕλλην καὶ Ἰουδαῖος, περιτομὴ καὶ ἀκροβυστία, βάρβαρος και Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, ἀλλὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. » Καὶ αὖ ἐπὶ τούτοις· Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. "Αρ' οὖν, τὸ πάντα πληροῦν, καὶ διὰ παντὸς μὲν Εκειν, εἶναι δὲ καὶ ἐν πᾶσιν, εν μεῖζον ἢ κατά κτίσιν ; Β. Πῶς γὰρ οἱ ; • Σιι, 27. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rem esse Filiuin, idque pro polestate ac imperio. Dixit enim Paulus: ‹ Unicuique autem mostrumi data est gratia seƐundum mensuram donationis Christi. Quin et alibi cum ad sanctissimum Mo- sen dixerit Deus : « Quis dedit os homini, et quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et cacun? nonne ego Dominus Deus? et nunc vade, el ego aperiain os luuin : » rursus Dominus no- ster Jesus Christus sanctos apostolos allocutus est, dicens: ‹ Ponite ergo in cordibus vestris non præ- neditari quemadmodum respondeatis: ego enimn dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri ³. Cum autem beatus David canat Deum judicem esse, el certo constet penes illum esse ea unicuique divi- dere, quorum facit retributiones, et quos vult justificare, Deus enim est qui justificat quis est gni condemnet ?, sicut scriptum est : utrumque præstare, nou ministratorio modo, sed potestate Deo congruenti Filium videbimus. Ipse enim dixit: • Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totain, et detrimentum animæ suæ faciat? Ant quid dabit homo commutationis pro anima sua³? • Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum sanctis angelis suis, et tune reddet uni- cuique secundum operá ejus • Agruin porro quemdam compellavit: «Fili, remittuntur tibi peccata tua '. . Quare in rabiem acti illi supra quam dici potest impii Pharisæi, blasphemiæ cri- mine illigare ausi sunt eum qui tanta cum maje- c state ac libertate sententiam istam protulit, et quidem dicebant: Hic blasphemat. Quis potest limittere peccata, nisi solus Deus *? , Qui ergo legis et juris Dominus, et præmiorum distri• butor, et justitiæ dispensator est, quique peccata remittit, cum nulli creaturæ id præstare liceat, quomodo non erit Deus secundum naturam? An tibi hæc recte conjicere videor ? B. Scite admodum, ac serio. A. Cum autem Deus sit in omnibus, nec a quo- quam abscedal, sed virtute divina impleat omnia, ideoque ad Israelem dicat: • Cœlum mihi thronus, terra autem scabellum pedum meorum: qualem mihi domum ædificabitis, dicit Dominus, vel quis locus quietis mere 39, rem ad Verbum quod ex D Deo Patre prodiit, rite convertens, divinus nobis Paulus scribit : « Ubi non est gentilis et Judæus, circumcisio et præputium, barbarus et Scytha, servus et liber: sed omnia et in omnibus Chri- stus ", » Præterea: • Qui descendit, ipse est el qui ascendit supra omnes cœlos, ut impleret omnia “.» Nunquid 'ergo implere omnia, et uni- versa permeare, et in omnibus esse, majus est, quain ferat creaturæ conditio? B. Quis hoc neget ? . . be Job xxxiv, 29. Coloss. !!!, 11. Ephes, TV, 6. Exod. iv, 41, 12. Luc. xxı, 14. Luc. r, 29. ibid. 21. • Isa. Lxvi, 1. • * Marc. vii, 36, 37. Matth. "1 Ephes. 1, 10.

Α τοῦτο κατ' ἐξουσίαν, υπάρχοντα τὴν Υιόν· ἔφη γὰρ Β ὁ Παῦλος· ο Ενὶ δὲ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις, κατά τὸ μέτρον τῆς δωρεάς τοῦ Χριστοῦ. Καὶ μέντοι και ἑτέρωθι που προς Μωσέα τὸν ἱερώτατον διειπόντος Θεοῦ· « Τίς ἔδωσε στόμα ἀνθρώπῳ, καὶ τῆς ἐποίησε δύσκωρον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; οὐχ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός ; καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀντέξου τὸ στόμα σου· η προτελάλει που πάλιν τοῖς ἁγίας ἀποστόλοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ο Θέ σθε οὖν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, μὴ προμελετὴν ἀπο λογηθῆναι· ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν. ξ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἡ ἀντειπεῖν πάντες ο ἀντικείμενοι ὑμῖν. ο 'Αναμελῳδοῦντος δὲ τοῦ μακα ρίου Δαβίδ, ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν, ἔχοντός τε ἄρα· ρότως, ὡς ἔνεστι μὲν αὐτῷ τὸ ἑκάστῳ διανέμειν, ὧν ἂν δρώη τὰς ἀμοιβάς, καὶ οὓς ἂν ἔλοιτο δικαιοῶν (ο θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων ; » κατὰ τὸ γεγραμμένον)· ἐνεργὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν οὐχύπελουργικώς [γρ. ύπου.], ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί κατανόμεθα τὸν Υἱόν. Εφη γὰρ αὐτός· « Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυ χὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλ λαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἐ θρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Προσεφώνει δέ τῳ τῶν ἠῤῥωστηκότων· « Τέκνον, ἀφίενται σου αἱ ἁμαρ τίαι· › ἐφ᾽ ᾧ καὶ λελυττηκότες οἱ πέρα λόγου και τὸς ἀνόσιοι Φαρισαῖοι, δυσφημίας εγκλήματι κατα δεσμεῖν ἀπετόλμων τὸν οὕτω θεοπρεπῆ καὶ λίαν ἀνυποστόλως ἀνέντα φωνὴν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον • Οὗτος βλασφημεί. Τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας. εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός; » Ο τοίνυν καὶ νόμου καὶ δίκης Κύριος, καὶ στεφάνων διανομείς, καὶ δικαιοσύνης πρύτανις, καὶ ἀνιεὶς ἁμαρτίας, καίτοι μετὸν οὐδεν! τῶν ἀριθμημένων ἐν κτίσμασι τοῦτο ὁρᾷν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς κατὰ φύσιν ; "Αρά σοι δοκῶ ταυτὶ δοξά. ζειν ὀρθῶς ; Β. Αστειότατά γε, καὶ τοῦ κατεσκώφθαι μακράν. Α. Θεοῦ δὲ ὄντος ἐν πᾶσι, καὶ ἀποφοιτώντος μὲν οὐδενὸς, ἐνεργείᾳ δὲ τῇ θεοπρεπεί διαπιπλάντος τ πάντα, ταύτῃ τοι καὶ λέγοντος πρὸς τὸν Ἰσραήλ- • Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν πο δών μου ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος. ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; » περιτρέπων τὸ χρῆμα, καὶ μάλα ὀρθῶς, εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πε φηνότα Λόγον, ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παύλος • Οπου οὐκ ἔνι Ἕλλην καὶ Ἰουδαῖος, περιτομὴ καὶ ἀκροβυστία, βάρβαρος και Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, ἀλλὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. » Καὶ αὖ ἐπὶ τούτοις· Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. "Αρ' οὖν, τὸ πάντα πληροῦν, καὶ διὰ παντὸς μὲν Εκειν, εἶναι δὲ καὶ ἐν πᾶσιν, εν μεῖζον ἢ κατά κτίσιν ; Β. Πῶς γὰρ οἱ ; • Σιι, 27. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rem esse Filiuin, idque pro polestate ac imperio. Dixit enim Paulus: ‹ Unicuique autem mostrumi data est gratia seƐundum mensuram donationis Christi. Quin et alibi cum ad sanctissimum Mo- sen dixerit Deus : « Quis dedit os homini, et quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et cacun? nonne ego Dominus Deus? et nunc vade, el ego aperiain os luuin : » rursus Dominus no- ster Jesus Christus sanctos apostolos allocutus est, dicens: ‹ Ponite ergo in cordibus vestris non præ- neditari quemadmodum respondeatis: ego enimn dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri ³. Cum autem beatus David canat Deum judicem esse, el certo constet penes illum esse ea unicuique divi- dere, quorum facit retributiones, et quos vult justificare, Deus enim est qui justificat quis est gni condemnet ?, sicut scriptum est : utrumque præstare, nou ministratorio modo, sed potestate Deo congruenti Filium videbimus. Ipse enim dixit: • Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totain, et detrimentum animæ suæ faciat? Ant quid dabit homo commutationis pro anima sua³? • Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum sanctis angelis suis, et tune reddet uni- cuique secundum operá ejus • Agruin porro quemdam compellavit: «Fili, remittuntur tibi peccata tua '. . Quare in rabiem acti illi supra quam dici potest impii Pharisæi, blasphemiæ cri- mine illigare ausi sunt eum qui tanta cum maje- c state ac libertate sententiam istam protulit, et quidem dicebant: Hic blasphemat. Quis potest limittere peccata, nisi solus Deus *? , Qui ergo legis et juris Dominus, et præmiorum distri• butor, et justitiæ dispensator est, quique peccata remittit, cum nulli creaturæ id præstare liceat, quomodo non erit Deus secundum naturam? An tibi hæc recte conjicere videor ? B. Scite admodum, ac serio. A. Cum autem Deus sit in omnibus, nec a quo- quam abscedal, sed virtute divina impleat omnia, ideoque ad Israelem dicat: • Cœlum mihi thronus, terra autem scabellum pedum meorum: qualem mihi domum ædificabitis, dicit Dominus, vel quis locus quietis mere 39, rem ad Verbum quod ex D Deo Patre prodiit, rite convertens, divinus nobis Paulus scribit : « Ubi non est gentilis et Judæus, circumcisio et præputium, barbarus et Scytha, servus et liber: sed omnia et in omnibus Chri- stus ", » Præterea: • Qui descendit, ipse est el qui ascendit supra omnes cœlos, ut impleret omnia “.» Nunquid 'ergo implere omnia, et uni- versa permeare, et in omnibus esse, majus est, quain ferat creaturæ conditio? B. Quis hoc neget ? . . be Job xxxiv, 29. Coloss. !!!, 11. Ephes, TV, 6. Exod. iv, 41, 12. Luc. xxı, 14. Luc. r, 29. ibid. 21. • Isa. Lxvi, 1. • * Marc. vii, 36, 37. Matth. "1 Ephes. 1, 10.

Α τοῦτο κατ' ἐξουσίαν, υπάρχοντα τὴν Υιόν· ἔφη γὰρ Β ὁ Παῦλος· ο Ενὶ δὲ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις, κατά τὸ μέτρον τῆς δωρεάς τοῦ Χριστοῦ. Καὶ μέντοι και ἑτέρωθι που προς Μωσέα τὸν ἱερώτατον διειπόντος Θεοῦ· « Τίς ἔδωσε στόμα ἀνθρώπῳ, καὶ τῆς ἐποίησε δύσκωρον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; οὐχ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός ; καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀντέξου τὸ στόμα σου· η προτελάλει που πάλιν τοῖς ἁγίας ἀποστόλοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ο Θέ σθε οὖν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, μὴ προμελετὴν ἀπο λογηθῆναι· ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν. ξ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἡ ἀντειπεῖν πάντες ο ἀντικείμενοι ὑμῖν. ο 'Αναμελῳδοῦντος δὲ τοῦ μακα ρίου Δαβίδ, ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν, ἔχοντός τε ἄρα· ρότως, ὡς ἔνεστι μὲν αὐτῷ τὸ ἑκάστῳ διανέμειν, ὧν ἂν δρώη τὰς ἀμοιβάς, καὶ οὓς ἂν ἔλοιτο δικαιοῶν (ο θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων ; » κατὰ τὸ γεγραμμένον)· ἐνεργὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν οὐχύπελουργικώς [γρ. ύπου.], ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί κατανόμεθα τὸν Υἱόν. Εφη γὰρ αὐτός· « Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυ χὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλ λαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἐ θρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Προσεφώνει δέ τῳ τῶν ἠῤῥωστηκότων· « Τέκνον, ἀφίενται σου αἱ ἁμαρ τίαι· › ἐφ᾽ ᾧ καὶ λελυττηκότες οἱ πέρα λόγου και τὸς ἀνόσιοι Φαρισαῖοι, δυσφημίας εγκλήματι κατα δεσμεῖν ἀπετόλμων τὸν οὕτω θεοπρεπῆ καὶ λίαν ἀνυποστόλως ἀνέντα φωνὴν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον • Οὗτος βλασφημεί. Τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας. εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός; » Ο τοίνυν καὶ νόμου καὶ δίκης Κύριος, καὶ στεφάνων διανομείς, καὶ δικαιοσύνης πρύτανις, καὶ ἀνιεὶς ἁμαρτίας, καίτοι μετὸν οὐδεν! τῶν ἀριθμημένων ἐν κτίσμασι τοῦτο ὁρᾷν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς κατὰ φύσιν ; "Αρά σοι δοκῶ ταυτὶ δοξά. ζειν ὀρθῶς ; Β. Αστειότατά γε, καὶ τοῦ κατεσκώφθαι μακράν. Α. Θεοῦ δὲ ὄντος ἐν πᾶσι, καὶ ἀποφοιτώντος μὲν οὐδενὸς, ἐνεργείᾳ δὲ τῇ θεοπρεπεί διαπιπλάντος τ πάντα, ταύτῃ τοι καὶ λέγοντος πρὸς τὸν Ἰσραήλ- • Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν πο δών μου ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος. ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; » περιτρέπων τὸ χρῆμα, καὶ μάλα ὀρθῶς, εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πε φηνότα Λόγον, ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παύλος • Οπου οὐκ ἔνι Ἕλλην καὶ Ἰουδαῖος, περιτομὴ καὶ ἀκροβυστία, βάρβαρος και Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, ἀλλὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. » Καὶ αὖ ἐπὶ τούτοις· Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. "Αρ' οὖν, τὸ πάντα πληροῦν, καὶ διὰ παντὸς μὲν Εκειν, εἶναι δὲ καὶ ἐν πᾶσιν, εν μεῖζον ἢ κατά κτίσιν ; Β. Πῶς γὰρ οἱ ; • Σιι, 27. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rem esse Filiuin, idque pro polestate ac imperio. Dixit enim Paulus: ‹ Unicuique autem mostrumi data est gratia seƐundum mensuram donationis Christi. Quin et alibi cum ad sanctissimum Mo- sen dixerit Deus : « Quis dedit os homini, et quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et cacun? nonne ego Dominus Deus? et nunc vade, el ego aperiain os luuin : » rursus Dominus no- ster Jesus Christus sanctos apostolos allocutus est, dicens: ‹ Ponite ergo in cordibus vestris non præ- neditari quemadmodum respondeatis: ego enimn dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri ³. Cum autem beatus David canat Deum judicem esse, el certo constet penes illum esse ea unicuique divi- dere, quorum facit retributiones, et quos vult justificare, Deus enim est qui justificat quis est gni condemnet ?, sicut scriptum est : utrumque præstare, nou ministratorio modo, sed potestate Deo congruenti Filium videbimus. Ipse enim dixit: • Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totain, et detrimentum animæ suæ faciat? Ant quid dabit homo commutationis pro anima sua³? • Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum sanctis angelis suis, et tune reddet uni- cuique secundum operá ejus • Agruin porro quemdam compellavit: «Fili, remittuntur tibi peccata tua '. . Quare in rabiem acti illi supra quam dici potest impii Pharisæi, blasphemiæ cri- mine illigare ausi sunt eum qui tanta cum maje- c state ac libertate sententiam istam protulit, et quidem dicebant: Hic blasphemat. Quis potest limittere peccata, nisi solus Deus *? , Qui ergo legis et juris Dominus, et præmiorum distri• butor, et justitiæ dispensator est, quique peccata remittit, cum nulli creaturæ id præstare liceat, quomodo non erit Deus secundum naturam? An tibi hæc recte conjicere videor ? B. Scite admodum, ac serio. A. Cum autem Deus sit in omnibus, nec a quo- quam abscedal, sed virtute divina impleat omnia, ideoque ad Israelem dicat: • Cœlum mihi thronus, terra autem scabellum pedum meorum: qualem mihi domum ædificabitis, dicit Dominus, vel quis locus quietis mere 39, rem ad Verbum quod ex D Deo Patre prodiit, rite convertens, divinus nobis Paulus scribit : « Ubi non est gentilis et Judæus, circumcisio et præputium, barbarus et Scytha, servus et liber: sed omnia et in omnibus Chri- stus ", » Præterea: • Qui descendit, ipse est el qui ascendit supra omnes cœlos, ut impleret omnia “.» Nunquid 'ergo implere omnia, et uni- versa permeare, et in omnibus esse, majus est, quain ferat creaturæ conditio? B. Quis hoc neget ? . . be Job xxxiv, 29. Coloss. !!!, 11. Ephes, TV, 6. Exod. iv, 41, 12. Luc. xxı, 14. Luc. r, 29. ibid. 21. • Isa. Lxvi, 1. • * Marc. vii, 36, 37. Matth. "1 Ephes. 1, 10.

Α τοῦτο κατ' ἐξουσίαν, υπάρχοντα τὴν Υιόν· ἔφη γὰρ Β ὁ Παῦλος· ο Ενὶ δὲ ἑκάστῳ ἡμῶν ἐδόθη ἡ χάρις, κατά τὸ μέτρον τῆς δωρεάς τοῦ Χριστοῦ. Καὶ μέντοι και ἑτέρωθι που προς Μωσέα τὸν ἱερώτατον διειπόντος Θεοῦ· « Τίς ἔδωσε στόμα ἀνθρώπῳ, καὶ τῆς ἐποίησε δύσκωρον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; οὐχ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός ; καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀντέξου τὸ στόμα σου· η προτελάλει που πάλιν τοῖς ἁγίας ἀποστόλοις ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ο Θέ σθε οὖν ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, μὴ προμελετὴν ἀπο λογηθῆναι· ἐγὼ γὰρ δώσω ὑμῖν στόμα καὶ σοφίαν. ξ οὐ δυνήσονται ἀντιστῆναι ἡ ἀντειπεῖν πάντες ο ἀντικείμενοι ὑμῖν. ο 'Αναμελῳδοῦντος δὲ τοῦ μακα ρίου Δαβίδ, ὅτι ὁ Θεὸς κριτής ἐστιν, ἔχοντός τε ἄρα· ρότως, ὡς ἔνεστι μὲν αὐτῷ τὸ ἑκάστῳ διανέμειν, ὧν ἂν δρώη τὰς ἀμοιβάς, καὶ οὓς ἂν ἔλοιτο δικαιοῶν (ο θεὸς γὰρ ὁ δικαιῶν, τίς ὁ κατακρίνων ; » κατὰ τὸ γεγραμμένον)· ἐνεργὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν οὐχύπελουργικώς [γρ. ύπου.], ἀλλ' ἐν ἐξουσίᾳ τῇ θεοπρεπεί κατανόμεθα τὸν Υἱόν. Εφη γὰρ αὐτός· « Τί γὰρ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυ χὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Η τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλ λαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ ἐ θρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει στῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Προσεφώνει δέ τῳ τῶν ἠῤῥωστηκότων· « Τέκνον, ἀφίενται σου αἱ ἁμαρ τίαι· › ἐφ᾽ ᾧ καὶ λελυττηκότες οἱ πέρα λόγου και τὸς ἀνόσιοι Φαρισαῖοι, δυσφημίας εγκλήματι κατα δεσμεῖν ἀπετόλμων τὸν οὕτω θεοπρεπῆ καὶ λίαν ἀνυποστόλως ἀνέντα φωνὴν, καὶ δὴ καὶ ἔφασκον • Οὗτος βλασφημεί. Τίς δύναται ἀφιέναι ἁμαρτίας. εἰ μὴ μόνος ὁ Θεός; » Ο τοίνυν καὶ νόμου καὶ δίκης Κύριος, καὶ στεφάνων διανομείς, καὶ δικαιοσύνης πρύτανις, καὶ ἀνιεὶς ἁμαρτίας, καίτοι μετὸν οὐδεν! τῶν ἀριθμημένων ἐν κτίσμασι τοῦτο ὁρᾷν, πῶς οὐκ ἂν εἴη Θεὸς κατὰ φύσιν ; "Αρά σοι δοκῶ ταυτὶ δοξά. ζειν ὀρθῶς ; Β. Αστειότατά γε, καὶ τοῦ κατεσκώφθαι μακράν. Α. Θεοῦ δὲ ὄντος ἐν πᾶσι, καὶ ἀποφοιτώντος μὲν οὐδενὸς, ἐνεργείᾳ δὲ τῇ θεοπρεπεί διαπιπλάντος τ πάντα, ταύτῃ τοι καὶ λέγοντος πρὸς τὸν Ἰσραήλ- • Ο ουρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν πο δών μου ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος. ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; » περιτρέπων τὸ χρῆμα, καὶ μάλα ὀρθῶς, εἰς τὴν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πε φηνότα Λόγον, ὁ θεσπέσιος ἡμῖν γράφει Παύλος • Οπου οὐκ ἔνι Ἕλλην καὶ Ἰουδαῖος, περιτομὴ καὶ ἀκροβυστία, βάρβαρος και Σκύθης, δοῦλος, ἐλεύθε ρος, ἀλλὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. » Καὶ αὖ ἐπὶ τούτοις· Ο καταβὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπερ- άνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα. "Αρ' οὖν, τὸ πάντα πληροῦν, καὶ διὰ παντὸς μὲν Εκειν, εἶναι δὲ καὶ ἐν πᾶσιν, εν μεῖζον ἢ κατά κτίσιν ; Β. Πῶς γὰρ οἱ ; • Σιι, 27. * S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. rem esse Filiuin, idque pro polestate ac imperio. Dixit enim Paulus: ‹ Unicuique autem mostrumi data est gratia seƐundum mensuram donationis Christi. Quin et alibi cum ad sanctissimum Mo- sen dixerit Deus : « Quis dedit os homini, et quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et cacun? nonne ego Dominus Deus? et nunc vade, el ego aperiain os luuin : » rursus Dominus no- ster Jesus Christus sanctos apostolos allocutus est, dicens: ‹ Ponite ergo in cordibus vestris non præ- neditari quemadmodum respondeatis: ego enimn dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri ³. Cum autem beatus David canat Deum judicem esse, el certo constet penes illum esse ea unicuique divi- dere, quorum facit retributiones, et quos vult justificare, Deus enim est qui justificat quis est gni condemnet ?, sicut scriptum est : utrumque præstare, nou ministratorio modo, sed potestate Deo congruenti Filium videbimus. Ipse enim dixit: • Quid enim proderit homini, si lucretur mundum totain, et detrimentum animæ suæ faciat? Ant quid dabit homo commutationis pro anima sua³? • Filius enim hominis venturus est in gloria Patris sui cum sanctis angelis suis, et tune reddet uni- cuique secundum operá ejus • Agruin porro quemdam compellavit: «Fili, remittuntur tibi peccata tua '. . Quare in rabiem acti illi supra quam dici potest impii Pharisæi, blasphemiæ cri- mine illigare ausi sunt eum qui tanta cum maje- c state ac libertate sententiam istam protulit, et quidem dicebant: Hic blasphemat. Quis potest limittere peccata, nisi solus Deus *? , Qui ergo legis et juris Dominus, et præmiorum distri• butor, et justitiæ dispensator est, quique peccata remittit, cum nulli creaturæ id præstare liceat, quomodo non erit Deus secundum naturam? An tibi hæc recte conjicere videor ? B. Scite admodum, ac serio. A. Cum autem Deus sit in omnibus, nec a quo- quam abscedal, sed virtute divina impleat omnia, ideoque ad Israelem dicat: • Cœlum mihi thronus, terra autem scabellum pedum meorum: qualem mihi domum ædificabitis, dicit Dominus, vel quis locus quietis mere 39, rem ad Verbum quod ex D Deo Patre prodiit, rite convertens, divinus nobis Paulus scribit : « Ubi non est gentilis et Judæus, circumcisio et præputium, barbarus et Scytha, servus et liber: sed omnia et in omnibus Chri- stus ", » Præterea: • Qui descendit, ipse est el qui ascendit supra omnes cœlos, ut impleret omnia “.» Nunquid 'ergo implere omnia, et uni- versa permeare, et in omnibus esse, majus est, quain ferat creaturæ conditio? B. Quis hoc neget ? . . be Job xxxiv, 29. Coloss. !!!, 11. Ephes, TV, 6. Exod. iv, 41, 12. Luc. xxı, 14. Luc. r, 29. ibid. 21. • Isa. Lxvi, 1. • * Marc. vii, 36, 37. Matth. "1 Ephes. 1, 10.

Α. ᾿Αγίου δὲ παντὸς, τὴν ἐγκόσμιόν τε καὶ σαρ- κικήν μεθέντος ζωὴν, ἀνατεθεικότος δὲ ὥσπερ θε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ασχημά τε ποιείσθαι διεγνωκότος παρ' αὐτὸν οὐδένα, γράφει πάλιν ὁ Παῦλος· « Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα θεῷ ζήσω, δῆλον δὲ ὅτι τῷ Υἱῷ, καὶ δι' αὐτοῦ, τῷ Πατρί. » Είη δ' ἄν σοι καὶ τοῦτο σαφές, καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, εἰ προσ θέντος ἐπαῖοις· « Εἰς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες, μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. » Καὶ μὴν ἐπὶ τού τοῖς·ι Εμοί δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ· ἡ καίτοι φάσκοντος ἁγίου παν τός ο Χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι μου, Κύριος ὁ Θεός μου δύναμίς μου. Β. Καὶ μὴν, ὦ γενναῖε, τῶν μὲν τοιούτων ἡμῖν ἅλις ἐννοιῶν. Θεὸς γὰρ οὔτι που ψευδώνυμος, άλη- Β θῆς δὲ μᾶλλον ὁ Υἱὸς διὰ μυρίων ὅσων ἡμῖν ἀπο εφάνθη λόγων. Τσιγάρτοι, τόδε μεθεὶς, ἐκεῖνο φρά σον, τό, ὅπως ἄν τις ἐκδέξαιτο και συνιέναι πρέποι· • Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Τί δὲ δὴ καὶ παθών, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεί; Μὴ γὰρ ἐνα δοιάσῃς ὅλως, ὅτι πάντως που καὶ τοῦτο ἐροῦσιν. ηιιο Α. Αταλαίπωρος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνώ σις, καὶ οὐκ ἀνάντης ἑλεῖν, εἰ τῷ τις εἴη σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ὁ νοῦς. Γέγραπται γάρ, ὅτι ο Πάντα ένα ὡπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶ- σιν. › Εἰ δὲ δή τις ἕλοιτο, τὸ ἐπ᾿ εὐθὺ φέρεσθαι μεθεὶς, εὐηθέστατα σκολιοδρομεῖν, καὶ τὴν εὐστιβῆ τῶν θεω ρημάτων μεταμείψας ὁδὸν, παρατρέπεσθαι πρὸς ἑτέραν, ἀκάνθαις περιπετεῖται καὶ βόθροις, καὶ τοῖς διὰ μέσου προσπταίσμασιν. "Οθεν, οἶμαι, καὶ αἰνι- γματωδῶς ὁ νόμος ταυτί του παραδηλών· Οδῷ βασιλική πορεύσῃ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐκκλινεῖς δεξιᾷ, οὐδὲ ἀριστερᾷ. › Οταν τοίνυν τὰ, ὅσα ἐστὶ μείω μὲν ἢ κατὰ Θεοῦ δόξαν, γεννητὴν δὲ φύσιν οὐχ ὑπερχεί μενα, λέγηται περὶ τοῦ Υἱοῦ, μὴ τὴν ἄῤῥητον εὐθὺς καὶ ἐκ Πατρὸς ἰδικῶς ἀναλογίζου φύσιν, ἀλλ᾽ ᾖπερ ἂν ἴοι τῶν θεωρημάτων ὁ σκοπός, ἴθι κατὰ ροῦν, μήτε τὰ τῆς θεότητος ἰδικῶς τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος εγκαταγράφων μέτροις, μήτε τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπές τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει προσνέμων, ὡς αὐτῇ κυρίως προσπεφυκός, ἀλλ᾽ εὐκρινῆ καὶ τα τορευμένην τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διαστολήν εὖ μάλα ποιεῖ- σθαι διεγνωκώς. Ωδε γὰρ ἂν ἔχοις, καὶ οὐχ ἑτέρως, τὸ ἀπλανεστάτην δύνασθαι τὴν θεωρίαν ἑλεῖν. Β. Οἷον δὲ δὴ τί φής; ὅτι, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς αποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ανες δή ούν ἐν γε τουτοισὶ, καὶ παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ μεθίει τὸν νοῦν, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ περιαθρείτω κάλλος, καὶ την ἄρρητον αὐτοῦ κατασκεπτέσθω γέννησιν, καὶ τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον ὡς ἐν ἐσόπτρῳ βλέπων, κατα κροτείτω ταῖς εὐφημίαις. Εἰ δὲ δὴ γράφοι περὶ αὐτοῦ· • ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε " * το Ριον. ναι, 8. 9. "|| DE SS, TRINITATE DIALOGUS V. C A. Cum autem omuis sanctus mundanam et car- nalem vitam deponat, suamque animam Deo dammodo consecret, nec ulla alia re quam ipso gloriari statuat, ita rursus scribit Paulus : Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam, Filio nimirum, et per ipsum, Patri ". » Erit autem illud porro tibi manifestum et indubitatum, si ad- dentem audias: Unus enim pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Ad hæc, ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini no- stri Jesu Christi ", » licet omnis sanctus dicat: Gandebo in Deo salutari meo Dominus Deus meus fortitudo mea 16! › B Porro, vir strenue, istiusmodi rationum abunde nobis est. Deum enim nequaquam falso dictum, sed verumn potius esse, Filiumn, prolixa oratione osten- dimus. Ideoque hoc relicto, dic tu, quæso, quomodo intelligi debeat illud : ‹ Vado ad Patrem meum el Patrein vestrum, Deum meum et Deum vestrum Quid autem causæ est cur Deum suum Patrem no- minet? Noli enim dubitare quin etiam istud plane rogitent. A. Non erit ardua valde quæstionis illius cogni- tio, nec captu difficilis, si cui recta mens et sana sit. Scriptum est enim, omnia obvia esse intelligentibus, et recta invenientibus scientiam. Si quis autem recta via relicta flexuosum et obli- quum iter stulte arripere, et mutato dostrinæ trito iliuere ad aliud couverti malit, in spinas ac foveas et obvia quæque offendicula corruet. Unde lex, opi- nor, ista obscure significans: • Via regia gradie- ris, inquit, nec declinabis ad dextram neque ad sinistram ". › Cum igitur de Filio dicantur ea quæ minora quidem sunt Dei gloria, sed creatam natu- ram non excedunt, ne continuo ineffabilem et ex Patre seorsim naturam cogites, sed quo spočiat contemplationum scopus, eo te secundo cursu con- feras, neque divinitatis proprietates humanitatis ascribens conditioni, neque humanitatis vilitatem naturæ omnium rerum supremiæ tribuens, quasi ei proprie insit, sed inconfusan et idoneam in uno- quoque scite admodum fieri distinctionem statuens. Sic enim, nec aliter poteris certissimam cognitio- D Dem assequi. Galat. 11, ID. Cor. v, 14, 15. * Num. xxı, 22. B. Cedo exemplum. A. Beatus Paulus dixit de Unigenito, ipsum esse et splendorem gloriæ, et characterem substantiae Dei ac Patris ". Siste ergo bic, et mentem ukra id omne quod factum est ferri permitte, et ipsam divinam pulchritudinem contempletur, et ineſ- ſabileın ejus generationem consideret, et exsistendi mioduin tanquam in speculo conspicians, laude et gloria prosequatur. Quod si de illo scribat : e Qui in diebus carnis suæ, preces supplicationesque ad " Galat. vi, 14. "Luc. 1, 47. "Isa. XLIX, 5. " Joan. xx, » Hebr. 1, 3. 17. 4. Ο μακάριος ἔφη Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς

Α. ᾿Αγίου δὲ παντὸς, τὴν ἐγκόσμιόν τε καὶ σαρ- κικήν μεθέντος ζωὴν, ἀνατεθεικότος δὲ ὥσπερ θε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ασχημά τε ποιείσθαι διεγνωκότος παρ' αὐτὸν οὐδένα, γράφει πάλιν ὁ Παῦλος· « Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα θεῷ ζήσω, δῆλον δὲ ὅτι τῷ Υἱῷ, καὶ δι' αὐτοῦ, τῷ Πατρί. » Είη δ' ἄν σοι καὶ τοῦτο σαφές, καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, εἰ προσ θέντος ἐπαῖοις· « Εἰς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες, μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. » Καὶ μὴν ἐπὶ τού τοῖς·ι Εμοί δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ· ἡ καίτοι φάσκοντος ἁγίου παν τός ο Χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι μου, Κύριος ὁ Θεός μου δύναμίς μου. Β. Καὶ μὴν, ὦ γενναῖε, τῶν μὲν τοιούτων ἡμῖν ἅλις ἐννοιῶν. Θεὸς γὰρ οὔτι που ψευδώνυμος, άλη- Β θῆς δὲ μᾶλλον ὁ Υἱὸς διὰ μυρίων ὅσων ἡμῖν ἀπο εφάνθη λόγων. Τσιγάρτοι, τόδε μεθεὶς, ἐκεῖνο φρά σον, τό, ὅπως ἄν τις ἐκδέξαιτο και συνιέναι πρέποι· • Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Τί δὲ δὴ καὶ παθών, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεί; Μὴ γὰρ ἐνα δοιάσῃς ὅλως, ὅτι πάντως που καὶ τοῦτο ἐροῦσιν. ηιιο Α. Αταλαίπωρος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνώ σις, καὶ οὐκ ἀνάντης ἑλεῖν, εἰ τῷ τις εἴη σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ὁ νοῦς. Γέγραπται γάρ, ὅτι ο Πάντα ένα ὡπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶ- σιν. › Εἰ δὲ δή τις ἕλοιτο, τὸ ἐπ᾿ εὐθὺ φέρεσθαι μεθεὶς, εὐηθέστατα σκολιοδρομεῖν, καὶ τὴν εὐστιβῆ τῶν θεω ρημάτων μεταμείψας ὁδὸν, παρατρέπεσθαι πρὸς ἑτέραν, ἀκάνθαις περιπετεῖται καὶ βόθροις, καὶ τοῖς διὰ μέσου προσπταίσμασιν. "Οθεν, οἶμαι, καὶ αἰνι- γματωδῶς ὁ νόμος ταυτί του παραδηλών· Οδῷ βασιλική πορεύσῃ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐκκλινεῖς δεξιᾷ, οὐδὲ ἀριστερᾷ. › Οταν τοίνυν τὰ, ὅσα ἐστὶ μείω μὲν ἢ κατὰ Θεοῦ δόξαν, γεννητὴν δὲ φύσιν οὐχ ὑπερχεί μενα, λέγηται περὶ τοῦ Υἱοῦ, μὴ τὴν ἄῤῥητον εὐθὺς καὶ ἐκ Πατρὸς ἰδικῶς ἀναλογίζου φύσιν, ἀλλ᾽ ᾖπερ ἂν ἴοι τῶν θεωρημάτων ὁ σκοπός, ἴθι κατὰ ροῦν, μήτε τὰ τῆς θεότητος ἰδικῶς τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος εγκαταγράφων μέτροις, μήτε τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπές τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει προσνέμων, ὡς αὐτῇ κυρίως προσπεφυκός, ἀλλ᾽ εὐκρινῆ καὶ τα τορευμένην τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διαστολήν εὖ μάλα ποιεῖ- σθαι διεγνωκώς. Ωδε γὰρ ἂν ἔχοις, καὶ οὐχ ἑτέρως, τὸ ἀπλανεστάτην δύνασθαι τὴν θεωρίαν ἑλεῖν. Β. Οἷον δὲ δὴ τί φής; ὅτι, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς αποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ανες δή ούν ἐν γε τουτοισὶ, καὶ παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ μεθίει τὸν νοῦν, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ περιαθρείτω κάλλος, καὶ την ἄρρητον αὐτοῦ κατασκεπτέσθω γέννησιν, καὶ τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον ὡς ἐν ἐσόπτρῳ βλέπων, κατα κροτείτω ταῖς εὐφημίαις. Εἰ δὲ δὴ γράφοι περὶ αὐτοῦ· • ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε " * το Ριον. ναι, 8. 9. "|| DE SS, TRINITATE DIALOGUS V. C A. Cum autem omuis sanctus mundanam et car- nalem vitam deponat, suamque animam Deo dammodo consecret, nec ulla alia re quam ipso gloriari statuat, ita rursus scribit Paulus : Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam, Filio nimirum, et per ipsum, Patri ". » Erit autem illud porro tibi manifestum et indubitatum, si ad- dentem audias: Unus enim pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Ad hæc, ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini no- stri Jesu Christi ", » licet omnis sanctus dicat: Gandebo in Deo salutari meo Dominus Deus meus fortitudo mea 16! › B Porro, vir strenue, istiusmodi rationum abunde nobis est. Deum enim nequaquam falso dictum, sed verumn potius esse, Filiumn, prolixa oratione osten- dimus. Ideoque hoc relicto, dic tu, quæso, quomodo intelligi debeat illud : ‹ Vado ad Patrem meum el Patrein vestrum, Deum meum et Deum vestrum Quid autem causæ est cur Deum suum Patrem no- minet? Noli enim dubitare quin etiam istud plane rogitent. A. Non erit ardua valde quæstionis illius cogni- tio, nec captu difficilis, si cui recta mens et sana sit. Scriptum est enim, omnia obvia esse intelligentibus, et recta invenientibus scientiam. Si quis autem recta via relicta flexuosum et obli- quum iter stulte arripere, et mutato dostrinæ trito iliuere ad aliud couverti malit, in spinas ac foveas et obvia quæque offendicula corruet. Unde lex, opi- nor, ista obscure significans: • Via regia gradie- ris, inquit, nec declinabis ad dextram neque ad sinistram ". › Cum igitur de Filio dicantur ea quæ minora quidem sunt Dei gloria, sed creatam natu- ram non excedunt, ne continuo ineffabilem et ex Patre seorsim naturam cogites, sed quo spočiat contemplationum scopus, eo te secundo cursu con- feras, neque divinitatis proprietates humanitatis ascribens conditioni, neque humanitatis vilitatem naturæ omnium rerum supremiæ tribuens, quasi ei proprie insit, sed inconfusan et idoneam in uno- quoque scite admodum fieri distinctionem statuens. Sic enim, nec aliter poteris certissimam cognitio- D Dem assequi. Galat. 11, ID. Cor. v, 14, 15. * Num. xxı, 22. B. Cedo exemplum. A. Beatus Paulus dixit de Unigenito, ipsum esse et splendorem gloriæ, et characterem substantiae Dei ac Patris ". Siste ergo bic, et mentem ukra id omne quod factum est ferri permitte, et ipsam divinam pulchritudinem contempletur, et ineſ- ſabileın ejus generationem consideret, et exsistendi mioduin tanquam in speculo conspicians, laude et gloria prosequatur. Quod si de illo scribat : e Qui in diebus carnis suæ, preces supplicationesque ad " Galat. vi, 14. "Luc. 1, 47. "Isa. XLIX, 5. " Joan. xx, » Hebr. 1, 3. 17. 4. Ο μακάριος ἔφη Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς

Α. ᾿Αγίου δὲ παντὸς, τὴν ἐγκόσμιόν τε καὶ σαρ- κικήν μεθέντος ζωὴν, ἀνατεθεικότος δὲ ὥσπερ θε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ασχημά τε ποιείσθαι διεγνωκότος παρ' αὐτὸν οὐδένα, γράφει πάλιν ὁ Παῦλος· « Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα θεῷ ζήσω, δῆλον δὲ ὅτι τῷ Υἱῷ, καὶ δι' αὐτοῦ, τῷ Πατρί. » Είη δ' ἄν σοι καὶ τοῦτο σαφές, καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, εἰ προσ θέντος ἐπαῖοις· « Εἰς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες, μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. » Καὶ μὴν ἐπὶ τού τοῖς·ι Εμοί δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ· ἡ καίτοι φάσκοντος ἁγίου παν τός ο Χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι μου, Κύριος ὁ Θεός μου δύναμίς μου. Β. Καὶ μὴν, ὦ γενναῖε, τῶν μὲν τοιούτων ἡμῖν ἅλις ἐννοιῶν. Θεὸς γὰρ οὔτι που ψευδώνυμος, άλη- Β θῆς δὲ μᾶλλον ὁ Υἱὸς διὰ μυρίων ὅσων ἡμῖν ἀπο εφάνθη λόγων. Τσιγάρτοι, τόδε μεθεὶς, ἐκεῖνο φρά σον, τό, ὅπως ἄν τις ἐκδέξαιτο και συνιέναι πρέποι· • Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Τί δὲ δὴ καὶ παθών, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεί; Μὴ γὰρ ἐνα δοιάσῃς ὅλως, ὅτι πάντως που καὶ τοῦτο ἐροῦσιν. ηιιο Α. Αταλαίπωρος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνώ σις, καὶ οὐκ ἀνάντης ἑλεῖν, εἰ τῷ τις εἴη σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ὁ νοῦς. Γέγραπται γάρ, ὅτι ο Πάντα ένα ὡπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶ- σιν. › Εἰ δὲ δή τις ἕλοιτο, τὸ ἐπ᾿ εὐθὺ φέρεσθαι μεθεὶς, εὐηθέστατα σκολιοδρομεῖν, καὶ τὴν εὐστιβῆ τῶν θεω ρημάτων μεταμείψας ὁδὸν, παρατρέπεσθαι πρὸς ἑτέραν, ἀκάνθαις περιπετεῖται καὶ βόθροις, καὶ τοῖς διὰ μέσου προσπταίσμασιν. "Οθεν, οἶμαι, καὶ αἰνι- γματωδῶς ὁ νόμος ταυτί του παραδηλών· Οδῷ βασιλική πορεύσῃ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐκκλινεῖς δεξιᾷ, οὐδὲ ἀριστερᾷ. › Οταν τοίνυν τὰ, ὅσα ἐστὶ μείω μὲν ἢ κατὰ Θεοῦ δόξαν, γεννητὴν δὲ φύσιν οὐχ ὑπερχεί μενα, λέγηται περὶ τοῦ Υἱοῦ, μὴ τὴν ἄῤῥητον εὐθὺς καὶ ἐκ Πατρὸς ἰδικῶς ἀναλογίζου φύσιν, ἀλλ᾽ ᾖπερ ἂν ἴοι τῶν θεωρημάτων ὁ σκοπός, ἴθι κατὰ ροῦν, μήτε τὰ τῆς θεότητος ἰδικῶς τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος εγκαταγράφων μέτροις, μήτε τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπές τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει προσνέμων, ὡς αὐτῇ κυρίως προσπεφυκός, ἀλλ᾽ εὐκρινῆ καὶ τα τορευμένην τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διαστολήν εὖ μάλα ποιεῖ- σθαι διεγνωκώς. Ωδε γὰρ ἂν ἔχοις, καὶ οὐχ ἑτέρως, τὸ ἀπλανεστάτην δύνασθαι τὴν θεωρίαν ἑλεῖν. Β. Οἷον δὲ δὴ τί φής; ὅτι, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς αποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ανες δή ούν ἐν γε τουτοισὶ, καὶ παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ μεθίει τὸν νοῦν, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ περιαθρείτω κάλλος, καὶ την ἄρρητον αὐτοῦ κατασκεπτέσθω γέννησιν, καὶ τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον ὡς ἐν ἐσόπτρῳ βλέπων, κατα κροτείτω ταῖς εὐφημίαις. Εἰ δὲ δὴ γράφοι περὶ αὐτοῦ· • ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε " * το Ριον. ναι, 8. 9. "|| DE SS, TRINITATE DIALOGUS V. C A. Cum autem omuis sanctus mundanam et car- nalem vitam deponat, suamque animam Deo dammodo consecret, nec ulla alia re quam ipso gloriari statuat, ita rursus scribit Paulus : Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam, Filio nimirum, et per ipsum, Patri ". » Erit autem illud porro tibi manifestum et indubitatum, si ad- dentem audias: Unus enim pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Ad hæc, ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini no- stri Jesu Christi ", » licet omnis sanctus dicat: Gandebo in Deo salutari meo Dominus Deus meus fortitudo mea 16! › B Porro, vir strenue, istiusmodi rationum abunde nobis est. Deum enim nequaquam falso dictum, sed verumn potius esse, Filiumn, prolixa oratione osten- dimus. Ideoque hoc relicto, dic tu, quæso, quomodo intelligi debeat illud : ‹ Vado ad Patrem meum el Patrein vestrum, Deum meum et Deum vestrum Quid autem causæ est cur Deum suum Patrem no- minet? Noli enim dubitare quin etiam istud plane rogitent. A. Non erit ardua valde quæstionis illius cogni- tio, nec captu difficilis, si cui recta mens et sana sit. Scriptum est enim, omnia obvia esse intelligentibus, et recta invenientibus scientiam. Si quis autem recta via relicta flexuosum et obli- quum iter stulte arripere, et mutato dostrinæ trito iliuere ad aliud couverti malit, in spinas ac foveas et obvia quæque offendicula corruet. Unde lex, opi- nor, ista obscure significans: • Via regia gradie- ris, inquit, nec declinabis ad dextram neque ad sinistram ". › Cum igitur de Filio dicantur ea quæ minora quidem sunt Dei gloria, sed creatam natu- ram non excedunt, ne continuo ineffabilem et ex Patre seorsim naturam cogites, sed quo spočiat contemplationum scopus, eo te secundo cursu con- feras, neque divinitatis proprietates humanitatis ascribens conditioni, neque humanitatis vilitatem naturæ omnium rerum supremiæ tribuens, quasi ei proprie insit, sed inconfusan et idoneam in uno- quoque scite admodum fieri distinctionem statuens. Sic enim, nec aliter poteris certissimam cognitio- D Dem assequi. Galat. 11, ID. Cor. v, 14, 15. * Num. xxı, 22. B. Cedo exemplum. A. Beatus Paulus dixit de Unigenito, ipsum esse et splendorem gloriæ, et characterem substantiae Dei ac Patris ". Siste ergo bic, et mentem ukra id omne quod factum est ferri permitte, et ipsam divinam pulchritudinem contempletur, et ineſ- ſabileın ejus generationem consideret, et exsistendi mioduin tanquam in speculo conspicians, laude et gloria prosequatur. Quod si de illo scribat : e Qui in diebus carnis suæ, preces supplicationesque ad " Galat. vi, 14. "Luc. 1, 47. "Isa. XLIX, 5. " Joan. xx, » Hebr. 1, 3. 17. 4. Ο μακάριος ἔφη Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς

Α. ᾿Αγίου δὲ παντὸς, τὴν ἐγκόσμιόν τε καὶ σαρ- κικήν μεθέντος ζωὴν, ἀνατεθεικότος δὲ ὥσπερ θε τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, ασχημά τε ποιείσθαι διεγνωκότος παρ' αὐτὸν οὐδένα, γράφει πάλιν ὁ Παῦλος· « Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον, ἵνα θεῷ ζήσω, δῆλον δὲ ὅτι τῷ Υἱῷ, καὶ δι' αὐτοῦ, τῷ Πατρί. » Είη δ' ἄν σοι καὶ τοῦτο σαφές, καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, εἰ προσ θέντος ἐπαῖοις· « Εἰς γὰρ ὑπὲρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οι ζώντες, μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ τῷ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποθανόντι καὶ ἐγερθέντι. » Καὶ μὴν ἐπὶ τού τοῖς·ι Εμοί δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ· ἡ καίτοι φάσκοντος ἁγίου παν τός ο Χαρήσομαι ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι μου, Κύριος ὁ Θεός μου δύναμίς μου. Β. Καὶ μὴν, ὦ γενναῖε, τῶν μὲν τοιούτων ἡμῖν ἅλις ἐννοιῶν. Θεὸς γὰρ οὔτι που ψευδώνυμος, άλη- Β θῆς δὲ μᾶλλον ὁ Υἱὸς διὰ μυρίων ὅσων ἡμῖν ἀπο εφάνθη λόγων. Τσιγάρτοι, τόδε μεθεὶς, ἐκεῖνο φρά σον, τό, ὅπως ἄν τις ἐκδέξαιτο και συνιέναι πρέποι· • Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. » Τί δὲ δὴ καὶ παθών, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα καλεί; Μὴ γὰρ ἐνα δοιάσῃς ὅλως, ὅτι πάντως που καὶ τοῦτο ἐροῦσιν. ηιιο Α. Αταλαίπωρος κομιδῇ τῶν ζητουμένων ἡ γνώ σις, καὶ οὐκ ἀνάντης ἑλεῖν, εἰ τῷ τις εἴη σοφὸς καὶ ἀρτίφρων ὁ νοῦς. Γέγραπται γάρ, ὅτι ο Πάντα ένα ὡπια τοῖς συνιοῦσι, καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶ- σιν. › Εἰ δὲ δή τις ἕλοιτο, τὸ ἐπ᾿ εὐθὺ φέρεσθαι μεθεὶς, εὐηθέστατα σκολιοδρομεῖν, καὶ τὴν εὐστιβῆ τῶν θεω ρημάτων μεταμείψας ὁδὸν, παρατρέπεσθαι πρὸς ἑτέραν, ἀκάνθαις περιπετεῖται καὶ βόθροις, καὶ τοῖς διὰ μέσου προσπταίσμασιν. "Οθεν, οἶμαι, καὶ αἰνι- γματωδῶς ὁ νόμος ταυτί του παραδηλών· Οδῷ βασιλική πορεύσῃ, φησὶ, καὶ οὐκ ἐκκλινεῖς δεξιᾷ, οὐδὲ ἀριστερᾷ. › Οταν τοίνυν τὰ, ὅσα ἐστὶ μείω μὲν ἢ κατὰ Θεοῦ δόξαν, γεννητὴν δὲ φύσιν οὐχ ὑπερχεί μενα, λέγηται περὶ τοῦ Υἱοῦ, μὴ τὴν ἄῤῥητον εὐθὺς καὶ ἐκ Πατρὸς ἰδικῶς ἀναλογίζου φύσιν, ἀλλ᾽ ᾖπερ ἂν ἴοι τῶν θεωρημάτων ὁ σκοπός, ἴθι κατὰ ροῦν, μήτε τὰ τῆς θεότητος ἰδικῶς τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος εγκαταγράφων μέτροις, μήτε τῆς ἀνθρωπότητος τὸ σμικροπρεπές τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει προσνέμων, ὡς αὐτῇ κυρίως προσπεφυκός, ἀλλ᾽ εὐκρινῆ καὶ τα τορευμένην τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διαστολήν εὖ μάλα ποιεῖ- σθαι διεγνωκώς. Ωδε γὰρ ἂν ἔχοις, καὶ οὐχ ἑτέρως, τὸ ἀπλανεστάτην δύνασθαι τὴν θεωρίαν ἑλεῖν. Β. Οἷον δὲ δὴ τί φής; ὅτι, καὶ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ χαρακτήρ τῆς αποστάσεως τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός. Ανες δή ούν ἐν γε τουτοισὶ, καὶ παντὸς ἐπέκεινα γενητοῦ μεθίει τὸν νοῦν, καὶ τὸ θεῖον αὐτὸ περιαθρείτω κάλλος, καὶ την ἄρρητον αὐτοῦ κατασκεπτέσθω γέννησιν, καὶ τὸν τῆς ὑπάρξεως τρόπον ὡς ἐν ἐσόπτρῳ βλέπων, κατα κροτείτω ταῖς εὐφημίαις. Εἰ δὲ δὴ γράφοι περὶ αὐτοῦ· • ὓς ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς σαρκὸς αὐτοῦ δεήσεις τε " * το Ριον. ναι, 8. 9. "|| DE SS, TRINITATE DIALOGUS V. C A. Cum autem omuis sanctus mundanam et car- nalem vitam deponat, suamque animam Deo dammodo consecret, nec ulla alia re quam ipso gloriari statuat, ita rursus scribit Paulus : Ego enim per legem legi mortuus sum, ut Deo vivam, Filio nimirum, et per ipsum, Patri ". » Erit autem illud porro tibi manifestum et indubitatum, si ad- dentem audias: Unus enim pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit "., Ad hæc, ‹ Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini no- stri Jesu Christi ", » licet omnis sanctus dicat: Gandebo in Deo salutari meo Dominus Deus meus fortitudo mea 16! › B Porro, vir strenue, istiusmodi rationum abunde nobis est. Deum enim nequaquam falso dictum, sed verumn potius esse, Filiumn, prolixa oratione osten- dimus. Ideoque hoc relicto, dic tu, quæso, quomodo intelligi debeat illud : ‹ Vado ad Patrem meum el Patrein vestrum, Deum meum et Deum vestrum Quid autem causæ est cur Deum suum Patrem no- minet? Noli enim dubitare quin etiam istud plane rogitent. A. Non erit ardua valde quæstionis illius cogni- tio, nec captu difficilis, si cui recta mens et sana sit. Scriptum est enim, omnia obvia esse intelligentibus, et recta invenientibus scientiam. Si quis autem recta via relicta flexuosum et obli- quum iter stulte arripere, et mutato dostrinæ trito iliuere ad aliud couverti malit, in spinas ac foveas et obvia quæque offendicula corruet. Unde lex, opi- nor, ista obscure significans: • Via regia gradie- ris, inquit, nec declinabis ad dextram neque ad sinistram ". › Cum igitur de Filio dicantur ea quæ minora quidem sunt Dei gloria, sed creatam natu- ram non excedunt, ne continuo ineffabilem et ex Patre seorsim naturam cogites, sed quo spočiat contemplationum scopus, eo te secundo cursu con- feras, neque divinitatis proprietates humanitatis ascribens conditioni, neque humanitatis vilitatem naturæ omnium rerum supremiæ tribuens, quasi ei proprie insit, sed inconfusan et idoneam in uno- quoque scite admodum fieri distinctionem statuens. Sic enim, nec aliter poteris certissimam cognitio- D Dem assequi. Galat. 11, ID. Cor. v, 14, 15. * Num. xxı, 22. B. Cedo exemplum. A. Beatus Paulus dixit de Unigenito, ipsum esse et splendorem gloriæ, et characterem substantiae Dei ac Patris ". Siste ergo bic, et mentem ukra id omne quod factum est ferri permitte, et ipsam divinam pulchritudinem contempletur, et ineſ- ſabileın ejus generationem consideret, et exsistendi mioduin tanquam in speculo conspicians, laude et gloria prosequatur. Quod si de illo scribat : e Qui in diebus carnis suæ, preces supplicationesque ad " Galat. vi, 14. "Luc. 1, 47. "Isa. XLIX, 5. " Joan. xx, » Hebr. 1, 3. 17. 4. Ο μακάριος ἔφη Παῦλος περὶ τοῦ Μονογενούς

ἐφ᾽ ᾗπερ ἔφη Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα · πῶς οὐκ ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὅτι νομοθέτας μὲν καὶ ὁριστὰς, ὧν ἂν βούλοιντο νοεῖν ἢ λέγειν παραδεξαίμεθα ἂν οὐδα μῶς, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον ἡμῖν ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς ἀπονέμειν τὸ ἀληθές; Εφη τοίνυν· Ότι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. • Διατεινέσθων οὖν, ὅτι καὶ ἡμεῖς, υἱοὶ μετ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν, εἴπερ ἐστὶν αὐτὸς μεθ' ἡμῶν κατά φύσιν ὑπὸ Θεόν. Πορεύομαι γάρ, φησί, πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν. Τὸ δὲ Υἱὸς ὄνομα, τὸ οὐσιωδῶς ἐκ Πατρός γεγεννήσθαι δηλοί. Πλείστοι δὴ οὖν ὅσοι κατὰ φύσιν υἱοὶ, μᾶλλον δὲ ἀριθμοῦ κρείττονες· καὶ, τὸ τῆς δυσφημίας παρείσθω πλάτος, εἰ πάντες υἱοὶ κατὰ φύσιν, ταύτῃ τοι καὶ θεοί. Αλλ' οἶμαι που πάντως αὐτίκα δὴ μάλα ἐρεῖν, ὅτι ξένιον μὲν εἰς Β ἡμᾶς ἡμερότητος Θεοῦ, τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα γηγενεῖς γὰρ ὄντες τὴν φύσιν, οὐκ ἐκ Θεοῦ γεγεν νήμεθα, κατά γε τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον, ἔξωθεν δὲ ἡμῖν καὶ εἰσκεκριμένου, τὸ χρῆναι καλεῖν Πατέρα τὸν Θεόν. Εἶτα τί, φαῖμεν ἂν καὶ ἡμεῖς αὐτοῖς, ὦ πάντα τολμῶντες εὐκόλως, τί μὴ οὐχὶ τοῖς ἴσοις ἀπευθύνεσθε λογισμοῖς πρὸς τὸ ὀρθῶς τε καὶ ἀμωμήτως ἔχον, παραληροῦντες δὲ οὕτως οὐκ ἐρυ θριάτε μακρά ; Πῶς γὰρ οὐκ ἄμεινον διευθυμεῖσθαι σοφῶς, ὡς ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ἐκ Θεοῦ, τουτ- ἐστιν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸ;, ἀκαλλὲς αὐτῷ τὸ συναριθμεῖσθαι κτίσμασι, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον, τὸ εἶναι Θεόν ; καὶ ἐπειδὴ πέφηνεν ἄνθρωπος, εἰσποίη τόν τε καὶ ἐπακτὸν εἴη δήπου πάντως ἂν μετὰ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων, τὸ ὑπὸ Θεῷ γενέσθαι τὸν ἐξ αὐτοῦ ; . Β. Αλλ' εἰ μηδέν, φησί, τὸ διάφορον ἐν Υἱῷ, Θεὸς δὲ οὕτως ἐστὶν, ὥσπερ ἂν νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ, πάντως που καὶ ἴσον ἐρεῖς, καὶ κατ᾽ οὐδὲν ὅλως μειονεκτούμενον. Εἶτα πῶς ἔφασκεν αὐτός· « Ο Πατὴρ μείζων μου ἐστιν ; » Α. Θεοῦ γάρ, εἰπέ μοι, πρὸς Θεὸν, εἰ ἐπ' ἀμφοῖν νουῖτο τὸ φύσει τε καὶ ἀληθῶς, ποίαν ἄν τις ἴδοι τὴν διαφοράν, ἢ τί τὸ μεσολαβοῦν κατά γε τὰ ἑτεροίως ἔχειν ; Ἐπειδὴ δὲ χαρακτῆρα τοῦ Πατρὸς, ἄκρως τε καὶ πέρα λόγου παντός, οιονεί πως έκτετορνευμένον εἰς ἐμφέρειαν φυσικήν διεβεβαιούμεθα τὸν Υἱόν πως ἂν ἡμῖν, εἴπερ ἀληθῶς ἐν μείοσι καὶ οὐχὶ τελείως ἐστὶν ἐν οἷς ὁ Πατήρ, κατασημήνειεν ἂν ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀμείνω τε καὶ ὑπερκείμενον κατ' αὐτούς; Ο γάρ που τὸ ἐνδεὶς, τοῦ τελείως ἔχοντος εἰκών τε καὶ ὁμοιότης ἀπαραποίητος παντελῶς εἴη ἄν· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν Θεὸς ὑπεράλλοιτο Θεὸν, ήγουν ἐν χείρεσιν ἕτερος ἀτέρου νοοῖτό ποτε κατὰ τὸ εἶναι Θεὸς, ἐπεὶ μηδὲ ἄνθρωπος ἀνθρώπου, κατά γε τὸ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶ, διαφέρος ἄν. Ρώμῃ μὲν γὰρ καὶ φρονή- σει, καὶ τοῖς κατ' ἀρετὴν αὐχήμασι, καὶ μὴν καὶ ποσότητι καὶ ὑφέσει σώματος, δυσειδείς τε καὶ εὐμορφία καὶ χρώματος ετερότητι διενεγκεῖν ὁ δεῖνα τοῦ δεῖνος, λέγοιτ' ἂν ἔσθ' ὅτε. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο σαφῶς, Πέτρου τε καὶ Παύλου τίς ἂν εἴη τυχὸν ὁ 28. ομί- DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. corum præscripto et arbitrio staturos, sed magis decere nt Servatoris vocibus veritatem ascribamus? Dixit ergo : « Quia vado ad Patrem meum, et Palrem vestrum, Deum ineum, et Deum vestrum 36. Contendant igitur nos quoque filios esse cum ipso secundum naturam, si est ipse nobiscum sub Deo secundum naturam. Vado enim, inquit, ad Patrem meum, et Patrem vestrum. Illud autem nomen Filius, substantialiter ex Patre genitum esse significat. Plurimi ergo sunt secundum naturam Alii, imo vero innumeri, et (absit verbo blasphemia) si omnes sunt secundum naturam filii, ergo etiam dii. Sed illico respondebant, opinor, donum quidem in nobis esse bonitatis Dei filiationis A nunquid necessario dicendum est, nequaquam nos πomnen: cum enim terrigenæ sinus secundum ni- C D Joan. x, 17. s Juan. s1V, turam, ex Deo geniti non sumus vero generandt modo, et externum atque ascititium nobis est, quod Deum vocamus Patrem. At vos, ad omnia audaces ac præcipites (sic enim compellare juvat), cur non iisdem rationibus ad id quod rectumn et inculpatum est tenditis, et tantas nugas agere nox erubescitis? Qui enim salius non est sapienter animadvertere quod, cum ex Deo sit secundum na- turam, hoc est, ex substantia Patris, indecorum ei sit annumerari creaturis, sed magis conveniat. esse Deum? et cum apparuerit homo, ascititium et adventitium utique illi fuerit cum carno et humanitatis conditione sub Deo esse eum, qui. est ex ipso ? B. At si nihil, inquiunt, diversum est in Pilio, perinde autem Deus est ac Pater esse quoque cense tur Deus, æqualem utique dices, ac nihilo Patre minorem. Jam quomodo ipse dixit, Pater major me est " ?> A. Dei nempe ad Deum, amabo te, si de utroque intelligatur illud, natura et vere, ecquam cernis differentiam, aut quid diversitatis intercedit? Cum autein Patris characterem supra quam dici aut cogitari potest ad naturalem similitudinem eflorina- tum esse contendamus, quomodo nobis, siquidem revera Patre minor est, et imperfectior, in seipso præstantiorem et superiorem illum, ut isti volunt, exprimet? Cui enim aliquid deest, imago perfectæ rei et similitudo vera nequaquam certe fuerit: sed neque Deus Deo præcellet, aut alter altero deterior intelligetur qua Deus est, quandoquidem ueque homo differt ab homine secundum humanitatis rationem. Robore enim et prudentia, et virtutum gloria, magnitudine item, et parritate corporis, deformaltateque, et pulchritudine, et coloris varietate, hic ab illo differre interdum dicitur. Si quis autem clare percipere velit Petri et Pauli quænam sit substantiæ definitio, eamdem in utroque ac simítem prorsus reperiet: minorem autem esse, stuhe,

ἐφ᾽ ᾗπερ ἔφη Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα · πῶς οὐκ ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὅτι νομοθέτας μὲν καὶ ὁριστὰς, ὧν ἂν βούλοιντο νοεῖν ἢ λέγειν παραδεξαίμεθα ἂν οὐδα μῶς, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον ἡμῖν ταῖς τοῦ Σωτῆρος φωναῖς ἀπονέμειν τὸ ἀληθές; Εφη τοίνυν· Ότι πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου, καὶ Θεὸν ὑμῶν. • Διατεινέσθων οὖν, ὅτι καὶ ἡμεῖς, υἱοὶ μετ' αὐτοῦ κατὰ φύσιν, εἴπερ ἐστὶν αὐτὸς μεθ' ἡμῶν κατά φύσιν ὑπὸ Θεόν. Πορεύομαι γάρ, φησί, πρὸς τὸν Πατέρα μου, καὶ Πατέρα ὑμῶν. Τὸ δὲ Υἱὸς ὄνομα, τὸ οὐσιωδῶς ἐκ Πατρός γεγεννήσθαι δηλοί. Πλείστοι δὴ οὖν ὅσοι κατὰ φύσιν υἱοὶ, μᾶλλον δὲ ἀριθμοῦ κρείττονες· καὶ, τὸ τῆς δυσφημίας παρείσθω πλάτος, εἰ πάντες υἱοὶ κατὰ φύσιν, ταύτῃ τοι καὶ θεοί. Αλλ' οἶμαι που πάντως αὐτίκα δὴ μάλα ἐρεῖν, ὅτι ξένιον μὲν εἰς Β ἡμᾶς ἡμερότητος Θεοῦ, τὸ τῆς υἱότητος ὄνομα γηγενεῖς γὰρ ὄντες τὴν φύσιν, οὐκ ἐκ Θεοῦ γεγεν νήμεθα, κατά γε τὸν ἀληθῆ τῆς γεννήσεως τρόπον, ἔξωθεν δὲ ἡμῖν καὶ εἰσκεκριμένου, τὸ χρῆναι καλεῖν Πατέρα τὸν Θεόν. Εἶτα τί, φαῖμεν ἂν καὶ ἡμεῖς αὐτοῖς, ὦ πάντα τολμῶντες εὐκόλως, τί μὴ οὐχὶ τοῖς ἴσοις ἀπευθύνεσθε λογισμοῖς πρὸς τὸ ὀρθῶς τε καὶ ἀμωμήτως ἔχον, παραληροῦντες δὲ οὕτως οὐκ ἐρυ θριάτε μακρά ; Πῶς γὰρ οὐκ ἄμεινον διευθυμεῖσθαι σοφῶς, ὡς ἐπείπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν ἐκ Θεοῦ, τουτ- ἐστιν, ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸ;, ἀκαλλὲς αὐτῷ τὸ συναριθμεῖσθαι κτίσμασι, πρέποι δ' ἂν μᾶλλον, τὸ εἶναι Θεόν ; καὶ ἐπειδὴ πέφηνεν ἄνθρωπος, εἰσποίη τόν τε καὶ ἐπακτὸν εἴη δήπου πάντως ἂν μετὰ τῆς σαρκὸς καὶ τῶν τῆς ἀνθρωπότητος μέτρων, τὸ ὑπὸ Θεῷ γενέσθαι τὸν ἐξ αὐτοῦ ; . Β. Αλλ' εἰ μηδέν, φησί, τὸ διάφορον ἐν Υἱῷ, Θεὸς δὲ οὕτως ἐστὶν, ὥσπερ ἂν νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ, πάντως που καὶ ἴσον ἐρεῖς, καὶ κατ᾽ οὐδὲν ὅλως μειονεκτούμενον. Εἶτα πῶς ἔφασκεν αὐτός· « Ο Πατὴρ μείζων μου ἐστιν ; » Α. Θεοῦ γάρ, εἰπέ μοι, πρὸς Θεὸν, εἰ ἐπ' ἀμφοῖν νουῖτο τὸ φύσει τε καὶ ἀληθῶς, ποίαν ἄν τις ἴδοι τὴν διαφοράν, ἢ τί τὸ μεσολαβοῦν κατά γε τὰ ἑτεροίως ἔχειν ; Ἐπειδὴ δὲ χαρακτῆρα τοῦ Πατρὸς, ἄκρως τε καὶ πέρα λόγου παντός, οιονεί πως έκτετορνευμένον εἰς ἐμφέρειαν φυσικήν διεβεβαιούμεθα τὸν Υἱόν πως ἂν ἡμῖν, εἴπερ ἀληθῶς ἐν μείοσι καὶ οὐχὶ τελείως ἐστὶν ἐν οἷς ὁ Πατήρ, κατασημήνειεν ἂν ἐν ἑαυτῷ τὸν ἀμείνω τε καὶ ὑπερκείμενον κατ' αὐτούς; Ο γάρ που τὸ ἐνδεὶς, τοῦ τελείως ἔχοντος εἰκών τε καὶ ὁμοιότης ἀπαραποίητος παντελῶς εἴη ἄν· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν Θεὸς ὑπεράλλοιτο Θεὸν, ήγουν ἐν χείρεσιν ἕτερος ἀτέρου νοοῖτό ποτε κατὰ τὸ εἶναι Θεὸς, ἐπεὶ μηδὲ ἄνθρωπος ἀνθρώπου, κατά γε τὸ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶ, διαφέρος ἄν. Ρώμῃ μὲν γὰρ καὶ φρονή- σει, καὶ τοῖς κατ' ἀρετὴν αὐχήμασι, καὶ μὴν καὶ ποσότητι καὶ ὑφέσει σώματος, δυσειδείς τε καὶ εὐμορφία καὶ χρώματος ετερότητι διενεγκεῖν ὁ δεῖνα τοῦ δεῖνος, λέγοιτ' ἂν ἔσθ' ὅτε. Εἰ δὲ δή τις ἔλοιτο σαφῶς, Πέτρου τε καὶ Παύλου τίς ἂν εἴη τυχὸν ὁ 28. ομί- DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. corum præscripto et arbitrio staturos, sed magis decere nt Servatoris vocibus veritatem ascribamus? Dixit ergo : « Quia vado ad Patrem meum, et Palrem vestrum, Deum ineum, et Deum vestrum 36. Contendant igitur nos quoque filios esse cum ipso secundum naturam, si est ipse nobiscum sub Deo secundum naturam. Vado enim, inquit, ad Patrem meum, et Patrem vestrum. Illud autem nomen Filius, substantialiter ex Patre genitum esse significat. Plurimi ergo sunt secundum naturam Alii, imo vero innumeri, et (absit verbo blasphemia) si omnes sunt secundum naturam filii, ergo etiam dii. Sed illico respondebant, opinor, donum quidem in nobis esse bonitatis Dei filiationis A nunquid necessario dicendum est, nequaquam nos πomnen: cum enim terrigenæ sinus secundum ni- C D Joan. x, 17. s Juan. s1V, turam, ex Deo geniti non sumus vero generandt modo, et externum atque ascititium nobis est, quod Deum vocamus Patrem. At vos, ad omnia audaces ac præcipites (sic enim compellare juvat), cur non iisdem rationibus ad id quod rectumn et inculpatum est tenditis, et tantas nugas agere nox erubescitis? Qui enim salius non est sapienter animadvertere quod, cum ex Deo sit secundum na- turam, hoc est, ex substantia Patris, indecorum ei sit annumerari creaturis, sed magis conveniat. esse Deum? et cum apparuerit homo, ascititium et adventitium utique illi fuerit cum carno et humanitatis conditione sub Deo esse eum, qui. est ex ipso ? B. At si nihil, inquiunt, diversum est in Pilio, perinde autem Deus est ac Pater esse quoque cense tur Deus, æqualem utique dices, ac nihilo Patre minorem. Jam quomodo ipse dixit, Pater major me est " ?> A. Dei nempe ad Deum, amabo te, si de utroque intelligatur illud, natura et vere, ecquam cernis differentiam, aut quid diversitatis intercedit? Cum autein Patris characterem supra quam dici aut cogitari potest ad naturalem similitudinem eflorina- tum esse contendamus, quomodo nobis, siquidem revera Patre minor est, et imperfectior, in seipso præstantiorem et superiorem illum, ut isti volunt, exprimet? Cui enim aliquid deest, imago perfectæ rei et similitudo vera nequaquam certe fuerit: sed neque Deus Deo præcellet, aut alter altero deterior intelligetur qua Deus est, quandoquidem ueque homo differt ab homine secundum humanitatis rationem. Robore enim et prudentia, et virtutum gloria, magnitudine item, et parritate corporis, deformaltateque, et pulchritudine, et coloris varietate, hic ab illo differre interdum dicitur. Si quis autem clare percipere velit Petri et Pauli quænam sit substantiæ definitio, eamdem in utroque ac simítem prorsus reperiet: minorem autem esse, stuhe,

Α τῆς οὐσίας ὄρος ἀναμαθεῖν, ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν εὑρήσει καὶ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, τὸ δὲ δὴ μεῖον ἢ ὅτι ", φληνάφως, οἶμαι που, καὶ οὐκ ἐκ νοῦ τοῦ σώ φρονος διασκέψαιτ' ἄν. Μείζονα τοίνυν ἐπείπερ εἶναι φασι τὸν Πατέρα, τί δὴ ἄρα τὸ ὑπερτεροῦν ἐν αὐτῷ καὶ ᾧ τὸ μεῖζον εἰσβέβηκεν, ἀποδεικνύντων αυτο Β. 'Αρ' οὖν διημάρτηκε τἀληθοῦς ὁ Υἱὸς φάσκων, • "Οτι μείζων μου ἐστιν ὁ Πατήρ ; ο Α. Καὶ πῶς ἂν ψεύσαιτο, λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ;, ἀλλ' ὅπως μὲν ἂν νοεῖσθαι πρέπει τὴν τοῦ Σωτήρος φωνήν, παρείσθω νυνί. Καιρῷ γὰρ εἰρήσε ται. Φράξε δὲ ὁ φημι, μία θεότητος φύσις ἡ πάντων τεχνίτις, καὶ τῶν ὅλων δημιουργός, Κύριος εἷς ἐστιν, ἢ οὐκ ἀληθῆς ὁ νόμος; Β. Αληθής. Α. ᾿Απλοῦν δὲ ὑπάρχον καὶ μονοειδὲς τὸ θεῖον, ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ γινώσκεται, ἐν τ Πατρί, φημί, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Η ἄρα τι φής παρὰ τοῦτο ἕτερον, καὶ διδάσκειν ἔχεις; Β. Οὐδ' όπωστιοῦν. Α. Οὐκοῦν εἰς μίαν μὲν καὶ τὴν αὐτὴν συνενν κόντες φύσιν, καὶ εἰς ταυτότητα συνεισδέοντες των εἰρημένων ἕκαστον, μετὰ καὶ τοῦ ὑπάρχειν ἔδωσα στάτως, ἕνα θεὸν προσκυνήσομεν, καὶ ἑνὶ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ λατρεύσομεν. Διελόντες δὲ καὶ κα μόντες εἰς ἑτερότητα φυσικὴν, καὶ ἀνα μέρος έκασον ἐν ἰδίᾳ τινὶ τιθέντες φύσει, τρεῖς ἤδη θεοὺς καὶ είχ ἑκόντες ὁμολογήσομεν. Εἶτα τίς ἂν ἡμᾶς ἐξέλατα τοῦ πεπλανῆσθαι λόγος, εἰ τῇδε διακεισόμεθα; πως δὲ οὐχὶ παντὸς ἂν ἀμάρτοι λογισμοῦ καλοῦ τε και ἀγαθοῦ, τρεῖς ἡμῖν εἴ τις ἀνθ' ἑνὸς διακηρύται θεούς ; ἀλλ᾽ οἶμαι καταρρωδήσαντες τὸ ἀναφανδόν ἐλέσθαι ληρεῖν, Θεὸν μὲν καὶ ἀληθῆ, τὸν Πατέρα ἐροῦσι· δυσφημίαν δὲ τὴν σφίσιν αὐτοῖς ἐντριβή και πρέπουσαν μόνοις καταχέοντες τοῦ Υἱοῦ, γενη τον μὲν ἐροῦσι καὶ ἐκτισμένον, τῇ τῆς θεότητος δόξη καθάπερ τινὰ σκιὰν ἐπαλείφοντες, καὶ ψιλοῖς ὀνόμε σιν ἐκτετιμῆσθαι πιστεύοντες· τοῦ γε μὴν εἶναι φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεόν, ἀναίδην ἐκπέμψουσιν. Εἶτα ει; οὕτω νωθής τε καὶ παρειμένος, ἔν γε τοῖς ἐθέλουσ φρονεῖν ὀρθῶς, ὃς οὐχὶ τῶν οὕτω διεγνωκότων πλείο στην ἂν ἴσην ποιήσαιτο την καταβοὴν, καὶ τῆς ἀμέσ τρου τερθρείας καταμειδιάσας ἐρεῖ· Εἰ μὴ Θεὸς κατά φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, εἰσποίητον δὲ αὐτῷ τούνομα καθ' ὑμᾶς, τί μαθόντες, αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκρίνετε, καὶ τὸ μεῖον ἢ ὑπερτεροῦν ἐπ' ἀμφοί δοκιμάζετε ; καίτοι παντὸς, οἶμαι, λόγου σοφού το καὶ ἀναγκαίου, τὰς πρὸς ἄλληλα συγκρίσεις απονέ μοντος, πράττεσθαί τε πρεπωδέστερον ἀναπείθοντος, τοῖς ὁμοφυέσι πρὸς τὰ ὁμοφυῆ, καὶ ὅσαπερ ἂν φαίν νοιτο ταυτά κατ' ουσίαν, ήγουν κατ' οὐδένα τρόπον εκσεσοβημένα πρὸς τὸ ἑτέρως ἔχειν. Χρήμα μὲν γὰρ λογικὸν, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος· πλὴν ἔστι τις ἐν ἀμφοῖν ἡ διαφορὰ, καὶ τὴν εἰσάπαν οὐκ ἔχει πρὸς άλληλα συνδρομήν. Οταν τοίνυν ὁ τῆς τῶν ἀγγέλων εὐκλείας καὶ ὑπεροχῆς βασανίζηται λόγος, ἄγγελον nor, nec nisi insana mente videbit. Quando igitur majorem Patrem esse dicunt, ostendant ipsi quid- Ram in eo sit præcellentius, quo ad majoritatem illain est eveclus. B. An ergo a veritate Filius aberrat, dicens : Quoniam Pater major me est? › A. Quomodo mentitus fuerit, cum diral : « Ego sum veritas * ?, Sed quomodo Servatoris vox capienda sit, inpræsentiarum mittatur. Opportune euim dicetur. Celo autem, una deitatis natura, omnium conditrix atque universitatis opifex, Do- minus unus est ", nunquid vera lex est? B. Vera. A. Siniplex autem et uniformis Deus cum sit, B In sancta Trinitate creditur et cognoscitur, in Patre, inquam, et Filio, et sancto Spirit. An aliud di- versum ab hoc dicis, ac docere potes? B. Nihil plane. A. Igitur in unam et eamdem naturam prædicta quæque constringentes et in identitatem col- Jigantes, unoquoque hypostatice exsistente, unum Deum adorabimus, et unum universi Deum colemus. Sin autem diviserimus ac secuerimus in diversi- tatem naturalem, ac seorsim unumquodque in propria quadam natura ponamus, tres jain deos vel inviti fatebimur. At quæ nos ab errore ratio liberaverit, si boc modo statuamus? quomodo vero non ille rationis et sensus expers erit qui tres nobis pro uno deos prædicaverit? Sed metuentes, opinor, ne palam et aperte insanire videantur, Deum quidem ac veruin, dicent esse Patrem, blasphemiam autem, se dignam et solitam, ef- fundentes in Filium, factum quidem illum ac creatum asserent, deitatis gloriæ umbram veluti quamdam illinentes, ac nudis nominibus ornatum esse credentes, eum de vera naturalique deitate impudenter dejicient. Jam quis tam tardus et hebes inter eos quibus recte sentire propositum est, qui non adversariorum istiusmodi scita veliementer explodat, et immodicas argutiolas deridens dicat: Nisi Deus secundum naturam est Filius, sel ascititium ei nomen istud est, ut vos vultis; quid causæ est cur ipsum Deo ac Patri comparetis, et minus ac majus in utroque indagetis, cum rationi plane consentaneum sit ac necessarium, comparationes fieri mutuo respectu, adcoque inter ea potissimum, quæ sunt ejusdem naturæ, et eadem secundum substantiam esse videntur, aut certe nullo modo in diversum abeunt? Rationale enim quiddam sunt, angelus et homo: verumtamen quædam est in utrisque differentia, neque invicem usquequaque conveniunt. Cum ergo ad nobilitatem et excellentiam angelorum expendendam accedes, angelus angelo comparandus erit, utrum nimirum * Joan. xiv, 6. * Deut. vi, 4. C D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

Α τῆς οὐσίας ὄρος ἀναμαθεῖν, ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν εὑρήσει καὶ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, τὸ δὲ δὴ μεῖον ἢ ὅτι ", φληνάφως, οἶμαι που, καὶ οὐκ ἐκ νοῦ τοῦ σώ φρονος διασκέψαιτ' ἄν. Μείζονα τοίνυν ἐπείπερ εἶναι φασι τὸν Πατέρα, τί δὴ ἄρα τὸ ὑπερτεροῦν ἐν αὐτῷ καὶ ᾧ τὸ μεῖζον εἰσβέβηκεν, ἀποδεικνύντων αυτο Β. 'Αρ' οὖν διημάρτηκε τἀληθοῦς ὁ Υἱὸς φάσκων, • "Οτι μείζων μου ἐστιν ὁ Πατήρ ; ο Α. Καὶ πῶς ἂν ψεύσαιτο, λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ;, ἀλλ' ὅπως μὲν ἂν νοεῖσθαι πρέπει τὴν τοῦ Σωτήρος φωνήν, παρείσθω νυνί. Καιρῷ γὰρ εἰρήσε ται. Φράξε δὲ ὁ φημι, μία θεότητος φύσις ἡ πάντων τεχνίτις, καὶ τῶν ὅλων δημιουργός, Κύριος εἷς ἐστιν, ἢ οὐκ ἀληθῆς ὁ νόμος; Β. Αληθής. Α. ᾿Απλοῦν δὲ ὑπάρχον καὶ μονοειδὲς τὸ θεῖον, ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ γινώσκεται, ἐν τ Πατρί, φημί, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Η ἄρα τι φής παρὰ τοῦτο ἕτερον, καὶ διδάσκειν ἔχεις; Β. Οὐδ' όπωστιοῦν. Α. Οὐκοῦν εἰς μίαν μὲν καὶ τὴν αὐτὴν συνενν κόντες φύσιν, καὶ εἰς ταυτότητα συνεισδέοντες των εἰρημένων ἕκαστον, μετὰ καὶ τοῦ ὑπάρχειν ἔδωσα στάτως, ἕνα θεὸν προσκυνήσομεν, καὶ ἑνὶ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ λατρεύσομεν. Διελόντες δὲ καὶ κα μόντες εἰς ἑτερότητα φυσικὴν, καὶ ἀνα μέρος έκασον ἐν ἰδίᾳ τινὶ τιθέντες φύσει, τρεῖς ἤδη θεοὺς καὶ είχ ἑκόντες ὁμολογήσομεν. Εἶτα τίς ἂν ἡμᾶς ἐξέλατα τοῦ πεπλανῆσθαι λόγος, εἰ τῇδε διακεισόμεθα; πως δὲ οὐχὶ παντὸς ἂν ἀμάρτοι λογισμοῦ καλοῦ τε και ἀγαθοῦ, τρεῖς ἡμῖν εἴ τις ἀνθ' ἑνὸς διακηρύται θεούς ; ἀλλ᾽ οἶμαι καταρρωδήσαντες τὸ ἀναφανδόν ἐλέσθαι ληρεῖν, Θεὸν μὲν καὶ ἀληθῆ, τὸν Πατέρα ἐροῦσι· δυσφημίαν δὲ τὴν σφίσιν αὐτοῖς ἐντριβή και πρέπουσαν μόνοις καταχέοντες τοῦ Υἱοῦ, γενη τον μὲν ἐροῦσι καὶ ἐκτισμένον, τῇ τῆς θεότητος δόξη καθάπερ τινὰ σκιὰν ἐπαλείφοντες, καὶ ψιλοῖς ὀνόμε σιν ἐκτετιμῆσθαι πιστεύοντες· τοῦ γε μὴν εἶναι φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεόν, ἀναίδην ἐκπέμψουσιν. Εἶτα ει; οὕτω νωθής τε καὶ παρειμένος, ἔν γε τοῖς ἐθέλουσ φρονεῖν ὀρθῶς, ὃς οὐχὶ τῶν οὕτω διεγνωκότων πλείο στην ἂν ἴσην ποιήσαιτο την καταβοὴν, καὶ τῆς ἀμέσ τρου τερθρείας καταμειδιάσας ἐρεῖ· Εἰ μὴ Θεὸς κατά φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, εἰσποίητον δὲ αὐτῷ τούνομα καθ' ὑμᾶς, τί μαθόντες, αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκρίνετε, καὶ τὸ μεῖον ἢ ὑπερτεροῦν ἐπ' ἀμφοί δοκιμάζετε ; καίτοι παντὸς, οἶμαι, λόγου σοφού το καὶ ἀναγκαίου, τὰς πρὸς ἄλληλα συγκρίσεις απονέ μοντος, πράττεσθαί τε πρεπωδέστερον ἀναπείθοντος, τοῖς ὁμοφυέσι πρὸς τὰ ὁμοφυῆ, καὶ ὅσαπερ ἂν φαίν νοιτο ταυτά κατ' ουσίαν, ήγουν κατ' οὐδένα τρόπον εκσεσοβημένα πρὸς τὸ ἑτέρως ἔχειν. Χρήμα μὲν γὰρ λογικὸν, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος· πλὴν ἔστι τις ἐν ἀμφοῖν ἡ διαφορὰ, καὶ τὴν εἰσάπαν οὐκ ἔχει πρὸς άλληλα συνδρομήν. Οταν τοίνυν ὁ τῆς τῶν ἀγγέλων εὐκλείας καὶ ὑπεροχῆς βασανίζηται λόγος, ἄγγελον nor, nec nisi insana mente videbit. Quando igitur majorem Patrem esse dicunt, ostendant ipsi quid- Ram in eo sit præcellentius, quo ad majoritatem illain est eveclus. B. An ergo a veritate Filius aberrat, dicens : Quoniam Pater major me est? › A. Quomodo mentitus fuerit, cum diral : « Ego sum veritas * ?, Sed quomodo Servatoris vox capienda sit, inpræsentiarum mittatur. Opportune euim dicetur. Celo autem, una deitatis natura, omnium conditrix atque universitatis opifex, Do- minus unus est ", nunquid vera lex est? B. Vera. A. Siniplex autem et uniformis Deus cum sit, B In sancta Trinitate creditur et cognoscitur, in Patre, inquam, et Filio, et sancto Spirit. An aliud di- versum ab hoc dicis, ac docere potes? B. Nihil plane. A. Igitur in unam et eamdem naturam prædicta quæque constringentes et in identitatem col- Jigantes, unoquoque hypostatice exsistente, unum Deum adorabimus, et unum universi Deum colemus. Sin autem diviserimus ac secuerimus in diversi- tatem naturalem, ac seorsim unumquodque in propria quadam natura ponamus, tres jain deos vel inviti fatebimur. At quæ nos ab errore ratio liberaverit, si boc modo statuamus? quomodo vero non ille rationis et sensus expers erit qui tres nobis pro uno deos prædicaverit? Sed metuentes, opinor, ne palam et aperte insanire videantur, Deum quidem ac veruin, dicent esse Patrem, blasphemiam autem, se dignam et solitam, ef- fundentes in Filium, factum quidem illum ac creatum asserent, deitatis gloriæ umbram veluti quamdam illinentes, ac nudis nominibus ornatum esse credentes, eum de vera naturalique deitate impudenter dejicient. Jam quis tam tardus et hebes inter eos quibus recte sentire propositum est, qui non adversariorum istiusmodi scita veliementer explodat, et immodicas argutiolas deridens dicat: Nisi Deus secundum naturam est Filius, sel ascititium ei nomen istud est, ut vos vultis; quid causæ est cur ipsum Deo ac Patri comparetis, et minus ac majus in utroque indagetis, cum rationi plane consentaneum sit ac necessarium, comparationes fieri mutuo respectu, adcoque inter ea potissimum, quæ sunt ejusdem naturæ, et eadem secundum substantiam esse videntur, aut certe nullo modo in diversum abeunt? Rationale enim quiddam sunt, angelus et homo: verumtamen quædam est in utrisque differentia, neque invicem usquequaque conveniunt. Cum ergo ad nobilitatem et excellentiam angelorum expendendam accedes, angelus angelo comparandus erit, utrum nimirum * Joan. xiv, 6. * Deut. vi, 4. C D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

Α τῆς οὐσίας ὄρος ἀναμαθεῖν, ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν εὑρήσει καὶ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, τὸ δὲ δὴ μεῖον ἢ ὅτι ", φληνάφως, οἶμαι που, καὶ οὐκ ἐκ νοῦ τοῦ σώ φρονος διασκέψαιτ' ἄν. Μείζονα τοίνυν ἐπείπερ εἶναι φασι τὸν Πατέρα, τί δὴ ἄρα τὸ ὑπερτεροῦν ἐν αὐτῷ καὶ ᾧ τὸ μεῖζον εἰσβέβηκεν, ἀποδεικνύντων αυτο Β. 'Αρ' οὖν διημάρτηκε τἀληθοῦς ὁ Υἱὸς φάσκων, • "Οτι μείζων μου ἐστιν ὁ Πατήρ ; ο Α. Καὶ πῶς ἂν ψεύσαιτο, λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ;, ἀλλ' ὅπως μὲν ἂν νοεῖσθαι πρέπει τὴν τοῦ Σωτήρος φωνήν, παρείσθω νυνί. Καιρῷ γὰρ εἰρήσε ται. Φράξε δὲ ὁ φημι, μία θεότητος φύσις ἡ πάντων τεχνίτις, καὶ τῶν ὅλων δημιουργός, Κύριος εἷς ἐστιν, ἢ οὐκ ἀληθῆς ὁ νόμος; Β. Αληθής. Α. ᾿Απλοῦν δὲ ὑπάρχον καὶ μονοειδὲς τὸ θεῖον, ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ γινώσκεται, ἐν τ Πατρί, φημί, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Η ἄρα τι φής παρὰ τοῦτο ἕτερον, καὶ διδάσκειν ἔχεις; Β. Οὐδ' όπωστιοῦν. Α. Οὐκοῦν εἰς μίαν μὲν καὶ τὴν αὐτὴν συνενν κόντες φύσιν, καὶ εἰς ταυτότητα συνεισδέοντες των εἰρημένων ἕκαστον, μετὰ καὶ τοῦ ὑπάρχειν ἔδωσα στάτως, ἕνα θεὸν προσκυνήσομεν, καὶ ἑνὶ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ λατρεύσομεν. Διελόντες δὲ καὶ κα μόντες εἰς ἑτερότητα φυσικὴν, καὶ ἀνα μέρος έκασον ἐν ἰδίᾳ τινὶ τιθέντες φύσει, τρεῖς ἤδη θεοὺς καὶ είχ ἑκόντες ὁμολογήσομεν. Εἶτα τίς ἂν ἡμᾶς ἐξέλατα τοῦ πεπλανῆσθαι λόγος, εἰ τῇδε διακεισόμεθα; πως δὲ οὐχὶ παντὸς ἂν ἀμάρτοι λογισμοῦ καλοῦ τε και ἀγαθοῦ, τρεῖς ἡμῖν εἴ τις ἀνθ' ἑνὸς διακηρύται θεούς ; ἀλλ᾽ οἶμαι καταρρωδήσαντες τὸ ἀναφανδόν ἐλέσθαι ληρεῖν, Θεὸν μὲν καὶ ἀληθῆ, τὸν Πατέρα ἐροῦσι· δυσφημίαν δὲ τὴν σφίσιν αὐτοῖς ἐντριβή και πρέπουσαν μόνοις καταχέοντες τοῦ Υἱοῦ, γενη τον μὲν ἐροῦσι καὶ ἐκτισμένον, τῇ τῆς θεότητος δόξη καθάπερ τινὰ σκιὰν ἐπαλείφοντες, καὶ ψιλοῖς ὀνόμε σιν ἐκτετιμῆσθαι πιστεύοντες· τοῦ γε μὴν εἶναι φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεόν, ἀναίδην ἐκπέμψουσιν. Εἶτα ει; οὕτω νωθής τε καὶ παρειμένος, ἔν γε τοῖς ἐθέλουσ φρονεῖν ὀρθῶς, ὃς οὐχὶ τῶν οὕτω διεγνωκότων πλείο στην ἂν ἴσην ποιήσαιτο την καταβοὴν, καὶ τῆς ἀμέσ τρου τερθρείας καταμειδιάσας ἐρεῖ· Εἰ μὴ Θεὸς κατά φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, εἰσποίητον δὲ αὐτῷ τούνομα καθ' ὑμᾶς, τί μαθόντες, αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκρίνετε, καὶ τὸ μεῖον ἢ ὑπερτεροῦν ἐπ' ἀμφοί δοκιμάζετε ; καίτοι παντὸς, οἶμαι, λόγου σοφού το καὶ ἀναγκαίου, τὰς πρὸς ἄλληλα συγκρίσεις απονέ μοντος, πράττεσθαί τε πρεπωδέστερον ἀναπείθοντος, τοῖς ὁμοφυέσι πρὸς τὰ ὁμοφυῆ, καὶ ὅσαπερ ἂν φαίν νοιτο ταυτά κατ' ουσίαν, ήγουν κατ' οὐδένα τρόπον εκσεσοβημένα πρὸς τὸ ἑτέρως ἔχειν. Χρήμα μὲν γὰρ λογικὸν, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος· πλὴν ἔστι τις ἐν ἀμφοῖν ἡ διαφορὰ, καὶ τὴν εἰσάπαν οὐκ ἔχει πρὸς άλληλα συνδρομήν. Οταν τοίνυν ὁ τῆς τῶν ἀγγέλων εὐκλείας καὶ ὑπεροχῆς βασανίζηται λόγος, ἄγγελον nor, nec nisi insana mente videbit. Quando igitur majorem Patrem esse dicunt, ostendant ipsi quid- Ram in eo sit præcellentius, quo ad majoritatem illain est eveclus. B. An ergo a veritate Filius aberrat, dicens : Quoniam Pater major me est? › A. Quomodo mentitus fuerit, cum diral : « Ego sum veritas * ?, Sed quomodo Servatoris vox capienda sit, inpræsentiarum mittatur. Opportune euim dicetur. Celo autem, una deitatis natura, omnium conditrix atque universitatis opifex, Do- minus unus est ", nunquid vera lex est? B. Vera. A. Siniplex autem et uniformis Deus cum sit, B In sancta Trinitate creditur et cognoscitur, in Patre, inquam, et Filio, et sancto Spirit. An aliud di- versum ab hoc dicis, ac docere potes? B. Nihil plane. A. Igitur in unam et eamdem naturam prædicta quæque constringentes et in identitatem col- Jigantes, unoquoque hypostatice exsistente, unum Deum adorabimus, et unum universi Deum colemus. Sin autem diviserimus ac secuerimus in diversi- tatem naturalem, ac seorsim unumquodque in propria quadam natura ponamus, tres jain deos vel inviti fatebimur. At quæ nos ab errore ratio liberaverit, si boc modo statuamus? quomodo vero non ille rationis et sensus expers erit qui tres nobis pro uno deos prædicaverit? Sed metuentes, opinor, ne palam et aperte insanire videantur, Deum quidem ac veruin, dicent esse Patrem, blasphemiam autem, se dignam et solitam, ef- fundentes in Filium, factum quidem illum ac creatum asserent, deitatis gloriæ umbram veluti quamdam illinentes, ac nudis nominibus ornatum esse credentes, eum de vera naturalique deitate impudenter dejicient. Jam quis tam tardus et hebes inter eos quibus recte sentire propositum est, qui non adversariorum istiusmodi scita veliementer explodat, et immodicas argutiolas deridens dicat: Nisi Deus secundum naturam est Filius, sel ascititium ei nomen istud est, ut vos vultis; quid causæ est cur ipsum Deo ac Patri comparetis, et minus ac majus in utroque indagetis, cum rationi plane consentaneum sit ac necessarium, comparationes fieri mutuo respectu, adcoque inter ea potissimum, quæ sunt ejusdem naturæ, et eadem secundum substantiam esse videntur, aut certe nullo modo in diversum abeunt? Rationale enim quiddam sunt, angelus et homo: verumtamen quædam est in utrisque differentia, neque invicem usquequaque conveniunt. Cum ergo ad nobilitatem et excellentiam angelorum expendendam accedes, angelus angelo comparandus erit, utrum nimirum * Joan. xiv, 6. * Deut. vi, 4. C D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

Α τῆς οὐσίας ὄρος ἀναμαθεῖν, ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν εὑρήσει καὶ ὡσαύτως ἔχοντα κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, τὸ δὲ δὴ μεῖον ἢ ὅτι ", φληνάφως, οἶμαι που, καὶ οὐκ ἐκ νοῦ τοῦ σώ φρονος διασκέψαιτ' ἄν. Μείζονα τοίνυν ἐπείπερ εἶναι φασι τὸν Πατέρα, τί δὴ ἄρα τὸ ὑπερτεροῦν ἐν αὐτῷ καὶ ᾧ τὸ μεῖζον εἰσβέβηκεν, ἀποδεικνύντων αυτο Β. 'Αρ' οὖν διημάρτηκε τἀληθοῦς ὁ Υἱὸς φάσκων, • "Οτι μείζων μου ἐστιν ὁ Πατήρ ; ο Α. Καὶ πῶς ἂν ψεύσαιτο, λέγων· Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια ;, ἀλλ' ὅπως μὲν ἂν νοεῖσθαι πρέπει τὴν τοῦ Σωτήρος φωνήν, παρείσθω νυνί. Καιρῷ γὰρ εἰρήσε ται. Φράξε δὲ ὁ φημι, μία θεότητος φύσις ἡ πάντων τεχνίτις, καὶ τῶν ὅλων δημιουργός, Κύριος εἷς ἐστιν, ἢ οὐκ ἀληθῆς ὁ νόμος; Β. Αληθής. Α. ᾿Απλοῦν δὲ ὑπάρχον καὶ μονοειδὲς τὸ θεῖον, ἐν ἁγίᾳ Τριάδι πιστεύεται καὶ γινώσκεται, ἐν τ Πατρί, φημί, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Η ἄρα τι φής παρὰ τοῦτο ἕτερον, καὶ διδάσκειν ἔχεις; Β. Οὐδ' όπωστιοῦν. Α. Οὐκοῦν εἰς μίαν μὲν καὶ τὴν αὐτὴν συνενν κόντες φύσιν, καὶ εἰς ταυτότητα συνεισδέοντες των εἰρημένων ἕκαστον, μετὰ καὶ τοῦ ὑπάρχειν ἔδωσα στάτως, ἕνα θεὸν προσκυνήσομεν, καὶ ἑνὶ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ λατρεύσομεν. Διελόντες δὲ καὶ κα μόντες εἰς ἑτερότητα φυσικὴν, καὶ ἀνα μέρος έκασον ἐν ἰδίᾳ τινὶ τιθέντες φύσει, τρεῖς ἤδη θεοὺς καὶ είχ ἑκόντες ὁμολογήσομεν. Εἶτα τίς ἂν ἡμᾶς ἐξέλατα τοῦ πεπλανῆσθαι λόγος, εἰ τῇδε διακεισόμεθα; πως δὲ οὐχὶ παντὸς ἂν ἀμάρτοι λογισμοῦ καλοῦ τε και ἀγαθοῦ, τρεῖς ἡμῖν εἴ τις ἀνθ' ἑνὸς διακηρύται θεούς ; ἀλλ᾽ οἶμαι καταρρωδήσαντες τὸ ἀναφανδόν ἐλέσθαι ληρεῖν, Θεὸν μὲν καὶ ἀληθῆ, τὸν Πατέρα ἐροῦσι· δυσφημίαν δὲ τὴν σφίσιν αὐτοῖς ἐντριβή και πρέπουσαν μόνοις καταχέοντες τοῦ Υἱοῦ, γενη τον μὲν ἐροῦσι καὶ ἐκτισμένον, τῇ τῆς θεότητος δόξη καθάπερ τινὰ σκιὰν ἐπαλείφοντες, καὶ ψιλοῖς ὀνόμε σιν ἐκτετιμῆσθαι πιστεύοντες· τοῦ γε μὴν εἶναι φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεόν, ἀναίδην ἐκπέμψουσιν. Εἶτα ει; οὕτω νωθής τε καὶ παρειμένος, ἔν γε τοῖς ἐθέλουσ φρονεῖν ὀρθῶς, ὃς οὐχὶ τῶν οὕτω διεγνωκότων πλείο στην ἂν ἴσην ποιήσαιτο την καταβοὴν, καὶ τῆς ἀμέσ τρου τερθρείας καταμειδιάσας ἐρεῖ· Εἰ μὴ Θεὸς κατά φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, εἰσποίητον δὲ αὐτῷ τούνομα καθ' ὑμᾶς, τί μαθόντες, αὐτὸν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ συγκρίνετε, καὶ τὸ μεῖον ἢ ὑπερτεροῦν ἐπ' ἀμφοί δοκιμάζετε ; καίτοι παντὸς, οἶμαι, λόγου σοφού το καὶ ἀναγκαίου, τὰς πρὸς ἄλληλα συγκρίσεις απονέ μοντος, πράττεσθαί τε πρεπωδέστερον ἀναπείθοντος, τοῖς ὁμοφυέσι πρὸς τὰ ὁμοφυῆ, καὶ ὅσαπερ ἂν φαίν νοιτο ταυτά κατ' ουσίαν, ήγουν κατ' οὐδένα τρόπον εκσεσοβημένα πρὸς τὸ ἑτέρως ἔχειν. Χρήμα μὲν γὰρ λογικὸν, ἄγγελός τε καὶ ἄνθρωπος· πλὴν ἔστι τις ἐν ἀμφοῖν ἡ διαφορὰ, καὶ τὴν εἰσάπαν οὐκ ἔχει πρὸς άλληλα συνδρομήν. Οταν τοίνυν ὁ τῆς τῶν ἀγγέλων εὐκλείας καὶ ὑπεροχῆς βασανίζηται λόγος, ἄγγελον nor, nec nisi insana mente videbit. Quando igitur majorem Patrem esse dicunt, ostendant ipsi quid- Ram in eo sit præcellentius, quo ad majoritatem illain est eveclus. B. An ergo a veritate Filius aberrat, dicens : Quoniam Pater major me est? › A. Quomodo mentitus fuerit, cum diral : « Ego sum veritas * ?, Sed quomodo Servatoris vox capienda sit, inpræsentiarum mittatur. Opportune euim dicetur. Celo autem, una deitatis natura, omnium conditrix atque universitatis opifex, Do- minus unus est ", nunquid vera lex est? B. Vera. A. Siniplex autem et uniformis Deus cum sit, B In sancta Trinitate creditur et cognoscitur, in Patre, inquam, et Filio, et sancto Spirit. An aliud di- versum ab hoc dicis, ac docere potes? B. Nihil plane. A. Igitur in unam et eamdem naturam prædicta quæque constringentes et in identitatem col- Jigantes, unoquoque hypostatice exsistente, unum Deum adorabimus, et unum universi Deum colemus. Sin autem diviserimus ac secuerimus in diversi- tatem naturalem, ac seorsim unumquodque in propria quadam natura ponamus, tres jain deos vel inviti fatebimur. At quæ nos ab errore ratio liberaverit, si boc modo statuamus? quomodo vero non ille rationis et sensus expers erit qui tres nobis pro uno deos prædicaverit? Sed metuentes, opinor, ne palam et aperte insanire videantur, Deum quidem ac veruin, dicent esse Patrem, blasphemiam autem, se dignam et solitam, ef- fundentes in Filium, factum quidem illum ac creatum asserent, deitatis gloriæ umbram veluti quamdam illinentes, ac nudis nominibus ornatum esse credentes, eum de vera naturalique deitate impudenter dejicient. Jam quis tam tardus et hebes inter eos quibus recte sentire propositum est, qui non adversariorum istiusmodi scita veliementer explodat, et immodicas argutiolas deridens dicat: Nisi Deus secundum naturam est Filius, sel ascititium ei nomen istud est, ut vos vultis; quid causæ est cur ipsum Deo ac Patri comparetis, et minus ac majus in utroque indagetis, cum rationi plane consentaneum sit ac necessarium, comparationes fieri mutuo respectu, adcoque inter ea potissimum, quæ sunt ejusdem naturæ, et eadem secundum substantiam esse videntur, aut certe nullo modo in diversum abeunt? Rationale enim quiddam sunt, angelus et homo: verumtamen quædam est in utrisque differentia, neque invicem usquequaque conveniunt. Cum ergo ad nobilitatem et excellentiam angelorum expendendam accedes, angelus angelo comparandus erit, utrum nimirum * Joan. xiv, 6. * Deut. vi, 4. C D 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

ἐρομένῳ φράσον. Αρα γὰρ, εἰ προΰχει τε καὶ ὅπερ ἔφυ τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, οὐχ έψεται πάντως τῷ τοιώστε κρείττονι, τὸ χρῆναι πλεονεκτεῖν οὐ καθ᾿ ἕνα τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τῶν ὁτιοῦν τῶν ὅσα ἐστὶ θεότητος ίδια ; Β. Β. Καὶ πάνυ. Α. Εἰ δὲ ἐν ἴσῳ φαίνοιτο τοῦ Υἱοῦ, τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν Ισοστατοῦν, οὐκ ἂν εὖ μάλα διακρούσαιτο τὴν ἐν γε τῷ δεῖν μειονεκτεῖσθαι συκοφαντίαν; Δεδόσθω γὰρ ὅτι καὶ τὸ ἄγαν ὑπερκείμενον ἐθελουσίως ἔσθ' ὅτε πρὸς τὸ τῶν ὑποκαθημένων σμικροπρεπές, τὴν ἰδίων καταβιβάζει δόξαν· τὸ δὲ ἐν μείοσί τε καὶ ἐλάττη σιν ἀληθῶς, πῶς ἂν τὴν οἰκείαν ὑπεραλοῖτο φύσιν, καὶ πέρα μὲν τῶν οἰκείων ἀφίκοιτο μέτρων, τοῖς δὲ τοῦ λίαν υπερκειμένου φιλονεικήσοι πλεονεκτήμασιν ; Β. Εξ λέγεις. Α. Πῶς οὖν ἡμῖν ὁ Υἱός, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀκριβῆ τινα τύπον οἱονεὶ καὶ γραφὴν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀνιστάς, καὶ εἰς τὴν τοῦ τεκόντος ἐπίδειξιν τὴν ἰδίαν εὖ μάλα παρακομίζων φύσιν, « Ο έωρα - κὼς ἐμέ, φησίν, ἑώρακε τον Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν;» Εἴπερ οὖν ἐστιν οὐκ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, τί μαθών, αὐτὸν ἐν ἰδίᾳ φύσει ζωγραφεῖ, καὶ ἐν εἶναί φησι, πρὸς τὸ τελείως ἔχον, τὸ τοῦδε κατε δεὲς καὶ ἡττώμενον ; Β. Οὐκ ἂν ὧδε ἔχοι, κατά γε τὸ αὐτῷ μια δοκοῦν. . Α. Οὐκοῦν (τετράψομαι γὰρ ἐπὶ τὸ χρῆνει κατάν τὰ ὅσαπερ ἂν τὴν θείαν ἡμῖν καὶ ἀνωτάτω κατακολ- λύνοι φύσιν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, κατιδεῖν), φέρε δή, φέρε κατασκεπτώμεθα, πότερα μειζόνως ἐν τῷ Πατρὶ, ήγουν ἔλαττον ἢ χρὴ, τὸ τῆς θεότητος κάλλος έκπρε πὲς ἐν Υἱῷ; Β. Ὡς ἄριστά μοι ταυτί διεσκέφθαι δοκεῖς. Α. Υποφέρει τοίνυν τοῖς τῆς θεότητος σκήπτρας, καὶ ζυγῷ δουλείας εγκαταδεσμεί πᾶν ὅσον ἐστὶ τ λοῦν ἐν κτίσμασιν ὁ θεσπέσιος Μελωδός, φιλοθέας σφόδρα καὶ ὀρθότατα τοῦτο δρῶν. Ἔφη γάρ που πρὸς τὸν τῶν ὅλων γενεσιουργόν· « Καταρχάς κα Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ δια μένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς, καὶ ἀλλαγήσοντες, σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν, ὅτι τὰ σύμπαντα δοῦλα σά. ο Καὶ μὴν καὶ δοξολογία; καταγεραίρειν αὐτὸν, τούς τε εὐρανοὺς τῶν οὐρανῶν ἐπιτάττει, καὶ ἥλιον καὶ σελήνην, ἄστρα τε καὶ φῶς, ὕδωρ τε τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν. Καὶ πρὸς μὲν ἀν θρώπους φησί· «Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσω μεν αὐτῷ, καὶ κλαύσωμεν ἐναντίον Κυρίου του ποιή σαντος ἡμᾶς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ θεὸς ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. » Αγ- γέλων δὲ πέρι, καὶ τῶν ἔτι λειτουργίαν ἐχόντων τὴν ἀνωτέρω· « Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγε λοι αὐτοῦ, λειτουργοί αὐτοῦ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως τῷ τῆς δουλείας ζυγῷ τὰ σύμ παντα καθειργνύς, πρόβατα μὲν χειρὸς αὐτοῦ κατωνόμασε τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὁδοὺς δὲ καὶ λειτουρ τοὺς παρίστησι τοὺς ἀγγέλους; ነ Δ. 9. " νειν, 5, 7. * 98$ facto smperat, non uno moulo anterellal, sed rebus & iis oninibas quæ sunt deitatis propriæ? lla prorsus. A. Si vero eadem sit Filii în omnibus æqualitas, nunquid facile probrum illud minoritatis a se remo- vebit? Concedatur enim, id quod supereminet, ultro quandoque ad rerum subjectarum humilitatem glo- riam suam demittere: at quod minus et inferius est, quomodo suam naturam transcendet, et ultra natura sua conditionem evehetur, et cum longe superiore de gloria contendet? B. Recte dicis. A. Quoniodo igitur Filius Dei et Patris substan- tiæ typum ac figuram veluti quamdam perfectissi- mam seipsum nobis proponens, et ad demonstran- duin genitorem suam utique proferens naturain, ait : « Qui videt me, videt et Patrem ". Ego et Pa- ter muum sumus ?, Si ergo uon iisdem præditus est quibus Pater, quid causæ est, cur eum in sua natura depingat, et unum esse dicat cum perfectis- simo, id quod eo minus ac deterins est ? B. Now ita res est, meo quidem judicio. A. Itaque (ad ca enim, quoad licet, contemplanda quæ divinam et supreniam naturam ornant, me converto) agedum dispiciamus utrum magis in Pa- B tre, an minus quam oporteat divinitatis decus con- c spicuum sit in Filio ? B. Optime isthæc mihi dispexisse videris. A. Subjicit ergo divinitatis sceptris, et jugo ser- vitutis illigat onine id quod in creaturarum numero censetur, divinus Psalles, pie admodum et reclis- sine hoc faciens. Ait enim alicubi ad omnium re- rum auctorem ac parentem : • Initio tu, Domine, terram fundasti, et opera manuuin tuarum sunt «eli, Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertoriumn mutabis-cos, et mutabuntur: tu autem idem ipse os, et anni tui non deficient, quoniam omnia ser- viunt tibi”,» Quin et cœlos cœlorum ipsum laudare jubet, solemque et lunam, et astra, et aquam quæ D supra cœlos est. Et ad homines quidem ait : « Ve- nite, adoremus et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos, quia ipse est Dominus Deus unster, et nos populus pascuæ ejus, et oves inanus ejus ”. › Do angelis autem et iis qui ministerium habent eminentius : « Benedicite Domino, omnes an- geli ejus, ministri ejus, qui facitis voluntatem ejus. Benelicita Domino, omnia opera ejus ". » Intelligis ergo quo pacto servitutis jugo cuncta coercens oves quidem manus suæ nominavit homines, can- tores aulem et ministrws presto esse jubet angelos ? Joan. x, * Paal, or, 26:29, ! Psal. ci, 21, 22. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

ἐρομένῳ φράσον. Αρα γὰρ, εἰ προΰχει τε καὶ ὅπερ ἔφυ τὸν Υἱὸν ὁ Πατήρ, οὐχ έψεται πάντως τῷ τοιώστε κρείττονι, τὸ χρῆναι πλεονεκτεῖν οὐ καθ᾿ ἕνα τρόπον, ἀλλὰ κατὰ τῶν ὁτιοῦν τῶν ὅσα ἐστὶ θεότητος ίδια ; Β. Β. Καὶ πάνυ. Α. Εἰ δὲ ἐν ἴσῳ φαίνοιτο τοῦ Υἱοῦ, τὸ ἐφ᾽ ἅπασιν Ισοστατοῦν, οὐκ ἂν εὖ μάλα διακρούσαιτο τὴν ἐν γε τῷ δεῖν μειονεκτεῖσθαι συκοφαντίαν; Δεδόσθω γὰρ ὅτι καὶ τὸ ἄγαν ὑπερκείμενον ἐθελουσίως ἔσθ' ὅτε πρὸς τὸ τῶν ὑποκαθημένων σμικροπρεπές, τὴν ἰδίων καταβιβάζει δόξαν· τὸ δὲ ἐν μείοσί τε καὶ ἐλάττη σιν ἀληθῶς, πῶς ἂν τὴν οἰκείαν ὑπεραλοῖτο φύσιν, καὶ πέρα μὲν τῶν οἰκείων ἀφίκοιτο μέτρων, τοῖς δὲ τοῦ λίαν υπερκειμένου φιλονεικήσοι πλεονεκτήμασιν ; Β. Εξ λέγεις. Α. Πῶς οὖν ἡμῖν ὁ Υἱός, τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἀκριβῆ τινα τύπον οἱονεὶ καὶ γραφὴν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἀνιστάς, καὶ εἰς τὴν τοῦ τεκόντος ἐπίδειξιν τὴν ἰδίαν εὖ μάλα παρακομίζων φύσιν, « Ο έωρα - κὼς ἐμέ, φησίν, ἑώρακε τον Πατέρα. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν;» Εἴπερ οὖν ἐστιν οὐκ ἐν οἷς ὁ Πατήρ, τί μαθών, αὐτὸν ἐν ἰδίᾳ φύσει ζωγραφεῖ, καὶ ἐν εἶναί φησι, πρὸς τὸ τελείως ἔχον, τὸ τοῦδε κατε δεὲς καὶ ἡττώμενον ; Β. Οὐκ ἂν ὧδε ἔχοι, κατά γε τὸ αὐτῷ μια δοκοῦν. . Α. Οὐκοῦν (τετράψομαι γὰρ ἐπὶ τὸ χρῆνει κατάν τὰ ὅσαπερ ἂν τὴν θείαν ἡμῖν καὶ ἀνωτάτω κατακολ- λύνοι φύσιν, ὡς ἂν οἷός τε ὦ, κατιδεῖν), φέρε δή, φέρε κατασκεπτώμεθα, πότερα μειζόνως ἐν τῷ Πατρὶ, ήγουν ἔλαττον ἢ χρὴ, τὸ τῆς θεότητος κάλλος έκπρε πὲς ἐν Υἱῷ; Β. Ὡς ἄριστά μοι ταυτί διεσκέφθαι δοκεῖς. Α. Υποφέρει τοίνυν τοῖς τῆς θεότητος σκήπτρας, καὶ ζυγῷ δουλείας εγκαταδεσμεί πᾶν ὅσον ἐστὶ τ λοῦν ἐν κτίσμασιν ὁ θεσπέσιος Μελωδός, φιλοθέας σφόδρα καὶ ὀρθότατα τοῦτο δρῶν. Ἔφη γάρ που πρὸς τὸν τῶν ὅλων γενεσιουργόν· « Καταρχάς κα Κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ δια μένεις, καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτοὺς, καὶ ἀλλαγήσοντες, σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσιν, ὅτι τὰ σύμπαντα δοῦλα σά. ο Καὶ μὴν καὶ δοξολογία; καταγεραίρειν αὐτὸν, τούς τε εὐρανοὺς τῶν οὐρανῶν ἐπιτάττει, καὶ ἥλιον καὶ σελήνην, ἄστρα τε καὶ φῶς, ὕδωρ τε τὸ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν. Καὶ πρὸς μὲν ἀν θρώπους φησί· «Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσω μεν αὐτῷ, καὶ κλαύσωμεν ἐναντίον Κυρίου του ποιή σαντος ἡμᾶς, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ θεὸς ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς λαὸς νομῆς αὐτοῦ, καὶ πρόβατα χειρὸς αὐτοῦ. » Αγ- γέλων δὲ πέρι, καὶ τῶν ἔτι λειτουργίαν ἐχόντων τὴν ἀνωτέρω· « Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγε λοι αὐτοῦ, λειτουργοί αὐτοῦ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ. Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως τῷ τῆς δουλείας ζυγῷ τὰ σύμ παντα καθειργνύς, πρόβατα μὲν χειρὸς αὐτοῦ κατωνόμασε τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὁδοὺς δὲ καὶ λειτουρ τοὺς παρίστησι τοὺς ἀγγέλους; ነ Δ. 9. " νειν, 5, 7. * 98$ facto smperat, non uno moulo anterellal, sed rebus & iis oninibas quæ sunt deitatis propriæ? lla prorsus. A. Si vero eadem sit Filii în omnibus æqualitas, nunquid facile probrum illud minoritatis a se remo- vebit? Concedatur enim, id quod supereminet, ultro quandoque ad rerum subjectarum humilitatem glo- riam suam demittere: at quod minus et inferius est, quomodo suam naturam transcendet, et ultra natura sua conditionem evehetur, et cum longe superiore de gloria contendet? B. Recte dicis. A. Quoniodo igitur Filius Dei et Patris substan- tiæ typum ac figuram veluti quamdam perfectissi- mam seipsum nobis proponens, et ad demonstran- duin genitorem suam utique proferens naturain, ait : « Qui videt me, videt et Patrem ". Ego et Pa- ter muum sumus ?, Si ergo uon iisdem præditus est quibus Pater, quid causæ est, cur eum in sua natura depingat, et unum esse dicat cum perfectis- simo, id quod eo minus ac deterins est ? B. Now ita res est, meo quidem judicio. A. Itaque (ad ca enim, quoad licet, contemplanda quæ divinam et supreniam naturam ornant, me converto) agedum dispiciamus utrum magis in Pa- B tre, an minus quam oporteat divinitatis decus con- c spicuum sit in Filio ? B. Optime isthæc mihi dispexisse videris. A. Subjicit ergo divinitatis sceptris, et jugo ser- vitutis illigat onine id quod in creaturarum numero censetur, divinus Psalles, pie admodum et reclis- sine hoc faciens. Ait enim alicubi ad omnium re- rum auctorem ac parentem : • Initio tu, Domine, terram fundasti, et opera manuuin tuarum sunt «eli, Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertoriumn mutabis-cos, et mutabuntur: tu autem idem ipse os, et anni tui non deficient, quoniam omnia ser- viunt tibi”,» Quin et cœlos cœlorum ipsum laudare jubet, solemque et lunam, et astra, et aquam quæ D supra cœlos est. Et ad homines quidem ait : « Ve- nite, adoremus et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos, quia ipse est Dominus Deus unster, et nos populus pascuæ ejus, et oves inanus ejus ”. › Do angelis autem et iis qui ministerium habent eminentius : « Benedicite Domino, omnes an- geli ejus, ministri ejus, qui facitis voluntatem ejus. Benelicita Domino, omnia opera ejus ". » Intelligis ergo quo pacto servitutis jugo cuncta coercens oves quidem manus suæ nominavit homines, can- tores aulem et ministrws presto esse jubet angelos ? Joan. x, * Paal, or, 26:29, ! Psal. ci, 21, 22. 8. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Συνίημι. Α. Αθρει δὴ οὖν τὰ πρόβατα τῆς χειρὸς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἴδια λέγοντα τὸν Υἱὸν, καὶ ζυγὸν ἡμῖν ἐπιτιθέντα δουλείας. Εφη γὰρ ὧδε· . Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ, τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι· κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον, καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου. Ο Πατήρ μου, ἐς δέδωκέ μοι, πάντων μείζων ἐστὶ, καὶ οὐδεὶς δύο ναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός. Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. » Πρόβατα τοίνυν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ τοῦ Υἱοῦ διακεκλή- μεθα καὶ ἐσμέν. Καὶ μὴν ὅτι καὶ ἄγγελοι λειτουρ- γοῦσιν αὐτῷ, εὐκόλως ἂν μάθοις ἐξ ἱερῶν καὶ τοῦτο Γραμμάτων. Ο σοφὸς γὰρ ἔφη Ματθαῖος, ὡς ἀπο δράντος τε ἤδη, καὶ οἰχομένου πρὸς τὸ μηδὲν, τοῦ πειράζοντος Σατανά νενηστευκότα Χριστόν, « Ιδού ἄγγελοι προσῆλθον, καὶ διηκόνουν αὐτῷ. » Καὶ μὴν καὶ ἐν κύκλῳ τὸν ὑπερφυᾶ τε καὶ ἐπηρμένον αὐτοῦ περιεστάσι θρόνον δοξολογοῦντα τὰ Σεραφίμ, ἁγιόν τε αὐτὸν, καὶ μὴν ὅτι Κύριος τῶν δυνάμεων, ὀνομά- ζοντα, πλήρη τε είναι λέγοντα τόν τε οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ δὴ κατάρχων ἐν ἴσῳ τῶν ὅλων, ισόχειρ τε καὶ ἰσοσθενὴς τῷ Πατρὶ, καὶ οὐ μείον εὐκλεὲς (πλέω γὰρ τὰ πάντα τῆς δόξης αὐτοῦ), καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων μείζονα τὸ ἐν ταυτό τητι φυσικῇ διακεκτῆσθαι λέγων, πῶς οὐχ ἂν ἔχοι τὸ ἰσοστατοῦν; 'Η ἔχεις τι νοεῖν ἢ φράσαι, ὅποι ποτὲ ἂν ὑπεραλοῖτο μὲν ἡ τοῦ Πατρὸς δόξα, μειονεκτοῖτο δ' ἂν ἡ Υἱοῦ, συμπαρομαρτεῖν οὐκ ἔχουσα, καὶ τὸ συνεκτείνεσθαι παραιτουμένη ἐνδείᾳ τῶν ἴσων ; Β. Οὐκ ἂν ἔχοιμι νοεῖν. Α. Τί δὲ δὴ ἄρα καὶ ἡ χεὶρ ἡμῖν κατασημανεῖ τοῦ Πατρός, πότερα την παντουργικὴν ἐνέργειαν, ήγουν τὴν ἰσχύν; ἀμείνων γάρ πως ἀεὶ σωματικῆς φαντα είες ὁ περὶ Θεοῦ λόγος. Β. Τάττοιτο ἂν ἐπ' ἀμφοῖν εἰκότως, καθάπερ ἐγᾦ- μαι· λυπεῖ γὰρ οὐδέν. Α. Εὖ λέγεις, ἀλλὰ τό τοι μεῖον, καὶ ὡς ἐν ὑφέσει πεπιστευμένον, ἢ ἐν οἷς ἂν εἴη τὸ ὑπερτερούν, πῶς ἂν ἔτι καὶ ἰσουργὸν καὶ ἐσοῤῥοποῦν εἰς δύναμιν ὁρωτό τε καὶ λέγοιτο; πῶς δ' ἂν ἔχοι τὸ ἰσοκλεὲς τῷ Πατρί, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἑνότητος τὸ δι' ἐμφερείας τῆς εἰς ἄκρον ἠκριβωμένον ὁ Υἱός; Εγώ γάρ, φησί, καὶ ὁ Πατήρ, ἐν ἐσμεν, καίτοι τὸ εἰς λῆξιν ήκειν τὴν ἀνωτάτω μεμαρτυρηκὼς αὐτῷ· Ο Πατήρ μου γάρ, ἔφασκε, πάντων μείζων ἐστίν. Β. Οὐκ ἂν ἔχοι, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μείων γὰρ εἴ περ ἐστὶ κατά τι γοῦν ὅλως, συνυφιζήσειεν ἂν αὐτῷ πάντα τὰ αὐτοῦ. Α. Οὐκοῦν τοῖς τοῦ Πατρὸς ἀξιώμασι παρέποιτο ἂν οὐδαμῶς κατ' οὐδὲν, ἡττώμενος, καὶ τό γε ἐν ἔσηις εἶναι μὴ λαχών, οὐδ᾽ ἂν, οἶμαι, φαίη πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἐκ παῤῥησίας, ὅτι ο Πάντα τὰ ἐμέ, τά ἐστι, καὶ τὰ σέ, ἐμά. ο Φέρε γάρ, εἰ δικεῖ, προσνέμωμεν τὸ ὑπερκεῖσθαι δεῖν τῷ Πατρὶ, DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B C D Junil. X, 30. Matth. IV, 11. B. Intelligo. A. Adverte itaque Filium oves manns Dei a Patris suas esse dicere, et jugum nobis servitutia imponere. Ita enim dixit: Oves nieæ vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, et sequuntur me et ego vitam æternam do eis, et non peribant in æternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea. Pater meus qui dedit mihi, major omnibus est: el nemo potest rapere de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus *. › Oves ergo nos Dei ac Patris, sed nihilominus oves Filii nominamur et sumus. Præterea angelos ei quoque ministrare, ex sacris Litteris facile didiceris. Sapiens euin Matthens dicit quod Satana, cum Christumn jejunantem tentasset fugiente, et inaniter abeunte, Ecce angeli accesse- runt et ministrabant ei ., Quin et Seraphim thro num ejus sublimem et superexaltatum circumste- terunt, eumque percelebrarunt, ac sanctum ipsum, et Dominum virtutum nominarunt, dixerunt- que plenum esse cœlum, et terram gloria ejus ", Qui autem ex æquo dominatur omnibus, eademque manu ac robore præditus est ac Pater, quique non minorem gloriam (plena enim sunt omnia gloria ejus), et cum omnium rerum Domino naturalem iden- titatem habere se prædicat, quomodo non erit ei æqualis? An cogitare aut dicere potes aliquid, quo transcendat quidem Patris gloria, Filii vero subsi- dat, cum assequi non possit, ac una ferri recuset, æqualitatis defectu? B. Cogitare equidem non possum. A. Quid porro illa Patris manus nobis significa - bit, utrum vim omnium operatricem, aut robur? Quidquid enim de Deo dicitur senзum humanum utique superal. B. Utrumque apte dici poterit, ut reor, nihil enim obest. A. Recte dicis ; sed quod minus ac veluti demis- sius esse creditur eo quod præcellit, quo pacto «le- mum æquali operatione, eademque potestate prædi- tum esse censebitur ac dicetur? quomodo vero æqualem cum Patre gloriam habebit, et unitatis cum ipso perfectissima similitudine expressam ima- ginem Filius? Ego enim, inquit, et Pater, u!!! sumus, quamvis testatus sit ipsum supremum te- nere fastiginm. Pater enim meus, inquiebat, omni- bus major est. B. Non babebit sane : multum abest. Nam si minor est, aliqua saltem ex parte una cum eo sub- mittentur omnia quæ ejus sunt. A. Itaque Patris majestatem nequaquam asseque. tur Filius, cum sit minor, nec æqualis, neque ad ipsum, opinor, cum libertate dixerit : • Omnia mea tua sunt, et iua mea 3. » Age enim, si placet, precellentiam tribamus Patri, dicamusque mino- rem esse Filium; quæ tanta, amabo, solertia, om- 1-a. vi, 2, 5. ss Juan. xvn, 10.

Β. Πείθομαι. • Α. Καὶ γοῦν ὁ θεῖος ἔφη Μωσης, φειδούς ἠξιω σθαι τῆς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρός, καίτοι δυσάγω τον καὶ σκληρὸν ὄντα, τὸν Ἰσραήλ. Γράφει γὰρ · ο Ώς ἀετὸς σκεπάσαι νοσσιάν ἑαυτοῦ, διεὶς τις πτέρυγας αὐτοῦ, ἐδέξατο αὐτοὺς, καὶ ἀνέλαβεν αὐτοὺς ἐπὶ τῶν μεταφρένων αὐτοῦ. • Ενεργηκέναι γε μὴν αὐτὸ δὴ τουτί διισχυρίζεται λέγων ὁ Υἱός • Ιερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν· ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Ἰδοὺ ἀφίε ται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Καὶ οὐ δή τι δρῶν- τες τῶν ἀδουλοτάτων, παρωσόμεθα μὲν ὡς ἀεργή τὸν Πατέρα, μόνῳ δὲ ὅτι προσήκοι τῷ Υἱῷ τὴν ἐπὶ Β πδε δόξαν ἐλεῖν, ἄριστα ἔχειν ἐροῦμεν. 'Αλλ' ὅτι τὸ ἐπ' ἀμφοῖν ὅλοτρόπως Ισοστατοῦν, καὶ τὸ ἐν οὐσία ταυτὸν, καὶ μὴν ὅτι μονοειδές τέ ἐστι καὶ ἐν ἁπλοῖς τὸ θεῖον, ἐνεργὸν ἡμῖν δι᾿ Υἱοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἐφῆκε νοεῖν, υποψίας απάσης τῆς ὡς ἐν ὑφέσει τῇ υπουργικῇ νοουμένης, ιούσης ὡς ἀπωτάτω, καὶ ἀδικούτης οὐδὲν εἰς γε τὸν ἰσότητός τε καὶ εὐ- κλείας τρόπον, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός πεφηνότα Λόγον. Ενεργεῖ γὰρ ὁ Πατήρ, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει χρώμενος τῷ Υἱῷ, ζώσῃ τε καὶ παρ' αὐτὸν οὐχ ἑτέρα, κατά γε τὸ εἶναι Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς, εἰ καὶ μέτεστιν ἑκατέρῳ τὸ γοῦν ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Β. Εξ λέγεις. Α. Οτι δὲ φύσει τε καὶ ἐξουσίᾳ καὶ ἐνεργείᾳ θεο κρατεῖ τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, οὐδαμόθεν ἂν καταδε κατοψόμεθα τὸν Υἱόν, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχειν νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ ἀλλὰ μάθοις ἄν, οἶμαι που, κἀκ τῶνδε βαδίως. Διὰ μὲν γὰρ τῆς Ησαίου φωνῆς, ὁ Θεὸς ἔφασκε καὶ Πατήρ· . Επιστράφητε πρός με, καὶ σωθήσεσθε, οἱ ἀπ' ἐσχάτου τῆς γῆς. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος. Κατ' ἐμαυτοῦ ὀμνύω, εἰ μὴ ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματός μου δικαιοσύνη, οἱ λόγος μου οὐκ ἀποστραφήσονται. » Τὸ δὲ δὴ λαμπρόν αύχημα τοῦ Πατρὸς, τὸ καὶ καλεῖν δύνασθαι καὶ ἀνασώζειν φημὶ τοὺς ἀπ᾿ ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ λα λεῖν μὲν τὴν δικαιοσύνην, εὐσθενῆ δὲ οὕτω καὶ ἀπο- στροφῆς ἀμείνω διακεκτῆσθαι τὸν λόγον, περιθείης ἂν ἑτέρῳ τῷ παρ' αὐτὸν, εἰπέ μοι ; Β. Οὐκ ἔγωγε μόνῳ γὰρ ἂν πρέποι Θεῷ, τὰ ἰδι κῶς αὐτοῦ τε καὶ μόνου. Α. Εἰ δὲ δὴ τοῖς ἴσοις αὐχήμασι καὶ ἡ τοῦ Υἱο κατακαλλύναιτο φύσις, καὶ ἰσομοιροῦσαν ἔχοι τὴν δόξαν, ἆρα ἂν ἔτι τὸ μεῖον αὐτῷ πρέποι ἂν, ὦ ἀγαθέ, κατά τι γοῦν ὅλως; Β. Οὐδαμῶς. Α. Πεύσῃ τοιγαροῦν βοῶντος ἀναφανδόν· « Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. "Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾽ ὑμᾶς. » Η οὐχὶ τοῦτό ἐστι τὸ, « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος; » Θείῳ γὰρ ὑπέζευκται τὰ πάντα ζυγῷ, καὶ τοῖς τῆς δουλείας ἐπήχθισται μέσ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B. Assentior. A. Quocirca dirimus Moses dicebat Israelem mi- sericordiam cœlitus et a Patre consecutum esse, quantumvis praefractus ac durus esset. Sic enim scribit : « Sicut aquila tegat pullos suos, ex- tentis alis suscepit illos, et assumpsit eos super scapulas suas ". » Idipsun tamen se egisse confire mat Filius, dicens : • Jerusalem, Jerusalem, qu occidis prophetas et lapidas eos qui ad te missi sunt : quoties volui congregare filios tuos, quemad- modum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra de- serta **. » Et certe non tam stulti erimus ut Pa- trem velut otiosum rejiciamus, dicamusque ejusce rei gloriam Filium sibi uni arrogare. Sed quoniam in utroque prorsus est æqualitas, et substantialis identitas, adeoque quoniam uniformis ac simplex Deus est, effectorem nos per Filium Patrem intelli- gere jussit, omni cogitatione ministratoriae sub- jectionis procul remota, nihilque obstante quomi- nus Verbam quod ex Deo Patre processit, æquali cum Patre gloria sit præditum. Operatur etenim Pater, Filio, ceu propria virtute, utens, vivente illa quidem, et ab ipso non diversa, in quantum est Deus de Deo, et in Deo naturaliter, quamvis uter- que in propria censeatur esse hypostasi. C D B. Recte dicis. A. Natura vero et potestate et efficacia di- vina nulla ex parte inferiorem visum iri Filinen quam intelligatur et Pater, ex his quoque facile didiceris, opinor. Per vocem etenim baie dicebat Deus et Pater: ‹ Convertimini ad me, et salvabi- mini qui ab extremis terræ. Ego sum Deus, et non est alins. Per memetipsum juro nisi egredietur ex ore meo justitia, sermones mei non averten- tur **. » Illam autem splendidam Patris gloriam qua mimirum vocare potest ac servare eos qui ab extremo terræ, et loqui justitiam, et potentissimo ac irrevocabili verbo uti, uum, quæso, alteri quam ¡psi tribueris? B. Non equidem : soli enim Deo conveniunt quæ peculiaria sunt ei ac suli. A. Quod si æquali majestate ornetur quoque Filii natura, et eadem gloria sit prædita, an ultra decebit, o bone, aliqua saltem ex parte minorita- tem ei ascribere? B. Nequaquam. A. Audies itaque aperte clamantem : ⚫ Venite ad me, onues qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos "**. Nonne istud est, Ego sum Deus et non est alius “ ? › Divino enim jugo subdita sunt omnia, el servitutis conditione premuntur. De suis autein es Deut. xxxi, 11. ** Matth. xx111, 37, 58. * Isa. MLV, 22, 23. "Matth. x1, 27, 28. Isa. ΧLV. 18.

Β. Πείθομαι. • Α. Καὶ γοῦν ὁ θεῖος ἔφη Μωσης, φειδούς ἠξιω σθαι τῆς ἄνωθεν καὶ παρὰ Πατρός, καίτοι δυσάγω τον καὶ σκληρὸν ὄντα, τὸν Ἰσραήλ. Γράφει γὰρ · ο Ώς ἀετὸς σκεπάσαι νοσσιάν ἑαυτοῦ, διεὶς τις πτέρυγας αὐτοῦ, ἐδέξατο αὐτοὺς, καὶ ἀνέλαβεν αὐτοὺς ἐπὶ τῶν μεταφρένων αὐτοῦ. • Ενεργηκέναι γε μὴν αὐτὸ δὴ τουτί διισχυρίζεται λέγων ὁ Υἱός • Ιερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας, καὶ λιθοβολούσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν· ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, δν τρόπον ὄρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε; Ἰδοὺ ἀφίε ται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος. » Καὶ οὐ δή τι δρῶν- τες τῶν ἀδουλοτάτων, παρωσόμεθα μὲν ὡς ἀεργή τὸν Πατέρα, μόνῳ δὲ ὅτι προσήκοι τῷ Υἱῷ τὴν ἐπὶ Β πδε δόξαν ἐλεῖν, ἄριστα ἔχειν ἐροῦμεν. 'Αλλ' ὅτι τὸ ἐπ' ἀμφοῖν ὅλοτρόπως Ισοστατοῦν, καὶ τὸ ἐν οὐσία ταυτὸν, καὶ μὴν ὅτι μονοειδές τέ ἐστι καὶ ἐν ἁπλοῖς τὸ θεῖον, ἐνεργὸν ἡμῖν δι᾿ Υἱοῦ τὸν Πατέρα καὶ Θεὸν ἐφῆκε νοεῖν, υποψίας απάσης τῆς ὡς ἐν ὑφέσει τῇ υπουργικῇ νοουμένης, ιούσης ὡς ἀπωτάτω, καὶ ἀδικούτης οὐδὲν εἰς γε τὸν ἰσότητός τε καὶ εὐ- κλείας τρόπον, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρός πεφηνότα Λόγον. Ενεργεῖ γὰρ ὁ Πατήρ, ὡς ἰδίᾳ δυνάμει χρώμενος τῷ Υἱῷ, ζώσῃ τε καὶ παρ' αὐτὸν οὐχ ἑτέρα, κατά γε τὸ εἶναι Θεὸν ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ φυσικῶς, εἰ καὶ μέτεστιν ἑκατέρῳ τὸ γοῦν ἐν ὑπάρξει νοεῖσθαι τῇ καθ' ἑαυτόν. Β. Εξ λέγεις. Α. Οτι δὲ φύσει τε καὶ ἐξουσίᾳ καὶ ἐνεργείᾳ θεο κρατεῖ τῇ κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, οὐδαμόθεν ἂν καταδε κατοψόμεθα τὸν Υἱόν, ἢ ὥσπερ ἂν ἔχειν νοοῖτο καὶ ὁ Πατήρ ἀλλὰ μάθοις ἄν, οἶμαι που, κἀκ τῶνδε βαδίως. Διὰ μὲν γὰρ τῆς Ησαίου φωνῆς, ὁ Θεὸς ἔφασκε καὶ Πατήρ· . Επιστράφητε πρός με, καὶ σωθήσεσθε, οἱ ἀπ' ἐσχάτου τῆς γῆς. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος. Κατ' ἐμαυτοῦ ὀμνύω, εἰ μὴ ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματός μου δικαιοσύνη, οἱ λόγος μου οὐκ ἀποστραφήσονται. » Τὸ δὲ δὴ λαμπρόν αύχημα τοῦ Πατρὸς, τὸ καὶ καλεῖν δύνασθαι καὶ ἀνασώζειν φημὶ τοὺς ἀπ᾿ ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ λα λεῖν μὲν τὴν δικαιοσύνην, εὐσθενῆ δὲ οὕτω καὶ ἀπο- στροφῆς ἀμείνω διακεκτῆσθαι τὸν λόγον, περιθείης ἂν ἑτέρῳ τῷ παρ' αὐτὸν, εἰπέ μοι ; Β. Οὐκ ἔγωγε μόνῳ γὰρ ἂν πρέποι Θεῷ, τὰ ἰδι κῶς αὐτοῦ τε καὶ μόνου. Α. Εἰ δὲ δὴ τοῖς ἴσοις αὐχήμασι καὶ ἡ τοῦ Υἱο κατακαλλύναιτο φύσις, καὶ ἰσομοιροῦσαν ἔχοι τὴν δόξαν, ἆρα ἂν ἔτι τὸ μεῖον αὐτῷ πρέποι ἂν, ὦ ἀγαθέ, κατά τι γοῦν ὅλως; Β. Οὐδαμῶς. Α. Πεύσῃ τοιγαροῦν βοῶντος ἀναφανδόν· « Δεῦτε πρός με, πάντες οι κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. "Αρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾽ ὑμᾶς. » Η οὐχὶ τοῦτό ἐστι τὸ, « Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλος; » Θείῳ γὰρ ὑπέζευκται τὰ πάντα ζυγῷ, καὶ τοῖς τῆς δουλείας ἐπήχθισται μέσ DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A B. Assentior. A. Quocirca dirimus Moses dicebat Israelem mi- sericordiam cœlitus et a Patre consecutum esse, quantumvis praefractus ac durus esset. Sic enim scribit : « Sicut aquila tegat pullos suos, ex- tentis alis suscepit illos, et assumpsit eos super scapulas suas ". » Idipsun tamen se egisse confire mat Filius, dicens : • Jerusalem, Jerusalem, qu occidis prophetas et lapidas eos qui ad te missi sunt : quoties volui congregare filios tuos, quemad- modum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra de- serta **. » Et certe non tam stulti erimus ut Pa- trem velut otiosum rejiciamus, dicamusque ejusce rei gloriam Filium sibi uni arrogare. Sed quoniam in utroque prorsus est æqualitas, et substantialis identitas, adeoque quoniam uniformis ac simplex Deus est, effectorem nos per Filium Patrem intelli- gere jussit, omni cogitatione ministratoriae sub- jectionis procul remota, nihilque obstante quomi- nus Verbam quod ex Deo Patre processit, æquali cum Patre gloria sit præditum. Operatur etenim Pater, Filio, ceu propria virtute, utens, vivente illa quidem, et ab ipso non diversa, in quantum est Deus de Deo, et in Deo naturaliter, quamvis uter- que in propria censeatur esse hypostasi. C D B. Recte dicis. A. Natura vero et potestate et efficacia di- vina nulla ex parte inferiorem visum iri Filinen quam intelligatur et Pater, ex his quoque facile didiceris, opinor. Per vocem etenim baie dicebat Deus et Pater: ‹ Convertimini ad me, et salvabi- mini qui ab extremis terræ. Ego sum Deus, et non est alins. Per memetipsum juro nisi egredietur ex ore meo justitia, sermones mei non averten- tur **. » Illam autem splendidam Patris gloriam qua mimirum vocare potest ac servare eos qui ab extremo terræ, et loqui justitiam, et potentissimo ac irrevocabili verbo uti, uum, quæso, alteri quam ¡psi tribueris? B. Non equidem : soli enim Deo conveniunt quæ peculiaria sunt ei ac suli. A. Quod si æquali majestate ornetur quoque Filii natura, et eadem gloria sit prædita, an ultra decebit, o bone, aliqua saltem ex parte minorita- tem ei ascribere? B. Nequaquam. A. Audies itaque aperte clamantem : ⚫ Venite ad me, onues qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos "**. Nonne istud est, Ego sum Deus et non est alius “ ? › Divino enim jugo subdita sunt omnia, el servitutis conditione premuntur. De suis autein es Deut. xxxi, 11. ** Matth. xx111, 37, 58. * Isa. MLV, 22, 23. "Matth. x1, 27, 28. Isa. ΧLV. 18.

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τροις. Περὶ δέ γε τῶν οἰκείων λόγων, ὧδέ τή φησιν Αμὴν λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἐν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι. Συνίης οὖν ὅπως παθεῖν οὐκ ἀνέχονται τὴν ἀποστρε τὴν οἱ δι' Υἱοῦ λόγοι, καθάπερ ἀμέλει καὶ οἱ τοῦ Πατρός ; ως Β. Συνίημι. Α. Καὶ πρός γε τούτοις ἐρῶ, τὸ προνοείν δύνασθαι τῶν ὄντων, ὡς ἔξω χειρὸς ἀνεῖναι τῆς ἑαυτοῦ παντε λῶς οὐδὲν, οὐχ ἑτέρῳ τῳ μᾶλλον, μόνῳ δ' ἂν καὶ πρό δρα εἰκότως δρῷτο προσόν τῷ τῶν ὅλων κρατούντι Θεῷ. Οὐκ ἄριστά σοι ταυτί φάναι τε καὶ καταθρήσει δοκῶ; Β. "Αριστά γε. Α. Ισογενῆ τοιγαροῦν τὴν τῶν ὅλων πρέπει ποιουμένους εὑρήσομεν, τήν τε Πατέρα καὶ τὸν Υιόν. Β. Πῶς ἔφης ; ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου τ λεῖται, καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἄνευ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς; » Όρῷτο δ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς τὴν οὕτω μακρὰν καὶ ἐπὶ πάντα διήκουσαν ἀπονέμων. φειδὼ καὶ τοῖς τῶν ὄντων εὐτελεστάτοις, καὶ ὧν ὁ λόγος οὐ πολύς. Ἐπειδὴ γὰρ, τοὺς τῆς Ἰουδαίας ὅμους ἀφεὶς, εἰς τὴν τῶν Γεργεσηνών μετεφοίτησε γῆν, ἀπεσόβει μὲν ἀνθρώπων τὰ πονηρὰ δαιμόνια, τα δέον τοῖς θείοις [ἰσ, τὰ δὲ ὄντως θείοις] είχοντα νεύμασιν, έδρα μὲν ἀνάγκῃ τὸ κεκελευσμένον, χοίρων το μήν ἐζήτει τὴν ἐξουσίαν. Εἶτα ὁ πάντα ὑπὸ πόδας ἔχων, ἀνίησιν ἑκών, καί σφιν ἰέναι κελεύει· τὰ δὲ τοῖς ὕδασιν ἐνιέντα θερμῶς τὰς συῶν ἀγέλας, ὁμιλαδόν ἀποπνίγουσιν. Αρ' οὖν, εἰπέ μοι, τοῖς οὕτω βδελυρο τάτοις καὶ ἀκαθάρτοις πνεύμασι κατένευσε την στο λοτιμίαν, καὶ διαπεραίνεσθαι τὸ δοκοῦν ἡφία Χριστός τοῖς οὐδὲν ἐθέλουσιν ἀγαθόν; Καὶ μὴν ἀπέθαναν το μιδῇ, τὸ γοῦν τι τοιοῦτον ἡμᾶς ἐννοεῖν· ἀλλ' ἐν ἀναγκαῖον, οὐ μεῖον ἢ ὁ Πατὴρ καὶ τὴν τῶν ἔντων πρόνοιαν ἀνῆφθαι τὸν Υἱόν, τοῦτό τε αὐτὸ δ' ἐνεργο στάτων ἡμῖν κατέδειξε πραγμάτων, ἵνα τὸ τῆς κατὰ πᾶν ὁτιοῦν ἰσότητος κάλλος, λαμπρόν τε καὶ ἀκιβδή λευτον ἐπ' ἀμφοῖν διαφαίνοιτο. Β. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο τοῦτο, φησί· ποὺ δὲ τὸ ἴσον ἐπ' ἀμφοῖν ὁρῶτο ἂν, ὑποταττομένου τε και ὑφιζάνοντος τοῦ Υἱοῦ, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιον Παῦλος. Όταν δὲ ὑποταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, δηλονότι ἐκτὸς τοῦ ὑποτάξαντος αὐτῷ τὰ πάντα, τότε καὶ αὐτὸς ὁ Υἱὸς ὑποταγήσεται τῷ ὑποτάξαντι αὐτῷ τὰ πάντα, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν ; . Α. Εἶτα τί τοῦτο ἐροῦσι, τὸ ὑποτετάχθαι φημὶ τῷ Πατρὶ τὸν Υἱόν, ἢ καὶ ὅπως ἂν ἐξώσειαν τῆς πρὸς αὐτὸν ἰσότητος, τὸν ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν γεγεννημέν νον ; Εἰ δ᾽ ἂν ὅλως ὁ τῆς φύσεως ἡμῖν πολύ πραγμα νῆται λόγος, τί τὸ χρῆμα τῆς ὑποταγῆς ἀνοητότατα παρεισκρίνεται, τοῖς τῆς οὐσίας λόγοις οὐκ ἐντ φόμενον ; *8 το S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. sermonibus sic ait alicubi : « Amen dico vobis, do- nec transeat cœlum et terra, iota, unum aut unus • apes non præteribit a lege, donec omnia Giant. Car- lum et terra transibunt, verba autem mea non præ- teribunt". › Intelligis ergo quomodo immutabiles sint Filii sermones, perinde ac Patris ? B. Intelligo. A. Praeterea, posse rebus providere, ita ut ma- num suam nihil prorsus fugiat, non alteri cuidam, sed soli jure merito universitatis dominatori Deo convenit. Amon tibi haec recte dicere ac sentire videor? B. Optimne quidem. A. Equaliter porro providere universitati com- periemus, et Patrem, et Filium. B. Qul tu istud ais? A. De Deo enim ac Patre ipse dicebat Filius : Noune duo passeres asse veneunt: et unas ex illis non cadet super terram sine Patre vestro qui est in cœlis *?, At ipsum quoque cernere licet, immensam illam et ad omnia pertinentem curam impendere rebus etiam vilissimis, et qua magni haud estimantur. Postquam enim, Judzæ finibus relictis, in Gergesenorum terram migrasset, pravos dæmones ex hominibus ejiciebat: illi, divinis ob- temperantia nutibus, necessitate quod jussum erat faciebant, adeoque potestatem iu porcos sibi pete- bant. fic subjecta pedibus suis habens omnia, ul- Iro permittit, eosque ire jubet. Illi repente porco- rum greges invadunt, et aquis immersum gregem præfocant". Num igitur, quæso, tam exsecrandis et impuris spiritibus id boneris ultro annuit, et 60s quodcunque vellent facere permisit Christus, qui nihil volunt boni? At probabile non est nos istiusmodi quid in animum inducere. Sed necesse erat Filium non minus quam Patrem, rerum curam agere : idque nobis clarissimis rebus ostendit, omnimodæ æqualitatis decus in utroque clarum et sincerum manifestetur. B C B. Et qui fleri possit istud? inquiunt; Ubi enim D æqualitas in utroque cernetur, si Filius subjectus sit ac inferior, de quo divinus Paulus ait : • Cum autem subjecta fuerint illi omnia (excepto nempe eo qui subjecit illi omnia), tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui subjecit sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus $1. , A. At cur dicent subjectum esse Patri Filium, aut quomodo ei qui secundum naturam ex ipso ge- nitus est æqualitatem cum Patre detrahent? Quod si naturæ rationem perpendamus, cur istud subje- ctionis stultissime inducitur, cum inter substantiæ rationes non collocetur ? Matth. v, 18; xiv, 35. s Matth. x, 24. Matth. vult, 18-54. Cor. xv, 4. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, αὐτός

Α τὴν εὐμαθῆ τε καὶ ἀπαράφθορον, κατατυραννούν της ἀληθείας εἰ θεάσαιντο τὸ ῥητὸν, καὶ οὔτι που δ ἑαυτὸ (γέγραπται γὰρ ἐρθῶς), ταῖς δὲ τῶν διεναντίας παρατροπαῖς, εἰς γε τὸ δοκεῖν οὐκ ὀρθῶς εἰρήσθα παρωθούμενον, τότε δή, τότε τοῖς τῆς ἀληθείας όπου ερηρεισμένοι, πᾶν ύψωμα καταστρέφουσι λογισμέ ἀσυνέτων, καὶ χωροῦν ἤδη πως εἰς ἀπόστασιν ἔλκους τὸ ῥητὸν ἀντιπαρατρέποντες εὐσθενῶς εἰς ὑπακο τοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν, εἰς οἰκονομίαν τὴν μετά σαρκός. Τὸ γάρ τοι τῆς ὑπακοῆς ὄνομά τε καὶ χρῆνα τὸν τῆς δουλείας ἡμῖν κατασημαίνει καιρόν, ὅτε θεές ὤν, γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος οὐκ εἰσποίητον ἔχων, ἀλλ᾽ ὡς ἐκ Θεοῦ Θεός, κεχο μάτικε δοῦλος, ἐν μορφῇ τε ὢν καὶ ἰσότητι τοῦ Πα- τρίς, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, καθεὶς ἀδιάστως εἰς εκούσιον κένωσιν. Ταύτητοι, καὶ μάλα εἰκότως, ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς γενέσθαι πεπιστευμένος, την κοινή δὴ ταύτην ἀπάντων φύσιν μετὰ τῶν αὐτῆς μειον εκτημάτων ἐδέχετο· μειονέκτημα δὲ φύσεως γενητής ὡς πρὸς Θεὸν, τὸ ὑποτετάχθαι δεῖν. Πλὴν οὐκ ἐν γε τῷ ὑποτετάχθαι τοῖς οὖσι τὸ εἶναί ἐστι, κατά γε το ἐκείνοις ἀδιορίστως δοκοῦν, καὶ ἀτημελῶς εἰρημένη ἀλλ᾽ ὄντα τε καὶ ὑφεστηκότα κατ' ίδιον λόγον, και ό ἂν ἑκάστῳ βραβεύοι τυχὸν ἡ αὐτοῦ φύσις, ἐθελου σιον εἰσδέχεται τὴν ὑποταγὴν, καὶ γνώμης ταίτα τὸ χρῆμα καρπόν. η Β. Πάνυ μὲν οὖν. Α. Κείσεται δὴ οὖν ἐν μόναις ἡμῖν ταῖς ἐθελαντίας ῥοπαῖς ἡ ὑποταγὴ, καὶ τὸ ἐναντίον, χαρακτηρεί τα οὐχὶ τῆς οὐσίας τὸν λόγον. Β. Εξ λέγεις. Α. Τί δὲ δὴ, κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ πῶς οὐκ ἔριν ἰδεῖν; Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Ὁ ἱερὸς ἡμῖν γράφει Παῦλος περὶ Χριστο • Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα υποτεταγμ να. › Οὐκοῦν εἰ ὑποταγήσεται κατ' ἐκεῖνο καρώ τ Πατρὶ, ἡνίκα ἂν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποταγή, της ἔσται τις, ὡς ἔοικεν, ἐν τῷ πράγματι πρέπει. Αν υπότακτος δὲ τέως εἰς γε τὸ παρὸν ὁ Υἱός, ένας κότος οὔπω τοῦ καιροῦ, καθ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς ὑποτε σεται. Β. Σύμφημι· σαφής γὰρ ὁ λόγος. Α. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, νυνὶ μὲν αὐτὸν οὐχ ὑπη τάχθαι λέγειν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, πείσεσθαι δὲ περι κατά καιρούς, καὶ καθοριεῖ τῆς οὐσίας αὐτῷ ἄνισον, διὰ τὴν ὑποταγήν, ἀναφανδόν, ὡς ἔ:a ἐκεῖνό φησιν, ὡς ἔσται ποτέ, κατὰ τὴ εἰκὸς, ἀνόμα ἑαυτῷ κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, καὶ μεταβολήν εισδέξεται τὴν ἐφ᾽ ἕτερόν τι παρ' ὅ νῦν ἐστι καὶ εἶναι πεπίστε ται. Εἰ γὰρ, ὦ βέλτιστοι, φαίην ἂν ἔγωγε ταῖς ἀ εναντίας, ταῖς τῆς ουσίας συντετάξεται λόγους ὑποταγή, φορέσει που πάντως ουσίας δύναμιν καὶ το ἐναντίον, τουτέστιν, ἡ ἀνυποταξία. Καὶ εἰ φαμὲν ἐπ: νῦν ἐστιν ἀνυπότακτος, καὶ τοῦτο φύσις αὐτῷ. μετα χωρήσει που πάντως, εἰ ὑποτάττοιτο τῷ Πατρί, το ἑτέραν τινὰ καὶ ὁλοκλήρως διυχισμένην, εἰς γι α S. CYRHLI ALEXANDRINI ARCHIEP. utique ex se recte enim scriptum est "), sed im- probitate adversariorum ad perversum sensum de- tortum, tunc certe, tunc veritatis armis instructi, omnem altitudinem destraunt stultarum ratiocina- tionum, el jam ad defectionem tendens dictum illud magna si revocant ad obsequinin Christi, lioc est, ad incarnationis mysterium. Etenim obedientiæ nomen et res servitutis nobis tempus significat, quando Deus exsistens, homo factus est, et cum imperium in res omnes non ascititium haberet, sed tanquam Deus de Deo, servus vocatus est, et cum esset in forma et æqualitate Patris humiliavit se- ipsum ad inanitionem ultro se demittens ". Quo- circa jure merito, cum homo sicuti uos factus credatur, communem certe hanc omnium naturamı, cum ejus defectibus suscepit. Creatæ vero naturae ad Deum comparatæ, defectus est ei subjici. Verum- tamen in ea subjectione rerum essentia non con- sistit, ut passim illi existimant, ac imperite do- cent sed cum sint ac subsistant secundum pro- priam rationem, et pront cuique natura suppetit, spontaneami subjectionem accipiunt, et mentis ac voluntatis istud est. B. Ita plane. A. In sola igitur voluntatum propensione subje- ctio consistet, et contra: sed substantiæ rationem von exprimet. B. Recte dicis. A. Quid porro, nonne illud præterea videre est operæ pretium ? B. Quidnam istud ais ? A. Sanctus Paulus nobis scribit de Christo : Nunc autem necdum videmus omnia subjecta eitaque si subjicietur tunc temporis Patri, cum ei subjecta fuerint omnia, tempus aliquod erit ut videtur, în re congruum. Interea vero sub- jectus in præsentiarum non est Filius, cum nondum adsit tempus quo et ipse subjicietur. B C B. Assentior, manifestumn enim est quod ais. A. Jam si quis in animum inducat dicere ipsam quidem numc subjectumn non esse Deo ac Patri, sed aliquando id ei obventurum, et inæqualitatem sub- stantiæ ascribat ei propter subjectionem, aperte, it videtur, illud asserit, fore nimirum aliquando sibi ipsi dissimilem secundum naturam Filium, et mu- tatum iri in aliud quiddam ab eo quod nunc est ac esse creditur. Si enim, o boni (adversarios eniun compellare juvat), inter substantiæ rationes collo- cabitur subjectio, utique substantiæ vim et ratio- nem habebit etiam contrariam, hoc est, inobe- dientia. Et, si dicimus ipsum nunc non esse sulje- ctum, et istud ejus esse naturam, migrabit certe, si Patri alijiciatur, in alteram quandam, et plane Rom. 1, 18. *7 Philipp. st, 6, 7. febr. 11, 8.

Α τὴν εὐμαθῆ τε καὶ ἀπαράφθορον, κατατυραννούν της ἀληθείας εἰ θεάσαιντο τὸ ῥητὸν, καὶ οὔτι που δ ἑαυτὸ (γέγραπται γὰρ ἐρθῶς), ταῖς δὲ τῶν διεναντίας παρατροπαῖς, εἰς γε τὸ δοκεῖν οὐκ ὀρθῶς εἰρήσθα παρωθούμενον, τότε δή, τότε τοῖς τῆς ἀληθείας όπου ερηρεισμένοι, πᾶν ύψωμα καταστρέφουσι λογισμέ ἀσυνέτων, καὶ χωροῦν ἤδη πως εἰς ἀπόστασιν ἔλκους τὸ ῥητὸν ἀντιπαρατρέποντες εὐσθενῶς εἰς ὑπακο τοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν, εἰς οἰκονομίαν τὴν μετά σαρκός. Τὸ γάρ τοι τῆς ὑπακοῆς ὄνομά τε καὶ χρῆνα τὸν τῆς δουλείας ἡμῖν κατασημαίνει καιρόν, ὅτε θεές ὤν, γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ τὸ κατὰ πάντων κράτος οὐκ εἰσποίητον ἔχων, ἀλλ᾽ ὡς ἐκ Θεοῦ Θεός, κεχο μάτικε δοῦλος, ἐν μορφῇ τε ὢν καὶ ἰσότητι τοῦ Πα- τρίς, τεταπείνωκεν ἑαυτὸν, καθεὶς ἀδιάστως εἰς εκούσιον κένωσιν. Ταύτητοι, καὶ μάλα εἰκότως, ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς γενέσθαι πεπιστευμένος, την κοινή δὴ ταύτην ἀπάντων φύσιν μετὰ τῶν αὐτῆς μειον εκτημάτων ἐδέχετο· μειονέκτημα δὲ φύσεως γενητής ὡς πρὸς Θεὸν, τὸ ὑποτετάχθαι δεῖν. Πλὴν οὐκ ἐν γε τῷ ὑποτετάχθαι τοῖς οὖσι τὸ εἶναί ἐστι, κατά γε το ἐκείνοις ἀδιορίστως δοκοῦν, καὶ ἀτημελῶς εἰρημένη ἀλλ᾽ ὄντα τε καὶ ὑφεστηκότα κατ' ίδιον λόγον, και ό ἂν ἑκάστῳ βραβεύοι τυχὸν ἡ αὐτοῦ φύσις, ἐθελου σιον εἰσδέχεται τὴν ὑποταγὴν, καὶ γνώμης ταίτα τὸ χρῆμα καρπόν. η Β. Πάνυ μὲν οὖν. Α. Κείσεται δὴ οὖν ἐν μόναις ἡμῖν ταῖς ἐθελαντίας ῥοπαῖς ἡ ὑποταγὴ, καὶ τὸ ἐναντίον, χαρακτηρεί τα οὐχὶ τῆς οὐσίας τὸν λόγον. Β. Εξ λέγεις. Α. Τί δὲ δὴ, κἀκεῖνο πρὸς τούτῳ πῶς οὐκ ἔριν ἰδεῖν; Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Ὁ ἱερὸς ἡμῖν γράφει Παῦλος περὶ Χριστο • Νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα υποτεταγμ να. › Οὐκοῦν εἰ ὑποταγήσεται κατ' ἐκεῖνο καρώ τ Πατρὶ, ἡνίκα ἂν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποταγή, της ἔσται τις, ὡς ἔοικεν, ἐν τῷ πράγματι πρέπει. Αν υπότακτος δὲ τέως εἰς γε τὸ παρὸν ὁ Υἱός, ένας κότος οὔπω τοῦ καιροῦ, καθ᾽ ἂν καὶ αὐτὸς ὑποτε σεται. Β. Σύμφημι· σαφής γὰρ ὁ λόγος. Α. Εἰ δὲ δή τις οἴοιτο, νυνὶ μὲν αὐτὸν οὐχ ὑπη τάχθαι λέγειν τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, πείσεσθαι δὲ περι κατά καιρούς, καὶ καθοριεῖ τῆς οὐσίας αὐτῷ ἄνισον, διὰ τὴν ὑποταγήν, ἀναφανδόν, ὡς ἔ:a ἐκεῖνό φησιν, ὡς ἔσται ποτέ, κατὰ τὴ εἰκὸς, ἀνόμα ἑαυτῷ κατὰ φύσιν ὁ Υἱὸς, καὶ μεταβολήν εισδέξεται τὴν ἐφ᾽ ἕτερόν τι παρ' ὅ νῦν ἐστι καὶ εἶναι πεπίστε ται. Εἰ γὰρ, ὦ βέλτιστοι, φαίην ἂν ἔγωγε ταῖς ἀ εναντίας, ταῖς τῆς ουσίας συντετάξεται λόγους ὑποταγή, φορέσει που πάντως ουσίας δύναμιν καὶ το ἐναντίον, τουτέστιν, ἡ ἀνυποταξία. Καὶ εἰ φαμὲν ἐπ: νῦν ἐστιν ἀνυπότακτος, καὶ τοῦτο φύσις αὐτῷ. μετα χωρήσει που πάντως, εἰ ὑποτάττοιτο τῷ Πατρί, το ἑτέραν τινὰ καὶ ὁλοκλήρως διυχισμένην, εἰς γι α S. CYRHLI ALEXANDRINI ARCHIEP. utique ex se recte enim scriptum est "), sed im- probitate adversariorum ad perversum sensum de- tortum, tunc certe, tunc veritatis armis instructi, omnem altitudinem destraunt stultarum ratiocina- tionum, el jam ad defectionem tendens dictum illud magna si revocant ad obsequinin Christi, lioc est, ad incarnationis mysterium. Etenim obedientiæ nomen et res servitutis nobis tempus significat, quando Deus exsistens, homo factus est, et cum imperium in res omnes non ascititium haberet, sed tanquam Deus de Deo, servus vocatus est, et cum esset in forma et æqualitate Patris humiliavit se- ipsum ad inanitionem ultro se demittens ". Quo- circa jure merito, cum homo sicuti uos factus credatur, communem certe hanc omnium naturamı, cum ejus defectibus suscepit. Creatæ vero naturae ad Deum comparatæ, defectus est ei subjici. Verum- tamen in ea subjectione rerum essentia non con- sistit, ut passim illi existimant, ac imperite do- cent sed cum sint ac subsistant secundum pro- priam rationem, et pront cuique natura suppetit, spontaneami subjectionem accipiunt, et mentis ac voluntatis istud est. B. Ita plane. A. In sola igitur voluntatum propensione subje- ctio consistet, et contra: sed substantiæ rationem von exprimet. B. Recte dicis. A. Quid porro, nonne illud præterea videre est operæ pretium ? B. Quidnam istud ais ? A. Sanctus Paulus nobis scribit de Christo : Nunc autem necdum videmus omnia subjecta eitaque si subjicietur tunc temporis Patri, cum ei subjecta fuerint omnia, tempus aliquod erit ut videtur, în re congruum. Interea vero sub- jectus in præsentiarum non est Filius, cum nondum adsit tempus quo et ipse subjicietur. B C B. Assentior, manifestumn enim est quod ais. A. Jam si quis in animum inducat dicere ipsam quidem numc subjectumn non esse Deo ac Patri, sed aliquando id ei obventurum, et inæqualitatem sub- stantiæ ascribat ei propter subjectionem, aperte, it videtur, illud asserit, fore nimirum aliquando sibi ipsi dissimilem secundum naturam Filium, et mu- tatum iri in aliud quiddam ab eo quod nunc est ac esse creditur. Si enim, o boni (adversarios eniun compellare juvat), inter substantiæ rationes collo- cabitur subjectio, utique substantiæ vim et ratio- nem habebit etiam contrariam, hoc est, inobe- dientia. Et, si dicimus ipsum nunc non esse sulje- ctum, et istud ejus esse naturam, migrabit certe, si Patri alijiciatur, in alteram quandam, et plane Rom. 1, 18. *7 Philipp. st, 6, 7. febr. 11, 8.

ἐναντίως ἔχον, φύσιν. Οὐκοῦν ἐν παρατροπαῖς ἡμῖν γέγονεν ὁ Υἱὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μὲν οὐκέτι· διαψεύ σεται δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, γέρας ἀνάπτων αὐτῷ τὸ περίοπτον, τὸ ἐρηρεῖσθαί φημι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν. • Οἱ οὐρανοὶ γὰρ, ἔφασκεν, ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσον και· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψου στ. ο Δημάρτηκε δὲ τἀληθοῦς καὶ ὁ Παῦλος γράφων • Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ποῦ γὰρ ἔτι μεμένηκεν ὁ αὐτὸς, σε μετατρέποιτο κατ' οὐσίαν ; Β. Αληθές. Α. Αποκρινάσθων δὴ οὖν οἱ πάγκαλοι σοφισται, τίς δὴ ἄρα καὶ ποδαπὸς ὁ τῆς ἀλλοιώσεως ἔσται τρό πος. Εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ αἴσχιον, διά γε τὸ ὑποτάττε. σθαι δεῖν, ἀνήσειεν ἂν εἰς δόξαν οὐδὲν τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ὁ τῆς ἐσομένης αὐτοῦ βασι- λείας καιρός, τουτέστιν, ὁ ἐν ἐσχάτοις, ὅτε καὶ ὑπο- ταχθήσεται τῷ Πατρὶ, καὶ νυνί που πάντως ἐστὶν ἐν ἀμείνασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτόν. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο παρέντες ὡς ἀμαθές, ἐπί τι τῶν ἀμεινόνων ἐροῦσιν ἔσεσθαι τὴν μεταβολήν, ἀνθ- στου λοιπόν καταφλυαρεῖν ἐγνώκασι τῆς ὑποταγῆς, καὶ τὸ μεῖον αὐτῆς ὡς ἐν Υἱῷ καταγράφουσι, καίτοι τιθείσης ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ ἀμείνοι, τὸν νῦν ἐν Ισότητι τοῦ Πατρός; « Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. » Η οὐκ ἄριστά σοι ταυτὶ δὴ φάναι δοκῶ ; Β. Αστειότατά γε. Α. Ηρρωστηκότος δὴ οὖν πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλὲς τοῦ λόγου, φέρε λοιπὸν ἴωμεν ἐπὶ τὸ ἀπημάντως ἔχον, οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Μονο- γενούς κατηγοροῦντες τὸ μεῖον διὰ τὴν θρυλλουμένην ὑποταγήν, ἣν καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ Θεσπέσιος Παῦλος, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον περινοῦντες εὐσεβῶς. Β. Τὸ ποῖον ; Β Α. Οὐ γὰρ, οίμαι, φαίη τις ἂν ἀπονοσφίζεσθαι ποι καὶ ἀποφοιτὴν εἰς ἰδίαν τινὰ θέλησιν παρά γε τὴν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, ἀπονεῦσαί τε ὥσπερ εἰς τὸ ἔξω φέρεσθαι δοκεῖν τοῦ ἀνδάνοντος αὐτῷ· εἶναι δὲ μᾶλ τον ὑποτοπήσειεν ἂν εἰκότως ομογνώμονά τε καὶ συνεβελητήν, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὄντα τε καὶ νοούμενον. Ἵνα γὰρ φαίνηται τιμῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι γεννητῶς, τοῖς εἰς λήξιν καὶ ἀνωτάτω στεφανῶν εὐφημίαις, ποτέ μέν φησι· ι θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλη · σας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤχω· ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσα:. ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου· ο ποτὲ δὲ αὖ, ὅτι ο Κατα βέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ὁ Ἰδοὺ γὰρο 18ου και μάλα σαφῶς, καθικέσθαι φησὶν ἐξ οὐρανῶν, ἔχειν δὲ οὕτω περί γε τὸ δεῖν ἀποπεραίνειν ἐθελου DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A dissitam contrariamque naturam. Itaque mutabilis C D factus est Filius, neque amplius est immutabilis, et mentietur divinus David cum ei decus illud eximium ascribit, quod stabilis sit nimirum, et in eodem statu pernaneat. • Cali enim, inquiebat, peribunt, tu aulem permanes: et omnes sicut ve- stimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient "., A vero autem excidit Paulus quoque scribens: Jesus Christus, heri et hodie : ipse, et in secula . . Ubi enim demum permansit idem, si mutetur secundum substantiam ? B. Verum est. A. Respondeant ergo præclari illi sophistæ, ec- quis demum et quotuplex futurus sit mutationis modus. Si in «lelerius, ex eo quod subjici illum oporteat, nihil Servatori omnium ac Redemptori prolerit ad gloriam futuri ejus regni tempus, lioc est, illud postremum, cum etiam subjicietur Patri. et nunc præstantiori utique versatur in slalu, quando exinanitus dicitur, et humiliavit semet- ipsum. Sin autem, eo velut insulso prætermisso, in præstantius aliquid mutationem fore dicunt, cur demum contra subjectionem stulte garriunt, et ob eam deteriorem Filio statum ascribunt, cum effe- rat et extollat eum qui wunc in æqualitate est Pa- tris? « Non enim rapinam arbitratus est esse so æqualem Deo, ut scriptum est, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".› Annon recie hæc tibi dixisse videor? B. Scite admodum. A. Cum ergo eoruin dicta insulsa et absurda sint plane, age pergamus tandem ad id quod incul- patum est, substantiam Unigeniti minorem non esse dicendo, propter illam deculatam subjectiouein, quam et extremis temporibus fore divinus Paulus ait; sed illud potius in animum pie inducendo. B. Quodnain? A. Nemo dixerit, opinor, Filium in aliam quam Patris voluntatem abire, et in aliud ferri quam quod Patri placuerit, sed eum jure potius existimaverit eadem cum ipso sentire ac velle, præsertim cum ex ipso et in ipso secundum naturam sit et intelliga- tur. Ut enim videatur honorare Patremn, et eum a quo est genitus, perfectis ac sumnis laudibus pro- sequi, interdum quidem ait: Sacrificiumn et oble tionem noluisti: aures autem perfecisti mihi. Holo- caustum et pro peccato nou postulasti, tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptuin est de me, it facerem voluntatem tuam, Deus. » Interdumn vero : «Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ecce enim, ecce clare admodum descendisse aît se de cœlis, idque ut sponte perficiat quod Patri placuerit, ita ut si fieri posset ut voluntate dissentiret, suam ipse contemneret, ac voluntatem Patris complecte- ** Psal. c1, 26, 28. febr. sui, 8. • Philipp. 11, 6, 7. ce Psal xxxix, 7-9. * Joan. vi, 38.

ἐναντίως ἔχον, φύσιν. Οὐκοῦν ἐν παρατροπαῖς ἡμῖν γέγονεν ὁ Υἱὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μὲν οὐκέτι· διαψεύ σεται δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, γέρας ἀνάπτων αὐτῷ τὸ περίοπτον, τὸ ἐρηρεῖσθαί φημι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν. • Οἱ οὐρανοὶ γὰρ, ἔφασκεν, ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσον και· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψου στ. ο Δημάρτηκε δὲ τἀληθοῦς καὶ ὁ Παῦλος γράφων • Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ποῦ γὰρ ἔτι μεμένηκεν ὁ αὐτὸς, σε μετατρέποιτο κατ' οὐσίαν ; Β. Αληθές. Α. Αποκρινάσθων δὴ οὖν οἱ πάγκαλοι σοφισται, τίς δὴ ἄρα καὶ ποδαπὸς ὁ τῆς ἀλλοιώσεως ἔσται τρό πος. Εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ αἴσχιον, διά γε τὸ ὑποτάττε. σθαι δεῖν, ἀνήσειεν ἂν εἰς δόξαν οὐδὲν τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ὁ τῆς ἐσομένης αὐτοῦ βασι- λείας καιρός, τουτέστιν, ὁ ἐν ἐσχάτοις, ὅτε καὶ ὑπο- ταχθήσεται τῷ Πατρὶ, καὶ νυνί που πάντως ἐστὶν ἐν ἀμείνασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτόν. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο παρέντες ὡς ἀμαθές, ἐπί τι τῶν ἀμεινόνων ἐροῦσιν ἔσεσθαι τὴν μεταβολήν, ἀνθ- στου λοιπόν καταφλυαρεῖν ἐγνώκασι τῆς ὑποταγῆς, καὶ τὸ μεῖον αὐτῆς ὡς ἐν Υἱῷ καταγράφουσι, καίτοι τιθείσης ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ ἀμείνοι, τὸν νῦν ἐν Ισότητι τοῦ Πατρός; « Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. » Η οὐκ ἄριστά σοι ταυτὶ δὴ φάναι δοκῶ ; Β. Αστειότατά γε. Α. Ηρρωστηκότος δὴ οὖν πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλὲς τοῦ λόγου, φέρε λοιπὸν ἴωμεν ἐπὶ τὸ ἀπημάντως ἔχον, οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Μονο- γενούς κατηγοροῦντες τὸ μεῖον διὰ τὴν θρυλλουμένην ὑποταγήν, ἣν καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ Θεσπέσιος Παῦλος, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον περινοῦντες εὐσεβῶς. Β. Τὸ ποῖον ; Β Α. Οὐ γὰρ, οίμαι, φαίη τις ἂν ἀπονοσφίζεσθαι ποι καὶ ἀποφοιτὴν εἰς ἰδίαν τινὰ θέλησιν παρά γε τὴν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, ἀπονεῦσαί τε ὥσπερ εἰς τὸ ἔξω φέρεσθαι δοκεῖν τοῦ ἀνδάνοντος αὐτῷ· εἶναι δὲ μᾶλ τον ὑποτοπήσειεν ἂν εἰκότως ομογνώμονά τε καὶ συνεβελητήν, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὄντα τε καὶ νοούμενον. Ἵνα γὰρ φαίνηται τιμῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι γεννητῶς, τοῖς εἰς λήξιν καὶ ἀνωτάτω στεφανῶν εὐφημίαις, ποτέ μέν φησι· ι θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλη · σας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤχω· ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσα:. ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου· ο ποτὲ δὲ αὖ, ὅτι ο Κατα βέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ὁ Ἰδοὺ γὰρο 18ου και μάλα σαφῶς, καθικέσθαι φησὶν ἐξ οὐρανῶν, ἔχειν δὲ οὕτω περί γε τὸ δεῖν ἀποπεραίνειν ἐθελου DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A dissitam contrariamque naturam. Itaque mutabilis C D factus est Filius, neque amplius est immutabilis, et mentietur divinus David cum ei decus illud eximium ascribit, quod stabilis sit nimirum, et in eodem statu pernaneat. • Cali enim, inquiebat, peribunt, tu aulem permanes: et omnes sicut ve- stimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient "., A vero autem excidit Paulus quoque scribens: Jesus Christus, heri et hodie : ipse, et in secula . . Ubi enim demum permansit idem, si mutetur secundum substantiam ? B. Verum est. A. Respondeant ergo præclari illi sophistæ, ec- quis demum et quotuplex futurus sit mutationis modus. Si in «lelerius, ex eo quod subjici illum oporteat, nihil Servatori omnium ac Redemptori prolerit ad gloriam futuri ejus regni tempus, lioc est, illud postremum, cum etiam subjicietur Patri. et nunc præstantiori utique versatur in slalu, quando exinanitus dicitur, et humiliavit semet- ipsum. Sin autem, eo velut insulso prætermisso, in præstantius aliquid mutationem fore dicunt, cur demum contra subjectionem stulte garriunt, et ob eam deteriorem Filio statum ascribunt, cum effe- rat et extollat eum qui wunc in æqualitate est Pa- tris? « Non enim rapinam arbitratus est esse so æqualem Deo, ut scriptum est, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".› Annon recie hæc tibi dixisse videor? B. Scite admodum. A. Cum ergo eoruin dicta insulsa et absurda sint plane, age pergamus tandem ad id quod incul- patum est, substantiam Unigeniti minorem non esse dicendo, propter illam deculatam subjectiouein, quam et extremis temporibus fore divinus Paulus ait; sed illud potius in animum pie inducendo. B. Quodnain? A. Nemo dixerit, opinor, Filium in aliam quam Patris voluntatem abire, et in aliud ferri quam quod Patri placuerit, sed eum jure potius existimaverit eadem cum ipso sentire ac velle, præsertim cum ex ipso et in ipso secundum naturam sit et intelliga- tur. Ut enim videatur honorare Patremn, et eum a quo est genitus, perfectis ac sumnis laudibus pro- sequi, interdum quidem ait: Sacrificiumn et oble tionem noluisti: aures autem perfecisti mihi. Holo- caustum et pro peccato nou postulasti, tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptuin est de me, it facerem voluntatem tuam, Deus. » Interdumn vero : «Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ecce enim, ecce clare admodum descendisse aît se de cœlis, idque ut sponte perficiat quod Patri placuerit, ita ut si fieri posset ut voluntate dissentiret, suam ipse contemneret, ac voluntatem Patris complecte- ** Psal. c1, 26, 28. febr. sui, 8. • Philipp. 11, 6, 7. ce Psal xxxix, 7-9. * Joan. vi, 38.

ἐναντίως ἔχον, φύσιν. Οὐκοῦν ἐν παρατροπαῖς ἡμῖν γέγονεν ὁ Υἱὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μὲν οὐκέτι· διαψεύ σεται δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, γέρας ἀνάπτων αὐτῷ τὸ περίοπτον, τὸ ἐρηρεῖσθαί φημι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν. • Οἱ οὐρανοὶ γὰρ, ἔφασκεν, ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσον και· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψου στ. ο Δημάρτηκε δὲ τἀληθοῦς καὶ ὁ Παῦλος γράφων • Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ποῦ γὰρ ἔτι μεμένηκεν ὁ αὐτὸς, σε μετατρέποιτο κατ' οὐσίαν ; Β. Αληθές. Α. Αποκρινάσθων δὴ οὖν οἱ πάγκαλοι σοφισται, τίς δὴ ἄρα καὶ ποδαπὸς ὁ τῆς ἀλλοιώσεως ἔσται τρό πος. Εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ αἴσχιον, διά γε τὸ ὑποτάττε. σθαι δεῖν, ἀνήσειεν ἂν εἰς δόξαν οὐδὲν τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ὁ τῆς ἐσομένης αὐτοῦ βασι- λείας καιρός, τουτέστιν, ὁ ἐν ἐσχάτοις, ὅτε καὶ ὑπο- ταχθήσεται τῷ Πατρὶ, καὶ νυνί που πάντως ἐστὶν ἐν ἀμείνασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτόν. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο παρέντες ὡς ἀμαθές, ἐπί τι τῶν ἀμεινόνων ἐροῦσιν ἔσεσθαι τὴν μεταβολήν, ἀνθ- στου λοιπόν καταφλυαρεῖν ἐγνώκασι τῆς ὑποταγῆς, καὶ τὸ μεῖον αὐτῆς ὡς ἐν Υἱῷ καταγράφουσι, καίτοι τιθείσης ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ ἀμείνοι, τὸν νῦν ἐν Ισότητι τοῦ Πατρός; « Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. » Η οὐκ ἄριστά σοι ταυτὶ δὴ φάναι δοκῶ ; Β. Αστειότατά γε. Α. Ηρρωστηκότος δὴ οὖν πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλὲς τοῦ λόγου, φέρε λοιπὸν ἴωμεν ἐπὶ τὸ ἀπημάντως ἔχον, οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Μονο- γενούς κατηγοροῦντες τὸ μεῖον διὰ τὴν θρυλλουμένην ὑποταγήν, ἣν καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ Θεσπέσιος Παῦλος, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον περινοῦντες εὐσεβῶς. Β. Τὸ ποῖον ; Β Α. Οὐ γὰρ, οίμαι, φαίη τις ἂν ἀπονοσφίζεσθαι ποι καὶ ἀποφοιτὴν εἰς ἰδίαν τινὰ θέλησιν παρά γε τὴν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, ἀπονεῦσαί τε ὥσπερ εἰς τὸ ἔξω φέρεσθαι δοκεῖν τοῦ ἀνδάνοντος αὐτῷ· εἶναι δὲ μᾶλ τον ὑποτοπήσειεν ἂν εἰκότως ομογνώμονά τε καὶ συνεβελητήν, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὄντα τε καὶ νοούμενον. Ἵνα γὰρ φαίνηται τιμῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι γεννητῶς, τοῖς εἰς λήξιν καὶ ἀνωτάτω στεφανῶν εὐφημίαις, ποτέ μέν φησι· ι θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλη · σας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤχω· ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσα:. ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου· ο ποτὲ δὲ αὖ, ὅτι ο Κατα βέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ὁ Ἰδοὺ γὰρο 18ου και μάλα σαφῶς, καθικέσθαι φησὶν ἐξ οὐρανῶν, ἔχειν δὲ οὕτω περί γε τὸ δεῖν ἀποπεραίνειν ἐθελου DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A dissitam contrariamque naturam. Itaque mutabilis C D factus est Filius, neque amplius est immutabilis, et mentietur divinus David cum ei decus illud eximium ascribit, quod stabilis sit nimirum, et in eodem statu pernaneat. • Cali enim, inquiebat, peribunt, tu aulem permanes: et omnes sicut ve- stimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient "., A vero autem excidit Paulus quoque scribens: Jesus Christus, heri et hodie : ipse, et in secula . . Ubi enim demum permansit idem, si mutetur secundum substantiam ? B. Verum est. A. Respondeant ergo præclari illi sophistæ, ec- quis demum et quotuplex futurus sit mutationis modus. Si in «lelerius, ex eo quod subjici illum oporteat, nihil Servatori omnium ac Redemptori prolerit ad gloriam futuri ejus regni tempus, lioc est, illud postremum, cum etiam subjicietur Patri. et nunc præstantiori utique versatur in slalu, quando exinanitus dicitur, et humiliavit semet- ipsum. Sin autem, eo velut insulso prætermisso, in præstantius aliquid mutationem fore dicunt, cur demum contra subjectionem stulte garriunt, et ob eam deteriorem Filio statum ascribunt, cum effe- rat et extollat eum qui wunc in æqualitate est Pa- tris? « Non enim rapinam arbitratus est esse so æqualem Deo, ut scriptum est, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".› Annon recie hæc tibi dixisse videor? B. Scite admodum. A. Cum ergo eoruin dicta insulsa et absurda sint plane, age pergamus tandem ad id quod incul- patum est, substantiam Unigeniti minorem non esse dicendo, propter illam deculatam subjectiouein, quam et extremis temporibus fore divinus Paulus ait; sed illud potius in animum pie inducendo. B. Quodnain? A. Nemo dixerit, opinor, Filium in aliam quam Patris voluntatem abire, et in aliud ferri quam quod Patri placuerit, sed eum jure potius existimaverit eadem cum ipso sentire ac velle, præsertim cum ex ipso et in ipso secundum naturam sit et intelliga- tur. Ut enim videatur honorare Patremn, et eum a quo est genitus, perfectis ac sumnis laudibus pro- sequi, interdum quidem ait: Sacrificiumn et oble tionem noluisti: aures autem perfecisti mihi. Holo- caustum et pro peccato nou postulasti, tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptuin est de me, it facerem voluntatem tuam, Deus. » Interdumn vero : «Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ecce enim, ecce clare admodum descendisse aît se de cœlis, idque ut sponte perficiat quod Patri placuerit, ita ut si fieri posset ut voluntate dissentiret, suam ipse contemneret, ac voluntatem Patris complecte- ** Psal. c1, 26, 28. febr. sui, 8. • Philipp. 11, 6, 7. ce Psal xxxix, 7-9. * Joan. vi, 38.

ἐναντίως ἔχον, φύσιν. Οὐκοῦν ἐν παρατροπαῖς ἡμῖν γέγονεν ὁ Υἱὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μὲν οὐκέτι· διαψεύ σεται δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, γέρας ἀνάπτων αὐτῷ τὸ περίοπτον, τὸ ἐρηρεῖσθαί φημι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν. • Οἱ οὐρανοὶ γὰρ, ἔφασκεν, ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσον και· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψου στ. ο Δημάρτηκε δὲ τἀληθοῦς καὶ ὁ Παῦλος γράφων • Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ποῦ γὰρ ἔτι μεμένηκεν ὁ αὐτὸς, σε μετατρέποιτο κατ' οὐσίαν ; Β. Αληθές. Α. Αποκρινάσθων δὴ οὖν οἱ πάγκαλοι σοφισται, τίς δὴ ἄρα καὶ ποδαπὸς ὁ τῆς ἀλλοιώσεως ἔσται τρό πος. Εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ αἴσχιον, διά γε τὸ ὑποτάττε. σθαι δεῖν, ἀνήσειεν ἂν εἰς δόξαν οὐδὲν τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ὁ τῆς ἐσομένης αὐτοῦ βασι- λείας καιρός, τουτέστιν, ὁ ἐν ἐσχάτοις, ὅτε καὶ ὑπο- ταχθήσεται τῷ Πατρὶ, καὶ νυνί που πάντως ἐστὶν ἐν ἀμείνασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτόν. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο παρέντες ὡς ἀμαθές, ἐπί τι τῶν ἀμεινόνων ἐροῦσιν ἔσεσθαι τὴν μεταβολήν, ἀνθ- στου λοιπόν καταφλυαρεῖν ἐγνώκασι τῆς ὑποταγῆς, καὶ τὸ μεῖον αὐτῆς ὡς ἐν Υἱῷ καταγράφουσι, καίτοι τιθείσης ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ ἀμείνοι, τὸν νῦν ἐν Ισότητι τοῦ Πατρός; « Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. » Η οὐκ ἄριστά σοι ταυτὶ δὴ φάναι δοκῶ ; Β. Αστειότατά γε. Α. Ηρρωστηκότος δὴ οὖν πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλὲς τοῦ λόγου, φέρε λοιπὸν ἴωμεν ἐπὶ τὸ ἀπημάντως ἔχον, οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Μονο- γενούς κατηγοροῦντες τὸ μεῖον διὰ τὴν θρυλλουμένην ὑποταγήν, ἣν καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ Θεσπέσιος Παῦλος, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον περινοῦντες εὐσεβῶς. Β. Τὸ ποῖον ; Β Α. Οὐ γὰρ, οίμαι, φαίη τις ἂν ἀπονοσφίζεσθαι ποι καὶ ἀποφοιτὴν εἰς ἰδίαν τινὰ θέλησιν παρά γε τὴν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, ἀπονεῦσαί τε ὥσπερ εἰς τὸ ἔξω φέρεσθαι δοκεῖν τοῦ ἀνδάνοντος αὐτῷ· εἶναι δὲ μᾶλ τον ὑποτοπήσειεν ἂν εἰκότως ομογνώμονά τε καὶ συνεβελητήν, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὄντα τε καὶ νοούμενον. Ἵνα γὰρ φαίνηται τιμῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι γεννητῶς, τοῖς εἰς λήξιν καὶ ἀνωτάτω στεφανῶν εὐφημίαις, ποτέ μέν φησι· ι θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλη · σας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤχω· ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσα:. ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου· ο ποτὲ δὲ αὖ, ὅτι ο Κατα βέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ὁ Ἰδοὺ γὰρο 18ου και μάλα σαφῶς, καθικέσθαι φησὶν ἐξ οὐρανῶν, ἔχειν δὲ οὕτω περί γε τὸ δεῖν ἀποπεραίνειν ἐθελου DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A dissitam contrariamque naturam. Itaque mutabilis C D factus est Filius, neque amplius est immutabilis, et mentietur divinus David cum ei decus illud eximium ascribit, quod stabilis sit nimirum, et in eodem statu pernaneat. • Cali enim, inquiebat, peribunt, tu aulem permanes: et omnes sicut ve- stimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient "., A vero autem excidit Paulus quoque scribens: Jesus Christus, heri et hodie : ipse, et in secula . . Ubi enim demum permansit idem, si mutetur secundum substantiam ? B. Verum est. A. Respondeant ergo præclari illi sophistæ, ec- quis demum et quotuplex futurus sit mutationis modus. Si in «lelerius, ex eo quod subjici illum oporteat, nihil Servatori omnium ac Redemptori prolerit ad gloriam futuri ejus regni tempus, lioc est, illud postremum, cum etiam subjicietur Patri. et nunc præstantiori utique versatur in slalu, quando exinanitus dicitur, et humiliavit semet- ipsum. Sin autem, eo velut insulso prætermisso, in præstantius aliquid mutationem fore dicunt, cur demum contra subjectionem stulte garriunt, et ob eam deteriorem Filio statum ascribunt, cum effe- rat et extollat eum qui wunc in æqualitate est Pa- tris? « Non enim rapinam arbitratus est esse so æqualem Deo, ut scriptum est, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".› Annon recie hæc tibi dixisse videor? B. Scite admodum. A. Cum ergo eoruin dicta insulsa et absurda sint plane, age pergamus tandem ad id quod incul- patum est, substantiam Unigeniti minorem non esse dicendo, propter illam deculatam subjectiouein, quam et extremis temporibus fore divinus Paulus ait; sed illud potius in animum pie inducendo. B. Quodnain? A. Nemo dixerit, opinor, Filium in aliam quam Patris voluntatem abire, et in aliud ferri quam quod Patri placuerit, sed eum jure potius existimaverit eadem cum ipso sentire ac velle, præsertim cum ex ipso et in ipso secundum naturam sit et intelliga- tur. Ut enim videatur honorare Patremn, et eum a quo est genitus, perfectis ac sumnis laudibus pro- sequi, interdum quidem ait: Sacrificiumn et oble tionem noluisti: aures autem perfecisti mihi. Holo- caustum et pro peccato nou postulasti, tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptuin est de me, it facerem voluntatem tuam, Deus. » Interdumn vero : «Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ecce enim, ecce clare admodum descendisse aît se de cœlis, idque ut sponte perficiat quod Patri placuerit, ita ut si fieri posset ut voluntate dissentiret, suam ipse contemneret, ac voluntatem Patris complecte- ** Psal. c1, 26, 28. febr. sui, 8. • Philipp. 11, 6, 7. ce Psal xxxix, 7-9. * Joan. vi, 38.

ἐναντίως ἔχον, φύσιν. Οὐκοῦν ἐν παρατροπαῖς ἡμῖν γέγονεν ὁ Υἱὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μὲν οὐκέτι· διαψεύ σεται δὲ καὶ ὁ θεσπέσιος Δαβίδ, γέρας ἀνάπτων αὐτῷ τὸ περίοπτον, τὸ ἐρηρεῖσθαί φημι, καὶ ὡσαύτως ἔχειν. • Οἱ οὐρανοὶ γὰρ, ἔφασκεν, ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις· καὶ πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, καὶ ὡσεὶ περιβόλαιον ἐλίξεις αὐτοὺς καὶ ἀλλαγήσον και· σὺ δὲ ὁ αὐτὸς εἶ, καὶ τὰ ἔτη σου οὐκ ἐκλείψου στ. ο Δημάρτηκε δὲ τἀληθοῦς καὶ ὁ Παῦλος γράφων • Ἰησοῦς Χριστὸς, χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Ποῦ γὰρ ἔτι μεμένηκεν ὁ αὐτὸς, σε μετατρέποιτο κατ' οὐσίαν ; Β. Αληθές. Α. Αποκρινάσθων δὴ οὖν οἱ πάγκαλοι σοφισται, τίς δὴ ἄρα καὶ ποδαπὸς ὁ τῆς ἀλλοιώσεως ἔσται τρό πος. Εἰ μὲν οὖν ἐπὶ τὸ αἴσχιον, διά γε τὸ ὑποτάττε. σθαι δεῖν, ἀνήσειεν ἂν εἰς δόξαν οὐδὲν τὸν ἁπάντων Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴν ὁ τῆς ἐσομένης αὐτοῦ βασι- λείας καιρός, τουτέστιν, ὁ ἐν ἐσχάτοις, ὅτε καὶ ὑπο- ταχθήσεται τῷ Πατρὶ, καὶ νυνί που πάντως ἐστὶν ἐν ἀμείνασιν, ὅτε κεκενῶσθαι λέγεται, καὶ τεταπείνωκεν ἑαυτόν. Εἰ δὲ δὴ τοῦτο παρέντες ὡς ἀμαθές, ἐπί τι τῶν ἀμεινόνων ἐροῦσιν ἔσεσθαι τὴν μεταβολήν, ἀνθ- στου λοιπόν καταφλυαρεῖν ἐγνώκασι τῆς ὑποταγῆς, καὶ τὸ μεῖον αὐτῆς ὡς ἐν Υἱῷ καταγράφουσι, καίτοι τιθείσης ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ ἀμείνοι, τὸν νῦν ἐν Ισότητι τοῦ Πατρός; « Οὐ γὰρ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν εκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών. » Η οὐκ ἄριστά σοι ταυτὶ δὴ φάναι δοκῶ ; Β. Αστειότατά γε. Α. Ηρρωστηκότος δὴ οὖν πανταχόθεν αὐτοῖς τὸ ἄχαρί τε καὶ ἀκαλλὲς τοῦ λόγου, φέρε λοιπὸν ἴωμεν ἐπὶ τὸ ἀπημάντως ἔχον, οὐχὶ τῆς οὐσίας τοῦ Μονο- γενούς κατηγοροῦντες τὸ μεῖον διὰ τὴν θρυλλουμένην ὑποταγήν, ἣν καὶ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ Θεσπέσιος Παῦλος, ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον περινοῦντες εὐσεβῶς. Β. Τὸ ποῖον ; Β Α. Οὐ γὰρ, οίμαι, φαίη τις ἂν ἀπονοσφίζεσθαι ποι καὶ ἀποφοιτὴν εἰς ἰδίαν τινὰ θέλησιν παρά γε τὴν τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, ἀπονεῦσαί τε ὥσπερ εἰς τὸ ἔξω φέρεσθαι δοκεῖν τοῦ ἀνδάνοντος αὐτῷ· εἶναι δὲ μᾶλ τον ὑποτοπήσειεν ἂν εἰκότως ομογνώμονά τε καὶ συνεβελητήν, ἅτε δὴ καὶ ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὄντα τε καὶ νοούμενον. Ἵνα γὰρ φαίνηται τιμῶν τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ἐξ οὗπέρ ἐστι γεννητῶς, τοῖς εἰς λήξιν καὶ ἀνωτάτω στεφανῶν εὐφημίαις, ποτέ μέν φησι· ι θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλη · σας, ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤχω· ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ, τοῦ ποιῆσα:. ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου· ο ποτὲ δὲ αὖ, ὅτι ο Κατα βέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν, ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με. ὁ Ἰδοὺ γὰρο 18ου και μάλα σαφῶς, καθικέσθαι φησὶν ἐξ οὐρανῶν, ἔχειν δὲ οὕτω περί γε τὸ δεῖν ἀποπεραίνειν ἐθελου DE SS. TRINITATE DIALOGUS V. A dissitam contrariamque naturam. Itaque mutabilis C D factus est Filius, neque amplius est immutabilis, et mentietur divinus David cum ei decus illud eximium ascribit, quod stabilis sit nimirum, et in eodem statu pernaneat. • Cali enim, inquiebat, peribunt, tu aulem permanes: et omnes sicut ve- stimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur : tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient "., A vero autem excidit Paulus quoque scribens: Jesus Christus, heri et hodie : ipse, et in secula . . Ubi enim demum permansit idem, si mutetur secundum substantiam ? B. Verum est. A. Respondeant ergo præclari illi sophistæ, ec- quis demum et quotuplex futurus sit mutationis modus. Si in «lelerius, ex eo quod subjici illum oporteat, nihil Servatori omnium ac Redemptori prolerit ad gloriam futuri ejus regni tempus, lioc est, illud postremum, cum etiam subjicietur Patri. et nunc præstantiori utique versatur in slalu, quando exinanitus dicitur, et humiliavit semet- ipsum. Sin autem, eo velut insulso prætermisso, in præstantius aliquid mutationem fore dicunt, cur demum contra subjectionem stulte garriunt, et ob eam deteriorem Filio statum ascribunt, cum effe- rat et extollat eum qui wunc in æqualitate est Pa- tris? « Non enim rapinam arbitratus est esse so æqualem Deo, ut scriptum est, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens ".› Annon recie hæc tibi dixisse videor? B. Scite admodum. A. Cum ergo eoruin dicta insulsa et absurda sint plane, age pergamus tandem ad id quod incul- patum est, substantiam Unigeniti minorem non esse dicendo, propter illam deculatam subjectiouein, quam et extremis temporibus fore divinus Paulus ait; sed illud potius in animum pie inducendo. B. Quodnain? A. Nemo dixerit, opinor, Filium in aliam quam Patris voluntatem abire, et in aliud ferri quam quod Patri placuerit, sed eum jure potius existimaverit eadem cum ipso sentire ac velle, præsertim cum ex ipso et in ipso secundum naturam sit et intelliga- tur. Ut enim videatur honorare Patremn, et eum a quo est genitus, perfectis ac sumnis laudibus pro- sequi, interdum quidem ait: Sacrificiumn et oble tionem noluisti: aures autem perfecisti mihi. Holo- caustum et pro peccato nou postulasti, tunc dixi : Ecce venio. In capite libri scriptuin est de me, it facerem voluntatem tuam, Deus. » Interdumn vero : «Quia descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ecce enim, ecce clare admodum descendisse aît se de cœlis, idque ut sponte perficiat quod Patri placuerit, ita ut si fieri posset ut voluntate dissentiret, suam ipse contemneret, ac voluntatem Patris complecte- ** Psal. c1, 26, 28. febr. sui, 8. • Philipp. 11, 6, 7. ce Psal xxxix, 7-9. * Joan. vi, 38.

Α σίως τὸ δοκοῦν τῷ γεγεννηκότι, ὡς εἴπερ ἦν ὅλως τῶν ἐνδεχομένων εἰς ἑτερότητα θελημάτων ἀποχωρεῖν αὐτὸν, ἀλογῆσαι μὲν τῶν ἰδίων, μεταποιεῖσθαι δ μᾶλλον τῶν τοῦ Πατρός. Ἔχων δὲ οὕτω σκοποῦ τε καὶ γνώμης, ἆρα ἄν τῳ δήξεις, παραιτείσθαι μὲν ὡς δυσκλεὲς τὸ ὑποτετάχθαι δοκεῖν, ἀποσείεσθαι δὲ τὸ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν συνεθέλειν αὐτῷ; Β. Β. Ηκιστά γε. Α. Οὐκοῦν, ὁ καὶ νῦν ὁμογνώμων τε καὶ συνεθέλη τῆς τῷ γεγεννηκότι, μᾶλλον δὲ ἡ βουλὴ καὶ ἡ θέληση; τοῦ Πατρὸς, τίνα δὴ τρόπον υποταχθήσεται, καὶ τοῦτο κατὰ καιροὺς, ὡς οὔπω νοούμενος συνεθελητής ήγουν ὑποτεταγμένος ; Κεχρήσομαι γάρ, ἀδικούσῃ μηδὲν εἰς οὐσίας λόγον τὸν Μονογενῆ, καὶ τῇ τοῦ Παύλου φωνῇ. Β. Ποῖον οὖν ἄρα τὸ χρῆμα τῆς ἐσομένης ὑποτε γῆς; Α. Ἐν ἐλπίσιν ἐσμὲν ἀγαθαῖς, ὦ Ερμεία, καὶ αραρότως πεπιστεύκαμεν, ὡς τοῖς ἐθέλουσι διαβιώνει λαμπρῶς, ἁγίαν τε καὶ ἀξιάγαστον ἀληθῶς κατωρ θωκόσι ζωὴν, ἡ παντὸς ἀγαθοῦ μέθεξις υπάρξει περά Θεοῦ, καὶ μὴν ὅτι τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ταῖς τῶν ἁγίων τεθησαύρισται κεφαλαῖς. Εσται δὲ τούτων ἁπάντων διανομεὺς καὶ πρύτανις ὁ Υἱός " πάντα γάρ παρὰ Πατρὸς εἰς ἡμᾶς δι' αὐτοῦ ἐν Πνεύματι, καὶ οὔτι πού φαμεν ὑπουργικὴν εἰσκομίζοντος εἰς τοῦτο τὴν διακονίαν, διανέμοντος δὲ μᾶλλον ἐπ' ἐξουσίες ὡς Υἱοῦ τὰ παρὰ Πατρὸς, ἵνα ᾗ ὁ Θεὸς τὰ πάνοι ἐν πᾶσιν, ἁγιασμὸς δηλονότι, καὶ σοφία, καὶ ζωή, δόξα τε καὶ ἀφθαρσία. Οτι δὲ ὑποτεταγμένων πάντων τῷ Υἱῷ, συγκατάρξει πάλιν πάντη τε καὶ πάντως αὐτῷ, καὶ συμβασιλεύσει τῶν ὅλων ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ έκδείξειεν ἂν εὐκόλως, τὸ ἀραρότως ἡμᾶς ἐνεῖν, ὁμογνωμονήσειν αὐτῷ, καὶ τότε, καὶ πρὸς τῶν ἐπιών ἔσεσθαι συνεθελητὴν τὸν Υἱὸν, καὶ διὰ τῆς ἑαυτὴ μεσιτείας αποπληροῦν τοῖς ἁγίοις τὰ ἐν ἐλπίσι. Καὶ αὐτὸ δὴ τουτὶ τῷ τῆς ὑποταγῆς ὀνόματι καταχρηστ κῶς μεμηνυκέναι φαμὲν τὸν θεσπέσιον Παύλον. Τ γὰρ, ᾔδει προσκρούσων αὐτῷ κατ' οὐδένα τρόπο, κἂν εἰ τοιάδε τινὰ λέγοι. Σκοπός γὰρ ἀεὶ τὸ Γε τιμᾶν τὸν Πατέρα, ὅτι ἐξ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπι, ἴσος τε καὶ ὅμοιος κατὰ πᾶν ὁτιοῦν, καὶ κατ᾿ αὐτόνα τρόπον μειονεκτούμενος, δι' αὐτοῦ τε καὶ σὺν αὐτο τῷ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Η S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. retur. Cum igitur ea mente et consilio sit, an alicui videbitur subjectionem velut indecoram rejiciendam esse, et voluntatis illam conformitatem repellendam? B. Minime sane. A. Itaque, qui nunc quoque eadem vult et sentit cum Genitore, imo vero qui est deliberatio et volun- tas Patris, quonam pacto subjicietur, idque certis temporibus, quasi nondum intelligatur ejus- dem esse voluntatis, aut subditus? Ular enim ipse quoque Pauli sententia, quæ Unigenito quoad substantiæ rationem nihil officit. Quaenam est igitur illa futura subjectio ? B A. Praeclaram spem habemus, Hermia, et certo credimus, omnis boni participationem a Deo obven- turam iis qui rectam vitam instituerint, sanctam- que et laude dignam vitam vixerint, adeoque om- nem cogitationem et sermonem ea superare quæ sanctorum reservata sunt capitibus. Horum autem omnium distributor et largitor erit Filius. Omnia quippe a Patre in nos per ipsum in Spiritu, non utique quod ministratoriam in hoc præstet operam, sed quod potius cum potestate distribuat tanquam Filius, quæ sum Patris, ut sit Deus omnia in omni- bus “, sanctificatio nimirum, et sapientia ",et vita ", gloria item ", et incorruptio 6. Quod autem rebus omnibus subjectis Filio, simul etiam cum ipso rursus imperaturus sit et conregnaturus universi Deus ac Pater, facile ostendet nos in ea perstare – sententia, ejusdem omnino voluntatis cum Patre etiam tunc fore Filium, eique in omnibus consen- surum, et per suam mediationem sanctorum spes adimplere. Et sane id subjectionis vocabulo divinum Paulum significasse dicimus abusive. Sciebat enim se nullatenus eum læsurum, licet ita loqueretur. Propositum enim semper est Filio, Patrem venerari, quoniam et ex ipso est secundum naturam,et æqua- lis, et per omnia similis, et nullo modo inferior, et per ipsum, et cum ipso, Patri gloria, cum sancto Spirit, in sæcula sxculoruin. Amen. * Cor. xv, 28. * Cor. 1, 50. C Juan. XIV, 6. Hebr. 1, 3. Timn. 1, 10.

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

ΛΟΓΟΣ Τ. Ὅτι τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ίδια, καὶ τὰ μὴ σφόδρα θεοπρεπώς εἰρημένα περὶ τοῦ Υἱοῦ, πρέπει ἂν μᾶλλον τῇ μετὰ σαρκὸς οἰκονομίᾳ, καὶ οὐκ αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ Λόγου, καθὸ νοεῖται καὶ ἔστι Θεός. Α Δ. Ισότητας μὲν οὖν, οἶμαι, πέρι, καὶ μὴν ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας παράδειξις ἐναργώς, καὶ οιονεί τι σήμαντρον ἀκριβὲς ἡ τοῦ Υἱοῦ φύσις, ἀποχρῶν ἡμῖν εὖ μάλα καὶ σαφὴς ἐξείργασται λόο γος. Τὰ γὰρ τοῦ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας ἰδικῶς ἐξαίρετα, δέδειχεν ὄντα τοῦ Υἱοῦ, μᾶλλον δὲ πᾶν ὅπερ ἂν λέγοιτο τοῦ Πατρὸς ἴδιον φυσικῶς, τοῦτο ἀπέφηνεν ὄντα τὸν Υἱόν. Οίει δὴ οὖν, ὦ μεία, τοῖς ἑτέρου τυχὸν ἰδιώμασιν, ὡς ἰδίοις ἄν ποτε διαπρέπειν δύνασθαι, τὸ μηδαμόθεν αὐτῷ φυσικῶς ἀνούμενον, διανεμηθὲν δὲ ὥσπερ εἰς ἔκφυλον ἑτερό τητα ; Β. Πῶς λέγεις; - Εδώ κατασημαίνεται, ταυτότητα δὲ τὴν εἰσάπαν δια διδράσκον ὁρᾶται πρὸς τὰ λοιπά, κἂν εἰ μετεῖναί τι λέγοιτο κοινὸν αὐτοῖ;; Ζῶον μὲν γὰρ ἄνθρωπός το καὶ ἵππος, ἀλλ᾽ ἐφ' ἑκάστῳ τις ἕτερος διέρπει λόγος, ἀποτειχίζων αὐτὸ τῶν ἄλλων, καὶ ἀσύμβατον ἀπο φαίνων τὴν εἰς ταυτότητα συνδρομήν, τὴν εἰσάπαν δὴ λέγω καὶ ὁλοσχερώς. Ιδιος γάρ τις ἀνθρώπου λό- γος, βοός τε, καὶ ἵππου. Εἰ δὲ δή τις ἐξέλος τὸ με σολαβοῦν, καὶ τοὺς τῆς οὐσιώδους διαφορᾶς ἀποστή σας λόγους, τὰ τῆς ἀνθρώπου φύσεως ίδιά τε καὶ πάντα περιθείη τοῖς ἄλλοις, ἆρ᾽ οὐκ ἀνθρώπου φύσιν ἡμῖν ὁριεῖ, καὶ ἔτερον οὐδὲν ἔσται τὸ δηλούμενον; Β. 'Αληθές Α. Οὐκ οὖν ἀμαθες, μᾶλλον δὲ ἤδη τω; καὶ ἀμή. χανόν ἐστιν ὁλοτρόπως, δύνασθαι τοῖς ἑτέρου τυχὸν Ιδιώμασι διαγινώσκεσθαί τι, καὶ οὐκ εἶναι νομίζειν αὐτοῦ, τοῦθ' ὅπερ ἐκεῖνο κατά φύσιν ἐστὶν, οὗ καὶ τοῖς ἰδιώμασιν ἐπιγινώσκεται; Β. Ορθῶς ἔφης. Πατρὸς, εἰ τοῖς τῆς θεότητος ἰδιώμασιν ὁλοσχερῶς διαπρέπων, ὅ τι ποτέ ἐστι κατὰ φύσιν γινώσκεται. Ταύτῃ τοι καὶ ἔστι χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρός. Δι' αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τοῦ Πατρὸς φύσιν καταθρήσαιμεν ἄν. Β. Βούλει τι λέγωμεν τῶν ἀναγκαίων εἰς ὄνησιν, ἔχουν ἀνέντες ήδη σοι τὸ ἀντιτετάχθαι δοκεῖν, τῆς τῶν ἐναντίων δόξης ἐρήμην ὥσπερ ἐῶμεν καταθεῖν τὸν λόγον ; DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. DIALOGUS VI. Quod quæ propria sunt humanitatis, quæque non valde Deo convenienter dicta sunt de Filio, incarnationis administrationi conveniant, non ipsi naturæ Verbi, quatenus intel- ligitur et est Deus. A. De æqualitate igitur, et quod Dei ac Patris A substantia expressio ac veram veluti signaculum PATROL. GR. LXXV. B C sit Filii natura, clare et abunde antea diximus. Quæ enim Dei ac Patris substantiæ peculiaria sunt et eximia, ea demonstravimus esse Filii : imo vero quodcunque dicitur Patris propriam naturaliter, istud esse Filium ostendimus. Existimasne igitur, Hermia, alterius proprietatibus tanquam suis præ- ditum esse posse id quod neutiquam ei naturaliter est unitum, sed alienum est ac peregrinam? B. Quomodo dicis ? A. Nunquid unaquæque res propria quidem na- turæ ratione insignitur, cæterum omnimodam iden- titatem cum cæteris fugere videtur, licet alicujus rei particeps dicatur quæ sit eis communis? Ani- mal enim sunt homo et equus : sed in utroque exsistit diversa quædam ratio, quæ ipsum ab aliis sejungit, et in unum et idem coalescere prohibet, identitate nimirum omnimoda. Propria enim est quædam hominis ratio, bovisque, et equi. Quod si quis auferat id quod intercedit, et substantialis differentiæ rationes amovens, naturæ humanæ pro- prietates cateraque omnia aliis tribuat, an non hominis naturam nobis definiet, ac nihil aliud erit quod significatur ? B. Verum est. A. Nunquid igitur absurdum, imo vero impessi- bile plane est alterius proprietatibus aliquid posse cognosci, neque tainen esse istud ipsum quod illud secundum naturam est, cujus etiam proprietatibus agnoscitur ? B. Recte dixisti. A. Nihilo igitur minor est filius Deo ac Patre, si deitatis proprietatibus prorsus conspicuus agno- scitur esse secundum naturam. Idcirco character etiam est substantiæ Patris. Per ipsum enim et in ipso Patris naturam contemplamur. B. Vin' m aliquid utile proferamus, aut certe, contradicendi tibi consilio relieto, nudam quodam- modo adversariorum opinionem persequamur ? 4. Οὐ γὰρ ἕκαστον τῶν ὄντων λόγῳ μὲν φύσεως 4. Μείων οὖν ἄρα κατ᾽ οὐδὲν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ καὶ

Β. Αt Α Β Β. ᾿Αλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ ἐννοήσουσι κατά γε τ εἰκός· ὅτι δὲ ἡγιάσθαι φασί, καταβάντος ἐπ' αὐτὸν τοῦ Πνεύματος ἐν εἴδει περιστερᾶς. Α. Εἶτα τίς ὁ τοῦτο εἰπὼν, ἐποπτεύσας τε ἅμα τὴν ἐξ οὐρανῶν τοῦ Πνεύματος ἐπ' αὐτὸν καταφοίτησιν ; Β. Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής μεμαρτύρηκε λέγων, ότι • Τεθέαμα: τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ἐξ οὐρανοῦ, ὡσεὶ περιστεράν, καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτόν. ο Α. Οὐκοῦν, ἀναμέτρει τὸν τοῦ ἡγιάσθαι χρόνον. Οὐ γάρ τοι πρὸ τῆς ἐπιδημίας ἡγιάζετο Θεὸς ἂν ὁ Δ γος, ἀλλ' ὅτε γέγονε καθ' ἡμᾶς, οἷς οὐ φύσεως καρ πὸς ἰδίας, ἀλλ᾽ ἔξωθέν τε καὶ ἐπακτὸς ὁ ἁγιασμός. Η οὐκ οἶσθα, ὅτι πεπλούτηκε μὲν ἐν ἀρχεῖς ἡ ἀν θρώπου φύσις τὸ καὶ θείου Πνεύματος μεταλαχείν καὶ τὸν δι᾿ ἁγιασμοῦ πρὸς Θεὸν ἐξεικονισμόν· το ποίητα: γὰρ καὶ κατὰ τοῦτο κατ' εἰκόνα τοῦ κτίσ τος· ἐπειδὴ δὲ τὴν θείαν λελύπηκεν ἐντολὴν, ἐπ πολήσας τὸ δώρον, θανάτῳ κατεδικάζετο, καὶ τὴν τῆς ἁμαρτίας υπέδυ ζυγόν ; Β. Συνίημι. Α. Ἔδει τοίνυν, ἐπείπερ ἐξ ἡμερότητος τῆς ἐνα οὔσης αὐτῷ τὸ διολισθῆσαν γένος αναστοιχειοῦν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς ἐβουλεύετο Θεὸς, δευτέραν ὥσπερ τοῦ γένους ἀρχὴν ἀναφῦναι Χριστὸν, καὶ ἀπότεξον μὲν ἀνατλῆναι τὴν διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου, μὲ μὴν ἐπ καὶ πατέρα σαρκικὸν ἀνασχέσθαι λαβεῖν, ἵνα καὶ συν αὐτῷ Θεὸν ἔχωμεν οἱ πάντες Πατέρα, δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ τῆς τοιαύτης δόξης εἰς ἀρχὲς ἀναβαίνοντες. Εδει γενόμενον ἄνθρωπον τὸ Πνεῦμα λαβείν, ίν' ἐπείπερ ἦν τε καὶ ἔστιν οὐκ εἰδὼς ἁμαρτίαν, έμπε λοχωροίη λοιπὸν ἐν αὐτῷ τὸ Πνεῦμα, καὶ ἀναπαύε ται καθάπερ ἐν ἀπαρχῇ τοῦ γένους καὶ είςη δευτέ ρα. Τουτὶ γὰρ οἷμαι που κατασημαίνειν εὖ μάλα την θεσπέσιον Βαπτιστήν, βοῶντα περὶ τοῦ Πνεύματος, ὡς θεάσαιτο μὲν αὐτὸ καθιγμένον ἐξ οὐρανῶν ἐν εἴδει περιστερᾶς· φάναι δὲ, ὅτι καὶ ἔμεινεν ἐπ' αὐτὸν, αὐ γὰρ (1) μεμένηκε δὲ ἐν Χριστῷ. Φύσεως γὰρ δν ε ἀνεχομένης παθεῖν τὴν ἐξ ἁμαρτίας κηλίδα. Ο εν δὲ ὑπάρχων ἀεὶ βασιλεὺς, καὶ ὁμέθρονος τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, κεχειροτονῆσθαι λέγεται βασιλεύς, ὅτι καθ' ἡμᾶς γέγονεν ἄνθρωπος, ᾧ καὶ δοτὸν ἄνωθεν τη β σιλεύειν ἐστί· καὶ ὥσπερ ἀεὶ συνυπάρχων τῷ Πατρ εἰς Υἱὸν ὁρίζεται διὰ Πνεύματος, διὰ τὸ τοῖς κατὰ θέσιν υἱοῖς ἐξωμοιῶσθαι κατὰ τὴν σάρκα, καὶ ὥσπερ ἡμῖν τοῖς ὑπὸ Θεὸν συμμορφούμενος, Θεὸν ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα ἐκάλει, καίτοι Θεὸς ὑπάρχων αὐτός· ε τω καὶ ἡγιάσθαι λέγεται, χωροῦντος εἰς τὸ ἀνθρώ πινον, ἤτοι περὶ τήνδε τὴν σάρκα τοῦ Ἁγιασμοῦ, διὰ τὸ μὴ οἴκοθεν ἔχειν δύνασθαι τὴν ἀνθρώπου φύ σιν τὸν ἁγιασμόν. Ενεστι γὰρ τοῦτο τῇ γε ἀληθῶς θείᾳ τε καὶ ὑπὲρ πάντα φύσει ἧς ἐπείπερ ἐπὶ καρπὸς ὁ Λόγος, ἕξει δή που πάντως ὡς Όταν ἐν ἑαυτῷ τῆς τεκούσης αὐτὸν φύσεως τὸν ἅγιο σμόν. S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. hoc quidem in animum non inducent, opi- nor : sed sanctificatum esse aiunt, postquam de- scendit super eum Spiritus in specie columbæ. A. Ecquis porro ille est qui hoc dixit, simul- que vidit descendentem super cumn de caelis Spiri- tum ? B. Joannes Baptista testimonium perhibuit, di- cens : ‹ Vidi Spiritum descendentem quasi colum- bam de caelo, et mansit super eum 18.10. A. Perpende itaque tempus quo sanctificatus est. Non enim ante adventum sanctificatus est Deus Verbum, sed cum similis nobis factus est, qui- bus sanctificatio nostræ naturæ fructus non est, sed externa est et ascititia. Alioqui nonne scis na- turam hominis initio quidem divini Spiritus participatione locupletatam, et similitudine cum Deo per sanctificationem (idcirco enim facta est ad imaginem creatoris), sed, violato divino mandato donoque amisso, mortis damnatam esse et peccati jugo subditam ? B. Intelligo. A. Oportebat igitur, quandoquidem pro insita sibi benignitate lapsum genus In priorem stalum reformare volebat Deus, alterum veluti generis principium renasci Christum, et in lucem edi per sanctam Virginem, non tamen carnalem patrem accipere, ut et cum ipso Deum habeamus omnes Patrem, per ipsum et in ipso ad istius gloriæ ini- tia redeuntes. Οportebat, postquam homo factus est, Spiritum accipere, ut, quoniam erat et est in- scius peccati, in ipso demum Spiritus inhabitaret ac requiesceret, tanquam in primitiis generis et ra- dice secunda. Hoc enim arbitror alicubi diserte si- gnificare divinum Baptistam clamantem de Spiritu, se vidisse nimirum ipsum descendentem de cœlo in specie columbæ, et mansisse super eum; addi- disse vero, mansisse super eum : non enim mansit io nobis, propter prevaricationem, sed in Christo. Natura enim præditus erat in quam peccati labes cadere nequit. Quemadmoduin autem rex cum sem- per sit, et in eodem solio cum Deo ac Patre se- deat, rex constitutus esse dicitur, quando nostri similis homo factus est, et ei superne datum est regnum: et quenradmodum cum semper coexsistat Patri, in Filium per Spiritum æstimatur, propter- ea quod filiis adoptivis secundum carnem est as- similatus : et sicuti nobis Deo subditis conforma- tus Deum suum Patrem vocabat, quamvis ipse sit Deus: ita sanctificatus quoque dicitur, sanctifica- tione ad humanitatem pertinente, aut circa hanc carnem versante, propterea quod hominis natura sanctificationem a se habere nequit. Inest enim hoc divinæ profecto et supremæ naturæ, cujus cum Verbum fructus sit, habebit utique veluti propriam in seipso, naturae a qua genitus est, sanctificationem. 18.79 Joan. 1, 32. C D (1) Desunt

Β. Τί γάρ φασι τὸ ἄτοπον, ἐν τῷ ἡγιάσθαι λέγειν Α παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν ; Α. Ανακυκλήσας δὴ οὖν ὅπερ ἔφην ἀρτίως, καὶ ἐπαύθις ἐρῶ. Εἰ μὲν γὰρ καθὸ ἄνθρωπος, ὡς ἄνθρω που ἡγιάσθαι φασίν, ἀδιαφορήσειεν ἂν ὁ λόγος, ὡς · γε δή τούτῳ τὸ βλάβος οὐδέν. Εἰ δὲ δὴ παρέντες τὸ ἀληθὲς, καὶ παρωθούμενοι τὸ εἰκὸς, εἰς ἀκαλλε στάτην τινὰ καὶ πέρα παντὸς ἰοῦσαν θράσους ἀπο- λισθαίνουσι γνώμην, αὐτὸν ἡγιάσθαι λέγοντες, τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα Λόγον, ἀπάσης ἡμῖν ἀτοπίας επέκεινα διεκπίπτει ἂν ὁ λόγος. Β. Οὐκοῦν ἐκδείξειας ἂν τῆς ἐν γε τούτοις ἡμῖν Ατοπίας τοὺς τρόπους. Λ. Καὶ μάλα. Κατοκνήσαιμι γὰρ ἂν ἥκιστά γε, συλλήπτορά τε καὶ ἀρωγόν, τὸν τῆς ἀληθείας προ- εστηκότα Χριστόν ἔσεσθαί μοι προσδοκῶν. Μεθέντες δ᾽ οὖν τὸ διαμέλλειν ὅτι, τὴν τῶν προκειμένων βά σανον εἰς μέσον ήδη παράγωμεν, καὶ μοὶ φράσον ἐκεῖνο δὴ πάλιν. Β. Το τί ; Α. Τίνος ἴδιον φῶμεν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; πότερα δὴ μόνου τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, ήγουν καὶ τοῦ Υἱοῦ, ἢ καὶ ἀναμέρος ἑκατέρου, καὶ ἀμφοῖν, ὡς Εν, ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐο σίας ; Β. Οὕτως ἔγωγε φημί. Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, καὶ σὲ τῆς ἀγχινοίας ἄγα μαι, καὶ ταῖς θεοπνεύστους Γραφαῖς εὖ μάλα συμ σπίνουσαν τὴν ἐπὶ τῷδε δόξαν εἰρῆσθαί φημι. Νοεῖται μὲν γὰρ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ ἐν ὑπάρξει τῇ καθ' ἑαυ τῶν, ὑφέστηκε δὲ αὖ καὶ ὁ Υἱὸς ἰδικῶς· ἀλλ᾽ εἰ καὶ Καν ὑπόστασιν ἑκάτερος ἀπετέμετο, τὸν γοῦν εἰσ- σταν διορισμὸν οὐ προσίεται. Οὐδὲ γὰρ ἂν διορίζοιτο τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός, ὥσπερ ἄγγελος ἀγγέλου, καὶ μὴν καὶ ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς, ὁ δεῖνα τοῦ δεῖνος, ὅλος ὅλου διαστήξει τυχόν, οὔτε μὴν καὶ διαμπαξ ἐλάσει τῆς διαφορᾶς ὁ λόγος, αναμέρος ὁλοτρόπως ἑκάτερον Εστάς· ἡ γὰρ ἂν εἶεν καὶ δύο Θεοί· μιᾶς δὲ καὶ μό- της ούσης τε καὶ νοουμένης θεότητος, ζῶντα καὶ ὑρεστηκότα καταθρήσαιμεν ἂν ἐν Πατρὶ τὸν Υἱὸν, καὶ μὴν καὶ τὸ ἔμπαλιν, τουτέστιν, ἐν Υἱῷ τὸν Πα- τέρα· χαρακτὴρ γὰρ ἐστι τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Β. Σύμφημι. Α. Μιᾶς οὖν φύσεως ἂν καὶ τὸ Πνεῦμα, καὶ προ γεῖται μὲν οἷάπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ Πατρός· ἔστι γε μὲν οὐκ ἀλλότριον τοῦ Υἱοῦ· γεγέννηται γὰρ οὗτος, τὴν τοῦ Πατρὸς ἰδιότητα πᾶσαν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, καὶ ἐπείπερ ἐστὶ τῆς ἀνωτάτω θεότητος ὁ καρπὸς, πῶς ἂν νοοῖτο γυμνὸς τῶν τῆς θεότητος ἀγαθῶν; Ιδιον δὲ θεότητος ὁ ἁγιασμός, οὗ τὸ Πνεῦμα δεικτικόν [ γρ. δεκτικόν]. "Αγιον γὰρ κατὰ φύσιν, καὶ τῆς ὅλης κτίσεως ἁγιαστικόν. Β. Καὶ τὶς ἂν γένοιτο τούτων ἡ πίστις, πῶς δ᾽ ἂν μάθοιμι σαφῶς, ὡς ἔστιν ἴδιον τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καθάπερ αμέλει τοῦ Πατρός ; Α. Οὐ θύραθεν ἡμῖν ὁ μάρτυς, αὐτὸν δὲ εἰσκομίσω βοώντα Χριστόν· . Ετι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν, ἀλλ' οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, οδηγήσει ὑμᾶς ἐν τῇ ἀληθείᾳ Β Β. DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI E B. Ecquid vero absurdi esse aluut in eo quod dicitur sanctificatus a Patre Filius' A. Repetam iterum quæ dixi. Si quatenus homo est, ut hominem sanctificatum esse dicunt, indiſſo- rens erit oratio, puta in qua dampi nihil sit. Si autem, vero ac decoro relicto, in absurdissimu ac pronsus temerarium sensum prolabuntur, ipsum sanotificatum esse dicentes Verbum quod ex Deo Patre processit, ultra omuem absurditatem feretur oratio: B. Absurditatis, quæso, rationes hic nobis osten- dito. A. Faciam libens. Non enim cunctabor, sperang Christum veritatis præsidem auxilio mihi fore ac subsidio. Mlissa itaque o:ani mora, rerum proposi- tarum examen afferamus in medium, et mihi rur- sus illud dicito. G p Quid? A. Cujusnam proprium esse dixerimus sanctum Spiritum? utrum solius Dei ac Patris, an etiam Filii, aut seorsim utriusque, et amborum, tanquam unum, ex Patre, per Filium, propter identitatem substantiæ ? B. Prorsus, inquam. A. Recte, amice, macte esto hoc mentis acumi- ne, sacris porro Scripturis mirifice consentientein hanc abs te sententiam dictam esse fatcor. Intelli- gitur enim Deus ac Pater in se subsistere, subsi- slit vero Filius quoque peculiariter: verumlanien licet propriam hypostasim uterque habeat, distin- ctionem tamen prorsus non admittunt. Neque enim sejungitur a Patre Filius, quemadmodum angelus ab angelo, et inter nos hic ab illo, totus a toto for- te separabitur, neque adeo differentiæ ratio in to tum abducet, utrumque seorsim plane statuens; alioqui enim essent quoque duo dii : sed cum una et sola sit ac intelligatur deitas, viventem et subsi- stentem in Patre Filium videbimus, et vice versa, in Filio Patrem. Character enim est substantiæ ejus.. B. Assentior. A. Unius igitur naturæ unus etiam est Spiritus, et promanat quidem velut a foule Patre: est la- men haud alienus a Filio. Hic enim genitus est, Patris proprietatem omnem habens in seipso : cum- que sit suprema deitatis fructus, quomodo deitatis bonis carere censubitur? Propria autem res est deitatis, sanctificatio, cujus capax est Spiritus. Sanctus enim est secundum naturam, et universam creaturam sanetificat. B. Qui tu ejusce rei fidem facies, aut quomodo chare discam proprium esse Filii Spiritum sanctum, sicuti Patris? A. Testem extrinsecus nou quærai, sed ipsumn Christum clamantem inducam: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, dom

Α πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἔσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Β. Εt Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Η οὐκ ἀποχρῶν ὁ λόγος εἰς πλη ροφορίαν τοῖς σοφοῖς, ὡς μέν φησι τὸν Παράκλητον, Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, οὐχ ἑτέρα δε παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια; Προστιθεὶς δὲ, «Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, » τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οἰκειότητα δέδειχεν ἐνεργῶς, καθ᾽ ἣν ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Οὐ γάρ τοι μεταληπτῶς σοφὸν ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῇ υπουργικῇ τοὺς παρ' Υἱοῦ λόγους τοῖς ἁγίοις διαπο μίσειν· ἀλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τι τῶν εὐοσμοτάτων ανθέων περὶ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διασκιδναμένης όσμῆς, καὶ ταῖς τῶν περιεστώτων αἰσθήσεων ἐμπιπτούσης, λέγο ὅτι « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο τὴν φυσικὴν οἰκειότης κατασημήνειεν ἂν, καὶ οὔτι που τὸ ὡς ἐν μεθέξει διηρημένως, ὧδέ πη νοήσεις καὶ ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος. Πνεῦμα γὰρ σοφίας καὶ δυνάμεως όν, σοφία πάντως καὶ δύναμις ἐστιν, ὅλην ἐξ ὅλου τὴν τοῦ προϊέντος ἐνέργειαν ἀποσῶζον ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἂν [γρ. ἐν] ἰδίᾳ φύσει καταδεικνύον εὖ μάλα, τὴν ὑπέρ ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φη σί, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι ι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ του ἐμοῦ λαμβάνει. » Ωςπερ γὰρ ἅγιόν ἐστι κατὰ φύσιν, ἐπείπερ ἐστὶν ἁγίου Πνεῦμα Πατρός, οὕτω καὶ σου φόν, ἐπεί τοι σοφίας Πνεῦμά ἐστι· σοφία δὲ ὁ πιός καὶ οὔτι πού φαμεν, ὡς κατὰ σχέσιν τινὰ καὶ μέλο εξιν, ἅγιον καὶ σοφὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον, καὶ οἰονεί τις ποιότης φυσική τῆς ἁγίας το καὶ σοφῆς θεότητος, τῆς ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νου μένης, καὶ αὐτῷ τῷ Πνεύματι. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτός σε δι᾿ ἐπι τοῦ μυσταγωγήσει, λέγων· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὰ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορε ται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, φησί, περὶ ἐμοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀπο καλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περί αυτού προμεμήνυκε; Β. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς μαρτυρίας ὁ τρόπος; Α. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνήργηκε τὰ Θεοῦ διὰ χειρός ἁγίων, μεμαρτύρηκεν ἐναργῶς, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Β. Αλις μὲν ἡμῖν τῶν τοιούτων, ὦ τᾶν. Τὸ γάρ τοι σαφὲς καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, δέοιτ᾽ ἂν οὐχὶ του συνειπεῖν ᾑρημένου. Πνεῦμα γάρ ἐστι καὶ τοῦ Γιου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἀντερεῖν οἶμαι παντελώς οὐδένα. Τριβὴν οὖν καὶ πόνον αὐτὸν ἐπὶ τῷδε μεθείς, τοις ἂν μᾶλλον ἐπ᾿ ἐκεῖνα νυνὶ, τὰ, δι᾿ ὧν ἔνεστιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B " cebit vos omnem veritatem : non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur, et, quæ ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clari- Acabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quæcunque habet Paler, mea sunt : propter- ea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ". › Annon isthæc sufficiunt ad fidem facien- dam sapientibus, quod ipse suum dicit Paracletum (Spiritum enim veritatis ipsum nuncupavit), nec aliam esse ab ipso veritatem? Cum autem addit, • Quia de meo accipiet, » substantialem et natura- lem conjunctionem manifeste demonstrat, secundum quam unus est cum ipso Spiritus ejus. Non enim per participationem sapientem fore ab ipso Spiri- tum ait, neque adeo ministri vice Filii sérmones sanctis allaturum, sed non secus ac si foe quidam fragrantia nobilis de odore quem ex se spargit et circumstantium sensibus infundit, dicat, De meo accipiet, naturalem proprietatem significaverit, non autem aliquid per participationen seorsim ac dis- tincte: sic etiam de Filio intelliges ac Spiritu. Spi- ritus enim sapientiæ ac virtutis cuin sit, saplentia utique est ac potestas, efficaciam profundentis in- tegram servans in seipso, et in sua natura utique naturam ejus cujus est exhibens. Cum autem dical, De meo accipiet, utiliter addit, Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt : propterea dixi vobis quia de meo accipiet. Quemadmodum enim sanctus est secunduin naturam, quoniam Spiritus eet sancti Patris: sic etiam sapiens, quoniam sa- pientiæ est Spiritus : sapientia vero est Filius; ne- que vero ullo modo dicimus relatione et participa- tione quadam sanctum et sapientem esse Spiritum, sed substantialiter potius et veluti qualitas quædam naturalis sanctæ et sapientis deitatis, quæ in Patre et Filio esse censetur, et ipso Spiritu. Patris autem Spiritum, Spiritum esse Pilii, per se ipse te doce- bit, dicens : « Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium, inquit, perhibe- bit de 'me “。 › Intelligis ergo quo pacto tanquam quum nobis promittit se missurum illum a Patre, et Spiritum quidem veritatis nominat, verumtamen ex ipso Patre promanare statuit, adeoque de ipso testimonium laturum prædixit? quis, amabo te, testimonii modus intelli- getur? A. Nenipe cum operatus sit ea quæ Dei sunt, per manum sanctorum, manifeste contestatus est Deum esse Filium, cujus etiam Spiritus est, sicuti nimirum et Patris. B. Talium quidem nobis satis est, amicę. Quod enim clarum est ac indubitatum, non babet opus sufragatore. Spiritus enim est quoque Filia Spiri- lus sanctus, nec quemquam repugnaturum prorsus reor. Nihil igitur amplius in ea re cunctatus, ad ea potius nunc te conferas, per quæ discere licet o Juan. xvi, 12-15. et Joan. xv, 20. C D

Α πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἔσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Β. Εt Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Η οὐκ ἀποχρῶν ὁ λόγος εἰς πλη ροφορίαν τοῖς σοφοῖς, ὡς μέν φησι τὸν Παράκλητον, Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, οὐχ ἑτέρα δε παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια; Προστιθεὶς δὲ, «Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, » τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οἰκειότητα δέδειχεν ἐνεργῶς, καθ᾽ ἣν ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Οὐ γάρ τοι μεταληπτῶς σοφὸν ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῇ υπουργικῇ τοὺς παρ' Υἱοῦ λόγους τοῖς ἁγίοις διαπο μίσειν· ἀλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τι τῶν εὐοσμοτάτων ανθέων περὶ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διασκιδναμένης όσμῆς, καὶ ταῖς τῶν περιεστώτων αἰσθήσεων ἐμπιπτούσης, λέγο ὅτι « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο τὴν φυσικὴν οἰκειότης κατασημήνειεν ἂν, καὶ οὔτι που τὸ ὡς ἐν μεθέξει διηρημένως, ὧδέ πη νοήσεις καὶ ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος. Πνεῦμα γὰρ σοφίας καὶ δυνάμεως όν, σοφία πάντως καὶ δύναμις ἐστιν, ὅλην ἐξ ὅλου τὴν τοῦ προϊέντος ἐνέργειαν ἀποσῶζον ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἂν [γρ. ἐν] ἰδίᾳ φύσει καταδεικνύον εὖ μάλα, τὴν ὑπέρ ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φη σί, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι ι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ του ἐμοῦ λαμβάνει. » Ωςπερ γὰρ ἅγιόν ἐστι κατὰ φύσιν, ἐπείπερ ἐστὶν ἁγίου Πνεῦμα Πατρός, οὕτω καὶ σου φόν, ἐπεί τοι σοφίας Πνεῦμά ἐστι· σοφία δὲ ὁ πιός καὶ οὔτι πού φαμεν, ὡς κατὰ σχέσιν τινὰ καὶ μέλο εξιν, ἅγιον καὶ σοφὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον, καὶ οἰονεί τις ποιότης φυσική τῆς ἁγίας το καὶ σοφῆς θεότητος, τῆς ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νου μένης, καὶ αὐτῷ τῷ Πνεύματι. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτός σε δι᾿ ἐπι τοῦ μυσταγωγήσει, λέγων· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὰ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορε ται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, φησί, περὶ ἐμοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀπο καλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περί αυτού προμεμήνυκε; Β. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς μαρτυρίας ὁ τρόπος; Α. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνήργηκε τὰ Θεοῦ διὰ χειρός ἁγίων, μεμαρτύρηκεν ἐναργῶς, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Β. Αλις μὲν ἡμῖν τῶν τοιούτων, ὦ τᾶν. Τὸ γάρ τοι σαφὲς καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, δέοιτ᾽ ἂν οὐχὶ του συνειπεῖν ᾑρημένου. Πνεῦμα γάρ ἐστι καὶ τοῦ Γιου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἀντερεῖν οἶμαι παντελώς οὐδένα. Τριβὴν οὖν καὶ πόνον αὐτὸν ἐπὶ τῷδε μεθείς, τοις ἂν μᾶλλον ἐπ᾿ ἐκεῖνα νυνὶ, τὰ, δι᾿ ὧν ἔνεστιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B " cebit vos omnem veritatem : non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur, et, quæ ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clari- Acabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quæcunque habet Paler, mea sunt : propter- ea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ". › Annon isthæc sufficiunt ad fidem facien- dam sapientibus, quod ipse suum dicit Paracletum (Spiritum enim veritatis ipsum nuncupavit), nec aliam esse ab ipso veritatem? Cum autem addit, • Quia de meo accipiet, » substantialem et natura- lem conjunctionem manifeste demonstrat, secundum quam unus est cum ipso Spiritus ejus. Non enim per participationem sapientem fore ab ipso Spiri- tum ait, neque adeo ministri vice Filii sérmones sanctis allaturum, sed non secus ac si foe quidam fragrantia nobilis de odore quem ex se spargit et circumstantium sensibus infundit, dicat, De meo accipiet, naturalem proprietatem significaverit, non autem aliquid per participationen seorsim ac dis- tincte: sic etiam de Filio intelliges ac Spiritu. Spi- ritus enim sapientiæ ac virtutis cuin sit, saplentia utique est ac potestas, efficaciam profundentis in- tegram servans in seipso, et in sua natura utique naturam ejus cujus est exhibens. Cum autem dical, De meo accipiet, utiliter addit, Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt : propterea dixi vobis quia de meo accipiet. Quemadmodum enim sanctus est secunduin naturam, quoniam Spiritus eet sancti Patris: sic etiam sapiens, quoniam sa- pientiæ est Spiritus : sapientia vero est Filius; ne- que vero ullo modo dicimus relatione et participa- tione quadam sanctum et sapientem esse Spiritum, sed substantialiter potius et veluti qualitas quædam naturalis sanctæ et sapientis deitatis, quæ in Patre et Filio esse censetur, et ipso Spiritu. Patris autem Spiritum, Spiritum esse Pilii, per se ipse te doce- bit, dicens : « Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium, inquit, perhibe- bit de 'me “。 › Intelligis ergo quo pacto tanquam quum nobis promittit se missurum illum a Patre, et Spiritum quidem veritatis nominat, verumtamen ex ipso Patre promanare statuit, adeoque de ipso testimonium laturum prædixit? quis, amabo te, testimonii modus intelli- getur? A. Nenipe cum operatus sit ea quæ Dei sunt, per manum sanctorum, manifeste contestatus est Deum esse Filium, cujus etiam Spiritus est, sicuti nimirum et Patris. B. Talium quidem nobis satis est, amicę. Quod enim clarum est ac indubitatum, non babet opus sufragatore. Spiritus enim est quoque Filia Spiri- lus sanctus, nec quemquam repugnaturum prorsus reor. Nihil igitur amplius in ea re cunctatus, ad ea potius nunc te conferas, per quæ discere licet o Juan. xvi, 12-15. et Joan. xv, 20. C D

Α πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἔσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Β. Εt Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Η οὐκ ἀποχρῶν ὁ λόγος εἰς πλη ροφορίαν τοῖς σοφοῖς, ὡς μέν φησι τὸν Παράκλητον, Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, οὐχ ἑτέρα δε παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια; Προστιθεὶς δὲ, «Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, » τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οἰκειότητα δέδειχεν ἐνεργῶς, καθ᾽ ἣν ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Οὐ γάρ τοι μεταληπτῶς σοφὸν ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῇ υπουργικῇ τοὺς παρ' Υἱοῦ λόγους τοῖς ἁγίοις διαπο μίσειν· ἀλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τι τῶν εὐοσμοτάτων ανθέων περὶ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διασκιδναμένης όσμῆς, καὶ ταῖς τῶν περιεστώτων αἰσθήσεων ἐμπιπτούσης, λέγο ὅτι « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο τὴν φυσικὴν οἰκειότης κατασημήνειεν ἂν, καὶ οὔτι που τὸ ὡς ἐν μεθέξει διηρημένως, ὧδέ πη νοήσεις καὶ ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος. Πνεῦμα γὰρ σοφίας καὶ δυνάμεως όν, σοφία πάντως καὶ δύναμις ἐστιν, ὅλην ἐξ ὅλου τὴν τοῦ προϊέντος ἐνέργειαν ἀποσῶζον ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἂν [γρ. ἐν] ἰδίᾳ φύσει καταδεικνύον εὖ μάλα, τὴν ὑπέρ ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φη σί, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι ι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ του ἐμοῦ λαμβάνει. » Ωςπερ γὰρ ἅγιόν ἐστι κατὰ φύσιν, ἐπείπερ ἐστὶν ἁγίου Πνεῦμα Πατρός, οὕτω καὶ σου φόν, ἐπεί τοι σοφίας Πνεῦμά ἐστι· σοφία δὲ ὁ πιός καὶ οὔτι πού φαμεν, ὡς κατὰ σχέσιν τινὰ καὶ μέλο εξιν, ἅγιον καὶ σοφὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον, καὶ οἰονεί τις ποιότης φυσική τῆς ἁγίας το καὶ σοφῆς θεότητος, τῆς ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νου μένης, καὶ αὐτῷ τῷ Πνεύματι. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτός σε δι᾿ ἐπι τοῦ μυσταγωγήσει, λέγων· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὰ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορε ται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, φησί, περὶ ἐμοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀπο καλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περί αυτού προμεμήνυκε; Β. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς μαρτυρίας ὁ τρόπος; Α. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνήργηκε τὰ Θεοῦ διὰ χειρός ἁγίων, μεμαρτύρηκεν ἐναργῶς, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Β. Αλις μὲν ἡμῖν τῶν τοιούτων, ὦ τᾶν. Τὸ γάρ τοι σαφὲς καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, δέοιτ᾽ ἂν οὐχὶ του συνειπεῖν ᾑρημένου. Πνεῦμα γάρ ἐστι καὶ τοῦ Γιου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἀντερεῖν οἶμαι παντελώς οὐδένα. Τριβὴν οὖν καὶ πόνον αὐτὸν ἐπὶ τῷδε μεθείς, τοις ἂν μᾶλλον ἐπ᾿ ἐκεῖνα νυνὶ, τὰ, δι᾿ ὧν ἔνεστιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B " cebit vos omnem veritatem : non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur, et, quæ ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clari- Acabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quæcunque habet Paler, mea sunt : propter- ea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ". › Annon isthæc sufficiunt ad fidem facien- dam sapientibus, quod ipse suum dicit Paracletum (Spiritum enim veritatis ipsum nuncupavit), nec aliam esse ab ipso veritatem? Cum autem addit, • Quia de meo accipiet, » substantialem et natura- lem conjunctionem manifeste demonstrat, secundum quam unus est cum ipso Spiritus ejus. Non enim per participationem sapientem fore ab ipso Spiri- tum ait, neque adeo ministri vice Filii sérmones sanctis allaturum, sed non secus ac si foe quidam fragrantia nobilis de odore quem ex se spargit et circumstantium sensibus infundit, dicat, De meo accipiet, naturalem proprietatem significaverit, non autem aliquid per participationen seorsim ac dis- tincte: sic etiam de Filio intelliges ac Spiritu. Spi- ritus enim sapientiæ ac virtutis cuin sit, saplentia utique est ac potestas, efficaciam profundentis in- tegram servans in seipso, et in sua natura utique naturam ejus cujus est exhibens. Cum autem dical, De meo accipiet, utiliter addit, Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt : propterea dixi vobis quia de meo accipiet. Quemadmodum enim sanctus est secunduin naturam, quoniam Spiritus eet sancti Patris: sic etiam sapiens, quoniam sa- pientiæ est Spiritus : sapientia vero est Filius; ne- que vero ullo modo dicimus relatione et participa- tione quadam sanctum et sapientem esse Spiritum, sed substantialiter potius et veluti qualitas quædam naturalis sanctæ et sapientis deitatis, quæ in Patre et Filio esse censetur, et ipso Spiritu. Patris autem Spiritum, Spiritum esse Pilii, per se ipse te doce- bit, dicens : « Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium, inquit, perhibe- bit de 'me “。 › Intelligis ergo quo pacto tanquam quum nobis promittit se missurum illum a Patre, et Spiritum quidem veritatis nominat, verumtamen ex ipso Patre promanare statuit, adeoque de ipso testimonium laturum prædixit? quis, amabo te, testimonii modus intelli- getur? A. Nenipe cum operatus sit ea quæ Dei sunt, per manum sanctorum, manifeste contestatus est Deum esse Filium, cujus etiam Spiritus est, sicuti nimirum et Patris. B. Talium quidem nobis satis est, amicę. Quod enim clarum est ac indubitatum, non babet opus sufragatore. Spiritus enim est quoque Filia Spiri- lus sanctus, nec quemquam repugnaturum prorsus reor. Nihil igitur amplius in ea re cunctatus, ad ea potius nunc te conferas, per quæ discere licet o Juan. xvi, 12-15. et Joan. xv, 20. C D

Α πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἔσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Β. Εt Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Η οὐκ ἀποχρῶν ὁ λόγος εἰς πλη ροφορίαν τοῖς σοφοῖς, ὡς μέν φησι τὸν Παράκλητον, Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, οὐχ ἑτέρα δε παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια; Προστιθεὶς δὲ, «Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, » τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οἰκειότητα δέδειχεν ἐνεργῶς, καθ᾽ ἣν ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Οὐ γάρ τοι μεταληπτῶς σοφὸν ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῇ υπουργικῇ τοὺς παρ' Υἱοῦ λόγους τοῖς ἁγίοις διαπο μίσειν· ἀλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τι τῶν εὐοσμοτάτων ανθέων περὶ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διασκιδναμένης όσμῆς, καὶ ταῖς τῶν περιεστώτων αἰσθήσεων ἐμπιπτούσης, λέγο ὅτι « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο τὴν φυσικὴν οἰκειότης κατασημήνειεν ἂν, καὶ οὔτι που τὸ ὡς ἐν μεθέξει διηρημένως, ὧδέ πη νοήσεις καὶ ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος. Πνεῦμα γὰρ σοφίας καὶ δυνάμεως όν, σοφία πάντως καὶ δύναμις ἐστιν, ὅλην ἐξ ὅλου τὴν τοῦ προϊέντος ἐνέργειαν ἀποσῶζον ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἂν [γρ. ἐν] ἰδίᾳ φύσει καταδεικνύον εὖ μάλα, τὴν ὑπέρ ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φη σί, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι ι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ του ἐμοῦ λαμβάνει. » Ωςπερ γὰρ ἅγιόν ἐστι κατὰ φύσιν, ἐπείπερ ἐστὶν ἁγίου Πνεῦμα Πατρός, οὕτω καὶ σου φόν, ἐπεί τοι σοφίας Πνεῦμά ἐστι· σοφία δὲ ὁ πιός καὶ οὔτι πού φαμεν, ὡς κατὰ σχέσιν τινὰ καὶ μέλο εξιν, ἅγιον καὶ σοφὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον, καὶ οἰονεί τις ποιότης φυσική τῆς ἁγίας το καὶ σοφῆς θεότητος, τῆς ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νου μένης, καὶ αὐτῷ τῷ Πνεύματι. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτός σε δι᾿ ἐπι τοῦ μυσταγωγήσει, λέγων· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὰ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορε ται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, φησί, περὶ ἐμοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀπο καλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περί αυτού προμεμήνυκε; Β. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς μαρτυρίας ὁ τρόπος; Α. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνήργηκε τὰ Θεοῦ διὰ χειρός ἁγίων, μεμαρτύρηκεν ἐναργῶς, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Β. Αλις μὲν ἡμῖν τῶν τοιούτων, ὦ τᾶν. Τὸ γάρ τοι σαφὲς καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, δέοιτ᾽ ἂν οὐχὶ του συνειπεῖν ᾑρημένου. Πνεῦμα γάρ ἐστι καὶ τοῦ Γιου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἀντερεῖν οἶμαι παντελώς οὐδένα. Τριβὴν οὖν καὶ πόνον αὐτὸν ἐπὶ τῷδε μεθείς, τοις ἂν μᾶλλον ἐπ᾿ ἐκεῖνα νυνὶ, τὰ, δι᾿ ὧν ἔνεστιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B " cebit vos omnem veritatem : non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur, et, quæ ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clari- Acabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quæcunque habet Paler, mea sunt : propter- ea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ". › Annon isthæc sufficiunt ad fidem facien- dam sapientibus, quod ipse suum dicit Paracletum (Spiritum enim veritatis ipsum nuncupavit), nec aliam esse ab ipso veritatem? Cum autem addit, • Quia de meo accipiet, » substantialem et natura- lem conjunctionem manifeste demonstrat, secundum quam unus est cum ipso Spiritus ejus. Non enim per participationem sapientem fore ab ipso Spiri- tum ait, neque adeo ministri vice Filii sérmones sanctis allaturum, sed non secus ac si foe quidam fragrantia nobilis de odore quem ex se spargit et circumstantium sensibus infundit, dicat, De meo accipiet, naturalem proprietatem significaverit, non autem aliquid per participationen seorsim ac dis- tincte: sic etiam de Filio intelliges ac Spiritu. Spi- ritus enim sapientiæ ac virtutis cuin sit, saplentia utique est ac potestas, efficaciam profundentis in- tegram servans in seipso, et in sua natura utique naturam ejus cujus est exhibens. Cum autem dical, De meo accipiet, utiliter addit, Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt : propterea dixi vobis quia de meo accipiet. Quemadmodum enim sanctus est secunduin naturam, quoniam Spiritus eet sancti Patris: sic etiam sapiens, quoniam sa- pientiæ est Spiritus : sapientia vero est Filius; ne- que vero ullo modo dicimus relatione et participa- tione quadam sanctum et sapientem esse Spiritum, sed substantialiter potius et veluti qualitas quædam naturalis sanctæ et sapientis deitatis, quæ in Patre et Filio esse censetur, et ipso Spiritu. Patris autem Spiritum, Spiritum esse Pilii, per se ipse te doce- bit, dicens : « Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium, inquit, perhibe- bit de 'me “。 › Intelligis ergo quo pacto tanquam quum nobis promittit se missurum illum a Patre, et Spiritum quidem veritatis nominat, verumtamen ex ipso Patre promanare statuit, adeoque de ipso testimonium laturum prædixit? quis, amabo te, testimonii modus intelli- getur? A. Nenipe cum operatus sit ea quæ Dei sunt, per manum sanctorum, manifeste contestatus est Deum esse Filium, cujus etiam Spiritus est, sicuti nimirum et Patris. B. Talium quidem nobis satis est, amicę. Quod enim clarum est ac indubitatum, non babet opus sufragatore. Spiritus enim est quoque Filia Spiri- lus sanctus, nec quemquam repugnaturum prorsus reor. Nihil igitur amplius in ea re cunctatus, ad ea potius nunc te conferas, per quæ discere licet o Juan. xvi, 12-15. et Joan. xv, 20. C D

Α πάσῃ. Οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἔσα ἂν ἀκούσῃ λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Β. Εt Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει, καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν. » Η οὐκ ἀποχρῶν ὁ λόγος εἰς πλη ροφορίαν τοῖς σοφοῖς, ὡς μέν φησι τὸν Παράκλητον, Πνεῦμα γὰρ ἀληθείας ὠνόμασεν αὐτὸν, οὐχ ἑτέρα δε παρ' αὐτὸν ἡ ἀλήθεια; Προστιθεὶς δὲ, «Οτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, » τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν οἰκειότητα δέδειχεν ἐνεργῶς, καθ᾽ ἣν ἓν ἐστι πρὸς αὐτὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Οὐ γάρ τοι μεταληπτῶς σοφὸν ἔσεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμά φησιν, οὔτε μὴν ἐν τάξει τῇ υπουργικῇ τοὺς παρ' Υἱοῦ λόγους τοῖς ἁγίοις διαπο μίσειν· ἀλλ' ὥσπερ ἂν εἴ τι τῶν εὐοσμοτάτων ανθέων περὶ τῆς ἐξ ἑαυτοῦ διασκιδναμένης όσμῆς, καὶ ταῖς τῶν περιεστώτων αἰσθήσεων ἐμπιπτούσης, λέγο ὅτι « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο τὴν φυσικὴν οἰκειότης κατασημήνειεν ἂν, καὶ οὔτι που τὸ ὡς ἐν μεθέξει διηρημένως, ὧδέ πη νοήσεις καὶ ἐφ᾽ Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος. Πνεῦμα γὰρ σοφίας καὶ δυνάμεως όν, σοφία πάντως καὶ δύναμις ἐστιν, ὅλην ἐξ ὅλου τὴν τοῦ προϊέντος ἐνέργειαν ἀποσῶζον ἐν ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἂν [γρ. ἐν] ἰδίᾳ φύσει καταδεικνύον εὖ μάλα, τὴν ὑπέρ ἐστιν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ, « Ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται, ο φη σί, προστέθεικεν ἀναγκαίως, ὅτι ι Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστι· διὰ τοῦτο εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἐκ του ἐμοῦ λαμβάνει. » Ωςπερ γὰρ ἅγιόν ἐστι κατὰ φύσιν, ἐπείπερ ἐστὶν ἁγίου Πνεῦμα Πατρός, οὕτω καὶ σου φόν, ἐπεί τοι σοφίας Πνεῦμά ἐστι· σοφία δὲ ὁ πιός καὶ οὔτι πού φαμεν, ὡς κατὰ σχέσιν τινὰ καὶ μέλο εξιν, ἅγιον καὶ σοφὸν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐσιωδῶς δὲ μᾶλλον, καὶ οἰονεί τις ποιότης φυσική τῆς ἁγίας το καὶ σοφῆς θεότητος, τῆς ὡς ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ νου μένης, καὶ αὐτῷ τῷ Πνεύματι. Οτι δὲ τὸ τοῦ Πατρὸ; Πνεῦμα, Πνεῦμά ἐστι τοῦ Υἱοῦ, αὐτός σε δι᾿ ἐπι τοῦ μυσταγωγήσει, λέγων· . Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὰ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορε ται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει, φησί, περὶ ἐμοῦ. » Συνίης οὖν, ὅπως ὡς ἴδιον ἐπαγγέλλεται καταπέμψειν ἡμῖν τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ Πνεῦμα μὲν ἀληθείας ἀπο καλεῖ, προχεῖσθαί γε μὴν ἐξ αὐτοῦ διωρίσατο τοῦ Πατρὸς, καὶ μὴν ὅτι καὶ μαρτυρήσει περί αυτού προμεμήνυκε; Β. Καὶ τὶς ἂν νοοῖτο τῆς μαρτυρίας ὁ τρόπος; Α. Ἐπειδὴ γὰρ ἐνήργηκε τὰ Θεοῦ διὰ χειρός ἁγίων, μεμαρτύρηκεν ἐναργῶς, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ Υἱός, οὗ καὶ Πνεῦμά ἐστι, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοῦ Πατρός. Β. Αλις μὲν ἡμῖν τῶν τοιούτων, ὦ τᾶν. Τὸ γάρ τοι σαφὲς καὶ ἀναμφιλόγως ἔχον, δέοιτ᾽ ἂν οὐχὶ του συνειπεῖν ᾑρημένου. Πνεῦμα γάρ ἐστι καὶ τοῦ Γιου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἀντερεῖν οἶμαι παντελώς οὐδένα. Τριβὴν οὖν καὶ πόνον αὐτὸν ἐπὶ τῷδε μεθείς, τοις ἂν μᾶλλον ἐπ᾿ ἐκεῖνα νυνὶ, τὰ, δι᾿ ὧν ἔνεστιν S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. B " cebit vos omnem veritatem : non enim loquetur a semetipso, sed quæcunque audiet loquetur, et, quæ ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clari- Acabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quæcunque habet Paler, mea sunt : propter- ea dixi vobis quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis ". › Annon isthæc sufficiunt ad fidem facien- dam sapientibus, quod ipse suum dicit Paracletum (Spiritum enim veritatis ipsum nuncupavit), nec aliam esse ab ipso veritatem? Cum autem addit, • Quia de meo accipiet, » substantialem et natura- lem conjunctionem manifeste demonstrat, secundum quam unus est cum ipso Spiritus ejus. Non enim per participationem sapientem fore ab ipso Spiri- tum ait, neque adeo ministri vice Filii sérmones sanctis allaturum, sed non secus ac si foe quidam fragrantia nobilis de odore quem ex se spargit et circumstantium sensibus infundit, dicat, De meo accipiet, naturalem proprietatem significaverit, non autem aliquid per participationen seorsim ac dis- tincte: sic etiam de Filio intelliges ac Spiritu. Spi- ritus enim sapientiæ ac virtutis cuin sit, saplentia utique est ac potestas, efficaciam profundentis in- tegram servans in seipso, et in sua natura utique naturam ejus cujus est exhibens. Cum autem dical, De meo accipiet, utiliter addit, Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt : propterea dixi vobis quia de meo accipiet. Quemadmodum enim sanctus est secunduin naturam, quoniam Spiritus eet sancti Patris: sic etiam sapiens, quoniam sa- pientiæ est Spiritus : sapientia vero est Filius; ne- que vero ullo modo dicimus relatione et participa- tione quadam sanctum et sapientem esse Spiritum, sed substantialiter potius et veluti qualitas quædam naturalis sanctæ et sapientis deitatis, quæ in Patre et Filio esse censetur, et ipso Spiritu. Patris autem Spiritum, Spiritum esse Pilii, per se ipse te doce- bit, dicens : « Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium, inquit, perhibe- bit de 'me “。 › Intelligis ergo quo pacto tanquam quum nobis promittit se missurum illum a Patre, et Spiritum quidem veritatis nominat, verumtamen ex ipso Patre promanare statuit, adeoque de ipso testimonium laturum prædixit? quis, amabo te, testimonii modus intelli- getur? A. Nenipe cum operatus sit ea quæ Dei sunt, per manum sanctorum, manifeste contestatus est Deum esse Filium, cujus etiam Spiritus est, sicuti nimirum et Patris. B. Talium quidem nobis satis est, amicę. Quod enim clarum est ac indubitatum, non babet opus sufragatore. Spiritus enim est quoque Filia Spiri- lus sanctus, nec quemquam repugnaturum prorsus reor. Nihil igitur amplius in ea re cunctatus, ad ea potius nunc te conferas, per quæ discere licet o Juan. xvi, 12-15. et Joan. xv, 20. C D

ἀναμαθεῖν, ὅτι κατὰ φύσιν ἅγιος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ κατὰ μέθεξιν ἐκ Πατρός. Δ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, πᾶς τις οὖν εἴ γε νοῦν ἔχοι, κατατεθήπος ἂν, είπερ ίδιον είναι διοριζόμενοι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, καταψηφιοῦνται πάλιν αὐτοῦ τὴν μέθεξιν, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, εἰσκεκρίσθαι τέ φασι, καὶ δοτὸν ὡς οὐκ ἔχοντι γενέσθαι ποτέ. Καίτοι τί δήποτε τῆς ἐντεῦθεν ἀτοπίας τὰ βλάβη βασανίζειν οὐκ ἀνεχόμενοι, ἐπὶ μόνον ἴενται καὶ τοῦτο ἀκατασκέπτως, το σφισιν αὐτοῖς ἡδύ ; Μετάσχοι γὰρ ἂν ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος, κατὰ τίνα δὴ τρόπον, ὡς θύραθεν ἐπεισθέοντος; Μέτα σχον γὰρ ἑαυτοῦ παντελῶς οὐδέν. Αλλ' οὐκ ἔν γε τῷ σοφῷ καὶ ἀκριβεῖ λογισμῷ, τὰ φύσει προσόντα τεπί, τὴν τῶν εἰσποιήτων ὑποκρίναιτο δόξαν, ήγουν ἐν τοῖς τῶν ὀθνείων τετάξεται λόγοις. Πῶς οὖν διὰ Β Πνεύματος ἡγιάσθαι φασί, καίτοι λέγοντα σαφῶς περὶ τοῦ Πνεύματος· « Ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν; » Καὶ τοῦτό φαμεν οὐ μεθεκτῶς εἶναι τι πιστεύοντες τῶν ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, παντέλειον γὰρ καὶ ἀνενδεὶς κατ' ἰδίαν ἐστὶ φύσιν το καὶ ὕπαρξιν· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον κατασημαίνοντες, ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ πεφηνότος Λόγου Πνεῦμα ὑπάρχον, πᾶν ὅπερ ἐστὶ τῆς θεότητος ίδιον, κατά φύσιν ἐπάγεται, πηγὴν μὲν ὥσπερ ἔχον αὐτὴν, προ- χείμενον δὲ ὥσπερ ἐκ τοῦ Πατρός, διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἁγιάζον τὴν κτίσιν. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὸν οἴονται μεθ' ἡμῶν ἡγιάσθαι τὸν Λόγον, τὰ ἐκ φληνάφων εἰς τοῦτο συλλέγοντες λογισμών, φραζόντων ἐκεῖνο. Β. Τὸ τί δή; Δ. Τῇ τῶν γενητῶν φύσει τὸ Πνεῦμα προσομιλοῦν, ἐνίνησι μὲν αὐτὴν ὁμολογουμένως· γένοιτο δ' ἂν, ὦ γαθέ, τίς ὁ τοῦδε τρόπος; ἁγίαν αὐτὴν ἀποτελεῖ. Β. Οὐκοῦν ἐκδείξειας ἂν, ἀσαφείας δίχα. Συνίημε γὰρ οὔτι που, τί δὲ δὴ τοῦτό ἐστι τὸ ἁγίαν ἀποτελεῖν, φράσαις ἂν ἐθέλοντί μοι. Δ. Καὶ μάλα. Τὴν γάρ τοι κτίσιν τὴν λογικήν, ἁμαρτίας ἀμείνω καὶ τῆς εἰς φαυλότητα παρατρο- τῆς ἀποφαῖνον, μεταμορφοι πρὸς εἰκόνα τοῦ κτί σαντος δι' ἁγιασμοῦ· ἅγιος γὰρ ὁ πάντων Δημιουρ γός, διὸ καί φησιν· • Αγιοι ἔσεσθε, διότι ἐγὼ ἅγιος. » Β. Ορθότατα έφης. καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ. Τὸ δὲ δὴ τὸν θεῖον ἡμῖν ἐμποιοῦν ἐξεικονισμόν, εἴη δή που πάντως ἂν ὁ ἁγιασμὸς, τουτέστιν, ἡ ἐν Πνεύματι μέθεξις τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γοῦν, ὅτε πρὸς παρατροπὴν ἡ ἀνθρώπου φύσις δια ώλισθε, καὶ τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος παρεσημαίνετο, κε- καινουργήμεθα πρὸς τὸ ἀπαρχῆς, ἀναστοιχειούμενοι διὰ Πνεύματος εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Υιού, δι' οὗ τὰ πάντα παρὰ τοῦ Πατρός. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος Παύλος, « Τεχνία, φησίν, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. Καὶ μὴν ὅτι τὸ τῆς ἐνθάδε λεγομένης μορφώσεως εἶδος, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενσημαίνεται ταῖς ἡμετέραις DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. A secundum naturam sanctum esse Filium, et non C as Levit. xıx. 26. * Gen. 1, 26. 6s Galat. 1V, 19. secundum participationem ex Patre. A. Atqui nemo non sanæ mentis, ut reor, mira- bitur quod cum proprium esse Filii Spiritum sta- tuant, el rursus participationem ascribant, et ex Deo Patre per Spiritum sanctificationem adventitian esse dicant, et aliquando datam ceu non habenti. At cur absurditatis quæ hinc sequitur examinari damna non ferentes, ad solam suam feruntur in- considerate libidinem? Quo pacto enim Filius sui Spiritus particeps fuerit, ceu extrinsecus invecti ? Nihil enim plane suimet est particeps. Sed si recte saneque ratiocinari volumus, quæ natura insunt aliquibus, nequaquam velut adventitia censebuntur, aut rerum externarum loco crunt. Quomodo igitur per Spiritum sanctificatum esse aiunt, cum clare dicat de Spiritu: Quoniam de meo accipiet, et annuntiabit vobis? Atque hoc dicimus, non quod credamus esse per participationem aliquid eorum quæ sunt in Spiritu (perfectissimus enim est ac nullius indigus natura sua): sed illud potius signi- ficamus, quod cum Dei ac Patris substantiæ et Verbi secundum naturam ex ipso et in ipso effulgentis Spi- ritus sit, omne id quodcunque deitatis proprium se- cundum naturam est, asciscit, fontem quodammodo ipsam habens, et ex ipso veluti Patre promanans per Filium, et sanctificans créaturam. Jam si Ver- bum ipsum quoque nobiscum sanctificatum esse putant, stultas ad id probandum ratiunculas colli- gentes, dicant, quæso. B. Quidnam ? A. Cum rerum creatarum naturæ Spiritus se communicat, juvat quidem ipsam procul dubio. At qui demum illud fit, amice? sanctam ipsam reddit. B. Ostende ergo citra obscuritatem. Nequaquam enim capio. Quid porro illud sit, sauclam reddere, quæso, mihi edisseras. A. Faciam libens. Creaturam enim rationalem peccato et conversione ad vitium superiorem. efficiens, transformat eam ad imaginem Creatoris per sanctificationem. Sanctus enim est Creator uni- versi : idcirco ait: c Sancti estote, quoniam ego sanclus sum , B. Rectissime dixisti. A. Ipsi enim creati sumus etiam ad imaginem et similitudinem Dei ". Id autem quod divinam nobis imaginem indit, utique est sanctificatio, hoc est, participatio Filii in Spiritu. Unde cum in vitium de- lapsa sit natura hominis, et imaginis pulchritudi- nem adulterarit, in pristinum statum renovati su- mus, reformati per Spiritum ad imaginem Creato- ris, Filii nimirum, per quem omnia a Patre. Quo- circa sapientissimus Paulus : • Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vo- bis". Porro speciem ejusce formationis per Spi- ritum sanctum auimabus nostris imprimi, ipse ostendet clamans : e Nos vero omnes revelata f 4. Εκτίσμεθα γὰρ καὶ ἡμεῖς αὐτοί, κατ' εἰκόνα D

ἀναμαθεῖν, ὅτι κατὰ φύσιν ἅγιος ὁ Υἱὸς, καὶ οὐ κατὰ μέθεξιν ἐκ Πατρός. Δ. Καὶ μὴν, ὡς ἐγᾦμαι, πᾶς τις οὖν εἴ γε νοῦν ἔχοι, κατατεθήπος ἂν, είπερ ίδιον είναι διοριζόμενοι τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, καταψηφιοῦνται πάλιν αὐτοῦ τὴν μέθεξιν, καὶ τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς διὰ Πνεύματος ἁγιασμόν, εἰσκεκρίσθαι τέ φασι, καὶ δοτὸν ὡς οὐκ ἔχοντι γενέσθαι ποτέ. Καίτοι τί δήποτε τῆς ἐντεῦθεν ἀτοπίας τὰ βλάβη βασανίζειν οὐκ ἀνεχόμενοι, ἐπὶ μόνον ἴενται καὶ τοῦτο ἀκατασκέπτως, το σφισιν αὐτοῖς ἡδύ ; Μετάσχοι γὰρ ἂν ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος, κατὰ τίνα δὴ τρόπον, ὡς θύραθεν ἐπεισθέοντος; Μέτα σχον γὰρ ἑαυτοῦ παντελῶς οὐδέν. Αλλ' οὐκ ἔν γε τῷ σοφῷ καὶ ἀκριβεῖ λογισμῷ, τὰ φύσει προσόντα τεπί, τὴν τῶν εἰσποιήτων ὑποκρίναιτο δόξαν, ήγουν ἐν τοῖς τῶν ὀθνείων τετάξεται λόγοις. Πῶς οὖν διὰ Β Πνεύματος ἡγιάσθαι φασί, καίτοι λέγοντα σαφῶς περὶ τοῦ Πνεύματος· « Ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν; » Καὶ τοῦτό φαμεν οὐ μεθεκτῶς εἶναι τι πιστεύοντες τῶν ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, παντέλειον γὰρ καὶ ἀνενδεὶς κατ' ἰδίαν ἐστὶ φύσιν το καὶ ὕπαρξιν· ἐκεῖνο δὲ μᾶλλον κατασημαίνοντες, ὅτι τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς οὐσίας, καὶ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξ αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτῷ πεφηνότος Λόγου Πνεῦμα ὑπάρχον, πᾶν ὅπερ ἐστὶ τῆς θεότητος ίδιον, κατά φύσιν ἐπάγεται, πηγὴν μὲν ὥσπερ ἔχον αὐτὴν, προ- χείμενον δὲ ὥσπερ ἐκ τοῦ Πατρός, διὰ τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἁγιάζον τὴν κτίσιν. Εἰ δὲ δὴ καὶ αὐτὸν οἴονται μεθ' ἡμῶν ἡγιάσθαι τὸν Λόγον, τὰ ἐκ φληνάφων εἰς τοῦτο συλλέγοντες λογισμών, φραζόντων ἐκεῖνο. Β. Τὸ τί δή; Δ. Τῇ τῶν γενητῶν φύσει τὸ Πνεῦμα προσομιλοῦν, ἐνίνησι μὲν αὐτὴν ὁμολογουμένως· γένοιτο δ' ἂν, ὦ γαθέ, τίς ὁ τοῦδε τρόπος; ἁγίαν αὐτὴν ἀποτελεῖ. Β. Οὐκοῦν ἐκδείξειας ἂν, ἀσαφείας δίχα. Συνίημε γὰρ οὔτι που, τί δὲ δὴ τοῦτό ἐστι τὸ ἁγίαν ἀποτελεῖν, φράσαις ἂν ἐθέλοντί μοι. Δ. Καὶ μάλα. Τὴν γάρ τοι κτίσιν τὴν λογικήν, ἁμαρτίας ἀμείνω καὶ τῆς εἰς φαυλότητα παρατρο- τῆς ἀποφαῖνον, μεταμορφοι πρὸς εἰκόνα τοῦ κτί σαντος δι' ἁγιασμοῦ· ἅγιος γὰρ ὁ πάντων Δημιουρ γός, διὸ καί φησιν· • Αγιοι ἔσεσθε, διότι ἐγὼ ἅγιος. » Β. Ορθότατα έφης. καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ. Τὸ δὲ δὴ τὸν θεῖον ἡμῖν ἐμποιοῦν ἐξεικονισμόν, εἴη δή που πάντως ἂν ὁ ἁγιασμὸς, τουτέστιν, ἡ ἐν Πνεύματι μέθεξις τοῦ Υἱοῦ. Καὶ γοῦν, ὅτε πρὸς παρατροπὴν ἡ ἀνθρώπου φύσις δια ώλισθε, καὶ τὸ τῆς εἰκόνος κάλλος παρεσημαίνετο, κε- καινουργήμεθα πρὸς τὸ ἀπαρχῆς, ἀναστοιχειούμενοι διὰ Πνεύματος εἰκόνα τοῦ κτίσαντος, δῆλον δὲ ὅτι τοῦ Υιού, δι' οὗ τὰ πάντα παρὰ τοῦ Πατρός. Καὶ γοῦν ὁ σοφώτατος Παύλος, « Τεχνία, φησίν, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. Καὶ μὴν ὅτι τὸ τῆς ἐνθάδε λεγομένης μορφώσεως εἶδος, διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενσημαίνεται ταῖς ἡμετέραις DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. A secundum naturam sanctum esse Filium, et non C as Levit. xıx. 26. * Gen. 1, 26. 6s Galat. 1V, 19. secundum participationem ex Patre. A. Atqui nemo non sanæ mentis, ut reor, mira- bitur quod cum proprium esse Filii Spiritum sta- tuant, el rursus participationem ascribant, et ex Deo Patre per Spiritum sanctificationem adventitian esse dicant, et aliquando datam ceu non habenti. At cur absurditatis quæ hinc sequitur examinari damna non ferentes, ad solam suam feruntur in- considerate libidinem? Quo pacto enim Filius sui Spiritus particeps fuerit, ceu extrinsecus invecti ? Nihil enim plane suimet est particeps. Sed si recte saneque ratiocinari volumus, quæ natura insunt aliquibus, nequaquam velut adventitia censebuntur, aut rerum externarum loco crunt. Quomodo igitur per Spiritum sanctificatum esse aiunt, cum clare dicat de Spiritu: Quoniam de meo accipiet, et annuntiabit vobis? Atque hoc dicimus, non quod credamus esse per participationem aliquid eorum quæ sunt in Spiritu (perfectissimus enim est ac nullius indigus natura sua): sed illud potius signi- ficamus, quod cum Dei ac Patris substantiæ et Verbi secundum naturam ex ipso et in ipso effulgentis Spi- ritus sit, omne id quodcunque deitatis proprium se- cundum naturam est, asciscit, fontem quodammodo ipsam habens, et ex ipso veluti Patre promanans per Filium, et sanctificans créaturam. Jam si Ver- bum ipsum quoque nobiscum sanctificatum esse putant, stultas ad id probandum ratiunculas colli- gentes, dicant, quæso. B. Quidnam ? A. Cum rerum creatarum naturæ Spiritus se communicat, juvat quidem ipsam procul dubio. At qui demum illud fit, amice? sanctam ipsam reddit. B. Ostende ergo citra obscuritatem. Nequaquam enim capio. Quid porro illud sit, sauclam reddere, quæso, mihi edisseras. A. Faciam libens. Creaturam enim rationalem peccato et conversione ad vitium superiorem. efficiens, transformat eam ad imaginem Creatoris per sanctificationem. Sanctus enim est Creator uni- versi : idcirco ait: c Sancti estote, quoniam ego sanclus sum , B. Rectissime dixisti. A. Ipsi enim creati sumus etiam ad imaginem et similitudinem Dei ". Id autem quod divinam nobis imaginem indit, utique est sanctificatio, hoc est, participatio Filii in Spiritu. Unde cum in vitium de- lapsa sit natura hominis, et imaginis pulchritudi- nem adulterarit, in pristinum statum renovati su- mus, reformati per Spiritum ad imaginem Creato- ris, Filii nimirum, per quem omnia a Patre. Quo- circa sapientissimus Paulus : • Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vo- bis". Porro speciem ejusce formationis per Spi- ritum sanctum auimabus nostris imprimi, ipse ostendet clamans : e Nos vero omnes revelata f 4. Εκτίσμεθα γὰρ καὶ ἡμεῖς αὐτοί, κατ' εἰκόνα D

Δ ψυχαῖς, αὐτὸς ἐκδείξει βοῶν, ι Ἡμεῖς δὲ πάντες, Β ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατ οπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος· ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. » Β. Αριστα ἔφης. Δ. Οὐκοῦν, κτίσει μὲν καὶ ποιήμασι ἐκτὸς ὁ ἁγια σμός, οίκοθεν γὰρ οὐκ ἔχει, καὶ γοῦν ἐστι καὶ ἀπό πεμπτος, καὶ αὐτόκλητον ἂν ἔλοι την παρατροπήν τὰ πεπλούτηκότα. Διώλισθε γὰρ καὶ ἀγγέλων φύσις, καὶ οὐ τετηρήκασί τινες τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, κατὰ τὰ γεγραμμένον. Ενεχόμεθα δὲ καὶ αὐτοὶ ταῖς τῆς παραβάσεως αιτίαις. "Αρ' οὖν, είπερ τις οἴοιτο, καὶ αὐτῷ τῷ Υἱῷ δοτὸν εἶναι τὸν ἁγιασμόν, οὐχὶ τ πάντη τε καὶ πάντως ἐρεῖ τὸ καὶ παθεῖν δύνασθε τὴν παρατροπήν; Πάθαι γὰρ ἂν τὸ παθεῖν δυνάμενον, καὶ εἰ μήπω λέγοιτο παθεῖν. Β. ᾿Αληθές. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης; τὸ ἡγιάσθαι λεγόμενον, ούχ ἅπας ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, ἅγιον οὐκ εἶναι ξέναι ποτέ; Κεκλῆσθαι γὰρ οἶμαι πρὸς ἁγιασμόν, ἔκ γε τοῦ μὴ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν, ὅτε καὶ ἁγιάζεται. Β. Ανάγκη. Α. Τὸ δὲ οὔπω σεπτόν τε καὶ ἅγιον, οὐκ ἀνάλωτον ἁμαρτίαις, μᾶλλον δὲ ἤδη νοσοῦν τὴν εἰς τὸ φαῦλον διαβολὴν, εἴπερ ἐστὶν ὁ ἁγιασμὸς, φαυλότητάς τε καὶ ἁμαρτίας ἀποτριβὴ, καὶ ἀπόθεσις. Β. Σύμφημι. Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο νοεῖν τε καὶ λέγειν, συν ηγιάσθαι τοῖς κτίσμασι τὸν Υἱόν, οὐ δυσάρετος (γρ. δυσεύρετος] ὁ καιρὸς, καθ᾽ ἂν ἦν ἔτι τὴν φύσιν ἀσθε νῆς, καὶ ἀμείνων οὔπω τοῦ πεφυκέναι πλημμελεῖν ἀλλ᾽ ὧδέ τε ἔχων καὶ νοούμενος, πὼς ἦν ἄρα καὶ εἰν κὼν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; πῶς δὲ καὶ ἀπαύγασμα καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ; Οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ γέγονε χαρακτήρ, ἀλλ᾽ ἦν τοῦτο κατὰ φύσιν καὶ ἐν ἀρχῇ. Εἶτα πῶς οὐχ ἅγιον ἦν, τὸ ἀκραιρὴς τοῦ Πατρὸς καὶ εἰλικρινέστατον κάλλος, καὶ αὐτός τῆς οὐσίας ὁ χαρακτήρ; "Η οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀφύκτου λοιπὸν συνωθήσειεν ἂν καὶ οὐχ ἑκόντας ἡμᾶς ὁ λό γος εἴς γε τὸ χρῆναι λέγειν, μηδὲ αὐτὸν ἅγιον εἶναι τὸν Πατέρα ποτέ; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Εψεται γάρ που πάντως, το δεῖν ταῖς εἰκόσιν ὁρᾶσθαι ταυτοειδή, τὰ ὧνπερ ἐν εἶεν εἰκόνες. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης; οὐ γὰρ ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἀλήθειαν ὁ Υἱὸς, καὶ φῶς τὸ ἀληθινὸν, παρά γε ταῖς θείαις κατωνόμασται Γραφαῖς ; Β. Καὶ μάλα. Α. Εἶτα οὐ μάτην εῤῥαψῳδηκότες ἡμῖν τὰ ἐξ ἀμαθίας ἀλοῖεν ἂν, εἰ τοῦ κατὰ φύσιν ἁγιασμοῦ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν δεδεῆσθαί φασι ; Διισχυριούνται γὰρ ἕτερον οὐδὲν, ἢ τοῦτο σαφῶς, ἡγιάσθαι λέγοντες το φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὸ ἥκιστα μὲν ἅγιον ἐν ἰδίᾳ φύσει, γεγονὸς δὲ τοῦτό ποτε. ο ε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cie gloriam Domini speculantes, in eamdem imagi- hen transformamur a claritate in claritatem, tan- quam a Domini Spiritu, Domniuus autem Spiritus est mt B. Rectissime dixisti, A. Itaque creaturæ quidem et rebus productis adventitia est sanctificatio: ab se enim eain non habent, proindeque deperdi potest, et quæ ea sunt prædita sua sponte in pravum declinant. Etenim angelorum natura præceps etiam decidit, et qui- dam noui servarunt suum principatum, ut scriptum est. Nos autem prævaricationis quoque rei su- mus. Nunquid ergo, si quis existimet ipsi Filio ad- ventitiam esse quoque sanctificationem, utique dicturus est ipsum etiam pati posse pravaricatio- nem? Patietur enim utique id quod pati potest, etiamsi nondum pati dicatur, B. Verum est. get id quod sanctificatum esse dicitur, aliquando non esse sanctum ? Ad sanctificationem quippe vocari arbitror id quod est, ex eo quod non est, quando et sanctificatur. B. Necesse est. A. Quod autem nondum sacrum ac sanctum est, peccati non est expers, imo vero adhuc vitiorum morbis obnoxium est, siquidem sanctificatio, pec- cati abstersio est atque abjectio. B. Assentior. A. Itaque si sentire ac dicere velint una cum creaturis sanctificatum esse Filium, non difficile erit invenire tempus quo erat adhuc infirmus na- tura, necdum expers peccandi : sed qui talis intel- ligitur et est, quomodo esset etiam imago Del ac Patris ? quomodo splendor et character sub- stantiæ ejus? Non enim in sempore factus est character, sed hoc erat secundum naturam, et in principio. At quomodo sanctum non erat purum illud et sincerum Patris decus, et ipse substantiæ character ? Nunquid necessaria plane ratio nos adi- get ut dicamus ne ipsum quidem Patrem sanctum esse ? B C B. Ita prorsus. Omnino enim sequetur eadem D cum imaginibus censenda esse ea quorum sunt ima- gines. A. Cur autein, o charum caput? Nunquid enim seipsum esse veritatem ait Pifius, et lux vera apud Scripturas divinas est nuncupatus? B. Omnino. A. At nunquid ignorantiæ suæ nugas nobis ob- trudere deprehendentur, si naturali sanctificatione veram lucem carere, dicunt? Si enim veram lucem sanctificatam esse dicunt, nihil aliud quam istud plane asserent, illam cum sancta mimime quidem esset in sua natura, sanctam aliquando factam esse. *• Cor. 111, 17, 18. o Jud., 6. of Cor. 1, 4. Hebr. 1, 3. II 4. Quid vero, amice? nonne ratio fateri nos co-

Δ ψυχαῖς, αὐτὸς ἐκδείξει βοῶν, ι Ἡμεῖς δὲ πάντες, Β ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατ οπτριζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος· ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. » Β. Αριστα ἔφης. Δ. Οὐκοῦν, κτίσει μὲν καὶ ποιήμασι ἐκτὸς ὁ ἁγια σμός, οίκοθεν γὰρ οὐκ ἔχει, καὶ γοῦν ἐστι καὶ ἀπό πεμπτος, καὶ αὐτόκλητον ἂν ἔλοι την παρατροπήν τὰ πεπλούτηκότα. Διώλισθε γὰρ καὶ ἀγγέλων φύσις, καὶ οὐ τετηρήκασί τινες τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, κατὰ τὰ γεγραμμένον. Ενεχόμεθα δὲ καὶ αὐτοὶ ταῖς τῆς παραβάσεως αιτίαις. "Αρ' οὖν, είπερ τις οἴοιτο, καὶ αὐτῷ τῷ Υἱῷ δοτὸν εἶναι τὸν ἁγιασμόν, οὐχὶ τ πάντη τε καὶ πάντως ἐρεῖ τὸ καὶ παθεῖν δύνασθε τὴν παρατροπήν; Πάθαι γὰρ ἂν τὸ παθεῖν δυνάμενον, καὶ εἰ μήπω λέγοιτο παθεῖν. Β. ᾿Αληθές. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης; τὸ ἡγιάσθαι λεγόμενον, ούχ ἅπας ἡμᾶς ἀναπείσει λόγος, ἅγιον οὐκ εἶναι ξέναι ποτέ; Κεκλῆσθαι γὰρ οἶμαι πρὸς ἁγιασμόν, ἔκ γε τοῦ μὴ εἶναι τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν, ὅτε καὶ ἁγιάζεται. Β. Ανάγκη. Α. Τὸ δὲ οὔπω σεπτόν τε καὶ ἅγιον, οὐκ ἀνάλωτον ἁμαρτίαις, μᾶλλον δὲ ἤδη νοσοῦν τὴν εἰς τὸ φαῦλον διαβολὴν, εἴπερ ἐστὶν ὁ ἁγιασμὸς, φαυλότητάς τε καὶ ἁμαρτίας ἀποτριβὴ, καὶ ἀπόθεσις. Β. Σύμφημι. Α. Οὐκοῦν εἴπερ ἔλοιντο νοεῖν τε καὶ λέγειν, συν ηγιάσθαι τοῖς κτίσμασι τὸν Υἱόν, οὐ δυσάρετος (γρ. δυσεύρετος] ὁ καιρὸς, καθ᾽ ἂν ἦν ἔτι τὴν φύσιν ἀσθε νῆς, καὶ ἀμείνων οὔπω τοῦ πεφυκέναι πλημμελεῖν ἀλλ᾽ ὧδέ τε ἔχων καὶ νοούμενος, πὼς ἦν ἄρα καὶ εἰν κὼν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός; πῶς δὲ καὶ ἀπαύγασμα καὶ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ; Οὐ γὰρ ἐν χρόνῳ γέγονε χαρακτήρ, ἀλλ᾽ ἦν τοῦτο κατὰ φύσιν καὶ ἐν ἀρχῇ. Εἶτα πῶς οὐχ ἅγιον ἦν, τὸ ἀκραιρὴς τοῦ Πατρὸς καὶ εἰλικρινέστατον κάλλος, καὶ αὐτός τῆς οὐσίας ὁ χαρακτήρ; "Η οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀφύκτου λοιπὸν συνωθήσειεν ἂν καὶ οὐχ ἑκόντας ἡμᾶς ὁ λό γος εἴς γε τὸ χρῆναι λέγειν, μηδὲ αὐτὸν ἅγιον εἶναι τὸν Πατέρα ποτέ; Β. Πάνυ μὲν οὖν. Εψεται γάρ που πάντως, το δεῖν ταῖς εἰκόσιν ὁρᾶσθαι ταυτοειδή, τὰ ὧνπερ ἐν εἶεν εἰκόνες. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης; οὐ γὰρ ἑαυτὸν εἶναί φησιν ἀλήθειαν ὁ Υἱὸς, καὶ φῶς τὸ ἀληθινὸν, παρά γε ταῖς θείαις κατωνόμασται Γραφαῖς ; Β. Καὶ μάλα. Α. Εἶτα οὐ μάτην εῤῥαψῳδηκότες ἡμῖν τὰ ἐξ ἀμαθίας ἀλοῖεν ἂν, εἰ τοῦ κατὰ φύσιν ἁγιασμοῦ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν δεδεῆσθαί φασι ; Διισχυριούνται γὰρ ἕτερον οὐδὲν, ἢ τοῦτο σαφῶς, ἡγιάσθαι λέγοντες το φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὸ ἥκιστα μὲν ἅγιον ἐν ἰδίᾳ φύσει, γεγονὸς δὲ τοῦτό ποτε. ο ε S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. cie gloriam Domini speculantes, in eamdem imagi- hen transformamur a claritate in claritatem, tan- quam a Domini Spiritu, Domniuus autem Spiritus est mt B. Rectissime dixisti, A. Itaque creaturæ quidem et rebus productis adventitia est sanctificatio: ab se enim eain non habent, proindeque deperdi potest, et quæ ea sunt prædita sua sponte in pravum declinant. Etenim angelorum natura præceps etiam decidit, et qui- dam noui servarunt suum principatum, ut scriptum est. Nos autem prævaricationis quoque rei su- mus. Nunquid ergo, si quis existimet ipsi Filio ad- ventitiam esse quoque sanctificationem, utique dicturus est ipsum etiam pati posse pravaricatio- nem? Patietur enim utique id quod pati potest, etiamsi nondum pati dicatur, B. Verum est. get id quod sanctificatum esse dicitur, aliquando non esse sanctum ? Ad sanctificationem quippe vocari arbitror id quod est, ex eo quod non est, quando et sanctificatur. B. Necesse est. A. Quod autem nondum sacrum ac sanctum est, peccati non est expers, imo vero adhuc vitiorum morbis obnoxium est, siquidem sanctificatio, pec- cati abstersio est atque abjectio. B. Assentior. A. Itaque si sentire ac dicere velint una cum creaturis sanctificatum esse Filium, non difficile erit invenire tempus quo erat adhuc infirmus na- tura, necdum expers peccandi : sed qui talis intel- ligitur et est, quomodo esset etiam imago Del ac Patris ? quomodo splendor et character sub- stantiæ ejus? Non enim in sempore factus est character, sed hoc erat secundum naturam, et in principio. At quomodo sanctum non erat purum illud et sincerum Patris decus, et ipse substantiæ character ? Nunquid necessaria plane ratio nos adi- get ut dicamus ne ipsum quidem Patrem sanctum esse ? B C B. Ita prorsus. Omnino enim sequetur eadem D cum imaginibus censenda esse ea quorum sunt ima- gines. A. Cur autein, o charum caput? Nunquid enim seipsum esse veritatem ait Pifius, et lux vera apud Scripturas divinas est nuncupatus? B. Omnino. A. At nunquid ignorantiæ suæ nugas nobis ob- trudere deprehendentur, si naturali sanctificatione veram lucem carere, dicunt? Si enim veram lucem sanctificatam esse dicunt, nihil aliud quam istud plane asserent, illam cum sancta mimime quidem esset in sua natura, sanctam aliquando factam esse. *• Cor. 111, 17, 18. o Jud., 6. of Cor. 1, 4. Hebr. 1, 3. II 4. Quid vero, amice? nonne ratio fateri nos co-

Β. Οὐ γὰρ ούν. Δ. Ὁ δὲ καὶ ἐν τάξει τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν, τὸ κατά τι γοῦν ὅλως ψευδομωθεῖν παρωθούμενος· • Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δήλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ο καθὰ γέγραπται· τί μὴ μᾶλλον ἀφ' ἑαυτῷ κατερυθριάσας οὐδὲν, ἡγιάσθαι μὲν ἔφα- σκε παρὰ τοῦ Πατρὸς, προσετίθει δὲ τούτοις οὐδὲν, ἀπαυθαδίζεται δὲ, καὶ εἰς τοῦτο προήκει λόγων μετ γαλοπρεπείας καὶ ὑπερβολῆς, ὡς ἀνυποστόλως είν πεῖν, ο Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν ; ο Β. Πῶς οὖν ἄν τις ἴδοι τὸ ἀληθές; Α. Εἰ διαλογίζοιτο σοφῶς, ὅτι κατὰ φύσιν ἅγιος ὢν ὡς θεὸς, ἡγιάζετο μεθ' ἡμῶν, καθὸ ἄνθρωπος, τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον αὐτὸς καταχρίων ναόν. Β. Πῶς οὖν ὁ Πατήρ αὐτὸν ἁγιάσαι λέγεται ; Δ. Οτι πάντα παρά Πατρός δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Αγιάζοντα δὲ καὶ ἁγιαζόμενον τὴν φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱόν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, εἰσκεκόμι πεν ἡμῖν ὁ τοῦ Παύλου λόγος· « Ν τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰ.. τίαν οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ἀδελφοὺς καλεῖν, λέ- γων, Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. ο 'Αγιάζει μὲν γὰρ αὐτὸς, ἅγιος ὢν κατὰ φύσιν, ὡς Θεός · ἁγιάζεται δὲ μεθ' ἡμῶν, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὅτι τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο ἡγιάσθαι φημί, καίτοι τῶν ὅλων κατεξου- σιάζων ὡς θεός, ἀδελφοὺς ἡμᾶς οὐκ ἐπαισχύνεται καλεῖν. Β. Αλλά, Ναί, φασίν, οὐκ ἂν διαψεύσαιτο λέγων ἁγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκο νομίας ἐξῃρημένης. Καὶ γὰρ, ἐν ἐσχάτοις μὲν τοῦ αἰῶνος καιροῖς, πέφηνεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἦν καὶ πρὸ τούτου τοῖς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις ὁ Μονογενής, καὶ ἀδελφὸς τῶν πεποιημένων, καθὸ καὶ αὐτὸς οὐκ ἀγένητός ἐστι τὴν φύσιν, πεποίηται δὲ παρὰ τοῦ Πατρός. Αληθεύει δὴ οὖν, καὶ ἀδελφοὺς ἡμᾶς ἀπο- καλῶν, καὶ συνηγιάσθαι λέγων. Α. Αλλ', ὦ πρὸς πάντα Ιόντες ἑτοίμως, καὶ τὰ πέρα λόγου καὶ τοῦ καθήκοντος λογισμοῦ, ποῖ ποτε ἄρα καὶ νῦν ὁ θρασὺς ὑμῖν οὐτωσὶ καὶ ἀπόπληκτος ἐκτελευτήσει λόγος, ἐννοεῖν οὐκ ἔχω. Ὅτι μὲν γὰρ οὐ γενητὸς ὁ Υἱός, οὐ τοῖς παρ' ὑμῶν μαντεύμασι, προσεκτέον δὲ μᾶλλον τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις μυσταγωγοῖς, οἷς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐντέταλται λέ- γων « Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. » Εφη τοίνυν ὁ Ἰωάννης ἡμῖν ἐνεργῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ· • Καὶ οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν· καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινός Θεός, καὶ ἡ ζωή ή αἰώνιος, ο Θεός δὲ ἀληθινὸς, τοῖς κτίσμασιν οὐχ ομογενής. Οτε τοίνυν, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀβουλό- τατα δοκοῦν, ἐν μεθέξει γέγονεν ἁγιασμοῦ, καίτοι Θεὸς ὧν ἀληθινὸς ὁ Λόγος, καὶ εἰ νοοῖτο καθ' ἑαυτὸν καὶ δίχα σαρκός, ἡκόντων εἰς μέσον, καὶ Θεὸν ἡμῖν DE S8. TRINITATE DIALOGUS VI. A. B C D B. Nihil alius prorsus. A. Ille autem inter peccatores cum cases, ne lo- vissimum quidem mendacium admittens, Non enim fecit peccatum, nec inventus-est dolus in oro ejus, » ut scriptum est ", aut dicere de se non verebatur, se a Patre sanctificatum ease, nullo prorsus ad- dito sed gloriatur potius, ac tam magnifice ac elate de se sentit, ut audacter dicat: ‹ Pm eis ego sanctifico meipsum.** ? » B. Quo pacto igitur id quod verum est agnosces? A. Si apud te prudenter reputes qued, cum san1== ctus sit secundum naturam ut Deus, sanctificatus est nobiscum quatenus homo, proprio Spiritu suzm ipse templum perungens. B. Quomodo igitur Pater ipsum sanctificasse di- citur ? A. Quoniam omnia a Patre per Filium, in Spi- ritu. Sanctificantem vero el sanctificatum illum na - tura et veritate Filium, quoniam homo factus est, Paulus nobis induxit. ‹ Qui enim sanctificat, inquit, et qui sanctificantur, ex uno omnes: propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens: Nuntiabo nomen tuum fratribus meis "1., Sancti- ficat enim ipse, cum sit sanctus secundum naturam, in quantum Deus: sanctificatur vero nobiscum, quoad humanitatem, cum, nostra similitudine sus- cepta etiam ob hoc ipsum videlicet quod sauctili– catus sit, quamvis universi Dominus sit ut Deus, vocare nos fratres haud erubescit. B. At non mentietur, inquinot, dicens san- ctificatum se a Patre, remota etiam incarnatione. Etenim extremis sæculi temporibus apparuit komo, sed antea erat etiam creatis et productis frater Uni- genitus, in quantum etiam ipse natura sua increa- tus non est, sed a Patre facius est. Vere igitur di- cit, et cum fratres nos, et cum vos una sanctificates esse ait. A. Sed, o qui in absurda quæque temere et in- considerate ruitis, quonam abitura sit tam præceps ac stupida ratio, assequi non possum. Filium enian creatum non esse, non vestris somniis, sed sanctis ac divinis potius credendum est doctoribus, quibua ipse quoque Christus præcepit, dicens : c Euntes, Jocete omnes gentes ”. › Dixit ergo Joannes nobis manifeste de Filio : « Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, at cognoscamus verum Deuin, et simus in vero Filio ejus Jesn Christo, Ilic est verus Deus, et vita aterna ". . Deus autem verus non est congener creaturis. Cum igitur, ut illi temerarić volunt, particeps factus sit sanctifica - tionis Deus verus exsistens Verbum, licet in se in- telligatur et absque carne, prodeant in medium. et Deum nobis vērum adve præditum quibus velint verbis dictu verum est quod, si Filį 3º ↓ Petr, 11, 22. » Juan. xvii, 19. * Hebr. 11, 11, 12. » Matth. xxviii, 19.

Β. Οὐ γὰρ ούν. Δ. Ὁ δὲ καὶ ἐν τάξει τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν, τὸ κατά τι γοῦν ὅλως ψευδομωθεῖν παρωθούμενος· • Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δήλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ο καθὰ γέγραπται· τί μὴ μᾶλλον ἀφ' ἑαυτῷ κατερυθριάσας οὐδὲν, ἡγιάσθαι μὲν ἔφα- σκε παρὰ τοῦ Πατρὸς, προσετίθει δὲ τούτοις οὐδὲν, ἀπαυθαδίζεται δὲ, καὶ εἰς τοῦτο προήκει λόγων μετ γαλοπρεπείας καὶ ὑπερβολῆς, ὡς ἀνυποστόλως είν πεῖν, ο Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν ; ο Β. Πῶς οὖν ἄν τις ἴδοι τὸ ἀληθές; Α. Εἰ διαλογίζοιτο σοφῶς, ὅτι κατὰ φύσιν ἅγιος ὢν ὡς θεὸς, ἡγιάζετο μεθ' ἡμῶν, καθὸ ἄνθρωπος, τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον αὐτὸς καταχρίων ναόν. Β. Πῶς οὖν ὁ Πατήρ αὐτὸν ἁγιάσαι λέγεται ; Δ. Οτι πάντα παρά Πατρός δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Αγιάζοντα δὲ καὶ ἁγιαζόμενον τὴν φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱόν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, εἰσκεκόμι πεν ἡμῖν ὁ τοῦ Παύλου λόγος· « Ν τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰ.. τίαν οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ἀδελφοὺς καλεῖν, λέ- γων, Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. ο 'Αγιάζει μὲν γὰρ αὐτὸς, ἅγιος ὢν κατὰ φύσιν, ὡς Θεός · ἁγιάζεται δὲ μεθ' ἡμῶν, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὅτι τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο ἡγιάσθαι φημί, καίτοι τῶν ὅλων κατεξου- σιάζων ὡς θεός, ἀδελφοὺς ἡμᾶς οὐκ ἐπαισχύνεται καλεῖν. Β. Αλλά, Ναί, φασίν, οὐκ ἂν διαψεύσαιτο λέγων ἁγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκο νομίας ἐξῃρημένης. Καὶ γὰρ, ἐν ἐσχάτοις μὲν τοῦ αἰῶνος καιροῖς, πέφηνεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἦν καὶ πρὸ τούτου τοῖς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις ὁ Μονογενής, καὶ ἀδελφὸς τῶν πεποιημένων, καθὸ καὶ αὐτὸς οὐκ ἀγένητός ἐστι τὴν φύσιν, πεποίηται δὲ παρὰ τοῦ Πατρός. Αληθεύει δὴ οὖν, καὶ ἀδελφοὺς ἡμᾶς ἀπο- καλῶν, καὶ συνηγιάσθαι λέγων. Α. Αλλ', ὦ πρὸς πάντα Ιόντες ἑτοίμως, καὶ τὰ πέρα λόγου καὶ τοῦ καθήκοντος λογισμοῦ, ποῖ ποτε ἄρα καὶ νῦν ὁ θρασὺς ὑμῖν οὐτωσὶ καὶ ἀπόπληκτος ἐκτελευτήσει λόγος, ἐννοεῖν οὐκ ἔχω. Ὅτι μὲν γὰρ οὐ γενητὸς ὁ Υἱός, οὐ τοῖς παρ' ὑμῶν μαντεύμασι, προσεκτέον δὲ μᾶλλον τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις μυσταγωγοῖς, οἷς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐντέταλται λέ- γων « Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. » Εφη τοίνυν ὁ Ἰωάννης ἡμῖν ἐνεργῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ· • Καὶ οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν· καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινός Θεός, καὶ ἡ ζωή ή αἰώνιος, ο Θεός δὲ ἀληθινὸς, τοῖς κτίσμασιν οὐχ ομογενής. Οτε τοίνυν, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀβουλό- τατα δοκοῦν, ἐν μεθέξει γέγονεν ἁγιασμοῦ, καίτοι Θεὸς ὧν ἀληθινὸς ὁ Λόγος, καὶ εἰ νοοῖτο καθ' ἑαυτὸν καὶ δίχα σαρκός, ἡκόντων εἰς μέσον, καὶ Θεὸν ἡμῖν DE S8. TRINITATE DIALOGUS VI. A. B C D B. Nihil alius prorsus. A. Ille autem inter peccatores cum cases, ne lo- vissimum quidem mendacium admittens, Non enim fecit peccatum, nec inventus-est dolus in oro ejus, » ut scriptum est ", aut dicere de se non verebatur, se a Patre sanctificatum ease, nullo prorsus ad- dito sed gloriatur potius, ac tam magnifice ac elate de se sentit, ut audacter dicat: ‹ Pm eis ego sanctifico meipsum.** ? » B. Quo pacto igitur id quod verum est agnosces? A. Si apud te prudenter reputes qued, cum san1== ctus sit secundum naturam ut Deus, sanctificatus est nobiscum quatenus homo, proprio Spiritu suzm ipse templum perungens. B. Quomodo igitur Pater ipsum sanctificasse di- citur ? A. Quoniam omnia a Patre per Filium, in Spi- ritu. Sanctificantem vero el sanctificatum illum na - tura et veritate Filium, quoniam homo factus est, Paulus nobis induxit. ‹ Qui enim sanctificat, inquit, et qui sanctificantur, ex uno omnes: propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens: Nuntiabo nomen tuum fratribus meis "1., Sancti- ficat enim ipse, cum sit sanctus secundum naturam, in quantum Deus: sanctificatur vero nobiscum, quoad humanitatem, cum, nostra similitudine sus- cepta etiam ob hoc ipsum videlicet quod sauctili– catus sit, quamvis universi Dominus sit ut Deus, vocare nos fratres haud erubescit. B. At non mentietur, inquinot, dicens san- ctificatum se a Patre, remota etiam incarnatione. Etenim extremis sæculi temporibus apparuit komo, sed antea erat etiam creatis et productis frater Uni- genitus, in quantum etiam ipse natura sua increa- tus non est, sed a Patre facius est. Vere igitur di- cit, et cum fratres nos, et cum vos una sanctificates esse ait. A. Sed, o qui in absurda quæque temere et in- considerate ruitis, quonam abitura sit tam præceps ac stupida ratio, assequi non possum. Filium enian creatum non esse, non vestris somniis, sed sanctis ac divinis potius credendum est doctoribus, quibua ipse quoque Christus præcepit, dicens : c Euntes, Jocete omnes gentes ”. › Dixit ergo Joannes nobis manifeste de Filio : « Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, at cognoscamus verum Deuin, et simus in vero Filio ejus Jesn Christo, Ilic est verus Deus, et vita aterna ". . Deus autem verus non est congener creaturis. Cum igitur, ut illi temerarić volunt, particeps factus sit sanctifica - tionis Deus verus exsistens Verbum, licet in se in- telligatur et absque carne, prodeant in medium. et Deum nobis vērum adve præditum quibus velint verbis dictu verum est quod, si Filį 3º ↓ Petr, 11, 22. » Juan. xvii, 19. * Hebr. 11, 11, 12. » Matth. xxviii, 19.

Β. Οὐ γὰρ ούν. Δ. Ὁ δὲ καὶ ἐν τάξει τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν, τὸ κατά τι γοῦν ὅλως ψευδομωθεῖν παρωθούμενος· • Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δήλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, ο καθὰ γέγραπται· τί μὴ μᾶλλον ἀφ' ἑαυτῷ κατερυθριάσας οὐδὲν, ἡγιάσθαι μὲν ἔφα- σκε παρὰ τοῦ Πατρὸς, προσετίθει δὲ τούτοις οὐδὲν, ἀπαυθαδίζεται δὲ, καὶ εἰς τοῦτο προήκει λόγων μετ γαλοπρεπείας καὶ ὑπερβολῆς, ὡς ἀνυποστόλως είν πεῖν, ο Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν ; ο Β. Πῶς οὖν ἄν τις ἴδοι τὸ ἀληθές; Α. Εἰ διαλογίζοιτο σοφῶς, ὅτι κατὰ φύσιν ἅγιος ὢν ὡς θεὸς, ἡγιάζετο μεθ' ἡμῶν, καθὸ ἄνθρωπος, τῷ ἰδίῳ Πνεύματι τὸν οἰκεῖον αὐτὸς καταχρίων ναόν. Β. Πῶς οὖν ὁ Πατήρ αὐτὸν ἁγιάσαι λέγεται ; Δ. Οτι πάντα παρά Πατρός δι᾿ Υἱοῦ ἐν Πνεύ ματι. Αγιάζοντα δὲ καὶ ἁγιαζόμενον τὴν φύσει τε καὶ ἀληθῶς Υἱόν, ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος, εἰσκεκόμι πεν ἡμῖν ὁ τοῦ Παύλου λόγος· « Ν τε γὰρ ἁγιάζων, φησὶ, καὶ οἱ ἁγιαζόμενοι, ἐξ ἑνὸς πάντες· δι' ἣν αἰ.. τίαν οὐκ ἐπαισχύνεται αὐτοὺς ἀδελφοὺς καλεῖν, λέ- γων, Απαγγελῶ τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου. ο 'Αγιάζει μὲν γὰρ αὐτὸς, ἅγιος ὢν κατὰ φύσιν, ὡς Θεός · ἁγιάζεται δὲ μεθ' ἡμῶν, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὅτι τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, καὶ κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο ἡγιάσθαι φημί, καίτοι τῶν ὅλων κατεξου- σιάζων ὡς θεός, ἀδελφοὺς ἡμᾶς οὐκ ἐπαισχύνεται καλεῖν. Β. Αλλά, Ναί, φασίν, οὐκ ἂν διαψεύσαιτο λέγων ἁγιάσθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, καὶ τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκο νομίας ἐξῃρημένης. Καὶ γὰρ, ἐν ἐσχάτοις μὲν τοῦ αἰῶνος καιροῖς, πέφηνεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἦν καὶ πρὸ τούτου τοῖς εἰς τὸ εἶναι κεκλημένοις ὁ Μονογενής, καὶ ἀδελφὸς τῶν πεποιημένων, καθὸ καὶ αὐτὸς οὐκ ἀγένητός ἐστι τὴν φύσιν, πεποίηται δὲ παρὰ τοῦ Πατρός. Αληθεύει δὴ οὖν, καὶ ἀδελφοὺς ἡμᾶς ἀπο- καλῶν, καὶ συνηγιάσθαι λέγων. Α. Αλλ', ὦ πρὸς πάντα Ιόντες ἑτοίμως, καὶ τὰ πέρα λόγου καὶ τοῦ καθήκοντος λογισμοῦ, ποῖ ποτε ἄρα καὶ νῦν ὁ θρασὺς ὑμῖν οὐτωσὶ καὶ ἀπόπληκτος ἐκτελευτήσει λόγος, ἐννοεῖν οὐκ ἔχω. Ὅτι μὲν γὰρ οὐ γενητὸς ὁ Υἱός, οὐ τοῖς παρ' ὑμῶν μαντεύμασι, προσεκτέον δὲ μᾶλλον τοῖς ἱεροῖς τε καὶ θείοις μυσταγωγοῖς, οἷς καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐντέταλται λέ- γων « Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη. » Εφη τοίνυν ὁ Ἰωάννης ἡμῖν ἐνεργῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ· • Καὶ οίδαμεν ὅτι ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἥκει, καὶ ἔδωκεν ἡμῖν διάνοιαν, ἵνα γινώσκωμεν τὸν ἀληθινὸν Θεόν· καὶ ἐσμὲν ἐν τῷ ἀληθινῷ, ἐν τῷ Υἱῷ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινός Θεός, καὶ ἡ ζωή ή αἰώνιος, ο Θεός δὲ ἀληθινὸς, τοῖς κτίσμασιν οὐχ ομογενής. Οτε τοίνυν, κατά γε τὸ ἐκείνοις ἀβουλό- τατα δοκοῦν, ἐν μεθέξει γέγονεν ἁγιασμοῦ, καίτοι Θεὸς ὧν ἀληθινὸς ὁ Λόγος, καὶ εἰ νοοῖτο καθ' ἑαυτὸν καὶ δίχα σαρκός, ἡκόντων εἰς μέσον, καὶ Θεὸν ἡμῖν DE S8. TRINITATE DIALOGUS VI. A. B C D B. Nihil alius prorsus. A. Ille autem inter peccatores cum cases, ne lo- vissimum quidem mendacium admittens, Non enim fecit peccatum, nec inventus-est dolus in oro ejus, » ut scriptum est ", aut dicere de se non verebatur, se a Patre sanctificatum ease, nullo prorsus ad- dito sed gloriatur potius, ac tam magnifice ac elate de se sentit, ut audacter dicat: ‹ Pm eis ego sanctifico meipsum.** ? » B. Quo pacto igitur id quod verum est agnosces? A. Si apud te prudenter reputes qued, cum san1== ctus sit secundum naturam ut Deus, sanctificatus est nobiscum quatenus homo, proprio Spiritu suzm ipse templum perungens. B. Quomodo igitur Pater ipsum sanctificasse di- citur ? A. Quoniam omnia a Patre per Filium, in Spi- ritu. Sanctificantem vero el sanctificatum illum na - tura et veritate Filium, quoniam homo factus est, Paulus nobis induxit. ‹ Qui enim sanctificat, inquit, et qui sanctificantur, ex uno omnes: propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens: Nuntiabo nomen tuum fratribus meis "1., Sancti- ficat enim ipse, cum sit sanctus secundum naturam, in quantum Deus: sanctificatur vero nobiscum, quoad humanitatem, cum, nostra similitudine sus- cepta etiam ob hoc ipsum videlicet quod sauctili– catus sit, quamvis universi Dominus sit ut Deus, vocare nos fratres haud erubescit. B. At non mentietur, inquinot, dicens san- ctificatum se a Patre, remota etiam incarnatione. Etenim extremis sæculi temporibus apparuit komo, sed antea erat etiam creatis et productis frater Uni- genitus, in quantum etiam ipse natura sua increa- tus non est, sed a Patre facius est. Vere igitur di- cit, et cum fratres nos, et cum vos una sanctificates esse ait. A. Sed, o qui in absurda quæque temere et in- considerate ruitis, quonam abitura sit tam præceps ac stupida ratio, assequi non possum. Filium enian creatum non esse, non vestris somniis, sed sanctis ac divinis potius credendum est doctoribus, quibua ipse quoque Christus præcepit, dicens : c Euntes, Jocete omnes gentes ”. › Dixit ergo Joannes nobis manifeste de Filio : « Et scimus quoniam Filius Dei venit, et dedit nobis sensum, at cognoscamus verum Deuin, et simus in vero Filio ejus Jesn Christo, Ilic est verus Deus, et vita aterna ". . Deus autem verus non est congener creaturis. Cum igitur, ut illi temerarić volunt, particeps factus sit sanctifica - tionis Deus verus exsistens Verbum, licet in se in- telligatur et absque carne, prodeant in medium. et Deum nobis vērum adve præditum quibus velint verbis dictu verum est quod, si Filį 3º ↓ Petr, 11, 22. » Juan. xvii, 19. * Hebr. 11, 11, 12. » Matth. xxviii, 19.

Α τὸν ἀληθινὸν, ἐπακτὸν ἔχοντα τὸν ἁγιασμόν, οἷσπερ ἂν βούλοιντο καταδεικνύντων λόγοις· ἢ οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἐν Υἱῷ τὸ ἡγιάσθαι δοτόν, Θεῷ κατὰ φύσιν ὄντι καὶ ἀληθινῷ, οὐδὲν, οίμαι, το ἀπεῖργον ἔτι καὶ αὐτὸν ἡγιάσθαι, φληνάφως ὑπονοεῖν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, Πατέρα. καὶ εἰ Θεὸς ἀλη θινὸς εἶναι πεπίστευται; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Ἵνα δὲ πανταχόθεν αὐτῶν τὸ ἀνόσιον ἐπὶ πολιορκῆται θράσος, κατοκνήσαιμ' ἂν οὐδαμῶς, καὶ τι τῶν εἰς ἀτοπίαν ἡκόντων εἰπεῖν· ἡ γὰρ οὐχὶ πρέ ποι ἂν μόνῳ τε καὶ ἐξαιρέτως ἀνακείσεται, τὸ ἁγιά ζειν δύνασθαι τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν Θεῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ ὄντα καλεῖν ; Β. Ανακείσεται. Α. Οὐκοῦν, εἰ τοῖς κτίσμασιν ἐναρίθμιος ὑπάρχων ὁ Υἱός, κατά γε τὸν παρ' ἐκείνοις λόγον τὸν ἀκαλλή τε καὶ βδελυρώτατον, τὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητας ἴδια καὶ ἐξαίρετα διαπεραίνεται, καὶ φύσεως τῆς ἰδίας ποιεῖται δόξαν, ἑαυτὸν γὰρ ἁγιάσαι φησί, κατ εκομίσθη μέν, ὡς ἔοικε, τὰ τῆς ἐπέκεινα πασῶν οὐ σίας ἐπὶ τὴν κτίσιν, οὐκ ἀπίθανον δὲ, οἶμαι, τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἁγιάζειν δύνασθαι κατατολμῶν εἰπεῖν, καθ' ομοιότητα τὴν Υἱοῦ. Β. Πῶς τοῦτο ἔφης; Α. Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων αὐτὸς, τὰ τῆς τοσού τον ἀνῳκισμένης οὐσίας ἴδια ποιεῖται πλεονεκτήματα, τί τὸ ἐμποδὼν εἰς τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τὰ αὐτοῦ δύ- νασθαι πληροῦν, ἅτε δὴ καὶ ἀγχοῦ, καὶ οὔτι που διεστηκότας τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος, εἴπερ ἐπί τις παντὶ γενητῷ πρὸς γενητὸν συγγένειά τε καὶ σχέσις, κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο τὸ γεγεννῆσθαί φημι; Β. Οὐκ ἀπίθανος ἡμῖν ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος. Α. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως δυσσεβές τε ἅμα καὶ ἀματ θές, τὸ ἡγιάσθαι πιστεύειν αὐτόν. Β. Τίνα τρόπον; Α. Τὸ ἁγιαζόμενον, ἆρ᾽ οὐχὶ τῷ ὑπερκειμένῳ καὶ ἀμείνονι τῆς ἰδίας φύσεως ἁγιάζεται; Οὐ γάρ του τῷ γε αἰσχίονι φαίεν ἂν, ὥσπερ οὖν ἐγᾦμαι, εἶπερ εἴς τι τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν ἀναβιβάζει το ἁγιάζεσθαι. Β. Αριστα ἔφης. Α. Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὡς ἡγίασται κατ' εκείνους διὰ τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός, ὡς ἀμείνονε πάντως που κατεχρίετο, καὶ τὴν φύσιν ἔχοντι παρ αὐτὸν ἑτέραν. Μετάσχοι γὰρ ἂν ἑαυτοῦ τῶν ὄντων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ μετεχόμενον, κατά γε τὸν τοῦ πώς εἶναι λόγον. Β. Εψεται καὶ τοῦτο. Α. Εἶτα πῶς ἡμῖν ὁ Υἱὸς διὰ τοῦ Πνεύματος έναυ- λίζεται; πῶς δὲ τὸ ἄμεινον κατὰ φύσιν, τὴν τοῦ χείρονος ἡμῖν ἐμποιήσει μέθεξιν δι' ἑαυτοῦ; θείας φύσεως αποτελούμεθα κοινωνοί, τὸ Πνεῦμα δεχόμενοι, πῶς ἐν δευτέροις τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός : ἢ πῶς ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ὡς αὐτός τε καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ὅλην ἔχον αὐτ τοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ τὴν αὐτοῦ μέθεξιν ἐμποιοῦν; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. clifcatio, quamvis Deus secundum naturam sit ac verus, nibil jam impediturum sit quominus san- clificatum etiam ipsum esse stulte putemus, ex quo est, Patrem, licet Deus verus esse credatur? B. Periclitamur. A. Ut autem omni ex parte impia illorum expu- gnetur audacia, non verebor aliquid absurdum quoque proferre. Nunquid enim soli ac præcipue conveniet ae tribuetur naturali Deo sanctificandi potestas, sieuti nimirum et e nihilo res in ortum producendi ? B. Tribuetur. A. Igitur, si Filius, inter creaturas numeratus, ut illi absurde ac nefarie docent, ea quæ secundum naturam propria et peculiaria sunt deitatis perficit, et gloriæ suæ naturæ ascribit (seipsum enim san- cliffcasse ait "), ad creaturam quidem deducta sunt, ut videtur, ea quæ substantiam omnium si- premam longe superant, nec absurdum erit, opinor, dicere posse quoque nos ipsos sanctifcare, juxta Filii similitudinem. B. Qui tu istud ais ? A. Si enim cum sit ipse creatus, tam sublimis substantiæ dotes suas facit, quid vetat quominus nos ipsi quoque implere possimus ea quæ ejus sunt, præsertim cum propinqui simus, nec ullo modo ab ejus cognatione dissiti, siquidem est omini creato cam re creata cognatio atque habitudo, in eo nempe quod creata sunt? B. Probabile est quod ais. A. Erit autem cæteroquin impium simul et ab- surdum credere ipsum esse sanctificatuin. B. Quomodo? A. Quod sanctificatur, nunquid a majore et præ- stantiore quam sit natura sua sanctificatur? Non enim a deteriori dixerint, opinor, siquidem sancti- ficari, ad aliquid utile traducit. B. Rectissime dixisti. A. Itaque, si verum est sanctificatum esse, ut illi volunt, Filium per Spiritum, utique velut a præstantiore est inunctus, et diversam ab ipso na- turam habente. Nihil enim sui ipsius est parti- ceps, sed alterum in altero participatur, ratione essentia. B. Istud etiam consequetur. A. Jam quomodo Filius per Spiritum in nobis habitat ? quomodo vero id quod natura præstantius est, deterioris nobis participationem indet per se- ipsum ? Et, si naturæ diving consortes " reddimur accepto Spiritu, quomodo inferior erit Spiritu Fi- lius? aut quomodo præstantior est ipso, non autem potius ipsemet et ab ipso Spiritus ejus, omnein ejus operationem liabens, et ejus participationem * Joan. xvii, 19. ºº Il f'eir. 1, 4. B C D Κal cl

Α τὸν ἀληθινὸν, ἐπακτὸν ἔχοντα τὸν ἁγιασμόν, οἷσπερ ἂν βούλοιντο καταδεικνύντων λόγοις· ἢ οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἐν Υἱῷ τὸ ἡγιάσθαι δοτόν, Θεῷ κατὰ φύσιν ὄντι καὶ ἀληθινῷ, οὐδὲν, οίμαι, το ἀπεῖργον ἔτι καὶ αὐτὸν ἡγιάσθαι, φληνάφως ὑπονοεῖν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, Πατέρα. καὶ εἰ Θεὸς ἀλη θινὸς εἶναι πεπίστευται; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Ἵνα δὲ πανταχόθεν αὐτῶν τὸ ἀνόσιον ἐπὶ πολιορκῆται θράσος, κατοκνήσαιμ' ἂν οὐδαμῶς, καὶ τι τῶν εἰς ἀτοπίαν ἡκόντων εἰπεῖν· ἡ γὰρ οὐχὶ πρέ ποι ἂν μόνῳ τε καὶ ἐξαιρέτως ἀνακείσεται, τὸ ἁγιά ζειν δύνασθαι τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν Θεῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ ὄντα καλεῖν ; Β. Ανακείσεται. Α. Οὐκοῦν, εἰ τοῖς κτίσμασιν ἐναρίθμιος ὑπάρχων ὁ Υἱός, κατά γε τὸν παρ' ἐκείνοις λόγον τὸν ἀκαλλή τε καὶ βδελυρώτατον, τὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητας ἴδια καὶ ἐξαίρετα διαπεραίνεται, καὶ φύσεως τῆς ἰδίας ποιεῖται δόξαν, ἑαυτὸν γὰρ ἁγιάσαι φησί, κατ εκομίσθη μέν, ὡς ἔοικε, τὰ τῆς ἐπέκεινα πασῶν οὐ σίας ἐπὶ τὴν κτίσιν, οὐκ ἀπίθανον δὲ, οἶμαι, τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἁγιάζειν δύνασθαι κατατολμῶν εἰπεῖν, καθ' ομοιότητα τὴν Υἱοῦ. Β. Πῶς τοῦτο ἔφης; Α. Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων αὐτὸς, τὰ τῆς τοσού τον ἀνῳκισμένης οὐσίας ἴδια ποιεῖται πλεονεκτήματα, τί τὸ ἐμποδὼν εἰς τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τὰ αὐτοῦ δύ- νασθαι πληροῦν, ἅτε δὴ καὶ ἀγχοῦ, καὶ οὔτι που διεστηκότας τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος, εἴπερ ἐπί τις παντὶ γενητῷ πρὸς γενητὸν συγγένειά τε καὶ σχέσις, κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο τὸ γεγεννῆσθαί φημι; Β. Οὐκ ἀπίθανος ἡμῖν ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος. Α. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως δυσσεβές τε ἅμα καὶ ἀματ θές, τὸ ἡγιάσθαι πιστεύειν αὐτόν. Β. Τίνα τρόπον; Α. Τὸ ἁγιαζόμενον, ἆρ᾽ οὐχὶ τῷ ὑπερκειμένῳ καὶ ἀμείνονι τῆς ἰδίας φύσεως ἁγιάζεται; Οὐ γάρ του τῷ γε αἰσχίονι φαίεν ἂν, ὥσπερ οὖν ἐγᾦμαι, εἶπερ εἴς τι τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν ἀναβιβάζει το ἁγιάζεσθαι. Β. Αριστα ἔφης. Α. Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὡς ἡγίασται κατ' εκείνους διὰ τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός, ὡς ἀμείνονε πάντως που κατεχρίετο, καὶ τὴν φύσιν ἔχοντι παρ αὐτὸν ἑτέραν. Μετάσχοι γὰρ ἂν ἑαυτοῦ τῶν ὄντων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ μετεχόμενον, κατά γε τὸν τοῦ πώς εἶναι λόγον. Β. Εψεται καὶ τοῦτο. Α. Εἶτα πῶς ἡμῖν ὁ Υἱὸς διὰ τοῦ Πνεύματος έναυ- λίζεται; πῶς δὲ τὸ ἄμεινον κατὰ φύσιν, τὴν τοῦ χείρονος ἡμῖν ἐμποιήσει μέθεξιν δι' ἑαυτοῦ; θείας φύσεως αποτελούμεθα κοινωνοί, τὸ Πνεῦμα δεχόμενοι, πῶς ἐν δευτέροις τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός : ἢ πῶς ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ὡς αὐτός τε καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ὅλην ἔχον αὐτ τοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ τὴν αὐτοῦ μέθεξιν ἐμποιοῦν; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. clifcatio, quamvis Deus secundum naturam sit ac verus, nibil jam impediturum sit quominus san- clificatum etiam ipsum esse stulte putemus, ex quo est, Patrem, licet Deus verus esse credatur? B. Periclitamur. A. Ut autem omni ex parte impia illorum expu- gnetur audacia, non verebor aliquid absurdum quoque proferre. Nunquid enim soli ac præcipue conveniet ae tribuetur naturali Deo sanctificandi potestas, sieuti nimirum et e nihilo res in ortum producendi ? B. Tribuetur. A. Igitur, si Filius, inter creaturas numeratus, ut illi absurde ac nefarie docent, ea quæ secundum naturam propria et peculiaria sunt deitatis perficit, et gloriæ suæ naturæ ascribit (seipsum enim san- cliffcasse ait "), ad creaturam quidem deducta sunt, ut videtur, ea quæ substantiam omnium si- premam longe superant, nec absurdum erit, opinor, dicere posse quoque nos ipsos sanctifcare, juxta Filii similitudinem. B. Qui tu istud ais ? A. Si enim cum sit ipse creatus, tam sublimis substantiæ dotes suas facit, quid vetat quominus nos ipsi quoque implere possimus ea quæ ejus sunt, præsertim cum propinqui simus, nec ullo modo ab ejus cognatione dissiti, siquidem est omini creato cam re creata cognatio atque habitudo, in eo nempe quod creata sunt? B. Probabile est quod ais. A. Erit autem cæteroquin impium simul et ab- surdum credere ipsum esse sanctificatuin. B. Quomodo? A. Quod sanctificatur, nunquid a majore et præ- stantiore quam sit natura sua sanctificatur? Non enim a deteriori dixerint, opinor, siquidem sancti- ficari, ad aliquid utile traducit. B. Rectissime dixisti. A. Itaque, si verum est sanctificatum esse, ut illi volunt, Filium per Spiritum, utique velut a præstantiore est inunctus, et diversam ab ipso na- turam habente. Nihil enim sui ipsius est parti- ceps, sed alterum in altero participatur, ratione essentia. B. Istud etiam consequetur. A. Jam quomodo Filius per Spiritum in nobis habitat ? quomodo vero id quod natura præstantius est, deterioris nobis participationem indet per se- ipsum ? Et, si naturæ diving consortes " reddimur accepto Spiritu, quomodo inferior erit Spiritu Fi- lius? aut quomodo præstantior est ipso, non autem potius ipsemet et ab ipso Spiritus ejus, omnein ejus operationem liabens, et ejus participationem * Joan. xvii, 19. ºº Il f'eir. 1, 4. B C D Κal cl

Α τὸν ἀληθινὸν, ἐπακτὸν ἔχοντα τὸν ἁγιασμόν, οἷσπερ ἂν βούλοιντο καταδεικνύντων λόγοις· ἢ οὐκ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὡς εἴπερ ἐστὶν ἐν Υἱῷ τὸ ἡγιάσθαι δοτόν, Θεῷ κατὰ φύσιν ὄντι καὶ ἀληθινῷ, οὐδὲν, οίμαι, το ἀπεῖργον ἔτι καὶ αὐτὸν ἡγιάσθαι, φληνάφως ὑπονοεῖν, τὸν ἐξ οὗπερ ἐστὶ, Πατέρα. καὶ εἰ Θεὸς ἀλη θινὸς εἶναι πεπίστευται; Β. Κινδυνεύομεν. Α. Ἵνα δὲ πανταχόθεν αὐτῶν τὸ ἀνόσιον ἐπὶ πολιορκῆται θράσος, κατοκνήσαιμ' ἂν οὐδαμῶς, καὶ τι τῶν εἰς ἀτοπίαν ἡκόντων εἰπεῖν· ἡ γὰρ οὐχὶ πρέ ποι ἂν μόνῳ τε καὶ ἐξαιρέτως ἀνακείσεται, τὸ ἁγιά ζειν δύνασθαι τῷ γε ὄντι κατὰ φύσιν Θεῷ, καθάπερ ἀμέλει καὶ τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ ὄντα καλεῖν ; Β. Ανακείσεται. Α. Οὐκοῦν, εἰ τοῖς κτίσμασιν ἐναρίθμιος ὑπάρχων ὁ Υἱός, κατά γε τὸν παρ' ἐκείνοις λόγον τὸν ἀκαλλή τε καὶ βδελυρώτατον, τὰ τῆς κατὰ φύσιν θεότητας ἴδια καὶ ἐξαίρετα διαπεραίνεται, καὶ φύσεως τῆς ἰδίας ποιεῖται δόξαν, ἑαυτὸν γὰρ ἁγιάσαι φησί, κατ εκομίσθη μέν, ὡς ἔοικε, τὰ τῆς ἐπέκεινα πασῶν οὐ σίας ἐπὶ τὴν κτίσιν, οὐκ ἀπίθανον δὲ, οἶμαι, τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς ἁγιάζειν δύνασθαι κατατολμῶν εἰπεῖν, καθ' ομοιότητα τὴν Υἱοῦ. Β. Πῶς τοῦτο ἔφης; Α. Εἰ γὰρ γενητὸς ὑπάρχων αὐτὸς, τὰ τῆς τοσού τον ἀνῳκισμένης οὐσίας ἴδια ποιεῖται πλεονεκτήματα, τί τὸ ἐμποδὼν εἰς τὸ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς τὰ αὐτοῦ δύ- νασθαι πληροῦν, ἅτε δὴ καὶ ἀγχοῦ, καὶ οὔτι που διεστηκότας τῆς πρὸς αὐτὸν οἰκειότητος, εἴπερ ἐπί τις παντὶ γενητῷ πρὸς γενητὸν συγγένειά τε καὶ σχέσις, κατ' αὐτὸ δὴ τοῦτο τὸ γεγεννῆσθαί φημι; Β. Οὐκ ἀπίθανος ἡμῖν ὁ ἐπὶ τῷδε λόγος. Α. Εἴη δ' ἂν καὶ ἑτέρως δυσσεβές τε ἅμα καὶ ἀματ θές, τὸ ἡγιάσθαι πιστεύειν αὐτόν. Β. Τίνα τρόπον; Α. Τὸ ἁγιαζόμενον, ἆρ᾽ οὐχὶ τῷ ὑπερκειμένῳ καὶ ἀμείνονι τῆς ἰδίας φύσεως ἁγιάζεται; Οὐ γάρ του τῷ γε αἰσχίονι φαίεν ἂν, ὥσπερ οὖν ἐγᾦμαι, εἶπερ εἴς τι τῶν τελούντων εἰς ὄνησιν ἀναβιβάζει το ἁγιάζεσθαι. Β. Αριστα ἔφης. Α. Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶν ἀληθές, ὡς ἡγίασται κατ' εκείνους διὰ τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός, ὡς ἀμείνονε πάντως που κατεχρίετο, καὶ τὴν φύσιν ἔχοντι παρ αὐτὸν ἑτέραν. Μετάσχοι γὰρ ἂν ἑαυτοῦ τῶν ὄντων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ μετεχόμενον, κατά γε τὸν τοῦ πώς εἶναι λόγον. Β. Εψεται καὶ τοῦτο. Α. Εἶτα πῶς ἡμῖν ὁ Υἱὸς διὰ τοῦ Πνεύματος έναυ- λίζεται; πῶς δὲ τὸ ἄμεινον κατὰ φύσιν, τὴν τοῦ χείρονος ἡμῖν ἐμποιήσει μέθεξιν δι' ἑαυτοῦ; θείας φύσεως αποτελούμεθα κοινωνοί, τὸ Πνεῦμα δεχόμενοι, πῶς ἐν δευτέροις τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱός : ἢ πῶς ἄμεινον αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον ὡς αὐτός τε καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, ὅλην ἔχον αὐτ τοῦ τὴν ἐνέργειαν, καὶ τὴν αὐτοῦ μέθεξιν ἐμποιοῦν; S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. clifcatio, quamvis Deus secundum naturam sit ac verus, nibil jam impediturum sit quominus san- clificatum etiam ipsum esse stulte putemus, ex quo est, Patrem, licet Deus verus esse credatur? B. Periclitamur. A. Ut autem omni ex parte impia illorum expu- gnetur audacia, non verebor aliquid absurdum quoque proferre. Nunquid enim soli ac præcipue conveniet ae tribuetur naturali Deo sanctificandi potestas, sieuti nimirum et e nihilo res in ortum producendi ? B. Tribuetur. A. Igitur, si Filius, inter creaturas numeratus, ut illi absurde ac nefarie docent, ea quæ secundum naturam propria et peculiaria sunt deitatis perficit, et gloriæ suæ naturæ ascribit (seipsum enim san- cliffcasse ait "), ad creaturam quidem deducta sunt, ut videtur, ea quæ substantiam omnium si- premam longe superant, nec absurdum erit, opinor, dicere posse quoque nos ipsos sanctifcare, juxta Filii similitudinem. B. Qui tu istud ais ? A. Si enim cum sit ipse creatus, tam sublimis substantiæ dotes suas facit, quid vetat quominus nos ipsi quoque implere possimus ea quæ ejus sunt, præsertim cum propinqui simus, nec ullo modo ab ejus cognatione dissiti, siquidem est omini creato cam re creata cognatio atque habitudo, in eo nempe quod creata sunt? B. Probabile est quod ais. A. Erit autem cæteroquin impium simul et ab- surdum credere ipsum esse sanctificatuin. B. Quomodo? A. Quod sanctificatur, nunquid a majore et præ- stantiore quam sit natura sua sanctificatur? Non enim a deteriori dixerint, opinor, siquidem sancti- ficari, ad aliquid utile traducit. B. Rectissime dixisti. A. Itaque, si verum est sanctificatum esse, ut illi volunt, Filium per Spiritum, utique velut a præstantiore est inunctus, et diversam ab ipso na- turam habente. Nihil enim sui ipsius est parti- ceps, sed alterum in altero participatur, ratione essentia. B. Istud etiam consequetur. A. Jam quomodo Filius per Spiritum in nobis habitat ? quomodo vero id quod natura præstantius est, deterioris nobis participationem indet per se- ipsum ? Et, si naturæ diving consortes " reddimur accepto Spiritu, quomodo inferior erit Spiritu Fi- lius? aut quomodo præstantior est ipso, non autem potius ipsemet et ab ipso Spiritus ejus, omnein ejus operationem liabens, et ejus participationem * Joan. xvii, 19. ºº Il f'eir. 1, 4. B C D Κal cl

Καὶ γοῦν ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ἔρφα- νούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. · Ἐπειδὴ δὲ ἀναβέβηκε πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἐν ἡμῖν ἐστι διὰ τοῦ Πνεύματος. Ιδιον γὰρ αὐτοῦ καὶ οὐ θύραθεν εἰσκεκριμένον τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀνθρώπινον. Ἐπειδὴ δὲ τὸ αμετρήτως διεστηκὸς τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ὑπερτά τῆς οὐσίας ίδιον ἐποιήσατο, φημὶ δὲ τὴν σάρκα, τότε δὴ τότε καὶ ἡγιάσθαι λέγεται, σοφῶς τε καὶ πρε πωδέστερον ἐπὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ ἡγιάσθαι δι άττοντος· τήν γε μὴν τοῦ ἡγιάσθαι πλήρωσιν, ἤτοι τὴν ἐνέργειαν, ὡς ἐν προσώπῳ Πατρὸς, τῇ τῆς θεό τητος ἀνετίθει φύσει, μόνῃ γὰρ αὐτῇ τὸ ἁγιάζειν οἰκεῖον. Β. Σύμφημι. Το γάρ τοι μακροὺς ἀντεξάγειν λό- γους, ὀρθῶς λέγοντί σοι, περιττόν, μᾶλλον δὲ ἥκιστα σοφόν. Αλλ' εἰ μόνῳ, φασί, τῷ γε ὄντι φύσει τε καὶ κατὰ ἀλήθειαν Θεῷ τὸ ἁγιάζειν δύνασθαι προσόν ἐρῷτο καὶ πρέποι, τούτου δὲ πέφηνεν ἐνεργὸς ὁ Υἱὸς, τὸ ἀποσοβοῦν οὐδὲν, ὅτι καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ διαρρήδην ὁμολογεῖν· καὶ εἰ τοῦτο συγχωρήσαι- μεν, Θεῷ δὲ τῷ κατὰ φύσιν τῶν ἀγαθῶν ἐνδεῖ μη- δενός, τί μαθὼν ὁ καθ᾽ ὑμᾶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, δόξης τε καὶ βασιλείας, καὶ κυριότητος τὴν οἰκείαν επι- δεν παρέδειξε φύσιν; Εφη γάρ που πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα ο Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε· καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκὸς, ἵνα πᾶν ὃ δέ- δωκας αὐτῷ, δώσει αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς· τὸ ἔργον ἐτελείωσα, ο δέδωκάς μοι ἵνα ποιήσω· καὶ νῦν δόξασόν με σύ, Πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ ή εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου. Σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ αὐτοὺς ἔδωκας, καὶ τὸν λόγον σου ετήρησαν. Νῦν ἔγνωσαν ὅτι πάντα, ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοῦ εἰσιν, ὅτι τὰ ῥήματα, ο δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον, καὶ ἔγνωσαν άλη- θῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας. » Έφη δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς ἐν τῇ τῶν Πράξεων συγγραφῇ, ὡς ἐκ προσώπου του Πέτρου • Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Συνίης οὖν, ὅτι πανταχῆ δίδωσι μὲν ὁ Πατήρ δόξαν τε καὶ κυριότητα τῷ Υἱῷ, δέχεται δὲ καὶ μάλα ἀσμένως ο Υιός ; 'Αλλ' εἰ τοιοῖσδέ τισι καταπαίειν ἡμᾶς ἀπο- τολμῶμεν λόγοις, προσείροντές που καὶ ἕτερα, τίς ἂν γένοιτο διεκδρομὴ καὶ ἀπόνευσις τοῦ κακοῦ, τοῖσγε ὡς ἄριστα φρονεῖν ᾑρημένοις ; Δ. • Ο πραῖς ἔστω μαχητής, » ἱερὸς καὶ θείος ἡμῖν ὑποπεφώνηκε λόγος. Δεῖν δὲ ἔγωγέ φημι, ταῖς τῶν ἐναντίων ἀντιφέρεσθαι δόξαις, κατοῤῥωδοῦντας οὐδέν. Θεὸς γὰρ ὁ ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν, καὶ ῥῆμα μὲν γλώτταις ἐμεῖς, ἀπευθύνων δὲ πρὸς τὸ ἀκιβδήλως ἔχων, τῶν εὐσεβούντων τὸν νοῦν· τὸ δὲ δὴ τῆς εὐ· DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. vos orphauos, venio ad vos". › Sed quoniam ad Patrem rediit post resurrectionem, in nobis est per Spiritum. Proprius enim est ejus, nec aliunde ascitus Spiritus ejus, sicuti nimirum hominis, bu- manus. Cum autem carnem infinito intervallo di- stantem divinæ et supremæ naturæ propriam fece- rit, tunc certe, tunc et sanctificatus esse dicitur, sanctificatione recte et convenienter ad humanita- tem pertinente. Enimvero sanctificandi perfectio- nem aut actum velut in persona Patris deitatis na- turæ tribuit. Soli enim ipsi proprium est sanctifi- A inlens? Quippe dicebat Filius : « Non relinquam B c a Juan. XIV, 18. D * Joan. xvi, 1-8. ** Act. 11, 36. care. B. Assentior. Prolixam enim tibi recte dicenti orationem opponere superfuum est, imo 82- pientis non est. Sed si soli, inquiunt, exsistenti natura et vere Deo sanctificandi potestas inesse vi- deatur ac debeat, ejus autem perfector Filius ap- paruit, nihil vetat quominus eliam Deum esse se- cundum naturam aperte fateantur. Quod si boc concesserimus, Deus autem secundum naturam nullius boni indiget, quid causæ est cur ille vester Filius ac Deus naturain suam gloria, et regno、 el dominatione carere significavit? Dixit enim alicubi ad Patrem qui in cœlis est: • Pater, veuit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam æternam. Hæc eɛt au- tem vita æterna, ut cognoscant te solum Deum ve rum, et quem misisti Jesum Christum. Ego te cla- rificavi super terram: opus consummavi quod de- disti mihi ut faciam. Et nunc clarifica me, tu Pa- ter, apud temetipsum claritate quam habui prius quam mundus esset, apud te. Mauifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo (mui erant, et mihi eos dedisti), et sermonem tuam serva- verunt; nunc cognoverunt quia omnia quæ de- disti mihi, abs te sunt, quia verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me mi- sisti ". › Dixit quoque Lucas in Actuum libro, velut ex persona Petri : « Certissime sciat ergo ome nis domus Israel, quia et Dominum euin, et Chri- stum fecit Deus ". . Intelligis ergo Patrem ubiquo dare gloriam et dominationem Filio, et eam Filium utique libenter accipere ? At si istiusmodi serum nibus petere nos audeant, additis quoque forsan aliis, quo pacto recte scutiendo, malum vitabimus ac declinabimus ? . A. Mansuetus sit bellator " . › sacræ nobis et di- vine Litteræ succinunt, Ego vero audacter resisten. - dum esse dico adversarior eniîn est qui operatur in á nostris indit, et ad rectuin se dirigit. Caeterum quod cos adi " Joel 111, 11.

Καὶ γοῦν ἔφασκεν ὁ Υἱός· « Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ἔρφα- νούς, ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς. · Ἐπειδὴ δὲ ἀναβέβηκε πρὸς τὸν Πατέρα μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναβίωσιν, ἐν ἡμῖν ἐστι διὰ τοῦ Πνεύματος. Ιδιον γὰρ αὐτοῦ καὶ οὐ θύραθεν εἰσκεκριμένον τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀνθρώπινον. Ἐπειδὴ δὲ τὸ αμετρήτως διεστηκὸς τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ὑπερτά τῆς οὐσίας ίδιον ἐποιήσατο, φημὶ δὲ τὴν σάρκα, τότε δὴ τότε καὶ ἡγιάσθαι λέγεται, σοφῶς τε καὶ πρε πωδέστερον ἐπὶ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ ἡγιάσθαι δι άττοντος· τήν γε μὴν τοῦ ἡγιάσθαι πλήρωσιν, ἤτοι τὴν ἐνέργειαν, ὡς ἐν προσώπῳ Πατρὸς, τῇ τῆς θεό τητος ἀνετίθει φύσει, μόνῃ γὰρ αὐτῇ τὸ ἁγιάζειν οἰκεῖον. Β. Σύμφημι. Το γάρ τοι μακροὺς ἀντεξάγειν λό- γους, ὀρθῶς λέγοντί σοι, περιττόν, μᾶλλον δὲ ἥκιστα σοφόν. Αλλ' εἰ μόνῳ, φασί, τῷ γε ὄντι φύσει τε καὶ κατὰ ἀλήθειαν Θεῷ τὸ ἁγιάζειν δύνασθαι προσόν ἐρῷτο καὶ πρέποι, τούτου δὲ πέφηνεν ἐνεργὸς ὁ Υἱὸς, τὸ ἀποσοβοῦν οὐδὲν, ὅτι καὶ Θεὸς κατὰ φύσιν ἐστὶ διαρρήδην ὁμολογεῖν· καὶ εἰ τοῦτο συγχωρήσαι- μεν, Θεῷ δὲ τῷ κατὰ φύσιν τῶν ἀγαθῶν ἐνδεῖ μη- δενός, τί μαθὼν ὁ καθ᾽ ὑμᾶς Υἱὸς καὶ Θεὸς, δόξης τε καὶ βασιλείας, καὶ κυριότητος τὴν οἰκείαν επι- δεν παρέδειξε φύσιν; Εφη γάρ που πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα ο Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ ὁ Υἱός σου δοξάσῃ σε· καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκὸς, ἵνα πᾶν ὃ δέ- δωκας αὐτῷ, δώσει αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον. Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν. Εγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς· τὸ ἔργον ἐτελείωσα, ο δέδωκάς μοι ἵνα ποιήσω· καὶ νῦν δόξασόν με σύ, Πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ ή εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί. Εφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις, οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου. Σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ αὐτοὺς ἔδωκας, καὶ τὸν λόγον σου ετήρησαν. Νῦν ἔγνωσαν ὅτι πάντα, ὅσα δέδωκάς μοι, παρὰ σοῦ εἰσιν, ὅτι τὰ ῥήματα, ο δέδωκάς μοι, δέδωκα αὐτοῖς, καὶ αὐτοὶ ἔλαβον, καὶ ἔγνωσαν άλη- θῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας. » Έφη δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς ἐν τῇ τῶν Πράξεων συγγραφῇ, ὡς ἐκ προσώπου του Πέτρου • Ασφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ, ὅτι καὶ Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. » Συνίης οὖν, ὅτι πανταχῆ δίδωσι μὲν ὁ Πατήρ δόξαν τε καὶ κυριότητα τῷ Υἱῷ, δέχεται δὲ καὶ μάλα ἀσμένως ο Υιός ; 'Αλλ' εἰ τοιοῖσδέ τισι καταπαίειν ἡμᾶς ἀπο- τολμῶμεν λόγοις, προσείροντές που καὶ ἕτερα, τίς ἂν γένοιτο διεκδρομὴ καὶ ἀπόνευσις τοῦ κακοῦ, τοῖσγε ὡς ἄριστα φρονεῖν ᾑρημένοις ; Δ. • Ο πραῖς ἔστω μαχητής, » ἱερὸς καὶ θείος ἡμῖν ὑποπεφώνηκε λόγος. Δεῖν δὲ ἔγωγέ φημι, ταῖς τῶν ἐναντίων ἀντιφέρεσθαι δόξαις, κατοῤῥωδοῦντας οὐδέν. Θεὸς γὰρ ὁ ἐνεργῶν ἐν ἡμῖν, καὶ ῥῆμα μὲν γλώτταις ἐμεῖς, ἀπευθύνων δὲ πρὸς τὸ ἀκιβδήλως ἔχων, τῶν εὐσεβούντων τὸν νοῦν· τὸ δὲ δὴ τῆς εὐ· DE SS. TRINITATE DIALOGUS VI. vos orphauos, venio ad vos". › Sed quoniam ad Patrem rediit post resurrectionem, in nobis est per Spiritum. Proprius enim est ejus, nec aliunde ascitus Spiritus ejus, sicuti nimirum hominis, bu- manus. Cum autem carnem infinito intervallo di- stantem divinæ et supremæ naturæ propriam fece- rit, tunc certe, tunc et sanctificatus esse dicitur, sanctificatione recte et convenienter ad humanita- tem pertinente. Enimvero sanctificandi perfectio- nem aut actum velut in persona Patris deitatis na- turæ tribuit. Soli enim ipsi proprium est sanctifi- A inlens? Quippe dicebat Filius : « Non relinquam B c a Juan. XIV, 18. D * Joan. xvi, 1-8. ** Act. 11, 36. care. B. Assentior. Prolixam enim tibi recte dicenti orationem opponere superfuum est, imo 82- pientis non est. Sed si soli, inquiunt, exsistenti natura et vere Deo sanctificandi potestas inesse vi- deatur ac debeat, ejus autem perfector Filius ap- paruit, nihil vetat quominus eliam Deum esse se- cundum naturam aperte fateantur. Quod si boc concesserimus, Deus autem secundum naturam nullius boni indiget, quid causæ est cur ille vester Filius ac Deus naturain suam gloria, et regno、 el dominatione carere significavit? Dixit enim alicubi ad Patrem qui in cœlis est: • Pater, veuit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam æternam. Hæc eɛt au- tem vita æterna, ut cognoscant te solum Deum ve rum, et quem misisti Jesum Christum. Ego te cla- rificavi super terram: opus consummavi quod de- disti mihi ut faciam. Et nunc clarifica me, tu Pa- ter, apud temetipsum claritate quam habui prius quam mundus esset, apud te. Mauifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo (mui erant, et mihi eos dedisti), et sermonem tuam serva- verunt; nunc cognoverunt quia omnia quæ de- disti mihi, abs te sunt, quia verba quæ dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me mi- sisti ". › Dixit quoque Lucas in Actuum libro, velut ex persona Petri : « Certissime sciat ergo ome nis domus Israel, quia et Dominum euin, et Chri- stum fecit Deus ". . Intelligis ergo Patrem ubiquo dare gloriam et dominationem Filio, et eam Filium utique libenter accipere ? At si istiusmodi serum nibus petere nos audeant, additis quoque forsan aliis, quo pacto recte scutiendo, malum vitabimus ac declinabimus ? . A. Mansuetus sit bellator " . › sacræ nobis et di- vine Litteræ succinunt, Ego vero audacter resisten. - dum esse dico adversarior eniîn est qui operatur in á nostris indit, et ad rectuin se dirigit. Caeterum quod cos adi " Joel 111, 11.

Α θείας ἐξέρπειν ὁδοῦ, και παρακομίζεσθαι τας προς τὸ ἀκαλλὲς καὶ ἐκτετριμμένον μεταπείθον αὐτοὺς, ἐκεῖνό ἐστιν. Β. Β Ει Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Τί, οἶμαι, παρέντας ὡς ἀσυντελὲς εἰς όνησιν, τὸ εἰδέναι καιρούς, οἵπερ ἂν ἑκάστῳ πρέποιεν τῶν δρο μένων, ἀκατάσκεπτον ποιεῖσθαι τῶν λόγων τὴν ἐπι· τήρησιν. Εἰ μὲν γὰρ οὐ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, εἰ μὴ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, παρείσθω λοιπὸν ὡς ἔωλον ή και ρῶν ἐπιτήρησις, καὶ ἀκριβείας τῆς ἔν γε τούτοις ἐξ ᾑρημένης, αδιαφορείτω πᾶς λόγος κατὰ τοῦ Μονα γενοῦς· εἶτα τὸ ἀπαύγασμα τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, ὁ σύνεδρος τῷ γεννήσαντι και συν αΐδιος Λόγος, ὁ ἀναφὴς, καὶ ἀόρατος, λεγέσθω πα θεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τὰς κατά νώτου πληγές, καὶ τὴν εἰς χεῖρά; τε καὶ πόδας τῶν ἤλων διάτρη σιν, καὶ τραῦμα τὸ εἰς πλευράν, καὶ τὴν κορωνίδα τῶν κακῶν, φημὶ δὴ τὸν θάνατον. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί που πάντως ἐροῦσι συμβῆναι περὶ το ἀνθρώπινον· πέπονθε γὰρ καθὸ ἄνθρωπος. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης, οὐ πρὸς ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας συμβῆναί φαμεν τῷ Υἱῷ τὸ παθεῖν ; Β. Ναί· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος, ότι ο Υπέμεινε σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας. » Καὶ αὐτὸς κ που διὰ φωνῆς Ησαίου φησί· « Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν ετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς στερεάν πέτραν, καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει ὁ δικαιώτας με. ν Α. Ανέστησε δὲ, εἰπέ μοι, τὸν ἑαυτοῦ ναόν, και νοτομήσας τὸν θάνατον, καὶ πλεονεκτήσας τὴν φθο ράν, πότερα καθ᾿ ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, ἢ ὡς Θεὸς ἐπ Θεοῦ, καὶ εἰ πέφηνε μετὰ σαρκός ; Β. 'Ως Θεὸς ἐκ Θεοῦ. Α. Τὸ ἐν ἐκείνοις οὖν αίσχος, και τὸ ἐκ τῆς ἐντρο τῆς ἀκαλλές, κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ δε- δόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱός, καίτοι πρὸ αὐτῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος - νατον, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν. Β. ᾿Αλλὰ ταύτην ειληφέναι λέγεται την δόξαν παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, συνθήσομαι γάρ. Επειδή πέφηνεν ἄνθρωπος, καίτοι σοφία καὶ δύναμις ὢν τοῦ Πατρός, καταργήσας δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν θάνατον, καὶ ζωῆς ἀναπιμπλάς τῆς παρ' ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον σώμα, τῇ οιονεί πηγῇ τῆς ἰδίας υποστάσεως ανετίθει τὸ δρώμενον. Πρέποι γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρῳ τῳ τῶν ὄντων καὶ παρηγμένων εἰς γένεσιν, τὸ ζωογονείν δύνασθαι, καὶ φθορᾶς ἀμείνω ἀποφαίνειν τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, κἂν εἰ ἐπ' αὐτοῦ νοοΐτο Χριστοῦ, καθὴ λέγεται παρξι πλὴν ὅτι δὴ μόνη της θεότητος φύσει. "Οτι δὲ γέγονεν ἐνεργὸς ὁ Υἱὸς εἰς ἀνάστασιν τοῦ ἰδίου ναοῦ, καὶ εἰ λέγοιτο δεδωρῆσθαι τοῦτο αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρός, κατίδοι τις ἂν καὶ λίαν εὐπετῶ;, Παύλου μὲν λέγου τις περὶ τοῦ Πατρὸς· « Τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, καὶ δόξαν αὐτῷ δόντα· ο πρὸς δέ γε τους Ἰουδαίους, αὐτοῦ τοῦ γιοῦ· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. ο 'Απέθανε γάρ, : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. defectant, et per devia ac prava ferantur, iHud est. Quodnam illud ais? A. Quad prætermissa, ut reor, ceu inutili, tem- porum cognitione, quæ unicuique rerum factarum congruunt, minus considerate observant ea quæ dicuntur. Si enim Verbum caro factum non est, si non habitavit in nobis, mittatur deinceps velut inutilis observatio temporum, et sublata ho- rum exacta ratione, promiscue dicatur de Unigenito quodcunque libuerit. Jam splendor ille Patris, ille per quem omnia facta sunt, ille Genitoris conses- sor, et coalernum Patri Verbum, quod nec tra- çtari, nec cerni potest, pati dicatur in sua natura et dorsi plagas, et manuum ac pedum perforatio- nem, et lateris vulnus, et extremum malorum, mortem videlicet. B. Atqui hæc omnia plane contigisse dicent circa humanitatem. Passus enim est in quantum homo. A. Quid autem, o charum caput, nonne dicimus passionem pudori et ignominiæ Filio non fuisse? B. Ita est. Scribit enim Paulus ipsum sustinuisse crucem confusione contempta '. ipse alicubi per vocem Isaiæ dicit: Ideo non sum confusus, sed posui faciem meam ut firmam petram, et scio quod nou confundar, quia juxta est qui justificat me³. › A. An vero excitavit, amabo te, suum templum, exeisa norte et corruptione devicta, nostri similis quatenus homo, an tanquam Deus de Deo, etiamsi cnm carire apparuit ? B. Ut Deus de Deo. A. Illorum igitur probrum et confusionis dede- cus deinde deletum est, et glorifcatus est propter resurrectionem Filius, quamvis ante ipsam, igno- miniosissimam et ingloriam nortem non repudiasset propter voluntariam inanitionem. B. At hane Filfus a Patre gloriam accepisse di- citur. A. Rocte, amice. Assentlar eniın. Postquam ap- paruit homo, licet sapiemtia et virtus sit Patris ³, per semetipsum, morte devicta, et proprio corpore sua ipsius vita repleto, ad suam hypostasim ceu ad fontem id retulit. Nulři enim rei creatæ ant pro- ductæ convenit vivificaudi facultas, et terrenam carnem corruptione liberandi, licet de ipso intelli- gatur Christo, quatenus caro dicitur, sed soli uli- que deitatis naturæ. Filium vero vi et operatione sua templum suum suscitasso, etiainsi hoc ei da- tum esse dicatur a Patre, facili certe negotio cuivis videre licet, Paulo * dicente, Patrem ipsum excitasse a mortuis, et gloriam ei dedisse. Ad Judæos au- tem ipso Filio : • Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud”. › Mortuus enim est qua homo, secundum carnem, licet vita sit secundum naturam, qua Deus. Revixit autem ineffabili vi · Hebr. xii, 2. * Isa. L, 7. '1 Cor. 1, C D Digitized by . Google 24. * Imo 1 Petr. 1, 21. • Joan. it, 9.

Α θείας ἐξέρπειν ὁδοῦ, και παρακομίζεσθαι τας προς τὸ ἀκαλλὲς καὶ ἐκτετριμμένον μεταπείθον αὐτοὺς, ἐκεῖνό ἐστιν. Β. Β Ει Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Τί, οἶμαι, παρέντας ὡς ἀσυντελὲς εἰς όνησιν, τὸ εἰδέναι καιρούς, οἵπερ ἂν ἑκάστῳ πρέποιεν τῶν δρο μένων, ἀκατάσκεπτον ποιεῖσθαι τῶν λόγων τὴν ἐπι· τήρησιν. Εἰ μὲν γὰρ οὐ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, εἰ μὴ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, παρείσθω λοιπὸν ὡς ἔωλον ή και ρῶν ἐπιτήρησις, καὶ ἀκριβείας τῆς ἔν γε τούτοις ἐξ ᾑρημένης, αδιαφορείτω πᾶς λόγος κατὰ τοῦ Μονα γενοῦς· εἶτα τὸ ἀπαύγασμα τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, ὁ σύνεδρος τῷ γεννήσαντι και συν αΐδιος Λόγος, ὁ ἀναφὴς, καὶ ἀόρατος, λεγέσθω πα θεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τὰς κατά νώτου πληγές, καὶ τὴν εἰς χεῖρά; τε καὶ πόδας τῶν ἤλων διάτρη σιν, καὶ τραῦμα τὸ εἰς πλευράν, καὶ τὴν κορωνίδα τῶν κακῶν, φημὶ δὴ τὸν θάνατον. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί που πάντως ἐροῦσι συμβῆναι περὶ το ἀνθρώπινον· πέπονθε γὰρ καθὸ ἄνθρωπος. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης, οὐ πρὸς ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας συμβῆναί φαμεν τῷ Υἱῷ τὸ παθεῖν ; Β. Ναί· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος, ότι ο Υπέμεινε σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας. » Καὶ αὐτὸς κ που διὰ φωνῆς Ησαίου φησί· « Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν ετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς στερεάν πέτραν, καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει ὁ δικαιώτας με. ν Α. Ανέστησε δὲ, εἰπέ μοι, τὸν ἑαυτοῦ ναόν, και νοτομήσας τὸν θάνατον, καὶ πλεονεκτήσας τὴν φθο ράν, πότερα καθ᾿ ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, ἢ ὡς Θεὸς ἐπ Θεοῦ, καὶ εἰ πέφηνε μετὰ σαρκός ; Β. 'Ως Θεὸς ἐκ Θεοῦ. Α. Τὸ ἐν ἐκείνοις οὖν αίσχος, και τὸ ἐκ τῆς ἐντρο τῆς ἀκαλλές, κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ δε- δόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱός, καίτοι πρὸ αὐτῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος - νατον, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν. Β. ᾿Αλλὰ ταύτην ειληφέναι λέγεται την δόξαν παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, συνθήσομαι γάρ. Επειδή πέφηνεν ἄνθρωπος, καίτοι σοφία καὶ δύναμις ὢν τοῦ Πατρός, καταργήσας δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν θάνατον, καὶ ζωῆς ἀναπιμπλάς τῆς παρ' ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον σώμα, τῇ οιονεί πηγῇ τῆς ἰδίας υποστάσεως ανετίθει τὸ δρώμενον. Πρέποι γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρῳ τῳ τῶν ὄντων καὶ παρηγμένων εἰς γένεσιν, τὸ ζωογονείν δύνασθαι, καὶ φθορᾶς ἀμείνω ἀποφαίνειν τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, κἂν εἰ ἐπ' αὐτοῦ νοοΐτο Χριστοῦ, καθὴ λέγεται παρξι πλὴν ὅτι δὴ μόνη της θεότητος φύσει. "Οτι δὲ γέγονεν ἐνεργὸς ὁ Υἱὸς εἰς ἀνάστασιν τοῦ ἰδίου ναοῦ, καὶ εἰ λέγοιτο δεδωρῆσθαι τοῦτο αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρός, κατίδοι τις ἂν καὶ λίαν εὐπετῶ;, Παύλου μὲν λέγου τις περὶ τοῦ Πατρὸς· « Τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, καὶ δόξαν αὐτῷ δόντα· ο πρὸς δέ γε τους Ἰουδαίους, αὐτοῦ τοῦ γιοῦ· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. ο 'Απέθανε γάρ, : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. defectant, et per devia ac prava ferantur, iHud est. Quodnam illud ais? A. Quad prætermissa, ut reor, ceu inutili, tem- porum cognitione, quæ unicuique rerum factarum congruunt, minus considerate observant ea quæ dicuntur. Si enim Verbum caro factum non est, si non habitavit in nobis, mittatur deinceps velut inutilis observatio temporum, et sublata ho- rum exacta ratione, promiscue dicatur de Unigenito quodcunque libuerit. Jam splendor ille Patris, ille per quem omnia facta sunt, ille Genitoris conses- sor, et coalernum Patri Verbum, quod nec tra- çtari, nec cerni potest, pati dicatur in sua natura et dorsi plagas, et manuum ac pedum perforatio- nem, et lateris vulnus, et extremum malorum, mortem videlicet. B. Atqui hæc omnia plane contigisse dicent circa humanitatem. Passus enim est in quantum homo. A. Quid autem, o charum caput, nonne dicimus passionem pudori et ignominiæ Filio non fuisse? B. Ita est. Scribit enim Paulus ipsum sustinuisse crucem confusione contempta '. ipse alicubi per vocem Isaiæ dicit: Ideo non sum confusus, sed posui faciem meam ut firmam petram, et scio quod nou confundar, quia juxta est qui justificat me³. › A. An vero excitavit, amabo te, suum templum, exeisa norte et corruptione devicta, nostri similis quatenus homo, an tanquam Deus de Deo, etiamsi cnm carire apparuit ? B. Ut Deus de Deo. A. Illorum igitur probrum et confusionis dede- cus deinde deletum est, et glorifcatus est propter resurrectionem Filius, quamvis ante ipsam, igno- miniosissimam et ingloriam nortem non repudiasset propter voluntariam inanitionem. B. At hane Filfus a Patre gloriam accepisse di- citur. A. Rocte, amice. Assentlar eniın. Postquam ap- paruit homo, licet sapiemtia et virtus sit Patris ³, per semetipsum, morte devicta, et proprio corpore sua ipsius vita repleto, ad suam hypostasim ceu ad fontem id retulit. Nulři enim rei creatæ ant pro- ductæ convenit vivificaudi facultas, et terrenam carnem corruptione liberandi, licet de ipso intelli- gatur Christo, quatenus caro dicitur, sed soli uli- que deitatis naturæ. Filium vero vi et operatione sua templum suum suscitasso, etiainsi hoc ei da- tum esse dicatur a Patre, facili certe negotio cuivis videre licet, Paulo * dicente, Patrem ipsum excitasse a mortuis, et gloriam ei dedisse. Ad Judæos au- tem ipso Filio : • Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud”. › Mortuus enim est qua homo, secundum carnem, licet vita sit secundum naturam, qua Deus. Revixit autem ineffabili vi · Hebr. xii, 2. * Isa. L, 7. '1 Cor. 1, C D Digitized by . Google 24. * Imo 1 Petr. 1, 21. • Joan. it, 9.

Α θείας ἐξέρπειν ὁδοῦ, και παρακομίζεσθαι τας προς τὸ ἀκαλλὲς καὶ ἐκτετριμμένον μεταπείθον αὐτοὺς, ἐκεῖνό ἐστιν. Β. Β Ει Β. Τὸ τί δὴ φής; Α. Τί, οἶμαι, παρέντας ὡς ἀσυντελὲς εἰς όνησιν, τὸ εἰδέναι καιρούς, οἵπερ ἂν ἑκάστῳ πρέποιεν τῶν δρο μένων, ἀκατάσκεπτον ποιεῖσθαι τῶν λόγων τὴν ἐπι· τήρησιν. Εἰ μὲν γὰρ οὐ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, εἰ μὴ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, παρείσθω λοιπὸν ὡς ἔωλον ή και ρῶν ἐπιτήρησις, καὶ ἀκριβείας τῆς ἔν γε τούτοις ἐξ ᾑρημένης, αδιαφορείτω πᾶς λόγος κατὰ τοῦ Μονα γενοῦς· εἶτα τὸ ἀπαύγασμα τοῦ Πατρὸς, ὁ δι' οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, ὁ σύνεδρος τῷ γεννήσαντι και συν αΐδιος Λόγος, ὁ ἀναφὴς, καὶ ἀόρατος, λεγέσθω πα θεῖν εἰς ἰδίαν φύσιν, καὶ τὰς κατά νώτου πληγές, καὶ τὴν εἰς χεῖρά; τε καὶ πόδας τῶν ἤλων διάτρη σιν, καὶ τραῦμα τὸ εἰς πλευράν, καὶ τὴν κορωνίδα τῶν κακῶν, φημὶ δὴ τὸν θάνατον. Β. ᾿Αλλὰ ταυτί που πάντως ἐροῦσι συμβῆναι περὶ το ἀνθρώπινον· πέπονθε γὰρ καθὸ ἄνθρωπος. Α. Τί δέ, ὦ φιλότης, οὐ πρὸς ἐντροπῆς τε καὶ ἀδοξίας συμβῆναί φαμεν τῷ Υἱῷ τὸ παθεῖν ; Β. Ναί· γράφει γὰρ ὁ Παῦλος, ότι ο Υπέμεινε σταυρὸν, αἰσχύνης καταφρονήσας. » Καὶ αὐτὸς κ που διὰ φωνῆς Ησαίου φησί· « Διὰ τοῦτο οὐκ ἐν ετράπην, ἀλλ' ἔθηκα τὸ πρόσωπόν μου ὡς στερεάν πέτραν, καὶ ἔγνων ὅτι οὐ μὴ αἰσχυνθῶ, ὅτι ἐγγίζει ὁ δικαιώτας με. ν Α. Ανέστησε δὲ, εἰπέ μοι, τὸν ἑαυτοῦ ναόν, και νοτομήσας τὸν θάνατον, καὶ πλεονεκτήσας τὴν φθο ράν, πότερα καθ᾿ ἡμᾶς ὡς ἄνθρωπος, ἢ ὡς Θεὸς ἐπ Θεοῦ, καὶ εἰ πέφηνε μετὰ σαρκός ; Β. 'Ως Θεὸς ἐκ Θεοῦ. Α. Τὸ ἐν ἐκείνοις οὖν αίσχος, και τὸ ἐκ τῆς ἐντρο τῆς ἀκαλλές, κατηφάνισται τοῖς δευτέροις, καὶ δε- δόξασται διὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ Υἱός, καίτοι πρὸ αὐτῆς τὸν ἀτιμότατόν τε καὶ ἀκλεᾶ μὴ παρωσάμενος - νατον, διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν. Β. ᾿Αλλὰ ταύτην ειληφέναι λέγεται την δόξαν παρὰ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱός. Α. Ορθῶς, ὦ ἑταῖρε, συνθήσομαι γάρ. Επειδή πέφηνεν ἄνθρωπος, καίτοι σοφία καὶ δύναμις ὢν τοῦ Πατρός, καταργήσας δι᾿ ἑαυτοῦ τὸν θάνατον, καὶ ζωῆς ἀναπιμπλάς τῆς παρ' ἑαυτοῦ τὸ ἴδιον σώμα, τῇ οιονεί πηγῇ τῆς ἰδίας υποστάσεως ανετίθει τὸ δρώμενον. Πρέποι γὰρ ἂν οὐχ ἑτέρῳ τῳ τῶν ὄντων καὶ παρηγμένων εἰς γένεσιν, τὸ ζωογονείν δύνασθαι, καὶ φθορᾶς ἀμείνω ἀποφαίνειν τὴν ἀπὸ γῆς σάρκα, κἂν εἰ ἐπ' αὐτοῦ νοοΐτο Χριστοῦ, καθὴ λέγεται παρξι πλὴν ὅτι δὴ μόνη της θεότητος φύσει. "Οτι δὲ γέγονεν ἐνεργὸς ὁ Υἱὸς εἰς ἀνάστασιν τοῦ ἰδίου ναοῦ, καὶ εἰ λέγοιτο δεδωρῆσθαι τοῦτο αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρός, κατίδοι τις ἂν καὶ λίαν εὐπετῶ;, Παύλου μὲν λέγου τις περὶ τοῦ Πατρὸς· « Τὸν ἐγείραντα αὐτὸν ἐκ νε κρῶν, καὶ δόξαν αὐτῷ δόντα· ο πρὸς δέ γε τους Ἰουδαίους, αὐτοῦ τοῦ γιοῦ· ο Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν. ο 'Απέθανε γάρ, : S. CYRILLI ALEXANDRINI ARCHIEP. defectant, et per devia ac prava ferantur, iHud est. Quodnam illud ais? A. Quad prætermissa, ut reor, ceu inutili, tem- porum cognitione, quæ unicuique rerum factarum congruunt, minus considerate observant ea quæ dicuntur. Si enim Verbum caro factum non est, si non habitavit in nobis, mittatur deinceps velut inutilis observatio temporum, et sublata ho- rum exacta ratione, promiscue dicatur de Unigenito quodcunque libuerit. Jam splendor ille Patris, ille per quem omnia facta sunt, ille Genitoris conses- sor, et coalernum Patri Verbum, quod nec tra- çtari, nec cerni potest, pati dicatur in sua natura et dorsi plagas, et manuum ac pedum perforatio- nem, et lateris vulnus, et extremum malorum, mortem videlicet. B. Atqui hæc omnia plane contigisse dicent circa humanitatem. Passus enim est in quantum homo. A. Quid autem, o charum caput, nonne dicimus passionem pudori et ignominiæ Filio non fuisse? B. Ita est. Scribit enim Paulus ipsum sustinuisse crucem confusione contempta '. ipse alicubi per vocem Isaiæ dicit: Ideo non sum confusus, sed posui faciem meam ut firmam petram, et scio quod nou confundar, quia juxta est qui justificat me³. › A. An vero excitavit, amabo te, suum templum, exeisa norte et corruptione devicta, nostri similis quatenus homo, an tanquam Deus de Deo, etiamsi cnm carire apparuit ? B. Ut Deus de Deo. A. Illorum igitur probrum et confusionis dede- cus deinde deletum est, et glorifcatus est propter resurrectionem Filius, quamvis ante ipsam, igno- miniosissimam et ingloriam nortem non repudiasset propter voluntariam inanitionem. B. At hane Filfus a Patre gloriam accepisse di- citur. A. Rocte, amice. Assentlar eniın. Postquam ap- paruit homo, licet sapiemtia et virtus sit Patris ³, per semetipsum, morte devicta, et proprio corpore sua ipsius vita repleto, ad suam hypostasim ceu ad fontem id retulit. Nulři enim rei creatæ ant pro- ductæ convenit vivificaudi facultas, et terrenam carnem corruptione liberandi, licet de ipso intelli- gatur Christo, quatenus caro dicitur, sed soli uli- que deitatis naturæ. Filium vero vi et operatione sua templum suum suscitasso, etiainsi hoc ei da- tum esse dicatur a Patre, facili certe negotio cuivis videre licet, Paulo * dicente, Patrem ipsum excitasse a mortuis, et gloriam ei dedisse. Ad Judæos au- tem ipso Filio : • Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud”. › Mortuus enim est qua homo, secundum carnem, licet vita sit secundum naturam, qua Deus. Revixit autem ineffabili vi · Hebr. xii, 2. * Isa. L, 7. '1 Cor. 1, C D Digitized by . Google 24. * Imo 1 Petr. 1, 21. • Joan. it, 9.