VETERUM RECENTIORUMQUE Græcos libros de spirituali Græcarum affectionum medicina Latinos feci. Ad hoc vero illud me etiam `invitavit, quod ex his studiorum meorum laboribus sperabam, cum certissima officii mei ratione, aliquam Christianæ Ecclesiæ utilitatem conjunctam fore. Quæ profecto latiore ambitu sese fundat necesse est, ubi sedis apostolicæ majestas dedicatis sibi libris auctoritatem roburque adjungit. Cæterum Theodoretus bic ad usque Theodosii' Junioris tempora supervixit. Quæ sane ipsa maximis suis virtutibus honestavit. Probus enim doctusque homo, quales ea tempestate plerique omnes episcopi viguerunt, quibus artibus ad episcopalem thronum assumptus est, eas cum ingenti sui laude magnaque Ecclesiæ utilitate semper exercuit. Complures enim Scripturæ sanctæ libros commentariorum facibus illustravit. Tum et historiam de Ecclesiæ statu conscripsit, orsus ab Arii persecutione; decemque præterea De divina Providentia libros edidit. Quos autem nuper ipse in Latinam linguam converti, tametsi contra sui temporis infideles Græcos gentesque conscripsit, tamen non minus ad hæc quoque tempora omnemque posteritatem pertinere putanda sunt, quam quæ olim ab Apostolis aliisque Patribus scripta, ad præsentis Ecclesiæ doctrinam, nostræque vitæ institutionem scripta esse cognoscimus. Equidem non sine Dei consilio factum puto, quod hos mihi Theodoreti libros Joannes Franciscus Picus, princeps ætatis nostræ doctissimus, indicarit, meque ut Latinos facerem magnopere adhortatus sit. Etenim sicut olim, cum Philostrati de Apollonio Tyaneo historia typis excusa in vulgum prodiit, ego Cæsariensis Eusebii librum mihi ab Joanne Lascari indicatum Latinum feci, qui contra venenum Philostrati antidotum quoddam esset, ne quis videlicet, ejus fabulosa historia circumventus, Pythagorici Hieroclis exemplo, Apollonium Tyaneum parem Jesu Christo facere auderet, sed veneficum hominem planumque agnosceret: ita nunc quoque, cum Platonem Græce impressum circumferri audiam, cujus quidem philosophi singularis est eloquentia, sed plurimis tamen locis perniciosa Christianæ Ecclesiæ semper fuit auctoritas et doctrina, non ab re fecisse me putem, qui libros eos Theodoreti Latinos fecerim, quibus et Platonis et multorum præterea philosophorum pugnantes sibi maximis de rebus sententiæ, perniciosaque instituta humanæ vitæ moribus proderentur: ut evitare nostri possint quæ apud philosophos noxia esse cognorint, majorique pietate atque ardentiori studio sacris legendis Litteris inhærescant. Marsilius Ficinus, qui, proavi tui liberalitate adjutus, Platonem sæculi nostri hominibus ac Plotinum Latinos fecit, sæpius mihi dicere inter loquendum solebat, factum providentia Florentini præsulis Antonini, quominus e Platonis lectione, quam inde a pueris summopere adamavit, in perniciosani hæresim prolapsus fuerit. Bonus enim pastor, cum adolescentem clericum suum nimio plus captum Platonis eloquentia cerneret, non ante passus est in illius philosophi lectione frequentem esse, quam eum divi Thomæ Aquinatis quatuor libris contra gentes conscriptis, quasi quodam antipharmaco præmuniret. Cur autem non his quoque temporibus in tanto litterarum Græcarum studio, politiorisque philosophiæ desiderio, abs te, beatissime Pater, tuisque a ministris, pari aliqua ratione consulendum gregi tuo existimemus? Ego vero tanto nunc majore studio, tibi tuisque omnibus evigilandum puto, quanto majores diaboli rugientis insidias idcirco formidare debemus, quod te præside populi Christiani, quem non turpis ambitio, sed explorata virtus, Deique providentia in Petri solio collocavit, magna passim exspectatio est, religionem, fidem, probitatem, liberalesque artes jure quodam postliminii, de situ ac diuturnis tenebris in nitorem candidissimum redituras? Ne itaque inimicus homo tam bonæ segeti zizania sua commisceat, quæ meæ partes fuerunt, non meæ quidem, quæ minus auctoritatis habituræ erant, sed doctissima Theodoreti monumenta studiosis omnibus legenda proposui. Quibus qui legendis oculos animumque admorint, tam multiplici rerum cognitione plenos invenient, ut facile confessuri sint, nullos eum poetas, nullos oratores, nullos historicos, nullosque præsertim philosophos latuisse: nullusque tam doctus sit homo, qui ex ejus lectione nova sibi atque inaudita quamplurima non sit accepturus. Quodsi, ut Plinius quoque testatur, nullus tam malus est liber, quin ex eo boni aliquid capi possit, quam denique charus esse ille omnibus debet, qui mali quidem nihil apportat, sed explosa gentium falsitate puram nobis religionem pollicetur ac præstat | Photius in Bibliotheca, codice XLVI. Lecti sunt Theodoret libri tres. Titulum præferunt Eranistes seu Polymorphus. Horum primus Deum Verbum immutabilem esse docet, alter inconfusam unionem esse, tertius impatibilem esse Deum Verbum. Accedit quartus, in quo syllogismis idem argumentum tractat. Nicephorus lib. XIV Item libri tres de divinis dogmatibus, quos per dialogum conscripsit. Ανεγνώσθησαν Θεοδωρήτου λόγοι τρεῖς· Ερανιστής ή Πολύμορφος ἔφερον ἐπιγραφήν· ὧν ὁ μὲν πρῶτος, ὅτι ἄτρεπτος ὁ Θεὸς Λόγος· ὁ δεύτερος, ὅτι ἀσύγχυτος ἡ ἔνωσις· ὁ τρίτος, ὅτι ἀπαθὴς ὁ Θεὸς Λόγος. Ετι καὶ τέταρτος, ἐν ᾧ συλλογισμοῖς τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ὑπερασπίζεται. Historia, cap. 54. Ὡσαύτως καὶ λόγοις τρισὶ περὶ θείων δογμάτων εἴπερ αὐτῷ διαλογικῶς συνετάχθησαν.

TESTIMONIA. DE LIBRIS HÆRETICARUM FABULARUM. Photius in Bibliotheca, codice LVI. Ανεγνώσθη Θεοδωρίτου Κύρου κατα τῶν αἱρέσεων, τῶν ἀπὸ Σίμωνος ἀρξαμένων, καὶ μέχρις ὧν ἐκεῖνος τὴν ἀκμὴν κατείληφε, τὴν βλάστην προβαλλομένων. Προσφωνεί ταῦτα Σπορακίῳ, εἰς αἴτησιν τῆς τοιαύτης φιληκοΐας καταστάντι· κατέρχεται δὲ μέχρι Νεστορίου, καὶ τῆς αἱρέσεως αὐτοῦ, ἄκρατον αὐτοῦ καταχέων τὸν ἔλεγχον. Πρόεισι δὲ καὶ μέχρι τῆς Ευτυχιανῆς αἱρέσεως. Ἐν δὲ τῷ ε' λόγῳ (τοσοῦτοι δὲ ὄντες τὸ βιβλίον τυγχάνουσιν), τῶν θείων καὶ ὀρθῶν δογμάτων τὴν ἐπιτομὴν), ἐν παραθέσει προς τὰς αἱρετικὰς ἀδολεσχίας, τὸ ἀσυγχύτον αὐτῶν καὶ καθαρὸν ἐπιδεικνύει, καὶ ἀμώμητον. Εστι δὲ φράσιν σαφὴς καὶ ἀπέριττος. Theodorus abbas et philosophus, Εἰ δὲ βούλεται τις γνῶναι, ὅτι Θεοδώρητος καὶ λίαν ἐμίσει Νεστόριον, ἀναγνῷ τὸ περὶ τῶν αἱρέσεων αὐτῷ Θεοδωρήτῳ γεγραμμένον βιβλίον. Lectus Theodoreti episcopi Cyri liber contra hæreses, quotquot a Simone Mago ad ipsius usque jam confirmatam aetatem germinarant. Dedicat hunc Sporacio postulanti talia audire. Pergit porro usque ad Nestorium, ejusque hæresin, cujus miram fundit reprehensionem, ad Eutychianam quoque progrediens hæresin. In quinto vero libro (tot enim hoc opus conficiunt) divinorum rectorumque dogmatum epitome, comparatione cum hæreticorum fabulis facta, quam non confusum præ illis, sed sincerum atque irreprehensibile catholicum dogma sit, demonstrat. Stylus huic perspicuus, minimeque redundans. in argumento synodi Ephesinæ. Quod si quis nosse velit exosum valde Theodoreto fuisse Nestorium, librum de hæresibus a Theodoreto ipso scriptum legat. Nicephorus libro xıv Hist., cap. 54. Καὶ κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων ἕτερον, ὃ ψεύδους καὶ ἀληθείας ἐπιγράφει διάγνωσιν. Adversus hæreses omnes volumen alterum, quod mendacii et veritatis discrimen inscripsit. DE SERMONIBUS DE PROVIDENTIA. Theodoretus ipse in Psalmum LXVII, vers. 22 de injusta morte Christo illata per diabolum. Τοῦτο τὸ ἀδίκημα ἐκείνου μὲν τὸ κράτος κατέλυσε, τοῖς δὲ ἀνθρώποις τὸν ᾅδην ἠνέωξεν ἅπερ ἐν τοῖς περὶ τῆς Προνοίας λόγοις διὰ πλειόνων ερρήθη.. Hæc vero injustitia illius quidem imperium evertit, hominibus autem inferos reseravit, quemadmodum in sermonibus de Providentia pluribus verbis dictum est, in oratione videlicet x, p. 447. Idem in Epistola LXXXII, ad Eusebium episcopum Ancyranum. Καὶ μυστικη δὲ ἡμῖν συγγέγραπται βίβλος, καὶ περὶ Προνοίας ἑτέρα, Mysticus quoque a nobis conscriptus est liber, et De Providentia liber alius. Item Epistola cxu ad Leonem Papam. Sed et de universali Providentia. ᾿Αλλὰ καὶ περὶ τῆς καθόλου Προνοίας. Nicephorus lib. xiv Historiæ, cap. 54. Καὶ περὶ Προνοίας ἕτερον συντάττει βιβλίον. Et de Providentia librum alium composuit. (Add. locus ex fine c. 10, 1. v. Hær. fab.) DE CURANDIS GRÆCORUM AFFECTIONIBUS. Theodoretus ipse quæstione 1ª, in Leviticum: Qua'de causa Deus offerri sibi sacrificia præcepit. Πολλαχοῦ ἡμῖν εἴρηται περὶ τούτων, κάν τοῖς προς Έλληνας συγγεγραμμένοις, καν τοῖς πρὸς αἱρέ σεις, κ. τ. λ. De his diximus multis in locis, tum in his quæ contra Græcos scripsimus, et in iis quæ adversus hæreses, etc. Librum autem hujus Operis septimum designat, qui est De sacrificiis, in quo argumentum hoc tractat. Sic ergo rursum epistola CXII, Ad Leonem Papam, et epistola CXVI, Ad Renatum Romanæ Ecclesiæ archidiaconum, cum πρὸς Ἕλληνας, οι κατὰ Ἑλλήνων, contra Gracos, seu Gentiles, libros a se scriptos commemoral, hosce ipsos intelligit.