Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1111–1112page 1 of 4
PG 77:1111τοῦ Σωτῆρος φωνὴν τὴν ἄνω τάξιν ἐν δικτιοσύνῃ λαχών, οὐκ ἠγνόησε τὴν ὑπεροχήν, ὡμολόγησε τὸν Δεσπότην, παρεχώρησε τὸ νικᾶν τῇ δόξῃ Χριστοῦ ἔφη γὰρ ἐναργώς· «Οὗτος ἦν περὶ οὗ εἶπον ἐγώ Οπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος λύ σαι τὸν ἐμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ· ἡ πλείστων οὖν ἁγίων ἐν ἑαυτοῖς ἐσχηκότων τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον, περὶ οὐδενὸς ἐκείνων γέγραπται ὅτι, «Ο Λόγος σάρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» ἐπ' οὐδενὶ τὰς ἄνω δυνάμεις χορευούσας εὑρήσομεν· τίνος γὰρ, εἰπέ μοι, γεννηθέντος, πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν ἐποιήσατο χαριστηρίους ᾠδάς; Ἐπὶ μόνῳ τῷ Ἐμμανουὴλ εἰρήκασι·· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Εν πολλοῖς οὖν, ὡς ἔφην, ἁγίοις κατοικήσαντος τοῦ Θεοῦ, ἀπαξ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐπιδημῆσαι λέγεται· ἅπαξ γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ περὶ ἑνὸς ὁ προφήτης φησίν· «Ιδού ἡ Παρθένος ἐν γα στρὶ ἕξει καὶ τέξεται Υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ.» Εἰς ἡμᾶς καὶ μόνος ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· ἕνα δέδωκεν Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Πατήρ· εἷς Υἱὸς τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἰδίαν ψυχήν· εἷς ἐσταυρώθη καὶ ἀνεβίω, τοῦ θανάτου πατήσας τὸ κράτος οὐκοῦν ἐν σαρκί γεγονότα κατὰ ἀλήθειαν, ήγουν ἑνωθέντα τῇ σαρκὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐπιγινώσκο μεν· καὶ οὐκ ἄνθρωπον εἶναί φαμεν θεοφόρον τὴν Ἐμμανουήλ· ὁμολογοῦμεν δὲ ὅτι Θεὸς ὢν φύσει, μορφὴν δούλου λαβών, γέγονε καὶ υἱὸς ἀνθρώπου καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ πρὸς Ἀλεξανδρέας προσφωνητικοῦ λόγου περὶ πίστεως α'. Ἐγὼ τὸ συγκεκραμμένον οὐ καταδέχομαι· ἀλ λότριον γάρ ἐστι τῆς ἀποστολικῆς πίστεως καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ ὀρθῆς παραδόσεως. Ἡ γὰρ σύγκρασις ἀφα νισμὸν τῶν φύσεων ἐργάζεται. Ἡ δὲ ἄῤῥητος ἔνωσις παρὰ τῶν ὀρθῶς φρονούντων ὁμολογουμένη ἀμφοτέρας σώζει ἀσυγχύτους τὰς φύσεις, καὶ ἕνα ἀποτελεῖ καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὸν ὀφθέντα Χριστόν Θεόν τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον γενόμενον τὸν αὐτὸν, καὶ οὐ δύο χριστοὺς, ἕνα δὲ μόνον ἐνωθέντα καὶ οὐ κεκραμμένον. Εἰ γὰρ κέκρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μίξιν μίαν,ἑτεροούσιοι τυγχάνουσαι, οὐδὲ ἀποτέρα σώζεται, ἀλλ' ἀμφότεραι συγκ χυθεῖσαι ἠφανίσθησαν. Καὶ οὔτε χωρισμὸν ἀπ' ἀλλή λων ἢ διαίρεσιν ἐπιδέχονται κεκραμμέναι· διηρέθησαν δὲ τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ ἐχωρίσθησαν· καὶ ψυχή ἀπὸ σώματος εἰς ᾅδου μετὰ τῆς θεότητος κατελθοῦσα, καὶ σῶμα ἀπὸ ψυχῆς ἐν μνήματι καινῷ ἀπο τεθὲν κατὰ τὰς ἀψευδεῖς τοῦ Χριστοῦ φωνὰς, τὰς λεγούσας· «Αύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Καὶ λύεται μὲν ὁ ναὸς ἐν τῷ καιρῷ τῆς τριημέρου ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ, καὶ πάλιν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ ΙΙ,
Jum, sublimem ordinem in justitia virtute tenebat, τοῦ Σωτῆρος φωνὴν τὴν ἄνω τάξιν ἐν δικτιοσύνῃ
altamen illum majorem se esse non ignoravit, Dominum confessus est, potiores partes Christi gloriæ
concessit. Aperte enim ait: «Hic est de quo dixi:
Venit post me vir, cujus ego non sum dignus corrigiam calceamentorum solvere*. › Igitur cum sancti
plurimi verbum Domini apud se habuerint, de nemine tamen dictum fuit quod Verbum caro factum
sit, et in nobis habitaverit.» Nullius illorum causa
coelestes potestates choream agitasse comperiemus.
Nam quonam alio, dic mihi, nato multitudo cœlestis
exercitus, eucharisticos pro nobis hymnos cecinit?
De solo Emmanuele dixerunt: ‹ Gloria in altissimis
Deo, in terra pax, in hominibus bona voluntas *.
Ergo postquam in multis, ut dixi, sanctis hominibus
Labitaverat Deus, semel in fine sæculorum Verbum
Dei advenisse dicitur; semel factum est homo; deque uno dicit propheta: ‹ Ecce virgo in utero habebit et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuelem. -‹ Unus nos solusque ex maledicto
legis redemit, factus pro nobis maledictum ': )
uum tradidit Filium pro nobis Pater: unus Filius
propriam animam pro nobis posuit: unus crucifixus est et revixit, mortis potentiam calcans ⁹.
Ergo in carne revera exsistens, id est carni unitum
Dei Verbum agnoscimus, non autem theophorum
hominem dicimus esse Emmanuelem: sed confitemnr, eum qui est suapte natura Deus, servi forma
assumpta, filium quoque hominis esse factum,
eumdemque et Deum simul esse et hominem.
Sancti Cyrilli ex sermone prosphonetico ad Alexandrinos de fide.
1. Ego concretam substantiam non admitto, discedit enim sententia hæc ab apostolica fide et recta
Dei traditione. Etenim concretio destructionem naturarum efficit. Verum ineffabilis unio inconfusas
servat naturas, unumque constituit ex ambabus visibilem Christum, Deum simul eumdem et hominem;
non duos, inquam, christos, sed unum, unitum, non
concretum. Nam si duæ coagulentur naturæ in unam
permistionem, cum diversæ substantiæ sint, neutra
manet incolumis, sed ambæ confusa pereunt. Neque
tamen separationem patientur aut divisionem, postquam copulatae fuerunt. Utique humanæ duæ substantiæ mortis tempore separatæ discesserunt:
namque anima a corpore ad inferos eum deitate
descendit; corpus ab anima separatum in monumento
novo depositum fuit, secundum veridica Christi
verba dicentis: Solvite templum hoc, et in tribus
diebus excitabo illud ".» Solutum ergo templum
fuit triduanæ sepulturæ tempore, volente ipso;
rursusque illud excitavit eidemque unita fuit ineftabili arcanoque modo deitas, haud cup eo concreta,
λαχών, οὐκ ἠγνόησε τὴν ὑπεροχήν, ὡμολόγησε τὸν
Δεσπότην, παρεχώρησε τὸ νικᾶν τῇ δόξῃ Χριστοῦ·
ἔφη γὰρ ἐναργώς· «Οὗτος ἦν περὶ οὗ εἶπον ἐγώ·
Οπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἄξιος λύ
σαι τὸν ἐμάντα τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ· ἡ πλείστων
οὖν ἁγίων ἐν ἑαυτοῖς ἐσχηκότων τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον,
περὶ οὐδενὸς ἐκείνων γέγραπται ὅτι, «Ο Λόγος σάρξ
ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» ἐπ' οὐδενὶ τὰς ἄνω
δυνάμεις χορευούσας εὑρήσομεν· τίνος γὰρ, εἰπέ
μοι, γεννηθέντος, πλῆθος οὐρανίου στρατιᾶς τὰς ὑπὲρ
ἡμῶν ἐποιήσατο χαριστηρίους ᾠδάς; Ἐπὶ μόνῳ τῷ
Ἐμμανουὴλ εἰρήκασι·· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ
ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Εν πολλοῖς
οὖν, ὡς ἔφην, ἁγίοις κατοικήσαντος τοῦ Θεοῦ, ἀπαξ
ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐπιδη
μῆσαι λέγεται· ἅπαξ γέγονεν ἄνθρωπος· καὶ περὶ
ἑνὸς ὁ προφήτης φησίν· «Ιδού ἡ Παρθένος ἐν γα
στρὶ ἕξει καὶ τέξεται Υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα
αὐτοῦ Ἐμμανουήλ.» Εἰς ἡμᾶς καὶ μόνος ἐξηγόρασεν
ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν
κατάρα· ἕνα δέδωκεν Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Πατήρ· εἷς
Υἱὸς τέθεικεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἰδίαν ψυχήν· εἷς ἐσταυ
ρώθη καὶ ἀνεβίω, τοῦ θανάτου πατήσας τὸ κράτος
οὐκοῦν ἐν σαρκί γεγονότα κατὰ ἀλήθειαν, ήγουν
ἑνωθέντα τῇ σαρκὶ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ἐπιγινώσκο
μεν· καὶ οὐκ ἄνθρωπον εἶναί φαμεν θεοφόρον τὴν
Ἐμμανουήλ· ὁμολογοῦμεν δὲ ὅτι Θεὸς ὢν φύσει,
μορφὴν δούλου λαβών, γέγονε καὶ υἱὸς ἀνθρώπου
καὶ ἔστιν ὁ αὐτὸς Θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος.
KA'.
Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τοῦ πρὸς Ἀλεξανδρέας
προσφωνητικοῦ λόγου περὶ πίστεως
α'. Ἐγὼ τὸ συγκεκραμμένον οὐ καταδέχομαι· ἀλ
λότριον γάρ ἐστι τῆς ἀποστολικῆς πίστεως καὶ τῆς
τοῦ Θεοῦ ὀρθῆς παραδόσεως. Ἡ γὰρ σύγκρασις ἀφα
νισμὸν τῶν φύσεων ἐργάζεται. Ἡ δὲ ἄῤῥητος ἔνωσις
παρὰ τῶν ὀρθῶς φρονούντων ὁμολογουμένη ἀμφοτέ
ρας σώζει ἀσυγχύτους τὰς φύσεις, καὶ ἕνα ἀποτελεῖ
καὶ ἐξ ἀμφοῖν τὸν ὀφθέντα Χριστόν Θεόν τε ὁμοῦ καὶ
ἄνθρωπον γενόμενον τὸν αὐτὸν, καὶ οὐ δύο χριστοὺς,
ἕνα δὲ μόνον ἐνωθέντα καὶ οὐ κεκραμμένον. Εἰ γὰρ κέ
κρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μίξιν μίαν,ἑτεροούσιοι τυγχάνουσαι, οὐδὲ ἀποτέρα σώζεται, ἀλλ' ἀμφότεραι συγκ
χυθεῖσαι ἠφανίσθησαν. Καὶ οὔτε χωρισμὸν ἀπ' ἀλλή
λων ἢ διαίρεσιν ἐπιδέχονται κεκραμμέναι· διηρέθησαν
δὲ τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ ἐχωρίσθησαν· καὶ ψυχή
ἀπὸ σώματος εἰς ᾅδου μετὰ τῆς θεότητος κατελθοῦσα, καὶ σῶμα ἀπὸ ψυχῆς ἐν μνήματι καινῷ ἀποτεθὲν κατὰ τὰς ἀψευδεῖς τοῦ Χριστοῦ φωνὰς, τὰς
λεγούσας· «Αύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν
ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.» Καὶ λύεται μὲν ὁ ναὸς ἐν τῷ
καιρῷ τῆς τριημέρου ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ, καὶ
πάλιν ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ
Luc. vit, 23. * Joan. 1, 27. * Luc. 1, 14. • Isa. vII, 14; Matth. 1, 23. * Galat. m, 13. * [ Joan. III,
Hebr. ΙΙ, 14. 10 Joan. 1, 19.
°
Bibl. nova Patrum, II, 486, ex Leontio et Anastasio in Script. vet. to:n. VII, p. 7, 132.
col. 1113–1114page 2 of 4
PG 77:1113ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμμένος ἐν αὐτῷ, ἢ ἀποσεσαρκωμένος, ἀλλ᾽ ἀποσώζων ἐν ἑαυτῷ τῶν φύσεων τῶν ἑτεροουσίων ἀσυγχύτους τὰς ἰδιότητας. Οὐ γὰρ δήπου ἐκράθησαν αἱ φύσεις. Εἶτα ἐπάγεται μαρτυρίαν τοῦ ἐν ἁγίοις Ἀθανασίου αὐτὸς τήνδε· «Δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγχεομένων, μήτε ἀπολ λυμένων ἢ διαιρεθεισῶν.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα Ωμοιώθη γὰρ ἡμῖν κατὰ πάντα, χωρὶς ἁμαρτίας· οὐ τῆς θεϊκῆς φύσεως τραπείσης, ἢ συγκραθείσης τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, ἑνωθείσης δὲ αὐτῇ οὐ κατὰ τρο τήν, οὐ κατὰ κράσιν, οὐ κατὰ μίξιν, οὐ κατὰ σύγχυσιν, οὐ κατ᾽ ἀλλοίωσιν, οὐ κατὰ μεταβολὴν, ἢ κατ' ἀφανισμὸν, ἢ ἀποσάρκωσιν, ἀλλὰ καθ' ἕνωσιν ἄῤῥη τον καὶ ἀνέκφραστον. β'. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Η μὲν σύγκρασις ἀφανισμὸν τῶν φύσεων ἐργά ζεται· ἡ δὲ ἄῤῥητος ἕνωσις, παρὰ τῶν ὀρθῶς φρο νούντων ὁμολογουμένη, ἀμφοτέρας ἀσυγχύτως σώζει τὰς φύσεις. γ. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Τῶν δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ Υἱῷ ὄντι τοῦ Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγκεχυμένων, μήτε ἀπολλυμένων ἢ διαιρεθεισῶν. δ'. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Εἰ γὰρ κέκρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μίαν, ἑτεροουσίαι τυγχάνουσαι, οὐδ᾽ ὁποτέρα σώζεται, ἀλλ' ἀμφότεραι συγχυθεῖσαι ηφανίσθησαν. 8. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου. Καὶ λέλυται ὁ ναὸς ἐν τῷ καιρῷ τῆς τριημέρου ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ· καὶ πάλιν ἀνέστησεν αὐτόν καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμένος ἐν αὐτῷ ἢ ἀποσεσαρκωμένος, ἀλλ' ὑποσών ζων ἐν ἑαυτῷ τῶν ἑτερουσίων ἀσύγχυτον τὴν ἰδια τητα.
HOMILIÆ DIVERSÆ.
versarum naturarum inconfusis proprietatibus. Non
enim, ut dixi, concretæ natura sunt. Idem mox sancli Athanasii testimonium profert hoc: ‹ Duabus diversis naturis in uno Christo Filio Dei conservatis,
neque confusis aut pereuntibus aut divisis. › Et
aliis interjectis: Sinilis nobis factus per omnia, excepto peccato; haud conversa divina natura, neque
in humanam naturam concreta, sed huic unita, sine
conversione, sine concretione, sine mistura, sine
confusione, sine alteratione, sine commutatione,
sine destructione, sine in carnem transformatione,
sed per unionem tantummodo arcanam et ineffabilem.
ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμμένος ἐν αὐτῷ, ἢ ἀποσε- neque caro effecla, sed conservatis in Christo diσαρκωμένος, ἀλλ᾽ ἀποσώζων ἐν ἑαυτῷ τῶν φύσεων
τῶν ἑτεροουσίων ἀσυγχύτους τὰς ἰδιότητας. Οὐ γὰρ
δήπου ἐκράθησαν αἱ φύσεις. Εἶτα ἐπάγεται μαρτυ
ρίαν τοῦ ἐν ἁγίοις Ἀθανασίου αὐτὸς τήνδε· «Δύο
φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ τῷ Υἱῷ τοῦ
Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγχεομένων, μήτε ἀπολλυμένων ἢ διαιρεθεισῶν.» Καὶ μεθ᾿ ἕτερα·
Ωμοιώθη γὰρ ἡμῖν κατὰ πάντα, χωρὶς ἁμαρτίας· οὐ
τῆς θεϊκῆς φύσεως τραπείσης, ἢ συγκραθείσης τῇ
ἀνθρωπίνῃ φύσει, ἑνωθείσης δὲ αὐτῇ οὐ κατὰ τροτήν, οὐ κατὰ κράσιν, οὐ κατὰ μίξιν, οὐ κατὰ σύγχυ
σιν, οὐ κατ᾽ ἀλλοίωσιν, οὐ κατὰ μεταβολὴν, ἢ κατ'
ἀφανισμὸν, ἢ ἀποσάρκωσιν, ἀλλὰ καθ' ἕνωσιν ἄῤῥη
τον καὶ ἀνέκφραστον.
β'. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Η μὲν σύγκρασις ἀφανισμὸν τῶν φύσεων ἐργά
ζεται· ἡ δὲ ἄῤῥητος ἕνωσις, παρὰ τῶν ὀρθῶς φρο
νούντων ὁμολογουμένη, ἀμφοτέρας ἀσυγχύτως σώζει
τὰς φύσεις.
γ. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Τῶν δύο φύσεων τῶν ἑτερουσίων ἐν ἑνὶ Χριστῷ
Υἱῷ ὄντι τοῦ Θεοῦ σωζομένων, καὶ μήτε συγκεχυ
μένων, μήτε ἀπολλυμένων ἢ διαιρεθεισῶν.
δ'. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Εἰ γὰρ κέκρανται αἱ δύο φύσεις εἰς μίαν, έτεροούσιαι τυγχάνουσαι, οὐδ᾽ ὁποτέρα σώζεται, ἀλλ'
ἀμφότεραι συγχυθεῖσαι ηφανίσθησαν.
8. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
Καὶ λέλυται ὁ ναὸς ἐν τῷ καιρῷ τῆς τριημέρου
ταφῆς, βουλομένου αὐτοῦ· καὶ πάλιν ἀνέστησεν αὐτόν·
καὶ ἡνώθη αὐτῷ ἀῤῥήτῳ καὶ ἀφράστῳ λόγῳ, οὐ κεκραμένος ἐν αὐτῷ ἢ ἀποσεσαρκωμένος, ἀλλ' ὑποσών
ζων ἐν ἑαυτῷ τῶν ἑτερουσίων ἀσύγχυτον τὴν ἰδια
τητα.
425 2. Ex eodem sermone.
Concretio quidem destructionem naturarum efficit. Contra vero ineffabilis unio quam orthodoxi
confitentur, ambas inconfuse conservat naturas.
3. Ex eadem sermone.
Duabus diversæ substantiæ naturis in uno Christo
Filio Dei conservatis, non autem confusis, aut pereuntibus, aut divisis.
4. Ex eodem sermone.
Nam si in unum veluti cinnum coaluissent duæ naturæ, quæ diversa substantia constant, neutra incolumis mansisset, sed utraque confusionis causa periisset.
5. Ex eodem sermone.
Et dissolutum templum fuit triduanæ sepulturæ,
volente ipso; tum et illud rursus excitavit: unitusque templo fuit arcana ineffabilique ratione, non
tamen cum eo concretus, neque in carnem conversus; sed diversarum substantiarum inconfusam proprietaten in se conservavit.
Cyrilli archiepiscopi Alexandriæ ex sermone de fide, cujus initium hoc proœmium
Ego contemperatum non recipio. Alienum namque est ab apostolica fide et recta Dei traditione. Contemperatio enim exterminium operatur naturarum. Ineffabilis vero unitio, quam recte sapientes confitentur,
ambas naturas inconfuse servat. Ex codem. Si enim naturæ in unum contemperatæ sunt,
mistione quæ sunt ad invicem diversæ substantiæ. Et in fine sic ait: • Solvite templum hoc, et in tribus
diebus suscitabo illud.» Et solum quidem est templum triduanæ tempore sepulturæ, ipso volente, et rursus
suscitavit illum, et unitus est ei ineffabili ratione post triduum, non temperatus in eo. Nec extra carnem
factus est, sed servans in se ipso duarum naturarum, quæ sunt diversæ ab invicem substantiæ, inconfusam
proprietatem Nec enim quoquam mistæ sunt aut contemperatæ duæ illæ naturæ, id est, ineffabilis
divina natura, et inconfusa humana; sed unitæ sunt inexplicabili et ineffabili modo, qui omnem rationem
transcendit.
Ejusdem. Numquid siquidem destitit a propria deitate, etsi evacuavit semetipsum, formam servi accipiens
propter nos ", amittens formam divinitatis, ut secundum te ad deificandum præpararetur ut homo? Absit.
Sed templum sibi componens animatum, et perfectus in sanctæ Virginis vulva, et indutus eo, et unitus ei
ineſſabili ratione, in ambabus eisdem naturis, non contemperatus, processit homo apparens, intelligendus
autem Deus Jesus Christus.
11 Philipp. 11, 7.
Ex synodico adversus tragœdiam Irenæi, cap. 217, Mansi, V, 1008.
Haec jam legere est supra num. 5.
col. 1115–1116page 3 of 4
PG 77:1115ΧΧΗ. ΚΒ. Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς ᾿Αλεξανδρείς ομιλίας Ετεκεν ἡμῖν ἡ Παρθένος τὸν Ἐμμανουὴλ, κατά την Θεότητα ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, κατὰ δὲ τὴν ἀν θρωπότητα ἡμῖν ὁμοούσιον· κατὰ τὴν Θεότητα, ἀπαθῆ κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, παθητόν. Εἰ γὰρ καὶ οἱ κειοῦται τοῦ οἰκείου σώματος τὰ πάθη ὁ Θεὸς Λόγος καὶ εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρει, αλλά γε αὐτὸς μεμένηκεν ἐν τοῖς τῆς ἀπαθείας ὅροις· κἂν ἀκούσῃς αὐτοῦ λέ γοντος· «Έδωκα τὸν νῶτόν μου εἰς μάστιγας, τοὺς δὲ σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων, ο μηδὲν αὐτὸν πεπονθέναι εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν υπολάβῃς, .οικειώσασθαι δὲ μᾶλλον τοῦ ἰδίου σώματος της μάθ στιγας· οὗ γὰρ Ιδιόν ἐστι τὸ σῶμα, τούτῳ ἂν εἰκό τως προσγράφοιτο καὶ τὰ αὐτοῦ πάντα, δίχα μόνης ἁμαρτίας· οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐνανθρωπήσας ἦν ὁ 16 γος, μεμένηκεν μὲν θεϊκῶς ἀπαθής· οἰκειούμενος δὲ ἀναγκαίως τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκός, παθεῖν λέγεται κατὰ σάρκα, καίτοι τοῦ παθεῖν ἀπείραστος ὤν, καθ' δ νοεῖται Θεός· οὐκ ἐννοοῦσιν οὖν ὅτι τετήρηται μὲν τὸ ἀπαθὲς αὐτῷ, καθ' ὁ Θεός ἐστι· προσγράφεται δὲ καὶ τὸ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ σάρκα, καθ᾽ ὁ Θεὸς ὢν φύσει, γέγονε σάρξ, ἤτοι τέλειος άνθρωπος. Τις γὰρ ἦν ὁ λέγων πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεόν ο Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας; Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω τοῦ ποιῆσαι, ὁ Θεὸς, τὸ θέλημά σου.» Ο γὰρ ἔξω σώματος ὡς Θεός, ἑαυτῷ σῶμα κατηρτίσθαι φησίν, ἵνα τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν προσενέγκας, τῷ ἰδίῳ μώλωπι πάντας ἡμᾶς θερα πεύσῃ, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν. Πατρὸς ἡμῶν.
ΧΧΗ.
S. CYRILLI ALEXANDREW ARCHIEP.
Sancti Cyrilli ex homilia ad Alexandrinos,
ΚΒ.
Τοῦ ἁγίου Κυρίλλου ἐκ τῆς πρὸς ᾿Αλεξανδρείς
ομιλίας
Ετεκεν ἡμῖν ἡ Παρθένος τὸν Ἐμμανουὴλ, κατά
την Θεότητα ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, κατὰ δὲ τὴν ἀν
θρωπότητα ἡμῖν ὁμοούσιον· κατὰ τὴν Θεότητα, ἀπαθῆ
κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, παθητόν. Εἰ γὰρ καὶ οἱ
κειοῦται τοῦ οἰκείου σώματος τὰ πάθη ὁ Θεὸς Λόγος
καὶ εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρει, αλλά γε αὐτὸς μεμένηκεν
ἐν τοῖς τῆς ἀπαθείας ὅροις· κἂν ἀκούσῃς αὐτοῦ λέγοντος· «Έδωκα τὸν νῶτόν μου εἰς μάστιγας, τοὺς δὲ
σιαγόνας μου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσωπόν μου
οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων, ο μηδὲν
αὐτὸν πεπονθέναι εἰς τὴν οἰκείαν φύσιν υπολάβῃς,
.οικειώσασθαι δὲ μᾶλλον τοῦ ἰδίου σώματος της μάθ
στιγας· οὗ γὰρ Ιδιόν ἐστι τὸ σῶμα, τούτῳ ἂν εἰκό
τως προσγράφοιτο καὶ τὰ αὐτοῦ πάντα, δίχα μόνης
ἁμαρτίας· οὐκοῦν ἐπειδήπερ ἐνανθρωπήσας ἦν ὁ 16γος, μεμένηκεν μὲν θεϊκῶς ἀπαθής· οἰκειούμενος δὲ
ἀναγκαίως τὰ τῆς ἑαυτοῦ σαρκός, παθεῖν λέγεται
κατὰ σάρκα, καίτοι τοῦ παθεῖν ἀπείραστος ὤν, καθ'
δ νοεῖται Θεός· οὐκ ἐννοοῦσιν οὖν ὅτι τετήρηται μὲν
τὸ ἀπαθὲς αὐτῷ, καθ' ὁ Θεός ἐστι· προσγράφεται δὲ
καὶ τὸ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ σάρκα, καθ᾽ ὁ Θεὸς
ὢν φύσει, γέγονε σάρξ, ἤτοι τέλειος άνθρωπος. Τις
γὰρ ἦν ὁ λέγων πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ
Θεόν ο Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ
κατηρτίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας
οὐκ ἐζήτησας; Τότε εἶπον· Ἰδοὺ ἤκω τοῦ ποιῆσαι, ὁ
Θεὸς, τὸ θέλημά σου.» Ο γὰρ ἔξω σώματος ὡς Θεός,
ἑαυτῷ σῶμα κατηρτίσθαι φησίν, ἵνα τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν
προσενέγκας, τῷ ἰδίῳ μώλωπι πάντας ἡμᾶς θερα
πεύσῃ, κατὰ τὴν τοῦ προφήτου φωνήν.
Peperit nobis virgo Emmanuelem, secundum
Deitatem consubstantialem Patri, secundum vero
1 bumanitatem nobis consubstantialem: Deitate impassibilem, humanitate passibilem. Etiamsi enim
proprias sibi facit proprii corporis passiones Deus
Verbum, atque ad se refert, nihilo tamen minus
manet idem in impassibilitatis suæ finibus. Etiamsi
audias ab eo dici: ‹ Dedi dorsum meum ad flagella,
et malas meas ad alapas, faciemque meam a sputorum foeditate non averti '';, nihil tamen hujusmodi pertulisse ipsum in propria natura existimes;
sed potius sibi fecisse propria corporis proprii verbera. Nam cujus proprium est corpus, huic recte
ascribentur quæ sunt corporis propria, excepto
peccato. Igitur quanquam Verbum se inhumanavit,
mansil tamen divinitus impassibile: sed quia necessario sibi proprias fecit carnis affectiones, passum dicitur secundum carnem, etiamsi immune
cruciatuum est, quatenus Deus intelligitur. Non
orgo hi considerant, servatam ei esse impassibiktatem, quatenus Deus est; ascribi autem eidem
etiam passiones pro nobis, secundum carnem, quatenus nempe qui erat suapte natura Deus, factus
est homo perfectus. Nam quis Patri Deo cœlesti
dicebat: • Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi: holocausta el pro peccato
non postulasti? Tunc dixi: Ecce venio facere, Deus,
voluntatem tuam.» Nam qui extra corpus erat Deus,
corpus sibi aptasse dicit, ut hoc pro nobis offerens,
proprio livore nos omnes sanaret, ut ait propheta ".
"Isa. L, 6. Psal. xxxıx, 7-9; Hebr. x, 5-7.
18 Isa. LIII, 5.
Ex codice Vat. 1904, f. 54. Fragmentum_homiliæ sancti Cyrilli apud Euthymii Zygabeni Panopliam tit. xvi, quod ego hoc loco cum aliis ponere
debeo, sive exstet, ut puto, in editione Graeca unica
Panopliæ Euthymii, Tergobisti in Moldavia olim
curata, sive sccus. Mal.
426 MONITUM.
Genuinis homillis sancti Cyrilli placet specimen etiam subtexere, ex Vaticano prisco codice, sermonis Cyrillo item Alexandriæ archiepiscopo inscripti; qui tamen neque stylo, multoque minus sententiarum gravitate
Cyrillum illum magnum decet. Post exordium quidem, quod nos recitabimus, longa fit deploratio, ipsis prophetarum sæpe verbis, malorum Jerusalem, cujus populus in Babylonicam captivitatem pedestri ærumnosissimo itinere una cum tribus regiis pueris ac Daniele abductus fuit. Exin horum adolescentium res gesta
et officia et conciones apud Assyrios narrantur, et flamma cui addicti fuerunt vis innocua. Cumque hi, prater
veri Dei notitiam, futurum quoque Servatoris adventum coram impio rege prædicassent, capite truncati, una
cum Daniele, dicuntur: quorum corpora Hebræus populus pie in thecis composita, postea ad urbem Jerusalem redux secum gestavit: ubi demum in Christi Domini obitu, cum aliis mortuis, quorum in Evangeliis fil
mentio, ad vitam rediisse dicuntur, et in paradisum transisse. (Hæc partim in Menæo quoque Græcorum
dicuntur die XVH Decembr.) Sequitur sermonis clausula, quam item nos ascribemus. Et quanquam in ea
Cyrillus ipse hunc sibi sermonem tribuere dicitur, nihilo tamen minus abjudicandum prisco illi ac magno Cyrillo sine ulla dubitatione censemus. Cæterum quia sæculo x1 exstitit Alexandria archiepiscopus Jacobila
Cyrillus 11 (Orient. Christ.. t. II, p. 482), de hoc si quis cogitare volet, non repugnabimus, imo hunc Cyrillum juniorem sermonis esse auctorem facile annuemus; præsertim quia in titulo desunt verba dyiou et
Πατρὸς ἡμῶν.
col. 1117–1118page 4 of 4
PG 77:1117ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΗΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΡΙΩΝ ΠΑΙΔΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΝΣΟΦΟΥ ΔΑΝΙΗΛ. Πρόφασις καιρῶν παρέστη, ἀγαπητοί, μαρε ρων ἀγαθῶν ἐνέγκαι μνήμην· αὕτη γὰρ ἡ μνή μη μιμεῖται τὴν πανήγυριν τῶν οὐρανίων τα γμάτων, ἐπὶ πρεσβείαν καὶ σωτηρίαν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν· ὅσοι οὖν τὸν Θεὸν ἐπιγινώσκετε, σήμερον ἐνταῦθα τὰς ἀκοὰς ὑμῶν προτείνατε, ὅπως ἀξιωθῆτε τοῦ βραβείου τῶν ἀρτίως λεγομένων μαρτύρων τούτους γὰρ ἐπαινεῖσθαι καὶ θαυμάζειν χρὴ τοὺς μήπω θεασαμένους ἐνανθρώπησιν Χριστοῦ, καὶ θά νατον ἀθανάτου, καὶ ἀνάστασιν ἐκ νεκρῶν, καὶ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας, ὁμολογητὰς καὶ μάρτυρας αὐτοῦ γεγονότας· περὶ τούτων ἡ πρόνοια τῆς ἀχράν του Τριάδος διὰ τῆς ἀρτίως αναγνωσθείσης προ φητείας, ἕνεκεν τῶν βασιλικῶν ὁμοφύλων παίδων, Ανανίου, Αζαρίου, καὶ Μισαήλ· περὶ τούτων βού λομαι τὴν πολιτείαν καὶ συνηγορικὴν ἐπιστήμην καὶ συμμαχίαν καὶ τελείωσιν ἐξηγήσασθαι τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν, τὸ πῶς ἀνδραγαθήσαντες ἐτελειώσθησαν οἱ καλοὶ κλάδοι παῖδες, κ. τ. λ. ο Ταύτην την κατασκευὴν τῆς διαθήκης τῆς ἀγαθῆς ἐγὼ Κύριλλος ἐλάχιστος ἐπίσκοπος τῆς ᾿Αλεξανδρέων πόλεως, ἔτυχονα τῇ διαθήκῃ τοῦ Δανιήλ· συν εγραψάμην δὲ ὁσίων καὶ ἀμωμήτων παίδων σύμβολον καὶ πολιτείαν, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν τελείωσιν. Γένοιτο δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, καὶ πρεσβείᾳ τῶν ἀρτίως μνημονευθέντων καλλινίκων μαρτύρων, θάλλειν καὶ προκόπτειν τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν εὐθηνοῦσαν ἐν καρπῷ δικαιοσύνης· ὅπως οἱ πατέρες καὶ οἱ μητέρες τοιαῦτα βλαστάνοντες φυτεύματα κ μετὰ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας, οι νεανίσκοι καὶ παρθένοι τοιαύτης πολιτείας ἀξιῶνται, τοιαύτης ἀρετῆς συναυξάνωσι. Τελειοῦνται δὲ οἱ ἅγιοι παίδες μην δεκεμβρίῳ ιζ'. φυτήματα. Τῆς Τριάδος εἰκόνα προ ρητικῶς, ἐξ ἄλλων χρωμάτων ἐν τῇ φλογὶ οἱ παῖδες διέγραψαν τῷ καλάμῳ τῆς πίστεως, καὶ τὴν τοῦ Λόγου ἄκραν εἰς γῆν συγκατάβασιν, μυστικῶς κατείδον, καὶ πᾶσιν ἐκήρυξαν. Μπι. εὐτελής, τα πεινὸς, νείατος,
HOMILLE DIVERSÆ.
ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΗΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΡΙΩΝ ΠΑΙΔΩΝ
ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΝΣΟΦΟΥ ΔΑΝΙΗΛ.
CYRILLI ARCHIEPISCOPI ALEXANDRIÆ
SERMO DE OBITU SANCTORUM TRIUM PUERORUM NECNON SAPIENTISSIMI DANIELIS.
Πρόφασις καιρῶν παρέστη, ἀγαπητοί, μαρε
ρων ἀγαθῶν ἐνέγκαι μνήμην· αὕτη γὰρ ἡ μνήμη μιμεῖται τὴν πανήγυριν τῶν οὐρανίων τα
γμάτων, ἐπὶ πρεσβείαν καὶ σωτηρίαν τῶν ἡμετέρων
ψυχῶν· ὅσοι οὖν τὸν Θεὸν ἐπιγινώσκετε, σήμερον
ἐνταῦθα τὰς ἀκοὰς ὑμῶν προτείνατε, ὅπως ἀξιωθῆτε
τοῦ βραβείου τῶν ἀρτίως λεγομένων μαρτύρων
τούτους γὰρ ἐπαινεῖσθαι καὶ θαυμάζειν χρὴ τοὺς
μήπω θεασαμένους ἐνανθρώπησιν Χριστοῦ, καὶ θάνατον ἀθανάτου, καὶ ἀνάστασιν ἐκ νεκρῶν, καὶ πρὸ
τῆς ἐνσάρκου παρουσίας, ὁμολογητὰς καὶ μάρτυρας
αὐτοῦ γεγονότας· περὶ τούτων ἡ πρόνοια τῆς ἀχράντου Τριάδος διὰ τῆς ἀρτίως αναγνωσθείσης προφητείας, ἕνεκεν τῶν βασιλικῶν ὁμοφύλων παίδων,
Ανανίου, Αζαρίου, καὶ Μισαήλ· περὶ τούτων βούλομαι τὴν πολιτείαν καὶ συνηγορικὴν ἐπιστήμην καὶ
συμμαχίαν καὶ τελείωσιν ἐξηγήσασθαι τὴν τοῦ Θεοῦ
Ἐκκλησίαν, τὸ πῶς ἀνδραγαθήσαντες ἐτελειώσθη
σαν οἱ καλοὶ κλάδοι παῖδες, κ. τ. λ.
Opportunum adest, ο charissimi, tempus praeclarorum martyrum commemorationem faciendi. Quippe
hæc commemoratio, quæ ob nostrarum animarum
salutem impetrandam fit, cœlestium ordinum panegyrim imitatur. Quotquot igitur Dei notitia inbusi
estis, hodie hoc loco aures vestras intendite, ut
martyrum, quos nuper diximus, præmia pariter
consequamini. Profecto hos admirari ac laudare
oportet, qui neque Christi humanationem, neque
immortalis mortem, atque a mortuis resurrectionem
conspicati, ante ejus in carne adventum, confes -
sores ejusdem martyresque exstiterunt. His consuluit sancta Trinitas, juxta lectam paulo ante prophetiam, regiis videlicet ex una eademque gente
pueris, Ananis, Azaris, et Misaeli ". Horum vitam, et conspirantem sapientiam, et socialem concertationem ac finem enarrare a Dei Ecclesia volumus, quomodo scilicet hi egregii ipsins surculi,
pueri inquam, fortiter consummati fuerint, etc.
Prosequitur oratio, quatuordecim adhuc implens grandia latercula: sub cujus finem ita Cyrillus nomen
suum dignitatemque revelat, prout fit etiam in titulo ante initium.
Ταύτην την κατασκευὴν τῆς διαθήκης τῆς ἀγαθῆς
ἐγὼ Κύριλλος ἐλάχιστος ἐπίσκοπος τῆς ᾿Αλεξανδρέων πόλεως, ἔτυχονα τῇ διαθήκῃ τοῦ Δανιήλ· συν
εγραψάμην δὲ ὁσίων καὶ ἀμωμήτων παίδων συμβολον καὶ πολιτείαν, καὶ τὴν εἰς Χριστὸν τελείωσιν.
Γένοιτο δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, καὶ πρεσβείᾳ τῶν
ἀρτίως μνημονευθέντων καλλινίκων μαρτύρων, θάλ
λειν καὶ προκόπτειν τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν
εὐθηνοῦσαν ἐν καρπῷ δικαιοσύνης· ὅπως οἱ πατέρες G
καὶ οἱ μητέρες τοιαῦτα βλαστάνοντες φυτεύματα κ
μετὰ σωφροσύνης καὶ εὐσεβείας, οι νεανίσκοι καὶ
παρθένοι τοιαύτης πολιτείας ἀξιῶνται, τοιαύτης
ἀρετῆς συναυξάνωσι. Τελειοῦνται δὲ οἱ ἅγιοι παίδες
μην δεκεμβρίῳ ιζ'.
** Dan. ¡u, 92.
• Ita cod. b cod. φυτήματα.
Hanc boni monumenti constructionem ego Cyriłłus minimus urbis Alexandriæ episcopus addidi
monumento (historia) a Dauiele confecto. Scripsi
nempe trium sanctorum et immaculatorum adolescentium concordem vitam, et pro Christo consummationem. Utinam vero contingat, Christi gratia et
horum quos hactenus celebravimus triumphalium
martyrum intercessione, ut Christi Ecclesia foreat
et amplietur, ac justitia fructu exuberet! Ui patribus matribusque parem ex se germinantibus sobolem cum castitate atque pietate, adolescentes ipsorum ac virgines, hujusmodi vitæ genus sectentur,
eademque virtute concrescant. Consummati vero
fuerunt hi sancti pueri mensis Decembris die xvH.
Variae lectiones.
ln Græcorum pariter Menæo die cit. de his
sanctis pueris scribitur: Τῆς Τριάδος εἰκόνα προρητικῶς, ἐξ ἄλλων χρωμάτων ἐν τῇ φλογὶ οἱ παῖδες
διέγραψαν τῷ καλάμῳ τῆς πίστεως, καὶ τὴν τοῦ Λόγου
ἄκραν εἰς γῆν συγκατάβασιν, μυστικῶς κατείδον, καὶ
πᾶσιν ἐκήρυξαν. Μπι.
Titulus hic minimus episcopus, quem inferioris ævi episcopi modeste sibi tribuebant, auget opinionem de Cyrillo juniore hujus sermonis verisimili
auctore. Videsis hujus generis titulos, εὐτελής, τα
πεινὸς, νείατος, constanter in episcoporum subscriptionibus quas nos divulgavimus (partim etiam ære
cudimus)synodorum Byzantinarum sub Manuele Com
neno, Script. vet., t. IV, et Spicil. Rom., t. X. ID.
Continue reading PG 77: Sermo de obitu sanctorum trium puerorum (fragmenta) Sp. →≣ entire volume