magnopere adversari, qui nomen illud per scribere cogitur, talia subinde in Catenis legi ex Theodoro malunt, quia sic quoque in codicibus frequenter scribitur, imprimis in Acrostichide Canonis cata nyctici ad Servatorem, apud Lambec. lib. v, p. 268. Sed mittimus hæc, et ad historiam, a qua paululum digressi eramus, revertitur. Liberali, ut tempora ferebant, institutione frui licuit Theodo reto. prima enim juventute vitam egit in mona sterio Euprepii prope Antiochiam, ubi prima eru ditionis posuit fundamenta, adjutus favore Por phyrii, qui eo tempore Ecclesiæ Antiochenæ præ erat. Monasticæ vitæ a parentibus inde a nativi tale consecratus, per triginta ad minimum annos in monasterio illo versatus est, nec inde discedere vo lait, cum jam tectoris et diaconi honores in eum col lati essent. Haud male vero ab illo collocatum fuisse tempus quod ibi transegit, testantur egregia illa ingenii fere divini et subacti judicii specimina, quæ deinde, cum ad munus episcopale evectus esset, edidit. Librís [6] istis, qui magno numero supersunt, elaborandis, gravissimisque illis nego tiis quæ postea subiit, se, cum in hoc lateret mo nasterio, idoneum reddidit. Nec miramur, tantos illum in sacrarum Litterarum studio fecisse pro gressus, cum licuerit illi exoptatissima Joannis Chrysostomi disciplina et institutione uti. Quam sint felices, quibus contingit, probis innotescere viris, ab eorum ore pendere, suamque ad illorum exemplum componere vitam, nisi omnium tempo rum doceret historia, hoc unico exemplo abunde posset comprobari. Concedimus quidem, ad sum mum illud in arte bene dicendi fastigium, quod inter rhetores sacros unus fere tenuit Chrysosto mus, non assurrexisse Theodoretum, id tamen as serere non dubitamus, in scientia ista theologo apprime digna, quæ spectat ad interpretationem saerarum Litterarum, non mysticam illam, sed planam, perspicuam et uniuscujusque captui ac commodatam, vix esse quemquam qui Chryso stomo sit similior. In hoc imitando adeo felix fuit Theodoretus, ut si Commentarios ejus in sacros Libros Novi potissimum Testamenti consulimus, haud raro ipsum Chrysostomum legere putemus. Sed non unicum hunc habuit artis suæ magistruin. Ha buit etiam Theodorum, quem Mopsuestenum dicunt, de quo nescimus an satis recte judicent, qui cum Patribus synodi quintæ omnem ejus damnant me moriam. Paucissima illius ad nos venerunt scri pta, Græco idiomate consignata, plura vero, ut bene contra Dupinium monuit Rich. Simon Crit. tom. I, p. 107, inter Syros quærenda sunt. Ex paucis illis, quæ sive temporis sive adversariorum ejus iniquitate nobis relicta sunt, vix satis judicare licet, quæ fuerit viri illius sic dicta improbitas. Sum mam tamen ejus in toto Oriente fuisse auctoritatem novimus, et si ex Fragmentis, quæ in Catenis pas sim obvia sunt, de [7] hoc Scriptore judicium ſerre licuerit, laude potius quam vituperatione dignus videbitur. Ipse Garnerius Auctarii, p. 184, fateri isto in Psalmos, quæ ostendant, ab ipso litteralem sensum feliciter expositum fuisse. Hæc licet haud adeo multum ad tuendam Theodori causam facere videantur, tamen, quia ab adversario eoque alias satis iniquo proficiscuntur, majorem ad eum com mendandum vim habebunt, quam quæ Facundus multis complexus est libris. Quidquid vero sit, parum proficua fuit Theodoreto familiaritas, quam cum illo contraxerat. Uterque enim, postquam satis diu funesta de tribus Capitulis agitata erat lis, in synodo v Constantinopolitana A. C. 555, dam natus est. De Nestorio autem quid dicamus? Op tandum sane esset, nullam Nostro cum illo inter cessisse consuetudinem. Magna autem pietatis spe cies, quam eo tempore, quo Theodoretus in mo nasterio versabatur, præ se ferebat Nestorius ef fecit, ut arctissima inter utrumque contraheretur amicitia, quæ maximis adversitatibus ægre dissolvi potuit. Theodoretus enim amicorum suorum erat studiosissimus et in defendendis illis constantissi– mus. Multorum hæc ipsi fuit causa malorum, de quibus in proxima hujus Dissertationis parte aptior erit dicendi locus. Hoc unicum nunc adjiciendua erit, errores viri, cujus personam colebat, ma gnopere detestatum esse Theodoretum, ut scripta ejus et Acta concilii Chalcedonensis testantur. Quæ fuerint scriptoris nostri primordia, quo de lectatus sit studiorum genere, quos habuerit præ. ceptores, quosque coluerit amicos, hactenus `vidi mus. Verendum autem est, ne, nt justo diutius il lum in cœnobio Sancti Euprepii delituisse non nulli putant, ita quoque nos jam satis diu his vitæ ejus initiis immoratos esse existiment. [8] Comitemur itaque nunc Theodoretum ex angustis monasterii illius cancellis in ampliorem et tanto viro digniorem scenam prodeuntem. Videamus, quam deinde personam egerit, et quæ fuerit ejus in administrando munere episcopali rara assiduitas. Publicum Ecclesiæ doctorem jam agere cœperat, cum ab Alexandro Antiochiæ hoc tempore episcopo diaconus constitutus esset. Hoc munere, etsi e monasterio suo nondum egressus, sumina cum laude functus est, cum in sermonibus, quos coram cœlu sacro recitabat, Apollinaristarum, Arianorum alio rumque errores acriter perstringeret. Sacris bisce, si ita dicere fas sit, præliis, gravioribus quæ post ea subiit, certaminibus quasi præludere visus est, tantamque de se spem fecit, ut cum Cyri, Syriæ Euphratesiæ urbis, quam alii Chyrrum dicunt, epi scopus vita defunctus esset, Theodotus eo tem pore Antiochiæ præsul, Nostrum dignissimum pu taret, qui sedi huic episcopali admoveretur. Fa ctum hoc esse putant Baronius et Tillemont A. C. 423. Sententiæ suæ fundamentum petunt ex Theo doreti ad Leonem episcopum Romanum epistola, quæ est centesima decima tertia. In illa enim dicit, se sex et viginti annis a Deo sibi commissæ Ec clesiæ præfuisse. Eumdem episcopalis muneris

annum ponit in epist. 116, quæ Renato presbytero ▲ rum erroribus grex noster ereptus est. Novit qui omnia videt, quot lapides a nefandis hæreticis in me conjectos exceperim, quam multis in urbibus Orientis certamina mihi subeunda fuerint adver sus gentiles, adversus Judæos et adversus omnes hæreticorum errores. › Hæc autem ne quis justo ambitiosius a Nostro dicta esse putet, monenduin erit, acerba viri multis calamitatibus eo tempore oppressi fata hanc vitæ quasi imaginem et defensio nem efflagitasse. Alias enim in laudibus suis prædi candis, quod modestis proprium esse solet, est admo duni parcus. Ecquis itaque est, qui non perspiciat, summo studio Nostrum in eo laborasse, ut pu riorem suis traderet doctrinam, eamque contra quosvis errores mascule defenderet? Et quis non mirabitur assiduitatem et indefessum studium viri, qui cum octingentas curæ suæ commissas haberet Ecclesias, aliorum quoque multorum saluti pro spexit? Hoc sibi datum esse negotium putavit Theodoretus, ut non Cyresticæ modo provinciæ, sed Antiochenis quoque, Berrhœensibus aliisque plu ribus cœlestis doctrinæ veritates occasione enata proponeret. Nec laude caret liberalitas, qua egen tibus distribuit bona, quæ a parentibus acceperat, omnia, et reditus suos publicæ utilitati [14] conse cravit. Quibus ut fidem faciamus, verba ipsius ex Epistola ad Leonem Romanorum episcopum appo nimus. Episcopatu inquit, tot annis gesto non domum acquisivi, non agrum, non´ obolum, non inscripta est. Jam vero utraque hæc epistola non potuit scribi ante A. C. 449, in quam incidit sy nodus àŋotpixh, de qua in his litteris jure queritur. Recte itaque se habet calculus, si summæ anno rum 449 detrahuntur 26 anni. Aliam tamen com putandi rationem sequuntur, qui annum ponunt 420. Huic sententiæ nos etiam subscribimus, tum quia confirmari videtur per epistolam 83 quæ scripta est ad Dioscorum episcopum Alexandriæ, tum quia alio duplici scriptoris nostri testimonio satis [9] munitur. Ad Eutrechium enim scribens (Epistola est octogesina numero) Pontificem se nominat qui episcopatum per 25 annos gesserit. Eumdem numerum ponit in litteris quas ad No mum consulem dedit (epistola est 81). "Jam vero Nomus consul fuit ann. 445. Si itaque demas annos 25, incidit initium dignitatis episcopalis Theodoreti in ann. C. 420. In eadem ad Nomum epistola te statur, se invitum ordinatum esse. Quod ne miretur quisquam, duo commemoranda erunt, quæ in causa fuisse videntur, cur invitus hanc provinciam in se susceperit. Regio Cyrestica, licet octingentos vicos comprehenderet, ut ex epistola ad Leonem data (quæ est 113) patet, soli tamen sterilitate magno pere premebatur, montibusque, ut Noster ad Con stantium præfectum scribit (epist. 42), inclusa erat multis et magnis, partim plane nudis, partim in fructuosis arboribus consitis. Miseram quoque eam vocat regionem in litteris ad Pulcberiam Augustam sepulcrum, sed sponte paupertatem amplexus ³um, dalis (epist. 45). Magis autem deterrere eum pote rat Marcionitarum Arianorumque nefanda hæresis, quæ tam altas ibi egerat radices, ut non sine sum mis difficultatibus exstirpari potuerit. Sed quæ per extrema pericula et summas calamitates illu strior apparet, divina gratia, præsto fuit B. Theo doreto, animumque illi addidit, ut abjecto omni ti more adiret provinciam, quæ, si ulla alia, fido et perito opus habebat antistite. Nec successu carue runt conatus ejus, quibus eo major debetur laus, quo majores superandæ fuerunt difficultates. Has ipsius præstantissimi viri verbis ex epist. 81 de sumptis Latino sermone recensere juvabit. • Octo, inquit, vicos Marciani hæresi infectos, æque ac locos vicinos, ad veritatem volentes perduxi. Vicum alium Eunomianis, alium Arianis refertum, ad di vinæ cognitionis lucem adduxi, nullumque [10] apud nos, Dei beneficio, hæreticorum reliquum est Jolium. Non sine periculis autem hæc præstiti, sed effuso sæpius sanguine meo, haud raro lapidibus ab ipsis petitus, et quasi ad ipsas inferni portas delatus. His respondent, quæ idem Leoni episcopo Romano scribit (epist. 113), ‹ Divina mihi succur rente gratia supra mille animas a Marcionis morbo liberavi, multasque alias quæ Arii et Eunomii par tibus adhæserant ad Christum Dominum perduxi. Et octingentarum ecclesiarum pastor constitutus sum (tot enim Cyrus habet parochias) in quibus lolium nullum relictum est, sed omnibus hæretico et ea, quæ a parentibus acceperam, post illorum mortem statim distribui, ut sciunt omnes qui ha bitant in Oriente. Eadem fere sunt quæ ad No mum consulem scribit, quæ ne longiores simus jam omittimus, et ista tantum ex hac epistola (quæ est octogesima prima) in rei fidem adduci mus, quæ providam ejus de salute urbis suæ curam testantur. Publicas, inquit, porticus, redditibus ecclesiasticis erexi, poutes duos maxi mos exstruxi, balneorum communium curam gessi, cumque ex alluente fluvio aquam in urbem nostram deferri invenirem, aquæductum parari curavi, et urbem aqua carentem aquis replevi.» Hæc insignia in cives urbis Cyri collata beneficia commemorat quoque in epistola ad Anatolium patricium (quæ est septuagesima nona numero) data. Mirentur, qui hæc legunt, raram Nostri in opibus disponendis collocandisque moderationem, quantum abfuerit a lucri cupidine immoderatoque bonorum sæcula rium usu, et quam dignum persona episcopi putaverit, non modo curam animarum gerere, sed saluti quoque externæ suorum, eorumque ne cessitatibus invigilare. Studii hujus quod laudern sane meretur, et in quo vix sibi parem habuit Theo doretus, unum alterumve adhuc commemorare li ceat testimonium. Euphratesiam ejusque primam urbem Cyrum, ingressus, com opus esse videret medicis, omnem dedit operam, ut artis salutaris exercendæ peritos ad hanc provinciam incolendamı

troversiis quæ de capitibus fidei agitantur, quales ipsi cum Cyrillo intercesserunt. Longiori contra Oudinum non opus erit disputatione, quam, no scriptoris nostri causam deserere videremur, omit tere quidem non potuimus, protrahere tamen no lamus, quia de controversia, quæ inter Nostrum al que Cyrillum agitata est, in proxima hujus Disser tationis parte, ad quam progredimur, sermo nunc instituetur. precibus adduceret, quorum unum magnopere foro civili pœnæ statuuntur, non autem de con commendavit Apells in epistola quæ est 115 nu mero. Nec [12] minus paternum, quo suos fove bat, amorem testatus est, cum Cyrestica terra one ribas publicis mognopere premeretur. Adeo ipsum ɔngebat eorum quos curæ suæ commissos babe bat miseria, ut pro levandis oneribus istis apud Pulcheriam Augustam et Constantium præfectum intercederet: quæ utraque epistola (42 et 43), ut argumento, sic quoque numero est cognata. Nee silentio prætereunda est eximia illa munificentia, qua post expugnatam a Vandalis et direptam Car thaginem haud paucos, qui cum extrema paupertate colluctabantur, liberaliter hospitio excepit, et pro vida sua cura dignatus est, in primis Celestiacum, quem postea amicis suis (epist. 29-36) de meliori commendavit. Hactenus in recensendis Theodoreti virtutibus, ut par erat, occupati fuimus, quæ om nes, si conjunctæ spectantur, amabilem veri di guique antistitis exhibent imaginem. Huic quid adjungi possit vel debeat, non videmus. Num, quæso, qui hæc omnia legerit, fidem nostram du biam reddet, si dixerimus, eum qui de omnibus bene mereri, et non suis modo, sed exteris etiam benignum, liberalem ac munificum se exhibere stu duit, pacem quoque coluisse, ita ut nec de vi sperta ulli illata, nec de dolo alijs structo unquam accusari, sive in jus vocari potuerit? Ita omni jure de Nostro statuendum, nec ullo amplius opus esse putamus testimonio. Tamen, ne vel levis suspi cioni relinquatur locus, testem excitabimus episto lam quam dedit ad Nomum consulem. In hac (quæ ordine est 81) scribit: Annos viginti quin que ita vixi, ut neque in jus vocatus sim a quo quam, neque ipse quemquam accusaverim. Toti dem anois nullus religiosissimorum clericorum, quibus præeram, tribunalia frequentavit. Non obo ¡um, non vestein a quoquam sumpsi: ne unicum quidem panem, aut ovum' [15] ullus domestico Fum meorum accepit unquam. Præter panniculos quibus amictus sum, nibit possidere volui.» Ita quoque ad Eutrechium præfectum, eodem, ut jam alibi notavimus. tempore, scribens (epist. 80) te statur, se nec forum judiciale interpellasse unquam, nec ab ullo criminis reum esse actum. Quis itaque de viri lenitate, æquitate et erga alios justitia jure dubitaverit? Magnopere itaque miramur, Oudino verba ista potuisse excidere, quæ exstant tomo I De script. eccles., p. 1056. ‹ Cum exercuerit tam grandes inimicitias adversus Cyrillum Alex. et ante synodum Ephesinam, quæ anno 431 facta est, el posť synodum, amarulentis in eam conscriptis Gibris: míror, qua ratione Theodoretus glorietur, sibique potissimum de mititate abblandiatur in epistola 81 ad Nomum.» Hæc satis aperte produnt interpretationem a sensu scriptoris alienissimam. Cam enim Noster ad Nomum et Eutrechium scribit, nec se nec suorum quemquam frequentasse dixa sp:ov, de criminibus intelligi voluit, quibus in Viginti et quod excurrit annorum historia texen da est nobis, cum in altera Vitæ hujus parte de rebus gestis Theodoreti usque ad concilium Chal oedonense exponere constitutum sit. Rerum dicen darum ordo jubet, ut initium faciamus ab illis quæ concilium [14] Ephesinum prius, quod in ann. 431 C. incidit, præcesserunt. Lites nunc enarrandæ sunt funestissimæ, quæ in causa Nestorii, impii hominis, non sine maxima animorum contentione, in Orien tali et Occidentali Ecclesia eo tempore agitari cœ perunt. His enim litibus adeo involuta est Theodo reti vita, ut, qui hanc describere aggreditur, illas attingat necesse sit. Ne autem quibusdam lectorum obscurum sit, unde orta fuerit acrior illa inter Cyrillum et Theodoretum disputatio, paulo altius repetendæ erunt ejus origines. Notissimum omni bus esse debet, minus recte de divina Christi na tura et de incarnatione sensisse Nestorium, qui eo tempore Constantinopolitanæ Ecclesiæ erat præ fectus. Per discipulos, ut fieri solet, impia sparge bat dogmata sua, in primis per Anastasium, quem habebat presbyterum, qui pro concione aliquando dixerat, Deiparam Virginem cotóxo dici non posse. Accusatus a clero Constantinopolitano, de fensus autem est a Nestorio. Hinc illæ lacrymæ. Ignis, qui primum in urbe regia gliscere videbatur, mox in flammas erumpebat, et non modo totum Orientein pervadebat, sed Romam quoque defere batur. Coelestinus, Ecclesiæ Romanæ hoc tempore antistes, a Cyrillo in subsidium vocatus, primis mali hujus initiis, ne mora diuturnitatem attrahe ret, obviam eundum esse putavit, igni vero oleum affundere visus est. Severiorem enim istam tulit sententiam, qua Nestorio injungebatur, intra deci mum a publicata sententia diem, erroribus suis vale dicere, et duodecim capitulis sive Anathema tismis a Cyrillo compositis subscribere, addita, ut si secus faceret, episcopali sede ejiceretur, commi natione. Alia autem medendi ratione, et majori in primis lenitate opus fuisset. Nestorius enim, sive ingenii quo pollebat acumine, et eloquentia qua multos suo [15] tempore superabat, fretus, sive au licorum quos in urbe regia habebat fautores, amici tia, eaque qua in Oriente conspicuus erat auctoritate, sive denique aliorum quorumdam episcoporam as sensu, audacior factus, sprevit Cœlestini minas. Sic res delata est ad concilium Ephesinum prius, seu decumenicum tertium, cui præsedit Cyrillus, qui, priusquam haberetur concilium illud, litteras

Cœlestini misit ad episcopos Antiochiæ et Hieroso- ▲ autem parte Theodoretus litteras contra Cyrillum lymæ, ut hos a societate cum Nestorio incunda de- dedit ad monachos Euphratesiæ, Syriæ, Phoenices terreret. His litteris commotus Joannes Antiochiæ et Ciliciæ, quas integras Græce et Latine suo tem episcopus scripsit ad Nestorium, quem admonuit, pore, si Deus vitam [17] viresque concesserit, ex ut ad saniorem tidem rediret, motusque in Ecclesia hibebimus. Inter åvéxdota huc usque locum tenuit excitatos sedaret. Hanc epistolam bonæ mentis Epistola illa, cujus exiguam tantum partem ex testem charitatisque plenam nonnulli Theodoreto Actis synodi v dedit Garnerius, Auct. p. 62, sed nostro tribuunt, quam sententiam non sine multa tantum Latine, quia apographo epistolæ quæ in fiducia proponit Garnerius Auct. p. 59 et p. 119, in cod. quodam Augustæ bibliothecæ Vindob. exstat, dubio autem positam esse dicit ibid. p. 469 et caruit, quo nobis jam frui licuit. p. 474. Quidquid sit, sciente et suadente Nostro composita esse videtur epistola illa, quæ obtinendo fini suo omnino erat aptissima, si mens non læva fuisset Nestorio. Hic vero, ut solent qui pertinacius adhærent consiliis suis, locum non dedit amicorum adhortationi, sed horum abusus judicio rogavit Joannem, ut refutandorum duodecim Cyrilli Ana thematismorumi operam, periculi tunc temporis ple nam, deferret viris peritis. Sors ista Andreæ Samo sateno, et, quod dolemus, Theodoreto obtigit. Ita factum est, ut qui ad ea usque tempora bene apud omnes audiverat, male apud multos audiret, et liti bus sese ingereret, quas declinasse melius omnino fuisset. At vero multa sunt, quæ tuendæ Theodo reti causæ inserviunt. Hæc Garnerii potius quam mostro nomine recensere juvabit, ut appareat, vel ipsis adeo adversariis patuisse, virum præstantissi mum, etsi humani aliquid passus [16] sit, tamen won sine laude pugnam cum Cyrillo inivisse. Ita autem Garnerius Auct. p. 120: Ingerebat sese occasio optatissima conserendæ pugnæ cum Cyrillo multarını palmarum duce, eoque totius fere orbis doctissimo, et tamen opportuno vulneribus, ut ipsi quidem videbatur. Audendi causa non tantum ho nesta, amico laboranti opem ferre; sed etiam reli giosa, obsistere homini partes Apollinarii in speciem tuenti. Pulchrum erat auxiliari Nestorio urbis re giæ antistiti, aulæ gratioso, et simul oppugnare Cyrillum, cujus potentia, quo major ab Occidentis favore, eo invidiosior Orienti atque ipsis imperato ribus formidabilior: urgebat præsulis mandatum, cui parere pium, obsistere intutum. Anathema tismos arguere, quid aliud..... videretur, quam la cessere pugnam, quæ orbe toto spectante peragenda esset..... Quid multa? illecebrosum erat, dici ubi que terrarum, quod solebat Antiochiæ, eloquentiæ miraculum et doctrinæ prodigium.» Multa his in sunt, quæ recte et præclare dixit Garnerius; sunt vero etiam, quæ infeusam erga Theodoretum meu tem testantur. Signis utrinque datis quasi concurrebant acies. Ne vero dispar esset pugnæ ratio, quisquis dimican tium operam dabat ut quam plurimos ad partes suas alliceret. Hac mente Cyrillus epistolam ad mo nachos Ægypti scripsit, eosque hortatus est, ne Nestorii fallaciis insidias sibi strui paterentur. Lit teris hisce, ne successu carerent, adjunxit duode eim capitula, suisque effecit artibus, ut in ipsa adeo urbc regia multis metum incuteret. Ex altera Rebus ita dispositis indictum est imperante Theo dosio concilium Ephesi congregandum. Convene runt magno numero Patres, primas tenuit Cyrillus, qui absente, seu, ut nonnullis visum est, consulto moras traliente Joanne Antiochiæ episcopo, feralem contra Nestorium dixit sententiam. Sed animis jam concitatis multæ obortæ sunt turbæ, Joannes enim Antiochenus cum advenisset, Cyrillo, Memnoni Ephesi episcopo, el toti concilio magnopere succen suit, aliisque in societatem suam ascitis Cyrillum exauctoravit, graviterque in omnes animadvertit qui ab illius partibus steterant. Majora rei sacræ metuenda fuissent mala, nisi imperator Theodosius, de perturbato Ecclesiæ statu certior factus, provi disset, ne quid ab utraque parte ageretur, donec causa esset cognita. Variis tamen artibus, comitum que, quibus rei cognoscendæ cura ab imperatore commissa erat, consiliis effectum est, ut tandem dimissis Patribus fere cuncta in pristino statu re manerent, confirmata tamen sententia contra No storium pronuntiata. Proximo post hoc concilium tempore odium, quod nondum sopitum erat, novas quasi recepit vires, et occasionem dedit celebratis simis illis quinque libris, quos Theodoretus contra Cyrillum et concilium Ephesinum composuisse di citur. Hi magnopere displicuerunt Cyrilli sectatori, bus, et Mario Mercatori adeo exsecrabiles visi sunt, ut scribere non erubuerit (Operum t. II, ed. Garn. p. 265) Nostrum instigante diabolo illos exarasse. Nec minus Garnerius ob libros [18] istos succensuit Theodoreto erravit autem, cum Auct. p. 125 scri bit, illos jussu Theodosii imperatoris combustos esse, quod tamen p. 259, Dialogis istis qui Eranistes seu Polymorphus inscripti sunt, accidisse perhibet, notatus ideo ab Oudino I, p. 1101. Cyrillus, qui in synodo Ephesina ex arbitrio suo omnia disponere cœperat, adversam autem fortunam deinde expertus erat, mutata rerum facie pacis agi tabat consilia. Parum enim proficua ipsi fuerat controversia ista cum Orientalibus, et gravissime premebatur scriptis a Nostro compositis. Nec Joannes Antiochiæ episcopus e re sua esse dicebat, litibus hisce diutius inhærere, cum nulla spes illi reliqua esset, fore ut quæ contra Nestorium Ephesi decreta erant, rescinderentur. Ita præparatis animis ex voto accessit imperatoris mandatum, ut Cyrillus omnes inimicitias deponeret et eorum quæ Ephesi expertus fuerat memoriam abjiceret, Joannes autem sententiæ contra Nestorium latæ subscriberet. Pace

simis hominibus sub Theodoreti nomine ficta sunt, retur synodus, in qua egit præsidem, Eutychisque quales, quæso, illos reputaturus fuisset, quibus fraus non primo intuitu patet? [22] Acerbiora erant fata, quæ Theodoretus dein de expertus est. Cyrillo in sede Alexandrina succes sit Dioscorus, vix dignus in quem tanti honores conferrentur. Ambitio ejus, ne de propensa illius in Eutychianos voluntate nunc quidquam dicamus, nullis continebatur limitibus, adeo ut in aliena quoque diœcesi jus exercere auderet, ut e sequen tibus apparebit. Theodoreto nostro in primis mul tarum calamitatum auctor fuit, non quasi de fidei capitibus cum eo decertasset, id enim honorificum videri poterat, sed quia Nostrum adversarium ba buerat, cum de primatu inter Proclum et Cyrillum, seu potius hunc ipsum Dioscorum, Ecclesiæ Alexandrinæ eo tempore apocrisiarium, lis orta esset. Episcopatui admotus arripiebat occasionem quam sibi datam esse putabat, ut calamitates qui bus Theodoretus hoc tempore premebatur, acer biores redderet. Accusatus enim erat ille apud im peratorem Theodosium, ac si frequentes synodos prope Antiochiam congregasset, et in concionibus corain populo recitatis nefanda dogmata propo suisset. Tantum apud imperatorem valuerant hæ iniquæ accusationes, ut Commonitorio ipsius Theo dosii manu scripto Noster prohiberetur, urbe Cyro egredi. Rem exponit in suis ad Eutrechium præfe ctum, Anatolium patricium et Eusebium Ancyræ episcopum litteris (epist. 78, 80, 82), et jure de tu- c multuario hoc judicio ac injuris sibi facta queritur. Notatu in primis digna et illustrandæ historiæ apta sunt verba ista ex epistola ad Eutrechium. Inju ria, inquit, procul dubio me affecerunt, qui ambas aures calumniatoribus dederunt, nec alteram nobis servarunt. Nam et homicidis ac adulteris defensionis locus conceditur: nec prius sententia contra illos dicitur, quam præsentes convicti fuerint, vel con ſessi, veram [23] esse accusationem. At pontifex calumniæ factus est ludibrium, ne id quidem quod sepulcrorum effractores solent, consecutus, ut in terrogaretur, an vera sint, de quibus insimulatur. › Hanc parum æquam agendi rationem tenuit quoque Dioscorus. Cum enim Theodoretum hoc tempore honesto carceri quasi inclusum sciret, statim post accusationem a clericis Osroenis institutam anathe mate Nostrum aggressus est, etsi nullum in alienæ regionis antistitem jus illi competeret, et Theodo retus contra injustas criminationes se in Epistola, quæ numero est octogesima tertia, egregie defen disset. Ita magnum impedimentum remotum esse putabat Dioscorus, quod promovendo Eutychis er rori, cui ipse magnopere favebat, obsistere potuis set. Damnatus quidem et ab officio sacerdotali de pulsus est Eutyches in concilio Constantinopolitano, quod brevi post hæc tempore ann. C. 488, auctoritate Flaviani urbis regiæ episcopi frequentatum est, sed Endoxie Augustæ et Chrysaphii Eunuchi artibus efecit Dioscorus, ut proximo auno nova convoca causam armata manu adeo defendit, ut iste pro insonte declaratus in pristinam dignitatem resti tueretur. Ab hac synodo Ephesina posteriori, quain ob nefanda in Flavianum aliosque purioris doctrinæ defensores commissa facinora, 2ŋorpixhy dicunt, mandato imperatoris Theodosii abesse jussus est Theodoretus. Mala sibi imminentia prævidebat, ut ex epistola quam ad Domnum Antiochiæ epi scopum dedit, colligimus. Nec vanus erat metus; nam cum multis aliis, quos laudis potius quam ma lorum socios fuisse dixeris, sede episcopali dejectus est. Sed gloriosum omnino tunc erat, iis adnume rari qui non sederunt in concilio impiorum. Adeo enim illi proterva audacia macularunt famam suam, qui a Dioscori partibus in hac synodo steterunt, ut turpius [24] fuerit immitti quam ejici. Acta autem hujus synodi rescissa sunt omnia, auctoritate con cilii Chalcedonensis seu œcumenici quarti, quod precibus suis ab imperatore Marciano impetravit Leo M. Romanorum episcopus. Celebratum fuit concilium illud ann. C. 451, præsidem agente per quinque legatos Leone M. Præclara multa perege runt Patres Chalcedone congregati, quorum fre quentia insignem concilio illi dedit splendorem. Nos autem missis reliquis, illis tantum quæ ad scri ptorem nostrum spectant, immorabimur. Sunt, qui putant, Theodoretum nonnisi octava sessione, in qua præter causam ejus fere nihil agitabatur, fuisse admissum. Facundus autem, quem alii sequuntur, ex Actis concilii evictum dedit, eum a primo inde initio interfuisse synodo, frustra renitentibus Ægy ptiis aliisque multis. Quid actum sit sessione octava in causa Theodoreti, et quibus conditionibus sedi suæ restitutus sit, haud melius quam ex ipsis Actis hujus concilii recenseri poterit. Hæc autem ita se habent apud Harduinum in Collect. concil. t. II, p. 498 seq. Residentibus omnibus ante cancellos sanctissi mi altaris reverendissimi episcopi clamaverunt Theodoretus modo anathematizet Nestorium. Theodoretus reverendissimus episcopus trans iens in medium dixit: Et preces obtuli divinissimo ac piissimo imperatori et libellos obtuli reverendis simis episcopis agentibus locum reverendissimi ar chiepiscopi Leonis; et si vobis videtur, legantur co ram vobis, ut sicut sapio, cognoscatis. Reverendissimi episcopi clanıaverunt: Nihil re legi volumus; modo anathematiza Nestorium. ‹ Theodoretus reverendissimus episcopus dixit Ego per Dei gratiam ab orthodoxis sum nutritus, et orthodoxe sum edoctus et orthodoxe prædicavi; et non solum Nestorium et [25] Eutychem, sed et omnem hominem, qui recte non sapit, aversor, et alienum existimo Et dum diceret hæc, reverendissimi episcopi clamaverunt: Clare dic anathema Nestorio et do gmatibus ejus; anathema Nestorio et amantibus eum, Theodoretus reverendissimus episcopus dixit

Vere non dico, nisi quomodo novi Deo placere. mittere nolebat, sed mandaverat, non oportere Prius satisfacio vobis, quia neque te civitate cogito, Christum dicere sed Unigenitum glorificare. Ut his neque honore opus habeo, neque ob hoc adveni; sed quia calumniam passus sum, veni satisfacere, me esse orthodoxum; et omnem bæreticum qui converti noluerit, anathematizo, et Nestorium et Eutychem, et omnem hominem dicentem vel opi nantem duos filios, anathematizo. Et cum diceret, reverendissimi episcopi clama verunt: Dic aperte anathema Nestorio et iis, qui ea quæ ejus sunt, sapiunt. Theodoretus reverendissimus episcopus dixit Ego nisi exposuero quomodo credo, non dico. Credo autem. ‹ Et cum diceret, reverendissimi episcopi clama verunt: Iste hæreticus est, iste Nestorianus est, hæreticum foras mitte. Theodoretus reverendissimus episcopus dixit Anathema Nestorio et ei qui non dicit Dei Genitri cem Virginem Mariam, et qui in duos filios parti þar unum Filium unigenitum. Ego autein et fidei definitioni subscripsi, et epistolæ sanctissimi et Deo amantissimi archiepiscopi domini Leonis, et sic sapio. Et post omnia hæc dixit, Salvete. ‹ Gloriosissimi judices dixerunt: Omnis jam dubitatio de Theodoreto reverendissimo episcopo est solata; quippe et Nestorium coram vobis ana themalizavit, et a sanctissimo et Dei amantissimo senioris urbis Romæ Leone susceptus est, et defi sitionem fidei a religiositate vestra prolatam libenter suscepit, [26] et insuper epistolæ memorati san etissimi archiepiscopi Leonis subscripsit. Deest igi tur, ut sententia proferatur a reverentia vestra, ut Ecclesiam suam recipiat, sicut et sanctissimus Leo episcopus judicavit. Omnes reverendissimi episcopi clamaverunt Theodoretus dignus est sede, Ecclesia pastorem recipiat: orthodoxum doctorem Ecclesia recipiat, Theodoretus dignus est sede: archiepiscopo Leoni multos annos. Post Deum Leo judicavit populus orthodoxum recipiat dignum sua sede. Theodoreto catholico doctori reddatur Ecclesia. ▸ temporibus magnæ de verbis agitari solebant lites, ita quoque sub hac verborum nimia distinctione hæretici aliquid latere putabant aliqui, nec absque ratione verebatur Theodoretus, ne idem quod ipse olim expertus erat, accideret Aetio, ut scilicet duos in filios dividere [27] putaretur unum Dominum nostrum Jesum Christum, et Unigenitum quidem legitimum credere filium ac naturalem, Christumi vero adoptivum ac nothum, sicque glorificatione indignum. Ita rei statuin depingit Nester in Epistola quam modo allegavimus, ipse vero quod prudentis erat moderatoris, multo cum studio peregit, cum non modo in hac Epistola locum istum de incarna tione, de quo tunc temporis cum magna animorum contentione disputabatur, accurate exponeres, sed peculiarem quoque de hoc argumento librum com poneret, cujus autem non nisi Fragmenta quædam ætatem tulerunt. Plures sine dubio scripsit libros, cum jucando hoc otio abundaret. Sunt enim inter multos illos quos reliquit, nonnulli, de quibus sa tis certo constat, eos non ante concilii Chalcedo nensis tempora, seu, quod idem est, ante pacein et quietem Nostro tandem restitutam, esse compositos. Falluntur itaque Baronius et Sirmondus, qui puta runt, Theodoretum brevi post concilium illud tem pore ann. C. 453 fatis functum esse. Contra hos pugnat in primis Gennadius, qui testatur, Nostrum in vita adhuc superstitem fuisse cum regnum capes seret Leo imperator, sicque ann. C. 457. Argumen tum quod ex Chronico Marcellini duxit Labbeus, minus tutum esse videtur, quia in Chrouico isto temporis nota haud satis determinata est. Multo ini nus insistendum esse videtur illis quæ e Theodori Lectoris Collectaneis Garnerius Auct. p. 148, attu lit, ut probaret, Nostrum ann. C. 458 ex hac vita discessisse quæ enim de Jacobo Thaumaturgo ann. C. 458 adhuc superstite narrantur, vago Eva grii testimonio nituntur. Tutissimum itaque esse putamus, obitum Theodoreti ann. C. 457 referre cum Tillemontio et aliis. Ad tertiam Vitæ hujus partem accedimus, quæ ultima Nostri fata, et molus post mortem ejus ortos exponet, sicque progredietur usque ad tempora syn-di quíntæ. Post concilium Chalcedonense plu rimum quidem temporis spatium in monasterio prope Cyrum posito consumpsit Theodoretus, ita tamen ut Ecclesiæ suæ saluti summa cura invigila ret. Exoptatissimam fuisse hanc postremain vitæ ejus partem, colligimus ex epistola ad Joannem (Economum data in qua testatur, se dele dari quiete et vita a curis libera. Ex eadem autem epistola perspicitur, novos eo tempore motus ortos esse culpa Aeţii archidiaconi, qui consuetam ora tionum et precum clausulam, quia te decet gloria et Christum tuum et sanctum tuum Spiritum (seu, ut alii dicere solebant, gratia et benignitas Christi tui, cum quo le decet gloria cum sancto tuo Spiritu) ad Hoc, ut putamus, anno, in pace Ecclesiæ obdor mivit, et charam sui memoriam reliquit omnibus, qui libero a præjudiciis animo dignum [28] meritis statuebant pretium. Eamdem tamen post fata etiam expertus est sortein, quam dum viveret, babuit valde iniquam. Ultima quidem rerum linea mors dicitur, et de mortuis non nisi bene dicendum esse sapienter præceperunt majores, sed Nostro non li cuit esse adeo felici, ut illæsa post mortem fruere tur fama. Redeundum itaque nobis est ad histo riam cujus finem jam attigisse videbamur. Quəm fieri potest, paucissimis adhuc enarrandi sunt mo tus, qui per integrum e' quod excurrit sæculum turbarunt Orientem. Quæ solet esse magnorum vi rorum conditio, ut si vita excesserunt, piis eorumı manibus haud raro insultent illi, quibus ora et linguas solvisse videtur defuncti obitus, eadem

thμepov nāšav thy oixouµévnv åpðeúwv• vivebat ritur peritia, multa paucis dicendi. Quod vero hu enim in scriptis suis quorum fama tunc universum [35] orbem impleverat. Si verum est alterum, quod in Theodorum Mopsuestenum, quem alioquin ma gni faciebat, invehatur, hoc sane veritatis amorem et a partium studio liberum testatur animum: idem enim, ut jam vidimus, fecit in suo ad Psalmos Prooemio. Sed nondum satis liquet rei veritas. Ni titur scilicet tota accusatio auctoritate Pelagii II, aut potius Gregorii M., qui in epistola tertia ad Eliam Aquileiensem et episcopos Istriæ scribit. Cum Theo dorus (Mopsuestenus) Canticum canticorum vellet exponere, Salomonem per hunc librum Æthiopissæ reginæ blanditum esse professus est: quod Theo doretus reprehendens nomen quidem Theodori sup pressit, sed tamen vesaniam patefecit.» Tale au tem apud Theodoretum 1. c. non legimus. In eos tantum invehitur, qui vel putarunt, Salomonem de se ipso et Pharaonis filia in hoc libro loqui, vel prò Pharaonis filia Abisai Sunamitidem substitue runt. Nihil itaque de Æthiopissa regina hoc loco dictum deprehendimus; quæ tamen opinio, si illa Theodori sit, sub generali fabularum anilium no mine, quo Noster h. 1. utitur, comprehendi potuit. Sunt enim omnino anilia et Christiano doctore in digna, quæ ex Theodori illius in hunc librum Com mentariis exstant Fragmenta, apud Harduinum l. c. p. 88 seq. Sed ad ea progrediamur, quæ tertio loco objiciuntur. Si auctor horum Commentario rum multis non modo ecclesiasticis, sed civilibus quoque ac militaribus curis se distrahi questus est, non mirabuntur, qui e litteris Theodoreti jam su pra allegatis noverint, quantos labores quantaque pericula sustinuerit, ut perditos mores eorum emen daret, quorum curam sibi demandatam habuit. Gravius itaque sibi, quam militum ducibus, impo situm onus ægre ferebat: omni enim adhibita di ligentia vix petulantiam [36] hominum istorum coercere poterat. Ita rem expedire, et, si opus esset, tropicam quamdam dicendi rationem in his aucto. rts nostri verbis admittere mallemus, quam absque historiæ fide cum nonnullis asscfere, Cyresticam regionem eo tempore præsidiariorum militum effusa licentia misere turbatam fuisse. Porro, quod Ma nasses, rex impius, magnam sacrorum Librorum partem combusserit, ut in Proœmio ad hunc Com mentarium dicitur, nullo quidem in loco a Nostro alibi asseritur, sed num omnia uno eodemque loco dicere necesse erat? Multa in suis ad libros Para lipomenon Commentariis supplevit, quæ in illis ad libros Regun eodem jure dicere potuisset, si ne cessitas hanc legem illi imposuisset. Quod proli xius in hoc quam forsitau in aliis libris medita tiones suas exposuerit, dandum est non argumenti tantum, quod multum difficultatis habebat, condi tioni, sed tempori etiam quo scripsit. Haud male enim ex ipso hoc paululum diffuso dicendi genere colligitur, hunc librum esse unum ex primis quos Noster composuit. Usu enim, ut fieri solet. acqui jus libri nullam fecerit mentionem, ubi opus esse videbatur ad defendendam suam de incarnatione doctrinam, parum efficict. Sive enim eo tempore Theodoro parcenduin, sive hoc fidei suæ docu mento haud opus esse existimaverit, libera illi omnino fuit optio locorum quibus fides defendenda esset. Catenarum denique adeo nos non movet au ctoritas, ut parum ab hoc argumento metuendum sit causæ nostræ. Parvus est Catenarum in Canti cum canticorum numerus, nec inter illas est quæ dam cujus memoria sit adeo obscura, quam ejus, quæ a Garnerio adducitur, et Neophyto cuidam tri buitur. Dantur tamen quædam, in quibus frequen ter sunt Origenis aliorumque cum quibus Nostrum [37] sæpius permutatum esse novimus, citationes, ut in illa quam Meursius edidit Lugd. Bat. a 1617. Facillime itaque potuit fieri, ut in hisce Catenis, quarum parvus est numerus, Nostri desideretur me moria, sive temporis hoc factum sit injuria sive librariorum negligentia. Hæc omnia itaque nos non impedient, quominus hunc Commentarium Nostro vindicemus. Ita enim jubet· auctoritas codicum, qui bus olim jam usi sunt Zinus ac Sirmondus, et ma gna quæ inter hunc aliosque Theodoreti libros in tercedit affinitas. Illustre ejus exemplum dat locus ille Ezechielis, qui in Prooemio ad hunc librum eo dem modo, ut in Nostri ad hunc prophetam Com mentario explicatur, Proximum locum tenent Interpretationes sedecim prophetarum, Isaiæ scilicet, Jeremiæ (cui subjuncti sunt Threni et liber Baruch), Ezechielis, Danielis et duodecim prophetarum quos minores dicunt. Non eodem ordine scripti sunt Commentarii isti quo se excipiunt. Danielem primum fuisse quem Theodo retus interpretatus est, ipse in Præfatione ad li brum illum monuit, causamque optionis suæ a Ju dæorum erga hunc prophetam odio petiit. Proximus fuisse videtur Ezechiel, de quo saltem ex Præfa tione ad Jeremiam constat, in eum prius commen tatum esse Nostrum quam ad Jeremiam illustran dum se accingeret. Quo ordine ad reliquos progres sus sit, haud satis liquet: hoc tamen ex ipso au ctoris testimonio perspectum habemus, ultimum horum laborum fuisse Commentarium in Threnos, cui his verbis finem fecit auctor: «Hanc etiam aliis propheticis libris adjicimus interpretationem, adeo ut per Dei gratiam nullam prophetiam interpreta tionis expertem reliquerimus. › Magnopere dolen dum est, haud integrum [38] ad nos pervenisse Com mentarium in Isaiam, cujus non nisi lacinias ha bemus. Quæ Sirmondus e Catenis congessit, non omnia ad Nostrum pertinent, sed magna ex parte ad Theodorum Mopsuestenum, et, nostra adhuc est conjectura, ad Eusebium Cæsariensem referenda esse videntur. Antequam ad reliquos libros progre-. diamur, paucis monendum erit, errasse Garnerium, si Auct. p. 188, exeunte capite quarto refert, No strum in Commentario ad extrema verba Jeremiæ

prolixe adversus Apollinarii errores chiliasticos verba ista præmittit: ‹ Sunt quæ partim ante an disputasse. Sed disputatio ista non hoc loco, sed in fine Commentarii ad Ezechielem exstat, cui ad jungenda sunt illa quæ ad finem Commentarii in Aggæum leguntur. nos viginti, partim ante octodecim, partim ante quindecim, partim ante duodecim scripsi. › Incer tum itaque esse debet, sintne libri qui deinde com memorantur, duodecimo vel vicesimo anno ante datas hasce litteras, vel intra hosce annos scripti? [40] Hoc tamen ex ista ad Leonem Romanum Epi stola, quæ, ut jam dictum est, ad A. C. 449 perti net, certo colligitur jam ante synodum potpi xv scriptos fuisse hos Commentarios. Garnerius existimat, æram illorum referendam esse ad eam annorum seriem, quæ inter concilium EphesinuBI (prius) et ann. C. 433 intercessit. Argumenta ejus attentione quidem digna sunt, alio autem loco ap tior de illis disputandi erit occasio. Hoc tamen janı silentio præterire non possumus, male erga No strum affecti animi insigne specimen esse, quort idem prodit l. c. p. 190, ubi lectoribus suis persua dere conatur, Theodoretum in toto hoc libro quam cunque occasionem Cyrillum carpendi avide arri puisse, quia post synodum Ephesinam pacemque restitutam ipsi non licuerit publice contra adver sarium suum pugnare. Meminerint autem lectores eorum quæ jam ineunte hac Dissertatione diximus, scilicet retorquendum esse in Garnerium, quod is Nostro perperam objecit; nam hæresin totam vi dere sibi visus est, ubi vel minima species umbra que occurreret. Meminerint, rogamus, et vel judi cent, vel suspendant judicium, donec novo iniqui tatis indicio magis motam esse bilem sentiant. Sed cum ad alia nunc properandum sit, hoc unicum addimus, Græcum hujus libri textum Sirmondo deberi, qui primus illum: e Codicibus orbi litterato dedit, addita quideın Latina Herveti versione, sed minus caute adhibita, quod bene monuit Rich. Si mon. 1. c. p. 186. Utiles in printis sunt Commentarii in XIV Epi stoles sancti Pauli, a Nostro tanta cum laude com positi, ut magnopere dolendum sit, reliquos Novi Fœderis libros non eumdem nactos esse interpre tem. Exstant autem nonnisi pauca Commentario ram in quatuor Evangelia fragmenta, quæ recen suit Montfaucouius in Bibliotheca Coislin. Horum duo commemorat in Matthæum,{p. 75 et 247, e Cod. Coist. 24 et 195. Nonnulla in Lucam p. 251, e Cod. Coist. 201, et p. 376 seq.; nonnisi unicum vero in Joannem, p. 68, e Cod. 23. In Matthæum quæ dam e Nostro congessit Petr. Possinus in Catena Patrum Græcorum in sanctum Matthæum edita Tolosa a. 1646. Exstant etiam nonnulla Theodo reti, sed Latine tantum, in Corderii Catena in san etum Lucam Antuerpiæ ann. 1628 edita. Plura au tem in Bibliotbecis regis Galliæ superesse hand in centis indiciis novimus. Qui vero inter nos super stites sunt in Epistolas sancti Pauli Commentarii, integram et continuam exhibent interpretationem, que unica in se complectitur, quidquid eleganter et apposite ad litteralem horum librorum sensum ex plicandum dici debuit. Nec alia a Nostro exspectari potuerunt, [39] cam præceptore usus sit Chryso stomo, et Theodoro Mopsuesteno, qui posterior in explicandis N. T. libris felicior fuisse dicitur quam ia scrutando sensu librorum V. T. Ad utrumque pertinere videntur, quæ Noster in limine Procmii band minus modeste quam honorifice monuit, ve rendum esse, ne sint, a quibus temeritatis accu setur, quod post hunc et illum qui totius orbis sint lumina, audeat ad apostolicorum scriptorum in terpretationem accedere. veteribus solus est Ni cephorus, qui 1. c. egregii hujus scripti mentionem injecit: ipse vero auctor tum in Epistolis suis pas sim, tum quæstione prima in Leviticum ejus mę minit. Dubitari itaque non potest, librum istum jure ad Nostrum referri: quo autem anno scriptus sit, minus certum videtur. Dolendum est, utramque illam epistolam, quæ inter reliquas Scriptoris no- ▷ stri litteras agmen ducit, non satis distinctam ha bere temporis notam, quæ si nobis suppeteret, nul los controversiæ relinqueretur locus. Misit enim amico illi, ad quem directa est epistola prima, hos suos in apostolicas epistolas Commentarios, ro gans, ut mentem de istis libere aperiret. Præterea in suis ad Eusebium Ancyranum et Leonem Roma norum episcopum litteris (epist. 82 et 113) hujus que ac aliorum, qui eo tempore jam exstabant, librorum meminit quidem, sed nimis vage: recen set enim scripta omnia quæ tum ante synodum Ephesinam, tum primis post illam duodecim annis composuerat. În primis in posteriori loco obscura est temporis nota, quia generaliori librorum indici Historiæ ecclesiasticæ libri sunt quinque, quos Theodoretus non minori cum laude quam elegantia eo consilio composuit, ut Eusebii Cæsariensis sup pleret Historiam. Initium ‘itaque fecit ab illis temporibus, quæ ultimam constituunt Historiæ Eusebianæ periodum, et progressus est usque ad finem imperii Theodosii Junioris. [41] Emulos habuit Socraten atque Sozomenum, qui eodemn consilio tunc temporis ad Historiam ecclesiasticam componendam animum adjecerunt, multa tamen Nostro, quæ sive suppleret sive corrigeret, reliqua fecerunt. Ita quidem statuit Photius (cod. 31) qui non modo dicendi genus historiæ aptissimum, sed etiam ubertatem rerum a Nostro enarratarum di gnis extollit laudibus, eumque Socrati, Sozomeno ac Evagrio longe anteponendum esse judicat. Non potuit tamen peritissimi in his rebus arbitri oculos effugere nimia illa in metaphoris audaeia, quæ etsi non omnino defendi, tamen genio populi et re gionis in qua vixit, excusari quodammodo poterit. Alii vero, ne quidt dissimulare videamur, sunt nævi hujus libri, quos vel recensuerunt vel emen daverunt Baronius, Dupinius, Valesius, et centuria