Spiritus æqualiter operatur cum Deo. Itaque τῷ Θεῷ. "Ωστε, είπερ τῷ κατὰ μέθεξιν καὶ ἐναυ si cui scipsum participandum et hospitem largitus fuerit, sapiens illud utique per seipsum efficit, el supremæ naturæ operationem in hoc rursus implet. Quocirca ad Mosen quidem sacrorum interpretem dicebat Deus omnipotens: ‹ Quis dedit os homini? et quis feeit surdum et audientem, videnten et cæcum? nonne ego Dominus Deus ".» Quin et alibi per unum prophetarum, de Judæorum grege: Quia in aliis linguis et labiis aliis loquar populo huic, et neque sic credent?» 1n Δεις autem sanctorum apostolorum Spiritus virtute idipsum peragitur: «Et ceperunt, inquit, loqui variis linguis, prout Spiritus dabat eloqui illis”. › Christo vero rursus dicente suis discipulis eos ductum iri ad principes et reges, sed nequaquam esse metendum: «Ne enim solliciti sitis, inquit, quid dicatis aut quid loquamini, Ego enim dabo vobis linguam sancti Spiritus virtute et natura • sacra Litteræ promissionem sanctis adimpletam esse dicunt. Ipse enim Christus aiebat: «Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis ". Quomodo igitur tandem creatus et factus, et suprema natura inferior est is, qui qua sapientia est, sapientiam infundit, cum sapientia sit Deus? Quomodo vero, cum omnia norit et profunda Dei scrutetur, inter ea - collocabitur quæ ignorant quæ Dei sunt, et servilem in se gloriam a nobis suscipiet, cum Servator clare dicat: › Servus nescit quid faciat dominus ejus "?, Cum ergo Spiritus norit ea quæ sunt in Deo ac naturali Domino, qui fit ut non liber sit, ac supra creaturam? quomodo vero is, qui creaturam superat, non eodem loco et ordine cum Deo ac Patre collocabitur, per identitatem substantiæ, non item cum Filio? Per quem et cum quo Deo ac Patri gloria cum ipso sancto Spiritu in sæcula. Amen. λισμὸν ἑαυτὸ χαρίσαιτο, σοφόν που πάντως ἀποτελεῖ δι' ἑαυτοῦ, καὶ τῆς ἀνωτάτω φύσεως ἀποπληροί τὴν Εν γε τούτῳ πάλιν ἐνέργειαν. Καὶ γοῦν πρὸς Μωσέα μὲν ἔφη τὸν ἱεροφάντην ὁ πάντα ισχύων Θεός· Τίς ἔδωκε στόμα ἀνθρώπῳ; καὶ τίς ἐποίησε δύσκωφαν καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; Οὐκ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός· ο Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι δι᾿ ἑνὸς τῶν προφη τῶν, περὶ τῆς Ἰουδαίων ἀγέλης, ὅτι ο Εν ἑτερο γλώσσοις καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέρων λαλήσω τῷ λαῷ τούτῳ, καὶ οὐδ᾽ ὡς πιστεύσουσιν.» Εν δέ γε ταῖς Πράξεσι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, τῇ τοῦ Πνεύματος ενεργείᾳ τὸ χρῆμα πράττεται·. Καὶ ἤρξαντο γάρ, φησί, λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου ἀποφθέγγεσθαι αὐτοῖς.» Χριστοῦ δὲ αν λέ γοντος τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς, ὡς ἀχθήσονται μὲν ἐπὶ ἡγεμόνας καὶ βασιλεῖς, ἥκιστα δ' ἂν αὐτοὺς δεδιέναι πρέπος· ι Μὴ γὰρ μεριμνᾶτε, φησί, τί είπητε, ἢ τί λαλήσητε. Εγώ γὰρ δώσω ὑμῖν γλώτταν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενεργείᾳ καὶ φύσει, ο π Γράμμα τὸ ἱερὸν ἐκπεπερανθαι φησὶ τοῖς ἁγίοις τὴν ὑπόσχεσιν. Αὐτὸς γὰρ ἔφη Χριστός· «Οὐχ ὑμεῖς ἐστὲ οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.» Πῶς οὖν ἔτι κτιστὸν καὶ τ ποιημένον, καὶ τῆς ἀνωτάτω φύσεως ἐν δευτέρας καὶ ἐν ὑφέσει λοιπὸν τὸ ὡς σοφία σοφοῦν, καίτα στο φίας ὄντος τοῦ Θεοῦ; Πῶς δὲ τὸ πάντα εἰδὸς, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ πολυπραγμονοῦν, τοῖς οὐκ εἰδόσι τὰ ἐν Θεῷ συντετάξεται, καὶ δουλοπρεπῆ τὴν δόξαν ἐπ' ἑαυτῷ πρὸς ἡμῶν εἰσδέξεται, καίτοι του Σωτήρος λέγοντος ἐναργώς. Ο δούλος οὐκ οἶδε τί ποιεί αὐτοῦ ὁ κύριος;» Εἰδὸς οὖν ἄρα τὸ Πνεῦμα τὰ ἐν θεῖο καὶ Κυρίῳ τῷ κατὰ φύσιν, πῶς οὐκ ἐλεύθερον, καὶ ὑπὲρ τὴν κτίσιν; πῶς δὲ οὐχὶ τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν, τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητα συντιτάξεται μὲν τῷ θε καὶ Πατρί, συντετάξεται δὲ αὖ τῷ Υἱῷ; Δι' οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν αὐτῷ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. 660 CAPITA ARGUMENTORUM Qua continentur in Dialogo de sancto Spiritu, cum additione aliorum. Si deificare posse, adeoque creaturis majorem quam creatura capiat, diguitatem immittere, creaturæ natura et gloria majus est, deificat autem spiritus, quomodo creatus erit, ac non potius Deus, utpote qui deificet? Si Deus in nobis esse creditur, habitante in nobis sancto Spiritu, quomodo creatus erit? Non enim per creaturam fieri potest ut Deus in nobis habitet, qui creatura superior est. Quemadmodum enim Naturali Deo in nobis habitante, non sumus creaturæ, sed deitatis participes: ita creatura in nobis habitante, non deitatis sumus, sed creaturæ partivipes. Igitur Spiritus Deus est, siquidem in nobis est per ipsum Deus, qui natura et vere Deus est. Ο * Exod. iv, 11. ** Isa. xxvm, 11. 93 Act. u, 4. flee pro divinitate S. Spiritus argumentorum congeries, és dialogo VII decerpts, et novis quibusΩΣ ΕΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΙΣ Τα εγκείμενα τῷ λόγῳ τῷ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, μετά προσθήκης ἑτέρων ἐννοιῶν Εἰ τὸ δύνασθαι θεοποιεῖν, καὶ μὴν καὶ τὸ ἐνιέναι τοῖς κτίσμασι τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἀξίωμα, μειζόν ἐστιν ἢ κατὰ ποιήματος φύσιν τε καὶ δόξαν, θεοποιεί δὲ τὸ Πνεῦμα, πῶς ἂν εἴη κτιστὸν, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον Θεός, ὡς θεοποιοῦν; Εἰ Θεὸς ἐν ἡμῖν γενέσθαι πιστεύεται, ἐνοικισθέν τος ἡμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πῶς ἂν εἴη κτιστόν; Οὐ γὰρ ἐνδέχεται, διὰ κτίσματος Θεὸν ἡμῖν ἐνοικία ζεσθαι, τὸν ὑπὲρ τὴν κτίσιν. Ωσπερ γὰρ τοῦ κατὰ φύσιν ἐνοικοῦντος Θεοῦ, οὐ κτίσεως ἐσμεν, ἀλλὰ θεό τητος μέτοχοι, οὕτως ἐνοικοῦντος ἡμῖν κτίσματος, οὐ θεότητός ἐσμεν, ἀλλὰ κτίσεως μέτοχος. Οὐκοῦν τὸ Πνεῦμα Θεός, εἴπερ ἐστὶν ἐν ἡμῖν δι' αὐτοῦ Θεὸς, ὁ φύσει καὶ ἀληθῶς. 7 Joan. Χ, * Matth. x, 19. τα 1bil., 20. dam argumentis aucta, absque ullo nexu vel ordine, a recentiori quodam scriptore assula ridetur. Εοιτ..

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPITA. Εἰ πᾶν τὸ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι κεκλημέν νον, δοῦλόν ἐστι τοῦ κτίσαντος καὶ οἰκετικὸν ἔχει μέτρον, ελεύθεροι δὲ ἡμεῖς, μέτοχοι γεγονότες του ἁγίου Πνεύματος, ελεύθερόν που πάντως αὐτὸ κατὰ φύσιν ἐστίν. Εἰ δὲ τοῦτο, οὔτε γενητόν, οὔτε ὑπὸ ζυγόν, ὡς ἡ κτίσις, φύσεως δὲ μᾶλλον τῆς ἐπέκεινα ζυγοῦ τε καὶ ἐλευθέρας. Εἰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργοῦντος ἐν ἡμῖν τὰ θεῖα χαρίσματα καθώς βούλεται (τοῦτο γὰρ ὁ μα κάριος ἔφη Παῦλος), ο Θεός δέ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι, ο Θεὸς ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμά ἐστιν. Ο μακάριος ψάλλει Δαβὶδ πρὸς τὸν τῶν ὅλων Σω τῆρα καὶ Θεὸν, περὶ τῶν ἐν γῇ κειμένων· «Εξαπο στελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Τὸ δὲ ἀνακαινιζό μενον, οὕτως ἀνακαινίζεται ὡς καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐγένετο· καὶ τῆς αὐτῆς ἂν εἴη δυνάμεως ἔργον, τὸ καὶ ἐν ἀρχαῖς παραγαγεῖν εἰς ὕπαρξιν, καὶ κατεφθαρμένον τὸ ποιηθὲν ἀνακαινίσαι πάλιν εἰς τὸ ἐν ἀρχαῖς. Ανακαινίζει δὲ τὸ Πνεῦμα τὴν κτίσιν, ὡς καὶ αὐτὸ ποιή σαν ἐν ἀρχαῖς. Πῶς οὖν ἔτι κτιστὸν καὶ γενητόν ἐστιν; Οὐ γὰρ διὰ κτίσματος ή κτίσις γέγονεν, ή ἀνακαινίζεται παθοῦσα την φθοράν, ἀλλὰ διὰ τοῦ κατὰ φύσιν Θεοῦ. Θεὸς οὖν ἄρα ἐστὶ καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ πᾶσα τῶν γενητῶν ἡ δύναμις ἐν τῷ Πνεύ ματι τοῦ στόματος τοῦ Θεοῦ, καθὰ ψάλλει Δαβίδ, κτιστὸν δὲ τὸ Πνεῦμα, λεγέτωσαν οἱ οὕτω φρονοῦν. τες, ὑπὸ τίνος ἄρα καὶ αὐτὸ στηρίζεται· καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα, γενητῆς ἐν φύσεως, δυναμοῖ τὴν κτίσιν, ἑαυτὴν ἡ κτίσις δυναμοί, κατ' οὐδένα τρόπον δεη θεῖσα Θεοῦ. "Ατοπον δὲ τοῦτο παντελῶς ἡ φρονεῖν ἢ λέγειν. Στηριζόμεθα γὰρ παρὰ Θεοῦ διὰ Πνεύμα τος, καὶ ἀληθὴς ἡ τοῦ ψάλλοντος φωνή, ὅτι «Τῷ Πνεύματι του στόματος τοῦ Θεοῦ πᾶσα τῶν γενητών ἡ δύναμις, ο Θεός οὖν ἄρα κατὰ φύσιν καὶ ἐκ Θεοῦ τὸ Πνεῦμά ἐστιν, πάντη τε καὶ πάντω; ἑτεροφυές παρὰ τὴν στηριζομένην παρ' αὐτοῦ κτίσιν. Τὸ δὲ ὑπὲρ κτίσιν ὅλως καὶ τοῖς γενητοῖς ἑτεροφυές, Θεός που πάντως ἐστι, καὶ ἕτερον οὐδέν. Σοφοὺς ἡμᾶς ἀποτελεῖ Θεὸς, καὶ μέν τοι καὶ δυνατοὺς δι' Υἱοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι· Πνεῦμα γὰρ κέ κληται σοφίας καὶ δυνάμεως. Εἶτα πῶς ἔσται τὸ Πνεῦμα κτιστόν; Εἰ γὰρ τοῦτο ἀληθές, οὐδὲν, ὡς ἔοικε, κωλύσει ναεῖν ὅτι σοφὸς καὶ δυνατὸς ἐν κτί σματὶ ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ πεποιημένην ἔχει τὴν ἑαυ τοῦ σοφίαν. Κοσμεί τοιγαροῦν ἡ κτίσις αὐτὸν, οὐκ αὐτὸς τὴν κτίσιν. ᾿Αλλὰ τοῦτο φρονεῖν ἢ λέγειν, δυσσεβές. Θεὸς ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμα, δι' οὗ τὴν κτίσιν σοφοί τε καὶ δυναμοῖ. Ο μακάριος Έφη Παῦλος περὶ τοῦ Υἱοῦ·. 'Ο δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν.» Εφη δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός· • Πνεῦμα ὁ Θεός.» Οτε τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ποτὲ μὲν σημαίνει τὸν Πατέρα, ποτὲ δὲ καὶ τὸν Υἱόν, πῶς οὐκ ἔστιν ὁμοούσιον αὐτοῖς; Οὐ γὰρ ἐν ποιήματι θεὸς ἐπιγινώσκεται, ὥσπερ οὐδὲ κτίσις ἐν φύσει θεότητος. Εἰ μὴ ἑτέρως ἔστι Θεοῦ μετασχεῖν, εἰ μὴ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πῶς ἂν ἔξω νοοῖτο τῆς θεότητος τὸ Θεοῦ μετόχους ἀποτελοῦν δι' ἑαυτοῦ τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο; Ισουργὸν καὶ ἐσοσθενῆ τῷ Θεῷ τὴν κτίσιν εἰπεῖν, ἤτοι τῶν πεποιημένων ἕν, δυσσεβείας ἀπόδειξιν ἔχει τὴν ἀνωτάτω. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχει Πατρὶ καὶ Υἱῷ, πρόδηλον ότι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστὶν, ὡς ἐνεργεῖν δυ νάμενον τὰ Θεοῦ. ᾿Απόδειξις δὲ τῶν εἰρημένων τὸ διὰ τῆς τοῦ Παύλου φωνῆς σαφῶς εἰρημένον·. Διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσὶ, καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· καὶ διαιρέσεις διακονιῶν εἰσι, καὶ ὁ αὐτὸς Κύριος καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεός, δ ενεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. ο Ζωοποιοῦντος δὲ τοῦ of 1 Cor. XI, 6. * Psal. cit, 31. Si omne quod ex nibilo ad esse productum est servum est Creatoris, et servili conditione præditum, nos autem liberi summus sancti Spiritus facti participes, ipse utique secundum ram est liber. Quod si ita est, neque facius, neque jugo subditus, ut creatura, sed natura libera præditus est ac jugi nescia. nataSi cum Spiritus sanctus divina in nobis dona operetur, ut vult (hoc enim dixit beatus Paulus ") Deus est qui operatur omnia in omnibus,» Deus utique et ex Deo secundum naturam est Spiritus. Beatus David ad omnium Salvatorem ac Deum cauit de rebus terrenis: ‹ Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terræ”. › Quod autem renovatur, ita renovatur, ut et a principio fuit, et ejusdemn est virtutis opus, principio creare, et corruptain rem in pristinum statum revocare. Renovat autem creaturam Spiritus, puta quam et ipse fecit initio. Quomodo igitur creatus 661 demum est ac factus? Non enim per creaturain facta est creatura, aut corruptionem passa per eam renovatur, sed per naturalem Deum. Deus ergo est, et ex Deo secundum naturam Spiritus sanctus. seSi cuncta rerum creatarum virtus est in Spiritu oris Dei, quemadmodum David psallit”, creatus autem est Spiritus, dicant quibus ea meus est, a quonam etiam ipse firmetur. Et si Spiritus, create cum sit naturæ, firmat creaturam, ipsam firmat creatura, Deo nullatenus indigens. Absurdum autem illud plane dictu est cogitatuque. Firmamur enim a Deo per Spiritum, et vera est Psaltæ vox dicentis: Spiritu oris ejus oninis virtus creaturarum. › Deus itaque secundum naturam, et ex Deo est Spiritus, et omnino diversæ naturæ a creatura quæ per ipsum firmatur. Quot autem supra creaturam est, ac diversæ a rebus crealis natura, Deus utique est, ac nibil aliud. Sapientes nos reddit, adeoque potentes etiam per Filium in sancto Spiritu. Spiritus enim dictus est sapientiæ ac virtutis. Jam vero quomodo creatus erit Spiritus? Nam si hoe verum est, nihil, ut videtur, impediet quominus intelligamus sapientem ac potentem in creatura esse Deum, et creatam habere suam sapientiam. Ornat igitur ipsum creatura, non ipse creaturam. Atqui hoc dicere ac sentire, est impium. Deus igitur est, et ex Deo secundum naturam Spiritus, per quem creaturam sapientem reddit ac dirmat. Beatus Paulus dixit de Filio: «Dominus autem est Spiritus › Dixit autem et ipse Filius: ‹ Spiritus Deus est ³. › Cuin igitur Spiritus sanctus interdum significet Patrein, interdum autem et Filium: quomodo non est ipsis consubstantialis? Non enim in creatura Deus agnoscitur, quemadmodum neque creatura in natura deitatis. Si non aliter participes Dei esse possumus, quam per sanctum Spiritum: quomodo alienus a deitate censebitur, qui Dei participes facit per seipsun eos in quibus est? Æquali robore eademque cum Deo virtute præditant creaturam aut ex rebus productis unum aliquid dicere, summam denotat impietatem. 662 Cum autem Spiritus sanctus eamdem quam later et Filius operationem habeat, manifestum est Deum et ex Deo esse secundum naturam, utpote qui ea quæ Dei sunt operari possit. Quæ demonstrantur voce Pauli clare dicentis: «Divisiones vero gratiarum sunt, idem autem Spiritus et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur • Psal. XXX1, 1 ibid. 11 Cor. ii, 17. • Joan. 1V,

omnia in omnibus 4.» Porro cum Pater vivifcet, ac similiter Filius vivificus quoque est sanctus Spiritus. Et certe beatus Paulus scribit: «Præcipio tibi coram Deo qui vivificat omnia.. Sed et Filius dixit: Oves meae vocem meam audiunt, et ego vitam æternam do eis.» Quod autem Spiritus etiam vivificet, docet ipse Salvator his verbis: Caro non prodest quidquam, Spiritus est qui vivificat. Verba quæ ego locutus sum vobis, Spiritus et vita sunt 7. Paulus vero scribit: «Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum ejus in vobis ".» Qui ergo æqualiter cum Deo operari potest, Deus est, el ex Deo, secundum naturam. Dominus noster Jesus Christus Judæorum popuLos increpans, aiebat: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo: propter quod eorum opus me lapidatis '?. Rursum: • Pater in me maneus ipse facit opera s.» Insuper fatebatur se in Spiritu – Dei ejicere damonia ". Cum ergo Spiritus opera, Patris opera, suaque nimirum esse dicat, quomodo Spiritus creatus erit? Nam si hoc verum est, per creaturam Pater glorificatur, adeoque Filius, si per Spiritum miracula edidit. Sed hoc absurdum: Deus igitur et ex Deo secundum naturam est Spiritus, utpote adimplens opera Patris et Filii. Beatus Paulus cultu legali præstantius esse ostendens Novum et in Christo Testamentum, dicebat: Nam si ministerio damnationis, gloria est: multo magis abundat ministerium justitiæ in gloria ". que lexquidem condemnationis erat ministerium, justitiæ vero, præconium evangelicum. Sed Veteris quidem Testamenti quod condemnabat, ministri dicebant: • Hæc dicit Dominus.» Novi autem quod justificabat: < Hæc dicit Spiritus sanctus. Num igitur ministri 663 condemnantis Testamenti nobiliores sunt secundis? Illis enim ministratio fiebat Dei sermonibus, his aulem, creaturae verbis, si creatus est Spiritus sanctus. Quomodo igitur demum excellit ministratio justitiae in gloria? Utrum enim nobilius aut praestantius est ministrationem fieri Dei sermonibus, all creatur? At neque prastantiores neque nobiliores primi secundis. Igitur cum dicunt: Haec dicit Spiritus sanctus, etiam ipsis ministratio fit Dei sermonibus, quoniam Dens et ex Deo secundum naturam est Spiritus ejus. Nobiliorem autem esse prima secundorum ministradonem, locuples testis est Salvator ipse, dicens sanctis apostolis: ‹ Amen, amen dico vobis, quia multi prophetæ et justi cupierunt videre quæ videtis, et non viderunt: et audire quæ auditis, et non audierunt. Vestri autem oculi beati 18 mysteriorum enim dispensatores facti sunt iu quæ desiderant angeli prospicere “. › 13° ' Dominus noster Jesus Christus sanctis discipulis dicebat: ‹ Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini, cum vos ad principes et tribunalia vocabunt aliqui; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini (os nimirum et sapientia); non eniin vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis 1., Preterea beatus Paulus ait: c An experimentum quæritis ejus, qui in me loquitur Christi?, Cum igitur Christo in sanctis loquente, Spiritus sit qui loquitur, quomodo creatus erit, ac non potius Deus, et ex Deo secundum naturam, utpote consubstantialis Filio, per quem et in nobis est, et loquitur? Beatus Moses dicebat in libro de mundi opificio: Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei lecit illum 17. › Dixit autem alicubi ipse quoque univerG Πατρὸς καὶ ὁμοίως τοῦ Υἱοῦ, ζωοποιόν ἐστι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Γράφει γοῦν ὁ μὲν μακάριος Παύ λος· ι Παραγγέλλω σοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογο νοῦντος τὰ πάντα.» Εφη δὲ καὶ ὁ Υἱός: «Τὰ πρόδατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούουσι, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι, κἀγὼ δίδωμι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον.» Οτι δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα ζωογονεί, διδάξει λέγων αὐτὸς ὁ Σω τήρ' «Η σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδὲν, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν· τὰ βήματα, ὁ ἐγὼ λαλῶ ὑμῖν, Πνεῦμά ἐστι καὶ ζωή ἐστι.. Γράφει δὲ καὶ ὁ μακαρι Παῦλος' «Ὁ ἐγείρας Χριστὸν Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητα σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν.» Τὸ τοίνυν ἐσουργεῖν τῷ Θεῷ δυνάμενον, Θεός τέ ἐστι καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν. Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τοῖς Ἰουδαίων δήμοις ἐπιπλήττων, ἔφασκε·. Πολλὰ καλὰ ἔργα ἔδειξα ὑμῖν ἀπὸ τοῦ Πατρός μου, διὰ ποῖον αὐτῶν ἐμὲ λιθάζετε;» Καὶ πάλιν, ι Ὁ Πατὴρ, ὁ ἐν ἐμοὶ μένων, ποιεῖ τὰ ἔργα αὐτός. • Προσωμολόγει δὲ, ὅτι ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια. αυτ τοίνυν τὰ ἔργα τοῦ Πνεύματος, ἔργα φησίν εἶναι τοῦ Πατρὸς, δήλον δὲ ὅτι καὶ ἑαυτοῦ, πῶς ἂν εἴη τὴ Πνεῦμα κτιστόν; Εἰ γὰρ τοῦτο ἀληθὲς, διὰ κτίσματος ὁ Πατὴρ δοξάζεται, καὶ μέν τοι καὶ ὁ Υἱὸς, εἰ διά Πνεύ ματος εἰργάζετο τάς θεοσημίας. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπιν Θεὸς ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμά ἐστιν, ὡς τὰ τοῦ Πατρὸς ἔργα πληροῦν καὶ τὰ τοῦ Υἱοῦ. Τῆς κατὰ τὸν νόμον λατρείας ἀποφαίνων εὐκλεςστέραν τὴν Νέαν καὶ ἐν Χριστῷ Διαθήκην ἡ μακά ριος ἔφη Παύλος· «Εἰ γὰρ τῇ διακονία τῆς κατα κρίσεως δόξα, πολλῷ μᾶλλον διαφέρει ή διακονία της δικαιοσύνης ἐν δόξῃ.· Οὐκοῦν, ὁ μὲν νόμος, κατακρί σεως ἣν διακονία, δικαιοσύνης δὲ τὸ κήρυγμα το εὐαγγελικόν. Αλλ' οἱ μὲν τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης τῆς κατακρινούσης διάκονοι, ἔφασκον·. Τάδε λέγει Κύριος.» Οἱ δέ γε τῆς Νέας, της δικαιούσης Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. ο Αρ' οὖν οἱ διάκονοι τῆς κατακρινούσης Διαθήκης ἀμείνους εἰσὶ τῶν δευ τέρων; Οἱ μὲν γὰρ, τοῖς παρὰ Θεοῦ διηκινούνται με γοῖς, οἱ δὲ τοῖς παρὰ τοῦ κτίσαντος [ἰσ. κτίσεως), είπερ ἐστὶ γενητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πῶς οὖν ἔτι διαφέρει ή διακονία της δικαιοσύνης ἐν δόξῃ; Τι γὰρ ἄμεινον ἢ εὐκλεέστερον, τὸ διακονεῖσθαι λόγοις τοῖς παρὰ Θεοῦ, ἤ τοῖς παρὰ κτίσματος; 'Αλλ' οὔτε κρείττονες, ούτε μὴν λαμπρότεροι τῶν δευτέρων ε πρῶτοι. Οὐκοῦν, ὅταν λέγωσι, ο Τάδε λέγει τὰ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,» καὶ αὐτοὶ τοῖς παρὰ Θεοῦ διακονοῦνται λόγοις, ὅτι θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Ὅτι δὲ λαμπροτέρα τῆς πριν της ἡ τῶν δευτέρων διακονία, πιστώσεται λέγων αὐτὸς ὁ Σωτὴρ πρὸς τοὺς ἁγίους ἀποστόλους • Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι πολλοί προφῆται και δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν & βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδεν, καὶ ἀκοῦσαι, ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν· ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοί γεγόνασι γὰρ μυστηρίων ταμίαι, εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι, ο Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τοῖς ἁγίοις ἔφασκε μαθηταῖς· «Μὴ μεριμνήσητε, πῶς ἢ τί λα λήσετε, ὅταν ὑμᾶς καλῶσιν ἐπὶ ἡγεμόνας ή συν έδρια τῶν διωκόντων τινές· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ στόμα και σοφία· οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐσος οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.» Εἶτά φησιν ὁ μακάριος Παύλος, • Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χρι στοῦ;» Οτε τοίνυν Χριστοῦ λαλοῦντας ἐν τοῖς ἁγίοις, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ λαλοῦν, πῶς ἂν εἴη για νητὸν, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον Θεός τε, καὶ ἐκ Θεοῦ, κατὰ φύσιν, ὡς ὁμοούσιον τῷ Υἱῷ, δι᾿ οὗ καὶ ἐν ἡμῖν ἐστι καὶ λαλεί; Ο μακάριος ἔφη Μωσῆς ἐν τῷ τῆς κοσμοποιίες βιβλίῳ· «Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν. Εφη δέ ποὺ καὶ αὐτές • 1 Cor. XII, 4-6. * 1 Τim. νι, 13. • Joan. x, 27. * Joan. vi, 63, 64. * Rom. vii, 11. • Joan. xit, 28. 13 il Cur. III, 9. is Matth. 2011, 17. 13 | Cor. 19, τ. 10 Joan. xiv, 10. ss Matth. " | Petr. 1, 11. "Matth. x, 19, 20. so il Cor. xu:, 5. 17 Gen. 1, 27.

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPITA. et hominem super ipsam ".. Quod cum verum sit, beatus Job invenitur dicens: «Spiritus sanctus, qui creavit îne ". At si creatus est Spiritus sanclus, per creaturam creati sumus. At quomodo rursus Scriptura sacra dicit: ‹ Et accepto pulvere de terra Deus formavit hominem s?, Igitur, si una res ex absurdissimis est, Opificis gloriam alicui creaturæ tribuere, et Spiritus est opifex: Deus utique et ex Deo secundum naturam est. ὁ τῶν ὅλων Δημιουργός διὰ φωνῆς Ἡσαΐου, «Εγώ sitatis opifex per fsaiæ vocem: Ego feci terrain, ἐποίητα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ' αὐτῆς.» Τούτου δὲ ὄντος ἀληθοῦς, ὁ μακάριος Ἰὼβ εὑρίσκεται λέγων • Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιησάν με.» Αλλ' εἴπερ ἐστὶ γενητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ κτίσματος ἐκτίσθη μεν. Εἶτα πῶς πάλιν τὸ Γράμμα φησὶ τὸ ἱερόν· • Καὶ ἔλαβεν ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον, ο Οὐκοῦν, εἴπερ ἐστὶ τῶν ἀτοπωτά των τὴν τοῦ Δημιουργοῦ δόξαν περιθεῖναί τινι τῶν πεποιημένων, ἐστὶ δὲ τὸ Πνεῦμα δημιουργόν, Θεός ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστίν. Εἰ τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται, κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνήν, εὐλογεῖται δὲ ἡ νοητή κτίσις, ἁγιαζομένη παρὰ Θεοῦ διὰ τοῦ Πνεύ ματος, ὡς κρείττονι που πάντων κατὰ τὴν φύσιν εὐλογεῖται καὶ ἁγιάζεται. Εἰ δὲ τοῦτο τὸ ἀληθὲς, οὐκ ἄρα κτιστὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐκ ἔτι γὰρ τὸ κρεῖττον ὑπὸ τοῦ ἐλάττονος εὐλογεῖται. Βὶ ἐν τόπῳ καὶ περιγραφῇ νοεῖται τὰ γενητά, τὸ δέ γε Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐχ οὕτως· γέγραπται γάρ, ότι ο Πνεύμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην. Ψάλλει δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω;» Πῶς ἂν εἴη γενητὸν τὸ πάντα πληροῦν; δ' δὴ καὶ μόνη πρέποι ἂν τῇ θείᾳ τε καὶ ἀνωτάτω φύσει. Γέγραπται γὰρ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ·· Ὁ καταβάς, αὐτ τὸς ἐστι καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα.» Καὶ μὴν καὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ ἔφη του πρός Ἰουδαίους· Ο οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῇ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου. Ποῖον οἶκον οἰκοδομή. σετέ μοι; λέγει Κύριος· ἡ τίς τόπος τῆς καταπαύ σεώς μου; • Καὶ πάλιν. ι Μὴ οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ; λέγει Κύριος. ο Τι του που θεὸς τοῖς ἐκ Βαβυλῶνος λελυτρωμένοις τῶν ἐξ Ισραήλ·. Καὶ ἐγώ εἰμι, φησὶν, ἐν ὑμῖν Κύριος, καὶ τὸ Πνεῦμά μου υφέστηκεν ἐν μέσῳ ὑμῶν,· [τουτέστιν], Εν ὑμῖν ἐστιν ὁ φύσει τε καὶ ἀληθῶς Θεός. Πῶς ἂν νοοἶτο γενητὸν, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, ὡς τὴν τοῦ Θεοῦ παρουσίαν ἀποπληροῦν δι' ἑαυτοῦ; Γέγραπται, ὅτι «Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. ὁ Ὅτι δὲ τὸ δυναμοῦσθαι τὴν κτίσιν παρά Θεοῦ πρέποι ἂν μᾶλλον, καὶ οὐ παρὰ κτίσματος, πως ἔστιν ἀμφιβαλεῖν; Εἰ δὲ, κτιστὸν ὑπάρχον, τὸ Πνεῦμα στερεοὶ τὴν κτίσιν, ἑαυτὴν ἡ κτίσις πρὸς τὸ εὖ εἶναι συνέχει, μηδὲν εἰς τοῦτο λα βοῦσα παρά Θεοῦ, μᾶλλον δὲ, εἰ χρή τι καὶ ἀπηχὲς εἰπεῖν, καύχημα τῆς ἀνωτάτω φύσεως ἡ κτίσις εύ ρίσκεται, εἴπερ ἐνεργεῖ δι' αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο θαυμάζεται. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον, στερεοὶ δὲ τὸ Πνεύμα τοὺς οὐρανούς, καὶ δυναμοί τὴν κτίσιν· φύσεως οὖν ἄρα ἐστὶ τῆς ὑπὲρ τὴν κτίσιν, τουτέστι Θεός. Εἰ ζωοποιεῖ τὸ Πνεῦμα, καὶ ζωή ἐστι, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, πῶς ἂν εἴη γενητόν; Οὐκ ἔτι γὰρ ζωὴ τὸ μὴ ὑπάρχον ποτέ. Εἰ γὰρ ἐκτίσθη καὶ αὐτὸ μετὰ τῶν ἄλλων, ἐκ τοῦ μὴ εἶναι πρὸς τὸ εἶναι παρήχθη. ᾿Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον· ζωὴ δὲ κατὰ ἀλή θειάν ἐστι καὶ ζωοποιόν. Οὐκ ἄρα γέγονεν, ἀλλ᾽ ἦν ἀἰδίως, ὡς ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν, καὶ Θεός. Απλή καὶ ἀσύνθετος ἡ θεία τε ἐστὶ καὶ ἀκήρατος φύσις, παράγει δὲ πρὸς τὸ εἶναι τὰ πάντα, καὶ τε λειοῖ διὰ Πνεύματος. 'Αλλ' είπερ ἐστὶ γενητὸν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καθά φασιν οἱ διεναντίας, ἐν ποιή ματι τελειούται τὰ τῆς θεότητος ἔργα. Απλοῦ δὲ ὄντος κατὰ τὴν φύσιν τοῦ Θεοῦ, πῶς ἂν ἐν συνθέσει νοοίτο τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; Οὐδὲν γὰρ ἐν γενητοῖς ἁπλοῦν κατὰ φύσιν. Ναί, φασὶν οἱ τῆς τοῦ Πνεύματος κατηγορούντες δόξης, δεχόμενον παρὰ Θεοῦ τὸν ἁγιασμὸν τὸ Πνεῦμα 19. 19 Jub xxx111, 4. ** Ephem. iv, 10. ** Isa. Lxvi, 1. PATROL. GR. LXXV. 684 Si quod minus est a majore benedicitur, secundum beati Pauli vocem": benedicitur autem intellectualis creatura, quæ a Deo per Spiritam sanctificatur, omnino a meliore secundum naturam benedicitur et sanctificatur. Quod si verum istud est, non est ergo creatus Spiritus sanctus. Nequaquam enim id quod præstantius est a minore benedicitur. so Gen. H, ** Jerem. xxiii, 24. Si loco et circumscriptione factæ res intelliguntur, Spiritus vero sancius non item; scriptum est enin Spiritam Domini replevisse orbem terrarum ". Et David ipse canit: c Quo ibo a Spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam "? Quomodo creatus erit is qui omnia implet? Quod soli certe divinæ et supremæ naturæ convenit. Scriptum enim est quoque de Filio: «Qui descendit, ipse est et qui ascendit supra omnes coelos, ut impleret omni: 25 Quin et ipse Pater alicubi dixit ad Judaeos: «Car. lum mill thronus, terra vero scabellum pedumi meorum. Qualem domum ædificabitis mihi? dicit Dominus? vel quis locus quietis ine:e. s?, Et rursus: • Nonne ccelum et terram impleo? dicit DomiDixit alicubi Deus Israelitis qui ex Babylonica captivitate redempti fuerant:. Εt ego sumn, inquit, in vobis Dominus, et Spiritus meus in medio vestri constitit sr, a hoc est, lu vobis est naturalis ac verus Deus. Quomodo enim factus censebitur, ac non potius Deus et ex Deo secundum naturain, atpote qui Dei præsentiam per seipsum adimplet? Scriptum est, quod ‹ Verbo Domini cœli tirmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum 28. Quod autein deceat fir:mari creaturam a Deo, non a creatura, cuinam dubium esse potest? Quod si creatus cum sit Spiritus, firmat creaturam, seipsam creatura in recto stati continet, nec ad hoc a Deo quidquam accipit; inio potius, si quid absurdi dicendum est, apparet supremiæ naturæ gloria præditain esse creaturam, siquidem per se ipsam operatur, atque idcirco est admirationi: Atqui absurdum istud est; sed Spiritus firmat coelos, et creaturam roborat. Nature igitur est creatura superioris, hoc est Deus. Si vividcat Spiritus, et vita est, secundumn Servatoris vocem •, quomodo creatus erit? Now jam enin vita est is 665 qui olim non erat. Nam si creatus est etiam ipse cum rebus aliis, e nihilo ad esse productus est. Sed hoc absurdum: vita vero est secundum naturam, et viviticus. Non ergo factus est, sed erat ab æterno, utpote ex Deo secundum naturam, et Deus. Simplex et incomposita est divina et immortalis natura, et in ortum adducit omnia ac perficit per Spiritum. Sed si creatus est sanctus Spiritus, ot adversarii dicunt, in creatura perficiuntur opera deitatis. Cum autem simplex sit secundum naturam Deus, quomodo compositus intelligetur Spiritus ejus? Nihil enim in rebus creatis est simplex secundum naturam. Atenim, inquiunt qui Spiritus gloriæ detrahunt, Spiritus sanctus accepta a Deo sanctificatione eani *1 Hebr. vii, 7. ” Agg. 11, 6. "Sap. 1, 7. 23 Psal. cxxxvIII, 7. 10 Panl. xxxii, 6. s Joan. v, 68.

operatur erga creaturam. Dixit enim Salvator de τὸ ἅγιον, ἐνεργεῖ τὸ ἁγιάζειν περὶ τὴν κτίσιν. ipso: ‹ Quia de meo accipiet *. › Εφη γὰρ ὁ Σωτὴρ περὶ αὐτοῦ, «Ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται.» Quod datum est, et aliunde, atque ab altero advenit, ominino etiam auferri potest; et quod secundum naturam non possidemus, hoc etiam possumus amittere. An igitur Spiritus sanctus aliquando sanctificandi potestate carebit? Atqui nomen habet substantiæ suæ significativum, non dignitatis aut præstantia, quemadmodum nempe nomina ista, Principatus, Thronus, et Dominatio: istiusmodi enim vocabula rerum significatarum substantiaın non exhibent, sed honoris cujusque modum potius significant. In sancta vero Trinitate, nomen illud, Pater, et illud Filius, adeoque Spiritus sanctus, non præcellentiam quamdam significat, sed potius quid sit unusquisque demonstrat. Si substantiam Spiritus sive quid sit secundum naturam nomen ejus declarat (Sanctus enim nominatus est), Sancius autem est Deus" (sic enimn ipsum celebrant supernæ Virtutes, non ut habentem ascititiam sanctificationem, sed potius quod ex se et essentialiter sit sanctus), non alienus erit ab ejus substantia Spiritus ejus. Sanctus enim est secundum naturam, puta qui ex sancto, et in sancto secundum naturam Deo. Qui dicunt Spiritum sanctum creatum esse et Lactum, non animadvertunt (cæcutiunt enim) ministratoriam quamlibet operam minorem esse ea operatione_quæ, ut ita dicamus, Dei propriis fit manibus. Exempli causa, data est lex antiquis, per angelos et internuntium 666 Moysem edita. Sed qui legem olim locutus est, gratiam per fidem ipsemet operatus est in nobis. Unde nobilius quoque est Christi ministerium quam Mosis. Itaque si ministratorio modo Spiritus in nobis sanctificationem facit, quis a Patre magis sanctificatus est? Non enim aliter quam per sanctum Spiritum sanctificat, et summum divine benedictionis fastigium est per Το δοτὸν, καὶ προσγεγονὸς ἔξωθεν, καὶ παρ' ἐπέσ ρου, πάντη τε καὶ πάντως ἐστὶ καὶ ἀφαιρετόν· καὶ 8 μὴ κατὰ φύσιν κεκτήμεθα, τοῦτο καὶ ἀποβαλεῖν ἐνδέχεται. Αρ' οὖν ἔσται ποτὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔρημον τοῦ ἁγιάζειν δύνασθαι; Καίτοι τὸ ὄνομα τῆς οὐσίας έχει σημαντικόν, ἧς καὶ εἶναι πεπίστευται, οὐκ ἀξιώματος ἢ ὑπεροχής, καθάπερ ἀμέλει καὶ Αρχή, καὶ Θρόνος, καὶ Κυριότης. Τὰ γὰρ τοιάδε τῶν ὀνομάτων οὐχὶ τῆς οὐσίας των σημαινομένων εἰσὶ παραστατικά, σημαίνει δὲ μᾶλλον τῆς ἑκάστου τιμῆς τὸ μέτρον. Ἐπὶ δέ γε τῆς ἁγίας Τριάδος, τὸ Πατήρ, καὶ τὸ Υιός, καὶ μὴν καὶ τὸ ῞Αγιον Πνεῦμα, οὐχ ὑπεροχής τινος ποιεῖται δήλωσιν, μᾶλλον δὲ τὸ, τί τῶν ὠνομασμένων ἕκαστόν ἐστι, διαδείκνυσιν. Εἰ τῆς οὐσίας τοῦ Πνεύματος, ἤτοι τοῦ, τί κατά φύσιν ἐστὶ, παραστατικὸν εἶναι φαμεν τὸ ὄνομα αὐ του (Αγιον γὰρ ὠνόμασται), ἅγιος δὲ ἡ Θεός (ούτω γὰρ αὐτὸν ὑμνοῦσιν αἱ ἄνω Δυνάμεις, οὐχ ὡς ἐπαχτὸν ἔχοντα τὸν ἁγιασμὸν, οἴκοθεν δὲ μᾶλλον ἅγιον ὄντα καὶ οὐσιωδῶς), οὐκ ἀλλότριον ἔσται τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτῷ· ἅγιον γὰρ κατὰ φύσιν, ὡς ἐξ ἁγίου τε καὶ ἐν ἁγίῳ κατὰ φύσιν Θεῷ. Οἱ κτιστὸν εἶναι λέγοντες καὶ γενητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἐννοοῦσιν ἐκεῖνο, τυφλώττουσι γάρ, ὅτι ὑπουργικὴ πᾶσα διακονία ἑλάττων ἐστὶ τῆς τοῦ θεοῦ αὐτουργίας, ἵν' οὕτως εἴπωμεν, καὶ αὐτοχειρίας. Οἷον φέρε εἰπεῖν, ἐδόθη νόμος τοῖς ἀρχαιοτέροις, λα ληθεὶς δι' ἀγγέλων καὶ μεσιτεύοντος τοῦ παντόφου Μωσέως. ᾿Αλλ' ὁ πάλαι τὸν νόμον λαλήσας ηὐτούργη σεν εἰς ἡμᾶς τὴν διὰ πίστεως χάριν· ὅθεν ἐστὶ καὶ εὐκλεεστέρα τῆς Μωσέως διακονίας ἡ διὰ Χριστοῦ, Οὐκοῦν εἰ ὑπουργικῶς εἰς ἡμᾶς τὸ Πνεῦμα ποιεῖται τὸν ἁγιασμόν, τίς ἡγιάσθη μειζόνως παρὰ τοῦ Πα τρός; ῾Αγιάζει γὰρ οὐχ ἑτέρως, πλὴν ὅτι διὰ τοῦ sanctum Spiritum sanctificatio. Igitur tou tiuistar Αγίου Πνεύματος, καὶ τὸ ἀκρότατον καὶ εἰς λέξιν torio modo creaturæ sanctificationem Spiritus suppeditat, neque ut ab alio datam, sed hoc in nobis ipsomet operante Deo, puta per suum Spiritum. Christus alicubi dixit: «Si quis me audierit, ego et Pater veniemus, et mansionem apud ipsum faciemus, et in ipso diversabimur s.» Quomodo autem idipsum in nobis perficiatur, theologorum los clare sermo docebit. Beatus enim Joannes ait: «In hoc scimus quoniam est in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis "., Sapientissimus autem "Paulus: «Nescitis quia templumn Dei estis, et Spiritus Dei ba!.tat iu vobis?, Quomodo igitur demum creatus est Spiritus, si participes Patris et Filii per ipsum eflicimur? Non enim per creaturam, unum videlicet e sanctorum angelorum numero, divinæ naturæ sumus participes ". Atqui verum istud non est. Igitur Deus est in nobis per Deum Spiritum. Scriptura divina intonso Samsoni adesse quidem ait sanctum Spiritum; deinde, Recessit, inquit, Dominus ab ipso, cumn male capillum totondit. Quomodo igitur ereatus est Spiritus, siquidem est secundum naturam Dominus? Neque enim inter res creatas est vera libertas ac dominatio. Dominus noster Jesus Christus, reversurus in cœlos, sanctos apostolos consolabatur, dicens: «Nou relinquam vos orphanos, venio ad vos "., Promissum autem implevit, mittens nobis cœlitus Para- » Joan. xvi, 15. 36 Judic. xvi, 19. ss Isa. vi, 3. ss Joan, ειν, 23. 37 Joan. xix, 18. Aliquid deesse videtur. ἧκον τὴν ἀνωτάτω τῆς παρὰ Θεοῦ εὐλογίας, ὁ διὰ τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἁγιασμός. Οὐκοῦν οὐχ ὑπουρ γικῶς διακονεῖ τὸ Πνεῦμα τῇ κτίσει τὸν ἁγιασμέν οὐδὲ ὡς παρ' ἑτέρου δοτὸν, ἀλλ' οἷον αυτουργούνες τοῦτο εἰς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ, ὡς διὰ ἰδίου Πνεύματος. Εφη του Χριστός, ὅτι καὶ ὁ Ἐάν τίς μου ἀκούσῃ, ἐλευσόμεθα ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αύτω ποιησόμεθα, καὶ ἐν αὐτῷ καταλύσομεν,» Τίνα δε τρόπον ἐν ἡμῖν αὐτὸ δὲ τοῦτο πράττεται τὸ ἐπηγγεί μένον, διδάξει σαφῶς τῶν θεηγόρων ὁ λόγος. Ο μὲν γὰρ μακάριος Ιωάννης φησίν· Ἐν τούτῳ γινώ σκομεν ὅτι ἐν ἡμῖν ἐστιν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος απ τοῦ ἔδωκεν ἡμῖν. • Ο δέ γε σοφώτατος Παύλος • Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐπτε, καὶ τὸ Πνεῦμα του Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; › Πῶς οὖν ἔτι γενητόν το Πνεῦμά ἐστιν, εἰ μέτοχοι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ γινόμεθα δι' αὐτοῦ; Οὐ γὰρ διὰ κτίσματος γένοιτο ἂν ἐν ἡμῖν, ἑνὸς τῶν ἁγίων ἀγγέλων, τῆς θείας φύσεως ἐν μεθέξει γινόμεθα ἀλλὰ μὴν τοῦτο Ο οὐκ ἀληθές. Οὐκοῦν Θεὸς ἐν ἡμῖν διὰ Θεοῦ του Πνεύματος. Η θεόπνευστος Γραφή, ἀχειρεχόμῃ μὲν ὄντι των Σαμψών, παρεῖναί φησι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· εἶπε πάλιν, «Απέστη, φησί, Κύριος ἀπ' αὐτοῦ, ο ὅτε την τρίχα κακῶς ἀπεχείρατο. Πῶς οὖν γενητὸν τὸ Πνεῦμα ἐστιν, εἴπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν Κύριος; Οὐδὲ γὰρ ἐν γενητοῖς τὸ ἐλεύθερον καὶ κύριον ἀληθῶς. Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, αναφοιτήσε μέλλων εἰς οὐρανούς, τοὺς ἁγίους ἀποστόλους της εμυθεῖτο, λέγων·. Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς, ερ χομαι πρὸς ὑμᾶς. • Πεπλήρωκε δὲ τὴν ὑπόσχεσιν, 3³ 1 Joan. 111, 21.» 1 Cor. 111, 16. * || Petr. 1, 4.

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPITA. ἀποστείλας ἡμῖν τὸν Παράκλητον ἐξ οὐρανοῦ, μᾶλ- clelum, imo vero per ipsum in nobis exsistens. λον δὲ δι' αὐτοῦ γεγονώς ἐν ἡμῖν. Εἶτα πῶς ἐστι γενητὸν τὸ Πνεῦμα, τὸ δι' οὗ ἐν ἡμῖν ἐστιν ἡ ἄκτιστος φύσις τοῦ τὰ πάντα δημιουργοῦντος Λόγου; Δυσσεβοῦσι λίαν, οἱ κτιστὸν εἶναι καὶ γενητὸν ἢ φρονεῖν ἢ λέγειν ἀποτολμῶντες τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ὥσπερ γὰρ οὐχ ἕτερόν τι ἐστι παρὰ τὸν ἄνθρωπον τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, οὕτως οὐχ ἕτερόν τί ἐστι παρὰ τὸν φύσει καὶ ἀληθῶς Θεὸν τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, κἂν ἐνυπάρξειν [γρ. ἐν ὑπάρξει] νοῆται τῇ καθ' ἑαυτὸ, καθάπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ Πατήρ, καὶ μέντοι καὶ ὁ Υἱός. Ὅτι γὰρ ἐν ἡμῖν ὄντος τοῦ Πνεύματος, ὁ Υἱὸς ἐν ἡμῖν ἐστι διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας, καὶ ὅτι κατὰ φύσιν ἴδιον αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, πιστώσεται γράφων ὁ θεσπέσιος Παῦλος· «Οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες, Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. Ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκί, ἀλλ᾽ ἐν Πνεύματι, είπερ Πνεῦμα Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, Εἰ δέ τις Πνεύμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. Εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὸ δὲ Πνεῦμα, ζωὴ διὰ δικαιοσύνην.» Σύνες οὖν, όπως Πνεῦμα Θεοῦ λέγων αὐτὸ, καὶ Χριστὸν ὀνομάζει διὰ τὴν ταυτότητα τῆς οὐσίας. Οτε τοίνυν ὁ Χριστὸς ἐν ἡμῖν, τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ πῶς ἂν εἴη γενητὸν, Θεοῦ κατὰ φύσιν ὄντος τοῦ Υἱοῦ, καὶ ὁμοουσίου τῷ Πατρί; Ο μακάριος Παύλος περὶ τῶν ἐν Πνεύματι προφητευόντων ἐν Ἐκκλησίαις τοὺς λόγους ποιούμενος, ὅταν ἐν τάξει προφητεύωσι, καὶ ἀναμέρος, τότε τοὺς θεωμένους οἰκοδομηθήσεσθαί φησιν, ἀπαγγέλλοντας, ὅτι ὄντως ὁ Θεὸς ἐν ὑμῖν ἐστιν. Ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐν γλώσσῃ λαλούντων, οὐκ ἀνθρώποις λαλεῖν αὐτοὺς ἔφη, ἀλλὰ Θεῷ. «Πνεύματι γὰρ λαλοῦσι μυστήρια. Ἰδοὺ δὴ σαφῶς, τοὺς ἐν Πνεύματι προφητεύοντας Θεὸν ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς φησι, καὶ τοὺς γλώσσῃ λα λοῦντας, Θεῷ λαλείν. «Τῷ γὰρ Πνεύματι λαλοῦσι μυστήρια. ο Θεός οὖν ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Πᾶν ὅπερ ἐστὶ γενητὸν καὶ πεποιημένον, τοῦτο πάντως ἐστὶ καὶ ἐν μείοσι τῆς θείας ὑπεροχῆς, καὶ τῆς ἀνωτάτω δόξης κατόπιν ἔρχεται. Οὐ γὰρ ἂν ποτε τὴν αὐτὴν ἀξίαν τῷ δεσπότῃ φορέσῃ τὸ δούλον, οὐδὲ τῷ ποιήσαντι, τὸ ποιηθέν. Οὐκοῦν δικαιοὶ τοὺς ἁμαρ τάνοντας ὁ τῶν ὅλων Θεὸς, ἅτε δὴ καὶ ἔχων ἐξουσίαν ἀφιέναι αμαρτίας· ἀλλ᾽ ἐν ἴσῃ τάξει δικαιοῖ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Γράφει γὰρ Παῦλος· «Καὶ ταῦτά τινες ήτε, ἀλλ᾽ ἀπελούσασθε, ἀλλ᾽ ἡγιάσθητε, ἀλλ᾽ ἐδικαιώθητε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.» Οὐκο οὖν, εἰ ἐν ἴσῃ τάξει τῷ κατὰ φύσιν Θεῷ δικαιοῖ καὶ τὸ Πνεῦμα, πως οὐκ ἔσται καὶ ὁμοούσιον αὐτῷ; κτίσμα γὰρ ἡμᾶς δικαιοῦν οὐ δύναται. G Τὸ τὴν αὐτὴν ἐνέργειαν ἔχον τῷ Θεῷ καὶ Πατρί, ἐστί που πάντω; καὶ ὁμοούσιον αὐτῷ. Οντος τοίνυν ζωοποιοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός, ζωοποιόν ἐστι κατὰ τὸν ἴσον τρόπον καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μᾶλλον δὲ ζωοποιὸς ὁ Πατὴρ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Καὶ μαρτυρήσει γράφων ὁ Παῦλος τῷ γνησίῳ μαθητῇ Τιμοθέω • Παραγγέλλω, φησί, σοὶ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωο γονοῦντος τὰ πάντα, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τηρῆσαι τὴν ἐντολὴν ἄσπιλον. Εἶτά φησιν ἐν ἑτέρας· «Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἐγείραντος Ἰησοῦν Χριστὸν οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, ὁ ἐγείρας Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητα σώματα ὑμῶν, διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. Οὐκοῦν, ζωογονεί μὲν τοὺς νεκροὺς ὁ Θεὸς καὶ Πατήρ, ζωογονεῖ δὲ, ὡς ἔφην, διὰ τοῦ ἰδίου Πνεύματος. Πῶς οὖν ἐστι γενητόν; Οὐ γὰρ ἐν κτίσματι ζωοποιὸς ὁ Πατὴρ, ἀλλ' ὡς ἐν ὁμοουσίῳ καὶ ἀγενήτῳ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Εφη που θεὸς πρὸς τὸν ἱεροφάντην Μωσέα· «Τίς ἔδωκε σήμα ἀνθρώπῳ; καὶ τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν, βλέποντα καὶ τυφλόν; Οὐκ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεός; Καὶ νῦν πορεύου, καὶ ἐγὼ ἀνοίξω τὸ στόμα σου.» Καὶ μὴν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι στὸς ἐπηγγέλλετο τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, εἰ ἀποσ 38 Rom. viii, 8-10. "1 Cor. xiv, 25–26. *º Ibid. 11, JV, 11, 12. Jam quoino:lo creatus est Spiritus, per quem in nobis est increata illa natura cuncta creantis Verbi? Impie admodum agunt qui aut sentire aut dicere audent creatum et factum esse Spiritum. Quemadmodum enim aliud ab homine non est 667 spiritus hominis, sic alius non est a naturali et vero Deo Spiritus ejus, quamvis in propria intelligatur subsistentia, sicuti nimirum ipse Pater, adeoque et Filius. Quod enim, Spiritu in nobis exsistente, Fi lius in nobis sit propter identitatem substantiæ: et quod secundum naturam proprius sit Spiritus: ejus, testabitur divinus Paulus, scribens: • Qui in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu; si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, Spiritus vero vita propter justitiamn 48 Animadverte ergo quo pacto Spiritum Dei dicens, ipsum etiam Christum nominat propter identitatem substantiæ. Cum itaque Christus in nobis sit, Spirilus ejus quomodo_creatus erit, cum Deus secundum naturain sit Filius, et Patri consubstantialis? Beatus Paulus de iis qui in Spiritu prophetant in Ecclesiis verba faciens, tunc ædificatum iri spectatores ait, si ordine prophetent ac vicissim, pronuntiantes quod vere Deus in vobis sit ". Sed et de iis qui lingua loquuntur, non hominibus eos loqui dicit, sed Deo: • Spiritu enim loquuntur myste ria". Ecce utique manifeste dicit eos qui in Spiritu prophetant, Deum in seipsis habere; et qui lingua loquuntur, Deo loqui: «Spiritu enim loquum - tur mysteria.» Deus ergo est Spiritus sanctus. Quodcunque creatum et productum est, eminentia divina minus est, et a suprema gloria longa. ¡ntervallo superatur. Nunquam enim eamden cum bero servus dignitatem, neque cum factore opus obtinebit. Itaque justificat peccantes universi Deus, utpote qui et potestatem habet dimittendi peccata, sed et æqualiter Spiritus quoque sanctus justificat; Scribit enim Paulus: Et hæc quidam fuistis: sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Igitur, si æqualiter cum naturali Deo justificat etiam Spiritus, quomodo non erit ipsi quoque consubstantialis? Creatura enim nos jdstincare non potest. 668 Quod eandem cum Deo ac Patre operationemi habet, ipsi quoque consubstantiale est. Cum ergo vivilicus sit Deus ac Pater, vivificus eodem plane modo est etiam sanctus Spiritus, imo vero vivificus Pater in sancto Spiritu. Cujus rei testis erit Paulus scribens Timotheo suo discipulo: Præcipio tibi coram Deo qui vivificat omnia, et Domino Jesu Christo, ut serves mandatum sine macula “. › Et alio in loco: • Quod si Spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christumn a mortuis, habitat in vobis: qui susci lavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem Spiritum in vobis. › Igitur, vividicat quidem mortuos Deus ac Pater, sed, uti dixi, per suum Spiritum vivificat. Quomodo igitur creatus est? Non enim in creatura vivificus est Pater, sed in consubstantiali et increato Spiritu saucio. Dixit alicubi Deus ad Mosen sacrorum antistitem Quis dedit os homini, et quis fecit surdum et mutum, videntem, et cecum? nonne ego Duminus Deus? Et nunc vade, et ego aperiam os tum *,. Quin etiam Dominus noster Jesus Christus promittebat sanctis apostolis, si ad principes • Exod. 3. “I Cor. vi, 11. * 1 Tim. vi, 13, 14.

adducerentur, daturum se illis os et linguam. φέροιντο πρὸς ἡγεμόνας, δώσειν αὐτοῖς στόμα καὶ Sed in Actis scriptum est: «Et apparuerunt illis dispertitæ linguæ tanquam ignis, seditque supra singulos eorum, et cœperunt loqui variis linguis, pront Spiritus sanctus dabat eloqui illis“.› Ecce rursus dante Deo os homini, dat ei similiter etiam sanctus Spiritus. Qui autem eamdem operationem, virtutem ac potestatem habet quam Deus secundum naturam, qusmodo non erit proprius ejus substantialiter, non autem ercatus aut faictus? Si una deitatis natura in sancta et consubstantiali Trinitate adoratur, quomodo factus erit Spiritus sauctus? Non enim Trinitas erit amplius, vel certe claudicabit omnino deitatis plenitudo sancto Spiritu inter creaturas numerato, quamvis beatus Paulus Patri et Filio sanctum Spiritum necessario aduumneret. Scribit enim ad aliquos: • Gratia Domini Jesu, et charitas Dei, et communicatio sancti Spiritus sit cumn omnibus vobis“.» Non enim rogabat ut fideles participes creaturæ fierent, sed 669 ut in participatione potius naturæ divinæ sanculicarentur. Hoc autem impletur per communicationem spiritalem cum Spiritu, për quem naturæ di– vinæ participes efficimur. Beatus propheta Isaias: cVidi, inquit, Dominuin Sabaoth sedenteni super thronum excelsum et elevatum, circumstantibus nimirum Seraphim et Lymnis ipsumn prosequentibus. Addit auten: Δυdivi ipsum dicentem: Quem mittam, et quis ibit ad populum hunc? Et disi: Ecce ego, mitte me. Εt dixit: Vade, et dic populo huic: Audit audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non perspicietis **.» At hanc vocem a Spiritu sancto factam esse beatus Paulus ait. Sic autem scriptum est in Actis, de ipso et Judæis: Cumque invicem non essent consentientes, discedebant, dicente Paulo unum verbum: Quia bene Spiritus sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros, dicens: Vade ad populum hunc, et dic ad eos: Anre audietis, et non intelligetis; et videntes videbitis, et non perspicietis 49, 1 › At quomodo, loquente Domino exercituum, Spiritus est qui loquitur, si creatus ost? Atqui verum istud non est, sed ut Spiritus Domini Babaoth, et proprius ėjus secundum naturam, quæ ejus sunt loquitur. Cum Deus dicat: «Numquid cœlum et terram ego impleo? dicit Dominus, adeoque beatus Paulus scribat de Filio: Qui descendit, ipse est et qui ascendit supra coelos, ut impleret omnia ".» Spiritus est qui implet omnia. Scriptum est enim: Spiritus Domini replevit orbem terrarum Igitur non alienus est a Deo et Patre secundum naturam, neque vero a Filio Spiritus sanctus, sed ex Patre per Filium in creaturam permeans, quoniam el supra creaturam est. Particeps enim creatura est, non suiipsius, sed ejus qui secundum naturam ipsa superior est, hoc est Dei, per Spiritum. Beatus isaias alicubi dixit de Israelitis: <Descendit Spiritus a Domino, et deduxit eos; adduxisti populum tuum, ut faceret tibi nomen gloriæ ". Divinus autem Moses in Deuteronomio rursus ait: ‹ Dominus solu, duxit eos, et non erat cum eis Deus alienus “. › En manifeste Spiritus sanctus et Dominus maucupatus est et Deus 670 non alienus. Sed si creatus est, et a divina supremaque natura alienus, neque veræ dominationis gloria est præditus, erit sane etiam Deus alienus. Sed hoc dictu aut cogitatu est impium. Dominus enim nuncupatus esi, ac Deus uon alienus. Deus igitur, et ex Deo secundum naturam est. Et Dominum et Deum esse Spiritum, nihilo secius ex iis etiam quæ in Cantico Mosis scripta suut, * Matth. x, 19, 20. γλώσσαν. Αλλ' ἐν ταῖς Πράξεσι γέγραπται શ • Ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυ ρὸς, καὶ ἐκάθισαν ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, καὶ pξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου ἀποφθέγγεσθαι αὐτοῖς, ὁ Ἰδοὺ δὲ πάλιν, Θεοῦ διδόντος ἀνθρώπῳ στόμα, δίδωσιν ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ δὲ τὴν ἴσην ενέργειαν ἔχον, δύο ναμίν τε καὶ ἐξουσίαν τῷ κατὰ φύσιν θεῷ, πῶς οὔτε ἴδιον αὐτοῦ μᾶλλον οὐσιωδῶς, καὶ οὐ κτιστὸν οὐδε γενητόν; Εἰ μία θεότητος φύσις ἐν ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσία προσ κυνείται Τριάδι, πῶς ἔσται γενητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Οὐκ ἔτι γὰρ ἔσται Τριὰς, ἢ χωλεύσει πάν τως τὸ τῆς θεότητος πλήρωμα, συναριθμουμένου τους κτίσμασι τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καίτοι τοῦ μακαρίαν Παύλου Πατρὶ καὶ Υἱῷ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπερι θμοῦντος ἀναγκαίως. Γράφει γὰρ πρός τινας· «Η χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μετά πάντων ὑμῶν. ὁ Οὐ γὰρ κοινωνοὺς καὶ μετόχους κτίσματος ηύχετο γενέσθαι τοὺς πιστεύσαντας, ἀλλ' ἐν μεθέξε μᾶλλον τῆς θείας φύσεως ἁγιάζεσθαι. Πληρούται δε τοῦτο διὰ τῆς πρὸς τὸ Πνεῦμα κινωνίας πνευρίς. τικῆς, δι' οὗ θείας φύσεως αποτελούμεθα κοινωνοί. Ο μακάριος προφήτης Ησαΐα;. Εἶδον, φησί, τὸν Κύριον Σαβαώθ, καθήμενον ἐπὶ θρόνου υψηλού και επηρμένου, περιεστώτων δηλονότι τῶν Σεραφίμ, καὶ ὑμνολογούντων αὐτόν.» Προσεπάγει δὲ, ὅτι ο Ἤκουσε λέγοντος αὐτοῦ· Τίνα ἀποστείλω, καὶ τῆς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; Καὶ εἶπα, Ἰδοὺ ἐγώ, ἀπέστει λόν με. Καὶ εἶπε, Πορεύθητι, καὶ εἶπον τῷ λαό τούτῳ· Ἀκοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, και βλέ ποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ἴδητε.» Αλλά ταύτην τὴν φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος γενέσθαι φησὶν ὁ μακά ριος Παῦλος. Γέγραπται δὲ οὕτως ἐν ταῖς πράξεσι, περί τε αὐτοῦ καὶ τῶν Ἰουδαίων· ο Ἀσύμφωνοι δὲ ὄντες ἀλλήλοις, ἀπελύοντο, εἰπόντος τοῦ Παύλου βήμα ἐν, Ὅτι καλῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλάλησε διὰ Ἡσαλον τοῦ προφήτου, πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν, λέγων· Πορεύθητι πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ εἶπον· Δασι ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε, και οὐ μὴ ἴδητε.» Εἶτα πῶς Κυρίου Σαβαώθ λαλούντος, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ λαλοῦν, εἴπερ ἐστὶ γενητόν; Αλλ' οὐ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, ὡς δὲ Πνεῦμα Κυρίου σαδιού, καὶ ἴδιον αὐτοῦ κατὰ φύσιν, λαλεῖ τὰ αὐτοῦ. Τοῦ Θεοῦ λέγοντος· «Μὴ οὐχὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ἐγὼ πληρώ; λέγει Κύριος ο καὶ μὴν καὶ τοῦ μακαρίου γράφοντος Παύλου περὶ τοῦ Υἱοῦ, «Ο ταβὰς, αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναδὰς ὑπεράνω τῶν οὐρα νῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα,, τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ πάντα πληρούν. Γέγραπται γάρ, ότι Πνεύμα Κυρίου πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην. Οὐκοῦν, οὐκ ἀλλότριον κατὰ φύσιν τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, οὔτε μήν Υἱοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ἐκ Πατρὸς δι' Υἱοῦ διαβαῖνον εἰς τὴν κτίσιν, ὅτι καὶ ὑπὲρ κτίσιν ἐστί. Μέτοχος γὰρ ἡ κτίσις, οὐχ ἑαυτῆς, ἀλλὰ τοῦ κατά φύσιν ὑπὲρ αὐτὴν, τουτέστι Θεοῦ, διὰ Πνεύματος. Ο μακάριος Ησαΐας ἔφη που περὶ τῶν ἐξ Ισραήλ «Κατέβη Πνεῦμα παρὰ Κυρίου, καὶ ὡδήγησεν αυτού.. οὕτως ἤγαγε τὸν λαόν σου ποιῆσαι σεαυτῷ ὄνομα δε ξης. • Ο δέ γε θεσπέσιος Μωσῆς ἐν τῷ Δευτερονομί πάλιν φησί· ο Κύριος μόνος ήγαγε αυτούς, καὶ οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν Θεὸς ἀλλότριος. Ἰδοὺ δὴ σαφῶς τὸ Πνεῦμε τὸ ἅγιον καὶ Κύριος ὠνόμασται, καὶ Θεὸς οὐκ ἀλλο τριος. 'Αλλ' εἴπερ ἐστὶ γενητὸν, καὶ ἀπεξενωμένον φύσεως τῆς θείας καὶ ἀνωτάτω, οὔτε τὴν τῆς ἀλη θους κυριότητος ἔχει δόξαν, ἔσται δὲ καὶ Θεὸς ἀλλο τριος. Ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον ἡ φρονεῖν ἢ λέγειν. Κύ ριος γὰρ ὠνόμασται καὶ Θεὸς, οὐκ ἀλλότριος, Θεὸς ἄρα καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστίν. Ὅτι καὶ Κύριος καὶ Θεὸς τὸ Πνεῦμά ἐστιν, οὐδὲν ἧττον εἰσήμεθα, καὶ διὰ τῶν ἐν τῇ Μωσέως είδη γε ↳ Act. 11, 3, 4. ** II Cor. xiit, 43. ** Jerem. XXIII, 24. * Ephes. iv, 10. ** Sap. 1, 7. *7 Isa. vi, 1. *Ibid. 8, 9. "Act. xxvut, 25, ** Isa. Lxiii, 14. "1 Deut. ix, 32.

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPΙΤΑ. γραμμένων. Εφη γάρ' ο Μνήσθητι, μὴ ἐπιλάθῃ ὅσα παρώξυνας Κύριον τὸν Θεόν σου ἐν τῇ ἐρήμῳ.» Ο δέ γε μακάριος Ησαΐας·. Οὐ πρέσβυς, φησίν, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν αὐτοὺς, καὶ ἀνέλαβεν αὐτούς, καὶ ὕψωσεν αὐτοὺς πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ αἰῶνος· αὐτοὶ δὲ ἠπείθησαν, καὶ παρ ώξυναν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐστράφη αὐτοῖς εἰς πικρίαν.» Ιδού δὴ πάλιν, τοῦ πανσόφου Μωσέως λέ γοντος· «Παρώξυνας Κύριον τόν Θεόν σου, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον παρωξύνθαι φησὶν ὁ προφήτης Ησαΐας. Οὐ δ γὰρ ἀλλότριον τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ φύσιν Θεοῦ, τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τουτέστι τὸ ἅγιον. Οἱ μὲν ὀρθὴν ἔχοντες πίστιν, θεῖον εἶναί φασι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Γέγραπται γάρ, ὅτι Πνεῦμα θεῖον τὸ ποιῆσαν με. Οἱ δέ γε διεστραμμένοι τάς γνώμας καὶ γενητὸν εἶναι λέγοντες αὐτό, πολυτρόποις εύρεσιλογίαις ἐπινηχόμενοι, Ναί, φασί, θεῖον εἴρηται τὸ Πνεῦμα, οὐχ ὡς ὑπάρχον κατὰ ἀλήθειαν ἐκ Θεοῦ καὶ Θεὸς, ἀλλ' οὕτως, ὡς ἂν εἰ καὶ θεῖος ἄνθρωπος λέ γοιτο. Πρὸς δὴ τὰ τοιάδε φαμὲν ἐκεῖνο· Ὁ μακάριος Παῦλος θεῖον ὠνόμασε τὸν τῶν ὅλων Θεόν. 'Αθηναίοις μὲν γὰρ διαλεγόμενος, ἔφασκε· «Γένος οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν χρυσῷ ἡ ἀργύρω, ἢ χαράγματι τέχνης ἢ ἐνθυμήσεως ανθρώπου τὸ θεῖον εἶναι ὅμοιον, τὸ θεῖον λέγων, ἀντὶ τοῦ, ὁ Θεός. Καὶ μὴν καὶ Ῥωμαίοις ἐπιστέλλει περὶ Θεοῦ· «Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου, τοῖς ποιήματι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε άΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης. Εικαιολογία τοίνυν τὰ παρὰ τῶν διεναν τίας, οὕτω λεγόντων ὠνομάσθαι θεῖον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς ἂν εἶ καί τις τῶν καθ' ἡμᾶς θεῖος ἄνθρω πως λέγοιτο. οι Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός·. Εί τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με, φησί, καὶ πινέτω. ν - ι Ο πιο στεύων εἰς ἐμὲ, καθώς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος.» Εἶτα προστέθεικεν ο μακάριος εὐαγγελιστής Ιωάννης • Ταῦτα δὲ εἶπε περί τοῦ Πνεύματος οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Υδωρ οὖν ἄρα ζῶν, τὸ Πνεῦμά ἐστι, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Ευρίσκομεν δὲ, διὰ φωνῆς Ἱερεμίου, τὸν τῶν ὅλων λέγοντα Θεόν·· Ἐξέστη ὁ οὐρανὸς ἐπὶ τούτῳ, καὶ ἔφριξεν ἐπὶ πλεῖον σφόδρα, λέγει Κύριος, ότι δύο πονηρὰ ἐποίησεν ὁ λαός μου, ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζώντος, καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς λάκκους συντε τριμμένους, οἳ οὐ δυνήσονται ὕδωρ συνέχειν.» Οτε τοίνυν ὕδατος ζωῆς πηγὴν ἑαυτὸν ὁ τῶν ὅλων ὀνο μάζει Θεός, ἐστὶ δὲ ὕδωρ ζῶν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς οὐ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστί, τὸ καὶ ἴσην αὐτῷ τὴν ζωοποιὸν ἐνέργειαν ἔχον; Ο μακάριος γράφει Παῦλος· «Εἰ δοκιμήν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ; Πρὸς δὲ γε τοὺς ἁγίους ἀποστόλους αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· «Οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλούντες, φησίν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Οὐκοῦν, εἰ Χριστοῦ λαλοῦντος τὸ Πνεῦμα λαλεῖ, πῶς ἂν εἴη γενητὸν τὸ ἴδιον Πνεῦμα τοῦ τὰ πάντα κτίσαντος λόγου;: Πάντα γὰρ γέγονε δι' αὐτοῦ, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν. ν' Ὁ δὲ ποιήσας τὰ πάντα, πάντως που καὶ ἕτερος κατὰ φύσιν παρὰ πάντα ἐστὶ, καὶ ἐν ὑπεροχῇ θεότητος τῆς ὑπὲρ τὴν κτίσιν. Ὅτι Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ κατὰ φύσιν ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διδάξει λέγων ὁ μακάριος Πέτρος ο Ανα νία, διατί ἐπλήρωσε, ο Σατανάς τὴν καρδίαν σου, ψεύσασθαί σε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ νοσφίσασθαι ἀπὸ τῆς τιμῆς τοῦ χωρίου; Οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ Θεῷ.» Οὐκοῦν εἰ ὁ τῷ ἁγίῳ ψευδόμενος Πνεύματι, Θεῷ ψεύδεται, πῶς οὐ Θεὸς κατὰ φύσιν τὸ Πνεῦμά ἐστι; Ο μακάριος Παῦλος, δοῦλον ἑαυτὸν Ἰησοῦ Χρισ στοῦ καὶ κλητὸν ἀπόστολον ἀποκαλῶν, ἀφωρίσθαι φησὶν εἰς Εὐαγγέλιον Θεοῦ. Εἶτα πάλιν, ἑτεροτρόπως τὸ αὐτὸ σημαίνων, ἐπιστέλλει πρός τινας ὡς περὶ agnoscemus. Dixit enim: • Memor esto, ue obliviscaris ea quibus exacerbasti Dominum Deum tuum in deserto us, Bealus autem Isaias, • Non legatus, inquit, non angelus, sed ipse Dominus salvavit eos, et assumpsit eos, et exaltavit eos omnibus diebus seculi. Ipsi autem inobedientes fuerunt, et exacerbarunt Spiritum sanctum, et conversus est eis in amaritudinem ".» Ecce rursus, cum sapientissimus Moyses dicat: Exacerbasti Dominum Deum luuin,» Spiritum sanctum exacerbatum esse dicit Isaias propheta. Non enim alienus est a Domino et naturali Deo Spiritus ejus, hoc est sanctus, Qui rectam fidem habent, divinum esse aiunt Spiritum sanctum. Scriptum est enim: Spiritus divinus qui fecit me. Quibus autem perversa mens est, quique creatum ipsum esse dicunt, multiplicibus cominentis innatantes, Ita est, inquiunt: Dominus dictus est Spiritus, at non tanquam revera exsistens ex Deo, et Deus, sed quemadmodum si homo dicatur γκοque divinus. Ad hac respondemns, beatum Paulum divinum nuncupasse universi Deum. Cum Atheniensibus enim disserens, aiebat: «Genus crgo cumn simus Dei, non debemus æstimare auro aut argento, aut lapidi, sculpturæ artis aut cogitationis hominis divinum esse simile "; divinum dicens, pro, Deum. Quin el Romanis scribit de Deo: «Invisibilia enim ipsius, a creatura mundi per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus et divinitas 33 › Futilia sunt ergo quæ adversarii afferunt, cum dicunt Spiritum sanctum vocatum esse divinum, ac si quis nostrum divinus homo diCalur, Dominus noster Jesus Christus, Si quis sitit, veniat ad me, inquit, et bibat.» - — ‹ Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumiua de ventre ejus fluent aquæ vivæ ".; Deinde beatus evangelista 671 Joannes addidit: • Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum ".» Aqua igitur vivens, Spiritus est, secundum Salvatoris vocem. Invenimus autem universi Deum per vocan Jeremiæ dicentem: Obstupuit cœlum super hoc, et inborruit plurimum, dicit Dominus, quia duo mala fecit populus meus: Dereliquerunt me fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi lacus contritos, qui non poterunt aquam continere ***. › Cum igitur aqua vivæ fontem seipsum universi Deus nominet, aqua autem viva sit Spiritus sanctus, quomodo non Dei secundum naturam est is qui æqualem ei vivifcandi potestatem habet? Beatus Paulus scribit: An experimentum quæritis ejus qui in me loquitur Christi "?> Ad apostolos autem ipse Dominus noster Jesus Christus: Non enim vos estis qui loquimini, inquit, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis "Igitur, si, Christo loquente, Spiritus loquitur, quomodo creatus erit Spiritus proprius omnium creatoris Verbi? Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil es, Qui autem omnia fecit, utique et alius secundum naturain est ab omnibus, et deitate creatura superiori conspicnus. Deum et ex Deo secundum naturam esse Spiritum sanctum, docebit beatus Petrus, dicens: «Auauia, cur tentavit Satanas cor tuum, mentiri te Spiritui sancto, el fraudare de pretio agri? Non es mentitus hominibus, sed Deo ".» igitur si is qui sancto Spiritui mentitur, Deo mentitur: quomodo non Deus secundum naturam est Spiritus? Beatus Paulus, servum se Jesu Christi et vocatum apostolumn nominans, segregatum se dicit in Evangelium Dei. Tum rursus idipsum alio modo significans, scribit ad quosdam tanquam de Deo: ss Deut. 1x, 7. "Isa. LXII, 9, 10. s' Act. xvi, 20. *** Jerem. 11, 12, 13. "I Cor. x, 3. "Matth. x, 20. * Rom. 1, 20. "Joan. vii, 37, 38. " Ibid. 30. “Joan. 1, 3. * Act. v, 3, 4. • Rom. 1, 1.

$139 • Qui et idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti, Θεοῦ· Ος ἱκάνωσεν ἡμᾶς διακόνους Καινῆς Διαθή won littere, sed Spiritus. Si ergo Testamentum Spiritus, novit esse Evangelium Dei, in quod etiam segregatum se dicit, quomodo non Deus est Spiritus sanctus? Scribit rursus: «Quis agnovit sensum Domini, qui instruat eum? Nos autem sensum Christi habemus, Spirium dicens, qui habitat in nobis "., 672 Cum ergo meus nuncupatus sit Christi, quomodo creatura erit, cum fieri non possit ut divina et immortalis natura aliquid extrinsecus ascitum habeat substantialiter in seipsa? Galatis scribens Paulus ait: «Filioli, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis c. Quod si formatur Christus in nobis, virtute Spiritus per omnem virtutem nos ad suam imaginem reformante et spiritales reddente, Deus ergo est Christi Spirilus, qui ut ipse in nobis formatur. Accedit quidam in Evangeliis, et Dominum nostrum Jesum Christum ita compellat: Magister bone. Ad hoc Christus respondit: «Quid me interrogas de bono? Nemo bonis nisi unus Deus 9. Christo itaque dicente unum esse vere et substantialiter bonum, alicubi Psalmista ait: • Spiritus tuus bonus deducet me in viam rectam "., Si ergo cum unus sit bonus, Spiritus est bonus, patet diyinæ ipsum esse naturæ, de qua vere bonum præglicatur. Leges mulieribus præscribens Paulus ait,: «Mulier alligata est legi quanto tempore vir ejus vivit. Quod si dormierit vir ejus, liberata est, cui vult nubat, tantum in Domino. Beatior autem erit si sic permanserit, secundum meum consilium. Puto autem quod Spiritum Dei habean ".» Quid ergo inde nos colligimus? Si uni Deo convenit leges statuere, Paulus autem leges statuit, ut qui Dei Spiritum habeat: Deus igitur est Spiritus qui est in ipso, et qui ad leges ferendas eum adigit. " "In Evangeliis Servator ait alicubi de scipso: Ego sum veritas”., Beatus autein Joannes, ex Patris et Filii substantia Spiritum esse ostendens, in Evangeliis quidem ait: Spiritum veritatis, qui a Patre procedit ".» In Epistola vero: • Spiritus est ve ritas ",. Quomodo ergo is qui ex Patre procedit, et Spiritus veritatis est, tantamque habet cum Filio similitudinem propter identitatem substantiæ, ut etiam ipse vocetur veritas, creatus erit aut facius? At hoc absurdum. Igitur Spiritus Deus est, siquidem reapse veritas est, et ex Patre procedit. Inevitabile supplicium Mosaica lex iis irrogat, qui in universi Deum blasphemant. Et sane Ægyprise 673 filium in cremo Deus obrui lapidibus ab universa Synagoga præcipit, quod nomen nominasset, ut scriptum est, et aliquid nefandum dicere ausus esset. Nibilominus antem ipse Dominus noster Jesus Christus, natura diving cumdem servans honorem, remissum quidem iri affirmat ei qui locutus fuerit adversus Filium hominis: qui autem adversus Spiritum sanctum blasphemaverit, non remissum iri neque in hoc saculo, neque in futu76 At si creatura sit Spiritus sanctus, neque divina essenția præditus, et una cum Patre et Filio Deus prædicetur: quomodo illa in ipsum blasphemia tanto supplicio puuitur, quantum adversus blasphemos in Deum decernitur? Atqui manifestum est ipsum esse Deum, et ex Deo, et in Deo Spiritum, qui¸ut Deus in Scripturis divinis houoratur, ac talis cxsistit natura. Si, ut ait Salvator, Qui natus ex Spiritu spiritus est, et qui talis est non ex sanguinibus neque ex σε 1 Cor. 111, 6. 67 1 Cor. 11, 46. 6s Gulat. iv, 7ª Jyan, xiv, 6. 7³ Joan. xv, 26. χης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ Πνεύματος.» Εἰ τοίνυν Διαθήκην Πνεύματος οἶδε τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Θεοῦ, εἰς 8 καὶ ἀφωρίσθαι φησί, πῶς οὐ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Γράφει πάλιν· ι Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ὃς συμβιβάσει αὐτόν; ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ο το Πνεῦμα λέγων τὸ ἐνοικοῦν ἐν ἡμῖν. "Οτε τοίνυν ναύς ἐπεκλήθη Χριστοῦ, πῶς ἂν εἴη τῶν πεποιημένων, οὐκ ἐνδεχομένου τὴν θείαν καὶ ἀκήρατον φύσιν, ἔχειν τι τῶν ἔξωθεν οὐσιωδῶς ἐν ἑαυτῇ; Γαλάταις ἐπιστέλλων, ὁ Παῦλός φησι· ο Τεχνία, οὖς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Εἰ δὲ μορφονται Χριστὸς ἐν ἡμῖν, τῆς τοῦ Πνεύματος ενεργείας διὰ πάσης ἀρετῆς ἀναπλάττον τος ἡμᾶς εἰς οἰκείαν ἐμφέρειαν, καὶ πνευματικούς ἀπεργαζομένου· Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμα Χριστοῦ, τὸ ὡς αὐτὸς ἐν ἡμῖν μορφούμενον. Προσέρχεται τις ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, και φησι πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστόν· ο Δι δάσκαλε αγαθέ.» Πρὸς τοῦτο Χριστὸς ἀπεκρίνατο «Τί με λέγεις ἀγαθόν; Οὐδεὶς ἀγαθός, εἰ μὴ εἶ; ὁ Θεός.» Χριστοῦ τοίνυν ἕνα τὸν ὄντως καὶ οὐσιωδῶς ἀγαθὸν εἶναι φάσκοντος, ο Ψαλμωδός πού φησι· «Το Πνευμά σου τὸ ἀγαθὸν ὁδηγήσει με ἐν τῇ εὐθεία.» Εἰ τοίνυν ἑνὸς ὄντος ἀγαθοῦ, τὸ Πνεῦμά ἐστιν ἀγαθόν, πρόδη λον ὅτι τῆς θείας ἐστὶ φύσεως, ἐφ᾽ ἧς ἐπαληθεύεται τὸ ἀγαθόν. Τοὺς ἐπὶ ταῖς γυναιξὶν ὁρίζων νόμους ὁ Παῦλος φησι· «Γυνή δέδεται τῷ νόμῳ ἐφ' ὅσον χρόνον ζῇ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς. Ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ. Μακαριωτέρα δέ ἐστιν, ἐὰν οὕτω μείνῃ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην. Δοκῷ γὰρ κἀγὼ Πνεῦμα Θεοῦ ἔχειν.» Τ οὖν τὸ ἐντεῦθεν ἡμῖν συναγόμενον; Εί μόνο πρέπει τὸ νομοθετεῖν τῷ Θεῷ, νομοθετεῖ δὲ ὁ Παύλος, ὡς ἔχων Πνεῦμα Θεοῦ· Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ, τὸ καὶ νόμους αὐτὸν ἀναπεῖθον ὁρίζει». Ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Σωτήρ πού φησι περὶ ἐπι τοῦ· ὁ Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Ο δέ γε μακάριος Ἰωάννης, ἔκ τε τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα δεικνύων, ἐν μὲν τοῖς Εὐαγγελίοις φησί • Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐχο πορεύεται. Ἐν δὲ τῇ Ἐπιστολῇς. Το Πνεύμα ἐστιν ἡ ἀλήθεια. › Πῶς οὖν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπο ρευόμενον, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας υπάρχον, του αύτην τε πρὸς τὸν Υἱὸν ἔχον τὴν ἐμφέρειαν διὰ τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, ὡς ἀλήθειαν καλεῖσθαι κα αὐτὸ, γενητὸν ἂν εἴη καὶ πεποιημένον; ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον· οὐκοῦν τὸ Πνεῦμα, Θεὸς, είπερ ὄντως αλή θειά τά ἐστι, καὶ ἐκ Πατρὸς ἐκπορεύεται. *Αφυκτον ἐπάγει τὴν τιμωρίαν τοῖς εἰς τὸν ἀπάν των βλασφημούσι Θεὸν καὶ ὁ διὰ Μωσέως νόμος. Καὶ γοῦν τὸν τῆς Αἰγυπτίας υἱόν, κατὰ τὴν ἔρημον λιθά λευστον παρὰ πάσης τῆς Συναγωγής προστάττει γενέσθαι Θεός, μνημονεύσαντα τοῦ ὀνόματος, καθι γέγραπται, καὶ εἰπεῖν τι τῶν ἀπηγορευμένων του μήσαντα. Οὐδὲν δὲ ἧττον, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, τὴν αὐτὴν ἀποσώζων τιμὴν τῇ θεία φύσει, ἀφεθήσεσθαι μὲν διισχυρίζεται τῷ λέ γοντι κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τῷ δὲ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δυσφημήσαντι, οὐκ ἀφεθήσεσθαι οὔτε ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Αλλ' εἴπερ ἦν ποίημα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ μὴ τῆς θείας ουσίας ὑπῆρχε Πατρὶ καὶ Υἱῷ συνθεολογούμε νον, πῶς ἡ εἰς αὐτὸ δυσφημία τοσαύτην ἔχει τὴν κόλασιν, ὅση κατὰ τῶν εἰς Θεὸν δυσφημούντων όρισε ται; Αλλ᾽ ἔστι δῆλον, ὅτι θεὸς, καὶ ἐκ Θεοῦ, καὶ ἐν Θεῷ τὸ Πνεῦμα, τὸ ὡς Θεός τιμώμενον παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ οὕτως ὑπάρχον τῇ φύσει. Εἰ, καθάπερ φησὶν ὁ Σωτήρ, «Ο γεννώμενος ἐπ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστιν, ὁ δὲ τοιοῦτος, οὐκ ἐξ • Macil. XIX, 16. 1º Psal. cxu11, 10. 71 | Cor. το Matth. 7. J Jum. ^, * Levit. xav, 10-25.

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPITA.· αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ἢ γυναικὸς, ἀλλ' ὁ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθη, ο Θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμά ἐστι κατὰ φύσιν, τὸ τοὺς ἁγίους ἀναγεννῶν εἰς ἑνότητα τὴν πρὸς Θεὸν διὰ τοῦ κατοικεῖν ἐν αὐτοῖς, καὶ τῆς οἱκείας φύσεως έργάζεσθαι κοινωνούς. Τὸ ἐκ μετοχῆς ἅγιον, δοχεῖον ὥσπερ ὑπάρχον τοῦ προσγεγονότος ἁγιασμοῦ, αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ πρότερον ἐν ἰδίᾳ φύγει κείσεται, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ ἄγγελος τυχόν, ἢ καί τις ἑτέρα φύσις λογική. Λε γέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ ἐκ μετοχῆς τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τολμώντες λέγειν άγιον εἶναι, καὶ οὐ φυσικῶς, τί ποτε ἄρα αὐτὸ καθ' ἑαυτὸ καὶ ἰδια ζόντως ἐστίν. Ἀλλ᾿ οὐδὲν ἕτερον ἠκούσαμεν παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς. Οὐκ ἄρα ἐκ μετοχῆς, οὐδὲ ἐκ συνθέσεως ἅγιον, ἀλλ' οὐσία καὶ φύσις ἁγιαστικὴ, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς θεότητος, ἵν' οὕτως είπω, ποιότης, ὥσπερ οὖν καὶ ὁ γλυκασμὸς τοῦ μέλιτος, ἢ καὶ ἐξ ἄνθους εὐωδία. Ἐπιστέλλων Ρωμαίος ὁ Παῦλος περὶ τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν Χριστοῦ, ι Τοῦ ὁρισθέντος, φησίν, Υἱοῦ Θεοῦ ἐν δυνάμει, κατὰ Πνεῦμα ἁγιωσύνης, ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν. Εἰ τοίνυν διὰ τὸ ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι, καὶ τῇ ζωο. ποιῷ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος λύσαι τὰ δεσμὰ τοῦ θανάτου, ὁ Χριστὸς εἰς Υἱὸν ἀληθινὸν ὁρίζεται Θεοῦ, καὶ τοῦτο ὑπάρχων νοεῖται, οὐκ ἂν εἴη κτίσμα Η ποίημα τὸ, δι' οὗ τῆς θείας δυνάμεως ἡ ἐπίδειξις γίνεται, τουτέστι, τὸ Πνεῦμα, ἵνα μὴ διὰ κτίσματος φαίνηται Χριστὸς τρόπον τινὰ βοηθούμενος, ὡς οἱ κείᾳ δὲ μᾶλλον ἀποκεχρημένος ἰσχύὶ τῇ διὰ τοῦ ὁμο ουσίου Πνεύματος. • Τῇ γὰρ ματαιότητι, φησίν, ἡ κτίσις υπετάγη οὐχ ἐκοῦσα, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι. Οὐκοῦν, εἴπερ εἶναί φασι κτιστόν τε καὶ ποιητὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀνάγκη συνομολογεῖν ὑποτετάχθαι καὶ αὐτὸ τῇ ματαιότητι, καὶ συστενάζειν μὲν, καὶ συνωδίνειν, εἶναι τε νῦν ὥσπερ ἐν δουλείᾳ, ἐλευθε ρωθήσεσθαι δὲ μόλις εἰς τὴν ἀπολύτρωσιν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. Εἶτα που ποτε ἡμῖν ὁ Παῦλος οἰχήσεται, λέγων· «Οὐ γὰρ ἐλάβετε Πνεῦμα δουλείας πάλιν εἰς φόβον, ἀλλ' ἐλάβετε Πνεῦμα υιοθεσίας, ἐν ᾧ κράζομεν, 166ᾶ, ὁ Πατήρ.» Εἰ δὲ δοῦλόν ἐστιν, ὡς ποιητὸν ἢ κτιστὸν, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς ἐν αὐτῷ κράζομεν· 166ᾶ, ὁ Πατήρ; ᾿Αλλὰ τῆς μὲν δου λείας ἀπαλλάττει τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, αναμορφοί δὲ μᾶλλον, εἰς τὴν ἐλευθέραν υἱότητα, μετόχους ἀποδεικνύον τῆς οἰκείας φύσεως. Οὐκ ἄρα δουλόν ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, οὐ κτίσμα. Τὸ δὲ καὶ τὸ εἶναι κτίσμα, καὶ τὸ ἐν δούλοις τετάχθαι διαφυγόν, τῆς θείας ἂν εἴη λοιπὸν οὐσίας δηλαδή. Επὶ τοῖς δι' αὐτοῦ γενομένοις παρὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν κατορθώμασιν ἐπ' ὠφελείᾳ τῶν ἐθνῶν, και χάται λέγων ὁ Παῦλος· «Έχω οὖν καύχησιν ἐν Χρι στῷ Ἰησοῦ πρὸς τὸν Θεόν. Οὐ γὰρ τολμήσω τι λέο γειν, ὧν οὐ κατειργάσατο Χριστός δι᾿ ἐμοῦ, εἰς ὑπο ἀκοὴν ἐθνῶν, λόγῳ καὶ ἔργῳ, ἐν δυνάμει σημείων καὶ τεράτων, ἐν δυνάμει Πνεύματος αγίου.» Οὐκοῦν, εἰ σημεῖα καὶ τέρατα διὰ τοῦ Παύλου Χριστός εργάζεται ἐν δυνάμει Πνεύματος ἁγίου, ὡς ἐνέργειά τις φυσικὴ καὶ ζῶσα, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπωμεν, ποιότης τῆς θεότητος τοῦ Υἱοῦ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐστιν. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἔσται ποίημα, τὸ ἐν Θεῷ καὶ ἐκ Θεοῦ φυσικῶς; πῶς δὲ ἐν ποιήματι, τὸ ἐνεργὸς τοῦ Υἱοῦ, ὅπερ ἐστὶ καὶ μόνον εἰπεῖν ἀσεβέστατον. Οὐ τῆς ἐκ λόγων δεινότητος τὸ σωτήριον δεῖσθαι κήρυγμα διδάσκων, ἐπιστέλλει Κορινθίοις ὁ Παῦλος· • Κἀγὼ ἐν ἀσθενείᾳ καὶ ἐν φόβῳ καὶ ἐν τρόμο πολλῷ ἐγενόμην πρὸς ὑμᾶς, καὶ ὁ λόγος μου, καὶ τὸ κήρυγμά μου οὐκ ἐν πειθοῖς σοφίας λόγοις, ἀλλ' ἐν ἀποδείξει Πνεύματος καὶ δυνάμεως, ἵνα ἡ πίστις ὑμῶν μὴ ᾖ ἐν σοφίᾳ ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐν δυνάμει Θεοῦ.» Ιδού τὴν ἀπόδειξιν τοῦ Πνεύματος, τουτέστι τὰ διὰ τοῦ Πνεύματος ενεργήματα, δύναμιν εἶναι φησι τοῦ Θεοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ καὶ ἐν αὐτῷ φυσικῶς 19 Rom. v, 20. 11 Joan. 111, 7. as 1 Cor. 11, 3, 4. ** Rom. 1, 4. voluntate viri aut mulieris, sed ex Deo natus est Deus utique Spiritus est secundum naturam, qui sanctos in unitatem cum Deo regenerat, ex eo quod habitat in ipsis, et suæ naturæ participes efficit. sanctificaQuod ex participatione sanctum est, tionis inditæ receptaculum veluti quoddam exsistens, ipsuin per se prius in propria natura consistet: sicut nimirum homo, et angelus, exempli gratia, aut alia quædam rationalis natura. Dicant igitur nobis qui ex participatione Dei ac Patris Spiritum audent asserere sanctum esse, non autem naturaliter, quidnam ipse per se ac seorsim sit. At nihil aliud esse audivimus apud Scripturas divinas. Non igitur ex participatione, neque ex compositione sanctus est, sed substantia et natura sanctificatrix, et Dei ac Patris, ut ita dicam, qualitas, quemadmodum nenpe dulcedo mellis, aut etiam ex flore fragrantia. Paulus scribens ad Romanos de Salvatore nostre Christo, c Qui prædestinatus est, inquit, Filius Dei in virtute, secundum Spiritum sanctificationis, ex resurrectione mortuorum Jesu Christi Domini nostri 78. Si ergo ex eo quod excitatus est a mortuis, 674 et virtute vivifcatrice sancti Spiritus vincula mortis solvit Christus, verus Dei Filius statuitur, atque id esse intelligitur, non utique creatura aut factura erit is per quem virtutis divinæ fit demonstratio, nimirum Spiritus, ne per creaturam Christus adjuvari quodammodo videatur; sed sua potius virtute usus est, per consubstantialem Spiritum. c Vanitati enim, inquit, creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe › Quocirca si creatum et factum esse dicunt sanctum Spiritum, simul necessario fatendum est subjectum etiam ipsumn esse vanitati, et congemi- scere, et nunc preini quodammodo servitute, et vix libertatem consecuturum in redemptionem gloriæ filiorum Dei 80. At quid Paulo demum futurum est, qui dicit: «Non enim accepistis Spiritumn servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater ".» Quod si servus est, utpote factus aut creatus, Spiritus sanctus, quomodo in ipso clamamus: Abba, Pater? Verum a servitute quidem vindicat eos in quibus est, imo reformat potius in liberam filiationem, naturæ sue participes efficiens. Non igitur servus est. Quod si ita est, neque creatura. Quod autem nec creatura esse, nec inter servos collocari potest, divinæ utique crit essentia. Rebus a Salvatore nostro per Paulum factis ad utilitatem gentium gloriatur ipse, dicens: ‹ Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum. Non enim audeo aliquid loqui eorum quæ per me non effecit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum, in virtute Spiritus sancti 8.» Quare si signa et prodigia per Paulum Christus operatur in virtute Spiritus sancti, vis et operatio veluti quædam naturalis et vivens, atque, ut ita dicamus, qualitas divinitatis Filii est ɛanctus Spiritus. Quod si ita est, quomodo creatura erit is qui in Deo et ex Deo est naturaliter? quomodo vero in creatura, is qui vis et operatio est Filii? quod vel dicere solum, summæ est impietatis. Paulus docens salutis præconium eloquentia non egere, Corinthiis 675 scribit: Et ego in infirmitate, et timore, et tremore multo fui apud vos, et sermo meus et prædicatio mea non in persuasibilibus human sapientiæ verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei ®,» En demonstrat Spiritum, cum nimirum operationes quæ per Spiritum fiunt, virtutem dicit esse Dei. Ex ipso enim et in ipso est naturaliter Spiritus ejus, omnia operans. Rom. xv, 17, 18. 81 Rom. vi, 15. ** Rom. ♥, A1

$143 Quomodo igitur creatura vel opus est is in quo Dens, id quod est secundum naturam, agnoscitur, quantuni assequi potest hominis animus, velut in speculo et in ænigmate • Au nescitis, inquit, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo?, Cum ergo Spiritu sancto in noLis habitante domus Dei et templum dicamur, quomodo noa erit divinæ naturæ, sed inter creaturas uumerabitur? Cum illud etiam manifestum sit, quod nulla res creata aut facta dicitur in templo habitare, ut Deus, sed uni divinæ naturæ hoc etiam inLer celera est eximium. Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in mne virtus.Christi ".» Quod si Spiritus est qui inhabitat in nobis, et per ipsum Christus, virtus igitur ejus est Spiritus sanctus. Quod si verum est, quomodo creatura erit is qui Filio natura inest? Sequitur enim dicendum, compositum esse Deum Verbum, quod omni compositione caret, et ex creata, atque ex propria constare natura. Quod si absurdum est, non creatus et factus est Spiritus, sed ex incomprehensibili et divina substantia, ut virtus ejus, ac veluti naturalis operatio. De Christo Salvatore nostro Paulus verba faciens: e lu quo et vos cum audissetis, inquit, verbum veritatis, Evangelium salutis vestræ: in qno et credentes signati estis Spiritu promissionis sallcto, qui est pignus hæreditatis nostræ *7.» Si sancto Spiritu cum signamur, ad Dei similitudinem reformamur, quomodo creatus erit is per quem divinæ essentiæ imago nobis insculpitur, et increatæ naturæ in nobis manent signacula? Non enim Spiritus in nobis pictoris instar divinam essentiam adumbrat, ipse alius exsistens ab ea, neque nos 676 hoc modo ad Dei similitudinem adducit, sed ipse Deus exsistens, et ex Deo procedens, velut in cera quadam suscipientium cordibus imprimnitur, per commmunicationem et similitudinem cum seipso ad illam exemplarem pulchritudinem naturam refingens, et hominem ad imaginem Dei reformans. Quomodo igitur creatura erit is per quem natura ceu Dei fäcta particeps ad Dei similitudinem reformatur? • Estate itaque prudentes, et vigilate in orationibus. Ante omnia autem, mutuam in vosmetipsos charitatem habentes, quia charitas operit multitadinem peccatorum. Hospitales invicem, sine murmuratione, unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiæ Dei. • Animadverte rursum quo pacto Petrus asserat Spiritu sancto pro sua potestate ac nutu divinas gratias largiente, et unicuique sanctorum distribuente, ex Deo istiusmodi gratiæ varietatem ac largitionem esse, cuin Spiritum haud alienum esse a natura divina cognosceret. Cum igitur Spiritum Petrus Deum vocet, quomodo non impius ac demens erit, qui in creaturarum numero ipsum reponit, et sanctorum præconiis audet temerarie reclamare? • Quis est qui vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus est Filius Dei? Hic est qui venit per aquam et sanguinem, et Spiritum Jesus Christus: non in aqua solum, sed in aqua et sanguine. Et Spiritus est qui testificatur quoniam Spiritus est veritas. Quoniam tres sunt qui testimonium dant, Spiritus, aqua, et sanguis: et hi tres unun sunt. Si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est *.**.» Adverte rursus quod veritatis ille praco, Deum et ex Deo naturaliter, Spiritum nominet. Postquam enim dixit Spiritum esse qui testi@catur, paululum progressus, subjungit: • Testi11H τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, τὸ πάντα ἐνεργοῦν. Πῶς οὖν κτίσ σμα ἢ ποίημα, τὸ, ἐν ᾧ θεός, ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύ σιν, γνωρίζεται, καθόσον ἡμῖν ἐφικτόν, ὡς ἐν ἐσό πτρῳ καὶ ἐν αἰνίγματι; • Η οὐκ οἴδατε, φησίν, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ;» Οτε τοίνυν τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἰκοῦντος ἐν ἡμῖν, οἶκος Θεοῦ καὶ ναός χρηματίζομεν, πως ούτ ἔσται τῆς θείας φύσεως, ἀλλ' ἐν τοῖς γενητοῖς ἀμ θμηθήσεται; ὅτι κἀκεῖνο πρόδηλόν ἐστιν, ὡς οὐδὲν τῶν γενητῶν ἢ πεποιημένων, ὡς Θεὸς ἐν ναῷ λέγει ται κατοικεῖν, μόνης δὲ τῆς θείας φύσεως καὶ τοῦτό ἐστι μετὰ τῶν ἄλλων ἐξαίρετον. • Ηδιστα οὖν μάλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθε νείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ' ἐμὲ ἡ δύναμις του Χριστοῦ.· Εἰ δὲ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἐπισκηνοῦν καὶ κατοικοῦν ἐν ἡμῖν, καὶ δι' αὐτοῦ Χριστός, δύναμις ἄρα αὐτοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰ δὲ τοῦτο, πως Εσται ποίημα τὸ φύσει προσόν τῷ Υἱῷ; ὥρα γάρ λέ γειν, σύνθετον εἶναι τὸν οὐδεμίαν έχοντα διπλόην Θεόν Λόγον, ἔκ τε γενητοῦ καὶ ἐκ τῆς οἰκείας συγκεί μενον φύσεως. Εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, οὐ κτιστὸν τὸ Πνεῦμα καὶ ποιητὸν, ἀλλ' ἐκ τῆς ἀπερινού του καὶ θείας οὐσίας, ὡς δύναμις αὐτῆς, καὶ οἷον ἐνέργεια φυσική. Περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ τὸν λόγον ποιού μενος ὁ Παῦλος·· ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς ἀκούσαντες, φησί, τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, τὸ Εὐαγγέλιον τῆς σωτηρίας ὑμῶν, ἐν ᾧ καὶ πιστεύσαντες, ἐσφραγι σθητε τῷ Πνεύματι τῆς ἐπαγγελίας τῷ ἀγάμ, δ ἐστιν ἀῤῥαβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν.» Εἰ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι σφραγιζόμενοι, πρὸς Θεὸν ἀναμορφούμεθα, πῶς ἂν ἔσται γενητὸν, τὸ δι' οὗ τῆς θείας ουσίας ἡμῖν εἰκὼν ἐγχαράττεται, καὶ τῆς ἀγενήτου φύσεως εναπομένει τὰ σήμαντρα; Οὐ γὰρ δήπου τὸ Πνεῦμα ἐν ἡμῖν, σκιαγράφου δίκην, τὴν θείαν ουσίαν ζωγραφεῖ, ἕτερον αὐτὸ παρ' ἐκείνης υπάρχον, οὐδὲ τοῦτον ἡμᾶς τὸν τρόπον εἰς ὁμοίωσιν ἔγει θεε, ἀλλ' αὐτὸ Θεός τε υπάρχον, καὶ ἐκ Θεοῦ προσελθέν, ὥσπερ ἔν τινι κηρῷ ταῖς τῶν δεχομένων αὐτὸ καρ δίαις, σφραγίδος δίκην ἀοράτως ἐνθλίβεται, διὰ τῆς πρὸς ἑαυτὸ κοινωνίας τε καὶ ὁμοιώσεως, εἰς τὸ ἄρα χέτυπον κάλλος τὴν φύσιν ἀναζωγραφοῦν, καὶ δε κνύον αὖθις τὸν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα Θεοῦ. Πῶς οὖν ἔσται ποίημα, τὸ δ' οὗ πρὸς Θεὸν ἡ φύσις ἀνασχη ματίζεται, ὡς Θεοῦ γενομένη μέτοχος; • Σωφρονήσατε οὖν, καὶ νήψατε εἰς προσευχές, πρὸ πάντων τὴν εἰς ἑαυτοὺς ἀγάπην ἐκτενὴ ἔχοντες, ὅτι ἡ ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Φιλόξενοι εἰς ἀλλήλους, ἄνευ γογγυσμών, Εκαστος καθώς έλαβε χάρισμα, εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακονοῦντες, ὡς καλο οικονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ.» "Ορα δή μοι πά λιν, ὅτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξουσιαστικῶν, καὶ καθὼς ἂν βούληται, τὰ θεῖα χαρίσματα διανέμοντάς τε καὶ ἑκάστῳ τῶν ἁγίων ἐπιμερίζοντας, ο θαυμά σιος Πέτρος, ἐκ Θεοῦ τῆς τοιάσδε χάριτος τὴν ποικι λίαν τε καὶ δόσιν εἶναι ἰσχυρίζεται, οὐκ ἀλλότριων τῆς θείας φύσεως τὸ Πνεύμα ειδώς. Θεὰν οὖν τὸ Πνεῦμα καλοῦντος τοῦ Πέτρου, πῶς οὐκ ἀσεβής ὁμοῦ καὶ παράφρων ὁ τοῖς ποιήμασιν ἐναρίθμιον τοῦτο τιθεὶς, καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἀποστόλων κηρύγματ σιν ἀντιφθέγγεσθαι ριψοκινδύνως κατατολμῶν; • Τίς ἐστιν ὁ νικῶν τὸν κόσμον, εἰ μὴ ὁ πιστεύων ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ; Οὗτός ἐστιν ὁ ἐλθὼν δι᾽ ὕδατος καὶ αἵματος, καὶ Πνεύματος, τη σοῦς Χριστὸς, οὐκ ἐν τῷ ὕδατι μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ αἵματι· καὶ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυρούν, ότι Πνεῦμά ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ὅτι οἱ τρεῖς εἰσιν οἱ μας τυροῦντες, τὸ Πνεῦμα, καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸ αἷμα, καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἐν εἰσιν. Εἰ τὴν μαρτυρίαν των ἀνθρώπων λαμβάνομεν, ή μαρτυρία τοῦ Θεοῦ μείω ζων ἐστί.» Θέα δὴ πάλιν, ὅτι τῆς ἀληθείας ὁ κῆρυξ, Θεόν τε καὶ ἐκ Θεοῦ φυσικῶς τὸ Πνεῦμα καλεῖ. Εἰρηκὼς γὰρ, ὅτι τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ μαρτυρούν, βραχώ * Ephes. 1, 13, 11. 18 1 Petr. 1, es 1 Cor. 111, 12. ^ 1 Cor. vi, 19. • 11 Cor. xsi, 5. go.ve 1 Joan. v, 6, 7, 8.

ARGUMENTORUM DE S. SPIRITU CAPITA. προελθὼν ἐπιφέρει, «Η μαρτυρία τοῦ Θεοῦ μείζων monium Dei majus est.» Quomodo igitur erit crea ἐστί. › Πῶς οὖν ἔσται ποίημα τὸ τῷ Πατρὶ τῶν ὅλων συνθεολογούμενον καὶ τῆς ἁγίας Τριάδος συμπληρωτικόν; • Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν· Μνη στευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. › Εἰ μόνῃ τὸ δύνασθαι κτίζειν τῇ θείᾳ πρόσεστι φύσει, καὶ τοῦτο αὐτῆς μετὰ ἄλλων θεοπρεπῶν ἀξιωμάτων τὸ ἐξαίρετον, κτίζει δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον ἐν τῇ Παρθένῳ ναόν, κατὰ τὰς Γρα φὰς, τίς αὐτὸ πεποιῆσθαι λέγων, οὐχὶ δυσσεβής τε ὁμοῦ καὶ παράφρων ευρεθήσεται; Τῆς γὰρ ἀνωτάτω πάντων οὐσίας κατηγορεί, καθέλκων ὥσπερ αὐτὴν καὶ βιαζόμενος εἰς τὸν τῶν ποιημάτων δρον, οἷς το είναι πρόσφατον, καὶ οὐκ ἐν ἀρχῇ. Ἐν ἡμῖν δὲ πρόσ φατος οὐκ ἔστι Θεὸς, κατὰ τὸ ἐν τοῖς Ψαλμοῖς γεγραμμένον, οὐκ ἄρα, γέγονεν, ή πεποίηται, μάλλον ἀρχῇ ἡ θεία καὶ ἀκήρατος φύσις. Εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἂν γεγενῆσθαι νοοῖτο τὸ ἐν Θεῷ καὶ Πατρὶ θεῖόν τε καὶ ἅγιον Πνεῦμα; • Οσοι δὲ ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θε λήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς, ἀλλ' ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν.» Εἰ τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ διὰ τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναγεννῶν ἡμᾶς εἰς σωτή ρίαν, ὡς αὐτοῦ δὴ τούτου χάριν, γεννητοὺς ἡμᾶς χρηματίζειν Θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη τὸ Πνεῦμα Θεός; ὅτι δὲ γεννητοὶ Πνεύματος ἡμεῖς οἱ πιστεύσαντες, μαρτυρήσει λέγων ὁ Σωτὴρ πρὸς Νικόδημον, «Το Πνεῦμα, όπου θέλει, πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ' οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπὸ άγει. Οὕτως ἐστὶ πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύ ματος.» • Οταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ.. Εἰ παρὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὥσπερ τις ἀτμὸς ἢ ποιότης ἐστὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ἀγένητος δὲ καὶ ἄκτιστος ὁ Πατήρ· πῶς ἂν εἴη γενητὸν, τὸ ἐξ αὐτοῦ προχεόμενον Πνεῦμα; Πῶς δὲ ναοὶ Θεοῦ χρηματίζομὲν ἡμεῖς τὸ Πνεῦμα λαβόντες, είπερ οὐκ ἔστι Θεός, κατὰ τὴν τινῶν ἀβουλίαν; ” Matth. 18. . 1, * Psal. Lxxx, 7. ss Jean. 1, 12. tura is qui una cum Patre universorum Deus dicitur, et sanctam una complet Trinitatem? • Jesu autem Christi generatio sic erat: Cum esset desponsata mater Maria Joseph, antequam convenirent, 677 inventa est in utero habens de Spi- i ritu sancto › Si soli naturæ divinæ creandi potestas inest, idque cum cæteris divinis honoribus eximium ei est, condit autem divinum in Virgine templum Spiritus, secundum Scripturas: nonne impias juxta et demens comperietur, qui ipsum factum esse dixerit? Supremam enim rerum omnium substantiam arguit, trahens ipsam quodammodo deorsum, et intra creaturarum fines coercens, que recens esse cceperunt, nec erant in principίο. Τη nobis autem non est Deus recens, ut in Psalmis scriptum est. Non ergo facta aut creata est, sed erat potius in principio divina et immortalis natura. Quod si ita est, quomodo creatus intelligetur is qui in Deo et Patre est divinus ac sanctus Spiritus? ‹ Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.. Si Spiritus est qui per fidem in Christum uos regenerat in salutem, ita ut hujus ipsius causa nos Dei nati dicamur, quomodo non erit Spiritus Deus? Quod autem nos credentes nati simus Spiritus, testis erit ipse Salvator ad Nicodemum: Spiritus ubi vult spirat: et vocein ejus audis, sed nescis unde veniat, ei quo vadat ".. Sic est omuis qui natus est ex Spiritu ".» • Cum autem venerit Paracletus, quem ego nittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre 98 ▸ Si procedit, ille testimonium perhibebit de me a Deo et Patre procedit Spiritus sanctus, ac veluti quidam vapor aut qualitas est substantiæ ejus, ortu autem caret et increatus est Pater, quomodo factus erit qui ex ipso promanat Spiritus? Quomodo vero templa Dei nos dicimur accepto Spirit, siquidem non est Deus, at temere ac stulte quidam opinantur? * Joan. 111, 8. 98 Joan. xv, 26.