Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
To Volume IAd Tomum I
col. 19–20page 1 of 24
PG 84:19ΜΕΘΟΔΟΣ ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΥ. ΕΚ ΤΩΝ ΥΠΟΜΝΗΣΤΙΚΩΝ • ΑΥΤΟΥ ', Πῶς συνέστη το Ψαλτήριον, καὶ πῶς οἱ Ψαλμοὶ ἐξετέθησαν· καὶ τίνα εἰσὶ τὰ μνημονευόμενα ἐν ταῖς Γραφαῖς βιβλία ὡς ὄντα ', οὐχ εὑρισκόμενα δὲ, καὶ τίνα εἰσὶ τὰ ἐν τῷ τέλει τῷ Δαβὶδ πραχθέντα, καὶ τίνες ἡρμήνευσαν το Ψαλτήριον, καὶ πόσοι, καὶ πότε. Πᾶσα 8 μὲν ἡ καθ' ἡμᾶς Γραφή Παλαιά τε καὶ Καινή, θεόπνευστός ἐστι, καὶ ὠφέλιμος πρὸς διδα αὐτοῦ. καὶ χρονικῶν συνταγμάτων. ὡς ὄντα. λ.
AUCTARIUM THEODORETI
CYRENSIS EPISCOPI
JOANNE GARNERIO ADORNATUM.
RECOGNOVIT JOANN. LUDOV. SCHULZE.
AD TOMUM PRIMUM
In quo continentur Commentarii in sacram Scripturam.
1-71 ADMONITIO AD LECTOREM.
Quæ pag. 72-83 sequuntur, ad fidem codicis Vaticani 752 a Garnerio expressa erant, sed minus
accurate, et non sine lacunis, quas ex apographo Vindobonensi explere nobis licuit. De auctore hujus
Proœmii jure dubitari potest. Nec Theodoreto totum, nec Athanasio, nec Eusebio, nec Josepho (Christiano) tribuendum est: videtur enim ex multorum libris congestum esse. Quæ apud Athanasium
in epistola ad Marcellinum leguntur, habent quidem multa his similia, in primis quod ad initium
bujus Prooemii attinet, sed longe plura sunt hisce et copiosiorem produnt ejusdem argumenti traclationem. textu, quem editio Athanasii Paris. Bened. (t. I, p. 11, p. 982 seq.) exhibet, diversum
esse cognovimus illum qui in Corderii Catena PP. Græcorum in Psalmos, t. I, exstat. Garnerii lectiones
ut restitueremus et emendaremus, multum nos adjuvit apographum primorum foliorum præstantissimi
illius Vindob. codicis, quem Lambecius 1. 11, p. 30 seq. dignis extulit laudibus. Instituta enim hujus
apographi cum Garnerii textu comparatione intelleximus, quod jam ex Lambecii enarratione colligi
poterat, hunc Vindobonensem codicem in verbis parum recedere a Vaticano, quo Garnerius erat usus,
etsi alia sit partium hujus libelli dispositio. Præterea varias lectiones adjecimus, quas apographum
Florentinum suppeditavit. Vid. cl. Bandinii Catalogum codd. mss. biblioth. Medic., t. I, p. 87 seq.
ΜΕΘΟΔΟΣ ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΥ.
ΕΚ ΤΩΝ ΥΠΟΜΝΗΣΤΙΚΩΝ • ΑΥΤΟΥ ',
Πῶς συνέστη το Ψαλτήριον, καὶ πῶς οἱ Ψαλμοὶ ἐξετέθησαν· καὶ τίνα εἰσὶ τὰ μνημονευόμενα ἐν
ταῖς Γραφαῖς βιβλία ὡς ὄντα ', οὐχ εὑρισκόμενα δὲ, καὶ τίνα εἰσὶ τὰ ἐν τῷ τέλει τῷ Δαβὶδ
πραχθέντα, καὶ τίνες ἡρμήνευσαν το Ψαλτήριον, καὶ πόσοι, καὶ πότε.
COMPENDIOSA RATIO THEODORETI
EX EJUS HYPOMNESTICIS,
De modo quo Psalterium conflatum est, quoque Psalmi dispositi; de libris, qui memorantur in Scripturis,
quasi exstent, nec tamen reperiuntur; de iis quæ sint ultimo Davidis tempore gesta; et de interpretibus
Psalterii, eorum numero et ætate.
72 Omnis, quam habemus, Scriptura, tum Antiqua, tum Nova, divinitus inspirata est, utilisque ad
Πᾶσα 8 μὲν ἡ καθ' ἡμᾶς Γραφή Παλαιά τε καὶ
Καινή, θεόπνευστός ἐστι, καὶ ὠφέλιμος πρὸς διδα
'
1 ɛo. Vindob. 'Iwolnov, sed, cod. 20 habet 'Two. Vind. Snoµµátu, sed cod. 20 habet
nostram lectionem.· αὐτοῦ. Vind. addit καὶ χρονικῶν συνταγμάτων. Ita quoque eod. 20. ὡς ὄντα.
Des. in Vind. exstant autem ista in cod. 20. ‚ªПãsa, x. t. λ. Ad marginem cod. Vindob. 19 ascriptum
est. Athanasius in epistola ad Marcellinum. Sed nonnisi epitome illius epistolæ h. 1. exhibetur.
col. 21–22page 2 of 24
PG 84:21σκαλίαν ἀρετῆς, καὶ πίστεως ἀληθοῦς. Ἡ δὲ τῶν Ψαλμῶν βίβλος, ὅτε ο πάντων ὡς παράδεισος, ἐν ἑαυτῇ ' πεφυτευμένα τὰ ἄνθεα φέρουσα, μελωδεί ἐπ' αὐτῶν καὶ ψάλλουσα δείκνυσιν. Ἔχει δὲ καὶ παρατήρησίν τινα τοῖς βουλομένοις προσέχειν, καὶ τὴν εἰκόνα πως τῆς διαγωγῆς τῶν ψυχῶν, καὶ τὸν ἐπ᾿ ἀρετῇ τρέχοντα καὶ βουλόμενον κατανοῆσαι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐν σώματι παρουσίαν υπομιμνήσκειν 10 πρότερον διὰ τῆς ἀναγνώσεως 4, τά τε κινήματα καὶ τὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς· καὶ οὕτω λοιπὸν τυποι καὶ διδάσκει, εἰ 18 τοὺς ἐντυγχάνοντας τοῖς τοιούτοις ψυχωφελέσι καὶ θεοσεβέσι λό γοις, οὕτω τε περὶ ἕκαστον τὸν τύπον καὶ τὴν δι δασκαλίαν· καὶ τί μὲν λέγων, ἀρέσκειν δύναται τῷ Κυρίῳ, διὰ ποίων δὲ ῥημάτων ἐπιδιορθοῦσθαι 1 δύο ναται καὶ εὐχαριστεῖν τῷ Κυρίῳ, ὑπὲρ τοῦ μὴ εἰς ἀσέβειαν καταπίπτειν 18 τὸν παρὰ τὰ τοιαῦτα λέ γοντα Ο γὰρ χαρακτήρ καὶ ἡ διαίρεσις τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν, εἰς ὠφέλειαν πάντων ἀνθρώπων ἐγένετο, καὶ ἡγοῦμαι ἐν τούτοις τοῖς λόγοις τῆς βίβλου τὸν πάντα βίον τῶν ἀνθρώπων, τάς τε τῆς ψυχῆς δια Θέσεις, καὶ τῶν λογισμῶν τὰ κινήματα μετρείσθαι 15 καὶ περιέχεσθαι, καὶ μηδὲν πλέον ἐν ἀνθρώποις ὠφελιμώτερον εὑρίσκεσθαι. Ο γὰρ Θεὸς ἐνετείλατο τῷ Μωσεί γράψαι την μετ γάλην ᾠδὴν, καὶ διδάξαι τῷ λαῷ· τόν τε καθιστάμενον ἄρχοντα κελεύει γράψαι τὸ Δευτερονόμιον, καὶ ἔχειν τοῦτο εἰς ὠφέλειαν 18 τοῖς γνησίως ἐν αὐτοῖς μελετῶσιν ἀμέλει. Οπηνίκα εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγ γελίας εἰσῆλθεν ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς, βλέπων τὰς τῶν ἐθνῶν παρατάξεις, καὶ τοὺς βασιλεῖς 19 τῶν Αμορ βαίων καὶ Γετθαίων 3, καὶ Ἰεβουσσαίων, καὶ τοὺς λοιποὺς πάντας συνεισελθόντας 3 κατ' αὐτοῦ εἰς τὸν πόλεμον, ἀντὶ ὅπλων καὶ ξιφῶν, τὸ Δευτερονόμιον ἀναγνούς, εἰς τὰ ὦτα πάντων, τά τε βήματα τοῦ νόμου ὑπομνήσας, καὶ τούτοις τὸν λαὸν καθοπλίσας, περιγέγονε τῶν πολεμίων. Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἰωσίας εὑρεθέντος τοῦ βιβλίου, καὶ ἀναγνωσθέντος εἰς τὰς πάντων ἀκοὰς, οὐκέτι τοὺς ἐχθροὺς ἐφοβεῖτο. Καὶ γὰρ παρὰ φρονίμων καὶ σοφωτάτων ἀνδρῶν ἤκουσα 38 λεγόντων, ὡς ἄρα τὸ παλαιὸν ἐν τῷ Ἰσραὴλ μόνον ἀναγινώσκοντες τῶν Ψαλμῶν τὰς γραφάς, ἐδίωκον δαίμονας. "Οθεν καταγνώσεως πάσης ἀξίους εἶναι ἔλεγον, τοὺς ταῦτα μὲν ἀφιέντας, συντιθέντας δὲ ἑαυτοῖς ἔξωθεν ῥήματα πειθανά ", καὶ ἐν τούτοις ἐξορκιστὰς αὐτοὺς ὀνομάζοντας. Καὶ ὡς εἴρηται, οἱ παλαιοὶ ὁπότε 86 εἶχον πρὸς τοὺς ὑπεναντίους πόλεμον, ἀνεγίνωσκον τὸ δευτερονόμιον ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἡ κιβωτός Στε. αὐτῇ. άνθη. • μελῳδοῦσιν ἐπ' αὐτῇ καὶ ψάλλουσι δείκνυσιν. υπου μιμνήσκουσα. μ' ἀναστάσεως. " οὔτε τῷ. “επανορθοῦσθαι. Ι, διορθοῦν. ἐμπίπτειν. μεταιρεῖσθαι. τοῦ λαοῦ, τὸν καθιστάμενον ἄρχοντα, κελεύσας γράψαι, κ. τ. λ καὶ ἔχειν τοῦτο εἰς βοήθειαν τοὺς αὐτὸ μελετῶντας γνησίως. Αμέλει καὶ ὁπηνίκα, κ. τ. λ. τὰς βασιλείας. το Χετταίων. οι συνελθόντας. ήκουσε. πάντας. * πιτ θανά. εί ποτε.
AUCTARIUM OPERUM THEODORETI. - AD TOM. I.
σκαλίαν ἀρετῆς, καὶ πίστεως ἀληθοῦς. Ἡ δὲ τῶν docenda quæ virtutis sunt, quæque vera Adei. Liber
Ψαλμῶν βίβλος, ὅτε ο πάντων ὡς παράδεισος, ἐν
ἑαυτῇ ' πεφυτευμένα τὰ ἄνθεα φέρουσα, μελωδεί
ἐπ' αὐτῶν καὶ ψάλλουσα δείκνυσιν.
autem Psalmorum, cum sit velut omnium hortus,
consitos in se flores ferens, de ipsis modulatur, eosque psallens ostendit.
Habet etiam quod observent, qui attendere voluerint; habet et formam, qua dirigatur anima, et
qui per virtutis viam currit, vultque meditari Salvatoris in carne adventum, lectioneque revocat in
memoriam motus animæ ac constitutionem; sicque
deinde eum qui in ejusmodi * sermonibus utilibus
animæ, piisque legendis versatus fuerit, informat
et docet circa omnem formam et doctrinam sanctitatis; et quæ dicendo placere possit aliquis Deo,
ac per ejusmodi 73 eloquia corrigi, et gratias agere,
propterea quod juxta hæc Domino loquens in imἜχει δὲ καὶ παρατήρησίν τινα τοῖς βουλομένοις
προσέχειν, καὶ τὴν εἰκόνα πως τῆς διαγωγῆς τῶν
ψυχῶν, καὶ τὸν ἐπ᾿ ἀρετῇ τρέχοντα καὶ βουλόμενον
κατανοῆσαι τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐν σώματι παρουσίαν·
υπομιμνήσκειν 10 πρότερον διὰ τῆς ἀναγνώσεως 4,
τά τε κινήματα καὶ τὴν κατάστασιν τῆς ψυχῆς· καὶ
οὕτω λοιπὸν τυποι καὶ διδάσκει, εἰ 18 τοὺς ἐντυγχά
νοντας τοῖς τοιούτοις ψυχωφελέσι καὶ θεοσεβέσι λόγοις, οὕτω τε περὶ ἕκαστον τὸν τύπον καὶ τὴν δι
δασκαλίαν· καὶ τί μὲν λέγων, ἀρέσκειν δύναται τῷ
Κυρίῳ, διὰ ποίων δὲ ῥημάτων ἐπιδιορθοῦσθαι 1 δύο
ναται καὶ εὐχαριστεῖν τῷ Κυρίῳ, ὑπὲρ τοῦ μὴ εἰς pietatem non incidat.
ἀσέβειαν καταπίπτειν 18 τὸν παρὰ τὰ τοιαῦτα λέγοντα
Ο γὰρ χαρακτήρ καὶ ἡ διαίρεσις τῆς βίβλου τῶν
Ψαλμῶν, εἰς ὠφέλειαν πάντων ἀνθρώπων ἐγένετο,
καὶ ἡγοῦμαι ἐν τούτοις τοῖς λόγοις τῆς βίβλου τὸν
πάντα βίον τῶν ἀνθρώπων, τάς τε τῆς ψυχῆς δια
Θέσεις, καὶ τῶν λογισμῶν τὰ κινήματα μετρείσθαι 15
καὶ περιέχεσθαι, καὶ μηδὲν πλέον ἐν ἀνθρώποις ώφελιμώτερον εὑρίσκεσθαι.
Ο γὰρ Θεὸς ἐνετείλατο τῷ Μωσεί γράψαι την μετ
γάλην ᾠδὴν, καὶ διδάξαι τῷ λαῷ· τόν τε καθιστάμενον ἄρχοντα κελεύει γράψαι τὸ Δευτερονόμιον, καὶ
ἔχειν τοῦτο εἰς ὠφέλειαν 18 τοῖς γνησίως ἐν αὐτοῖς
μελετῶσιν ἀμέλει. Οπηνίκα εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας εἰσῆλθεν ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς, βλέπων τὰς τῶν
ἐθνῶν παρατάξεις, καὶ τοὺς βασιλεῖς 19 τῶν Αμορβαίων καὶ Γετθαίων 3, καὶ Ἰεβουσσαίων, καὶ τοὺς
λοιποὺς πάντας συνεισελθόντας 3 κατ' αὐτοῦ εἰς τὸν
πόλεμον, ἀντὶ ὅπλων καὶ ξιφῶν, τὸ Δευτερονόμιον
ἀναγνούς, εἰς τὰ ὦτα πάντων, τά τε βήματα τοῦ
νόμου ὑπομνήσας, καὶ τούτοις τὸν λαὸν καθοπλίσας,
περιγέγονε τῶν πολεμίων. Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἰωσίας
εὑρεθέντος τοῦ βιβλίου, καὶ ἀναγνωσθέντος εἰς τὰς
πάντων ἀκοὰς, οὐκέτι τοὺς ἐχθροὺς ἐφοβεῖτο.
Distinctio porro divisioque libri Psalmorum ad
utilitatem omnium hominum conducit: quin opinor in hujusmodi libri sermonibus totam hominum
vitam et animæ affectiones, et rationis motus temperari et contineri, nihilque in hominibus reperiri
utilius.
Jussit enim Deus Mosi, ut magnum illud canticum scriberet, et populum doceret: mandavit
eliam, ut qui constitueretur dux, scriberet Deuteronomium, illudque haberet ad usum eorum qui
recte in ipsis meditantur. Denique quando in terram
promissionis venit Josua flius Nave, videns gentium acies, regesque Amorrhæorum, Getthæorum,
Jebusæorum, reliquosque alios contra se ad bellum
convenientes, pro armis et ensibus legens Deuteronomium ad aures omnium, et verba legis revocans in memoriam, hisque populum velut armis
instruens, hostes devicit. Rex autem Josias, reperto
Scripturæ libro, lectoque omnibus audientibus,
jam non amplius hostes timuit.
Quin etiam a viris prudentibus et sapientissimis
audivi, cum 74 id tanquam vetus quiddam apud
Israelitas narrarent, quod legentes duntaxat Psal
morum Scripturas ejicerent dæmones. Quare omni
Καὶ γὰρ παρὰ φρονίμων καὶ σοφωτάτων ἀνδρῶν
ἤκουσα 38 λεγόντων, ὡς ἄρα τὸ παλαιὸν ἐν τῷ Ἰσραὴλ
μόνον ἀναγινώσκοντες τῶν Ψαλμῶν τὰς γραφάς,
ἐδίωκον δαίμονας. "Οθεν καταγνώσεως πάσης ἀξίους
εἶναι ἔλεγον, τοὺς ταῦτα μὲν ἀφιέντας, συντιθέντας reprehensione dignos esse dicebant, qui dimisissent,
δὲ ἑαυτοῖς ἔξωθεν ῥήματα πειθανά ", καὶ ἐν τούτοις
ἐξορκιστὰς αὐτοὺς ὀνομάζοντας.
Καὶ ὡς εἴρηται, οἱ παλαιοὶ ὁπότε 86 εἶχον πρὸς
τοὺς ὑπεναντίους πόλεμον, ἀνεγίνωσκον τὸ Δευτερο
νόμιον ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ἡ κιβωτός
• 1 Tim. ut, 16.
sibi vero composuissent apta quædam verba, vocassentque exorcistas qui ipsis uterentur.
Quin, ut dicitur, veteres, si quando bellum contra adversarios gererent, Deuteronomium coram
omni populo legebant, et arca legis tabulas contiVARIÆ LECTIONES.
• Vind. Στε. Ibid. αὐτῇ. Ibid. άνθη. • Ibid. μελῳδοῦσιν ἐπ' αὐτῇ καὶ ψάλλουσι δείκνυσιν. "Ibid. υπου
μιμνήσκουσα. μ' Ibid. ἀναστάσεως. 1s εl. Des. in Vindob. " ibid. οὔτε τῷ. “Ibid. επανορθοῦσθαι.
Athanasius in epist. ad Marcell. (Ed. Bened. t. Ι, p. ut, p. 992.) διορθοῦν. s Athan, I. c. ἐμπίπτειν.
• Vind. μεταιρεῖσθαι.
18 Ibid.
L' Ibid. τοῦ λαοῦ, τὸν καθιστάμενον ἄρχοντα, κελεύσας γράψαι, κ. τ. λ
καὶ ἔχειν τοῦτο εἰς βοήθειαν τοὺς αὐτὸ μελετῶντας γνησίως. Αμέλει καὶ ὁπηνίκα, κ. τ. λ.
1 ibid. τὰς
βασιλείας. το Ibid. Χετταίων. οι Ibid. συνελθόντας. ss Ibid. ήκουσε. ss Ibid. πάντας. * Ibid. πιτ
θανά. ss Ibid. εί ποτε.
col. 23–24page 3 of 24
PG 84:23ἔχουσα τὰ πυξία του νόμου προώδευε πάντων, καὶ ἤρχει τούτοις ἀντὶ πάσης παρατάξεως ὅπλων και 10 ξιφῶν εἰς βοήθειαν· εἰ μή τις ἦν παρὰ τοῖς βαστάζουσι τοῦτο “, καὶ ἐν τοῖς λαοῖς προκρατήσασα ἁμαρτία καὶ ὑπόκρισις. Ταύτην οὖν τὴν κιβωτόν βασιλεύσας Δαβίδ 38, μετά τὴν τοῦ Σαούλ τελευτὴν ἀναγαγών, οὖσαν ἐν οἴκῳ, Αμιναδάβ 10 έτη εἴκοσι, ἐξότου ἐκ τῶν ᾿Αζωτίων μετενήνεκτο, καὶ ἐπιθεὶς ἐπὶ ἅμαξαν καινὴν, ἄγειν. ἐπειρᾶτο εἰς Ἱερουσαλήμ. Καὶ δὴ Ὀζαν " ἄπιστος. ῶν, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, πέπτωκε παταχθείς. Ἐφ᾽ ᾧ. δειλιάσας ὁ Δαβίδ, εἰσήγαγε τὴν κιβωτὸν εἰς οἶκον Αβδαδὰμ ει τοῦ Γετθαίου, καὶ μαθὼν ὅτι εὐλόγηται Αβδαδάμ, κατελθὼν ἀνελάβετο ταύτην, καὶ ἄγει εἰς Ιερουσαλήμ. Επιλέγεται δὲ ἐκ τῆς φυλῆς Δαβιδ κλήρῳ ψαλτῳδοὺς κι ἀρχόντων ᾠδῶν τέσσαρας 18, τὸν ᾿Ασάφ, τὸν Ἐμάν 8, τὸν ᾿Αθὰμ ε, τὸν Ἰδιθούμ, τοῦ ψάλλειν καὶ ᾄδειν ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ τῷ Κυρίῳ εἰς ἐξομολόγησιν καὶ αἴνεσιν, ἐν ὀργάνοις ἡρμοσμένοις καὶ ᾠδαῖς, καὶ κινύραις, καὶ ναύλαις, καὶ τυμπάνοις, καὶ κυμβάλοις, καὶ ψαλτηρίῳ, καὶ κερατίνῃ, οἷς ὁ ἀριθμὸς 3. ἐπετέτακτο ᾀδόντων διακόσιοι ὀγδοηκονταοκτώ, ἑκάστῳ ει ἑβδομήκοντα δύο, ἐκ τοῦ Χὰμ τριάκοντα δύο, τοῦ Σὴμ εἴκοσι πέντε, τοῦ Ἰάφεθ πεντεκαίδεκα, κατά 20 τὴν γενομένην οικονομίαν, ἡνίκα ὁ πύργος ᾠκοδομήθη το ὑπὸ ἀπίστων ἀνδρῶν, ἑβδομήκοντα δύο ἐθνῶν μερισμὸς ἐτελεῖτο γλωσσῶν. Οἷς ἀσυμφώνου φωνῆς γενομένης· εἰς διασποράν ἐχώρησαν ὑπὸ πνεύματος ἐλαυνόμενοι. Οὗτοι τοίνυν πάντες ἵσταντο ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ ψάλλοντες καὶ ᾄδοντες ὕμνον τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι Μέσος “δὲ αὐτῶν ἵστατο ὁ μακάριος Δαβίδ, αὐτὸς ἄρχων 6 τῶν ᾠδῶν, κρατῶν ἐπὶ χεῖρας τὸ ψαλτήριον· ἡνίκα δὲ ἐπί τινα * τούτων ἐσκίρτα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐπεπήδα μόνος ἐκεῖνος, καὶ οἱ λοιποί ἐπαύοντο ἐπιφωνοῦντες ἀκολούθως τῷ ψάλλοντι, λέ γοντες 48 τὸ ᾿Αλληλούϊα, δ σημαίνει ἐκ τῆς Ἑβραΐδος φωνῆς εἰς τὴν Ἑλληνίδα με τα τιθέμενον, Τῷ ὄντι Θεῷ· καὶ οὕτως ᾄδοντες τῷ Κυρίῳ διετέλουν 4. καί. τε. τοῦτο. Δαβ. Αμιν. Η 'Αβδαδάμ, ᾿Αβδοδώμ. Ός. Αζζά. Οι 'Αβδ. 'Αβεδδαδώμ 'Αβεδδαρά.» ψαλμῳδούς. τὰς ἁράς. Αϊμάν. Αἰθάμ. κ' άρ. ᾠδῶν. έκαστος. Χάμ. ᾿Αχάμ. κατὰ πάντες. 4 οἰκοδομεῖτο. σε ἐν τῷ ἁγίῳ Πν. • μέσον. Το ἀρχόμενος. “τινι. λέγ. και. 46 τῷ ὄντι Θεῷ. αινέσωμεν τὸν ὄντα Θεόν. Δαβὶδ ὁ βασιλεὺς μετά τὴν τοῦ Σαούλ τελευτήν, ἀναγαγὼν τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης Κυρίου, οὖσαν ἐν οἴκῳ ᾿Αβδοδομ ἔτεσιν εἰ κόσιν, ἐξότου ἐκ τῶν ᾿Αζωτίων μετενήνεκτο, καὶ καταστήσας· αὐτὴν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἐπιλέγεται ἐκ τῆς φυλῆς Λευὶ κλήρῳ ψαλτωδοὺς ἄρχοντας, ᾠδῶν τέσσαρας τοῦ ψάλλειν καὶ ᾄδειν ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀναφέρειν φωνὴν εὐφροσύνης εἰς ἐξομολόγησιν καὶ αἴνεσιν ἐν ὀργάνοις ἡρμοσμένοις, καὶ ᾠδαῖς, καὶ κινύραις, καὶ ναύλαις, καὶ τυμπάνοις, καὶ κυμβάλοις, καὶ ψαλτηρίῳ, καὶ κερατίνῃ, τὸν ᾿Ασάφ, Αἰμὰν, Αἰθάν, Ιδουδούμ, οἷς ἀριθμὸς ᾠδῶν ἐπετέτακτο, αδόντων διακοσίων ογδοήκοντα ὀκτώ, ἑκάστῳ ἑβδο μήκοντα δύο· ἐκ τοῦ Χὰμ λβ'. τοῦ Σὴμ καὶ τοῦ Ιάφεθ ιε'. οἵτινες ἑστῶτες ἔμπροσθεν τῆς κιβωτοῦ διαθήκης Κυρίου ἔψαλλον καὶ ἦδον τῷ Κυρίῳ, ὃς μὲν ἐν κινύρᾳ, ὅς δὲ ἐν κυμβάλοις, ὃς δὲ ἐν κιθάρα, ὃς δὲ ἐν ψαλτηρίῳ, ὧν μέσος ἵστατο ὁ μακάριος Δαβὶδ αὐτὸς ἄρχων ἀρχόντων ᾠδῶν, κρατῶν ἐπὶ χεῖρας τὸ ψαλτήριον. Εκαστος δὲ ὧδεν καὶ ἔψαλλεν ὑμνῶν τὸν Θεὸν ἁγίῳ Πνεύματι τεταγμένος. Ηνίκα τοίνυν ἐσκίρτα το Πνεῦμα ἐπί τινα τῶν ἀρχόντων τῶν ψαλτωδῶν, οἱ λοιποὶ ἡσυχίαν ἦγον παρεστῶτες καὶ ὑπακούοντες συμ φώνως τῷ ψάλλοντι τὸ ᾿Αλληλούϊα.
Dens, omnes anteibat, ipsisque pro omni apparatu ἔχουσα τὰ πυξία του νόμου προώδευε πάντων, καὶ
armorum ensiumque ad auxňlium satis erat, nisi
quæ vigeret in bajulantibus et in populis noxa et,
hypocrisis.
Hanc igitur arcam David, cum ad regnum venisset, post mortem Saulis reduxit, postquam exstitisset in domo Abinadab annis viginti, ex quo ab
Azoliis reducta erat: et cum imposuisset super
plaustrum novum, tentavit deducere Ilierosolymam;
et Oza incredulus cum esset, extendissetque manunt, percussus cecidit: quo territus David, induxit arcam in domum Obededom Getthæi: et cum
didicisset impertitam benedictionem Obededom,
rediens ipsam assumpsit, et Hierosolymam deduxit.
David eligit sorte ex tribu (Levi) cantores quatuor, qui cantui præerant, Asaph, Eman, Atham
et Idithum, ut ante 75 arcam psallerent et canerent
Domino in confessione, et laudem in organis bene
sonantibus, in cantibus et cytharis, et nabliis, et
tympanis, et cymbalis, et psalterio, et cornu, quibus numerus constitutus est canentium ducenti
octoginta octo, unicuique septuaginta duo: ex (posteris) Chami triginta duo, Semi viginti quinque,
Japheth quindecim, secundum factam dispensationem. Cum enim ædificaretur turris ab incredulis
hominibus, in septuaginta duas linguas divisæ sunt
gentes, ita ut in omnes terre regiones dispergerentur, quia diversis utebantur linguis. Omnes
stabant in conspectu arcæ psallentes et canentes
hymnum Deo et sancto Spíritui.
Stabat autem medius beatus David, ipse præcinens cantionibus, habens præ manibus psalterium:
quando vero in aliquem ipsorum Spiritus sanctus
incidebat, solus ipse saliebat, reliqui cessabant,
psallenti succimentes, dicentesque Alleluia, quod ex
Hebraica lingua in Græcam conversum significat id
fpsum quod (Gloria) vero Deo: et sic in celebranda
Domini gloria permanebant.
ἤρχει τούτοις ἀντὶ πάσης παρατάξεως ὅπλων και 10
ξιφῶν εἰς βοήθειαν· εἰ μή τις ἦν παρὰ τοῖς βαστά
ζουσι τοῦτο “, καὶ ἐν τοῖς λαοῖς προκρατήσασα
ἁμαρτία καὶ ὑπόκρισις.
Ταύτην οὖν τὴν κιβωτόν βασιλεύσας Δαβίδ 38, μετά
τὴν τοῦ Σαούλ τελευτὴν ἀναγαγών, οὖσαν ἐν οἴκῳ,
Αμιναδάβ 10 έτη εἴκοσι, ἐξότου ἐκ τῶν ᾿Αζωτίων
μετενήνεκτο, καὶ ἐπιθεὶς ἐπὶ ἅμαξαν καινὴν, ἄγειν.
ἐπειρᾶτο εἰς Ἱερουσαλήμ. Καὶ δὴ Ὀζαν " ἄπιστος.
ῶν, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, πέπτωκε παταχθείς. Ἐφ᾽ ᾧ.
δειλιάσας ὁ Δαβίδ, εἰσήγαγε τὴν κιβωτὸν εἰς οἶκον
Αβδαδὰμ ει τοῦ Γετθαίου, καὶ μαθὼν ὅτι εὐλόγηται
Αβδαδάμ, κατελθὼν ἀνελάβετο ταύτην, καὶ ἄγει εἰς
Ιερουσαλήμ.
Επιλέγεται δὲ ἐκ τῆς φυλῆς Δαβιδ κλήρῳ ψαλτ
ῳδούς κι ἀρχόντων ᾠδῶν τέσσαρας 18, τὸν ᾿Ασάφ,
τὸν Ἐμάν 8, τὸν ᾿Αθὰμ ε, τὸν Ἰδιθούμ, τοῦ ψάλλειν
καὶ ᾄδειν ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ τῷ Κυρίῳ εἰς ἐξομο
λόγησιν καὶ αἴνεσιν, ἐν ὀργάνοις ἡρμοσμένοις καὶ
ᾠδαῖς, καὶ κινύραις, καὶ ναύλαις, καὶ τυμπάνοις,
καὶ κυμβάλοις, καὶ ψαλτηρίῳ, καὶ κερατίνῃ, οἷς ὁ
ἀριθμὸς 3. ἐπετέτακτο ᾀδόντων διακόσιοι ὀγδοήκοντα
ὀκτώ, ἑκάστῳ ει ἑβδομήκοντα δύο, ἐκ τοῦ Χὰμ
τριάκοντα δύο, τοῦ Σὴμ εἴκοσι πέντε, τοῦ Ἰάφεθ
πεντεκαίδεκα, κατά 20 τὴν γενομένην οικονομίαν,
ἡνίκα ὁ πύργος ᾠκοδομήθη το ὑπὸ ἀπίστων ἀνδρῶν,
ἑβδομήκοντα δύο ἐθνῶν μερισμὸς ἐτελεῖτο γλωσσῶν.
Οἷς ἀσυμφώνου φωνῆς γενομένης· εἰς διασποράν
ἐχώρησαν ὑπὸ πνεύματος ἐλαυνόμενοι. Οὗτοι τοίνυν
πάντες ἵσταντο ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ ψάλλοντες καὶ
ᾄδοντες ὕμνον τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι
Μέσος “δὲ αὐτῶν ἵστατο ὁ μακάριος Δαβίδ, αὐτὸς
ἄρχων 6 τῶν ᾠδῶν, κρατῶν ἐπὶ χεῖρας τὸ ψαλτή
ριον· ἡνίκα δὲ ἐπί τινα * τούτων ἐσκίρτα τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, ἐπεπήδα μόνος ἐκεῖνος, καὶ οἱ λοιποί
ἐπαύοντο ἐπιφωνοῦντες ἀκολούθως τῷ ψάλλοντι, λέγοντες 48 τὸ ᾿Αλληλούϊα, δ σημαίνει ἐκ τῆς Ἑβραΐδος
φωνῆς εἰς τὴν Ἑλληνίδα με τα τιθέμενον, Τῷ ὄντι
Θεῷ· καὶ οὕτως ᾄδοντες τῷ Κυρίῳ διετέλουν 4.
* καί. Vind. præm. τε. 37 τοῦτο. Des. ibid. ss Δαβ. Ibid. præm. 6. Αμιν. Ita legendum est juxta
Η Reg. (apud LXX) VI, 3. Garnerius legit 'Αβδαδάμ, Vindob. ᾿Αβδοδώμ. • Ός. Legendum essa
videtur Αζζά. Οι 'Αβδ. Apud LXX, nunc 'Αβεδδαδώμ legitur, nunc 'Αβεδδαρά.» Vind. ψαλμῳδούς.
*s Vind. τὰς ἁράς. Minus recte. * Vind., Αϊμάν. st Ibid. Αἰθάμ. κ' άρ. Vind. addit ᾠδῶν.
» Ibid. έκαστος. * Χάμ. Ita Vindob. sed Garn. ᾿Αχάμ.
3 κατὰ πάντες. Lacunis et vitiis sca
tebat iste locus, quem ex apographo Vindob. restituere licuit.
4 Vind. οἰκοδομεῖτο. σε Vind. ἐν τῷ
ἁγίῳ Πν. • Vindob. μέσον. Το Ibid. ἀρχόμενος. “Ibid. τινι.
λέγ. Ibid. præm. και. 46 τῷ ὄντι
Θεῷ. lbid. αινέσωμεν τὸν ὄντα Θεόν. * Posteriorem partem hujus sectionis in apographo codicis Florentini jam commemorati ita paucis expressam videmus. Δαβὶδ ὁ βασιλεὺς (verba sunt Eusebii), μετά
τὴν τοῦ Σαούλ τελευτήν, ἀναγαγὼν τὴν κιβωτὸν τῆς διαθήκης Κυρίου, οὖσαν ἐν οἴκῳ ᾿Αβδοδομ ἔτεσιν εἰ
κόσιν, ἐξότου ἐκ τῶν ᾿Αζωτίων μετενήνεκτο, καὶ καταστήσας· αὐτὴν εἰς Ἱερουσαλήμ, ἐπιλέγεται ἐκ τῆς
φυλῆς Λευὶ κλήρῳ ψαλτωδοὺς ἄρχοντας, ᾠδῶν τέσσαρας τοῦ ψάλλειν καὶ ᾄδειν ἐνώπιον τῆς κιβωτοῦ τῷ
Κυρίῳ, καὶ ἀναφέρειν φωνὴν εὐφροσύνης εἰς ἐξομολόγησιν καὶ αἴνεσιν ἐν ὀργάνοις ἡρμοσμένοις, καὶ
ᾠδαῖς, καὶ κινύραις, καὶ ναύλαις, καὶ τυμπάνοις, καὶ κυμβάλοις, καὶ ψαλτηρίῳ, καὶ κερατίνῃ, τὸν ᾿Ασάφ,
Αἰμὰν, Αἰθάν, Ιδουδούμ, οἷς ἀριθμὸς ᾠδῶν ἐπετέτακτο, αδόντων διακοσίων ογδοήκοντα ὀκτώ, ἑκάστῳ ἑβδο
μήκοντα δύο· ἐκ τοῦ Χὰμ λβ'. τοῦ Σὴμ καὶ τοῦ Ιάφεθ ιε'. οἵτινες ἑστῶτες ἔμπροσθεν τῆς κιβωτοῦ διαθή
κης Κυρίου ἔψαλλον καὶ ἦδον τῷ Κυρίῳ, ὃς μὲν ἐν κινύρᾳ, ὅς δὲ ἐν κυμβάλοις, ὃς δὲ ἐν κιθάρα, ὃς δὲ ἐν
ψαλτηρίῳ, ὧν μέσος ἵστατο ὁ μακάριος Δαβὶδ αὐτὸς ἄρχων ἀρχόντων ᾠδῶν, κρατῶν ἐπὶ χεῖρας τὸ ψαλτή
ριον. Εκαστος δὲ ὧδεν καὶ ἔψαλλεν ὑμνῶν τὸν Θεὸν ἁγίῳ Πνεύματι τεταγμένος. Ηνίκα τοίνυν ἐσκίρτα το
Πνεῦμα ἐπί τινα τῶν ἀρχόντων τῶν ψαλτωδῶν, οἱ λοιποὶ ἡσυχίαν ἦγον παρεστῶτες καὶ ὑπακούοντες συμφώνως τῷ ψάλλοντι τὸ ᾿Αλληλούϊα. Hæc iisdem fere verbis leguntur in Eusebii Caesareensis proemio in
Psalmos. Vid. Montf. Collect. novam PP. Græc., t. I, pag. 6 et 7.
col. 25–26page 4 of 24
PG 84:25Περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ψαλμῶν. Πολλῆς 48 τοίνυν εἰδωλολατρείας κατακρατησάσης τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους “, τοιαύτη λήθη εἰς αὐτοὺς γέγονε τῶν ἱερῶν Βιβλίων 50, ὡς οὐ μόνον τῶν παρ τρῴων γραφῶν ἐπιλαθέσθαι δε, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ σε Μωϋσέως, τὴν τοῦ νόμου βίβλον μηδ' ὅλως ἐπιφέρεσθαι ἐν μνήμῃ ", καὶ διὰ τοῦτο οὐ καθὼς ἐλέχθησαν ", οἱ ψαλμοὶ ἐτέθησαν ", ἀλλὰ καθὼς εἴρηνται ἔνθεν δε τε συμβῆναι τοὺς τοῖς χρόνοις ὑστέρους εὑρεθέντας δ' ἀναληφθῆναι προτέρους, καὶ σὲ τοὺς τοῖς χρόνοις προτέρους μετὰ ταῦτα εὑρεθέντας, ἐν δευτέρα ταγῆναι χώρᾳ· τόδ' αὐτὸ εὕροις γεγενημένον καὶ δ' ἐν τοῖς προφήταις. Τίνα εἰσὶ τὰ τῷ Δαβὶδ πρὸς τῷ τέλει πραχθέντα, 77 καὶ εἰς αὐτὸν θαύματος άξια 60 Πᾶσαν αὐτοῦ συγγραφήν οι ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ψαλμῶν συμπιπτόντων δι᾽ ὕμνων ὁ προφήτης συν εγράψατο, καὶ τὸν ἅπαντα βίον αὑτοῦ Θεὸν ὑμνῶν διετέλει, καὶ ψαλτήριον δὲ σε μουσικὸν ὄργανον εἶχεν ἐν τούτῳ. Χοροὺς δὲ ἔστησε ψαλτωδούς ", τὸ Λευϊτικὸν γένος ἅπαν ὑπὲρ τοὺς τρισμυρίους τότε δν σε ὑπὸ τρεῖς ποιησάμενος χοροδιδασκάλους σε εἰς τὸ ψάλλειν διηνεκῶς, καὶ ὑμνεῖν τὸν Θεὸν τοὺς ἑαυτοῦ ὕμνους ἐκτάξας "'· πεποίηκε μὲν τα ψαλμοὺς ἀπείρους, οὺς καὶ κατέλεξε τοῖς τῶν Λευϊτῶν χοροδιδασκά λοις. Αλλ' ὁ βασιλεὺς … Εζεκίας τὸ τῶν ψαλμῶν πλῆ θος εἰς ὀλιγωρίαν ἄγων τ, τους Λευΐτας, ἐπιγνοὺς τοὺς μ' τούτους καὶ ν ψαλμοὺς διὰ τῶν ἐν τῷ λαῷ σοφῶν, ἀπὸ τοσούτου τι πλήθους ἐποίησεν ἐπιλεχθῆναι. Διάδοχον ὁ Δαβὶδ τῆς αὐτοῦ βασιλείας τε τὸν υἱὸν ἐποιήσατο Σολομών, δν ἐκ τῆς Βηρσαβεέ τ ἐκτήσα το, καὶ χρισθέντα διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, αὐτὸς ἐπικυρῶν τι αὐτῷ τὴν βασιλείαν, προσεκύνησε. Παραινεῖ δὲ αὐτῷ τὴν πρὸς Θεὸν εὐσέβειαν εἰλικρινή διατηρεῖν, τῆς ἀρίστης ἀρχῆς ταύτην ὑπόθεσιν εἶναι λέγων· καὶ τὸν ναὸν δὲ ἐκέλευσεν οἰκοδομεῖν, τὴν ὅλην αὐτοῦ διάθεσιν, μέτρα τε καὶ σχήματα 48 τῆς ὅλης αὐτοῦ δομήσεως παραδούς, καταλείψας αὐτῷ τῆς μεγαλοπρεποῦς κατασκευῆς ἐπάξια δαπανήματα. Χρυσοῦ γὰρ ἦν δεκάκις μύρια τάλαντα, καὶ τὰ ἑκατ τοντάκις ἀργυρίου " μύρια τάλαντα· χαλκοῦ τε καὶ Πολλῆς, κ. τ. λ. ο τοῦ Ἰουδ. ἔθνους. τὸ 'Ιουδ. ἔθνος. το βίβλων. κι ἐπιλ. τοῦ. σε εἰς μνήμην. * ελέγχθησαν δε ἐτέθ. ἐξέθησαν σε ένθεν χώρα. αἱ οὖν εὑρεθεῖσαι πρῶτον βίβλοι ὡ πρῶται ετάχθησαν. καὶ αἱ εὑρεθεῖσαι ἔσχατον ἐν δευτέρα κατετάγησαν χώρα. σε εὑρ. πρώτους. 68 καὶ — προτέρους. τοὺς δὲ προτέρους. * και. Τίνα άξια. Ἰωσήπου ἐκ τοῦ ὑπομνηστικοῦ κεφ. ρ'. Τίνα ἐστὶ τὰ τῷ Δαβὶδ πεπραγμένα, καὶ εἰς αὐτὸν ἄξια θαύματος πραχθέντα πρὸς τῷ τέλει. συγγρ. τήν. σε καὶ ἕκαστον τῶν τῷ ψαλμῷ· συμ πιπτόντων δι' ὕμνων ὁ προφ. συνεργ. ἐφ' ἑκάστῳ τῶν συμπιπτόντων δι' ὕμνων συνεγράψατο. δέ. ψαλμωδούς σε ὂν, δ. δ. 6 χειροδιδασκαλίας. ἔταξε. «πεποίηκε δέ. καὶ πεποίηται μέν ο Ο δὲ βασιλεύς. το ἄγειν. 7 του τοσούτου τοῦ τοιούτου. 7 διάδοχον δὲ ὁ Δαβὶδ τῆς βασιλείας αὐτοῦ. διάδοχον τῆς αὐτοῦ βασιλείας, το Βηρσαλέ. Βερσαβεέ. * ἐπικουρῶν. ** μέταλλα δὲ καὶ σχήματα. το και τάλαντα. αργά ρου.
"
AUCTARIUM.
Περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ψαλμῶν.
Πολλῆς 48 τοίνυν εἰδωλολατρείας κατακρατησάσης
τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους “, τοιαύτη λήθη εἰς αὐτοὺς
γέγονε τῶν ἱερῶν Βιβλίων 50, ὡς οὐ μόνον τῶν παρ
τρῴων γραφῶν ἐπιλαθέσθαι δε, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ σε
Μωϋσέως, τὴν τοῦ νόμου βίβλον μηδ' ὅλως ἐπιφέρεσθαι ἐν μνήμῃ ", καὶ διὰ τοῦτο οὐ καθὼς ἐλέχθη:
σαν ", οἱ ψαλμοὶ ἐτέθησαν ", ἀλλὰ καθὼς εἴρηνται·
ἔνθεν δε τε συμβῆναι τοὺς τοῖς χρόνοις ὑστέρους
εὑρεθέντας δ' ἀναληφθῆναι προτέρους, καὶ σὲ τοὺς
τοῖς χρόνοις προτέρους μετὰ ταῦτα εὑρεθέντας, ἐν
δευτέρα ταγῆναι χώρᾳ· τόδ' αὐτὸ εὕροις γεγενημένον
καὶ δ' ἐν τοῖς προφήταις.
ST
AD TOM. I.
76 De dispositione psalmorum.
Cum plurima vigeret apud Judæorum gentem
idololatria, tanta ipsos tenuit oblivio sacrorum
Librorum, ut non solum paternarum scripturarum,
sed ipsius etiam Mosis obliviscerentur, et librum
legis in memoria nullatenus gererent: idcirco
psalmi non prout lecti erant, sed prout reperiebantur, dispositi sunt; atque ita factum est ut, qui
posteriora ad tempora pertinerent, quia reperti
prius sunt, prioribus præponerentur: qui ad priora,
quoniam post * alios inventi sunt, posteriorem locum obtinerent: id ipsum reperias in ipsis etiam
prophetis.
Τίνα εἰσὶ τὰ τῷ Δαβὶδ πρὸς τῷ τέλει πραχθέντα, 77 Quæ sint a Davide in fine gesta, et quæ de ipso
καὶ εἰς αὐτὸν θαύματος άξια 60
admiratione digna.
Πᾶσαν αὐτοῦ συγγραφήν οι ἐφ' ἑκάστῳ τῶν
ψαλμῶν συμπιπτόντων δι᾽ ὕμνων ὁ προφήτης συν
εγράψατο, καὶ τὸν ἅπαντα βίον αὑτοῦ Θεὸν ὑμνῶν
διετέλει, καὶ ψαλτήριον δὲ σε μουσικὸν ὄργανον εἶχεν
ἐν τούτῳ. Χοροὺς δὲ ἔστησε ψαλτωδούς ", τὸ Λευΐτικὸν γένος ἅπαν ὑπὲρ τοὺς τρισμυρίους τότε δν σε ὑπὸ
τρεῖς ποιησάμενος χοροδιδασκάλους σε εἰς τὸ ψάλλειν
διηνεκῶς, καὶ ὑμνεῖν τὸν Θεὸν τοὺς ἑαυτοῦ ὕμνους
ἐκτάξας "'· πεποίηκε μὲν τα ψαλμοὺς ἀπείρους,
οὺς καὶ κατέλεξε τοῖς τῶν Λευϊτῶν χοροδιδασκάλοις.
Αλλ' ὁ βασιλεὺς … Εζεκίας τὸ τῶν ψαλμῶν πλῆ
θος εἰς ὀλιγωρίαν ἄγων τ, τους Λευΐτας, ἐπιγνοὺς
τοὺς μ' τούτους καὶ ν ψαλμοὺς διὰ τῶν ἐν τῷ λαῷ
σοφῶν, ἀπὸ τοσούτου τι πλήθους ἐποίησεν ἐπιλεχθῆ
ναι. Διάδοχον ὁ Δαβὶδ τῆς αὐτοῦ βασιλείας τε τὸν υἱὸν
ἐποιήσατο Σολομών, δν ἐκ τῆς Βηρσαβεέ τ ἐκτήσατο, καὶ χρισθέντα διὰ τοῦ προφήτου Νάθαν, αὐτὸς
ἐπικυρῶν τι αὐτῷ τὴν βασιλείαν, προσεκύνησε.
Παραινεῖ δὲ αὐτῷ τὴν πρὸς Θεὸν εὐσέβειαν εἰλικρινή
διατηρεῖν, τῆς ἀρίστης ἀρχῆς ταύτην ὑπόθεσιν εἶναι
λέγων· καὶ τὸν ναὸν δὲ ἐκέλευσεν οἰκοδομεῖν, τὴν
ὅλην αὐτοῦ διάθεσιν, μέτρα τε καὶ σχήματα 48 τῆς
ὅλης αὐτοῦ δομήσεως παραδούς, καταλείψας αὐτῷ τῆς
μεγαλοπρεποῦς κατασκευῆς ἐπάξια δαπανήματα.
Χρυσοῦ γὰρ ἦν δεκάκις μύρια τάλαντα, καὶ τὰ ἑκατ
τοντάκις ἀργυρίου " μύρια τάλαντα· χαλκοῦ τε καὶ
Omnem suam historiam in unoquoque convenientium psalmorum, per hymnos propheta (David)
conscripsit, et per omnem vitam suam hymnis
celebravit Deum, habuitque in hunc finem psalterium, quod est instrumentum musicum; choros
quoque cantorum constituit, totumque Leviticum
genus, supra tria millia, tribus illis chori magistris subjiciens, ordinansque ad psallendum continenter, Deumque suis hymnis laudandum
posuit vero infinitos psalmos quos inter Levitas
chori magistros distribuit.
comSed rex Ezechias, qui multitudinem psalmorum
redegit in minorem ordinem, per Levitas ex tanta
multitudine, hos centum et quinquaginta psalmos,
quos per sapientes e populo accepit, eligi curavit.
David sui regni successorem esse voluit Salomonem,
quem ex Bersabee susceperat, et unctum a propheta
Nathan ipsemet honoravit, regnum ipsi confirmans,
monuitque pietatem erga Deum sinceram servare,
hanc inquiens optimi regiminis esse basin; jussit
etiam ædificare templum, tradiditque omnem 78 designationem, mensurasque et formam totius ædifcationis, relinquens ipsi magnificæ præparationis
dignas expensas. Auri enim erant decem millia lalenta, argenti centum millia talenta; #ris auteur
et ferri non fuit pondus. Qui vero contumelia
ipsum affecerunt, quo tempore infortunium patie
4 Πολλῆς, κ. τ. λ. Hæc pariter Eusebio vindicanda sunt, teste codice Florent. jam commemorato, et Montfauconio, loco jam citato, ubi plenius ista leguntur. 6ο τοῦ Ἰουδ. ἔθνους. Ita utroque loco et in apographo Vindob.
recte legitur. Garnerius legit τὸ 'Ιουδ. ἔθνος. το Vindob. βίβλων. κι ἐπιλ. Des. in Vindob. τοῦ. Des. ibid.
σε [bid. εἰς μνήμην. * Ed. prior habebat ελέγχθησαν δε ἐτέθ. Ed. prior habuit ἐξέθησαν
σε ένθεν χώρα.
Ita fere Monti. I. c. et codex Flor. Sed apographum Vindob. habet: αἱ οὖν εὑρεθεῖσαι πρῶτον βίβλοι
ὡ πρῶται ετάχθησαν. καὶ αἱ εὑρεθεῖσαι ἔσχατον ἐν δευτέρα κατετάγησαν χώρα. σε εὑρ. Μontf. et cod.
Flor. præmittunt πρώτους. 68 καὶ — προτέρους. Montf. τοὺς δὲ προτέρους. * και. Des. apud Montf. et
in cod. Flor. 6 Τίνα — άξια. Hæc sectio in apographo Vindob. quintum obtinet locum. Flor. habet:
Ἰωσήπου ἐκ τοῦ ὑπομνηστικοῦ κεφ. ρ'. Τίνα ἐστὶ τὰ τῷ Δαβὶδ πεπραγμένα, καὶ εἰς αὐτὸν ἄξια θαύματος
πραχθέντα πρὸς τῷ τέλει. συγγρ. Vindob. præm. τήν. σε Vind. καὶ ἕκαστον τῶν τῷ ψαλμῷ· συμπιπτόντων δι' ὕμνων ὁ προφ. συνεργ. Flor. ἐφ' ἑκάστῳ τῶν συμπιπτόντων δι' ὕμνων συνεγράψατο.
es δέ. Vind. omittit. 14 Vind. ψαλμωδούς σε v. Garn. v. Minus recte Vind. ὂν, δ. Flor. habet solum
δ. 6 Fl. χειροδιδασκαλίας. Vind. ἔταξε. «Vind. πεποίηκε δέ. Fl. καὶ πεποίηται μέν ο Vind.
· Ο δὲ βασιλεύς. το Vind. ἄγειν. 7 Vind. του τοσούτου Fl. τοῦ τοιούτου. 7 Vind. διάδοχον δὲ ὁ Δαβὶδ
τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Flor. διάδοχον τῆς αὐτοῦ βασιλείας, το Garn. Βηρσαλέ. Vind. et Flor. Βερσαβεέ.
* FI. ἐπικουρῶν. ** Vind. μέταλλα δὲ καὶ σχήματα.
το και
τάλαντα. Des. in Flor. * Vind. αργάρου.
col. 27–28page 5 of 24
PG 84:27; σιδήρου σταθμὸς οὐκ ἦν το. Τοὺς δὲ ἐνυβρίσαντας το αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς δυσπραγίας καιρόν, οὐκ εἴασεν ἀγνῶτας· κατέλεξε γὰρ καὶ τούτους, τῷ Σολομών παραδοὺς τὴν βασιλείαν. Ερμηνεία τοῦ διαψάλματος Εοικε μουσικοῦ τινος μέλους, ἢ ῥυθμοῦ τροπῆς γενομένης, ἡ τοῦ διαψάλματος παρακεῖσθαι σημείωσις· πολλάκις δὲ καὶ διανοίας ἐν ἀλλαγῇ, ἢ καὶ προσο ώπου μεταβολῇ σ Αεὶ 83 τοίνυν καὶ 88 παρὰ τὸν τῆς σιωπῆς καιρὸν ἐν αὐτῷ, λαλοῦντος ὁ λόγος ἐν διαλείμμασιν ἦν τὸ δὲ διάλειμμα παρὰ τῶν ἑρμηνευσάντων τε ώνομάσθη διάψαλμα. Προϊούσης τι γὰρ κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῆς ψαλμ ῳδίας, εἴ τις ἐγένετο μεταξὺ προφητεύοντος τοῦ Δα διδ, ἑτέρα τοῦ θείου Πνεύματος ἔλλαμψις, καιρὸν ἐδίδου τῇ διανοία οι δέξασθαι τῶν νοημάτων τὴν γνῶσιν, τῶν γινομένων ἐν αὐτῷ παρὰ τῆς θείας έλ λάμψεως καὶ ὥσπερ πολλάκις τινές, ἢ ἐν ὁδῷ βα δίζοντες, ἢ ἐν συμποσίοις διαλεγόμενοι μετ' ἀλλήλων εἴποθεν ἀθρόως ἤχησις ταῖς ἀκοαῖς προσβάλλοι σ παυσάμενοι τοῦ λόγου, πρὸς τὸν ἦχον τῇ ἐκ διανοία συντείνονται, πολλήν παρέχοντες δι' ἡσυχίας τῇ ἀκοῇ τοῦ γνῶναι τοῦ ἤχου τὴν δύναμιν· οὕτω καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ ὑποφητεύων τῷ Πνεύματι ἐποίει, ἐπέχων τῇ μελωδίᾳ τῷ πνευματικῶς ἐνηχοῦντι 8, Τίνες ἡρμήνευσαν τὸ Ψαλτήριον καὶ πόσοι, καὶ πότε. Πρώτη 99.98 ἐστὶν ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα οι έρμη, νεία. Οὗτοι Εβραίοι ὄντες ἐξελέγησαν ἀπὸ ἑκάστης φυλῆς ἐξ, καὶ ἡρμήνευσαν τὴν θείαν Γραφὴν, ἐπὶ Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου βασιλέως 5, προ τλ' να ἐνιαυτῶν τῆς " κατὰ σάρκα γενέσεως 16 τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Δευτέρα ἐστὶν ἡ τοῦ Ἀκύλα. Οὗτος ἀπὸ Σινώπης του Πόντου ὑπάρχων, καὶ Ἕλλην ' ῶν, ἐβαπτίσθη ἐν Ἱεροσολύμοις, καὶ πάλιν 3 τὸν Χριστιανισμὸν ἀθε τήσας ὁ ἄθλιος ', καὶ τοῖς Ἰουδαίοις προσδραμών, ἡρμήνευσε καὶ αὐτὸς τὴν θείαν Γραφὴν *, ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως τοῦ λεπτωθέντος * μετὰ χρόνους υλ'. μῆνας δ' τῆς τῶν Ο' ἑρμηνείας 1. το οὐκ ἦν ὅσος ἦν, ὑπ' ἀριθμὸν ἐλθεῖν οὐκ ἠδύνατο..” τοὺς δὲ ἐνυβρ. 1. τοὺς δὲ εὐσαρίσαντες. το Ερμηνεία εἰς τὸ διάψαλμα. οι ἢ καὶ προσ. μεταβ. μεταβολή. ἢ καὶ προσώπου, μεταβολής μεταβολή. Το διάψαλμά ἐστιν ἡ προσώπου ἐναλλαγή, ή διανοίας μεταβολή, ή μέλους υπαλλαγή. σε Αεί, κ. τ. λ. Ακύλου. σε καί. οι ήρμηνευσάντων. Προϊούσης, κ. τ. λ. Γρηγορίου Νύσσης. καιρ. ἐδ. τῇ διαν. παραβάλλοι. τῇ. τὴν μελωδίαν τῷ Πνεύματι καλῶς ἐνηχοῦντι. οι το ψαλτ. τὴν θείαν Γραφήν. Ποῖαι καὶ πόσαι παραδόσεις εἰσὶ τῆς θείας γραφής. 03.08 Πρώτη Εθιοι. Δια τωνσεις τῆς ἱερᾶς γραφῆς ἀπὸ τοῦ ἑβραϊκού μείς το ελληνικόν. Ερμηνεία. τῶν * ἑρμηνευτών. Οι τοῦ βασιλέως βασιλεύσαντος. οι προ τλ'. 1. πρὸ τα' ἐνιαυτῶν. πρὸ διακοσίων τριάκοντα ένιαυ τῶν.» τῆς Χριστοῦ γεννήσεως. " γεννήσεως. * β'. ἡ τοῦ ᾿Ακύλα, & Ελλην. εἶτα τὸν, κ. τ. λ. ὁ άθλ. συνδραμών. • ἡρμήνευσε τὴν θείαν γραφήν. διεστραμμένῳ λογισμῷ.· τοῦ λεπτ. λεπρωθέντος, λεπτωθέντος, μετὰ χρόνους υδ' τῆς τῶν Ο' ἑρμηνείας.
batur, non sivit esse ignotos; enumeravit enim, σιδήρου σταθμὸς οὐκ ἦν το. Τοὺς δὲ ἐνυβρίσαντας το
cum Salomoni regnum traderet.
Interpretatio vocis diapsalma.
Cum sit musici alicujus cantus aut rhythmi conversio, tunc diapsalmatis nota videtur apponi; sæpe
vero cum sententiæ aut personæ fit mutatio.
Semper igitur hac nota indicabatur intervallum
orationis, ubi alias silentio non erat locus. Intervallum vero ab interpretibus vocatum est diapsalma.
• Psalmodia enim continenter procedente, si qua
Beret interim, dum vaticinaretur David, diversa
Spiritus sancti illustratio, aliquod temporis spatium
interposuit, ut ea intelligeret 79 quæ Spiritus sanclus suggesserat. Et quemadmodum saepe aliqui,
vel in via incedentes, vel in conviviis colloquentes
vicissim, si quando repente sonus auribus inciderit,
sermonem intermittentes ad sonum mentem advertunt; multum attendentes per silentium, num possint audientes percipere vim soni: sic magnus David faciebat Spiritui sancto subvaticinans, et dum
spiritualiter insonat, moram canendi faciens.
αὐτῷ κατὰ τὸν τῆς δυσπραγίας καιρόν, οὐκ εἴασεν
ἀγνῶτας· κατέλεξε γὰρ καὶ τούτους, τῷ Σολομών
παραδοὺς τὴν βασιλείαν.
Ερμηνεία τοῦ διαψάλματος
Εοικε μουσικοῦ τινος μέλους, ἢ ῥυθμοῦ τροπῆς
γενομένης, ἡ τοῦ διαψάλματος παρακεῖσθαι σημείω
σις· πολλάκις δὲ καὶ διανοίας ἐν ἀλλαγῇ, ἢ καὶ προσο
ώπου μεταβολῇ σ
Αεὶ 83 τοίνυν καὶ 88 παρὰ τὸν τῆς σιωπῆς καιρὸν
ἐν αὐτῷ, λαλοῦντος ὁ λόγος ἐν διαλείμμασιν ἦν τὸ δὲ
διάλειμμα παρὰ τῶν ἑρμηνευσάντων τε ώνομάσθη
διάψαλμα.
Προϊούσης τι γὰρ κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῆς ψαλμ
ῳδίας, εἴ τις ἐγένετο μεταξὺ προφητεύοντος τοῦ Δα
διδ, ἑτέρα τοῦ θείου Πνεύματος ἔλλαμψις, καιρὸν
ἐδίδου τῇ διανοία οι δέξασθαι τῶν νοημάτων τὴν
γνῶσιν, τῶν γινομένων ἐν αὐτῷ παρὰ τῆς θείας έλλάμψεως καὶ ὥσπερ πολλάκις τινές, ἢ ἐν ὁδῷ βαδίζοντες, ἢ ἐν συμποσίοις διαλεγόμενοι μετ' ἀλλήλων·
εἴποθεν ἀθρόως ἤχησις ταῖς ἀκοαῖς προσβάλλοι σ
παυσάμενοι τοῦ λόγου, πρὸς τὸν ἦχον τῇ ἐκ διανοία
συντείνονται, πολλήν παρέχοντες δι' ἡσυχίας τῇ
ἀκοῇ τοῦ γνῶναι τοῦ ἤχου τὴν δύναμιν· οὕτω
καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ ὑποφητεύων τῷ Πνεύματι ἐποίει,
ἐπέχων τῇ μελωδίᾳ τῷ πνευματικῶς ἐνηχοῦντι 8,
Qui interpretati sint Psalterium, et quot, et quando. Τίνες 30 ἡρμήνευσαν τὸ Ψαλτήριον ", καὶ πόσοι,
Prima versio est, quæ Septuaginta Interpretum
dicitur. Hi cum Hebræi essent, electi sunt ex unaquaque tribu sex viri, et divinam Scripturam interpretati sunt, Ptolemæo Philadelpho regnante,
ante annos 330, quam nasceretur secundum carnem
Dominus noster Jesus Christus.
Altera est Aquila. Hic e Sinope Ponti oppido
oriundus, homo Grecus, baptismale initiatus est
Hierosolymis rursumque infelix Christianam legem ejurans, et ad Judæos 30 transfugiens, ipse
quoque divinos codices transtulit, Adriani principatu, qui tabe interiit, post annos ab interpretatione twv Septuaginta 330, menses quatuor.
VARIE
καὶ πότε.
Πρώτη 99.98 ἐστὶν ἡ τῶν Ἑβδομήκοντα οι έρμη,
νεία. Οὗτοι Εβραίοι ὄντες ἐξελέγησαν ἀπὸ ἑκάστης
φυλῆς ἐξ, καὶ ἡρμήνευσαν τὴν θείαν Γραφὴν, ἐπὶ
Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου βασιλέως 5,
προ τλ' να
ἐνιαυτῶν τῆς " κατὰ σάρκα γενέσεως 16 τοῦ Κυρίου
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Δευτέρα ἐστὶν ἡ τοῦ Ἀκύλα. Οὗτος ἀπὸ Σινώπης
του Πόντου ὑπάρχων, καὶ Ἕλλην ' ῶν, ἐβαπτίσθη ἐν
Ἱεροσολύμοις, καὶ πάλιν 3 τὸν Χριστιανισμὸν ἀθε
τήσας ὁ ἄθλιος ', καὶ τοῖς Ἰουδαίοις προσδραμών,
ἡρμήνευσε καὶ αὐτὸς τὴν θείαν Γραφὴν *, ἐπὶ Αδρια
νοῦ βασιλέως τοῦ λεπτωθέντος * μετὰ χρόνους υλ'.
μῆνας δ' τῆς τῶν Ο' ἑρμηνείας 1.
LECTIONES.
το οὐκ ἦν Fl. ὅσος ἦν, ὑπ' ἀριθμὸν ἐλθεῖν οὐκ ἠδύνατο..” τοὺς δὲ ἐνυβρ. Vind. apographum h. 1. -
tiosam habet lectionem, τοὺς δὲ εὐσαρίσαντες. το Vindob. (hanc sectionem post illam ponit, quæ h. 1.
sequitur), Ερμηνεία εἰς τὸ διάψαλμα. οι ἢ καὶ προσ. μεταβ. Prior editio habebat solum μεταβολή.
Deerant ista ἢ καὶ προσώπου, quæ ex apographo Vindob. supplevimus. Mulanda tamen fuit lectio apographi illius μεταβολής in μεταβολή. In apographo Florent. non nisi hæc exstant: Το διάψαλμά ἐστιν
ἡ προσώπου ἐναλλαγή, ή διανοίας μεταβολή, ή μέλους υπαλλαγή. σε Αεί, κ. τ. λ. In marg. apographi
Vindob. ascriptum est, Ακύλου. σε καί. Des. ibid. οι Ibid. ήρμηνευσάντων. Προϊούσης, κ. τ. λ.
In margine apographi Vindob. ascriptum est Γρηγορίου Νύσσης. 86
καιρ. ἐδ. τῇ διαν. Ita ex eodem apographo lacunam quæ relicta erat, explere licuit. 8 Vind. παραβάλλοι. 88 τῇ. Des. ibid.
so Vind.
τὴν μελωδίαν τῷ Πνεύματι καλῶς ἐνηχοῦντι. Hæc sectio tertium locum obtinet in apographo Vindob. οι το ψαλτ. vel potius τὴν θείαν Γραφήν. Rectius apud Athanasium leg.
Ποῖαι καὶ πόσαι παραδόσεις εἰσὶ τῆς θείας γραφής. In apographo Florentino hæc est inscrip03.08 Πρώτη
Εθιοι. Δια τωνσεις τῆς ἱερᾶς γραφῆς ἀπὸ τοῦ ἑβραϊκού μείς το ελληνικόν.
Ερμηνεία.
Flor. τῶν * Athan. I. c. of'. ἑρμηνευτών. Οι Flor. τοῦ βασιλέως βασιλεύσαντος. οι προ τλ'.
Vind. apographum h. 1. mutilum est. Flor. πρὸ τα' ἐνιαυτῶν. Athanasius, πρὸ διακοσίων τριάκοντα ένιαυτῶν.» Flor. τῆς Χριστοῦ γεννήσεως. " Vind. et Athan. γεννήσεως. * Flor. β'. ἡ τοῦ ᾿Ακύλα, & Flor.
habet solum Ελλην. • Flor. εἶτα τὸν, κ. τ. λ. • ὁ άθλ. Des. apud Athanas. et in apogr. Vind.
• Flor.
συνδραμών. • Flor. ἡρμήνευσε τὴν θείαν γραφήν. Athan. addit, διεστραμμένῳ λογισμῷ.· τοῦ λεπτ.
Editio prior habebat λεπρωθέντος, quam lectionem tuetur apogr. Vind. et Florentinum. Sed ad margi
nem jam notatum erat a Garnerio, legendum esse λεπτωθέντος, ut apud Alan. et Sextum Aurelium
Victorem recte legitur. * Ed. prior habuit, μετὰ χρόνους υδ' τῆς τῶν Ο' ἑρμηνείας. post svalium
col. 29–30page 6 of 24
PG 84:29Ι. Τρίτη * ἡ τοῦ Συμμάχου. Οὗτος Σαμαρείτης ὢν ', καὶ μὴ τιμηθείς 10 ὑπὸ τοῦ ἰδίου λαοῦ, ὡς φιλαρχίαν νοσῶν 11, τοῖς Ἰουδαίοις προστρέχει, καὶ ἐκ δευτέρου περιτέμνεται. Και 18 πρὸς διαστροφὴν τῶν Σαμαρει τῶν γέγονεν, ἡρμήνευσε καὶ αὐτὸς τὴν θείαν Γρα φὴν, ἐπὶ Σευήρου 1 τοῦ βασιλέως, μετὰ νς' ἔτη 10 τῆς τοῦ ᾿Ακύλα ἑρμηνείας. Τετάρτη 10 ἡ τοῦ Θεοδοτίωνος του Εφεσίου. Οὗτος τῆς αἱρέσεως Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ ὢν 17, ἡρμή νευσε 10 καὶ αὐτὸς ἐπὶ Κομόδου τοῦ βασιλέως ἐν αὐ τῷ τῷ χρόνῳ, πρὸς διαστροφὴν τῆς αὐτοῦ αἱρέ σεως 19, Πέμπτη " ερμηνεία ἐν πίθοις εὑρέθη κεκρυμμένη 31, ἐπὶ Καρακάλου 22 τοῦ βασιλέως, ἐν Ἱε ριχῷ 10. Έκτη ε ἑρμηνεία καὶ αὐτὴ ἐν πίθοις 10 εὑρέθη κε κρυμμένη, ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Μαμαίας παιδὸς, ἐν Νικοπόλει, τῇ πρὸς Ἀκτίᾳ 4. Εβδόμη " πάλιν καὶ τελευταία ἑρμηνεία, ἡ τοῦ ἁγίου Λουκιανοῦ τοῦ μεγάλου ἀσκητοῦ καὶ μάρτυρος ὅστις καὶ αὐτὸς ταῖς προγεγραμμέναις εκδόσεσι καὶ τοῖς Εβραϊκοῖς ἐντυχών, καὶ ἐποπτεύσας μετὰ ἀκρι βείας τὰ λείποντα ἢ καὶ περιττὰ τῆς ἀληθείας ρήμα τα, καὶ διορθωσάμενος ἐν τοῖς οἰκείοις τῶν γραφῶν τόποις, ἐξέδοτο τοῖς Χριστιανοῖς ἀδελφοῖς· ἥτις δὴ καὶ ἑρμηνεία μετὰ τὴν ἄθλησιν καὶ μαρτυρίαν τοῦ αὐτοῦ ἁγίου Λουκιανοῦ τὴν γεγονυίαν ἐπὶ Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ τῶν τυράννων, ἤγουν τὸ ἰδιόχειρον αὐτοῦ τῆς ἐκδόσεως βιβλίον, εὑρέθη ἐν Νικομηδείᾳ ἐπὶ Το χρόνους υλ'. μ. δ. μήνας δ'. μετὰ ἔτη λ' καὶ υ' τῆς τῶν οδ' ἑρμηνείας. μετά τλ', ἔτη τῆς τῶν οδ' ἑρμηνείας.: οὐκ ὀρθῷ δὲ λογισμῷ τὴν ἑρμηνείαν ἐξ ἔθετο, ἀλλὰ τοῖς Χριστιανοῖς ἀντιπαθῶν. " Τρίτη. Ερμηνεία εστίν. Τρίτη. Ερμηνεία εστίν. • ὤν. ἦν. 10 μὴ τιμώμενος δέ. ὡς φιλ. νοσ. ὡς φιλάργυρος φιλαρχίας ερωτι. " δεύτερον. Το καὶ πρὸς διαστροφὴν τῶν Σαμαρ. ἑρμηνεύει καὶ αὐτός, κ. τ. λ. καὶ πρὸς ἀντιπάθειαν καὶ αὐτὸς τῶν Σαμαρ. ἡρμήνευσε τὴν θείαν, κ. τ. λ. ὑπὸ Σεβήρου. Σεβήρου τηνικαῦτα βασιλεύοντος. έτη. Τετ. εστίν. ὤν. γεγονώς. καὶ τοῖς σαβαρείταις μηνιών, συναιρέταις, ήρμ. κ. τ. λ. ἔκδοσιν ἰδίαν ἐποιήσατο τῆς Γραφῆς, Κομόδου τὴν Ῥωμαίων βασιλείαν ἰθύνοντος. αὐτ. αἱρ. ὡς εἴρηται.: ε' οὐκ ἔχει γνώριμον πατέρα. Εὑρέθη δὲ ἐν πίθοις ἐν Ἱεριχοῖ ἐπὶ Καρακάλλου. 3 ἐστὶν ἡ ἐν· πίθοις εὑρεθείσα κεκρυμμένη. * ᾿Αντωνίνου βασιλέως τοῦ Καρακάλλα. 8 Ιερ.: παρά τινος τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις σπουδαίων. " ς', ἀνώνυμος καὶ αὕτη· εὑρέθη δὲ ἐν πίθοις ἐπὶ ᾿Αλεξ. τοῦ Μαμ. ἐν Νικοπ. τῇ κατὰ τὸ ᾿Ακτιον διακειμένῃ. " καὶ αὕτη ἐν πίθῳ, κ. τ. λ. ἐστὶν ἡ ἐν πίθοις εὑρεθεῖσα κε κρυμμένη. πρὸς Αρκτίοις. προς Ακτίᾳ Ακτίῳ, τῇ πρὸς ῎Ακτιον, ὑπό τινος τῶν Ωριγένους γνωρίμων. Εβδόμη, κ. τ. λ. ζ' τοῦ μεγάλου ἀσκητοῦ καὶ μάρτυρος Λουκιανού. οὗτος τὰ μὲν λείποντα ἢ περιττὰ τῆς ἀληθείας δώσατο ἔκδοσιν δὲ ἐποιήσατο, ἥτις μετὰ τὴν ἄθλησιν αὐτοῦ καὶ τὸν διωγμὸν τὸν ἐπὶ Μαξιμιανοῦ καὶ Διοκλητιανοῦ τῶν τυ ράννων εὑρέθη ἐν Νικομηδείᾳ ἐξ ἴδιοχείρων αὐτοῦ γεγραμμένη. Κωνσταντίνος δὲ ὁ μέγας τηνικαῦτα ἐβασίλευε. Τὸ δὲ βιβλίον εύρηται παρὰ Ἰουδαίοις ἐν πυργίσκου τοίχῳ κονιάματι πρὸς ἀσφάλειαν διακεχρι σμένῳ. Περὶ τῆς ε' καὶ ς' ἐκδόσεως ἄλλως· ε' ἔκδοσις, ἣν εὗρον ἐν Νικοπόλει τῇ πρὸς ᾿Ακτίοις. Τὰ δὲ παρακείμενα αὐτῇ ἐστιν ὅσα ἐναλλάσσει, παρ' αὐτήν. ς' ἔκδοσις εὑρεθεῖσα μετὰ καὶ ἄλλων βιβλίων Εβραϊκῶν καὶ Ἑλληνικῶν ἔν τινι πίθῳ περὶ τὴν Ἱεριχὼ ἐν χρόνοις τῆς βασιλείας Αντω νίου τοῦ υἱοῦ Σεβήρου. Ο τὴν ε' ἔκδοσιν ἑρμηνεύσας, ἐπιγράψας τὸν τ' ἀπὸ τοῦ ἐνάτου διελὼν αὐτὸς εἰς β' πρόεισι κατὰ τὴν τοῦ ἑνὸς προσθήκην μέχρι τοῦ ἔθ' εἶτα συνάψας τῷ ἔθ' τὸν οἱ ὁμοίως τοῖς παρ' ἡμῖν ἀντιγράφοις τοὺς ἀριθμοὺς τίθησι μέχρι τοῦ ριγ'. Ενθα πάλιν συνάψας τινὰς καὶ διελών αὖθις ἑτέρους, τοὺς πάντας εἰς ρμη περιγράφει.
AUCTARIUM. - AD TOM. Ι.
Tertia est Symmachi. Hic Samaritanus patria,
cum apud suos nullo esset in honore, ut qui ambi -
tione ac principatus cupiditate duceretur, ad Judæos
transfugit, et iterato est circumcisus. Atque ut Samaritanos everteret, aggressus est et aliam versionem ipse, Severi imperatoris temporibus, post
annos 56 ab interpretatione Aquilae.
Τρίτη * ἡ τοῦ Συμμάχου. Οὗτος Σαμαρείτης ὢν ',
καὶ μὴ τιμηθείς 10 ὑπὸ τοῦ ἰδίου λαοῦ, ὡς φιλαρχίαν
νοσῶν 11, τοῖς Ἰουδαίοις προστρέχει, καὶ ἐκ δευτέρου
περιτέμνεται. Και 18 πρὸς διαστροφὴν τῶν Σαμαρειτῶν γέγονεν, ἡρμήνευσε καὶ αὐτὸς τὴν θείαν Γρα
φὴν, ἐπὶ Σευήρου 1 τοῦ βασιλέως, μετὰ νς' ἔτη 10
τῆς τοῦ ᾿Ακύλα ἑρμηνείας.
Τετάρτη 10 ἡ τοῦ Θεοδοτίωνος του Εφεσίου. Οὗτος
τῆς αἱρέσεως Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ ὢν 17, ἡρμήνευσε 10 καὶ αὐτὸς ἐπὶ Κομόδου τοῦ βασιλέως ἐν αὐ
τῷ τῷ χρόνῳ, πρὸς διαστροφὴν τῆς αὐτοῦ αἱρέσεως 19,
Πέμπτη " ερμηνεία ἐν πίθοις εὑρέθη κεκρυμμένη 31, ἐπὶ Καρακάλου 22 τοῦ βασιλέως, ἐν Ἱε
ριχῷ 10.
Έκτη ε ἑρμηνεία καὶ αὐτὴ ἐν πίθοις 10 εὑρέθη κεκρυμμένη, ἐπὶ ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Μαμαίας παιδὸς, ἐν
Νικοπόλει, τῇ πρὸς Ἀκτίᾳ 4.
Εβδόμη " πάλιν καὶ τελευταία ἑρμηνεία, ἡ τοῦ
ἁγίου Λουκιανοῦ τοῦ μεγάλου ἀσκητοῦ καὶ μάρτυρος
ὅστις καὶ αὐτὸς ταῖς προγεγραμμέναις εκδόσεσι καὶ
τοῖς Εβραϊκοῖς ἐντυχών, καὶ ἐποπτεύσας μετὰ ἀκριβείας τὰ λείποντα ἢ καὶ περιττὰ τῆς ἀληθείας ρήματα, καὶ διορθωσάμενος ἐν τοῖς οἰκείοις τῶν γραφῶν
τόποις, ἐξέδοτο τοῖς Χριστιανοῖς ἀδελφοῖς· ἥτις δὴ καὶ
ἑρμηνεία μετὰ τὴν ἄθλησιν καὶ μαρτυρίαν τοῦ αὐτοῦ
ἁγίου Λουκιανοῦ τὴν γεγονυίαν ἐπὶ Διοκλητιανοῦ καὶ
Μαξιμιανοῦ τῶν τυράννων, ἤγουν τὸ ἰδιόχειρον αὐτοῦ
τῆς ἐκδόσεως βιβλίον, εὑρέθη ἐν Νικομηδείᾳ ἐπὶ
Quarta Theodotionis Ephesini. Hic e Marcionis
Pontici factione se subducens, editionem exorsus
est Commodo imperante, eodem quo Symmachus
tempore, ad eam hæresin convellendam.
81 Quinta interpretatio in doliis reperta, ubi
latebat, imperante Caracalla, in Jerichuntis oppido.
Sexta pariter inventa in doliis, in quibus erat“
abdita, temporibus Alexandri Mammææ F. Nicopoli
ad Aclium.
Septima et postrema sancti Luciani magni ascetæ
et martyris est, qui et ipse, cum in prædictas versiones et Hebraicos libros incidisset, et diligenter
quæ vel veritati deerant, vel superdua aderant,
inspexisset, ac suis quæque locis correxisset, ver
sionem hanc Christianis fratribus edidit: quæ
sane post ipsius certamen et martyrium, 82 quod
sub Diocletiano et Maximiano tyrannis sustinuit,
libro videlicet propria ipsius manu scripto comprehensa, Nicomediæ sub Constantino Magno imperatore apud Judzos, in pariete armarii calce
VARLA LECTIONES.
Το
annorum 44 ab interpretatione twv LXX. Sed in textum recepimus lectionem quam Garn. in margine
notaverat, χρόνους υλ'. μ. δ. hoc est, μήνας δ'. ex Epiphanio (De mensuris, ed. Paris. G. L. p. 170).
Hanc lectionem confirmat apogr. Florent. quod habet μετὰ ἔτη λ' καὶ υ' τῆς τῶν οδ' ἑρμηνείας.
Athanasius, μετά τλ', ἔτη τῆς τῶν οδ' ἑρμηνείας. Flor. addit: οὐκ ὀρθῷ δὲ λογισμῷ τὴν ἑρμηνείαν ἐξἔθετο, ἀλλὰ τοῖς Χριστιανοῖς ἀντιπαθῶν. " Τρίτη. Athan. addit Ερμηνεία εστίν.
Τρίτη. Athan. addit Ερμηνεία εστίν. • ὤν. Flor. ἦν. 10 Flor.
μὴ τιμώμενος δέ. 11 ὡς φιλ. νοσ. Ita ex Athanasio et Epiph. emendandam esse lectionem ed. prioris
ὡς φιλάργυρος (quam tuetur apographum Vindob. in margine notaverat Garnerius. Flor. habet φιλαρ
χίας ερωτι. " Flor. δεύτερον. Το Athan. καὶ πρὸς διαστροφὴν τῶν Σαμαρ. ἑρμηνεύει καὶ αὐτός, κ. τ. λ.
Flor. καὶ πρὸς ἀντιπάθειαν καὶ αὐτὸς τῶν Σαμαρ. ἡρμήνευσε τὴν θείαν, κ. τ. λ. Easdem lectiones habet
codex, quo usi sunt Benedictini, editores Athanasii. " Athan. ὑπὸ Σεβήρου. Flor. Σεβήρου τηνικαῦτα
βασιλεύοντος. Severum autem h. 1. dici Lucium Verum, quem Epiphanius passim Severum vocavit,
jam monuit Pelavius. 18 έτη. Εx Vind. Flor. et Athan. supplevimus. 10 Τετ. Athan. addit εστίν.
17 ὤν. Flor. γεγονώς. Idem apographum addit, καὶ τοῖς σαβαρείταις μηνιών, sed legendum sine dubio
συναιρέταις, ut codex habet, ex quo hanc lectionem notarunt Benedictini, editores Athanasit. ήρμ.
κ. τ. λ. Flor. ἔκδοσιν ἰδίαν ἐποιήσατο τῆς Γραφῆς, Κομόδου τὴν Ῥωμαίων βασιλείαν ἰθύνοντος.
αὐτ. αἱρ. Vindob. præm. ὡς εἴρηται. s In Flor. hac ita se habent: ε' οὐκ ἔχει γνώριμον πατέρα.
Εὑρέθη δὲ ἐν πίθοις ἐν Ἱεριχοῖ ἐπὶ Καρακάλλου. 3 Athan. ἐστὶν ἡ ἐν· πίθοις εὑρεθείσα κεκρυμμένη.
* Athan. ᾿Αντωνίνου βασιλέως τοῦ Καρακάλλα. 8 Ιερ. Athan. addit: παρά τινος τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις
σπουδαίων. " Flor. ς', ἀνώνυμος καὶ αὕτη· εὑρέθη δὲ ἐν πίθοις ἐπὶ ᾿Αλεξ. τοῦ Μαμ. ἐν Νικοπ. τῇ κατὰ
τὸ ᾿Ακτιον διακειμένῃ. " Vindob. καὶ αὕτη ἐν πίθῳ, κ. τ. λ. Athan. ἐστὶν ἡ ἐν πίθοις εὑρεθεῖσα κεκρυμμένη. 3 Edit. prior hab. πρὸς Αρκτίοις. (Ita quoque Vindob.) Sed in marg, jam notaverat Garnerius vel Harduinus, legendum προς Ακτίᾳ vel Ακτίῳ, ex Epiphanio. Athanasius, τῇ πρὸς ῎Ακτιον,
ὑπό τινος τῶν Ωριγένους γνωρίμων. Εβδόμη, κ. τ. λ. Hæc iisdem verbis leguntur apud Athanasium,
desunt autem in apographo Vindob. nec minus apud Epiphanium. Flor. ita habet: ζ' τοῦ μεγάλου
ἀσκητοῦ καὶ μάρτυρος Λουκιανού. οὗτος τὰ μὲν λείποντα ἢ περιττὰ τῆς ἀληθείας δώσατο (sic)· ἔκδοσιν
δὲ ἐποιήσατο, ἥτις μετὰ τὴν ἄθλησιν αὐτοῦ καὶ τὸν διωγμὸν τὸν ἐπὶ Μαξιμιανοῦ καὶ Διοκλητιανοῦ τῶν τυ
ράννων εὑρέθη ἐν Νικομηδείᾳ ἐξ ἴδιοχείρων αὐτοῦ γεγραμμένη. Κωνσταντίνος δὲ ὁ μέγας τηνικαῦτα
ἐβασίλευε. Τὸ δὲ βιβλίον εύρηται παρὰ Ἰουδαίοις ἐν πυργίσκου τοίχῳ κονιάματι πρὸς ἀσφάλειαν διακεχρι
σμένῳ. Hæc sequitur in Flor. Περὶ τῆς ε' καὶ ς' ἐκδόσεως ἄλλως· ε' ἔκδοσις, ἣν εὗρον ἐν Νικοπόλει τῇ
πρὸς ᾿Ακτίοις. Τὰ δὲ παρακείμενα αὐτῇ ἐστιν ὅσα ἐναλλάσσει, παρ' αὐτήν. ς' ἔκδοσις εὑρεθεῖσα μετὰ καὶ
ἄλλων βιβλίων Εβραϊκῶν καὶ Ἑλληνικῶν ἔν τινι πίθῳ περὶ τὴν Ἱεριχὼ ἐν χρόνοις τῆς βασιλείας Αντω
νίου τοῦ υἱοῦ Σεβήρου. Ο τὴν ε' ἔκδοσιν ἑρμηνεύσας, ἐπιγράψας τὸν τ' ἀπὸ τοῦ ἐνάτου διελὼν αὐτὸς εἰς
β' πρόεισι κατὰ τὴν τοῦ ἑνὸς προσθήκην μέχρι τοῦ ἔθ' εἶτα συνάψας τῷ ἔθ' τὸν οἱ ὁμοίως τοῖς παρ'
ἡμῖν ἀντιγράφοις τοὺς ἀριθμοὺς τίθησι μέχρι τοῦ ριγ'. Ενθα πάλιν συνάψας τινὰς καὶ διελών αὖθις
ἑτέρους, τοὺς πάντας εἰς ρμη περιγράφει.
To Volume IIIAd Tomum III
col. 31–32page 7 of 24
PG 84:31Κωνσταντίνου βασιλέως τοῦ μεγάλου παρὰ Ἰουδαίοις, ἐν τοίχῳ πυργίσκου περικεχρισμένῳ κονιάματι εἰς διαφύλαξιν. Τίνα εἰσὶ τὰ μνημονευόμενα βιβλία, οὐχ εύρι σκόμενα δέ 18. Νάθαν, καὶ Ἀδδώ, καὶ ᾿Αχιᾶ τοῦ Σιλωνίτου, Σε μεεῖ, καὶ Ἰήοῦ ἐ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν γέγραπται εἶναι βιβλία· προφῆται γὰρ τ οὗτοί εἰσιν· οἱ γεγράφασι περὶ ὧν προεφήτευσαν ἃ οὐχ εὑρίσκονται 31. Ψαλμοὶ τρισχίλιοι λέγονται ἐν Παραλειπομένοις εἶναι τοῦ Δαβίδ, μόνους δὲ ἐξ αὐτῶν τοὺς ρν' ὑπὸ τῶν φίλων Ἐζεχίου 88 τοῦ βασιλέως εἰσειλέχθαι, τοὺς δὲ ἄλλους ἀποκεκρύφθαι. Πεντακισχιλίας παροιμίας ὑπὸ Σολομῶντος ἐκ δεδόσθαι, φησὶν ἡ τῶν Παραλειπομένων Γραφή, ἀλλ' οὐκ εἰσὶ νῦν, εἰ μὴ εἰ μόναι αἱ ἐκκλησιαζόμεναι. Τὸ 8 Ασμα τοῦ Σολομῶντος τὸ μυστικὸν ἐξ ᾀσμάτων πλειόνων ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται. Ιώσηπος δὲ ἱστορεί, δύο βιβλία προφητειών 2 τὸν προφήτης Ἰεζεκιήλ γεγράφθαι· ἐν δὲ μόνον ἐπιγινώσκομεν " ευρίσκεσθαι. Τίνα ἐστὶ τὰ μνημονευόμενα ἐν ταῖς Γραφαῖς βιβλία, ὡς ὄντα, οὐχ εὑρισκόμενα δέ. Ἰησοῦ. το γάρ, δέ. εὑρίσκεται. Ἐζεκίου. Τα εἰ μή. 4. " Το — ἐπιγέγραπται.: 'Ασμα ἐξ ᾀσμάτων 1. Τὸ πλειόνων, τὸ μουσικὸν ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται. 33 Τὸ 'Ασμα ἐξ ἀσμάτων πλειόνων τὸ μυστικὸν ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται. 38 προφητῶν. προφητείας * ἐπιγινωσκόμενον. ΧΧΙΙ, Εγένετο δὲ ὁ ἱδρὼς αὐτοῦ ὡσεὶ θρόμβοι αίματος. Καίτοι πολλάκις προειπών τοῖς ἀποστόλοις, καὶ προσημάνας τὸ πάθος, καὶ τῷ θεσπεσίῳ Πέτρῳ γε νέσθαι τοῦτο ἀπευξαμένῳ ἐπιπλήξας, παρὰ τὸν και ρὸν τοῦ πάθους ἐβόα· Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται καὶ τοσαύτην ἀγωνίαν συνεχώρησεν ἡ θεία φύσις, τὴν ἀνθρωπείαν λαβεῖν, ὡς ἱδρῶσαι μὲν αἵματος θρόμβους, ὑπ' ἀγγέλου δὲ στηριχθῆναι, καὶ νικῆσαι τὸ δέος. Εδει γὰρ καὶ ἐν τούτῳ δειχθῆναι τὴν φύσιν τὴν δεχομένην τὸ πάθος.
circumlito, quo custodiæ gratia posita fuerat, in- Κωνσταντίνου βασιλέως τοῦ μεγάλου παρὰ Ἰουδαίοις,
venta est.
Qui memorantur libri, nec tamen reperiuntur.
Libros Nathan, Addo, Achiæ Silonitæ, Semei et
Jehu exstare, in libro Regnorum scriptum est. Illi
revera prophetæ fuerunt, et de his scripserunt quæ
prophetarunt: non reperiuntur autem libri eorum.
Dicuntur in Paralipomenis tria millia Psalmorum
Davidis fuisse ex ipsis tamen centum et quinquaginta tantum ab amicis Ezechiæ regis selecti sunt,
reliqui absconditi..
ἐν τοίχῳ πυργίσκου περικεχρισμένῳ κονιάματι εἰς
διαφύλαξιν.
Τίνα εἰσὶ τὰ μνημονευόμενα βιβλία, οὐχ εύρι
σκόμενα δέ 18.
Νάθαν, καὶ Ἀδδώ, καὶ ᾿Αχιᾶ τοῦ Σιλωνίτου, Σε
μεεῖ, καὶ Ἰήοῦ ἐ ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Βασιλειῶν γέγρα
πται εἶναι βιβλία· προφῆται γὰρ τ οὗτοί εἰσιν· οἱ
γεγράφασι περὶ ὧν προεφήτευσαν ἃ οὐχ εὑρίσκον
ται 31.
Ψαλμοὶ τρισχίλιοι λέγονται ἐν Παραλειπομένοις
εἶναι τοῦ Δαβίδ, μόνους δὲ ἐξ αὐτῶν τοὺς ρν' ὑπὸ τῶν
φίλων Ἐζεχίου 88 τοῦ βασιλέως εἰσειλέχθαι, τοὺς δὲ
ἄλλους ἀποκεκρύφθαι.
Πεντακισχιλίας παροιμίας ὑπὸ Σολομῶντος ἐκQuinque millia parœmiarum a Salomone edita
esse, Scriptura in Paralipomenis tradit: nunc ta- δεδόσθαι, φησὶν ἡ τῶν Παραλειπομένων Γραφή,
men exsistunt illæ duntaxat quas recepit Ecclesia.
Canticum Salomonis mysticum ex pluribus canticis electum esse testatur inscriptio.
Tradit Josephus Ezechielem prophetam duos
prophetiarum libros scripsisse; unum vero solum
reperiri novimus.
ἀλλ' οὐκ εἰσὶ νῦν, εἰ μὴ εἰ μόναι αἱ ἐκκλησιαζό
μεναι.
Τὸ 8 Ασμα τοῦ Σολομῶντος τὸ μυστικὸν ἐξ
ᾀσμάτων πλειόνων ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται.
Ιώσηπος δὲ ἱστορεί, δύο βιβλία προφητειών 2 τὸν
προφήτης Ἰεζεκιήλ γεγράφθαι· ἐν δὲ μόνον ἐπιγινώσκομεν " ευρίσκεσθαι.
As Flor. et Athan. Τίνα ἐστὶ τὰ μνημονευόμενα ἐν ταῖς Γραφαῖς βιβλία, ὡς ὄντα, οὐχ εὑρισκόμενα
δέ. " Ed. prior habebat Ἰησοῦ. το γάρ, Flor. et Athan. δέ.: Utroque loco, εὑρίσκεται. 3 Flor.
Ἐζεκίου. Τα εἰ μή. Flor. et Athan. 4. " Το — ἐπιγέγραπται. Edit. prior: To 'Ασμα ἐξ ᾀσμάτων
1. Τὸ
πλειόνων, τὸ μουσικὸν ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται. Sequimur lectiones, quas Lambecius l. c. p. 33 seq. expressit. Apographum Vindob. habet lectionem corruptam, quam Lamb. 1. c. ad marginem posuit. Flor.
et Athan. consentiunt in lectione, Τὸ 'Ασμα ἐξ ἀσμάτων πλειόνων τὸ μυστικὸν ἐξειλέχθαι ἐπιγέγραπται. 38 Edit. prior hab. προφητῶν. Flor. προφητείας * Apogr. Vindob. ἐπιγινωσκόμενον. Exstat
iste locus Josephi 1. 10 Antiq. jud. p. 441, t. I edit. Hudson.
83 AD TOMUM III.
In Evangelium Lucæ " (Cap. ΧΧΙΙ, 44).
factus est sudor ejus tanquam gutta sanguinis. Εγένετο δὲ ὁ ἱδρὼς αὐτοῦ ὡσεὶ θρόμβοι αίματος.
Etsi sæpe prædixit apostolis, et prænuntiavit
passionem, beatumque Petrum, ne hoc feret, deprecantem, Dominus increpuit, passione tamen instante, clamabat: Nunc anima mea turbata est b;
divinaque gratia permisit, ut humanitas ejusmodi
agoniam susciperet, adeo ut sanguinis guttas sudaret, et ab angelo confortaretur, et vinceret metum. Οportebat enim et in hoc patefieri naturam,
quæ passionem suscipiebat.
b Joan. XII, 27.
Καίτοι πολλάκις προειπών τοῖς ἀποστόλοις, καὶ
προσημάνας τὸ πάθος, καὶ τῷ θεσπεσίῳ Πέτρῳ γενέσθαι τοῦτο ἀπευξαμένῳ ἐπιπλήξας, παρὰ τὸν και
ρὸν τοῦ πάθους ἐβόα· Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται
καὶ τοσαύτην ἀγωνίαν συνεχώρησεν ἡ θεία φύσις,
τὴν ἀνθρωπείαν λαβεῖν, ὡς ἱδρῶσαι μὲν αἵματος
θρόμβους, ὑπ' ἀγγέλου δὲ στηριχθῆναι, καὶ νικῆσαι τὸ
δέος. Εδει γὰρ καὶ ἐν τούτῳ δειχθῆναι τὴν φύσιν τὴν
δεχομένην τὸ πάθος.
37 Locus hic a Catena opifice acceptus est haud dubie ex libro secundo Pentalogii, ubi Theodoretus
Scripturæ testimoniis utitur. GARN. Parum huic argumento inest roboris, cum in omnibus fere libris et
epistolis suis Theodoretus utatur locis ex Scriptura sacra petitis. Schulz.
col. 33–34page 8 of 24
PG 84:33Θεοδωρήτου επισκόπου Κύρου, ἐγκώμιον εἰς τὴν γέννησιν τοῦ ἐντίμου καὶ ἐνδόξου προφή του καὶ προδρόμου Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Εἰ μὲν ὁ τοῦ Λόγου κήρυξ και πρόδρομος τῶν κά τω λόγων ἐδεῖτο πρὸς ἔπαινον, θαῤῥεῖν μὲν οὐδ' οὔτ τως ὁ παρὼν εἶχε λόγος, τὸ ἀδύνατον τάχα ἢ καὶ ἄπορον προβαλλόμενος, καὶ τὸ μείζω ἢ κατὰ δύνα μιν λόγου, τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν ἐνορᾷν· ἐπεὶ δ' οδ τος ἄνωθεν μὲν, καὶ παρὰ τοῦ ἄνω καὶ πρώτου Λό γου, τὴν μαρτυρίαν εἴληφε καὶ τὸν ἔπαινον, περιττὸς μὲν ἅπας λόγος αὐτῷ προσαγόμενος, περιστὸς δ' ὁ τῆς γλώττης ἐπαινος τούτου πρὸς εὐφημίαν κινούμενος. Τις 30 γὰρ καὶ εἴποι τὸ τοσοῦτον, δι' οὐ καὶ ποσῶς τῆς ἀληθείας ἐφίκοιτο; Οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ εἰ πας λόγος εἰς ἐν ἤδη συνέλθοι, καὶ μίαν ἀποτελέσει φωνήν λαμπρόφωνον ἅμα καὶ μεγαλόφωνον, τὸν ἄξιον τῷ Βαπτιστῇ ἔπαινον ἀποδοίη, πάνθ' ὑπὲρ λόγον τῷ θεο λήπτῳ ἔχοντι, πάντα ἄληπτά τε καὶ ἀπερίληπτα. Ὥστε αὐτῷ μὲν ἀποχρῶσα μόνη, ή Δεσποτική δηλαδὴ καὶ θεία φωνή, ἧς καὶ ἀληθῶς ἐκεῖνος ἄξιος, καὶ δι᾿ ἣν ἄλλη πᾶσα φωνὴ ὑποχωρεῖ τῷ τηλικούτῳ καὶ ὑπεξίσταται. Δι' & καὶ αὐτῷ μοι βέλτιον εἶναι δοκεῖ, μὴ μικρόν, μὴ μέγα φθέγξασθαι ἐπὶ τοῦ παρόντος· ὡς ἂν μή τι καὶ δόξω πράττειν παρακεκινδυνευμένον, λόγον τὸν παρ' ἐμαυτοῦ ὑποθέσει οὕτω μεγέθους ἐχούσῃ προσ βάλλων, ὃς καὶ ἄλλως φαῦλος τυγχάνων, νῦν καὶ μάλιστα τὸ μηδὲν εἶναι δόξει, ὅτι μηδ' ἐρεῖν τι τῶν ἐκείνῳ προσόντων δυνήσεται. Καὶ ἐμοὶ μὲν διὰ ταῦτα κρείττων ἡ σιωπὴ, καὶ λυσιτελεστέρα τοῦ φθέγγεσθαι· ἐπεὶ δ᾽ ὁρῶ πολλούς τῷ πράγματι δυσχεραίνοντας, καὶ τὸν λόγον ἐκκαλουμένους, καὶ μάλιστα τῆς τῶν γενεσίων ἐνστάσης ἡμέρας, ἢ καὶ μείζω τὸν παρόντα πεποίηκε σύλλογον, καὶ δι᾿ ἣν ἐμπάρασκευοι πρὸς τὴν ἀκρόασιν έλη λύθασιν ἕκαστος, οἱ καὶ περιττόν πως καὶ ἄκαιρον τὸ ἡμέτερον οἴονται, ὡς καὶ δι᾿ ὀνείδους τιθέναι δοκῶ μοι καὶ παρὰ γνώμην λύσαι τὴν σιωπὴν, καὶ τὸν λόγον, κἂν φαῦλον ὄντα, δοῦναι τοῖς βουλομένοις ὡς ἂν μὴ καὶ φαινοίμην τούτους παραλυπῶν, οἷς τὸ χαρίζεσθαι βέλτιον. "Αλλως τε καὶ τῆς φωνῆς νῦν προαχθείσης, λυθή ναι τάχα καὶ τὴν ἡμετέραν ἐχρῆν ἐπὶ τούτῳ φωνὴν ᾅδουσάν τε αὐτοῦ τὰ γενέθλια, καὶ τὴν ὑπερφυά κατ αγγέλλουσαν πρόοδον. Οὐκοῦν διὰ πάντα καὶ συγ Ι, τίς. τί.
AUCTARIUM. -
AD TOM. IV.
AD TOMUM IV.
THEODORETI SERMONES ET HOMILIÆ.
Θεοδωρήτου 38 επισκόπου Κύρου, ἐγκώμιον εἰς 84 Theodoreti episcopi Cyri, in nativitatem veneτὴν γέννησιν τοῦ ἐντίμου καὶ ἐνδόξου προφή
του καὶ προδρόμου Βαπτιστοῦ Ἰωάννου.
Εἰ μὲν ὁ τοῦ Λόγου κήρυξ και πρόδρομος τῶν κά
τω λόγων ἐδεῖτο πρὸς ἔπαινον, θαῤῥεῖν μὲν οὐδ' οὔτ
τως ὁ παρὼν εἶχε λόγος, τὸ ἀδύνατον τάχα ἢ καὶ
ἄπορον προβαλλόμενος, καὶ τὸ μείζω ἢ κατὰ δύναμιν λόγου, τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν ἐνορᾷν· ἐπεὶ δ' οδ
τος ἄνωθεν μὲν, καὶ παρὰ τοῦ ἄνω καὶ πρώτου Λόγου, τὴν μαρτυρίαν εἴληφε καὶ τὸν ἔπαινον, περιτ
τὸς μὲν ἅπας λόγος αὐτῷ προσαγόμενος, περιστὸς δ'
ὁ τῆς γλώττης ἐπαινος τούτου πρὸς εὐφημίαν κινού
μενος. Τις 30 γὰρ καὶ εἴποι τὸ τοσοῦτον, δι' οὐ καὶ
ποσῶς τῆς ἀληθείας ἐφίκοιτο; Οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ εἰ πας
λόγος εἰς ἐν ἤδη συνέλθοι, καὶ μίαν ἀποτελέσει φωνήν
λαμπρόφωνον ἅμα καὶ μεγαλόφωνον, τὸν ἄξιον τῷ
Βαπτιστῇ ἔπαινον ἀποδοίη, πάνθ' ὑπὲρ λόγον τῷ θεολήπτῳ ἔχοντι, πάντα ἄληπτά τε καὶ ἀπερίληπτα.
Ὥστε αὐτῷ μὲν ἀποχρῶσα μόνη, ή Δεσποτική
δηλαδὴ καὶ θεία φωνή, ἧς καὶ ἀληθῶς ἐκεῖνος ἄξιος,
καὶ δι᾿ ἣν ἄλλη πᾶσα φωνὴ ὑποχωρεῖ τῷ τηλικούτῳ
καὶ ὑπεξίσταται.
Δι' & καὶ αὐτῷ μοι βέλτιον εἶναι δοκεῖ, μὴ μικρόν,
μὴ μέγα φθέγξασθαι ἐπὶ τοῦ παρόντος· ὡς ἂν μή τι
καὶ δόξω πράττειν παρακεκινδυνευμένον, λόγον τὸν
παρ' ἐμαυτοῦ ὑποθέσει οὕτω μεγέθους ἐχούσῃ προσβάλλων, ὃς καὶ ἄλλως φαῦλος τυγχάνων, νῦν καὶ
μάλιστα τὸ μηδὲν εἶναι δόξει, ὅτι μηδ' ἐρεῖν τι τῶν
ἐκείνῳ προσόντων δυνήσεται.
Καὶ ἐμοὶ μὲν διὰ ταῦτα κρείττων ἡ σιωπὴ, καὶ
λυσιτελεστέρα τοῦ φθέγγεσθαι· ἐπεὶ δ᾽ ὁρῶ πολλούς
τῷ πράγματι δυσχεραίνοντας, καὶ τὸν λόγον ἐκκαλουμένους, καὶ μάλιστα τῆς τῶν γενεσίων ἐνστάσης
ἡμέρας, ἢ καὶ μείζω τὸν παρόντα πεποίηκε σύλλο
γον, καὶ δι᾿ ἣν ἐμπάρασκευοι πρὸς τὴν ἀκρόασιν έληλύθασιν ἕκαστος, οἱ καὶ περιττόν πως καὶ ἄκαιρον
τὸ ἡμέτερον οἴονται, ὡς καὶ δι᾿ ὀνείδους τιθέναι·
δοκῶ μοι καὶ παρὰ γνώμην λύσαι τὴν σιωπὴν, καὶ
τὸν λόγον, κἂν φαῦλον ὄντα, δοῦναι τοῖς βουλομένοις·
ὡς ἂν μὴ καὶ φαινοίμην τούτους παραλυπῶν, οἷς τὸ
χαρίζεσθαι βέλτιον.
randi et gloriosi prophetæ et præcursoris Joannis
Baptista, encomium.
Etiamsi Verbi præco et præcursor terrenis voeibus ad laudationem indigeret, non esset tamen
quod in hac oratione confiderem: imo propositum
argumentum persequi, cum impossibile et absur
dum, tum omni sermone majus esse, præetexerem.
Cum autem ille colitus et a divino primoque Verbo
testimonium ac laudem acceperit, frustra sit omnis
oratio quæsita, frustra linguæ præconium ejus in
honorem adhibitum. Quis vel unum illud dixerit,
a quo et qua ratione veritatem fuerit consecutus?
Neque enim, si omnis oratio in delicias ipsas com
acta sit, vocemque unicam splendidam 85 et ma+
gnam perfecerit, Joanni divino numine supra quam
dici potest aflato, incomprehensibilia omnia et immensa complectenti, dignas laudes rependat. Adeo
ut ipsi unica vox sufficiat, Dominica scilicet et divina, qua cum vere dignus sit, omnis alia ejus meritis cedit et inferior est.
Quamobrem satius mihi videtur, neque parvum
aliquid, neque magnum de proposito argumento 10qui ut ne quid periculosius agere videar, tantæ
dignitatis argumento sermonem a meipso * accommodans, qui cum alioqui sit incomptus, nunc certe
inutilis habebitur, quippe qui nihil eorum, quæ sint
in Joanne, possit explicare.
Mihi quidem propterea silere potius et utilius
est, quam loqui: verum, cum multos videam id moleste ferre, et orationem expetere, hac potissimum
natalitiorum die, quæ majorem fecit hunc consessum, maxime cum parati ad audiendum singuli
convenerint, qui supervacaneum quodammodo et
intempestivum nostrum consilium rati, id nobis
probro verterent; sic censeo solvendum esse mihi,
vel præter opinionem, silentium, et orationem,
licet ineptam, ad eos qui exigunt, habendam, ne
videar offendere, quibus præstat gratificari.
"Αλλως τε καὶ τῆς φωνῆς νῦν προαχθείσης, λυθή- Et vero cum vox præcesserit, oportuit quoque
ναι τάχα καὶ τὴν ἡμετέραν ἐχρῆν ἐπὶ τούτῳ φωνὴν vocem nostram ocius solvi, quæ laudaret ejus naᾅδουσάν τε αὐτοῦ τὰ γενέθλια, καὶ τὴν ὑπερφυά κατ talitia, et naturæ modo superiorem adventum præαγγέλλουσαν πρόοδον. Οὐκοῦν διὰ πάντα καὶ συγ- dicaret. Erit itaque huic sermoni nonnulla venia
34 Theodoreto quidem hoc encomium tribuitur in cod. Vatic. 1074, teste Allatio, aliis autem videtur
Theodoro Daphnopatæ·llud vindicandum esse. Vide Fabric. Bibl. Gr. vol. VI, p. 557; et VII, p. 440.
Idem encomium exstat in codice quodam Bibliothecæ Mediceæ Laurent., ubi ad diem 24 Junii refertur,
sed absque scriptoris nomine. Vid. Bandini Catal. t. Ι, p. 496. 3 τίς. Edit. prior habuit τί.
To Volume IV: Sermons and HomiliesAd Tomum IV, Scilicet ad Sermones et Homilias
col. 35–36page 9 of 24
PG 84:35γνώμη τῷ λόγῳ καὶ παραίτησις ἔσται, χωρεῖ τι πρὸς τὴν ὑπόθεσιν. Εἰ δὲ πρόκειται νῦν τούτῳ τὰ τῆς γεννήσεως μόνον τοῦ Βαπτιστοῦ διιέναι, τὰ δ᾽ ἄλλα παραλιπεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως προβαλεῖται καὶ ἀπορίαν· ὡς οὐδὲν εἶχον τῶν κατὰ βούλησιν εἰρηκέναι, οἷα πάντων ἑξῆς παρειμένων καὶ βίου καὶ ἀγωγῆς, καὶ τέλους αὐτοῦ, ἐξ ὧν καὶ τοῖς ἐπαινεῖν βουλομένοις τὰ τῆς εὐφημίας προῆκται. 'Αλλ' ού μοι δοκεῖ καλῶς περὶ τοῦδε ὑπειληφέναι. Τί γὰρ εἰ μηδὲν τῶν ἄλλων διαμνημονεύτοι; Απο χρήσει γὰρ πάντως αὐτῷ καὶ μόνον δηλαδὴ τὸ παρόν πολλοστὸν μὲν τῆς ὅλης ὑποθέσεως δν, λαμπράν δ', ὡς εἰκὸς, φέρον, καὶ μόνον καθ᾽ αὑτὸ τὴν διήγησιν. Ἐπεὶ καὶ οἶδεν ἡ θαυμαστὴ τοῦ κήρυκος πρόοδος, καὶ μόνη πρὸς μνήμην ἰοῦσα, ὅλην τε πληρώσαι ὑπό θεσιν, καὶ μηδὲν προσεπιδεομένην τῶν ἄλλως παρ επομένων τῷ λόγῳ. Οὐκοῦν μοι καὶ ὡς ἐγχωρούν διεξίτω ὁ λόγος τὰ περὶ ταύτης, τὰ ἄλλα δήπου παρεὶς, ὧν ἕκαστον ἰδίαν ἔχει, ὡς ἴστε, καὶ τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλὰ γὰρ ἀναγκαῖον τῶν τοῦ θεολήπτου πρῶτα μνησθῆναι πατέρων. Καὶ οἵτινες οὗτοι, καὶ ὅπως δῶρον αὐτοῖς θεόθεν, καὶ οὐ κατὰ φύσιν τὸ καλὸν τοῦτο βλάστημα ἔφυ, κόσμος ἅμα, καὶ ὄρος εὐπαιδίας τοῖς ἐνεγκοῦσι γινόμενον. ᾿Αλλὰ τίς οὐκ οἶδε Ζαχαρίαν καὶ Ἐλισάβετ, τοὺς ὁμοζύγους, καὶ ὁμοτρόπους, καὶ οὐχ ἧττον κατὰ ἀρε τὴν συναφθέντας, ἢ κατὰ σῶμα; τοὺς μηδενὶ τῶν κάτω καταχθέντας, ἀλλ᾽ ὅλους πρὸς τὰ ἄνω μετατεθέντας, ὧν ἡ κάθαρσις, καὶ ὧν ἡ πρὸς Θεὸν ὕψωσις, ὧν ἡ τῶν κρειττόνων μελέτη, καὶ ἡ τοῦ νοῦ θέωσις, ὧν μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ κατὰ γένος λαμπρότης, καὶ περιφάνεια, ἵν᾽ ὦσι κἀνταῦθα τῶν κατ᾿ αὐτοὺς δια φέροντες. Προφητικῆς γὰρ καὶ ἱερατικῆς φυλῆς ὁ Ζαχαρίας ἐτύγχανε, προφήτης δὲ πάντως καὶ ἡ τούτου ὁμόζυγος, καὶ τῆς αὐτῆς διὰ τὸ συναφές, καὶ ἀξίας τῷ ἀνδρὶ κοινωνοῦσα, καὶ τάξεως, οἷς καὶ ἀμφοῖν διπλοῦν ἀνθ᾽ ἁπλοῦ τὸ περιφανὲς ἐγνωρίζετο. Τούτοις πᾶσαν ὡς εἰπεῖν ἀσκήσασιν εὐσεβείας ὁδὸν, πάντα, ὡς εἰκὸς, επέῤῥει καὶ τὰ παρὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος. Εν μόνον ἦν τὸ μὴ κατὰ πρόθεσιν ἐκείνοι, συμ βαῖνον, ἡ ἐν χρόνῳ τοσούτῳ ἀπαιδία καὶ στείρωσις δ τοῖς μὲν ἄλλοις τάχα καὶ ἀπευκτόν πως ἐδόκει καὶ ἄθυμον, οἷα τὸ τηνικαῦτα καὶ εἰς ὄνειδος φέρον· οὐ μὴν καὶ αὐτοῖς λυπηρόν τοσοῦτον καὶ δύσφορον ἦν ήδεσαν γὰρ εἰ καί τινες ἄλλοι, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ τοῖς ήμετέροις ἐπιστατῶν, καὶ τὸ λυσιτελοῦν ἑκάστου οι κονομῶν, καὶ ὅτι αὐτοῦ βουλομένου, καὶ χρόνος, καὶ φύσις, καὶ πάντα ὁμοῦ, παρ' δ ἔχει, καὶ ἀλλοιοῦται, καὶ τρέπεται· ᾧ ῥᾴδιον πάντως καὶ νηδύν ἄγαμον ἀνοίξαι, καὶ ἐξωρον φύσιν καθ' ὥραν βλαστάνουσαν δεῖξαι· τί γὰρ τῶν ἀπόρων ἐστὶν, ὁ μὴ τῷ Θεῷ ποριμώτατον; ὅτι χωρεί, κ. τ. λ. χωρεί γάρ τι, κ. τ. λ. είχειν εἶχον. άγαμον. ἄγανον.
atque excusatio, vel hinc saltem, quod aliquid ac- γνώμη τῷ λόγῳ καὶ παραίτησις ἔσται, χωρεῖ τι
commodatum ad propositum 36 complectatur.
Quod si huic sola nunc Baptistae nativitas exponenda
subjiciatur, cætera vero prætermittantur, hoc ipso
fortasse penuria obtendi posset: quasi nihil eorum,
quæ optentur, dicere habeam, cujusmodi sunt omnia,
quæ de consequenti vita, de moribus et morte ipsius
omissa fuerunt: ex quibus tamen laudum argumenta suppetunt iis qui laudare voluerint.
Quanquam de hoc ipso recte sentire non videor.
Quid enim, etsi nulla Gat rerum aliarum mentio,
annon hæc una satis argumenti sufficiet, et illastrem, ut par est, licet sit unica, dicendi materiam
suppeditabit? Possunt videlicet stupenda illa præconis primordia, sola quamvis ad laudationem accersita, totum orationis argumentum sine ulla digressione implere.
In hunc igitur campum, quantum licet, pro virili
parte, excurrat oratio, omissisque aliis, quæ singula
suam, ut scilis, disserendi materiem habent, oportet
primum de viri a Deo afflati parentibus sermonem
habere, qui fuerint, quomodo donum ipsis divinitus
ac præter naturæ leges advenerit: præclarum nempe
illud germen felicis parentum partus, ornamentum
idem ac terminus.
* Quis vero Zachariam et Elisabetham non novit,
conjugio ac moribus iisdem conjunctos, virtute non
minus devinctos quam corpore, nullo rerum terrenarum studio depressos, ad coelestia totos propendentes quorum vitæ puritas, quorum ascensio ad
Deum, quorum cura meliorum, et mentis quasi deiAcetio, 87 quorum cum inter alios, tum in ipsa
tribu dignitas et splendor insignis ita fuit, ut et ibi
domesticis antecellerent.
Ex prophetica enim et sacerdotali stirpe oriundus
erat Zacharias; prophetissa pariter ipsa conjux,
propter affinitatem ejusdem cum viro dignitatis et
erdinis particeps. Utrique pro simplice duplex claritas elucebat: in ipsis omnem pietatis exercitationem diceres esse viam, unde omnes coelestis gratia
rivi, ut par est, in eos defluerent.
Unum erat duntaxat, quod ipsis ex animi sententia non cederet, nempe eo usque vixisse sine liberis
et steriles, quod apud alios ita exsecrandum habebatur et abjectum, ut tunc temporis probro verteretur: quanquam non erat id ipsis admodum triste
ac molestum; noverant enim, si quisquam alius,
rebus nostris Deum praeesse, et singulorum utilitatibus providere; ex ejus arbitrio tempus, naturam,
omnia denique pendere, quæ, ut visum fuerit, disponat, commutet ac subvertat: ipsi facillimum esse
cælibem uterum aperire, et efficere, ut effeta natura, postquam exacta est ætas, pariat. Quid enim
tam difficile, quod Deo non sit facillimum?
πρὸς τὴν ὑπόθεσιν. Εἰ δὲ πρόκειται νῦν τούτῳ τὰ
τῆς γεννήσεως μόνον τοῦ Βαπτιστοῦ διιέναι, τὰ δ᾽
ἄλλα παραλιπεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως προβαλεῖται
καὶ ἀπορίαν· ὡς οὐδὲν εἶχον τῶν κατὰ βούλησιν
εἰρηκέναι, οἷα πάντων ἑξῆς παρειμένων καὶ βίου καὶ
ἀγωγῆς, καὶ τέλους αὐτοῦ, ἐξ ὧν καὶ τοῖς ἐπαινεῖν
βουλομένοις τὰ τῆς εὐφημίας προῆκται.
'Αλλ' ού μοι δοκεῖ καλῶς περὶ τοῦδε ὑπειληφέναι.
Τί γὰρ εἰ μηδὲν τῶν ἄλλων διαμνημονεύτοι; Απο
χρήσει γὰρ πάντως αὐτῷ καὶ μόνον δηλαδὴ τὸ παρόν·
πολλοστὸν μὲν τῆς ὅλης ὑποθέσεως δν, λαμπράν δ',
ὡς εἰκὸς, φέρον, καὶ μόνον καθ᾽ αὑτὸ τὴν διήγησιν.
Ἐπεὶ καὶ οἶδεν ἡ θαυμαστὴ τοῦ κήρυκος πρόοδος,
καὶ μόνη πρὸς μνήμην ἰοῦσα, ὅλην τε πληρώσαι ὑπό
θεσιν, καὶ μηδὲν προσεπιδεομένην τῶν ἄλλως παρ
επομένων τῷ λόγῳ.
Οὐκοῦν μοι καὶ ὡς ἐγχωρούν διεξίτω ὁ λόγος τὰ
περὶ ταύτης, τὰ ἄλλα δήπου παρεὶς, ὧν ἕκαστον ἰδίαν
ἔχει, ὡς ἴστε, καὶ τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλὰ γὰρ ἀναγκαῖον
τῶν τοῦ θεολήπτου πρῶτα μνησθῆναι πατέρων. Καὶ
οἵτινες οὗτοι, καὶ ὅπως δῶρον αὐτοῖς θεόθεν, καὶ οὐ
κατὰ φύσιν τὸ καλὸν τοῦτο βλάστημα ἔφυ, κόσμος
ἅμα, καὶ ὄρος εὐπαιδίας τοῖς ἐνεγκοῦσι γινόμενον.
᾿Αλλὰ τίς οὐκ οἶδε Ζαχαρίαν καὶ Ἐλισάβετ, τοὺς
ὁμοζύγους, καὶ ὁμοτρόπους, καὶ οὐχ ἧττον κατὰ ἀρε
τὴν συναφθέντας, ἢ κατὰ σῶμα; τοὺς μηδενὶ τῶν
κάτω καταχθέντας, ἀλλ᾽ ὅλους πρὸς τὰ ἄνω μετατε
θέντας, ὧν ἡ κάθαρσις, καὶ ὧν ἡ πρὸς Θεὸν ὕψωσις,
ὧν ἡ τῶν κρειττόνων μελέτη, καὶ ἡ τοῦ νοῦ θέωσις,
ὧν μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ κατὰ γένος λαμπρότης, καὶ
περιφάνεια, ἵν᾽ ὦσι κἀνταῦθα τῶν κατ᾿ αὐτοὺς δια
φέροντες.
Προφητικῆς γὰρ καὶ ἱερατικῆς φυλῆς ὁ Ζαχαρίας
ἐτύγχανε, προφήτης δὲ πάντως καὶ ἡ τούτου ὁμόζυ
γος, καὶ τῆς αὐτῆς διὰ τὸ συναφές, καὶ ἀξίας τῷ
ἀνδρὶ κοινωνοῦσα, καὶ τάξεως, οἷς καὶ ἀμφοῖν διπλοῦν
ἀνθ᾽ ἁπλοῦ τὸ περιφανὲς ἐγνωρίζετο. Τούτοις πᾶσαν
ὡς εἰπεῖν ἀσκήσασιν εὐσεβείας ὁδὸν, πάντα, ὡς εἰκὸς,
επέῤῥει καὶ τὰ παρὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος.
Εν μόνον ἦν τὸ μὴ κατὰ πρόθεσιν ἐκείνοι, συμβαῖνον, ἡ ἐν χρόνῳ τοσούτῳ ἀπαιδία καὶ στείρωσις·
δ τοῖς μὲν ἄλλοις τάχα καὶ ἀπευκτόν πως ἐδόκει καὶ
ἄθυμον, οἷα τὸ τηνικαῦτα καὶ εἰς ὄνειδος φέρον· οὐ
μὴν καὶ αὐτοῖς λυπηρόν τοσοῦτον καὶ δύσφορον ἦν·
ήδεσαν γὰρ εἰ καί τινες ἄλλοι, ὅτι Θεός ἐστιν ὁ τοῖς
ήμετέροις ἐπιστατῶν, καὶ τὸ λυσιτελοῦν ἑκάστου οι
κονομῶν, καὶ ὅτι αὐτοῦ βουλομένου, καὶ χρόνος, καὶ
φύσις, καὶ πάντα ὁμοῦ, παρ' δ ἔχει, καὶ ἀλλοιοῦται,
καὶ τρέπεται· ᾧ ῥᾴδιον πάντως καὶ νηδύν ἄγαμον
ἀνοίξαι, καὶ ἐξωρον φύσιν καθ' ὥραν βλαστάνουσαν
δεῖξαι· τί γὰρ τῶν ἀπόρων ἐστὶν, ὁ μὴ τῷ Θεῷ ποριμώτατον;
t Legendum vel ὅτι χωρεί, κ. τ. λ. vel χωρεί γάρ τι, κ. τ. λ. * Ed. prior hab. είχειν (sic). Sed legendum videtur εἶχον. «άγαμον. Edit. prior habebat ἄγανον. Non dubitavimus amplecti lectionem, quæ in
margine ascripta erat.
col. 37–38page 10 of 24
PG 84:37Οὕτως ἡ καλὴ αὕτη δυὰς κάν τοῖς δοκοῦσιν ἀπὸ ευχτοῖς Θεῷ οὐκ ἀνίει εὐχαριστοῦσα, ᾧ καὶ τὰς ἐλπί δας ἀνήρτα, καὶ οὗ μόνου τῷ βουλήματι εἶπετο ἐχρῆν δὲ πάντως, ὥσπερ τ' ἄλλα εἶχον διαφανῆ καὶ επίσημα, οὕτω καὶ γονὴν παράδοξον σχεῖν· ὡς ἂν ἔχοιεν ταύτην χάριτος ὅλην, ἀλλὰ μὴ φύσεως δήπου. Η ἵνα τὸ μεῖζον είπω, ὅτι ἐπεὶ ἔμελλεν ὅσον ούπω, καὶ Παρθένος τεκεῖν, καὶ ἐγγάστριον τοῦ παντὸς Έξειν Δεσπότην, δι' οὗ τὸ σωτήριον ἅπασι, προς δραμεῖν ἔδει καὶ τὸν παρόντα τόπον οὐ παραπλησίως τοῖς ἄλλοις, ἐκεῖνον τε την παρουσίαν μηνύειν, καὶ ἀγαθὸν τοῦτο τοῦ ἀγαθοῦ τυγχάνειν προάγγελμα, ἵνα τὸ ὑπὲρ φύσιν τουτί, τὸ ὑπερφυέστερον ἐκεῖνο πιστώσηται. Καὶ ἐκεῖθεν τοῖς βουλομένοις ἐξῇ διὰ τοῦ ἀποῤῥήτου δέχεσθαι τὸ ἀποῤῥητότερον. 'Αλλὰ γὰρ ἀναγκαῖον, καὶ ὅπως ὁ παράδοξος οὗτος συνετελέσθη τόκος εἰπεῖν, καὶ πρὸ τοῦδε θεοσημεῖαι, αἱ καὶ μᾶλ λον φρικτότερον ἔδειξαν τὸ παραχθέν, καὶ τῆς ἄνωθεν ἀτεχνῶς δώρημα χάριτος. Ο Ζαχαρίας τοίνυν ἱερωσύνῃ τετιμημένος, ὡς ἔφαμεν, καὶ τοῦ λαοῦ ᾗ νόμος ἱερεῦσιν ὑπερευχόμενος, ὡς ὁ τῆς Σκηνοπηγίας ἐνειστήκει καιρός, καθ' ἂν καὶ τῷ ἀρχιερεῖ μόνῳ ἔνδον εἰσιέναι τῶν ἀδύτων ἐφεῖτο, αὐτὸς μὲν κατὰ τὸ εἰθισμένον τὸν ναὸν εἰσο ιὼν θεῷ τε ἐντυγχάνων ἦν, καὶ τοῦ πλήθους ἄφ ἐσιν ἐξαιτούμενος· ᾧ καὶ τὰ τῆς εὐχῆς ἀναφέροντι, ἄγγελος ἐνωπίως παρίσταται, φοβερὸς μὲν ἰδεῖν, φο βερὸς δὲ στῆναι καὶ ὄψει, φοβερὸς δ', ὡς εἰκὸς, ὁμιλῆσαι· ὃς καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ εἰσηκοῦσθαί φησι παρὰ Θεῷ εὐχομένῳ, καὶ τῆς δεήσεως πέρας υἱοῦ ἀπότεξις ἔσται τῇ ὁμοζύγῳ, καὶ τῷ τικτομένῳ ὄνομα Ιωάν νης, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα πρὸς ῥῆμα τὸ θεῖον διέξεισιν Εὐαγγέλιον· οἷς καὶ ὁ Ζαχαρίας ἀθρόως ενηχηθείς, καὶ τῷ παραδόξῳ καταπλαγείς, οὐ διὰ τὴν φανεῖσαν ἅψιν (εἴθιστο γὰρ καὶ πάλαι αὐτῷ τὰ τηλικάδε ὁρᾷν), ἀλλ᾽ ὅτι περὶ ἄλλα μὲν ἡ δέησις τούτῳ, ἄλλα δὲ ἐπήγγελλεν ὁ φανείς· οὐχ ὑπήχθη εὐθὺς, καὶ πρὸς τὴν πίστιν τῶν λαλουμένων, ἵνα μὴ τῷ ῥᾴδιος δόξαι περὶ τὴν παραδοχὴν, ῥᾴων ἴσως φανεῖται καὶ περὶ τὴν τοῦ δεδεγμένου ἀποβολήν· ἐπεὶ καὶ εἰώθασιν αἱ τῶν μεγάλων πραγμάτων ὑπερβολαὶ ὀκνηροὺς τάχα περὶ τὴν ταχείαν ποιεῖν συγκατάθεσιν. Οθεν καὶ ὁ Ζαχαρίας οὐκ ὀκλάσας τοὺς λογισμούς, «Ελλὰ στεῤῥοτέρους μᾶλλον τῷ στεῤῥῷ τῆς καταλήψεως ἀποφαίνων· Καταγιγνώσκομαι τὸ παρὰ σοῦ χρησμοδοτούμενον, πυνθάνεται πρὸς τὸν ἄγγελον πρεσβύτης γὰρ ἐγώ, φησίν, ὡς ὁρᾷς· στεῖρα δὲ καὶ ᾖ συνοικῶ γυναικὶ, καὶ τοῦ γεννᾷν πεπαυμένη· οἷς ἀμφοτέροις έξωρον τὸ κυίσκειν, εἰ μή του Θεοῦ δῶρον τὸ ἐπίτευγμα εἴη· ᾧ καὶ ἡμεῖς τὰ κατ᾿ αὐτοὺς ἀνα θέντες, οὐδὲν ὅ τι μὴ ἐκείνῳ δοκοῦν, καὶ ἡμῖν συν δοκεῖ. Ταῦτα γὰρ ἐκεῖνον εἰκὸς καὶ εἰπεῖν, καὶ κατὰ διάνοιαν φέρειν, Θεοῦ προφήτην γε όντα, καὶ Θεοῦ τοῖς λόγοις πειθόμενον. Εξ. έχειν εκείνου.
AUCTARIUM.
Οὕτως ἡ καλὴ αὕτη δυὰς κάν τοῖς δοκοῦσιν ἀπὸ
ευχτοῖς Θεῷ οὐκ ἀνίει εὐχαριστοῦσα, ᾧ καὶ τὰς ἐλπίδας ἀνήρτα, καὶ οὗ μόνου τῷ βουλήματι εἶπετο·
ἐχρῆν δὲ πάντως, ὥσπερ τ' ἄλλα εἶχον διαφανῆ καὶ
επίσημα, οὕτω καὶ γονὴν παράδοξον σχεῖν· ὡς ἂν
ἔχοιεν ταύτην χάριτος ὅλην, ἀλλὰ μὴ φύσεως δήπου.
Η ἵνα τὸ μεῖζον είπω, ὅτι ἐπεὶ ἔμελλεν ὅσον ούπω,
καὶ Παρθένος τεκεῖν, καὶ ἐγγάστριον τοῦ παντὸς
Έξειν Δεσπότην, δι' οὗ τὸ σωτήριον ἅπασι, προς
δραμεῖν ἔδει καὶ τὸν παρόντα τόπον οὐ παραπλησίως
τοῖς ἄλλοις, ἐκεῖνον τε την παρουσίαν μηνύειν,
καὶ ἀγαθὸν τοῦτο τοῦ ἀγαθοῦ τυγχάνειν προάγγελμα,
ἵνα τὸ ὑπὲρ φύσιν τουτί, τὸ ὑπερφυέστερον ἐκεῖνο
πιστώσηται. Καὶ ἐκεῖθεν τοῖς βουλομένοις ἐξῇ διὰ τοῦ
ἀποῤῥήτου δέχεσθαι τὸ ἀποῤῥητότερον. 'Αλλὰ γὰρ
ἀναγκαῖον, καὶ ὅπως ὁ παράδοξος οὗτος συνετελέσθη
τόκος εἰπεῖν, καὶ πρὸ τοῦδε θεοσημεῖαι, αἱ καὶ μᾶλλον φρικτότερον ἔδειξαν τὸ παραχθέν, καὶ τῆς ἄνωθεν
ἀτεχνῶς δώρημα χάριτος.
Ο Ζαχαρίας τοίνυν ἱερωσύνῃ τετιμημένος, ὡς
ἔφαμεν, καὶ τοῦ λαοῦ ᾗ νόμος ἱερεῦσιν ὑπερευχόμενος, ὡς ὁ τῆς Σκηνοπηγίας ἐνειστήκει καιρός, καθ'
ἂν καὶ τῷ ἀρχιερεῖ μόνῳ ἔνδον εἰσιέναι τῶν ἀδύτων
ἐφεῖτο, αὐτὸς μὲν κατὰ τὸ εἰθισμένον τὸν ναὸν εἰσο
ιὼν θεῷ τε ἐντυγχάνων ἦν, καὶ τοῦ πλήθους ἄφἐσιν ἐξαιτούμενος· ᾧ καὶ τὰ τῆς εὐχῆς ἀναφέροντι,
ἄγγελος ἐνωπίως παρίσταται, φοβερὸς μὲν ἰδεῖν, φοβερὸς δὲ στῆναι καὶ ὄψει, φοβερὸς δ', ὡς εἰκὸς, ὁμιλῇσαι· ὃς καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ εἰσηκοῦσθαί φησι παρὰ
Θεῷ εὐχομένῳ, καὶ τῆς δεήσεως πέρας υἱοῦ ἀπότεξις
ἔσται τῇ ὁμοζύγῳ, καὶ τῷ τικτομένῳ ὄνομα Ιωάν
νης, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα πρὸς ῥῆμα τὸ θεῖον διέξεισιν
Εὐαγγέλιον· οἷς καὶ ὁ Ζαχαρίας ἀθρόως ενηχηθείς,
καὶ τῷ παραδόξῳ καταπλαγείς, οὐ διὰ τὴν φανεῖσαν
ἅψιν (εἴθιστο γὰρ καὶ πάλαι αὐτῷ τὰ τηλικάδε ὁρᾷν),
ἀλλ᾽ ὅτι περὶ ἄλλα μὲν ἡ δέησις τούτῳ, ἄλλα δὲ
ἐπήγγελλεν ὁ φανείς· οὐχ ὑπήχθη εὐθὺς, καὶ πρὸς
τὴν πίστιν τῶν λαλουμένων, ἵνα μὴ τῷ ῥᾴδιος δόξαι
περὶ τὴν παραδοχὴν, ῥᾴων ἴσως φανεῖται καὶ περὶ
τὴν τοῦ δεδεγμένου ἀποβολήν· ἐπεὶ καὶ εἰώθασιν αἱ
τῶν μεγάλων πραγμάτων ὑπερβολαὶ ὀκνηροὺς τάχα
περὶ τὴν ταχείαν ποιεῖν συγκατάθεσιν.
AD TOM. IV.
Ita præclarum illud par conjugum, etiam in iis
quæ videntur non esse materies precum, gratias
agere non cessabat Deo, ex quo suspendebat spem
suam, et cujus unius voluntatem sequebatur. Omnino igitur necesse erat, ut quibus cætera essent
illustria 88 et insignia, sobolis ortus esset insoli
tus, ut eam non a natura, sed omnino haberent að
gratia.
Majus aliquid dicam, cum Virgo paritura esset
filium, quantus alias nemo esset, orbisque. Dominum, a quo salus omnibus, uterus complexurus foret, oportuit ut præsens partus, qui non more aliorum fieret, præiret, et futuri illius adventum
prænuntiaret. oportuit hoc bonum boni illius prenuntium exsistere; ut hoc quod erat præter naturam, illi quod multo magis naturam superaret, fidem
astrueret. Unde liceret iis, qui vellent, ex occulto
occultius aliud * assequi. Sed exponere necesse est,
quomodo se habuerit admirabilis ille partus, et
quanta super eo portenta acciderint, quæ, quod factum est, ipsumque cœlestis gratiæ donum admirabilius fecerunt.
Zacharias igitur cum esset, ut diximus, sacerdotio insignitus, et pro populo, ut sacerdotibus lege
mandatum erat, preces funderet, cum tempus scenopegiæ adesset, quo soli summo sacerdoti fas erat
in intimum adytum penetrare, pro more templum ingressus, et Deum interpellans, pro populo veniam
enixe precabatur. Huic preces offerenti visibilis
astitit angelus, terribilis visu, terribilis et præsentia, ac ipso, ut credibile est, congressu. Zacharia,
inquit, exauditus es a Deo, et quidem ultra precationem; filium pariet conjux, Joannes nomen erit
infanti: aliaque subjecit, quæ ad verbum divino
enarrantur Evangelio c. His Zacharias vehementer
perculsus, et re admirabili 89 attonitus, non quod
visum illud novum accideret, solebat quippe et alias
talia videre, sed quod cum alia precaretur, alia
nuntiasset qui apparuit angelus. Neque vero dictis
fdem statim habuit, ne facile susceptam opinionem
facilius abjecisse deinde videretur: solent enim res
supra modum excellentes ad promptiorem assensum
tardiores reddere.
Unde Zacharias his sermonibus minime cedens,
imo impenetrabiles vi intelligentiæ pronuntians:
Non intelligo tuum oraculum, reponit angelo; senex
enim sum, ut vides: sterilis, qua utor, conjux parere desiit; utrique ætas suscipiendi liberos exacta,
nisi forte id munere Dei contigerit: cui cum omnia
nostra commiserimus, aliud nihil quam quod ipsi
videatur, nobis expediet. Hoc dicere et mente reputare decebat eum,
qui Dei propheta esset, et verba
divina auscultaret.
Οθεν καὶ ὁ Ζαχαρίας οὐκ ὀκλάσας τοὺς λογισμούς,
«Ελλὰ στεῤῥοτέρους μᾶλλον τῷ στεῤῥῷ τῆς καταλή
ψεως ἀποφαίνων· Καταγιγνώσκομαι τὸ παρὰ σοῦ
χρησμοδοτούμενον, πυνθάνεται πρὸς τὸν ἄγγελον·
πρεσβύτης γὰρ ἐγώ, φησίν, ὡς ὁρᾷς· στεῖρα δὲ καὶ
ᾖ συνοικῶ γυναικὶ, καὶ τοῦ γεννᾷν πεπαυμένη· οἷς
ἀμφοτέροις έξωρον τὸ κυίσκειν, εἰ μή του Θεοῦ δῶρον
τὸ ἐπίτευγμα εἴη· ᾧ καὶ ἡμεῖς τὰ κατ᾿ αὐτοὺς ἀνα
θέντες, οὐδὲν ὅ τι μὴ ἐκείνῳ δοκοῦν, καὶ ἡμῖν συνδοκεῖ. Ταῦτα γὰρ ἐκεῖνον εἰκὸς καὶ εἰπεῖν, καὶ κατὰ
διάνοιαν φέρειν, Θεοῦ προφήτην γε όντα, καὶ Θεοῦ τοῖς λόγοις πειθόμενον.
• Luc.:, 11 seq.
* Εξ. Legendum videtur έχειν ix. Legendum puto εκείνου.
col. 39–40page 11 of 24
PG 84:39Αλλ' ὅτου χάριν, ἐρεῖ τις, ὁ μὲν Ζαχαρίας ἄφεσιν εἰσῄει τοῦ πλήθους αἰτήσων, ὁ δὲ φανεὶς ἄγγελος τὰ τῶν αἰτήσεών τε αὐτῷ φάναι ἡκοῦσθαι, ἐχέγγυον τού του τόχον εἶναι τὸν ἐκ τῆς στείρας; "Η δῆλον τοῖς συνοῦσιν, ὅτι οὐκ ἂν ἄλλως ἐκείνοις τῆς συγγνώμης ἀπήντα, εἰ μὴ ὁ τικτόμενος οὗτος τὸν ἐπὶ σωτηρία ήκοντα ἐπεδείκνυ, καὶ αὐτὸν ἀριδήλως τοῖς πᾶσι κατ ήγγελλεν, οἷα δὴ καὶ φίλος ἐκείνου, καὶ ἄγγελος, καὶ φωνή χρηματίζων, καὶ πρόδρομος; δι' ἅ μοι δοκεῖ, καὶ τὰ παρὰ τοῦ ἀγγέλου ἐπικαίρως εἰρῆσθαι, καὶ τοῖς τοῦ ἀρχιερέως συνάδειν ὅτι μάλιστα. ᾿Αλλὰ γὰρ δέον τῳ λόγῳ προσθεῖναι, καὶ ὅσα ἑξῆς πρὸς τὸν Ζαχαρίαν εἴρηκεν ὁ φανείς. Ἐπειδὴ γὰρ, δ ὡς ἔφαμεν, μὴ παραχρῆμα ὁ λογισμὸς αὐτῷ τοῖς ῥηθεῖσιν ἐπένευεν, ἀλλ᾽ ἐντελεστέραν τάχα ἐξῄτει τοῦ ἀποῤῥήτου δὴ τὴν κατάληψιν, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἐνδο τέροις τῆς διανοίας ταμείοις ἔνδον κατάσχοι τὸ μέγα τοῦτο, καὶ ἐναπόθοιτο ἄλλο μὲν οὐδὲν πρὸς ἐκεῖ νον ὁ ἄγγελος· σιωπὴν δ᾽ ἐπιτάττει μόνην, καὶ ἀφθεγξίαν τῆς γλώττης, δηλῶν, οἶμαι, πάντως ότι μυστηριώδες τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅτι κρείττον λόγου τέως, καὶ τῆς διὰ γλώττης ἐκφάνσεως ἀμέλει. Καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔμενε τὸ ἀπ' ἐκείνου τὰ χείλη συμπτύσσων, καὶ μηδενὶ μήθ' ὁμιλῶν, μήτε φωνὴν προϊέμενος, ἴσως δὲ καὶ βουλόμενος· τί γὰρ ἦν αὐτῷ κοινὸν τηνικαῦτα, καὶ τῷ λαῷ, τῷ μὲν τὰς αἰσθήσεις μύσαντι ἤδη, καὶ τὸν νοῦν τῶν κάτω καὶ αἰσθητῶν ἐκβαλόντι, καὶ μόνοις τοῖς ἄνευ παχύτητος ὁμιλοῦντι; Τοῖς δὲ μετὰ σώματος στρεφομένοις, καὶ πάχους υλικοῦ καὶ αἰσθήσεως, οἷς καὶ περιττόν πως ἦν ἢ καὶ ἀδύνατον τάχα θείαν ἀπήχησιν ἐνηχεῖν, καὶ λό γους ἀῤῥήτους ἢ καὶ ἀλαλήτους ἐπιφωνεῖν, ἃ μὴ τοῦ κτυπουμένου αέρος, μηδ' ὀργάνων ἐπὶ τῶν φωνούν των· ἀλλ' ἀφθεγξίας τῆς ἔνδον, καὶ λαλιᾶς κρείττονος ἄλλης, ἧς καὶ μόνοι οἷοί τέ εἰσιν ἐπῃσθῆσθαι, οἱ τὰς αἰσθήσεις λείποντες, καὶ γυμνῷ τῷ νῷ τῶν θειοτέρων δεδεγμένοι τὴν μίμησιν; & καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ ἐν ἑαυτῷ δήπου συναισθομένῳ, καὶ οἷας τηνικαῦτα τῆς μεγαλοδωρεᾶς ἠξίωτο, ἀνομίλητα ἦν τέως τὰ πρὸς ἐκείνους ἑαυτῷ προσλαλοῦντι, καὶ μὴ ἀκού σαντι Θεοῦ, ᾧ πάντα γνωστά, καὶ τὰ ἄδηλα. Ἐμοὶ δὲ καὶ ἄλλο δίδωσιν ἐννοεῖν ἡ τοῦ Ζαχαρίου παράδοξος σιωπή· οὐδ᾽ αὐτὸ οἶμαι ἔλαττον τοῦ προ τέρου, οὐδ᾽ ὀλίγης τυγχάνον τῆς χάριτος· ἔστι δ' ὡς ἐν ὀλίγῳ τοῦτο εἰπεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἱερὸς οὗτος ἀνὴρ νόμῳ συνεβιοῦτο παλαιῷ, καὶ ἱερωσύνῃ τετίμητο τη κατὰ τὸν 'Ααρών, ἔμελλον δ' ὅσον οὔπω καὶ πεπαῦσθαι ἀμφότερα, καὶ τῇ μελλούσῃ είξειν χάριτι, τὴν παῦλαν ἑκατέρων ἡ τοῦδε παρίστησιν ἀφθεγξία, ἡ καὶ κατὰ καιρὸν λέλυτο πάλιν τῆς χάριτος, ἤδη ἀνα φανείσης, καὶ τῇ τοῦ Ἰωάννου γεννήσει συνεκδρα μούσης, μεθ' ἅμα καὶ τῆς ἀληθοῦς ἱερωσύνης, οὐκέτι ὡς τὸ πρὶν σκιωδῶς ἡ τυπικῶς, ἀλλ᾽ ἐκφανῶς καὶ τρανῶς τὰ σεσιγημένα δηλούσης· ὧν καὶ ὁ Ζαχαρίας τὴν ἔκβασιν δήπου αισθόμενος, οὐ μυστηριωδώς ούτ ἐναποθεῖτο.
At quorsum, dicat aliquis, Zacharias populo
veniam rogaturus cum ingreditur, qui apparuit angelus, exaudite precationis pignus, sterilis partum,
prædicit? Annon illis conjugibus manifestum erat
non aliter veniæ locum esse futurum, quam si nasceretur qui salutis auctorem ostenderet, et omnibus palam annuntiaret, ipsius et amicus, et muntius,
et vox, et præcursor appellatus? Quamobrem illud
mihi videtur, et apposite dictum ab angelo, et cum
pontificis postulatis aptissime congruere.
90 Verum huic sermoni opus est ea omnia subjungere, quæ deinde Zachariæ dixit angelus. Cum
enim, ut diximus, ejus dictis non statim assenserit,
sed arcani hujus perfectiorem quaesierit comprehensionem, ut in reconditiore pectoris sinu magnum
illud miraculum conclusum deponeret, tum aliud
nihil angelus nisi silentium præscribit, et linguam
vocis expertem reddit, demonstrans omnino, ut
opinor, rem esse mysterio plenam, et majorem,
quam ut tunc sermone et lingua prædicari posset.
Zacharias igitur ex eo tempore permansit compressis labiis, cum nemine colloquens, nec vocem
emittens, etsi voluisset: quid enim ipsi commune
cum populo? ipsi, inquam, qui usu sensuum sibi
interdixerat, qui animum abstraxerat a terrestribus
et caducis rebus, quique versabatur cum corporeæ
contagionis expertibus? Quid cum illis, qui sunt
ad corpus et crassiores sensus conversi, quibus aut
superfluum quodammodo, aut etiam impossibile,
divinam vocem humanis non consonantem, insonare, verbaque arcana ac ineffabilia proferre, quæ
neque percusso aere fiunt, neque organis ad formandam vocem institutis, sed silentio interiore et meliore alia loquela, illis solis nota, qui a sensibus
recedunt, et pura mente rerum divinarum similitudines percipiunt? Quæ vel ipsi Zachariæ, sibi utique conscio, cujus tandem munificentiæ particeps
factus esset, inconsuela erant, cum ipse ad alios loqueretur: non item, cum audiret Deum, cui omnia
nota sunt, etiam quæ latent.
91 Mihi vero aliud quidpiam in mentem revocat stupendum Zachariæ silentium: neque id ego
priore mysterio minus, neque mediocris gratiæ plenum existimo. Ita porro, ut paucis dicam, se res
habet; cum ille sacerdos vixisset in veteri lege, et
Aaronis sacerdotio fuisset ornatus, et utrumque
(lex nempe et sacerdotium) non deberet non desinere, futuræque gratiæ cedere; utriusque cessationem, mutum silentium, vox tempestive restituta,
illucescentem gratiam, et cum Joannis nativitate
advenientem repræsentat: qua gratia verum sacerdotium, non per umbras ac figuras, sed aperte et
palam, cum iis quæ erant involuta silentio demonstratur; horum finem cum prævideret Zacharias
Αλλ' ὅτου χάριν, ἐρεῖ τις, ὁ μὲν Ζαχαρίας ἄφεσιν
εἰσῄει τοῦ πλήθους αἰτήσων, ὁ δὲ φανεὶς ἄγγελος τὰ
τῶν αἰτήσεών τε αὐτῷ φάναι ἡκοῦσθαι, ἐχέγγυον τού
του τόχον εἶναι τὸν ἐκ τῆς στείρας; "Η δῆλον τοῖς
συνοῦσιν, ὅτι οὐκ ἂν ἄλλως ἐκείνοις τῆς συγγνώμης
ἀπήντα, εἰ μὴ ὁ τικτόμενος οὗτος τὸν ἐπὶ σωτηρία
ήκοντα ἐπεδείκνυ, καὶ αὐτὸν ἀριδήλως τοῖς πᾶσι κατήγγελλεν, οἷα δὴ καὶ φίλος ἐκείνου, καὶ ἄγγελος, καὶ
φωνή χρηματίζων, καὶ πρόδρομος; δι' ἅ μοι δοκεῖ,
καὶ τὰ παρὰ τοῦ ἀγγέλου ἐπικαίρως εἰρῆσθαι, καὶ
τοῖς τοῦ ἀρχιερέως συνάδειν ὅτι μάλιστα.
᾿Αλλὰ γὰρ δέον τῳ λόγῳ προσθεῖναι, καὶ ὅσα ἑξῆς
πρὸς τὸν Ζαχαρίαν εἴρηκεν ὁ φανείς. Ἐπειδὴ γὰρ,
δ
ὡς ἔφαμεν, μὴ παραχρῆμα ὁ λογισμὸς αὐτῷ τοῖς
ῥηθεῖσιν ἐπένευεν, ἀλλ᾽ ἐντελεστέραν τάχα ἐξῄτει τοῦ
ἀποῤῥήτου δὴ τὴν κατάληψιν, ὡς ἂν καὶ τοῖς ἐνδοτέροις τῆς διανοίας ταμείοις ἔνδον κατάσχοι τὸ μέγα
τοῦτο, καὶ ἐναπόθοιτο ἄλλο μὲν οὐδὲν πρὸς ἐκεῖνον ὁ ἄγγελος· σιωπὴν δ᾽ ἐπιτάττει μόνην, καὶ
ἀφθεγξίαν τῆς γλώττης, δηλῶν, οἶμαι, πάντως ότι
μυστηριώδες τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅτι κρείττον λόγου
τέως, καὶ τῆς διὰ γλώττης ἐκφάνσεως ἀμέλει.
Καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔμενε τὸ ἀπ' ἐκείνου τὰ χείλη
συμπτύσσων, καὶ μηδενὶ μήθ' ὁμιλῶν, μήτε φωνὴν
προϊέμενος, ἴσως δὲ καὶ βουλόμενος· τί γὰρ ἦν αὐτῷ
κοινὸν τηνικαῦτα, καὶ τῷ λαῷ, τῷ μὲν τὰς αἰσθήσεις
μύσαντι ἤδη, καὶ τὸν νοῦν τῶν κάτω καὶ αἰσθητῶν
ἐκβαλόντι, καὶ μόνοις τοῖς ἄνευ παχύτητος ὁμιλοῦντι;
Τοῖς δὲ μετὰ σώματος στρεφομένοις, καὶ πάχους
υλικοῦ καὶ αἰσθήσεως, οἷς καὶ περιττόν πως ἦν ἢ
καὶ ἀδύνατον τάχα θείαν ἀπήχησιν ἐνηχεῖν, καὶ λόγους ἀῤῥήτους ἢ καὶ ἀλαλήτους ἐπιφωνεῖν, ἃ μὴ τοῦ
κτυπουμένου αέρος, μηδ' ὀργάνων ἐπὶ τῶν φωνούν
των· ἀλλ' ἀφθεγξίας τῆς ἔνδον, καὶ λαλιᾶς κρείττονος
ἄλλης, ἧς καὶ μόνοι οἷοί τέ εἰσιν ἐπῃσθῆσθαι,
οἱ τὰς αἰσθήσεις λείποντες, καὶ γυμνῷ τῷ νῷ τῶν
θειοτέρων δεδεγμένοι τὴν μίμησιν; & καὶ τῷ Ζαχαρίᾳ
ἐν ἑαυτῷ δήπου συναισθομένῳ, καὶ οἷας τηνικαῦτα
τῆς μεγαλοδωρεᾶς ἠξίωτο, ἀνομίλητα ἦν τέως τὰ
πρὸς ἐκείνους ἑαυτῷ προσλαλοῦντι, καὶ μὴ ἀκούσαντι Θεοῦ, ᾧ πάντα γνωστά, καὶ τὰ ἄδηλα.
Ἐμοὶ δὲ καὶ ἄλλο δίδωσιν ἐννοεῖν ἡ τοῦ Ζαχαρίου
παράδοξος σιωπή· οὐδ᾽ αὐτὸ οἶμαι ἔλαττον τοῦ προτέρου, οὐδ᾽ ὀλίγης τυγχάνον τῆς χάριτος· ἔστι δ' ὡς
ἐν ὀλίγῳ τοῦτο εἰπεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἱερὸς οὗτος ἀνὴρ
νόμῳ συνεβιοῦτο παλαιῷ, καὶ ἱερωσύνῃ τετίμητο τη
κατὰ τὸν 'Ααρών, ἔμελλον δ' ὅσον οὔπω καὶ πεπαύσθαι ἀμφότερα, καὶ τῇ μελλούσῃ είξειν χάριτι, τὴν
παῦλαν ἑκατέρων ἡ τοῦδε παρίστησιν ἀφθεγξία, ἡ
καὶ κατὰ καιρὸν λέλυτο πάλιν τῆς χάριτος, ἤδη ἀναφανείσης, καὶ τῇ τοῦ Ἰωάννου γεννήσει συνεκδραμούσης, μεθ' ἅμα καὶ τῆς ἀληθοῦς ἱερωσύνης, οὐκέτι
ὡς τὸ πρὶν σκιωδῶς ἡ τυπικῶς, ἀλλ᾽ ἐκφανῶς καὶ
τρανῶς τὰ σεσιγημένα δηλούσης· ὧν καὶ ὁ Ζαχαρίας
τὴν ἔκβασιν δήπου αισθόμενος, οὐ μυστηριωδώς ούτ
* Legendum videtur ἐναποθεῖτο. 6 Edit. prior, oi ofte.
col. 41–42page 12 of 24
PG 84:41δὲν ἑαυτῷ, ἀλλ' ἀριδήλως καὶ γλώσσῃ ξένῃ, καὶ λαλίστερα, οπότε καὶ ἐχρῆν τὰ παράδοξα ἀνεφθέγξατο, δηλῶν ἐντεῦθεν ὅτι οὐ σιγᾷν δεῖ, οὐδ᾽ ἐν διανοίας κρύ πτειν μυχοῖς Θεοῦ παρουσίαν, καὶ τὴν εἰς ἀνθρώπους αὐτοῦ ἐπιδημίαν καὶ κάθοδον· ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστε ρον· ὅτε καὶ τὴν ἀφωνίαν ἀποβάλλεται, καὶ τὰ ὑπερ φυῆ ταυτὶ φθέγγεται, τέλος “' δὲ τῆς σιωπῆς γίνε ται, ἣν ἐπικαιροτάτην ἑαυτῷ ᾔδει· καὶ τοῖς πράγ μασι δηλαδή πρόσφορον εἶδε 4. Καὶ ἄλλοι τινὲς εἶεν οἱ περὶ τῆς αὐτοῦ τ σιωπῆς λόγοι, ἴδοιεν ἂν οἱ τῶν μειζόνων ἐπόπται καὶ μύσται, καὶ οἷς ὁ νοῦς διαβατικώτερος, ἐμοὶ δ' ὁ λόγος ἐχέσθω ὕστερον. Τὸ ἀπ' ἐκείνου τοίνυν καιροῦ, καὶ ἡ Ἐλισάβετ, ὡς ἅπασι δῆλον, συλλαβοῦσα τὸν Ἰωάννην, τήν τε γα στέρα πρὸς ὄγκον ἑώρα ἐξαιρο[υ]μένην, καὶ ἐν θαύ-, ματι τὸ κατ' αὐ τὴν οὐκ ἔληγε ποιουμένη πῶς ἡ ἄγονος καὶ ἀτεχνῶς στεῖρα πρὸς γονὴν ἀνήθησεν ἤδη· καὶ μαστοὶ οἱ κατάξηροι κομιδῇ γάλα ἀνέδοσαν πρὸς θη λὴν, οὐκ ἐπιχαρίτως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡδίστως τῇ παρήλικι ἐμφαινόμενα, οἷς καὶ Θεὸν ἐμεγάλυνε, τὸν μόνον δυνατὸν τὰ οὕτω μεγάλα τερατουργεῖν. Ἐπεὶ δὲ ταύτην καὶ ἔκτος μηνῶν τῆς συλλήψεως εἶχεν, ἡ τοῦ Κυρίου μήτηρ οὕτω δεῆσαν 80 πρὸς τὴν ἐκείνης ἀφικνεῖται οἰκίαν· οἷα ὑπόγυον οι καὶ αὐτὴ τὸν πρὸς τοῦ ἀγγέλου ἀσπασμὸν ἔχουσα καὶ Θεοῦ τοῦ ἀχωρήτου ἐν νηδύϊ εἰσοίκησιν, ἧς καὶ τὴν παρουσίαν ἐν κοιλίᾳ ταύτης αισθόμενος γόνος σκιρτᾷ ἔνδον τῶν μητρώων θαλάμων, ἡδύ τι ἐκεῖθεν καὶ ἀπόῤῥητον προμηνύει, δίδωσι παραυτίκα φθέγ ξασθαι τὴν μητέρα οὐ κοινήν τινα καὶ οἵαν φθέγ ξαιτο ἄν τις φθογγήν. Καίτοι μικρὸν οὐδὲ τοῦτο, ἀλλὰ καινὴν ἐκτόπως, καὶ θειοτέραν, καὶ ἦν ἄξιος μόνος ἐκεῖνος ἠχῆσαι, ὁ καὶ μόνος χωρήσας πρὸ τῶν ὠδί νων τὰ ὑπερφυῆ καὶ θεοληπτικώτατα. Μητέρα γὰρ Κυρίου ἡ Ἐλισάβετ τὴν πρὸς κα αὐτὴν ἤκουσαν λευκῶς προαγγέλλει· οὔπω τὸ παρά δοξόν τισιν ἐγνωσμένον· καὶ εὐφημίαις μακαρίζει τὴν ὡς ἀληθῶς μακαρίαν, καὶ ἄλλαις ῥήσεσιν ἐξυμνεῖ κρείττοσιν, ἧς καὶ τὴν ἄφιξιν ὑπὲρ ἑαυτὴν δηλαδὴ τίθησιν, οὕτως ἐχούσης τὰ νικητήρια κατὰ πάσης, ὡς εἰπεῖν, φύσεως. ᾿Αλλὰ γλῶσσα μὲν τῆς Ἐλισάβετ ἐκείνη ἐτύγχανε, τοῦ δ' ἐν γαστρὶ φερομένου καὶ ἡ δήλωσις μάλιστα, καὶ ἡ πρόρρησις, καὶ ἡ ἄλλη ἐν τούτοις ὑπὲρ κατάληψιν ἔκφανσις. Εγὼ δὲ τέως τὴν σύλληψιν ὑπὲρ ἔννοιαν ἔχων, καὶ οὐχ οἷος ὢν τὸ ταύτης ανευρείν μείζον, νῦν ὥσ περ ὑφειμένον τι τὸ κατ' ἐκείνην, καὶ οὐ τοσοῦτον ἔχον μεγέθους διὰ τὸ παρόν μοι δοκεῖ, ὅ τάχα και ἄλλος τις πάθοι, τῷ τηλικούτῳ κατασεισθεὶς τὴν διά νοιαν: Τί γὰρ ἂν καὶ εἰς ὑπερβολὴν τῷ τοιούτῳ ἐξισωθείη; Βρέφος ἐγγάστριον, βρέφος ἀτελεσφόρητον, βρέφος ακατέργαστον κομιδή, μήπω τελείαν τὴν σύμ πηξιν εἰληφὸς ", μήπω τὰς αἰσθήσεις ἔχον πρός τι σαφές εγνωσμένας, ἔτι διακεχυμένον ἐν τοῖς ο τέλος. τέως, τέλος είδε. οἶδε. αὐτοῦ. ἑαυτοῦ. δεησαν. δεηθεῖσα, οι υπόγυιον. πρός. ὡς. εἰληφώς, έχων τυγχάνων δύο γένος.
AUCTARIUM.
AD TOM. IV.
"
δὲν ἑαυτῷ, ἀλλ' ἀριδήλως καὶ γλώσσῃ ξένῃ, καὶ λα- non obscure secum, sed clare nova et eloquenti
λιστέρα, οπότε καὶ ἐχρῆν τὰ παράδοξα ἀνεφθέγξατο,
δηλῶν ἐντεῦθεν ὅτι οὐ σιγᾷν δεῖ, οὐδ᾽ ἐν διανοίας κρύπτειν μυχοῖς Θεοῦ παρουσίαν, καὶ τὴν εἰς ἀνθρώπους
αὐτοῦ ἐπιδημίαν καὶ κάθοδον· ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστε
ρον· ὅτε καὶ τὴν ἀφωνίαν ἀποβάλλεται, καὶ τὰ ὑπερφυῆ ταυτὶ φθέγγεται, τέλος “' δὲ τῆς σιωπῆς γίνεται, ἣν ἐπικαιροτάτην ἑαυτῷ ᾔδει· καὶ τοῖς πράγμασι δηλαδή πρόσφορον εἶδε 4. Καὶ ἄλλοι τινὲς
εἶεν οἱ περὶ τῆς αὐτοῦ τ σιωπῆς λόγοι, ἴδοιεν ἂν
οἱ τῶν μειζόνων ἐπόπται καὶ μύσται, καὶ οἷς ὁ νοῦς
διαβατικώτερος, ἐμοὶ δ' ὁ λόγος ἐχέσθω ὕστερον.
Τὸ ἀπ' ἐκείνου τοίνυν καιροῦ, καὶ ἡ Ἐλισάβετ, ὡς
ἅπασι δῆλον, συλλαβοῦσα τὸν Ἰωάννην, τήν τε γα
στέρα πρὸς ὄγκον ἑώρα ἐξαιρο[υ]μένην, καὶ ἐν θαύ-,
ματι τὸ κατ' αὐ τὴν οὐκ ἔληγε ποιουμένη πῶς ἡ ἄγονος
καὶ ἀτεχνῶς στεῖρα πρὸς γονὴν ἀνήθησεν ἤδη· καὶ
μαστοὶ οἱ κατάξηροι κομιδῇ γάλα ἀνέδοσαν πρὸς θηλὴν, οὐκ ἐπιχαρίτως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡδίστως τῇ
παρήλικι ἐμφαινόμενα, οἷς καὶ Θεὸν ἐμεγάλυνε, τὸν
μόνον δυνατὸν τὰ οὕτω μεγάλα τερατουργεῖν.
Ἐπεὶ δὲ ταύτην καὶ ἔκτος μηνῶν τῆς συλλήψεως
εἶχεν, ἡ τοῦ Κυρίου μήτηρ οὕτω δεῆσαν 80 πρὸς
τὴν ἐκείνης ἀφικνεῖται οἰκίαν· οἷα ὑπόγυον οι καὶ
αὐτὴ τὸν πρὸς τοῦ ἀγγέλου ἀσπασμὸν ἔχουσα καὶ
Θεοῦ τοῦ ἀχωρήτου ἐν νηδύϊ εἰσοίκησιν, ἧς καὶ τὴν
παρουσίαν ἐν κοιλίᾳ ταύτης αισθόμενος γόνος
σκιρτᾷ ἔνδον τῶν μητρώων θαλάμων, ἡδύ τι ἐκεῖθεν
καὶ ἀπόῤῥητον προμηνύει, δίδωσι παραυτίκα φθέγ
ξασθαι τὴν μητέρα οὐ κοινήν τινα καὶ οἵαν φθέγξαιτο ἄν τις φθογγήν. Καίτοι μικρὸν οὐδὲ τοῦτο, ἀλλὰ
καινὴν ἐκτόπως, καὶ θειοτέραν, καὶ ἦν ἄξιος μόνος
ἐκεῖνος ἠχῆσαι, ὁ καὶ μόνος χωρήσας πρὸ τῶν ὠδί
νων τὰ ὑπερφυῆ καὶ θεοληπτικώτατα.
Μητέρα γὰρ Κυρίου ἡ Ἐλισάβετ τὴν πρὸς κα
αὐτὴν ἤκουσαν λευκῶς προαγγέλλει· οὔπω τὸ παράδοξόν τισιν ἐγνωσμένον· καὶ εὐφημίαις μακαρίζει
τὴν ὡς ἀληθῶς μακαρίαν, καὶ ἄλλαις ῥήσεσιν ἐξυμνεῖ
κρείττοσιν, ἧς καὶ τὴν ἄφιξιν ὑπὲρ ἑαυτὴν δηλαδὴ
τίθησιν, οὕτως ἐχούσης τὰ νικητήρια κατὰ πάσης, ὡς
εἰπεῖν, φύσεως. ᾿Αλλὰ γλῶσσα μὲν τῆς Ἐλισάβετ
ἐκείνη ἐτύγχανε, τοῦ δ' ἐν γαστρὶ φερομένου καὶ ἡ
· δήλωσις μάλιστα, καὶ ἡ πρόρρησις, καὶ ἡ ἄλλη ἐν
τούτοις ὑπὲρ κατάληψιν ἔκφανσις.
- Εγὼ δὲ τέως τὴν σύλληψιν ὑπὲρ ἔννοιαν ἔχων,
καὶ οὐχ οἷος ὢν τὸ ταύτης ανευρείν μείζον, νῦν ὥσ
περ ὑφειμένον τι τὸ κατ' ἐκείνην, καὶ οὐ τοσοῦτον
ἔχον μεγέθους διὰ τὸ παρόν μοι δοκεῖ, ὅ τάχα και
ἄλλος τις πάθοι, τῷ τηλικούτῳ κατασεισθεὶς τὴν διάνοιαν: Τί γὰρ ἂν καὶ εἰς ὑπερβολὴν τῷ τοιούτῳ ἐξισωθείη; Βρέφος ἐγγάστριον, βρέφος ἀτελεσφόρητον,
βρέφος ακατέργαστον κομιδή, μήπω τελείαν τὴν σύμπηξιν εἰληφὸς ", μήπω τὰς αἰσθήσεις ἔχον πρός
τι σαφές εγνωσμένας, ἔτι διακεχυμένον ἐν τοῖς
Бе
lingua, cum opus esset, incredibilia locutus est:
hinc declarans non tacendam, neque in animi pe
netralibus recludendam esse Dei præsentiam, ejusque ad homines accessum et adventum. Sed haec
quidem postea, cum abjecla taciturnitate admirabilia ille loquitur, finis autem impositus est silen-'
tio, quod sibi maxime tempestivum, ac rebus commodum noverat. Alia quoque de hoc silentio essent
dicenda, sed viderint illi majorum mysteriorum inspectores, et quibus est mens penetrantior; mihi
vero sermo ulterius procedat.
Ex eo tempore Elisabetha Joannem, ut omnibus
liquet, concepit, alvum videbat intumescentem, et
in eo miraculo nunquam non expendebat, 92 quomodo liberorum expers ac vere sterilis ad partumn
juvenescere coepisset, et ubera prorsus arida lac
sufficerent in papillis. Hæc non ad gratiam solum,
sed etiam ad summam jucunditatem in muliere senio
confecta apparuerunt, unde et Deum extollebat,
qui posset unus tanta prodigia efficere.
Cum autem sextum a conceptu mensem attigisset,
eam Domini mater, ut (cognatam et) enixe deprecantem, domi suæ invisit, nempe paulo postquam
ab angelo salutata Deum immensum utero concepisset, cujus praesentiam infans cum in ventre Elisabethæ perciperet, in maternis visceribus exsilit.
et hinc jucundum quiddam ac ineffabile prænuntians dat matri continuo quæ loquatur, non tamen
communi voce, qualis solet usurpari. Neque vero id
leve est, cum mirum in modum vocem tribuat omnino novam, cœlestem, et quam unus ipse proferre
mereatur, qui ante matris partum sublimia et divina intelligere valuit.
Matrem enim Domini Elisabetha ad se venientem aperte pronuntiat, cum nemini adhuc res mirabilis esset cognita, laudibus beatam prædicat,
quæ vere beata erat, aliisque præconiis excellentioribus eam extollit, cujus adventum meritis suis snperiorem putat, quippe quæ de tota, ut ita loquar,
natura triumphaverat. Lingua quidem fuit Elisabethæ, Joannis vero utero conclusi maxime demonstratio prædictioque, et incomprehensibilium arcanorum patefactio.
93 Cum ergo hactenus hanc conceptionem censuerim cogitatione superiorem, nec potuerim invenire
quidquam ipsa majus, nunc quod de ipsa dictum
est, demissum et impar existimo, propter id quod
præsens est, quod fortasse etiam quivis alius animum sibi inducat. Quid enim cum hujus miraculi
praestantia comparetur? infans in utero, infans adhuc imperfectus, infans necdum omnino formatus,
nondum absolutam compactionem assecutus, nondum sensibus ad cognitionem instructus, adhuc in
ο τέλος. Edit. prior τέως, quod in τέλος mutare non dubitavimus. 48 είδε. Mallem οἶδε. * αὐτοῦ.
Edit. prior, ἑαυτοῦ. δεησαν. Puto legendum esse δεηθεῖσα, οι Ed. prior υπόγυιον. " Edit. prior,
πρός. Edit. prior, ὡς. " Edit. prior habebat εἰληφώς, et deinde έχων — τυγχάνων – δύο
γένος.
PATROL, GR. LXXXIV.
col. 43–44page 13 of 24
PG 84:43σπλάγχνοις τυγχάνον, ἔτι ἀδιάρθρωτον, δ καὶ μηδ' η εἶναί πω δοκεῖ διὰ τὰ τῆς φύσεως τάχα ἀμβλώματα τοῦτο τὸ μηδὲν δήπου ὄν, μηδ' ἐμφαῖνον, ὅ τι καὶ ἔσται ἄρα, τοῦτο θαῦμα πως ἄφνω, καὶ λογισμού κρεῖττον, καὶ νοῦ, καὶ αἰσθήσεων ὤφθη. Καὶ πρός γε τούτοις καὶ χάριν δεδεγμένον τοσαύ την, ἥτις αὐτῷ γέγονε, καὶ τοῦ παραδόξου σκιρτή. ματος πρόξενος, καὶ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων προάγγελος. Διὰ ταῦτά μοι καὶ τὸ θαῦμα ὑπὲρ θαῦμα δο κεῖ, καὶ τῶν πώποτε γεγενημένων τὸ θαυμαστότα τον· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ καὶ ὑλικὴν φύσιν, καὶ ἄϋλον, καὶ κτίσιν τήν τε ἄνω πᾶσαν καὶ τὴν κάτω πρὸς Εκπληξιν ἀνεκίνησεν, ώς μηδ' ἔχειν οὕτω, καὶ πα ραβάλοιεν τὸ οὕτω μέγα καὶ ἐξοχώτατον. ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ λοιπὸν καὶ ὁ ἀποτεταγμένος καιρὸς τῆς τοῦ τηλικούτου γεννήσεως ἧκε, καὶ ὁ γλυκὺς οὗτος φόρτος τὰς ὠδῖνας ἔλυε παραδόξως, οὐ λυπού σας μᾶλλον ἢ ἀφραινούσας ", καὶ ἡδονὴν ἄῤῥητον προξενούσας, ἦν ἰδεῖν πάντας καὶ τῷ τεχθέντι εὐθυ μουμένους, καὶ γλῶσσαν εὔφημον τῷ εἰς φῶς ἤκοντι παιδίῳ ἐπαφιέντας. Παρὸ δὴ καὶ ὁ Ζαχαρίας μειζόνως τῆς εὐθυμίας ὑποπλησθεὶς, ἔνθους τε γίνεται μᾶλλον, καὶ τὸν δε σμὸν λύει τῆς γλώττης, λαμπρᾷ δηλαδὴ καὶ ἐνθεα στικῇ φωνῇ τοῦ παιδὸς κηρύττων τὴν πρόοδον, καὶ πᾶσι καταφανῆ τὴν τοῦδε χάριν ποιῶν· προφήτην γὰρ τοῦ Ὑψίστου, καὶ πρόδρομον τοῦ Δεσπότου, καὶ τοῦ Λόγου φωνὴν, καὶ πάντα τὰ ἄλλα τοῦτον ἐπιχαρίτως ἀποκαλεῖ, κλησίν τε αὖ τούτου ὑπερφυῶς διεμφαίνει, καὶ Ἰωάννην ἀριδήλως προσονομάζει, δ σωτηρίαν τοῖς λαοῖς ἐνσημαίνει, καὶ τῶν ἐσομένων ἀγαθῶν μήνυσιν. Τούτων ὁ Ζαχαρίας καὶ προαγορευτης και προκῆρυξ, καὶ τοῦτο τῆς μυστηριώδους αὐτοῦ σιωπῆς ἀγα θὸν, ὡς εἰκὸς, μαίευμα· ἔδει γὰρ αὐτοῦ τὴν κατὰ καιρὸν ἀφθεγξίαν, εἰς φθέγμα εὐκαιρότερον ἀμει φθῆναι, καὶ γνωρίσαι πᾶσιν, ὅτι καὶ νόμου, καὶ ἱε ρωσύνης, καὶ πάντων τῶν παλαιῶν μετάθεσις ἔσται καὶ παύλα, τῆς δὲ χάριτος ἐπέλευσις καὶ φανέ ρωσις. Ταῦτα ὁ Ζαχαρίας τρανῷ τῷ φθέγματι, καθ' δν ἔδει καιρὸν προηγόρευσεν, ταῦτα Ἰωάννης ὁ τούτου παῖς, καὶ ἑώρακεν ἤδη, καὶ χερσὶν ἐψηλάφησε κατὰ τὸν συνώνυμον, πᾶσί τε τὴν θείαν καταγγέλλων ἐμ φάνειαν, καὶ ὑπηρέτης τοῦ Λόγου γενόμενος γνήσιος. Οὐδὲ γὰρ ἐφάνη τις οὕτως ἢ τὴν σώζουσαν ὑφηγούμενος, ἢ ὁδὸν τὴν τραχεῖαν καθιστῶν εὔθετον, ὡς ὁ πάμμεγας οὗτος, καὶ ἀξιοθαύμαστος οὗ καὶ βίος καὶ λόγος ἐπὶ τοσοῦτον πᾶσιν αἰδέσιμος, ὡς μέγα ἑκάστῳ νομίζειν, καὶ τὸ μόνον γενέσθαι τούτου ἐν χρῷ, 50 καὶ πυθέσθαι, εἴ τι καὶ βούλοιτο, παρὰ καὶ ἐν ἑαυτοῖς δόξαι, αὐτὸν εἶναι δήπουθεν τὸν Χριστὸν ἂν εἰς ἀνα θρώπους ἀφίξεσθαι ᾤοντο. Διὰ ταῦτα τοῖαι καὶ τοσαῦται θεοσημείαι, καὶ πρὸ ἀφρενούσας. χορῷ.
maternis visceribus molliter situs, adhuc fetus in- σπλάγχνοις τυγχάνον, ἔτι ἀδιάρθρωτον, δ καὶ μηδ'
formis, qui propter fortuitos naturæ abortus nullus
censetur, qui nondum quidquam est, nec certum
quod futurus sit. Hoc porro miraculumn majus
quam ut ratione, animo, ac sensibus percipiatur,
quodam modo ex insperato visum est.
Quid dicam de tanta gratia, quam accepit, quæque fuit insuetæ illius exsultationis causa, et miraculorum prænuntia? Quamobrem omnia miracula
superare mihi videtur hoc miraculum, et esse omnium, quæ facta fuerint, maxime admirandum:
omnem enim creaturam, sive materialem, sive spiritualem, sive coelestem, sive terrenam, rapuit in
stuporem, ut nihil sit quantumvis illustre et eximium, quod huic conferri queat.
Cæterum cum præscriptum hujusce natalibus
tempus advenit, et suave illud onus admirabiliter
solvit partus dolores, qui non minorem mentis perturbationem, quam dolorem efferunt, et voluplatis usuram solvunt; omnes licebat videre, qui
puero recens nato gratularentur, 94 et in laudem
infantis prodeuntis in lutem, linguam solverent.
Quocirca majore gaudio perfusus Zacharias, divino numine magis allatur, et soluto linguæ vinculo, pueri progressum clara et plusquam huniana
voce prædicans, hujus gratiam omnibus manifestam facit eum enim et Altissimi prophetam, et
precursorem Domini, et Verbi vocem, et aliis titulis gratulabundus compellat; Joannis vero nomen
modo plane eximio illi distincte imponit, quæ
compellatio populis salutem, et futurorum bonorum prædictionem significat,
Hoc prædixit et præcinuit Zacharias, hunc quasi
partum sacri illius silentii mysterium edidit. Hinc
silendi ad tempus necessitatem oportebat in voceni
opportunam commutari, omnibusque notum feri,
legis quidem sacerdotii, cæterarumque cæremoniarum veterum commutationem ac finem, gratiæ
vero adventum et declarationem advenisse.
Hæc Zacharias clara voce, quo tempore necessarium erat, prædixit; hæc Joannes ejus filius et
vidit et manibus tractavit juxta cognominis effatum, η
omnibus divinai præsentiam annuntians, et verus
Verbi minister factus. Neque enim ullus unquam
visus est, qui vel salutis iter monstraret, vel viam
asperam in planam verteret, perinde ac maximus
ille et admirabilis præcursor, cujus vita et sermo
Lanta fuit omnibus venerationi, ut magnum aliquid unicuique videretur, si ad eum propius accederet, et loquentem audire sineretur; 95 unde
in animum inducebant,eum esse fortasse Christum,
quem ad homines venisse existimabant.
Quamobrem tot ac tanta prodigia ante et post
**
εἶναί πω δοκεῖ διὰ τὰ τῆς φύσεως τάχα ἀμβλώματα·
τοῦτο τὸ μηδὲν δήπου ὄν, μηδ' ἐμφαῖνον, ὅ τι καὶ
ἔσται ἄρα, τοῦτο θαῦμα πως ἄφνω, καὶ λογισμού
κρεῖττον, καὶ νοῦ, καὶ αἰσθήσεων ὤφθη.
Καὶ πρός γε τούτοις καὶ χάριν δεδεγμένον τοσαύ
την, ἥτις αὐτῷ γέγονε, καὶ τοῦ παραδόξου σκιρτή.
ματος πρόξενος, καὶ τῶν ὑπερφυῶν ἐκείνων προάγ
γελος. Διὰ ταῦτά μοι καὶ τὸ θαῦμα ὑπὲρ θαῦμα δο
κεῖ, καὶ τῶν πώποτε γεγενημένων τὸ θαυμαστότα
τον· τοῦτο γὰρ ἐστιν ὁ καὶ ὑλικὴν φύσιν, καὶ ἄϋλον,
καὶ κτίσιν τήν τε ἄνω πᾶσαν καὶ τὴν κάτω πρὸς
Εκπληξιν ἀνεκίνησεν, ώς μηδ' ἔχειν οὕτω, καὶ πα
ραβάλοιεν τὸ οὕτω μέγα καὶ ἐξοχώτατον.
᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ λοιπὸν καὶ ὁ ἀποτεταγμένος καιρὸς
τῆς τοῦ τηλικούτου γεννήσεως ἧκε, καὶ ὁ γλυκὺς
οὗτος φόρτος τὰς ὠδῖνας ἔλυε παραδόξως, οὐ λυπού
σας μᾶλλον ἢ ἀφραινούσας ", καὶ ἡδονὴν ἄῤῥητον
προξενούσας, ἦν ἰδεῖν πάντας καὶ τῷ τεχθέντι εὐθυ
μουμένους, καὶ γλῶσσαν εὔφημον τῷ εἰς φῶς ἤκοντι
παιδίῳ ἐπαφιέντας.
Παρὸ δὴ καὶ ὁ Ζαχαρίας μειζόνως τῆς εὐθυμίας
ὑποπλησθεὶς, ἔνθους τε γίνεται μᾶλλον, καὶ τὸν δε
σμὸν λύει τῆς γλώττης, λαμπρᾷ δηλαδὴ καὶ ἐνθεα
στικῇ φωνῇ τοῦ παιδὸς κηρύττων τὴν πρόοδον, καὶ
πᾶσι καταφανῆ τὴν τοῦδε χάριν ποιῶν· προφήτην
γὰρ τοῦ Ὑψίστου, καὶ πρόδρομον τοῦ Δεσπότου, καὶ
τοῦ Λόγου φωνὴν, καὶ πάντα τὰ ἄλλα τοῦτον ἐπιχαρίτως ἀποκαλεῖ, κλησίν τε αὖ τούτου ὑπερφυῶς
διεμφαίνει, καὶ Ἰωάννην ἀριδήλως προσονομάζει, δ
σωτηρίαν τοῖς λαοῖς ἐνσημαίνει, καὶ τῶν ἐσομένων
ἀγαθῶν μήνυσιν.
Τούτων ὁ Ζαχαρίας καὶ προαγορευτης και προκῆρυξ, καὶ τοῦτο τῆς μυστηριώδους αὐτοῦ σιωπῆς ἀγα
θὸν, ὡς εἰκὸς, μαίευμα· ἔδει γὰρ αὐτοῦ τὴν κατὰ
καιρὸν ἀφθεγξίαν, εἰς φθέγμα εὐκαιρότερον ἀμειφθῆναι, καὶ γνωρίσαι πᾶσιν, ὅτι καὶ νόμου, καὶ ἱερωσύνης, καὶ πάντων τῶν παλαιῶν μετάθεσις ἔσται
καὶ παύλα, τῆς δὲ χάριτος ἐπέλευσις καὶ φανέρωσις.
Ταῦτα ὁ Ζαχαρίας τρανῷ τῷ φθέγματι, καθ' δν
ἔδει καιρὸν προηγόρευσεν, ταῦτα Ἰωάννης ὁ τούτου
παῖς, καὶ ἑώρακεν ἤδη, καὶ χερσὶν ἐψηλάφησε κατὰ
τὸν συνώνυμον, πᾶσί τε τὴν θείαν καταγγέλλων ἐμφάνειαν, καὶ ὑπηρέτης τοῦ Λόγου γενόμενος γνήσιος.
Οὐδὲ γὰρ ἐφάνη τις οὕτως ἢ τὴν σώζουσαν ὑφηγού -
μενος, ἢ ὁδὸν τὴν τραχεῖαν καθιστῶν εὔθετον, ὡς ὁ
πάμμεγας οὗτος, καὶ ἀξιοθαύμαστος οὗ καὶ βίος καὶ
λόγος ἐπὶ τοσοῦτον πᾶσιν αἰδέσιμος, ὡς μέγα ἑκάστῳ
νομίζειν, καὶ τὸ μόνον γενέσθαι τούτου ἐν χρῷ,
50 καὶ
πυθέσθαι, εἴ τι καὶ βούλοιτο, παρὰ καὶ ἐν ἑαυτοῖς
δόξαι, αὐτὸν εἶναι δήπουθεν τὸν Χριστὸν ἂν εἰς ἀνα
θρώπους ἀφίξεσθαι ᾤοντο.
Διὰ ταῦτα τοῖαι καὶ τοσαῦται θεοσημείαι, καὶ πρὸ
* Legendum videtur ἀφρενούσας. * Legendum videtur χορῷ.
col. 45–46page 14 of 24
PG 84:45τῆς γεννήσεως, καὶ μετὰ τὴν γέννησιν ἐπὶ τῷ θεο ληπτικωτάτῳ προέβησαν· ὡς ἂν ἔχοι οὗτος πάντα καινὰ καὶ ἐξηλλαγμένα· ός γε περιουσία Πνεύματος, μήπω μηδ' αὐτῶν ἀφεθεὶς ὧν ἐνειλεῖτο σπαργάνων, τὴν ἔρημον εὐθὺς ᾤκησεν ἀσκεπής, ἀνέστιος, ἅτρο. φος, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὅλως τυγχάνων ἀπρόσψαν στος. Ὡς γὰρ εἴ τις ἄσαρκος, ἢ μᾶλλον ὡς εἴ τις ἐξ οὐρανοῦ ἥκων ἄγγελος, οὕτω καὶ διαίτης είχε, καὶ βίου αὐτὸ μόνον ἀΰλου, ἵνα μὴ δόξῃ τάχα ύλης καὶ φθορᾶς ἄνθρωπος, οὗ πάντα κρεῖττον ἢ κατὰ ἄνθρωπον. Καὶ ἔμοιγε πρὸς μνήμην τούτων ὁ λόγος ιών, ἐβούλετο ἄρα καὶ ἀναμέρος, ὡς ἕκαστον ἔχει διιέναι, πῶς οὗτος κομιδῇ νήπιος ὤν, καὶ ἀγκαλῶν δεόμενος μητρικῶν, τὴν ἄφιλον ἐκείνην καὶ τραχεῖαν εἵλετο ἀγωγὴν, τὸν ἄμικτον βίον, τὸν ἀκοινώνητον, καὶ ἐσχά τως μονότροπον· πόσον τε τὸν χρόνον οὕτω διῆξε, μηδὲν μήτ' ἐν ἀρῳ τῇ ἡλικίᾳ, μήτ' εἰς ἤδην ἥκων, πρός τι τῶν ἀνθρωπίνων ἐπικλισθείς, πῶς τε κατὰ θεῖον χρηματισμὸν τῷ Ἰορδάνῃ ἐπεφοίτησεν ἐν ὑστέ ρῳ, ἡνίκα καὶ πρῶτον τοῖς ἀνθρώποις ἐφάνη, τίνα τε ἦν & τοῖς λαοῖς βαπτίζων παρηγγυᾶτο· καὶ τὸ πάνω των παραδοξότατον, πῶς καὶ αὐτὸν ἐν τοῖς ὕδασιν ἐβάπτισε τὸν Δεσπότην, κορυφῆς τῆς τούτου ἁψάμενος, τελευταῖον πῶς διὰ τὸν Δεσπότην καὶ τὴν οἰκίαν ἐκτέτμητο κεφαλήν, ἧς καὶ τὸ ἀσελγὲς ἐκεῖνο κατ ωρχήσατο χόριον. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ ἔτι τούτου μείζω καὶ ὑψηλότερα, εἴ γε καὶ ἐνεχώρει, ἐξεῖπεν ὁ λόγος καὶ παρεστήσα το, αυτός τε ἡδίων τῇ τούτων γινόμενος μνήμῃ, καὶ ἀκροαῖς φιλοθέοις οὐχ ἥκιστα χαριζόμενος. 'Αλλ' ἐπεὶ ἑτέρου καὶ λόγου ἐστὶ καὶ καιροῦ τὰ τοιαῦτα, καθότι καὶ ἀρχόμενος ἤδη ὁ λόγος εἰρήκει, οὐδὲν τέως ἐν τῷ παρόντι περὶ ἐκείνων ἐρεῖ, μόνον δηλαδὴ τῶν κατὰ τὴν γέννησιν μεμνημένος, καὶ τῶν κατὰ ταυ τὴν τεράτων καὶ θαυμασίων, οὐχ ὥστε καὶ εἰπεῖν τι κανταῦθα (τοῦτο γὰρ, ὡ; ἴστε, καὶ φθάσας πρῶτος ἐδήλωσεν), ἀλλ᾿ ὥστε τὸν πόθον ἐνδείξασθαι, καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ενσημᾶναι χαρμόσυνα. Νῦν γὰρ ὡς ἀληθῶς πᾶσα θάλλει καρδία, καὶ τοῖς τοῦ θεολήπτου συνήδεται γενεσίοις· νῦν μειδίαμα τὴν ἑκάστου ψυχὴν, καὶ εὐφροσύνη κατείληφεν ἄρ ῥητος· νῦν χαίρει καὶ ὅση τῶν ἀΰλων φύσις, καὶ ὅση τὸν ἄνω χῶρον οἰκεῖ, καὶ ὅση τὸν κάτω ἄρα καὶ ὑπο χθόνιον, διὰ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι σωτηρίαν ἅπα σιν· ἄρτι τὸ ἀπ' αἰῶνος σεσιγημένον μυστήριον ἐκ καλύπτεται· ἄρτι ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, καὶ Υἱὸς ἀνθρώπου γίνεται ἀποῤῥήτως. Αρτι ἄγγελοι τοῖς ἀνθρώποις συνάπτονται, καὶ τὰ πρὶν διεστῶτα εἰς ἓν συνεισέρχεται· πάντα γὰρ τὰ κρείττω τῇ τοῦ Προδρόμου συντρέχει γεννήσει, καὶ αὐτοῦ τῇ προσόδῳ πᾶν εἴ τι κάλλιστον, ἤδη συμ πρόεισιν· εἰκότως ἄρα, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν πάντα καινὰ, καὶ σύλληψις ἅμα, καὶ γένγησις, καὶ ἀγωγή, καὶ βίος, καὶ ὅσα ἄλλα ἐπὶ τούτῳ παραδόξως συνετελέσθη. Οὐκοῦν μηδεὶς στυγνός, μηδεὶς κατηφής, μηδεὶς λύπῃ κατωπός, τοῦ παρόντος μετεχέτω συλλόγου. ᾿Αλλὰ καὶ ψυχῆς ἀνίαν καὶ σώματος ἀποτιναξά
AUCTARIUM.
AD TOM. IV.
τῆς γεννήσεως, καὶ μετὰ τὴν γέννησιν ἐπὶ τῷ θεο- ipsius nativitatem divinitus ostensa sunt, ut omnia
ληπτικωτάτῳ προέβησαν· ὡς ἂν ἔχοι οὗτος πάντα
καινὰ καὶ ἐξηλλαγμένα· ός γε περιουσία Πνεύματος,
μήπω μηδ' αὐτῶν ἀφεθεὶς ὧν ἐνειλεῖτο σπαργάνων,
τὴν ἔρημον εὐθὺς ᾤκησεν ἀσκεπής, ἀνέστιος, ἅτρο.
φος, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὅλως τυγχάνων ἀπρόσψανστος. Ὡς γὰρ εἴ τις ἄσαρκος, ἢ μᾶλλον ὡς εἴ τις
ἐξ οὐρανοῦ ἥκων ἄγγελος, οὕτω καὶ διαίτης είχε, καὶ
βίου αὐτὸ μόνον ἀΰλου, ἵνα μὴ δόξῃ τάχα ύλης καὶ
φθορᾶς ἄνθρωπος, οὗ πάντα κρεῖττον ἢ κατὰ ἄνθρωπον.
Καὶ ἔμοιγε πρὸς μνήμην τούτων ὁ λόγος ιών,
· ἐβούλετο ἄρα καὶ ἀναμέρος, ὡς ἕκαστον ἔχει διιέναι,
πῶς οὗτος κομιδῇ νήπιος ὤν, καὶ ἀγκαλῶν δεόμενος
μητρικῶν, τὴν ἄφιλον ἐκείνην καὶ τραχεῖαν εἵλετο
ἀγωγὴν, τὸν ἄμικτον βίον, τὸν ἀκοινώνητον, καὶ ἐσχάτως μονότροπον· πόσον τε τὸν χρόνον οὕτω διῆξε,
μηδὲν μήτ' ἐν ἀρῳ τῇ ἡλικίᾳ, μήτ' εἰς ἤδην ἥκων,
πρός τι τῶν ἀνθρωπίνων ἐπικλισθείς, πῶς τε κατὰ
θεῖον χρηματισμὸν τῷ Ἰορδάνῃ ἐπεφοίτησεν ἐν ὑστέ
ρῳ, ἡνίκα καὶ πρῶτον τοῖς ἀνθρώποις ἐφάνη, τίνα τε
ἦν & τοῖς λαοῖς βαπτίζων παρηγγυᾶτο· καὶ τὸ πάνω
των παραδοξότατον, πῶς καὶ αὐτὸν ἐν τοῖς ὕδασιν
ἐβάπτισε τὸν Δεσπότην, κορυφῆς τῆς τούτου ἀψάμε
νος, τελευταῖον πῶς διὰ τὸν Δεσπότην καὶ τὴν οἰκίαν
ἐκτέτμητο κεφαλήν, ἧς καὶ τὸ ἀσελγὲς ἐκεῖνο κατ·
ωρχήσατο χόριον.
Ταῦτα οὖν καὶ τὰ ἔτι τούτου μείζω καὶ ὑψηλότερα,
εἴ γε καὶ ἐνεχώρει, ἐξεῖπεν ὁ λόγος καὶ παρεστήσατο, αυτός τε ἡδίων τῇ τούτων γινόμενος μνήμῃ, καὶ
ἀκροαῖς φιλοθέοις οὐχ ἥκιστα χαριζόμενος. 'Αλλ' ἐπεὶ
ἑτέρου καὶ λόγου ἐστὶ καὶ καιροῦ τὰ τοιαῦτα, καθότι
καὶ ἀρχόμενος ἤδη ὁ λόγος εἰρήκει, οὐδὲν τέως ἐν
τῷ παρόντι περὶ ἐκείνων ἐρεῖ, μόνον δηλαδὴ τῶν
κατὰ τὴν γέννησιν μεμνημένος, καὶ τῶν κατὰ ταυ
τὴν τεράτων καὶ θαυμασίων, οὐχ ὥστε καὶ εἰπεῖν
τι κανταῦθα (τοῦτο γὰρ, ὡ; ἴστε, καὶ φθάσας πρῶτος
ἐδήλωσεν), ἀλλ᾿ ὥστε τὸν πόθον ἐνδείξασθαι, καὶ τὰ
τῆς ἡμέρας ενσημᾶναι χαρμόσυνα.
Νῦν γὰρ ὡς ἀληθῶς πᾶσα θάλλει καρδία, καὶ τοῖς
τοῦ θεολήπτου συνήδεται γενεσίοις· νῦν μειδίαμα
τὴν ἑκάστου ψυχὴν, καὶ εὐφροσύνη κατείληφεν ἄρῥητος· νῦν χαίρει καὶ ὅση τῶν ἀΰλων φύσις, καὶ ὅση
τὸν ἄνω χῶρον οἰκεῖ, καὶ ὅση τὸν κάτω ἄρα καὶ ὑποχθόνιον, διὰ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι σωτηρίαν ἅπα
σιν· ἄρτι τὸ ἀπ' αἰῶνος σεσιγημένον μυστήριον ἐκκαλύπτεται· ἄρτι ὁ μονογενὴς τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, καὶ
Υἱὸς ἀνθρώπου γίνεται ἀποῤῥήτως.
Αρτι ἄγγελοι τοῖς ἀνθρώποις συνάπτονται, καὶ τὰ
πρὶν διεστῶτα εἰς ἓν συνεισέρχεται· πάντα γὰρ τὰ
κρείττω τῇ τοῦ Προδρόμου συντρέχει γεννήσει, καὶ
αὐτοῦ τῇ προσόδῳ πᾶν εἴ τι κάλλιστον, ἤδη συμπρόεισιν· εἰκότως ἄρα, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν πάντα
καινὰ, καὶ σύλληψις ἅμα, καὶ γένγησις, καὶ ἀγωγή,
καὶ βίος, καὶ ὅσα ἄλλα ἐπὶ τούτῳ παραδόξως συνετελέσθη.
Οὐκοῦν μηδεὶς στυγνός, μηδεὶς κατηφής, μηδεὶς
λύπῃ κατωπός, τοῦ παρόντος μετεχέτω συλλόγου.
᾿Αλλὰ καὶ ψυχῆς ἀνίαν καὶ σώματος ἀποτιναξάnova et inusitata haberet ille, qui Spiritus afflatu,
nondum ex iis, quibus involutus erat, fasciis exsolutus, eremum statim incoluit sine tecto, sine foco,
sine cibo, sino ullo cum hominibus commercio.
Nam velut carnis expers, aut potius angelus e ccelo
delapsus, victum et vitam duntaxat immaterialem
habuit, ut non videretur homo materiæ et corruptioni obnoxius, cujus omnia supra hominem
forent.
Mihi quidem hæc memoria repetenti subiit singula per partes dicendo persequi, quomodo ille omnino infans, et maternis ulnis indigens, ingratum
et asperum institutum, ac vitaın humani * consorti
societatisque expertem et omnino solitariam elegerit; quantum temporis ita fuerit versatus, ab omnibus rebus humanis, cum in prima ætatu̟la, tum in
juventute separatus; quomodo juxta divinum oraculum ad Jordanem deinde venerit, ubi primum
hominibus visus est; quæ fuerint illa, quæ baptizans populis denuntiaret; et, quod fidem omnem
superat, quomodo in aquis ipsum Dominum baptizaverit, ejusque caput tetigerit; denique quomodo
propter Dominum suo ipse multatus fuerit capite,
• cujus causa procax puella saltaverat.
Hæc et alia majora sublimioraque, si fas esset,
dicendo 96 persequeretur hac oratio nea, tantarumque rerum commemoratione suavior fieret, nec
religiosis auribus parum gratificaretur; sed ista
sermonem alium, aliud, ut bujus orationis initio
dicebam, tempus exigunt. Nihil ex illis attingam,
eorum duntaxat quæ ad nativitatem pertinent, et
prodigiorum atque miraculorum quæ tum acciderunt, memor; non quod ista retractare velim, quæ,
ut scitis, pars orationis prior occupavit, sed sic
ostendam amorem, et meum de hoc die gaudium
significabo.
Nunc quam verissime exhilarantur omnium corda,
et Joannis natalibus gratulantur; nunc uniuseujusque sinum hilaritas et gaudium inenarrabile
complevit: nunc singula nature spirituales, quotquot cœlestem regionem incolunt, et quotquot sive
terras, sive inferos inhabitant, propter salutem,
quæ inde in omnes debet redundare, lætantur:
nunc absconditum a sæculo mysterium revelatur;
nunc unigenitus Dei Filius fit ineffabili modo Filius hominis.
Jam angeli cum hominibus conjunguntur, et in
unum conveniunt, quæ prius erant dissita:nam optima quæque cum Præcursoris natalibus concurrunt,
et cum ejus adventu excellentissima quæque simul
confluunt; nec immerito sane omnia, quæ ad ipsum
pertinent, nova sunt, conceptus, nativitas, institutum, vitæ genus, et alia quæ in ipso mirur. in
modum perfecta sunt.
Nullus igitur austerior, nullus pusilli animi, nullus tristior sit hujus orationis particeps: sed qui et
animi et corporis mærorem 97 abjecit, accedat
col. 47–48page 15 of 24
PG 84:47μενος, οὕτως εἰσίτω ἑορτάσων τοῦ κήρυχος τὰ γενέ θλια, καὶ πανηγυρίσων τῆς ἡμέρας τὰ χαριστήρια. Τί γὰρ καὶ μεῖζον εἰς ἡδονὴν κομιεῖται τις πάνθ' ὁρῶν νῦν τὰ κάλλιστα ἅμα, καὶ ἥδιστα, καὶ λυσιτελέστατα εἰς ἓν συνελθόντα, καὶ μηνυτὴν ἔχοντα καὶ προάγγελον τὸν θεόληπτον; ᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ σὲ, ὦ μακαριώτατε Πρόδρομε οὕτω καὶ ὁδηγὸν καὶ ἀρχηγὸν ἐν τοῖς κρείττοσιν ἐπλουτήσαμεν, καὶ παρὰ σοῦ ἡμῖν καὶ ἡδονὴ πᾶσα, καὶ ἐλπὶς, καὶ βοήθεια, φάνηθι, καὶ αὐτὸς ἀντιπο θῶν τοὺς ποθοῦντας, καὶ χρηστοῖς περὶ ἡμᾶς κινούμενος σπλάγχνοις, μὴ τὰ ἡμέτερα λογιζόμενος, μηδ' οἷς καθ' ἡμέραν συνειλήμμεθα αἰτιάμασιν, ἀλλὰ τὸ σὸν συμπαθὲς καὶ σφάλλουσιν ἐνδεικνύμενος. Ἔχεις γὰρ βουλόμενος ἐπινεύοντα τὸν Δεσπότην, καὶ ἀφιέντα ἡμῖν, εἴ τι μὴ καὶ δεόντως φαινοίμεθα πράτ τοντες· σὺ γὰρ τούτου καὶ φίλος, καὶ βαπτιστής, καὶ πρόδρομος, καὶ προφήτης, καὶ σοῦ ἡ πρὸς αὐτ τὸν παῤῥησία μείζων τοῖς ὅλοις, καὶ ἀπαράθετος, δι᾽ ἦν σοι καὶ ἡ ἔντευξις ἀκουστῇ, καὶ ἡ δέησις ἄμεσ σος, καὶ εἰς ὦτα Θεοῦ μάλιστα πίπτουσα. Μὴ οὖν ἐλλίποις λοιπὸν ὑπὲρ δούλων πρεσβεύων, καὶ τὰ λυσιτελῆ ἡμῖν ἐξαιτούμενος, ὡς ἂν καὶ Θεὸν εὐμενὴ σχοίημεν, καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ 18 ἐν τῷ μέλλοντι τύ χοιμεν, βασιλείαν ἡμῖν τὴν ἐπηγγελμένην παρέχοντος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ Κυρίῳ ἡμῶν ἅμα τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Θεοδωρήτου ἐκ τῶν ε' λόγων εἰς τὸν ἐν ἁγίοις Ἰωάννην τὸν Χρυσόστομον. ᾿Ανεγνώσθη ἐκ τῶν τοῦ μακαρίου Θεοδωρήτου λό γων, οὓς εἰς τὸν ἐν ἁγίοις Ἰωάννην τὸν Χρυσόστομον συνετάξατο, ὧν ἡμεῖς πέντε τέως ἂν ἴδομεν, ἐξ ὧν καὶ τινας ἐκλογὲς τὰς ὑποτεταγμένας παρεγραψάμεθα. Ὅτι τῶν πέντε λόγων ὁ πρῶτος, ἄλλον προ αὐτοῦ δοκεῖ δέχεσθαι, ἢ μέρος αὐτοῦ εἶναι· πλὴν διαλαμβάνει, ὅθεν τε μετάκλητος εἰς Κωνσταντινούπολιν ἧκε, καὶ ὅπως αὐτῆς ἀρχιερεὺς κατέστη, καὶ ὡς τὴν ἱερωσύνην, καὶ ἀρχιερωσύνην, εἰς τὸν ἀρχαῖον κόσ σμον ἐπανάγειν ἐπειρᾶτο σπουδῇ πάσῃ· καὶ ὅσα πρὸς Γαΐναν “, τοῦτο μὲν ὁ γενναῖος ἐπιστομίζων Ἰωάν νης, τοῦτο δὲ ὑπὲρ τῶν κοινῶν τῆς πολιτείας δια πρεσβευόμενος πραγμάτων διεπράξατο· καὶ ὡς φθόν νος αὐτῷ τὴν ὑπερορίαν σε εψηφίσατο. Καί τινα τῶν μέχρι τέλους ἱστορῶν τῷ θεσπεσίῳ ἀνδρὶ διηνυσμένων, τὰ πολλὰ, μᾶλλον δὲ τὰ πλεῖστα παρατρέχει. Ὁ δὲ ἐφεξῆς λόγος επαίνους τινὰς ὀλιγοστίχους, καὶ αὐτὸς ὀλιγόστιχος ων, διαπεραίνει, ἀρχόμενος ὧδε· Πάλιν ἡμῖν Ιωάννου τὸ μνημόσυνον. Ὁ δὲ μετὰ τοῦτον, ἐγκωμίων μὲν καὶ αὐτὸς ὑπερο 'Αλλὰ γὰρ, κ. τ. λ. χρηστοῦ. τέως. πως. Γάϊναν, Γαϊναν. σε ὑπερορ. υπεροψίαν. Η.
ille, celebret praeconis natalia, et diem hunc faustis-A μενος, οὕτως εἰσίτω ἑορτάσων τοῦ κήρυχος τὰ γενέsimum prædicet. Quid enim majus ad delicias
afferat, cum pulcherrima quæque, et suavissima
quæque perfectissimaque in unum coacta videat,
quibus divinus ille prænuntius instructus est?
Cum igitur te, beatissime Præcursor, sic viæ ducem ac principein ornaverimus, abs te sit nobis
laetitia, omnis spes et auxilium, praesto sis, amantes
te redama, et intimis animi sensibus erga nos
commotus, non nostra reputa, nec eas, quibus quotidie implicamur, iniquitates, sed commiserationem
errantibus exhibe. Ad arbitrium habes tibi consenfientem Dominum, qui nobis condonet, si quid perperam egisse videamur; hujus enim es amicus, Baptista, præcursor et propheta; eum cateris et hiberius et confidentius alloqueris: auditur interpellatio
tua, et preces sine ullius interventu ad aures Dei
statim accedunt. Cæterum pro nobis nunquam
cesses deprecari; quæ nobis conducunt, impetra,
ut clementem Deum habeamus, et in futuro sæculo
ipsum assequamur, qui promissam nobis gloriam
concedat, in Christo Jesu Domino nostro, una cum
vivificatore Spiritu, nunc et semper, et în sæcula
sæculorum. Amen.
θλια, καὶ πανηγυρίσων τῆς ἡμέρας τὰ χαριστήρια.
Τί γὰρ καὶ μεῖζον εἰς ἡδονὴν κομιεῖται τις πάνθ'
ὁρῶν νῦν τὰ κάλλιστα ἅμα, καὶ ἥδιστα, καὶ λυσιτελέστατα εἰς ἓν συνελθόντα, καὶ μηνυτὴν ἔχοντα καὶ
προάγγελον τὸν θεόληπτον;
᾿Αλλὰ γὰρ ἐπεὶ σὲ, ὦ μακαριώτατε Πρόδρομε
οὕτω καὶ ὁδηγὸν καὶ ἀρχηγὸν ἐν τοῖς κρείττοσιν
ἐπλουτήσαμεν, καὶ παρὰ σοῦ ἡμῖν καὶ ἡδονὴ πᾶσα,
καὶ ἐλπὶς, καὶ βοήθεια, φάνηθι, καὶ αὐτὸς ἀντιποθῶν τοὺς ποθοῦντας, καὶ χρηστοῖς περὶ ἡμᾶς κινού
μενος σπλάγχνοις, μὴ τὰ ἡμέτερα λογιζόμενος, μηδ'
οἷς καθ' ἡμέραν συνειλήμμεθα αἰτιάμασιν, ἀλλὰ τὸ
σὸν συμπαθὲς καὶ σφάλλουσιν ἐνδεικνύμενος. Ἔχεις
γὰρ βουλόμενος ἐπινεύοντα τὸν Δεσπότην, καὶ
ἀφιέντα ἡμῖν, εἴ τι μὴ καὶ δεόντως φαινοίμεθα πράττοντες· σὺ γὰρ τούτου καὶ φίλος, καὶ βαπτιστής,
καὶ πρόδρομος, καὶ προφήτης, καὶ σοῦ ἡ πρὸς αὐτ
τὸν παῤῥησία μείζων τοῖς ὅλοις, καὶ ἀπαράθετος,
δι᾽ ἦν σοι καὶ ἡ ἔντευξις ἀκουστῇ, καὶ ἡ δέησις ἄμεσ
σος, καὶ εἰς ὦτα Θεοῦ μάλιστα πίπτουσα. Μὴ οὖν
ἐλλίποις λοιπὸν ὑπὲρ δούλων πρεσβεύων, καὶ τὰ λυσιτελῆ ἡμῖν ἐξαιτούμενος, ὡς ἂν καὶ Θεὸν εὐμενὴ
σχοίημεν, καὶ αὐτοῦ Χριστοῦ 18 ἐν τῷ μέλλοντι τύ
χοιμεν, βασιλείαν ἡμῖν τὴν ἐπηγγελμένην παρέχον
τος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ Κυρίῳ ἡμῶν ἅμα τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων. Αμήν.
98 Ex Theodoreti sermonibus quinque in S. Joannem Θεοδωρήτου ἐκ τῶν ε' λόγων εἰς τὸν ἐν ἁγίοις
Chrysostomum.
Ἰωάννην τὸν Χρυσόστομον.
Ex Photii Bibliotheca, cod. 275.
Lecti sunt sermones, quos beatus Theodoretus
in sanctum Joannem Chrysostomum composuit:
ex iis hactenus quinque tantum vidimus, unde quæ
sequuntur descripsimus.
Quinque sermonum primus videtur alium priorem sequi, aut certe pars alicujus esse. Cæterum
tractat quomodo (Joannes) evocatus Constantinopolim venerit, ipsiusque archiepiscopus constitutus
sit: quomodo presbyterium et summum sacerdotium ad antiquam normam omni studio revocare
conatus sit: quæ contra Gaïnam generosus ille
Joannes, nunc os ferocienti occludens, nunc pro
communi reipublicæ negotio legatione fangens,
peregit quomodo tandem invidia sententiam exsilii in eum protulit. Hæc et alia quæ vir sanctus
perfecit, ad finem usque narrans (Theodoretus),
multa nihilominus, imo plurima prætermittit.
Qui sequitur breves aliquas laudes, brevis ipse
absolvit, ducto inde exordio: Iterum nobis Joannis
memoria revocatur.
Tertius laudationum leges superat. Præstat au-
᾿Ανεγνώσθη ἐκ τῶν τοῦ μακαρίου Θεοδωρήτου λόγων, οὓς εἰς τὸν ἐν ἁγίοις Ἰωάννην τὸν Χρυσόστο
μον συνετάξατο, ὧν ἡμεῖς πέντε τέως ἂν ἴδομεν, ἐξ
ὧν καὶ τινας ἐκλογὲς τὰς ὑποτεταγμένας παρεγραψάμεθα.
Ὅτι τῶν πέντε λόγων ὁ πρῶτος, ἄλλον προ αὐτοῦ
δοκεῖ δέχεσθαι, ἢ μέρος αὐτοῦ εἶναι· πλὴν διαλαμ
βάνει, ὅθεν τε μετάκλητος εἰς Κωνσταντινούπολιν
ἧκε, καὶ ὅπως αὐτῆς ἀρχιερεὺς κατέστη, καὶ ὡς τὴν
ἱερωσύνην, καὶ ἀρχιερωσύνην, εἰς τὸν ἀρχαῖον κόσ
σμον ἐπανάγειν ἐπειρᾶτο σπουδῇ πάσῃ· καὶ ὅσα πρὸς
Γαΐναν “, τοῦτο μὲν ὁ γενναῖος ἐπιστομίζων Ἰωάννης, τοῦτο δὲ ὑπὲρ τῶν κοινῶν τῆς πολιτείας διαπρεσβευόμενος πραγμάτων διεπράξατο· καὶ ὡς φθόν
νος αὐτῷ τὴν ὑπερορίαν σε εψηφίσατο. Καί τινα τῶν
μέχρι τέλους ἱστορῶν τῷ θεσπεσίῳ ἀνδρὶ διηνυσμέ
νων, τὰ πολλὰ, μᾶλλον δὲ τὰ πλεῖστα παρατρέχει.
Ὁ δὲ ἐφεξῆς λόγος επαίνους τινὰς ὀλιγοστίχους,
καὶ αὐτὸς ὀλιγόστιχος ων, διαπεραίνει, ἀρχόμενος
ὧδε· Πάλιν ἡμῖν Ιωάννου τὸ μνημόσυνον.
Ὁ δὲ μετὰ τοῦτον, ἐγκωμίων μὲν καὶ αὐτὸς ὑπερο
88 Legen87 'Αλλὰ γὰρ, κ. τ. λ. Ut tota hujus orationis indoles a politissimo Theodoreti ingenio et mascula ejus
eloquentia est quam maxime aliena, ita epilogus iste salis recentiorem scriptorem prodit.
dum videtur χρηστοῦ. 8 τέως. Edit. prior, πως. 6 Photius p. m. 1513. Γάϊναν, in marg. Γαϊναν. Vide
supra, L. III, p. 1071. σε ὑπερορ. Ibid. in marg. υπεροψίαν. Η. St.
col. 49–50page 16 of 24
PG 84:49τα έρχεται νόμους· διαφέρει δὲ τῶν πρὸ αὐτοῦ τῇ καλ λανῇ τῶν τε ῥημάτων, καὶ τῶν νοημάτων· προοιμιάζεται δὲ οὕτω· Πολυστόμου τὴν παροῦσαν ὑπό θεσιν σάλπιγγος δεομένην, ἐν παιδικῇ νῦν ὁρῶ κινδυνεύουσαν γλώττη και κάλλος ἀθλητοῦ, μυρίαις συγγραφόμενον τέχναις, ἀσθενεῖ νῦν, εἰς γραφὴν ἐμοὶ τεχνίτη προκείμενον. Τὸ μὲν προοίμιον τοιοῦτον· Ἄλλος αὐτὸν ἕλκει βοηθὸν ἁρπαζόμενος, ἄλλος καλεῖ δικαζόμενος σύνδικοr, ἄλλος πεινῶν, ὑπὲρ τροφῆς ἱκετεύει, γυμνός, ὑπὲρ ἐνδύματος, ἄλλος αὐτὸν ἀποδύει, ἄλλος πενθῶν, εἰς παράκλησιν δεῖται· δεσμῶν ἕτερος ἀπολυθῆναι βοᾷ· ἕλκει τις αὐτὸν ἄλλος πρὸς νόσων ἐπίσκεψιν, ξένος αἰτεῖ καταγώγιον, ἕτερος παραστὰς χρέως ὀδύρεται· ἄλλος ἐπόπτην καὶ διαλλακτὴν τῶν κατ' οἶκον μεταπέμπεται στά σεων, οὐδὲ δοῦλος πρὸς ἄλλον καταφεύγει δε σπότου πικρὰν ὁλοφυρόμενος ἀγανάκτησιν. Χήρα βοᾷ τὸν Ἐλέησον· ἄλλη τὴν ὀρφανίαν οδύρεται. Μυρίαι τῷ πατρὶ καθ' ἑκάστην πρὸς ἑκάστους ὑπὲρ ἑκάστου τροπαί. 'Αρπάζεταί τις, καὶ συν ήγορος ὁ πατήρ· λιμὸς ἐνοχλεῖ, καὶ τροφεὺς ἐκ συνηγόρου γίνεται· νοσεῖ τις, καὶ εἰς ἰατρὸν ὁ τροφεύς μεταβάλλεται· πένθει τις περιπέπτωκε, καὶ ὁ νοσοκόμος εὑρίσκεται παραμύθιον “· ξέ νων ἐπέστη φροντὶς, καὶ ξενοδόχος ὁ πάντα γε γονὼς ἀναδείκνυται. Καὶ τί χρὴ καθ' ἕκαστον λέγειν, ὅσα χρόνον μέρη τὸν ἐκείνου βίον διεμέτρησεν, ἵνα μὴ τὴν ἀρχιερωσύνην μόνην λέγω; Τοσαύτη τοὺς ἀνθρώπους έργων σωτηρίων ποι κιλία προϊοῦσα οὐ διέλιπεν. Ο στρατιώτου καὶ μετὰ τελευτὴν ἀριστέως· ὦ λυπηροῦ τοῖς ἐχθροῖς καὶ μετὰ τάφον ὁπλίτου· ὦ παναρμονίας λύρας, τελευτῇ λελυμένης· ὦ δικαστηρίων τηλικοῦτον ῥυθμιστὴν ἐζημιωμένων· ὢ σωτηρίου τοῖς ἀν θρώποις εἰς οὐρανὸν ἀναρπασθείσης σαγήνης ὦ δένδρου πρὸς οὐρανὸν καὶ γῆν μερισθέντος, καὶ τῇ μὲν τὸ σῶμα, τῷ δὲ τὴν ψυχὴν παρα σχόντος· ἐν τάφῳ τὸ τῆς Ἐκκλησίας συγκέκλεισται στόμα. Οἷος εὐσεβείας ἀνθρώπων ὀφθαλ μὺς ἀνηρπάσθη! Οὐ τέθνηκας, ὦ μακάριε Πάτερ, ἀλλ' ὡς ἥλιος ἔδυς. Οὐχ ὡς ἀποθανόντος ἀλγοῦ μεν, ἀλλ' ὡς ἡμῖν κεκρυμμένου· οὐχ ὡς τεθνεῶτα ζητοῦμεν, ἀλλ' ὡς εἰς οὐρανοὺς μεταστάντα. ᾿Αλλὰ τοιαῦτα μὲν, καὶ ὁ τρίτος (ἢ τέταρτος) λόγος. Ἐγκωμιαστικοῦ δὲ τύπον καὶ ὁ τέταρτος διασώζει, ἐκ τοῦ δεῖν τιμᾷν πατέρας τῶν ἐπαίνων ἀπαρχόμενος, οὗ ἐστι καὶ ταῦτα Τούτων τῶν ποιμένων εἰς καὶ ὁ Ιωάννης, ἡ ἄκακος σύνεσις, ο πολυόμματος νοῦς, τῆς εὐαγ γελικῆς ἐμπειρίας ή βίβλος, ὁ κηροῦ πρὸς διαλ λαγὰς εὐπλαστότερος, τὸ πρὸς χαρίσματα πέλα γος, ὁ πρὸς δόλους πολεμούντων ἀκέραιος, τῆς Ἐκκλησίας ὁ περίβολος· οὐδεὶς ὑποκρίσεως αὐτὸν διελάνθανεν ὄφις. Πόθεν σοι βούλει δείξω μεν τὸν Ἰωάννην πολύτιμον; Ἐκ φιλοξενίας; παραμυθίου.
AUCTARIUM.
AD TOM. IV.
diue. Sic incipit: Viri disertissimi laudationem quae
99 tuba indigeret, puerili propositam lingua periclitari video quemadmodum et decus athlete, mille
cum artificiis descriptum mihi nunc imbecillo animo
artifici ad describendum propositum. Sic se habet
Procemium, sequuntur ista: Alius illum rapiens in
auxilium trahit; alius in jus vocans patronum implorat; alius famelicus cibum, nudus vestem orat;
alius illum exuit; alius dolens consolationem petit; alius vinculis exsolui precatur; alius ad morborum inspectionem ipsum trahit; peregrinus hospitium flagitat, astat alius debitum deplorans, alius
arbitrium et pacificatorem domesticarum turbarum
accersit, nec ad alium confugit servus amaram domini indignationem deflens. Inde vidua clamat, Miserere; inde orbitatem deplorat. Multæ ac variæ
patri, in singulos, pro singulis commutationes; ταpitur quis in judicium, patronus evadit, fames ali
quem vexat, fit nutritor ex patrono; aliquis ægrotat,
nutritor in medicum vertitur; dolore aliquis concidit,
solamen afferre deprehenditur medicus; hospitum
cura incidit, omnia factus susceptorem se exhibet.
Quid attinet prosequi dicendo singulas temporis partes, quæ vitam ipsius dimensæ sunt, si de solo sacerdotio dicere nequeam? tanţa salutarium operum varietas homines non plane reliquit. O ducem etiam
post vitæ finem fortissimum! o militem hostibus etiam
e sepulcro terribilem! o lyram omnis harmonia capacem, morte jam dissolutam! o tribunalia tanto oratore 100 orbata! o salutarem hominum sagenam,
in cœlum raptam!o arborem*in cœlum jam et terram
divisam, et huic quidem corpus, illi vero animam
tradentem! Os Ecclesiæ in sepulcro occlusum est!
Quantus ocellus pietatis ex hominum conspectu ereptus est! Non mortuus es, beatissime Pater, sed ut
sol occidisti: lugemus te, non ut mortuum, sed ut
nobis absconditum: quærimus te, non velut vita
functum, sed tanquam elevatum in cœlum. Sic fere
tertius (sive quartus) liber.
έρχεται νόμους· διαφέρει δὲ τῶν πρὸ αὐτοῦ τῇ καλ- tem prioribus verborum et sententiarum pulchrituλανῇ τῶν τε ῥημάτων, καὶ τῶν νοημάτων· προοιμιάζεται δὲ οὕτω· Πολυστόμου τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν σάλπιγγος δεομένην, ἐν παιδικῇ νῦν ὁρῶ
κινδυνεύουσαν γλώττη και κάλλος ἀθλητοῦ,
μυρίαις συγγραφόμενον τέχναις, ἀσθενεῖ νῦν,
εἰς γραφὴν ἐμοὶ τεχνίτη προκείμενον. Τὸ μὲν
προοίμιον τοιοῦτον· Ἄλλος αὐτὸν ἕλκει βοηθὸν
ἁρπαζόμενος, ἄλλος καλεῖ δικαζόμενος σύνδικοr,
ἄλλος πεινῶν, ὑπὲρ τροφῆς ἱκετεύει, γυμνός,
ὑπὲρ ἐνδύματος, ἄλλος αὐτὸν ἀποδύει, ἄλλος
πενθῶν, εἰς παράκλησιν δεῖται· δεσμῶν ἕτερος
ἀπολυθῆναι βοᾷ· ἕλκει τις αὐτὸν ἄλλος πρὸς
νόσων ἐπίσκεψιν, ξένος αἰτεῖ καταγώγιον, ἕτερος
παραστὰς χρέως ὀδύρεται· ἄλλος ἐπόπτην καὶ
διαλλακτὴν τῶν κατ' οἶκον μεταπέμπεται στάσεων, οὐδὲ δοῦλος πρὸς ἄλλον καταφεύγει δε
σπότου πικρὰν ὁλοφυρόμενος ἀγανάκτησιν. Χήρα
βοᾷ τὸν Ἐλέησον· ἄλλη τὴν ὀρφανίαν οδύρεται.
Μυρίαι τῷ πατρὶ καθ' ἑκάστην πρὸς ἑκάστους
ὑπὲρ ἑκάστου τροπαί. 'Αρπάζεταί τις, καὶ συν
ήγορος ὁ πατήρ· λιμὸς ἐνοχλεῖ, καὶ τροφεὺς ἐκ
συνηγόρου γίνεται· νοσεῖ τις, καὶ εἰς ἰατρὸν ὁ
τροφεύς μεταβάλλεται· πένθει τις περιπέπτωκε,
καὶ ὁ νοσοκόμος εὑρίσκεται παραμύθιον “· ξέ
νων ἐπέστη φροντὶς, καὶ ξενοδόχος ὁ πάντα γεγονὼς ἀναδείκνυται. Καὶ τί χρὴ καθ' ἕκαστον
λέγειν, ὅσα χρόνον μέρη τὸν ἐκείνου βίον διεμέτρησεν, ἵνα μὴ τὴν ἀρχιερωσύνην μόνην λέγω;
Τοσαύτη τοὺς ἀνθρώπους έργων σωτηρίων ποικιλία προϊοῦσα οὐ διέλιπεν. Ο στρατιώτου καὶ
μετὰ τελευτὴν ἀριστέως· ὦ λυπηροῦ τοῖς ἐχθροῖς
καὶ μετὰ τάφον ὁπλίτου· ὦ παναρμονίας λύρας,
τελευτῇ λελυμένης· ὦ δικαστηρίων τηλικοῦτον
ῥυθμιστὴν ἐζημιωμένων· ὢ σωτηρίου τοῖς ἀνθρώποις εἰς οὐρανὸν ἀναρπασθείσης σαγήνης
ὦ δένδρου πρὸς οὐρανὸν καὶ γῆν μερισθέντος,
καὶ τῇ μὲν τὸ σῶμα, τῷ δὲ τὴν ψυχὴν παρασχόντος· ἐν τάφῳ τὸ τῆς Ἐκκλησίας συγκέκλεισται στόμα. Οἷος εὐσεβείας ἀνθρώπων ὀφθαλ
μὺς ἀνηρπάσθη! Οὐ τέθνηκας, ὦ μακάριε Πάτερ, ἀλλ' ὡς ἥλιος ἔδυς. Οὐχ ὡς ἀποθανόντος ἀλγοῦ
μεν, ἀλλ' ὡς ἡμῖν κεκρυμμένου· οὐχ ὡς τεθνεῶτα ζητοῦμεν, ἀλλ' ὡς εἰς οὐρανοὺς μεταστάντα.
᾿Αλλὰ τοιαῦτα μὲν, καὶ ὁ τρίτος (ἢ τέταρτος) λόγος.
Ἐγκωμιαστικοῦ δὲ τύπον καὶ ὁ τέταρτος διασώζει,
Quartus pariter encomiastici formam servat,
ἐκ τοῦ δεῖν τιμᾷν πατέρας τῶν ἐπαίνων ἀπαρχόμε- ducto laudationis initio ex eo quod oporteat parenνος, οὗ ἐστι καὶ ταῦτα·
tibus honorem exhibere. Hæc inde deprompta
sunt:
Τούτων τῶν ποιμένων εἰς καὶ ὁ Ιωάννης, ἡ
ἄκακος σύνεσις, ο πολυόμματος νοῦς, τῆς εὐαγ
γελικῆς ἐμπειρίας ή βίβλος, ὁ κηροῦ πρὸς διαλ
λαγὰς εὐπλαστότερος, τὸ πρὸς χαρίσματα πέλαγος, ὁ πρὸς δόλους πολεμούντων ἀκέραιος, τῆς
Ἐκκλησίας ὁ περίβολος· οὐδεὶς ὑποκρίσεως
αὐτὸν διελάνθανεν ὄφις. Πόθεν σοι βούλει δείξω
μεν τὸν Ἰωάννην πολύτιμον; Ἐκ φιλοξενίας;
'
Joannes horum pastorum unus fuit, voluntas sine
malitia, mens oculatissima, evangelicæ peritiæ liber,
cera in omnes formas commutabilior, pelagus gratiarum, contra dolos hostium infractus, Ecclesiæ
munimentum: nullus illum hypocriseos serpens latuit. Unde tibi vis demonstremus Joannem singulari
honore dignum? ab hospitalitate? Ecquis Joanne
amantior hospitum? a constantia in defensionibus?
• Edit. prior παραμυθίου. Sequimur lectionem, quæ exstat apud Photium.
a Deo inspirate, impolluta bibliotheca, divina thesaurus intelligentia. GARN.
63 Procl. Scripture
col. 51–52page 17 of 24
PG 84:51Καὶ εἰς Ἰωάννου φιλοξενώτερος; Εκ τῆς ἐν προστασίαις στεῤῥότητος; Καὶ εἰς αὐτὸν δυνα στεία κατήδεσεν; Ἐκ τῆς περὶ τὴν Ἐκκλησίαν σπουδῆς; Καὶ τίνος ἡ τῆς ψαλμωδίας τῶν δημο τικών ταγμάτων μέχρι νῦν εὐρυθμία; ἀλλὰ τοιαῦτα μὲν καὶ οὗτος ὁ λόγος. Ὁ δὲ ἐφεξῆς τοὺς αὐτοὺς μὲν τῶν ἐγκωμίων πλέ κει στεφάνους, λαμπρότερον δέ πως τὴν τῶν νοημάτ των ἰσχὺν ἀπαγγέλλει. Ἐοίκασι δὲ οὗτοι πάντες οἱ πέντε λόγοι μετα τὴν ἀπὸ τῆς ὑπερορίας ἀνακομιδὴν συντετάχθαι. Τοῦ δὲ νῦν λόγου μέρος εἰσιν αἱ περικοπαὶ τῶν ὑποκειμένων ῥημάτων. Χρῆσον ἡμῖν, ὦ Πάτερ, την λύραν τὴν σὴν, τὸ σὸν εἰς τὴν σὴν εὐφημίαν δάνεισον πλή κτρον. Εἰ γὰρ καὶ αἱ χεῖρες ἐλύθησαν τῷ νόμῳ τῆς φύσεως, ἀλλ' ἡ λύρα διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης ἠχεῖ τῷ δώρῳ τῆς χάριτος· ἐκείνης ἡμῖν τῆς ἀθανάτου γλώττης μετάδος" μόνη γὰρ ἡ σὴ γλῶττα τῶν σῶν κατορθωμάτων ἀξία. Διὰ ταῦτα Ιωάννης Ιωάννην ἀπείληφεν, ὁ πεπαρρησιασμένος τὸν ζηλωτήν· ὁ μετά θάνατον ἐλέγχων τὸν κηρύττοντα μετὰ θάνατον, ὁ τῆς ἐρήμου που λίτης, τὸν πάσης πόλεως σωφρονιστήν. Εχεις τὴν ἄλλην πρὸς τοὺς ἀποστόλους συγγένειαν πρῶτος παρὰ τοῖς ῾Αμαξοβίοις Σκύθαις θυσιαστήρια έπηξας· καὶ μόλις τῶν ἵππων ἀποπηδήσας ὁ βάρβαρος, ἔμαθε γόνυ κάμπτειν, καὶ εἰς ἔδαφος ἐξαπλοῦσθαι· καὶ ὁ τοῖς τῶν αἰχμαλώ ἁμαρτημάτων δακρύειν. Καὶ μὴν καὶ τὸν τοξότην των δάκρυσι μὴ καμπτόμενος, ἔμαθεν ὑπὲρ Πέρσην αντετόξευσας τῷ κηρύγματι· καὶ σιδηρόφρονες προσκυνοῦσιν ἐκεῖνοι τὸν σταυρωθέντα. Ενίκησεν ἡ σὴ γλῶττα Χαλδαίων καὶ μάγων μαγγανευτήρια, καὶ ἡ κεχερσωμένη Περσὶς εὐκτηρίους οίκους εβλάστησεν· οὐκέτι τῆς εὐσε βους θρησκείας τὰ Βαβυλῶνος ἀλλότρια· ταῦτά σε τοῖς ἀποστόλοις συνέζευξεν "Ετι παρ' ἡμῖν τὰ σπέρματα τῆς σῆς γλώττης ἀνθεῖ, κἂν Ἰωάννην τις ὀνομάσῃ, πολὺς ὁ ἦχος έκκρούεται· ἡ γὰρ ἐκκλησιαστικὴ λύρα τὸ ἀρ χαῖον πλήκτρον ἐπιγινώσκει· καὶ ἀντὶ δακτύλων ἀρκοῦσιν αἱ τοῦ σοῦ ὀνόματος συλλαβαι. Εβλεπεν ή βασιλις πόλις τὰ ἐκ Σύρων ὑφάσματα, καὶ διέπτυεν· ἐθεώρει τοὺς ἐξ Ινδών λίθους, καὶ κατεφρόνει· οὐδὲ τῆς Τύρου τὸ ἁλουργὲς αὐτὴν ἕτερπεν ἄνθος. Πηλίνην ἐπόθει γλωτ ταν, αθάνατα διδασκαλίας προχέουσαν νάματα. Εἶδέ σε καὶ Ἔφεσος ἡ ἀρχαία, καὶ νέον Ιωάν την προσείπεν· εἶδε, καὶ εὐαγγελικῆς ὑπεμνήσθη * βροντῆς. Ἐντεῦθεν, ἀγαπητοί, τὸ ῥεῦμα τοῦ λόγου τραχύνεται, ἀλλὰ μὴ φύγωμεν τὴν τραχύτητα, τῆς δώρῳ. λόγῳ. συνέταξεν. ὑπενοήθη..
fcquæ illum potestas prostravit? a studio in Eccle- Καὶ εἰς Ἰωάννου φιλοξενώτερος; Εκ τῆς ἐν
siam? Cujusnam est illa concinna modulatio psalmorum, qua populares turmæ in huns usque diem concinunt? Hæc quartus sermo.
Sequens easdem nectit laudum corollas: sed
vim et robur sententiarum suarum in meliori lumine ponit.
101 Videntur porro omnes illi sermones quinque, post reversionem ab exsilio compositi. Subjecta fragmenta pars sunt præsentis sermonis.
Da nobis mutuam lyram tuam, o Pater, da tuum
ad tuas laudes plectrum. Etsi enim manus resolutæ
sint naturæ lege, dono tamen gratiæ lyra per omnem
terram sonat. Da nobis immortalem illam linguam,
que sola rebus tuis enarrandis par est ". Propterea
Joannes Joannem antecessit **, libere loquens zelo
ardentem; qui post mortem arguit prædicantem post
mortem: qui desertum velut urbem instituit, totius
urbis emendatorem. Habes aliam cum apostolis 66
gnationem; primus apud Hamaxobios Scythas ", aras
erexisti, * et barbarus qui vix ab equo dissilit, didicit genu Rectere, et ad pavimentum prosterni:
qui captivorum lacrymis non movetur, didicit pro
peccatis fere. Quin etiam jaculatorem Persam jaculo
prædicationis petiisti; quique nihil cogitant nisi ferrum, didicerunt Crucifixum adorare.
Coπροστασίαις στεῤῥότητος; Καὶ εἰς αὐτὸν δυναστεία κατήδεσεν; Ἐκ τῆς περὶ τὴν Ἐκκλησίαν
σπουδῆς; Καὶ τίνος ἡ τῆς ψαλμωδίας τῶν δημο
τικών ταγμάτων μέχρι νῦν εὐρυθμία; ἀλλὰ τοιαῦτα
μὲν καὶ οὗτος ὁ λόγος.
Ὁ δὲ ἐφεξῆς τοὺς αὐτοὺς μὲν τῶν ἐγκωμίων πλέ
κει στεφάνους, λαμπρότερον δέ πως τὴν τῶν νοημάτ
των ἰσχὺν ἀπαγγέλλει.
Ἐοίκασι δὲ οὗτοι πάντες οἱ πέντε λόγοι μετα τὴν
ἀπὸ τῆς ὑπερορίας ἀνακομιδὴν συντετάχθαι. Τοῦ δὲ
νῦν λόγου μέρος εἰσιν αἱ περικοπαὶ τῶν ὑποκειμένων ῥημάτων.
Χρῆσον ἡμῖν, ὦ Πάτερ, την λύραν τὴν σὴν,
τὸ σὸν εἰς τὴν σὴν εὐφημίαν δάνεισον πλήκτρον. Εἰ γὰρ καὶ αἱ χεῖρες ἐλύθησαν τῷ νόμῳ
τῆς φύσεως, ἀλλ' ἡ λύρα διὰ πάσης τῆς οἰκου
μένης ἠχεῖ τῷ δώρῳ τῆς χάριτος· ἐκείνης ἡμῖν
τῆς ἀθανάτου γλώττης μετάδος" μόνη γὰρ ἡ σὴ
γλῶττα τῶν σῶν κατορθωμάτων ἀξία. Διὰ ταῦτα
Ιωάννης Ιωάννην ἀπείληφεν, ὁ πεπαρρησιασμένος τὸν ζηλωτήν· ὁ μετά θάνατον ἐλέγχων
τὸν κηρύττοντα μετὰ θάνατον, ὁ τῆς ἐρήμου που
λίτης, τὸν πάσης πόλεως σωφρονιστήν. Εχεις
τὴν ἄλλην πρὸς τοὺς ἀποστόλους συγγένειαν·
πρῶτος παρὰ τοῖς ῾Αμαξοβίοις Σκύθαις θυσιαστήρια έπηξας· καὶ μόλις τῶν ἵππων ἀποπηδή
σας ὁ βάρβαρος, ἔμαθε γόνυ κάμπτειν, καὶ εἰς
ἔδαφος ἐξαπλοῦσθαι· καὶ ὁ τοῖς τῶν αἰχμαλώ
ἁμαρτημάτων δακρύειν. Καὶ μὴν καὶ τὸν τοξότην
των δάκρυσι μὴ καμπτόμενος, ἔμαθεν ὑπὲρ
Πέρσην αντετόξευσας τῷ κηρύγματι· καὶ σιδηρόφρονες προσκυνοῦσιν ἐκεῖνοι τὸν σταυρω
θέντα.
102 Vicit tua lingua Chaldæorum et magorum
præstigias, Persarum infecunda et glabra tellus orationis domos quasi germina produxit. Nec jam amplius Babylon a pio cultu aliena est, atque hæc te
apostolis sociarunt.
Apud nos vero etiamnum semina linguæ tuæ ita
florent, ut si quando aliquis Joannem nominet,
magnus statim sonus exaudiatur, ecclesiasticaque lyra
antiquum plectrum cognoscat: syllaba nominis tui
pro digitis sufficiunt.
Vidit urbs regia Syrorum tela, et contempsit. Vidit
lapillos Indicos, et desperit, nec illam Tyri purpura
affecit. Mortalem ardenter concupivit linguam, quæ
immortales doctrinæ liauores distillaret.
Vidit te antiqua Ephesus, et Joannem novum dixit".
Vidit, et evangelici recordata est tonitru.
Exinde, o dilecti, cursus orationis in confragosa et
aspera impellitur. Ne tamen asperitate deterriti fugiaΕνίκησεν ἡ σὴ γλῶττα Χαλδαίων καὶ μάγων
μαγγανευτήρια, καὶ ἡ κεχερσωμένη Περσὶς εὐκτηρίους οίκους εβλάστησεν· οὐκέτι τῆς εὐσε
βους θρησκείας τὰ Βαβυλῶνος ἀλλότρια· ταῦτά
σε τοῖς ἀποστόλοις συνέζευξεν
"Ετι παρ' ἡμῖν τὰ σπέρματα τῆς σῆς γλώττης
ἀνθεῖ, κἂν Ἰωάννην τις ὀνομάσῃ, πολὺς ὁ ἦχος
έκκρούεται· ἡ γὰρ ἐκκλησιαστικὴ λύρα τὸ ἀρ
χαῖον πλήκτρον ἐπιγινώσκει· καὶ ἀντὶ δακτύ
λων ἀρκοῦσιν αἱ τοῦ σοῦ ὀνόματος συλλαβαι.
Εβλεπεν ή βασιλις πόλις τὰ ἐκ Σύρων ύφα
σματα, καὶ διέπτυεν· ἐθεώρει τοὺς ἐξ Ινδών
λίθους, καὶ κατεφρόνει· οὐδὲ τῆς Τύρου τὸ ἁλουρ
γὲς αὐτὴν ἕτερπεν ἄνθος. Πηλίνην ἐπόθει γλωτταν, αθάνατα διδασκαλίας προχέουσαν νάματα.
Εἶδέ σε καὶ Ἔφεσος ἡ ἀρχαία, καὶ νέον Ιωάντην προσείπεν· εἶδε, καὶ εὐαγγελικῆς ὑπεμνήσθη * βροντῆς.
Ἐντεῦθεν, ἀγαπητοί, τὸ ῥεῦμα τοῦ λόγου τραχύνεται, ἀλλὰ μὴ φύγωμεν τὴν τραχύτητα, τῆς
• Procl. Nullus digne laudabit Joannem, si non sit alius Joannes. G. • Proel. Joannes ille, Joannes
iste; ille prædicator, iste tuba, etc. G. Procl. Joannes cum beatissimo Paulo tunc clamat: Christi
bonus odor sumus: Omnem enim locum ab errore liberavit. G. 67 Procl. In plaustris viventes, ii sunt
Europai Scythæ, a Chrysostomo, cum Cucusi exsularet, fide Christiana imbuti. G. 68 Procl. In Pere
side Verbum Dei seminavit. G. 68 Procl. In Epheso artem Midæ nudavit: artem nefariam comparandi pecunias. G. 70
δώρῳ. Phot. in marg. λόγῳ. * Phot. in marg. συνέταξεν. 7 Phot: in marg. ὑπενοήθη..
col. 53–54page 18 of 24
PG 84:53σου, εἰρήνης λοιπὸν ὁδοποιούσης τῷ ρεύματι. Εἰ γάρ τι πρὸς τοὺς τοὺς ναύτας, ὦ Πάτερ, ἀγανακτεῖς, εἴ τι πρὸς τοὺς συμπεπλευκότας λυπῇ, ἐννόη ὅτι χειμὼν καὶ κλύδων καὶ θάλασσα βρασσομένη ἠνάγκασεν αὐτοὺς καὶ ἄκοντας τὸν Ἰω νᾶν προσρῖψαι τοῖς κύμασιν. Οὐκ ἐκείνων μῖσος, ἀλλὰ σὲν γυμνάσιον τὸ συμβάν· οὐκ ἐκείνων πόλεμος, ἀλλὰ σὺς ἀγὼν τὰ γενόμενα· οὐκ ἐκεῖ νοι τῆς ἀδελφικῆς ἀπηνέχθησαν ψήφου, ἀλλ' ἔδει καὶ σὲ τὸν δίαυλον τῶν μαρτύρων δραμεῖν ἀπόῤῥητός τις οἰκονομία σκάμματά σοι καὶ διαύλους 18 ηὐτρέπισε. Πάντως ἐῤῥέθη καὶ περὶ σοῦ πρὸς τὸν κοινὸν ἀντίπαλον τῆς ἀνθρωπότητος Προσέσχες τῇ διανοίᾳ σου κατὰ τοῦ θεράποντός μου Ιωάννου; καὶ ἑξῆς. Εχρεωστεῖτο τῷ λαμπρῷ βίῳ, καὶ ἡ λαμπρὰ τελευτή. Επάλαις μὲν τῷ Ἰὼβ ὁ διάβολος, ἐδό κουν δὲ προσκρούειν οἱ φίλοι. Διὰ τοῦτο ὕστε ρον ὁ Θεὸς ἐξιᾶται τους φίλους, καὶ τοῖς φίλοις φίλον τὸν Ἰὼβ ἀποδίδωσι. Τοῦτο καὶ νῦν, ὥστ περ αἰσθάνομαι, γεγονός, ὦ Πάτερ, καὶ τὰς δε ξιὰς τῶν Πατέρων ἀλλήλαις συνεφαπτομένας φαντάζομαι. Απέλαβεν Ἰὼβ πολυπλασιασθέντα τὰ χρήματα· ἀπέλαβες καὶ σὺ μετὰ προσθήκης τὴν παρὰ πάντων τιμήν. Τοῦτον τὸν ἔσχατον λόγον ἡ ἐπιγραφὴ ἐν τῷ ἀποστολείῳ εἰρῆσθαι λέγει. Τὸ δὲ προοίμιον αινίττεται, ὡς ἄλλων προειπόντων, ὁ συγγραφεὺς μετ' ἐκείνους δημηγορεί. Εχει γὰρ οὕτως· Ἐπειδὴ κἀμὲ πρὸς τὸ λέγειν ὁ κύκλος ἀνίστησιν, ἐπειδὴ τὸ σύνθημα πρὸς τὴν κοινὴν χορείαν ἐγείρει, ἐπειδὰν δεῖ καμὲ πρὸς εὐφημίαν πατρικὴν ἀνακρούσασθαι μέλος, καὶ πολλοὶ μὲν οἱ τὸ ὄφλημα τὸ ἀπαραίτητον ἀπαιτοῦντες, παρ' ἡμῖν δὲ οὐδὲν τῆς πατρικῆς ἐφάμιλλον ἀρετῆς· χρῆσον ἡμῖν, ὦ Πάτερ Ιωάννη, την λύραν τὴν σήν. καθ' ὑπόστασιν φυσικῇ σκάμμα σοι καὶ δίαυλον. Το σκάμμα, ἀπ. παραι τοῦντες. Η.
AUCTARIUM.
AD TOM. IV.
σου,
εἰρήνης λοιπὸν ὁδοποιούσης τῷ ρεύματι. Εἰ γάρ mus, quandoquidem pax cursui viam aperit. Nam si
τι πρὸς τοὺς τοὺς ναύτας, ὦ Πάτερ, ἀγανακτεῖς, quid, o pater, de naviductoribus 75 conquereris; si
εἴ τι πρὸς τοὺς συμπεπλευκότας λυπῇ, ἐννόη- quid adversus eos te commovet, qui eadem navi veheὅτι χειμὼν καὶ κλύδων καὶ θάλασσα βρασ bantur: cogita quomodo a tempestate, procella, et
σομένη ἠνάγκασεν αὐτοὺς καὶ ἄκοντας τὸν Ἰω- efervescente mari 1 coacti sunt vel inviti Jonam fuνᾶν προσρῖψαι τοῖς κύμασιν. Οὐκ ἐκείνων μῖσος, ctibus immergere. Quod accidit, non eorum odium
ἀλλὰ σὲν γυμνάσιον τὸ συμβάν· οὐκ ἐκείνων fuit, sed tua exercitatio: quod factum est, non ipsoπόλεμος, ἀλλὰ σὺς ἀγὼν τὰ γενόμενα· οὐκ ἐκεῖ
rum bellum erat, sed tuum certamen: non illi de te
νοι τῆς ἀδελφικῆς ἀπηνέχθησαν ψήφου, ἀλλ'
aliter quam fratres decebat, senserunt; 103 sed
ἔδει καὶ σὲ τὸν δίαυλον τῶν μαρτύρων δραμεῖν· oportuit ut stadium martyrum decurreres. Arcana
ἀπόῤῥητός τις οἰκονομία σκάμματά σοι καὶ διαύ- quadam dispensatione Deus locum, in quo pugnares
λους 18 ηὐτρέπισε. Πάντως ἐῤῥέθη καὶ περὶ σοῦ
et curreres, præparavit. Ut omnino diceretur de te
πρὸς τὸν κοινὸν ἀντίπαλον τῆς ἀνθρωπότητος contra totius humanitatis adversarium communem:
Προσέσχες τῇ διανοίᾳ σου κατὰ τοῦ θεράποντός μου Nunquid considerasti servum meum Joannem? etc.
Ιωάννου; καὶ ἑξῆς.
Εχρεωστεῖτο τῷ λαμπρῷ βίῳ, καὶ ἡ λαμπρὰ
τελευτή. Επάλαις μὲν τῷ Ἰὼβ ὁ διάβολος, ἐδό
κουν δὲ προσκρούειν οἱ φίλοι. Διὰ τοῦτο ὕστερον ὁ Θεὸς ἐξιᾶται τους φίλους, καὶ τοῖς φίλοις
φίλον τὸν Ἰὼβ ἀποδίδωσι. Τοῦτο καὶ νῦν, ὥστ
περ αἰσθάνομαι, γεγονός, ὦ Πάτερ, καὶ τὰς δε
ξιὰς τῶν Πατέρων ἀλλήλαις συνεφαπτομένας
φαντάζομαι. Απέλαβεν Ἰὼβ πολυπλασιασθέντα
τὰ χρήματα· ἀπέλαβες καὶ σὺ μετὰ προσθήκης
τὴν παρὰ πάντων τιμήν.
Τοῦτον τὸν ἔσχατον λόγον ἡ ἐπιγραφὴ ἐν τῷ ἀποστολείῳ εἰρῆσθαι λέγει. Τὸ δὲ προοίμιον αινίττεται,
ὡς ἄλλων προειπόντων, ὁ συγγραφεὺς μετ' ἐκείνους
δημηγορεί. Εχει γὰρ οὕτως· Ἐπειδὴ κἀμὲ πρὸς
τὸ λέγειν ὁ κύκλος ἀνίστησιν, ἐπειδὴ τὸ σύνθη
μα πρὸς τὴν κοινὴν χορείαν ἐγείρει, ἐπειδὰν δεῖ
καμὲ πρὸς εὐφημίαν πατρικὴν ἀνακρούσασθαι
μέλος, καὶ πολλοὶ μὲν οἱ τὸ ὄφλημα τὸ ἀπαραί
τητον ἀπαιτοῦντες, παρ' ἡμῖν δὲ οὐδὲν τῆς
πατρικῆς ἐφάμιλλον ἀρετῆς· χρῆσον ἡμῖν, ὦ
Πάτερ Ιωάννη, την λύραν τὴν σήν.
104 Ex allocutione Theodoreti, dicta adversus sanclum Cyrillum Calchedone, cum ab Epheso ascendisset ad Constantinopolim una cum Orientalibus,
pro Nestorio, quasi injuste condemnato.
Vides quomodo et differentiam naturarum scio,
et unitatem non solvo, e nove Christi impugnator,
magis vero Dei impugnator: Hunc præscripto consilio et præscientia Dei traditum capientes, per manum
iniquorum affligentes interfecistis, quem Deus resuscitavit ex mortuis, solutis vinculis inferni d.
NOTE GARNERII.
I. Theodoreti hanc esse allocutionem evincun.
duo: auctoritas v synodi, cujus actis inseritur; et
consonantia doctrinæ cum ea, quam Theodoretus
indubitatis in locis tradit.
II. Ubi habita sit, quo tempore, et adversus
quem, inscriptio demonstrat. Declamavit scilicet
G
Illustris vita illustri morte indigebat. Oppugnavit
diabolus Jobum, videbantur ipsi quoque amici ægro
et infenso esse animo: quare Deus postea ipsis medicinam * adhibuit, Jobumque amicis, amicos Jobo
reddidit: hoc etiam nunc, ut sentio, factum in te est,
o Pater, dextrasque Patrum videre mihi videor mutuo
junctas. Recepit Jobus plura, quam prius habuit;
recepisti et tu cum auctario gloriam omnibus mojorem.
Hunc postremum sermonem inscriptio docet in
apostolico templo habitum. Proœmium vero indicat ab auctore factum, postquam alii dixissent. Sic
enim se habet: Cum me ordo ad dicendum assur -
gere jubeat, signumque ad communem quasi choream
excitet, cum me etiam oporteat laudationi paterna
præludere, et ordiri melos, exigantque multi indeclinabile debitum ab eo, qui non habet par quidquam paternæ virtuti celebranda. Da mutuam nobis, Pater,
lyram tuam.
Theodoretus Calchedone, mense Septembri ann.
431, contra S. Cyrillum, quem ubique passim accusat confusionis naturarum in Christo, et a quo
assertam unitatem καθ' ὑπόστασιν irridet.
III. Quæ diximus, magnam accipiunt lucem ex
epistola, quam Theodoretus Calchedone ad Alexandrum Hierapolitanum Ephesi versantem dedit: ex
hac enim intelligitur, quinque Theodoretum habuisse Calchedone conciones, quatuor antequam
Alexandro scriberet: Celebravimus synaxes maximas,
et quarto ipsis enarratum est de fide; unam, cuni
Orientalibus ad suas Ecclesias remigrare jussis,
valediceret plebi Constantinopolitana.
IV. Ex his duæ omni ex parte perierunt; aliarum duarum exigua fragmenta superant: una pene
integra servata est in actis conciliabuli Ephesini
Orientalium, quæ inseruntur in secundam partem
concilii Ephesini.
Et differentiam naturarum scio, etc. Altercantibus hinc inde partibus, de unione naturarum φυσικῇ
d Act. 11, 23, 24.
* Phot. in marg. σκάμμα σοι καὶ δίαυλον. Scanımatis vocem pro arenæ meta et palaestra adhibent
Tertullianus et Hieronymus. In Scholiis ad h. 1. p. 100, monet Hoeschelius: Το σκάμμα, locus cert
nnis, campus athleticus. Epiph. p.216. Ambros. 1. 1 De officiis. c. 16.
* ἀπ. Photius in marg. παραι
τοῦντες. Η. St. 78 Pastoribus Ecclesia. D. 70 Aulæ ira et invidia propter Eudoxiam. G.
col. 55–56page 19 of 24
PG 84:55σχετικὴν φύσιν, πρόσωπον 1: Ασύγχυτον τὴν τῶν φύσεων τηρῶμεν οὐσιῶδες φυσικόν. περιττή τοίνυν ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσις, ἣν ἀντὶ κράσεως ἡμῖν, ὡς οἶμαι, προβάλλονται.
et xa' Smostasiv, quam Nestoriani rejiciebant, ab ipsis etiam Catholicis objeeta Cyrillo. Cathoastruebant Catholici: Catholici Nestorianis objiciebant, quod unitatem solverent; Nestoriani vicissim Catholicis, quod naturas confunderent: totus, ut apparet, in eo fait Theodoretus inter concionandum, ut ostenderet, se idoneam, cum differentia naturarum, unitatem admittere, quamvis
solam σχετικὴν diceret.
Nove Christi impugnator. Regerit objectum a
Cyrillo crimen, quod Nestoriani cum Deo et Christo
pugnarent, homilia, quæ incipit, Oltolę iɛpołę apoσEXOVTEC, habita Ephesi. Novum vocal Christi hostem. 1° Propter unionem hypostaticam, quam ante
Cyrillum nemo expresse dixit; 2° ut regereret,
quod Cyrillus passim objicit Nestorio novam hæresin docenti; 3° ut ostenderet eum rite depositum
velut hæresiarcham, id est, sine spe restitutionis.
Hunc præscripto consitio, etc. Nestorius cum suis
identidem hoc testimonio abutuntur, quasi alius sit
qui suscitat, alius qui suscitatur. Theodoretus " in
concione, qua mortuo Cyrillo insultat 7: Homo est
qui mortuus est Jesus Christus. Deus Verbum susciiavit templum suum.
105 Ex alia allocutione dicta Chalcedone, contra
sanctæ memoriæ Cyrillum.
Nunquid solvo unitatem, o nove hæretice, neque tu confundis naturas? Dic inconfusam unitatem, et suscipio vocem. Sed quid dicis, quod una
natura duæ naturæ factæ sunt? Quis te hæc propheta erudiit? quis apostolorum primus, secundus,
medius, ultimus? quis post duodecim, Paulus, Barnabas? quis posterior illis doctor? disce tuum doctorem. Hoc Asterius Arianus genuit, et Apollinarius tuus pater. Te ipsum enim illius filium constituisti: cujus dogmatum hæres factus es, sis et
appellationis hæres merito, etc.
NOTÆ GARNERII.
Ex alia allocutione. De hac idem sentiendum,
quod de priore, quoad locum, tempus et argumentum. Iterum novitatem doctrina exprobrat
Cyrillo iterum confusionem naturarum iterum
se conatur ab objecta solutione unitatis defendere.
licis dico, vel Orientalibus vel Asiaticis, apud quos
alia fuit quam apud Alexandrinos notio vocis quotę.
Apud hos enim significabat id omne, quod in scholis dicitur entitas physica; apud illos solam naturam. Ut ergo Alexandrini ostenderent, unam esse
in Christo, eamque Verbi divini, hypostasin, dixerunt unam esse φύσιν, et non tantum πρόσωπον:
ut docerent Christum non quoddam morale, ut vir
et uxor; sed unum substantiale, ut anima et corpus.
Asterius Arianus genuit. Unus, quod sciam, Theodoretus, et uno hoc in loco dixit hæresin Apollinarii ortam ab Asterio Ariano; sed quo? duo enim
memorantur Asterii Ariani sophistæ; alter, qui ne
presbyter quidem fuit; alter, qui Cyri episcopus.
Illius meminerunt Athanasius De synodis, Socrates
et Sozomenus in suis Historiis: istius Theodoretus
in Philotheo cap. 2, ubi elogium Juliani texit. Ambos in unum conflavit Baronius ad an. 370, num. 81.
De utro sit intelligendus Hieronymus in lib. De script.
Eccl. non constat. Videtur de priore locutus Theodoretus': posterior enim Constantinopoli innotescere
facile non potuit. Videtur etiam ad faciendam Cyrillo invidiam locutus: nam Cappadox ille laicus
appellatur a scriptoribus Ariana impietatis antesignanus, diciturque libros Arianæ opinioni consentientes, tendere sophismatum retia, quibus fideles implicaret; abjecté sensisse de Christo, eumque
revera negasse, quamvis ore prædicaret, etc. Quæ
Cyrillo Theodoretus objiciebat.
Apollinarius pater. Id ubique passim objicit Cyrillo in reprehensionibus anathematismorum, in
epistola ad monasteria, in præfatione Pentalogii, etc.
106 Homilia a
Theodoreto episcopo Cyri, Calchedone habita 79.
Christus nobis dux sit sermonis; per quem et
ipsi cupidi estis sermonum, et nos divinorum ejus
eloquiorum ministri Christus: Qui positus est in
ruinam multorum, et in resurrectionem, et in signum
cui contradicetur e; olim quidem a carnali Israele,
nunc autem a spirituali. Christus infidelibus quidem lapis offendiculi, et petra scandali f: credentes
autem non confundens, pretiosus lapis est, et fundamentum, secundum Isaiæ vocem 8. Christus lapis
est, quem reprobaverunt ædificantes, et factus est in
caput anguli b. Christus Ecclesiæ fundamentum.
Christus lapis, qui sectus est absque manibus, et
factus est in montem magnum, et obtexit orbem,
juxta Danielis prophetiam pro que, et cum quo,
et propter quem impugnamur; propter quem a
regia civitate prohibiti sumus; sed cœlorum regno
non excludimur. Civitatem enim habemus supernam
Jerusalem, cujus architectus et opifex Deus, ut Paulus dixit. Christus per quem terribiles Propon8 Isa. 28, 16. b Psal. cxvII, 21; Luc. xx, 17. ¡Dan. 11, 34, 35.
Dic inconfusam, etc. In eumdem sensum Nestorius serm. 1: Ασύγχυτον τὴν τῶν φύσεων τηρῶμεν
ouvápɛtav, inconfusam connexionem naturarum veneremur. Scilicet Nestoriani non poterant assequi
mente, quomodo sine confusione aut conversione
duæ naturæ integræ convenirent in unum quiddam
οὐσιῶδες et φυσικόν. Unde Theodoretus, cum secundum Cyrilli anathematismum reprehenderet,
putavit nomine unionis hypostatice significari confusionen, περιττή τοίνυν ἡ καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσις,
ἣν ἀντὶ κράσεως ἡμῖν, ὡς οἶμαι, προβάλλονται. Vide
epist. ad monasteria.
Una natura, etc. Hæc est Athanasii Cyrillique
sententia Post unitionem una est Verbi incarnati natura, toties vexata a Nestorianis, toties
Luc. 11, 34. 1 Petr. 11, 6, 7.
0 Hebr. x 10.
Ꭰ
"In Concione, cæt. Fragmentum illud vid. infra, p. 111 seq. (col. 61). " Insultat. Vel potius, insultasse temere dicitur. 78 Aliam bujus homiliæ interpretationem ex Mansi Collectione concil. dabimus infra, cum ad
diss. quintam Garnerii venerimus. 79 Hoc loco apponenda esse duximus, quæ Garn. l. c. p. 568, habet.
Ita vero ille: Adjecit hoc scholion, qui has collegit vertitque in Latinum sermonem epistolas. Eam ex
nomine b. Theodoreti posuit Irenæus, qui dum Nestorianus fuerit, ut pro illo in exsilium mitteretur,
sciens doctrinam Theodoreti in Ecclesia Dei præfulgere, voluit proper illa quæ post gesta sunt, ut varium denotare. Quibus verbis (addit Garnerius pro sua in Lupum iniquitate) studium suum erga Theodoretum aperte prodit: sed veritati vim pariter facit. Nam quis, præter Lupum, sane parum periti
scholiaste nimium laudatorem, non a Theodoreto pronuntiatum hune sermonem fuisse, sed ab Irenæo
confictum putet?
col. 57–58page 20 of 24
tidis fluctus transire ausi estis, ut nostram audiatis vocem, quam vestri pastoris vocis effigiem pu tatis. Desideratis enim audire jucundas vestri pasto ris fistulas pastoris, quem pastores socii calamis occiderunt, ut putant, ad quos Deus per prophe tam clamat Pastores multi corruperunt vineam meam,' coinquinarunt portionem meam, posuerunt partem meam desiderabilem in solitudinem imper viam. Dicat de ipsis, et per alium prophetam: Se cundum multitudinem ipsorum ita peccaverunt mihi gloriam eorum in ignominiam ponam 1. Dicat et per alium iterum prophetam: Væ filii apostatæ, fecistis consilium, et non ex me; et pacta, et non per spiritum meum; ut adjiciatis peccatum super pecca tum; conversi estis, qui profundum consilium consul tatis, et injustum m. Dicat ad eos et Isaias: Manus enim vestræ pollutæ sunt sanguine, 107 et digiti vestri peccatis lingua vestra locuta est injustitiam, et os vestrum iniquitatem meditatum est. Nullus loquitur justa, quia concipiunt laborem, et pariunt iniquita tem. * Ova aspidum excluserunt, et telas araneœ texerunt. Videte accusationem malitiæ, et putredinis ma litiæ indicium,ova aspidum, et telas araneæ: partus quidem malitiam,conceptus autem infirmitatem ha bet. Ova aspidum malitiæ species; tela araneæ in firmitatis argumentum est; et comedens ovum eorum confractum, putamen invenit. Vidisti mah tiam infirmantem? vidisti offendentem non offen dentem? vidisti eum, qui impugnatur, coronatum? et qui comedit ovum eorum confractum, urium inve nit. Urium autem est aliquid sterile, hoc est, im perfectum. Isaia, promulga nobis et malitiæ spe ciem. Et in ipso basiliscus. Hoc autem mirabile, quod basiliscus in illo, et urium, hoc est, sterile. Basiliscus autem malitiam significat; quandoquidem bestiola hæc omnium reptilium ferocissima est, ei confert malitiæ sobolem; verum et illa ipsa urion est, propter infirmitatem malitiæ: infirma enim est malitia. Vere obstupescit cœlum ad hoc, et horruit amplius terra, dicit Dominus, quia duo hæc mala fecit po pulus iste. Me, inquit, dereliquerunt, fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi cisternas detritas, quæ non po terunt aquam continere P. Dicat ad eos Deus per Jeremiam prophetam: Transite ad insulas Eketim, et videte; et in Cedar mittite, et considerate bene si facta sint talia, qualia hæc, si mutaverint gentes deos suos 9. Fransite ad insulas Chetim. Non valtis, inquit, ferre verba mea; non fertis prophetas; non accipi tis legem; non creditis divinis Scripturis? assu mite gentilium pueros in doctores; ite ad gentes, et discite quomodo colantur ab illis dii putativi,cum non sint dii: Transite ad insulas Chetim, et mittite in Cedar, et bene considerate, si facta sint talia, qualia hæc, num mutaverint gentes deos suos? et ques? et illi non sunt dii. Et quare hæc dicis? Po pulus meus mutavit gloriam suam: unde nullam uti litatem accipiet. Hæc et de illis congruit dici. Pagani ligna et lapi des venerantes, ut 108 immortalia illa salutant. Tu autem, illis prædicans ea venerari non debere, sed solum verum Deum, qui constituit montes in sta tera, el silvas in libra, et metitur manu aquam, et cælum palmo, et omnem terram pugitto; qui consti tuit cœlum quasi cameram, qui continet rotunditatem omnis terræ, et habitantes in illa quasi locustas г, et hunc, qui omnia verbo fecit, et unica momenti inclinatione exhibet ea quæ non sunt, ut sint; et dedit his quæ non erant, ut essent, sola voluntate; quasi oblitus horum omnium, passionibus obnoxium facis, et legem ponis, ut adoretur Deus passibilis. Et pagani quidem, ut prædictum est, avaritiæ ver bo capti, etiam cœlum impassibile vocant, et solem impassibilem appellant, et stellas immortales sta tuunt, et terram quam calcant, inter deos numerant. Nos autem invisibilem, Unigenitum, incomprehensi bilem, inexcogitabilem, passibilem esse credemus? absit. Salvator noster et benefactor; ne sic apostatæ simus adorationis tuæ; ne sic ignoremus tuam natu ram, ne sic ingrati simus de tuis donis, ne suspi cemur passibilem nostrum liberatorem, qui nos e passionibus ad impassibilitatem transtulit, et nobis passionibus obnoxiis impassibilitatem largitus est. Hanc et pro vobis legationem afferimus Deo: cui gloria in sæcula. Amen Sequitur demonstratio: Tela eorum non erit in véstimentum; non enim vestiuntur ab operibus ma nuum suarum. Quare? Quia opera injustitiæ. Dic speciem injustitiæ. Pedes eorum in malum currunt. Nimirum ut aliquid fiat. Et veloces ad effundendum sanguinem. Quid ad hæc? Cunctatio et infelicitas in viis eorum. Nam viæ eorum tortuosæ, quas transeunt, et viam pacis nescierunt º, Vere lamentis digna sunt hæc, quod sacerdotes contra sacerdotes talia dicant. Verum hoc dicimus, non quod tantum accusemus illos, quantum vestri curam gerimus. Et post alia Jerem. XII, 10. 1 Osee. Iv, 7. 4 ibid. 10. 11. * Isa. XL, 12, 22. m Isa. xxx, Homilia. Quin ista sit Theodoreti, nullus est du bitandi locus nam refertur 8 et in secunda parte concilii Ephesini inter acta conciliabuli Orienta lium, et in v synodo, act. 5, ubi instituitur judi cium de Theodoreti scriptis. Pene integra habetur * Isa. LIX, 3, 5 • ibid. 6, 8. Jerem. 11, 12, 13. * Nam refertur, cæt. His quidem argumentis parum inniterer. Constat enim alia etiam, quæ sub ficto Cyrilli et Theodoreti nomine co tempore ferebantur scripta, inserta esse Actis conciliorum et synodi quinta.
col. 59–60page 21 of 24
in priore loco, in posteriore mutila, in neutro Græce. Inde vero innotescunt tria magni ad histo riam ecclesiasticam momenti. Primum, quanta fuerit amicitiæ necessitudine conjunctus Theodo retus cum Nestorio. Alterum, quam infenso animo erga Patres Ephesini synodi œecumenicæ. Postre mum, quam certo adhæserit hæresi Nestorii, eam que pro concione docuerit. regia civitate, etc. Inde constat et locus et tem pus habiti sermonis. Locus est Calchedon, ubi subsistere jussi erant. Tempus, cum, admissis in urbem regiam Catholicis ad ordinandum Nestorii successorem, inde jussi sunt Orientales ad suas Ecclesias reverti. Terribiles Propontidis, etc. Inde pariter constat, ad quos dixerit Theodoretus, ad Constantinopoli tanos scilicet Nestorio addictos, saltem majori ex parte. Vestri pastores, etc. Videbatur auditoribus alter Nestorius, nec erat admodum dissimilis: habuerat enim eumdem magistrum Theodorum: in eodem monasterio institutus fuerat disciplina, in mandra S. Euprepii; eumdem sibi imitandum proposuerat Chrysostomum; eodem stylo scribebat, et dicebat. Omitto necessitudinis vinculum', communionem causæ, etc. 109 Pastores socii, etc. Ex his patet, quam in fenso fuerit iniquoque animo adversus sanctos Chri sti defensores, quos assumptis per sacrilegium pro phetarum testimoniis, vocat homicidas socii pastoris. Corruptores vineæ sibi creditæ, inquinatores por tionis Dominicæ, desolatores partis Domini, lin guam locutam injustitiam, os meditatum iniquita tem. Ubi sunt, qui hominem talia eructantem de fendunt? Errabat, inquiunt, recta que sentire Nesto rium, Apollinarii partes synodum ecumenicam sequi opinabatur 81. Quæ tandem defensio hominis, quem velis Orientalis Ecclesiæ doctissimum ha beri *? Basiliscus. Forte Theodosium 88 juniorem ma ligne respicit, quippe quem in litteris ad Alexan drum neglectæ pietatis accusat; refert ibidem certe, cum eo se altercatum tam immodeste, ut prodigiosa fuerit optimi principis patientia: exarsit vero ultra modum tunc cum haberet concionem, propter acce ptam recedendi jussionem, cum catholici legati in urbem admitterentur. Ova aspidum. Locus hic Isaiæ in relatione ad re ginas affertur; ita ut eumdem demonstret auctorem esse concionis et relationis. Urium. Vide Aristotelem, lib. 11 De gener. anim., et Plinium, lib. x, cap. 58.. Vere lamentis. Agnoscit ipse, quam indigna effutiat. Ubi sunt igitur, qui modestiam ejus, temperantiamque sermonis deprædicant; quique impotentiam fidei studio excusare nituntur? Iterum dico: Theodoretus tunc temporis, aut incredibiliter cæcus fuit, aut apprime Nestorianus. Deus passibilis. In hanc ipsam Procli primum, deinde Acacii Meliteni sententiam debacchatus est in villa Rufiniana, quando admissus est cum suis ad alloquium principis. Vide epistolam ad Alexandrum Hierapolitanum. Jerem. x, 10. t Psal. LIX, 2. Fragmentum præcedentis homiliæ. Ex alia versione inserta actis quintæ Synodi, collatione 5. Christus nobis præcedat sermonem. Christus, propter quem terribiles Propontidis contemnitis fluctus, ut nostram vocem exaudiretis, imaginem putantes esse eam vocis vestri pastoris. Desidera tis enim audire jucundos sibilos vestri pastoris, quem compastores arundinibus occiderunt, sicut arbitrantur. At Deus per prophetam clamat: Pa stores plurimi corruperunt vineas meas, contamina verunt portionem meam, posuerunt portionem meam amabilem in desertum invium •. 110 Joannis Antiocheni episcopi homilia in Calche done dicta post homiliam Theodoreti, ut suos ani maret 84 Sancta lex est, ut Patribus accepta ferantur ea, quæ filiorum sunt. Meus igitur est Galaad, et meus est Manasses; imo non mei sunt, sed Dei, qui vestram cum nostra congregavit Ecclesiam, et hunc pro pietate zelum cum aliis donis largitus est. Equi dem inter vos ideo surrexi, ut dicendo salutarem simul et valedicerem. Etenim vobiscum sumus, ad fratres nostros contendentes. Transit enim quo cunque vult absque impedimento charitatis na tura. Saluto vos, et oro, ut pacem habeatis cum Deo, prius quidem fideles, nunc autem confessores. Quis quis magnas facultates possidere censetur, strenue militat et impigre, ut conservet, quæ possidet. Nul lus igitur a paterna fide destituat, quam et nos, ut depositum apud filios deponimus. Respicite ad pro genitores,quos neque tormenta, neque mors, neque aliud quid humanum valuit a fidei sinceritate avel lere. Porro vobiseum parvæ quidem minæ sunt,magna autem merees; parvæ passiones, sed coronæ ma gnæ. Nemo deprædetur depositum vestrum, nempe dogmatum certitudinem: nemo persuadeat, Deum esse passibilem, neque corporis et deitatis naturam unam. Illa enim per se est divina substantia; hanc vero, corporis videlicet, suscepit. Idcirco connexio nem prædicamus, et non confusionem; unionem, et non contemperationem. Deus hoc per illud, Fi lius hoc per illud, omnia hæc per illud; adoratur cum illo, glorificatur cum illo, et qui cum illo ad unatus est inseparabiliter, primitiæ appellatur no stræ naturæ. Hæc servate, et Deus pacis erit vo biscum, adjuvans vos modo, quem ipse novit: cui sit gloria in sæcula. Amen. $1 Apollinarii opinabatur. Ipse Garnerius (pag. 120. Auctarii) Cyrillum vocat hominem partes Apol linarii in speciem tuentem. Sane iniquum judicem in notis ad hanc homiliam egit Garnerius, cum non expendere voluerit, alium se præstitisse Theodoretum ante concilium Chalcedonense, alium vero post illud. Distinguenda sunt omnino in hac causa tempora. 83 Forte Theodosium, cæt. Vanam esse istam conjecturam, ipsa textus verba probant. Ex illis etiam perspicitur, minus recte se habere, quæ ad illustrandam phrasin Qua aspidum sunt allata. Hujus quoque homiliæ aliam interpretationem dabimus infra, ad Auciarii p. 568.
col. 61–62page 22 of 24
Post homiliam Theodoreti. Fuit ille mos orienta lis Ecclesiæ, ut sermonem concionantis exciperet antistes, qui synaxi præerat. Sic Nestorius Con stantinopoli sermonem Procli, sic Alexandriæ Cy rillus expositionem Pauli Emeseni excepit. Vide quæ observavimus ad utrumque locum in poste riori parte operum M. Mercatoris. Sancta lex, etc. Regebat Joannes Antiochenam Ecclesiam, cujus filius erat Nestorius, auditorum pater, ut mox dicetur. Valedicerem. Inde constat tempus habitæ concio nis. Jussi sunt enim imperatoris mandato Orien tales legati ad suas Ecclesias redire, cum Catho lici in urbem regiam admissi sunt ad ordinandum Maximianum loco Nestorii. Est autem ordinatio facta die 24 octobris, ann. 431. Confessores. Vox adulationis plena, ne dicam im pietatis fautores 111 Nestorii impii, illustri no mine confessores donare, quasi pro fide paterentur, quos amor Nestorii impellebat ad Propontidis fluctus spernendos; quique cogebantur pro vera pietate sentire. Hinc æstima Joannis aut fidem, aut cæci tatem, qui doctrinam Nestorii aut veram putaret, aut nesciret cujusmodi esset. paterna fide. Nestorii, an prædecessorum? Si Nestorii, quæ Joannis tune aut fides aut cæcitas? si prædecessorum, quomodo confessores, qui Ne storii causa paterentur? ▲ Non est crucifixus Deus, sed homo crucifixus est 8 Jesus Christus. Deus autem templum suum ex Davide suscitavit, sicut idem David ante prædi xit ". Homo generat hominem: natura autem Dei Filius est Deus Verbum. Christus autem filius est Davidis; sed Dei Filius templum non est. Contentio ultra jam non est: sub uno jugo Ægyptus et Oriens convenerunt. Mortua est invidia, et consepulta illi est hæresis jam quiescunt, qui passum prædicant Deum, etc. Deum esse passibilem, etc. Carpit Proclum et Cy rillum illum, quod pro concione dixisset Deum esse passum, quod Nestorius iracunde simul et impie arguit; istum, quod unam incarnati Verbi naturam docuisset, id est, unionem xa0' dñósta σty docuisset. Et hinc æstimari potest, quæ Joan nis tunc fuerit aut cæcitas, aut fides. Cæcitas, si non vidit quæ sit unionis hypostaticæ natura et vis, fides, si cum videret, noluit ut Deus diceretur pro nobis passus. Verum postea luce cœlitus affusa, mutavit mentem, et egregius fidei defensor evasit. Quamquam satius est opinari adversus Acacium Melitenum de Deo passibili Theodoretum loqui. Hoc enim in epistola 2 legatorum Orientalium ad suos Ephesinos, gloriatur se redarguisse Acacium, qui in commentariis passibilem esse deitatem, etc. Quos commentarios vertit interpres Latinus. Nihil videntur differre ab homilia, quam habuit Acacius Ephesi post damnatum Nestorium. Cuique subjun gitur oratio Cyrilli quinque aut sex linearum, quæ et ipsa fecit negotium editoribus conciliorum, non advertentibus animum ad morem veterem, sed opinantibus esse longioris sermonis initium et finem. Connexionem prædicamus. Euvástav, quæ vox fuit propria Nestorii, si quando vellet unionem naturarum in Christo, et suam hæresin expo nere. Ex sermone, quem Theodoretus Antiochiæ habuit & coram Domno post obitum sancti Cyrilli, insultans morti ejus. Versio Marii Mercatoris. Nemo jam neminem blasphemare compellit. Ubi sunt qui dicunt, quia Deus est qui crucifixus est? * Psal. xv, 10; Act. ■, Alia versio ex actis quintæ synodi. Nemo jam neminem cogit blasphemare. Ubi sunt dicentes, quod Deus est, qui crucifixus est? Non crucifigitur Deus. Homo crucifixus est Jesus Christus, qui ex semine est Davidis, filius Abrahæ. 112 Homo est, qui mortuus est 87 Jesus Christus; Deus vero Verbum resuscitavit suum templum, qui est ex Davide, sicut David locutus est. Homo ho minem generat; qui vero natura Filius Dei est, hic est Deus Verbum. Christus vero est Filius Davi dis, sed templum est Filii Dei. Non jam est con tentio: Oriens et Ægyptus sub uno jugo est: mortua est invidia, et cum eo obruta est contentio. Ex sermone Theodoreti. Hunc sermonem esse Theodoreti, duo invicte probant, auctoritas Marii Mercatoris, qui Theodoreti ætate vixit, omniaque ipsius curiose indagavit, et acta quinta synodi, quibus inseritur. Videtur vero Mercatoris et acto rum tanta consensio ostendere 88, eum qui causæ Theodoreti instrumenta protulit, ex Mario Merca tore exemplum accepisse. Mercator porro, cum fragmentum hoc adducit, præfatur in hæc verba: Item ex gestis, quæ contra Domnum Antiochenum episcopum conscripta sunt, in quibus accusatur idem Domnus, quod eo præsente, palam in ecclesia,ausus sit idem nefandissimus Theo doretus, post obitum sanctæ recordationis Cyrilli Alexandrini pontificis, insultans beatæ dormitioni ejus, ita proferre. Ex ista præfatione constat locus et tempus ha biti sermonis Antiochiæ nempe in ecclesia coram patriarcha habitus est post obitum Cyrilli, qui obiit die 6 Junii, ann. 444. Constat pariter tempus, quo scripsit Mercator, post synodum scilicet Ephe sinam latrocinalem, ann. 449. Siquidem hujus acto rum adversus Domnum in ea depositum meminerit... quanquam non temere quispiam crediderit, acta quædam adversus Domnum esse facta apud Orientis præfectum, cum ann. 447, venit in suspicionem renovatæ hæresis Nestorianæ, accusatusque a mo nachis apud imperatorem. Vide quæ diximus ea de re in Vita Theodoreti. Ubi sunt qui dicunt, Deus est. Nihil expressius dici potuit ad purum putumque Nestorianismuni profitendum. Fuit enim, saltem eo tempore, quo Proclus homiliam illam celebrem habuit, Nesto Habuit.Rectius, habuisse dicitur. Ejusdem enim est argumenti cum acerbissima illa epistola, quæ in cipit. Sero tandem et vix malus homo defunctus est, cujus volela jam sæpius est evicta. 86 Est. Ad ditum ex Mario Mercatore (t. II, p. 276 edit. Garn.). 87 Mortuus. Edit. prior. hab. crucifixus. Marius Mercator (t. II, edit. Garn. p. 276), mortuus. Vid. supra, p. 104. 88 Videtur vero, etc. Unico itaque argu mento, non gemino, nititur Garnerius, qui tamen duobus asserti sui veritatem invicte se probatu rum promiserat. Unius Marii Mercatoris auctoritas in his rebus non satis firmum est præsidium.
col. 63–64page 23 of 24
PG 84:63καθ᾽ ὑπόστασιν,
fensionis, eas tam abjecte, tamque contumeliose in
Cyrillum non aperuisset.
riusque extemplo altercatus est; fuit, inquam, hæc set adhuc in sinu reliquias nonnullas pristinæ ofsolemnis formula proponendæ controversiæ, quæ
Ecclesiæ. An vere dici possit, Deus passus; vel,
An_qui passus est, sit Deus?
Templum suum. Nomine templi intellexere corpus
Catholici, Nestoriani totum hominem.Catholicorum
sententia nitebatur dicto Christi et evangelistæ:
Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo
illud hoc autem dicebat de templo corporis sui ▾.
Nestorianorum error commode explicabatur exemplo templi, in quo Deus inhabitat facitque inhabitando sanctum, et suæ religionis objectum, etc.
Nemo est autem theologiæ peritus historiæque,
quin sciat expressissimam Nestorianismi professionem Theodoreti verbis contineri, ut mirum sit ab
interprete Gallico Historiæ Theodoretianæ confidenter scriptum, 113 Theodoretum nunquam
pro concione errores Nestorii prædicasse.
Cum ergo interpres ille fateatur, gravissimos
Nestorii errores hac concione comprehendi, concionem revocavit in dubium, imo suppositionis arguit. Quo de effugio mox dicetur.
Ægyptus et Oriens, etc. Alludit ad pacem, quæ
inter ecclesias Alexandrinam et Antiochenam ann.
433 inita est, renuente Theodoreto eam recipere,
donec fractus malis assentiri conatus est. Vide Vitam Theodoreti.
Mortua est invidia. Ratus est Theodoretus per
invidiam egisse Cyrillum contra Nestorium, tum
Ephesi in synodo, tum alias scriptis dictisque. Hinc
Patres synodi mancipia invidiæ vocavit in Pentalogio. Socrates porro Ibasque inimicitiæ suæ indulsisse Cyrillum scripserunt; itaque hæc opinio arte
Nestorianorum pervulgata est ut ipse etiam Isidorus Pelusiota, vir sanctissimus, quem Cyrillus
colebat ut parentem, famæ credens scriberet: Ut
neque condemner, neque tu condemneris ipse a Deo,
requiesce a contentione, nec ultionem, propriarum
injuriarum, quæ tibi a mortalibus hominibus debetur, exigas a vivente Ecclesia, et æternam ei discordiam sub prætextu pietatis ædifices *. Et alio in loco:
Multi ex iis qui Ephesi collecti sunt, le quasi per
comediam irrident, velut privatas injurias persequentem et ulciscentem, et non ea quæ Christi sunt
quærentem. Theophili, inquiunt, ex sorore nepos est,
illiusque mentem ac sententiam imitatur, etc. y.
Gallicus interpres historiæ Theodoretianæ, de
quo memini, ut hunc sermonen suppositionis accuset, quinque adducit. Est, inquit, plenus injuriosæ
in sanctissimum Cyrillum contumeliæ; continet
crassiores Nestoriani dogmatis errores; gravissimas
prodit auctoris inimicitias in sanctum Cyrillum,
affectusque pugnantes cum sincera reconciliatione
gratiæ, facta cum pace Ecclesiarum, et mutuis
litteris significata. Denique licet Theodoretus fovisVerum levia sunt ista præ auctoritate, tum Marii
Mercatoris scribentis eo tempore, quo Theodoretus viveret, tuni actorum quintæ synodi generalis,
in qua judicium de Theodoreti scriptis dictisque
exercitum. Contumeliosus est quidem sermo, non
tamen magis quam præfatio ad reprehensionem
anathematismorum ", ubi Cyrillus dicitur ferocius belluis gregem Christi discerpere, hæresin
novare, etc. Quos continet errores, eosdem docet
Theodoretus in reprehensione anathematismorum,
cum negat unionem καθ᾽ ὑπόστασιν, et posse dici
Deum passum..
Prodit affectus cum sincera gratiæ reconciliatione,`
etc Atqui Cyrillus litteris ad Joannem Antiochenum datis, queritur " odium a Theodoreto nunfidiose abusuin. Abjecta denique illa, contumelioquam esse positum, mutuisque ipsum litteris persaque declamandi 114 ratio non abhorret a more
hominum, qui conceptum ex longo tempore odium,
compressunique metu tunc evomunt, cum impune
posse videntur sibi. Adde quod longe contumeliosius aliàs invectus est in sanctos Nestorii damnatores.
Ex alia allocutionę.
Palpavit Thomas eum qui resurrexit, et adoravit eum qui suscitavit.
NOTAE GARNERII.
Ex alia allocutione. Cujusmodi sit hæc allocutio,
nullus plane scio. Sententiam, quæ inde profertur,
non ignoro fuisse Theodori et Nestorii: nam apud
Theodorum legitur in commentariis ad cap. xx.
Joannis, apud Nestorium serm. 7, num. 8: Audi
Petrum dicentem, o Apollinaris: audi et cum Apol
linare, tu quoque impietas Ariana. Hunc, inquit,
Jesum suscitavit Deus: Hunc qui paret; hunc quem
oculi intuentur; hunc qui affixus ligno, qui palpatus
manibus Thomæ: qui ad eum clamavit: ‹ Palpate
et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet,
sicut me videtis habentem 2. Et his vocibus certior factus discipulus, de ipsius palpati et crucifixi
corporis resurrectione, mira hæc facientem glorificabat Deum, Deus meus, dicens, et Dominus
meusz, etc.
Constat inde quo sensu Theodoretus locutus
sit, quo nempe hæresis parentes duo, quos amore
singulati prosequebatur, et quorum doctrinam dixit
esse sanain et piam, imo ipsam quodammodo pietatem,
115 ADMONITIO IN SUBSEQUENTIA FRAGMENTA
Non integrum Pentalogium, sed quædam ejus fragmenta e codicibus collecta hoc nomine complexus
est Garnerius. Plura hujus generis exstant apud Marium Mercatorem (t. II, edit. Garn. p. 267 seq.) sed
▼ Joan. 11, 19, 20. × Lib. 1, epişt. 370. y Ejusdem lib. epist. 510. Luc. xxiv, 59.
²
zz Joan. xx,
Nunquam. Quantum scilicet ex genuinis Theodoreti scriptis colligi possit. Hæc fuit vera Gallici interpretis (Cousini), quem Garnerius hoc loco sugillat, sententía. 90 Præfatio, cæt. Hæc cum scripta sit
alio tempore et fervente lite, hoc loco non valet argumentum a styli genere ductum. Idem dicendum est de
reprehensione anathematismorum Cyrilli. "Queritur. Sed novæ litis post reconciliationem ortæ novam
fuisse causam, docet Historia Theodoreti. "Constat, etc. Hæc soli Garnerio in mentem venire poterant.
Verba superius posita, de quibus non satis constat an Theodoreti sint, bonam admittunt interpretationem.
col. 65–66page 24 of 24
PG 84:65ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΥ ΠΕΝΤΑΛΟΓΙΟΝ ΠΕΡΙ ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΕΩΣ. ᾿Αλλὰ μὴν οἰκτείρας ὁ Ποιητὴς τὴν οἰκείαν εἰκόνα πολεμουμένην καὶ θανάτῳ παραπεμπομένην, ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη· οὐ τόπον ἀμείψας (πλη ροῖ γὰρ τὰ σύμπαν τα), ἀλλὰ συγκαταβάς. Κατάβασιν γὰρ νοοῦμεν τὴν συγκατάβασιν. Καὶ παρθενικήν πηδὺν ἐκλεξάμενος κόρης ἁγίας καὶ εὐσεβείᾳ συντεθραμμένης, δι' ἀγγελικῆς φωνῆς προμηνυσάσης τὸν τόκον, καὶ τῆς συλλήψεως ἑρμηνευσάσης τὸν ἀν ερμήνευτον τρόπον, καὶ τῆς παρθένου τὸν φόβον τῇ ἑρμηνεία λυσάσης, εἰσοικίζεται τε καὶ ναὸν αὐτῷ και τασκευάζει, καὶ τὴν ἄσπαρτον καὶ ἀνήροτον σκη νὴν ' διαπλάττει. Ἐπειδὴ καὶ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ὁ τῇ ἁμαρτία πρῶτος δουλεύσας, ἁπάτωρ ἐτύγχανε, μητέρα δὲ μόνην εἶχε τὴν γῆν· Ἔλαβε γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον διὸ καὶ ὁ μακάριος Παυλός φησιν· ῾Ο πρώτος ἄν θρωπος ἐκ γῆς χοϊκός· τούτου χάριν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐκ Παρθένου μόνης τὰς τῆς διαπλάσεως λαβὼν ἀφορμάς, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸν ἀγεώργητον ναὸν δημιουργήσας, καὶ ἑαυτῷ συν άψας, πρόεισιν ἐκ τῆς Παρθένου, την παρθενικήν τὴν ἄσπ. καὶ ἀν. σκ.
AUCTARIUM. - AD TOM. IV.
Latine tantum. Hos quinque libros Theodoretum diabolo instigante scripsisse, lepida est Marii Mercatoris sententia, quam defendere non erubuit Garnerius, cum sine ulla probatione supponeret, Theodoretum in his libris Cyrillo Alexandrino et Patribus Ephesinis maculam aspergere voluisse. Sed longe aliam
fuisse scriptoris nostri mentem, facile intelliget qui fragmenta ista animo a præconceptis opinionibus
libero legerit. Parum in hac quoque re sibi constat Garnerius, qui alio loco (Auctarii, p. 256 edit. Paris.)
¨statuit, libros De theologia et De incarnatione, quorum Theodoretus in Epistola ad Leonem mentionem
fecit, eosdem esse dialogos, qui Athanasio ab aliis perperam tribuuntur. Mutavit autem sententiam, eum
in conjecturam incideret, hæc fragmenta partem constituere codicis quadragesimi sexti, quem legit et
descripsit Photius. Simile quidem argumentum sex priorum dicti codicis librorum fuisse videtur, sed
vereor, ne justo audacius vestigia ista persecutus sit Garnerius, aut potius Marius Mercator, quem ducein habuit. Uterque enim absque ulla hæsitatione huic vel illi fragmento locum assignavit, et libri, ad
quem referri debeat, numerum ascripsit. Nec dubitavit Garnerius his fragmentis titulum Pentalogii adjicere, etsi séx fuerint libri hujus argumenti, quos in codice suo se legisse testatur Photius. Si quid erratum sit, culpam omnem transfert in Photium, quem dicit unum horum librorum in duos dissolvisse. Si
ita judicare liceat codice non inspecto, sane actum esset de Photii fide. Sed rectissime Montfauconius,
ut animi levitatem in Garnerio adeo conspicuam argueret, simili occasione monuit, vix credi posse,
Photium, in codicibus pertractandis, si quis unquam alius, versatissimum, errore lapsum esse.
ΠΕΝΤΑΛΟΓΙΟΝ ΠΕΡΙ ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΕΩΣ.
THEODORETI PENTALOGIUM
᾿Αλλὰ μὴν οἰκτείρας ὁ Ποιητὴς τὴν οἰκείαν εἰκόνα
πολεμουμένην καὶ θανάτῳ παραπεμπομένην, ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη· οὐ τόπον ἀμείψας (πλη
ροῖ γὰρ τὰ σύμπαν τα), ἀλλὰ συγκαταβάς. Κατάβασιν
γὰρ νοοῦμεν τὴν συγκατάβασιν. Καὶ παρθενικήν
πηδὺν ἐκλεξάμενος κόρης ἁγίας καὶ εὐσεβείᾳ συντε
θραμμένης, δι' ἀγγελικῆς φωνῆς προμηνυσάσης τὸν
τόκον, καὶ τῆς συλλήψεως ἑρμηνευσάσης τὸν ἀνερμήνευτον τρόπον, καὶ τῆς παρθένου τὸν φόβον τῇ
ἑρμηνεία λυσάσης, εἰσοικίζεται τε καὶ ναὸν αὐτῷ και
τασκευάζει, καὶ τὴν ἄσπαρτον καὶ ἀνήροτον σκηνὴν ' διαπλάττει.
Ἐπειδὴ καὶ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ὁ τῇ ἁμαρτία
πρῶτος δουλεύσας, ἁπάτωρ ἐτύγχανε, μητέρα δὲ
μόνην εἶχε τὴν γῆν· Ἔλαβε γάρ, φησίν, ὁ Θεὸς
χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον·
διὸ καὶ ὁ μακάριος Παυλός φησιν· ῾Ο πρώτος ἄν
θρωπος ἐκ γῆς χοϊκός· τούτου χάριν ὁ μονογενής
τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐκ Παρθένου μόνης τὰς τῆς διαπλάσεως λαβὼν ἀφορμάς, καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸν
ἀγεώργητον ναὸν δημιουργήσας, καὶ ἑαυτῷ συνάψας, πρόεισιν ἐκ τῆς Παρθένου, την παρθενικήν
'
a Psal. xvII, 10. b Gen. 11, 7. c I Cor. xv, 47.
116 Enimvero miseratus Creator imaginem suam
ab hoste afflictam mortique addictam: Inclinavit
colos, et descendit; non quidem locum mutans,
cum impleat omnia, sed condescendens. Descensum
quippe intelligimus condescensum. Et electo virginali utero puellæ sanctæ pietatique innutritæ, voce
angelica partum præmuntiante, modumque conceptionis ineffabilem interpretante, atque hac explicatione metum virginis solvente, ingreditur, ac sibimet præparat templum, fingitque tabernaculuni,
neque satum, neque aratum.
Quoniam vero prior homo, qui primus peccato
servixit, sine patre exstitit, solamque terram habuit pro matre: Accepit enim Deus lutum de terra,
et formavit hominem b; unde et beatus Paulus ait:
Primus homo de terra terrenus ©; ideò unigenitum
Dei Verbum, assumptis ex Virgine sola naturæ
principiis, postquam templum non manu factum
perfecit, sibique copulavit, prodiit ex Virgine, zonam virginalem neque conceptione solvens, neque
generatione diffringens, sed incorruptam servans,
* τὴν ἄσπ. καὶ ἀν. σκ. id est, sine viri opera. GARN.
Continue reading PG 84: Pentalogium de Incarnatione →≣ entire volume