atque intactam, magnum illud et ineffabile miracu- ζώνην οὐ τῇ συλλήψει λύσας, οὐ τῇ γεννήσει διαρ lum patravit. ῥήξας, ἀλλ' ἀκήρατον καὶ ἀνέπαφον διαφυλάξας, καὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ ἄῤῥητον θαυματουργήσας θαῦμα. Μέγα γὰρ τῷ ὄντι καὶ ἀκατάληπτον καὶ λόγου δύναμιν ὑπερβαῖνον, βότρυν ἰδεῖν ἐκ γῆς ἄνευ κλημάτων βλαστήσαντα, σίτον ἄνευ σπερμάτων φύντα, χιτῶνα νημάτων χωρὶς καὶ χειρῶν ὑφαντικῶν ὑφα σμένον, ἄρτον οὐ μύλῃ καὶ χερσὶ καὶ πυρὶ δημιουρ γηθέντα, ἀλλ' ἀῤῥήτως ἐξ ἀλεύρων παρθενικῶν γεγενημένον, καὶ τὴν οἰκουμένην καλύψαντα πρὸς δὲ τούτοις, παρθένον οἰκείῳ βρέφει θηλὴν ὀρέγουσαν, καὶ γάλακτος χορηγούσαν πηγὰς, καὶ μητέρα γενομένην πεφυλαγμένης τῆς παρθενίας, μητέρα Magnum enimvero et incomprehensibile miraculum, omnemque dicendi facultatem excedens! Vi- . dere racemum ex terra sine palmitibus enatum; frumentum sine semente productum; contextam sine filis ac manibus textoriis vestem; panem non mola, 117 non manibus, non igne factum, sed ineffabiliter ex farinis virginalibus elaboratum, qui tolum terrarum orbem abscondit. Ad hac, virginem proprio filio mammas præbentem, lactisque fontes suggerentem, imo et matrem factam virginitate illaesa; matrem factam matrimonii lege – γενομένην τὴν γάμου νόμον οὐ δεξαμένην, μητέρα non suscepta; matrem, factam cum nesciret, quomodo sit mater; matrem factam, cum prius uxor non fuisset, sed in virginitate tumorem ventris ostentaret, et ferret manibus fructum, et quæ sunt matris ageret, * salva virginitate; et virginem quidem vocatam, quæ mater esset; matrem vero, quæ virgo: atque ita contraria nomina, resque adversas simul conciliaret. Humana natura assumpta (Deus) imaginem suam renovat peccato corruptam; et simulacrum nequitiæ rubigine inveteratum restaurat, exhibetque venustius priore; non ex terra, ut olim, hoc refingens, sed illud ipse assumens; nec tamen divinam naturam in humanam convertens, sed cum divina humanam connectens: manens enim quod erat, assumpsit quod non erat. Cum esset in forma Dei, servi formam, id est, essentiam accepit; in similitudine hominis factus, et habitu inventus, ut homod, quia etsi nostram naturam haberet, non erat lamen omni ex parte nobis similis. Sumus enim nati ex muliere, natus et ipse, sed non similiter ut nos, cum ex alvo virginali prodierit. Perfectus est homo, sicuti nos; sed habuit plusquam nos Dei Verbi inhabitationem et unionem: 118 carnem habuit viventem et rationalem, perinde ac nos; sed peccati motus non sustinuit, sicut nos; imo in cor pore, quod oppugnabatur a peccato, peccati lyrannidem dissolvit. γενομένην τὴν πῶς γίνεται μήτηρ οὐκ ἐπισταμένην, μητέρα γενομένην τὴν γυναῖκα πρότερον οὐ γενομένην, ἀλλ' ἐν παρθενίᾳ καὶ τὸν ὄγκον τῆς γαστρός ἐπιδεικνῦσαν, καὶ τὸν καρπὸν ἐν ταῖς χερσὶ περιφέρουσαν, καὶ τὰ μητρὸς ἐργαζομένην σωζομένης τῆς παρθενίας, καὶ παρθένον μὲν τὴν μητέρα και λουμένην, μητέρα δὲ τὴν παρθένον προσαγορευομένην, καὶ τἀναντία ὀνόματά τε καὶ πράγματα κατὰ ταυτὸν συνάγουσαν. Καὶ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν ἀναλαβὼν τὴν οἰκείαν εἰκόνα νεοποιεί, τῇ ἁμαρτία διαφθαρεῖσαν, καὶ τὸν ἀνδριάντα τὸν ὑπὸ τοῦ τῆς πονηρίας τοῦ παλαιωθέντα ἀνανεοῖ καὶ τοῦ προτέρου χαριέστερον δείκνυσιν, οὐκ ἀπὸ γῆς ὡς πάλαι τοῦτον δημιουργήσας, ἀλλ' αὐτὸς καταδεξάμενος, οὐ τὴν θείαν φύσιν εἰς ἀνθρωπείαν μεταβαλών, ἀλλὰ τῇ θείᾳ τὴν ἀνθρω πείαν συνάψας. Μένων γὰρ δ ἦν, ἔλαβεν ὃ οὐκ ἦν. Ἐν μορφῇ Θεοῦ ὤν, ἔλαβε τὴν τοῦ δούλου μορφήν, ἤγουν οὐσίαν, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου" γενόμε νος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος· ὅτι τὴν ἡμετέραν φύσιν ἔχων, οὐ κατὰ πάντα ἡμῖν ἴσος ἐτύγχανεν. Ἐγεννήθημεν γὰρ ἐκ γυναικὸς, καὶ αὐ· τὸς, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως ἡμῖν· ἐκ παρθενικῆς γὰρ μήτ τρας εβλάστησε. Καὶ τέλειος μὲν ἄνθρωπος ὡς ἡμεῖς, εἶχε δὲ πλέον ἡμῶν τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἐνοί κησίν τε καὶ ἕνωσιν, καὶ σάρκα μὲν εἶχε ἔμψυχόν τε καὶ λογικὴν, καθάπερ ἡμεῖς, τῶν δὲ τῆς ἁμαρτίας κινημάτων οὐκ ἠνέσχετο ὥσπερ ἡμεῖς· ἀλλ εν σώ ματι ὑφ᾽ ἁμαρτίας πολεμουμένῳ, τὴν τῆς ἁμαρτ τίας κατέλυσε τυραννίδα. Porro autem proficit ætate quidem corpus, sapientia vero animus *: neque enim ullum incrementum divinitas admittit: nam omni ex parte perfectum est Dei Verbum; convenienter vero sapientiæ incrementum conjunxit (evangelista) cum ætatis augmento: siquidem ad mensuram ætatis corporis suam divina natura sapientiam revelavit. Omnino Gabriel cum Virgini lætum nuntium ¿ Philipp. 11, 6, 7. e Luc. 11, 5, 2. Προκόπτει δὲ ἡλικίᾳ μὲν σῶμα, σοφίᾳ δὲ ψυχή - Θεότης γὰρ οὐδετέραν ἐπίδοσιν ἐπιδέχεται· παντέλειος γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος· εἰκότως δὲ συνέζευξε τῇ τῆς ἡλικίας αὐξήσει τὴν τῆς σοφίας ἐπίδοσιν· πρὸς γὰρ τὸ μέτρον τῆς τοῦ σώματος ἡλικίας ἀπεκάλυπτεν ἡ θεία φύσις τὴν οἰκείαν σοφίαν. Αμέλει ὁ Γαβριὴλ τὴν Παρθένον εὐαγγελιζόμενος 9 Loco cit. leg. ἀνθρώπων. Porro autem, etc. Ad marginem posuit Garnerius: ‹ Ex libro secundo Pentalogii.Non exstat autem iste locus apud Marium Mercatorem. • Omnino Gabriel, etc. Ad marginem eadem verba erant posita, addito Mercatoris nomine, cujus verba interpretationis loco in textu.

AUCTARIUM.-AD TOM. IV. πάντα ἀνθρωπίνως λέγει περὶ Χριστοῦ. Εσται γαρ, afferret, omnia humano more de Christo exposuit. φησί, μέγαις· οὐκ εἶπεν, ἐστί· καὶ υἱὸς Υψίστου κληθήσεται· οὐκ εἶπεν, ὑπάρχει· καὶ δώσει αὐτῷ Κύριος τὸν θρόνον Δαβὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ βασιλεύσει· οὐκ εἶπε, βασιλεύει. Καὶ τίνων; Ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακώβ· οὐκ εἶπεν, ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων. Καὶ πάλιν· Διὸ καὶ τὸ γεννώμενor ἅγιον κληθήσεται Υἱὸς Θεοῦ· οὐκ είπε, κέκλη ται, ἢ ἔστιν, ἀλλὰ κληθήσεται. Erit enim magnus, 119 inquit, non dixit: est; et filius Altissimi vocabitur, non dixit: est; et dabit illi Dominus thronum Davidis patris sui, et regnabit, non dixit: regnat. Super quos autem? super domum Jacobi. Non dixit: snper angelos et arcbangelos. Et iterum: Propterea etiam quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. Non dixit, vocatus est, aut est, sed vocabitur. * Hæc enim non illi conveniunt, qui semper fuit, qui Deus est et Dominus, et rex, et sanctus Dei Filius, sed templo ex semine Davidis sumpto, quod per conjunctionem cum Deo Verbo horum particeps est factum. Deus enim Verbum non post nativitatem ex Virgine magnum est factum, et tempore et ab initio et ab æterno immensæ est magnitudinis, et Filius Altissifni est atque vocatum est. Ita enim visum est Ario et EunoΤαῦτα γὰρ οὐ τῷ ἀεὶ ὄντι καὶ Θεῷ, καὶ Κυρίῳ, καὶ βασιλεῖ, καὶ ἁγίῳ Υἱῷ Θεοῦ ἁρμόδια, ἀλλὰ τῷ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ληφθέντι ναῷ, ὅς τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον ἑνώσει τούτων τετύχηκεν. Ο γὰρ Θεὸς Λόγος οὐ μετὰ τὴν ἐκ Παρθένου γέννησιν μέγας ἐγένετο, καὶ Υἱὸς Υψίστου προσηγορεύθη, ἀλλ᾽ ἄνω θεν καὶ ἐξ ἀρχῆς καὶ πρὸ αἰώνων ἄπειρός ἐστι τῷ Filius Altissimi vocatum, sed longissimo inde μεγέθει, καὶ Υἱὸς Υψίστου ἐστὶ καὶ κέκληται. Του το γὰρ τοῖς ἐλαττοῦσιν αὐτοῦ τὴν θεότητα Αρείῳ καὶ Εὐνομίῳ δοκεῖ· καὶ οὐδεὶς ἐκείνων εἰπεῖν ἑτόλο μησε πώποτε, ὡς μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν μέγὰς ἐγένετο καὶ Υἱὸς Υψίστου κεχρημάτισται. Τού ναντίον δὲ, ὅτι ἐνανθρωπήσας ἐπτώχευσε πλούσιος ὤν, καὶ ἐκένωσεν ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ δούλου μορφή, καὶ ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου. Οὐ τοίνυν τὸν Θεὸν Λόγον μετὰ τὴν ἐκ Παρθένου γέννησιν μέσ γαν ἔσεσθαι προηγόρευσεν, ἀλλὰ τὸν ληφθέντα ἐκ τῆς Παρθένου ναὸν, καὶ ἑνωθέντα τῷ λαβόντι· οὐχ ἵνα δύο υἱοὺς προσκυνήσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα ἐν τῷ ὁρωμένῳ ναῷ τὸν ἀόρατον Θεὸν ὁρῶντες μίαν αὐτῷ προσφέρωμεν τὴν προσκύνησιν. Καὶ νῦν δὲ ὁ Εὐαγγελιστὴς, Τὸ δὲ παιδίον ηύξανε, φησί, καὶ ἐκραταιοῦτο πνεύματι, πληρούμενον σοφίας· καὶ χάρις Θεοῦ ἦν ἐπ' αὐτῷ. Καὶ μετ' ὀλίγα πάλιν· Τὸ δὲ παιδίον Ἰησοῦς προέκοπτεν ἡλικίᾳ, καὶ σοφίᾳ, καὶ χάριτι παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Τί οὖν τὸ αὐξάνον, καὶ τί τὸ κραταιούμενον πνεύματι. καὶ σοφιζόμενον, καὶ χάριτι ἀπολαῦον Θεοῦ; θεότης ἡ παντοδύναμος, καὶ τελεία, καὶ τῆς σοφίας πηγή, ἡ τῆς χάριτος τὰ δῶρα · τοῖς πιστοῖς διανέμουσα; Αλλ᾽ οὐκ ἔχον ἐστὶ φύσιν ' τοῦτό γε. f Luc. 1, 32, 33, 35. 6 Luc. 11, 40. b ibid. 52. mio, qui divinitatem ejus imminuunt. Eorum tamen nemo unquam dicere ausus est, Verbum post incarnationem demum magnum esse factum et Filium Altissimi vocatum esse. Ex altera vero parte, quod cum homo factus esset, pauper sit factus, qui dives erat, quod exinaniverit sese in forma servi, et humiliaverit sese usque ad mortem. Non itaque prædixit (angelus) fore ut Deus Verbum post nativitatem ex Virgine magnum evadat, sed dixit illud de templo ex Virgine assumpto, et unito illi qui assumpserat: non ut duos filios adoremus, sed ut in templo, quod in oculos incurrebat, invisibilem Deum cernentes, unam illi adorationem præstemus. 120 Jam vero evangelista inquit: Puer crescebat, et confortabatur spiritu, plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo s. Et iterum post nonnulla: Puer Jesus proficiebat ætate, et sapientia, et gratia apud Deum et homines h. Quid vero crescebat? quid confortabatur spiritu, et sapientiam docebatur? quid Dei gratiæ particeps fiebat? an omnipotens, perfectaque, et sapientiæ fons, divinitas, quæ gratiæ dona, prout vult, fidelibus partitur? Sed quem appellat, non habet id a natura. legebantur. Quæ cum non responderent textui Græco, aliam in ejus locum substituimus interpretationem. Mercatoris vero textum hoc loco subjungere et ex editione Garnerii supplere visum est. Sed et Gabriel, evangelizans Virgini, sicut Lucas beatus exponit: Ecce, inquit, in utero concipies, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Deus sedem Davidis patris sui, et regnabit hic super domum Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis: ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Considerate, quod hic etiam cuncta dicantur humanitus. Erit, inquit, magnus, non dixit, est: et Filius Altissimi vocabitur, non dixit vocatur aut est: non dixit, habet sedem David patris sui; sed dabit ei, et regnabit, non dixit, regnat. Super quos? Super domum Jacob; non dixit, super angelos et archangelos. Et iterum, sanctum vocabitur Filius Dei; non dixit, vocatur. Quid ad hæc dicitis, qui veritati proprias passiones præponentes, propter humana certamina Deo prœlium passi estis inferre? Cui ista conveniunt? Deo? et qui semper est, et regi et sancto, et Filio Dei? an autem templo, quod ex semine David sumptum, et propter unitatem Dei Verbi hæc ipsa promeruit? Non itaque Dei Verbum post nativitatem Virginis magnum futurum esse prædixit, sed templum, quod ex Virgine sanctum assumptum, unitum et connuncupatum etiam ipsum Filius; non ut duos filios adoremus, sed ut in templo visibili Deum invisibilem contuentes, unam illi venerationis gloriam deferamus. > • Loco cit. leg. αυτό. Alii, ἐν αὐτῷ.· τὸ δὲ παιδ., κ. τ. λ. Aliter l. c. legitur. * Legendum esse videtur φύσει.

Unde puerum nominat Jesum, appellationem hanc naturæ tribuens, quæ videtur. Ipsa enim crescebat, siquidem corpus suis incrementis sequebatur naturæ legem. Et confortabatur Spiritu qui nempe ei, cum formaretur, aderat; cumque generaretur, ac baptizaretur, et miracula patraret. Plenus sapientia, innuit naturæ inhabitantis manifestationem, quæ paulatim fieret: Et gratia Dei erat in illo. In ipso enim habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter i. Hæc Isaias quoque cum prædiceret, clamabat: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Dei, spiritus sapientiæ et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientia et pietatis; et replebit eum spiritus timoris Dei i. Atque hæc tanta est propheticæ et evangelicæ prædicationis concordia. Cum igitur 121 audis: Puer crescebat, et confortabatur spiritu, et in quam verba hæc naturam conveniant, inquirere volueris: memento et radicis Jesse, et virgæ, et floris inde pullulantis, et visibilem invenies Christi naturam, non item invisibilem ab evangelista et propheta occultatam. Cum igitur audis: Jesus proficiebat sapientia, et gratia, animo perpende, quid sapientia et gratia proficial; et facile intelliges animum esse ejusmodi, non divinitatem, quæ perfecta semper est, quæque eos qui digni sunt, sapientes efficit, nihil enim horum divinitati convenit: sed ætate quidem corpus proficit, sapientia vero animus; nec ille tamen rationis expers, sed particeps tantum: ex quo constat, animam rationalem a Verbo Deo assumptam esse. Ut summatim dicam, genitus admirabiliter ex sancta Virgine Christus Dominus (neque enim ipsum fas est post partum, vel solum Deum Verbum appellare, vel hominem divinitate nudum, sed Christum quo nomine utraque natura, assumens scilicet ac assumpta, significatur), omnia nostra præter peccatum suscipit; non secus ac infantes, fasciis involvitur; nutritur lacte, et mamillam sugit; manibus circumfertur, ac imponitur gremio; secundum legem circumciditur, et hostiis expia- η tricibus purgatur, çum nova sit, ac sola terrarum orbis hostia, atque agnus qui abstulit peccata mundi; a Simeone adoratur, simulque appellatur Servator et Dominus: fugit Heroden cum matre 122 et cum tutore, venit in * Ægyptum, inde redit, tianet Archelaum, Nazarethumn secedit, ætate ac sapientia proficit, parentibus subditus est; omni homore colit, non matrem modo, sed et matris sponsum quidem olim, postea vero curatorem atque 1 Coloss. 11, 9. i Isa. xı, 1, 2. Παιδίον γὰρ ὀνομάζει τὸν Ἰησοῦν, τῇ φαινομένῃ φύσει τὴν προσηγορίαν ταύτην τιθείς. Αὐτὴ γὰρ η ξανε· σῶμα γὰρ ἦν κατὰ μέρος προβαίνον, καὶ φύ σεως ὅροις ἑπόμενον. Καὶ ἐκραταιοῦτο Πνεύματι· ὁ καὶ πλαττομένῳ, καὶ τικτομένῳ, καὶ βαπτιζομένῳ, καὶ θαυματουρ γοῦντι παρῆν. Πληρούμενον σοφίας, τὴν κατὰ μέρος ἀποκά λυψιν ἐνταῦθα τῆς ἐνοικούσης αινίττεται φύσεως. Καὶ χάρις Θεοῦ ἦν ἐπ' αὐτῷ. Ἐν αὐτῷ γὰρ κατ οικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς. Ταῦτα καὶ Ἡσαΐας προαγορεύων· ἐβόα· Ἐξελεύ σεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης αναβήσεται, καὶ ἀναπαύσεται ἐπ' αὐ τὸν Πνεύμα Θεού, πνεύμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας· πνεῦμα φόβου Θεοῦ ἐμπλήσει αὐτόν. Τοσαύτη τῶν προφητικῶν καὶ εὐαγγελικῶν κηρυγμάτων ή συμφωνία. Όταν τοίνυν ἀκούσῃς, Τὸ παιδίον ηύξανε, καὶ ἐκραταιοῦτο πνεύματι, καὶ τὴν φύσιν ἐξετάσαι θελήσῃς, ἀναμνήσθητι τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ τῆς ῥάβδου, καὶ τοῦ ἄνθους τοῦ ἐκεῖθεν βλαστήσαντος· καὶ εὑρήσεις τοῦ Χριστοῦ τὴν φαινομένην φύσιν, ἀλλ᾽ οὐ τὴν ἀόρατον ὑπὸ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ καὶ τοῦ Προφήτου κρυπτομένην. Οταν οὖν ἀκούσῃς, ὅτι Ἰησοῦς προέκοπτε σου φίᾳ καὶ χάριτι, ἐξέτασον παρὰ σαυτῷ, τί τὸ προκά πτον σοφίᾳ καὶ χάριτι, καὶ εὑρήσεις ψυχήν, οὐ θεότητα τὴν ἀεὶ τελείαν τὴν τοὺς ἀξίους σοφίζουσαν· οὐδὲν γὰρ τούτων ἁρμόττει θεότητι· ἀλλ' ἡλικίᾳ μὲν τὸ σῶμα προκόπτει, σοφίᾳ δὲ ἡ ψυχή, οὐχ ἡ ἄλογος, ἀλλ' ἡ λογική· ἐξ οὗ δῆλον, ὅτι καὶ λογικὴν ψυχὴν ὁ Θεὸς Λόγος ἀνείληφε. Ἐν κεφαλαίῳ 10 δὲ εἰπεῖν, τεχθεὶς παραδόξως ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ὁ Δεσπότης Χριστὸς οὐ γὰρ ἐναγὲς μετὰ τὸν τόκον, ἢ Θεὸν Λόγον μόνον αὐτὸν προσαγορεύειν, ἢ ἄνθρωπον γεγυμνωμένον θεότη τος, ἀλλὰ Χριστὸν, ὁ ἑκατέραν φύσιν, τήν τε λαβού σαν, καὶ τὴν ληφθεῖσαν δηλοί), πάντα τὰ ἡμέτερα πλὴν ἁμαρτίας καταδέχεται πάθη. Σπαργανοῦται παραπλησίως τοῖς βρέφεσι, καὶ γάλακτι τρέφεται, καὶ τιθηνεῖται, καὶ χερσὶ περιφέρεται, καὶ κόλ ποις ἐντίθεται, καὶ κατὰ νόμον περιτέμνεται, καὶ καθαρσίοις καθαίρεται, ἡ καινὴ καὶ μόνη τῆς οἰκου μένης θυσία, ὁ τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν ἄρας ἀμνός· ὑπὸ τοῦ Συμεὼν προσκυνεῖται, καὶ Σωτὴρ ὁμοῦ καὶ Δεσπότης προσαγορεύεται· φεύγει τὸν Ἡρώδην μετὰ τῆς μητρὸς καὶ τοῦ κηδεμόνος, καταλαμβάνει τὴν Αἴγυπτον, ἐπανέρχεται πάλιν, ἀγωνιᾷ τὸν Αρα χέλαον, εἰς τὴν Ναζαρὲθ παραγίνεται, ἡλικίᾳ καὶ σοφίᾳ προκόπτει, ὑποτάττεται τοῖς γονεῦσι, πάσης ἀξιοῖ τιμῆς οὐ τὴν μητέρα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν τῆς · ἐν αὐτῷ. Haec supplenda fuerunt. Edit. prior hab. προσαγορεύων. 10 ἐν κεφαλαίῳ, κ. τ. λ. Ad mar ginem posuit Garnerius. • Ex lib. i Theod. De incarnat.

AUCTARIUM. AD TOM. IV. μόνα καὶ φύλακα, τὰς ἑννόμους ἑορτα, ἑορτάζει, custodem; legitimus celebrat dies festos, assidet in προσεδρεύει τῷ ἱερῷ, τὴν Ἰουδαϊκὴν ἐλέγχει παχύτητα, καὶ τοῦτο ποιεῖ δυοκαίδεκα τέως ἔτη γεγονώς μόνα μετὰ τὸν τόκον, ἐπιζητεῖται παρὰ τῶν προσηκόντων ἀπολειφθεὶς, ἐγκαλεῖται παρὰ τῆς μητρός, ἀπολογεῖται, καὶ ἡρέμα πως παραγυμνοῖ τὴν θεότητα. Οὐκ οἴδατε 11 γάρ, φησίν, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναι με; δεικνὺς ὡς οὐ μόνον ἐστὶ τὰ ὁρώμενον, ἀλλὰ καὶ Θεὸς ἐν τῷ ὁρωμένῳ κρυπτόμενος, ὑπέρχρονος καὶ προαιώνιος ἐκ τοῦ Πατρὸς προελθών. Τὰ δὲ ἑξῆς τῆς θεανδρικῆς αὐτοῦ πολιτείας πάλιν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου μαθησόμεθα. templo, Judaicam redarguit tarditatem, idque duodecim annos natus; quæritur a parentibus, cum relictus esset; arguitur'a matre, se defendit, et paulatim suam quasi denudat divinitatem. Cum enim diceret Scitisne quod in his quæ Patris mei sunt, me esse oporteat? ostendit se non exsistere id solum, quod oculis cernitur, sed latere in eo quod cernebatur, Deum, qui ante tempus atque ex omni æternitate a Patre processerit. Quæ vero deinceps ut Deus et homo egerit, ex Evangelio discere licet. "Nam quomodo, inquit, ratris æqualis per essentiam exsistit, qui perfectus non est? Videtur enun sapientia proficere; cum Pater qui nullo indigeat, nec profectum admittat. Percontandum ex Dei adversariis, de quonam illud dictum putent, Proficiebat sapientia et gratia¹. Plane dicent, de Jesu Christo. Ad hæc, omnium dementissimi, quemnám, ac cujatem putatis esse Christum de quo est Lucæ sermo? Nam si eum communem hominem esse creditis, ac ejusmodi existimatis ut nihil habeat supra alios, proficiat et ipse ut homo. Sin autem Deus est factus homo, Verbumque, uti scriptum est, factum caro™; quemnam profectum suscipiet? aut quomodo erit imperfectus qui sit æqualis Deo? Nam et illum imperfectum esse oportet, cui est æqualis, si res ita se habent ut vos dicitis. Sin autem vos quoque id cum sentire, tum dicere impium reputatis (perfectum enim Patrem esse admittitis), perfectum etiam necesse est existimetis Filium, qui ei æqualis sit. Non ergo ea ratione, qua Verbum est, dicitur proficere, sed qua factus est homo, et naturam gestavit quæ possit proficere. Ait quodam loco Paulus de Deo Verbo, tum esse in forma Dei, tum esse æqualem Deo". Si igitur cum Patri æqualis esset profectum suscepit, ac reipsa profecit; plane major Patre est, ipsumque superavit, qui ita, uti vos dicitis, Deus Verbum profecit. At istud omnium absurdissimum est. Non ergo profecit Verbum, qua ratione Verbum est; est enim perfectum sicut Pater. Sed et istud dictum est propter eam, qua factum est homo, œconomiam. Si profecit Verbum cum factum est homo ac nostram gestavit carnem, non ipsum nos juvit qua homo factum est, sed ei potius earo perfectionem attulit. Nam, si vere profecit quando est factum caro, plane imperfectum erat ante adventum, nuncque, ut vestra fert sententia, perfectionem adeptum est. Qua ergo ratione gratias agimus ut nostri causa facto homini, cum ipsum nobis eo nomine oporteat gratiam haÞere? At hoc absurdum. Non ergo profecit qua Verbum est: sed dictum hoc ob dispensationem ac commercium quod cum carne habuit. Item, multis nominibus appellatur Dei Verbum in Scriptura. Dictum est enim, atque est Filius: vocatum est Sapientia; nuncupatum Deus, Virtus seu Potentia, forma et imago Patris. Si ergo, cum hæc omnia sit, proficiat; majus utique aliquid dicere possunt, quam sit Filius, Sapientia, Virtus, Deus, aliaque omnia, ne quis singula recenseat. At impium est ita sentire: Deo namque nihil majus est. Non ergo, qua est Verbum, proficere dicitur. Mem, Principatus, Throni, Dominationes, Angeli et Archangeli, omnisque virtus rationalis, adhæc et homines, Verbi participatione ad omnem pietatem perfecti exsistunt, ac perfectionem indipiscuntur: quo ergo pacto, quod aliis perfectionem præbet, imperfectum esse potest, ut et quærat proficere, et augmento aliquo promovere? Qui vero, ai vere Sapientia est, sapientia potest proficere? Quive, cum aliis det gratiam, ipse gratia proficit, tanquam gratiam non haberet? Nisi forte mentiri Paulum dicant, qui Filium sapientiam appellet, ac gratiæ datorem. At non mentitur veritatis minister. Non ergo profecit qua ratione Verbum est: sed tanquam de homine dicitur, qui nostra omnia nostri causa assumpserit. Quod est imperfectum, ad id semper contendit quod perfectum est; ut primum quidem locum in quo est contemnat, velutque semper altiorem ac meliorem quærat. Verbi gratia: nos homines proficimus, qui sapientia ac virtutibus aliis paulatim meliores effecti, sic ad vitæ perfectionem feramur. At Dei Verbum, cum in Patre sit, quonam tandem excurret? Quodnam vero augmentum suscipiet, quod ita perfectum sit ut totum in se Patrem habeat, totumque ipsum vicissim in Patre exsistat? Si enim, cum Patrem impleret (crassius enim velut sub exemplo dicatur), profectum quemdam augmentumve suscepit; Patris excessit fines, Patre in quo erat effectum majus. Atqui non excessit Patrem, sed in eo semper perfectum in perfecto, Luc. 11, 49. 1 Luc. 11, 52. m Joan. 1, 14. " Philipp. 11, 6. n ¹¹ Loco cit. leg. Adsits. "Ex Combef. Biblioth. concion., tom. PATROL. GR. LXXXIV. ° • I Cor, 1, 24. , pag. 602, ap. Galland. IX, 420.

Y? AUCTARIUM Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ διάβολος· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ. εἰπὲ τῷ λίθῳ τούτῳ, ἵνα γένηται ἄρτες. Ὑπὲρ πάσης τῆς ἡμετέρας φύσεως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος την ἐξ ἡμῶν ἀνέλαβεν ἀπαρχὴν, ἵνα διὰ πάσης αὐτὴν τῆς ἀρετῆς ἀγαγὼν προτρέψῃ μὲν εἰς πάλην τὸν ἀνταγων νιστὴν, δείξῃ δὲ αήττητον τὸν ἀθλητὴν, καὶ τοῦτον μὲν στεφανώσῃ, ἐκείνου δὲ τὴν ἦταν κηρύξῃ, καὶ καταθαῤῥεῖν αὐτοῦ πάντας παρασκευάσῃ. Ανάγεται τοίνυν εἰς τὴν ἔρημον, ὡς εἰς ἀρμοδίαν τινὰ παλαίστραν, ὑπὸ τοῦ Πνεύματος· ἀνάγεται δὲ οὐχ ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλ' ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ ὑπὸ τοῦ θείου λόγου ληφθεὶς ναός. Οὐ γὰρ τὸν Θεὸν Λόγον εἰς τὴν πρὸς τὸν διάβολον πάλην ἀπηγάγετο Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ' ὅν ἐν τῇ Παρθένῳ διέπλασε τῷ Θεῷ Λόγω ναόν. AD TOM. IV. Et dixit ei diabolus: Și Filius Dei es, dic lapidi isti, ut fat panis q. Verbum Dei primitias ex nobis assumpsit pro tola nostra natura, ut illam per omnes virtutis gradus promovens, adversariuin quidem promoveret ad luctam, invictum vero athletam ostenderet, et hunc coronaret, illius vero cladem prædicaret, omnesque ad audendum contra ipsum præpararet. Adducitur itaque in desertum a Spiritu, velut in aptam palaestram, non quidem ipse Deus 123 Verbum, sed templum ex semine Davidis a Verbo divino susceptum. Neque enim Spiritus sanctus Deum Verbum ad luctam adversus diabolum duxit, sed templum, quod Deo Verbo fabricatus est in Virgine. Ac jejunat quidem, non tanen utra natura modum, sine cibo peragit quadraginta dies et nocles totidem, nolens eorum qui olim jejunarant, mensuram excedere, ne adversarius singularem luctam refugeret, eoque cognito, quod latebat, pugnam adversus id quod apparebat, detrectaret. Eam ob rem post expletum, qui dictus est, dierum numerum, affectionem naturæ humanæ declarat, datque fami locum, simul per famem adversario occasionem præbens, unde ipsum apprehenderet. Nam accedere non audebat, cum multa divina circa ipsum contigisse cerneret: siquidem angeli, cum nasceretur, choros egerant, exorta stella Magos suæ phalangis coryphæos adoratum duxerat, ipsum quoque noverat, jam inde a puero, omnem justitiam sectari, detestari nequitiam, improbitatem exsecrari, secundum propheticam prædictionem: Antequam cognoverit puer bonum vel malum, reprobabit malitiam, ut eligat bonum r. Clamabat etiam Joannes: Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi*. Testatus fuerat etiam de cœlo Pater: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui*. Quin etiam gratia Spiritus advenerat: atque hæc aliaque, cum diabolum terrerent, eum non sinebant ad naturæ nostræ athletam accedere. Καὶ νηστεύει μὲν οὐ πέρα μέτρων τῆς φύσεως· ἄσιτος γὰρ διετέλεσε τεσσαράκοντα ημέρας, καὶ ἐσαρίθμους νύκτας, μὴ θελήσας ὑπερβῆναι τῶν πά λαι νενηστευκότων τὸ μέτρον, ἵνα φύγῃ τὴν πρὸς αὐτὸν ὁ ἀντίπαλος πάλην, ἵνα μὲν γνωρίσας τὸ κρυπτόμενον φύγῃ τὴν πρὸς τὸ φαινόμενον μάχην. Τούτου χάριν μετὰ τὸν προειρημένον τῶν ἡμερῶν. ἀριθμὸν, τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὑποφαίνει τὸ πάν θος, καὶ συγχωρεῖ τῇ πείνῃ χώραν λαβεῖν, λαβήν ἐκείνῳ διὰ τῆς πείνης διδούς. Οὐ γὰρ ἐτόλμα προσελθεῖν, πολλὰ περὶ αὐτὸν θεοπρεπή γινόμενα θεωρῶν. Καὶ γὰρ ἄγγελοι τεχθέντος ἐχόρευον, καὶ ἀστὴρ ἀνατείλας μάγους ἐποδήγησεν εἰς προσκύνησιν τοὺς τῆς αὐτοῦ φάλαγγος κορυφαίους, καὶ αὐτὸν ἑώρα πᾶσαν ἐκ παιδὸς μετιόντα δικαιοσύνην, βδελυττόμενον και κίαν, μυσαττόμενον πονηρίαν, κατὰ τὴν εἰς αὐτὸν γεγενημένην ὑπὸ τοῦ προφήτου πρόρρησιν, ὅτι Πρὶν ἢ γνῶναι αὐτὸν ἀγαθὸν καὶ κακὸν, ἀπειθεῖ πονηρίᾳ τοῦ ἐκλέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Ἐβόα δὲ καὶ ὁ Ἰωάννης· “Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Πατὴρ ἄνωθεν ἐμαρτύρησεν Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Τοῦ Πνεύματος ἡ χάρις ἐφοίτησε. Ταῦτα, καὶ ὅσα τοιαῦτα, τὸν διάβολον καταπλήττοντα προσελθεῖν οὐκ εἴα τῷ τῆς ἡμετέρας φύσεως ἀθλητῇ. ὡς δὲ τῆς πείνης τὴν προσβολὴν ὑπεδέξατο, καὶ εἶδεν αὐτὸν τροφῆς ἀνθρωπίνης δεόμενον, καὶ καρ τερεῖν περαιτέρω τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν οὐ δυνάμε νον, προσέρχεται, λαβὴν οἰόμενος ἐρημίαν μεγίστην, καὶ νικήσειν ῥᾳδίως πιστεύων. Καὶ καθάπερ ἐν τοῖς mam, seque facile victorem fore credens. Ac quemπολέμοις τὸν πανταχόθεν τῇ πανοπλία κεκα- admodum in bellis, si quis hominen velit tectum λυμμένον κατατοξεῦσαί τις ἐθέλων, ὅλον πόρ- omni armorum genere ferire jaculo, totum eminus ῥωθεν τοῖς ὀφθαλμοῖς περισκοπῶν έρευνα, γεγυ- oculis circumspiciens vestigat, nudum aliquod inμνωμένον μέλος ἐπιζητῶν, ἵνα ἐκεῖ ρίψας τὸ βέλος, quirens menbrum, in quod immisso jaculo, adverτὸν ἀντίπαλον πλήξῃ· οὕτως ὁ διάβολος, πάσῃ τὸν sarium petat: sic diabolus Christum intuitus omni Χριστὸν δικαιοσύνῃ καθωπλισμένον ὁρῶν, καὶ τόπον justitia instructum, quærensque opportunum 10ἁρμόδιον ζητῶν, ἵν᾽ ἐκεῖ τὸ βέλος ἀκοντίσῃ, ὡς εὖ- cum, quo telum intorqueret, statim atque invenit ρεν ἀναφανεῖσαν τὴν πείναν, προσέρχεται θαρσα famem se prodentem, audacter accedit, perinde ac λέως, ὡς εὑρὼν τὸ ζητούμενον, ὡς τοῦ προπάτορος si reperisset quod quærebat, et primi parentis afLuc. IV, 16. * Joan. 1, 29. * Matth. 111. 17. r Isa. VII, 124 Sed ubi primum famus impressionem excepit, eumque diabolus humano cibo indigentem vidit, nec tamen supra majores patientem inediæ, accedit, solitudinem ratus esse opportunitatem maxiVARIE LECTIONES. 18 Καὶ εἶπεν, κ. τ. λ. Ad librum quintum ista pertinere, monuit Garnerius, ex sola conjectura. Apud Mercatorem hæc desiderantur. τούτῳ. Aberat ab editione priori.

80° fectionem in ipso vidisset. Hunc enim per come- τὸ πάθος ἐν αὐτῷ θεωρήσας. Καὶ γὰρ ἐκεῖνον διὰ stionem beata vita privatum, sudoribus, miseria, βρώσεως τῆς ἀλύπου ζωῆς στερήσας, ἱδρῶτι, καὶ ταλαιπωρίᾳ, καὶ θανάτῳ συνέζευξε. mortique addixit. Accedens igitur ait: Si Filius Dei es, dic lapidi Προσέρχεται τοίνυν λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, isti, ut panis fiat". Id autem non fecisset, nisi Sal· εἰπὲ τῷ λίθῳ τούτῳ, ἵνα ἄρτος γένηται. Οὐκ ἂν vator affectionem famis suscepisset, quod manifeste δὲ τοῦτο πεποίηκεν, εἰ μὴ τὸ τῆς πείνης ὁ Σωτὴρ quis ex consequentibus discat. Mox enim ut lucta κατεδέξατο πάθος· καὶ τοῦτο μάθοι τις ἐκ τῶν μετὰ victus est, experientiaque didicit hunc ipsum illum ταῦτα σαφῶς. Ὡς γὰρ παλαίσας ἡττήθη, καὶ διὰ esse, quem omnes prophetæ prædixerant, ne aspe- τῆς πείρας ἔμαθεν, ὅτι αὐτός ἐστιν, ὃν οἱ προφῆται ctum quidem accedentis ferre ausus est, sed statim προεκήρυξαν ἅπαντες, οὐδὲ τὴν θέαν αὐτοῦ προσιέν in fugam se dedit: nunc quidem clamans: Quid τος φέρειν ἐτόλμησεν, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἐδραπέτευσε· νῦν nobis et tibi, Fili Dei? quid venisti ante tempus tor- μὲν βοῶν· Τί ἡμῖν καὶ σοὶ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ 18; τέ quere nos v? nunc vero: Novi qui sis, o sante Dei; ἦλθες 16 πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς; νῦν δέ· adjuro te, ne me torqueas ×. Siç metu cogente judi- Οιδά σε τίς εἶ, ὁ ἅγιος τοῦ Θεοῦ· ὁρκίζω σε; cem fatebatur. Talibus vero 125 ante tentatio- μή με βασανίσης. Οὕτως ἐδεδοίκει, καὶ κριτὴν nem verbis usus non erat, sed confidenter accedens & ὡμολόγει· τότε δὲ πρὸ τῆς πείρας οὐ τοιούτοις ἐκέ dixerat: Si Filius Dei es, dic lapidi, ut panis fat.. χρητο ρήμασιν, ἀλλὰ θαῤῥῶν προσῄει λέγων· Εἰ Audivi enim lapsam de cœlo vocem, quæ te hoc nomine appellaret; nec tamen credo rem ita se habers, donec experientia magistra doctus fuero. Factis persuade enum te esse qui vocaris; id enim si didicero, fugiam protinus, et ne proripiam, luctamque tecum detrectabo: siquidem probe novi, quid discriminis me inter atque te intercedat: quare miraculum patra, mirabilique operatione doce te miraculi auctorem: Dic ut lapis iste panis hat. Dominus vero, auditis nequissimi vocibus, abscondit quidem divinitatem, ex humana vero natura dicit: Non pane solum vivit homo, sed in omni verbo Dei²; quasi diceret: Possum absque panibus ali, cum his solis vita hominum non sustentetur, sed toti naturæ hominum nutriendæ par sit verbum Dei. Sic populus Israeliticus annos quadraginta nutritus est nanna colligens a, aviumque Dei voluntate captarum venatione perfruens. Sic Elias corvos habuit obsonatores. Sic Elisæus herbis agrestibus discipulos pavite. Sed quid oportet memorari vetera? Joannes ille, qui paulo ante in Jordane baptizabat, vitam totam in deserto agens locustis vescebatur, et apum agrestium favisd. Nihil igitur absurdum est, si et nos quoque a Deo vietu novo ita nutriamur, ut panibus non egeamus. * Luc. IV, 3. 4 6 sec. LXX. Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ τῷ λίθῳ, ἵνα ἄρτος γέ νηται. Τῆς μὲν γὰρ ἄνωθεν ἐλθούσης φωνῆς ἤκουσα, φησί, τοῦτό σε καλεσάσης, ἀπιστῶ δὲ ἕως ἂν λάβω τὴν πεῖραν διδάσκαλον. Πεϊσόν με διὰ τῶν πραγμάτ των, ὡς ἀληθῶς ὑπάρχεις 8 κέκληται· ἂν γὰρ τοῦτο μάθω, φεύξομαι καὶ δραπετεύσω, καὶ τὴν πρὸς σὲ παραιτήσομαι πάλην· οἶδα γὰρ ὅσον ἐμοῦ καὶ σοῦ τὸ διάφορον· δεῖξον τοίνυν τὸ θαῦμα, καὶ δίδαξον τῇ θαυματουργία τὸν τοῦ θαύματος ποιητήν· Εἰπὲ ἵνα ὁ λίθος οὗτος ἄρτος γένηται. α'. Ακούσας γοῦν τῶν τοῦ Πονηροῦ ῥημάτων ὁ Κύριος, κρύπτει μὲν τὴν θεότητα, ἐκ δὲ τῆς ἀνθρωπείας 18. λέΟ διαλέγεται φύσεως· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνον 18, γων, ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐν 18 παντὶ ῥήματι Θεοῦ. Δύναμαι, φησὶν, ἄνευ ἄρτου τραφήναι· οὐ γὰρ ἂν τοῖς μόνοις ἡ τῶν ἀνθρώπων συγκρατείται ζωή· ἀλλ' ἀρκεῖ ῥῆμα Θεοῦ πᾶσαν τῶν ἀνθρώπων διαθρέψαι την φύσιν. Οὕτως ὁ Ἰσραηλιτικός διετράφη λαὸς τεσσαράκοντα ἔτη τὸ μάννα συλλέγων, καὶ θήρας ὀρνίθων ἀπολαύων πεπεδημένης βουλῇ Θεοῦ καὶ Ἠλίας κόρακας εστιάτορας ἔσχε· καὶ Ἐλισσαῖος ἀγρίοις λαχάνοις τοὺς διασώσας 30 διέθρεψε. Καὶ τί με δεῖ λέγειν τὰ παλαιά; Ἰωάννης οὗτος ὁ βαπτίζων έναγχος ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, πᾶσαν τὴν ἡλιο κίαν ἐν τῇ ἐρήμῳ διατελέσας ἀκρίσι τρέφεται, καὶ μελιττῶν ἀγρίων καρπῷ. Οὐδὲν τοίνυν ἀπεικὸς καὶ ἡμᾶς ὑπὸ Θεοῦ ξένῃ ἐστιαθῆναι τροφῇ, καὶ ἄρτων Ο μὴ δεηθῆναι. Matth. vin, 29. × Marc. 1, 24. 2 Luc. IV, © IV Reg. IV, 38 seq. d Marc. 1, 6. Α. a Psal. LXXVII, 23 seq. b III Reg. xvn, 18 Υιέ τ. Θ. Des. Ἰησοῦ, quod l. c. præcedit. 16 τί ἦλθ. Ibid. ἦλθες ὧδε. 17 ὁρκίζω-βασανίσης. Hæc videntur ex c. v, 7, addita esse omisso τὸν Θεὸν post ὁρκίζω σε. 18 μόνον. Post pauca legitur μόνῳ, quæ est recepta lectio I. c. 19 έν. Loco cit. leg. ἐπί. 30 διασ. Legendum esse videtur θιασώτας. NOTÆ. Addit Combefisius ap. Galland. IX, 418: Quid vero Dominus? Appetit quidem cibum, at dominatur appetitui, non servit voluptatibus. Invitat esuriendo adversarium ad luctæ certamen; illius autem victor efficitur philosophia humana, non divina potentia. Pugnat, expugnat, vincit, fugat, tyrannidem dissolvit, imbecillitatem arguit, relatam victoriam hostisque cladem traducit. Confidite enim, inquit, ego vici mundum, (Joan. xνι, 32). Conculcandum tyrannum iis qui servi olim illi-addicebantur exponit. Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones et super omnem virtutem inimici (Luc. x, 19).

AUCTARIUM. Ηλγησε μὲν ὡς ἡττηθεὶς ἅπαξ ὁ Πονηρός, οὐκ ἀπηγόρευσε δὲ τὴν νίκην, ἀκούσας ὡς ἄνθρωπος εἴη· Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ γὰρ, φησί, μόνω ζήσεται ἄν θρωπος. Διὸ δευτέραν αὐτῷ καὶ τρίτην αὖθις πείραν προᾴδει, πὴ μὲν λέγων· Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλε σεαυτὸν ἄνωθεν 20· κάτω, καὶ διὰ κενοδο ξίας ἐπιβουλεύων· πὴ δὲ τὰς τῆς οἰκουμένης βασιλείας ἐπιδεικνὺς, καὶ ταύτας ἀντιδώσειν ὑπισχνούμενος, εἰ πρότερον παρ' αὐτοῦ τὴν προσκύνησιν λάβοι. ὡς δὲ πάλιν αὐτὸν τῶν παλαιῶν ἀνέμνησε νομίμων, καὶ ἐδίδαξεν ὅτι οὐκ ἀνέξεται ἑτέρῳ τινὶ τὸ θεῖον γέρας προσενεγκεῖν, ὑπέμνησε δὲ καὶ ἑτέ ρων τοῦ Θεοῦ διδαγμάτων διαγορευόντων μὴ πειράζειν τὸν τῶν ὅλων Θεόν, ὁ μὲν ἀπέδρα τῆς ἥττης τὴν αἰσχύνην οὐ φέρων, καὶ δειλιῶν καὶ τρέμων, καὶ τῆς τυραννίδος ἐκβληθήσεσθαι προσδοκών. Πάντα γὰρ αὐτοῦ κενώσας τὰ βέλη, καὶ πάσας αὐτοῦ τῆς ἀπάτης τὰς πάλας προσενεγκών, άτρωτον εὗρε καὶ αήττητον τὸν ἀθλητὴν, καὶ ὡς τῷ Ἀδὰμ προσελθὼν οὐχ εὗρεν, ὃν προσεδόκησε. Τῷ δὲ νικητῇ προσελθόντες ἄγγελοι, οι πόρρωθεν Εθεώρουν τὴν πάλην, καθάπερ τινὲς ἐρασταὶ διηκό νουν, ἐχόρευον, εὐφήμουν τὸν ἀθλητὴν, ἐστεφάνουν, ἀνεκήρυττον, ἔχαιρον ἐπὶ τῇ τῶν ὁμοδούλων ἀνθρώπων ἐλευθερίᾳ, ἐγάννυντο τοῦ ἀντιπάλου την ήτταν ὁρῶντες. Ταῦτα τὴν ᾿Απολιναρίου ματαιολογίαν ελέγχει, ὃς ἀντὶ νοῦ τὸν Θεὸν Λόγον ἐνοικῆσαι λέγει τῇ προσ ληφθείσῃ σαρκί. Εἰ γὰρ οὐκ εἶχεν ἀνθρώπινον νοῦν ἡ ἀναληφθεῖσα φύσις, Θεὸς μὲν ἦν ὁ πρὸς τὸν διά βολον ἀγωνισάμενος, Θεὸς δὲ ὁ τὴν νίκην ἀναδησάμενος, Θεοῦ δὲ νενικηκότος, ἐγὼ μὲν οὐδένα ἀπωνάμην τῆς νίκης, ὡς οὐδὲν εἰς ταύτην εἰσενεγκών. ᾿Αλλὰ καὶ τῆς ἐντεῦθεν εὐφροσύνης γεγύμνωμαι ἐπὶ τροπαίοις γαυριῶν ἀλλοτρίοις· αὐχεῖ δὲ ὁ διάβολος καὶ κομπάζει καὶ μέγα φρονεῖ καὶ σεμνύνεται, ὡς Θεῷ παλαίσας καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἡττηθείς· μέγα γὰρ αὐτῷ καὶ τὸ ἡττηθῆναι ὑπὸ Θεοῦ. AD TOM. IV. 126 Doluit quidem nequam ille semel victus, nec tamen de victoria spem abjecit, cum hunc esse hominem audiret, qui dicebat: Non pane solum vivit homo. Ideo alteram ipsi, tertiamque continuo tentationem velut præcinit, modo quidem dicens: Si Filius Dei es, mitte te deorsum, inanem gloriam insidiose consulens: modo regna universi terrarum orbis ostentans, eaque se retributurum spondens. si prius ab eo adorationis cultum accepisset. Sed postquam ipsum Christus ad veterum instititorum memoriam revocavit, docuitque se non commissurum, ut honorem Deo debitum alteri cuiquam exhiberet, nec non admonuit aliorum Dei mandatorum. quæ edicunt, non tentandum esse universorum Deum aufugit ille quidem, non ferens ignominiam cladis suæ, parensque ac contremiscens, seque ex tyrannide dejiciendum exspectans, quippe cum exhaustis omnibus telis, omnibusque adhibitis luetandi dolis invulneratum reperisset, invictumque pugilem, nec qualem exspectabat, cum ad ipsum perinde atque ad Adamum accederet. Angeli qui pugnam eminus spectabant, accedentes victori, velut amici quidam ministrabant,agebantque choreas, et gratulantes victoriam, athletam coronabant, laudibus alliciebant, et lætabantur tum de conservorum hominum libertate, tum de adversarii clade, quam intuebantur. Hæc Apollinaris arguunt vanitatem, qui pro ratione (vel mente) Deum Verbum in assumpta carne asserit habitasse. Nam si non babuit humanam mentem 127 assumpta natura, Deus quidem erit”, qui contra diabolum certavit: Deus etiam, qui victoriam operatus, est Deo autem operante victoriam, ego quidem de hac victoria nihil utilitatis accepi, velut qui nihil huic inferre potuerim. Sed et lætitia, quæ ex hac re contigit, privor, super triumphis alienis exsultans; tripudiat autem diabolus, et extollitur, et superbit, atque gloriatur, quasi cum Deo luctatus sit sa: magnum est enim illi, etiam a Deo superari. Hac etiam usus defensione ccavenienter diabolus Deo dicere poterat: Ego, Domine et creator universorum, non contra te certamen assumpsi; scio namque dignitatem tuam, intelligo potestatem, coΧρήσαιτο δ᾽ ἂν καὶ δικαιολογίαις εὐλόγοις, καὶ εἴποι· Ἐγώ, Δέσποτα καὶ ποιητὰ τῶν ὅλων, οὐ πρὸς σὲ τὴν μάχην ἀνεδεξάμην· οἶδα γάρ σου τὴν ἀξίαν, ἐπίσταμαι τὴν ἐξουσίαν, γινώσκω τὴν δεσποτείαν, ὁμολογῶ τὴν δουλείαν, καὶ τὴν ἀποστασίαν νοσώ • gnosco dominationem, fateor servitutem, quamvis παραχωρῶ δὲ καὶ ἀγγέλοις τῆς νίκης καὶ πᾶσι τοῖς ἁγίοις δήμοις, ὧν ποτε καὶ ὁ ταλαίπωρος εἰς ὑπἦρχον ἐγώ. Τὴν δὲ μάχην πρὸς τοῦτον ἀνεδεξάμην, ἣν ἀπὸ πηλοῦ μὲν διέπλασας, κατ' εἰκόνα δὲ σὴν ἐποίησας καὶ ἐτίμησας τῷ λόγῳ, καὶ παραδείσου πολίτην κατέστησας, καὶ γῆς καὶ θαλάττης δεσπότην ἀπέφηνας. Τοῦτον, ἀπάτῃ χρησάμενος, οὐκ ἀνάγκῃ, νενίκηκα· τοῦτον μέχρι τῆς σήμερον ἡμέρας νικῶν refuga esse cognoscar: victoriam vero cedo, et angelis, et omni calesti multitudini, ex quibus aliquando et ego infelix exstiteram. Contra hunc auten suscepi certamen, quem de limo formasti, et ad imaginem tuam fecisti, et ratione honorasti, et paradisi civem constituisti, et terræ marisque domi num demonstrasti. Hunc seductione, non necessitate decepi "; hunc usque in hodiernum diem superare, 300 ἄν. Luc. v, 9, leg. ἐντεῦθεν. * Hac Apollinaris, etc. Ex Mario Mercatore quidem hæc desumpta sunt, sed non opus fuit hoc loco nova interpretatione, quia textus Græcus maxima ex parte cum Latino consentit. ss Erit. Scribendum esset erat. sa Luct. sit. Adde juxta textum Græcum, et inferior discesserit. Η De cepi. Vel potius vici.

dejicere, ac morti tradere non cesso; persevero καὶ βάλλων, καὶ τῷ θανάτῳ παραπέμπων διατελώ bunc ad stadium perducens, et mecum luctari præcipiens. Ipse, spectator assiste; etiam arte quam athleta insumunt, ostende 128 luctari: demonstra et instituta certaminis 28: unge, ut voles; tantum ne huic auxilium præbeas: non enim sic audax ego et mente privatus, ut adversum te factorein certare pertentem. Hæc ad Salvatorem Christum juste arabolus diceret, si non esset homo, sed Deus, gui pro homine decertaret 34. τοῦτον εἰς τὸ στάδιον ἀγαγών, καὶ παλαίειν ἐμοὶ κελεύσας. Αὐτὸς γενοῦ θεατὴς καὶ τῶν παλαισμάτων ἀγωνοθέτης. Εἰ δὲ βούλει καὶ τὰ παιδοτρίβου ποιεῖν, δίδαξον παλαίειν, ὑπόδειξον αὐτῷ τὰς τῆς νίκης λαβάς, ἄλειψον, ὡς ἐθέλεις, μόνον μὴ συμμαχήσῃς παλαίοντι· οὐ γὰρ οὕτω θρασὺς ἐγώ, καὶ τοῦ φρονεῖν ἐξεστηκώς, ὥς σοι τῷ ποιητῇ παλαίειν ἐπιχειρῆσαι. Ταῦτ᾽ ἂν εἶπεν ὁ διάβολος δίκαια προς τον Σωτῆρα Χριστὸν, εἴπερ οὐκ ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ Θεὸς ὁ ἀντὶ ἀνθρώπου παλαίων.. Εἰ γὰρ οὐκ ἦν ἐν αὐτῷ νοῦς ἀνθρώπινος, Θεὸς δὲ ἀντὶ νοῦ ὑπάρχων τὰ τῷ νῷ ἐνήργει προσήκοντα Θεὸς μὲν ἦν ὁ τῷ σώματι συμπονήσας, Θεὸς δὲ ὁ τὰ Si enim in Christo mens humana non erat, Deus autem pro mente exsistens operabatur omnia quæ mentis sunt: Deus erat, qui laboravit cum corpore; Deus erat, qui alias hominis passiones sustinuit. άλλα τὰ ἀνθρώπινα ὑπομείνας παθήματα. Εἰ Θεὸς Quod si autem ille, qui luctatus est vicitque, Deus erat, ad me certe victoria non pertinet, sed ad Deum, qui justitiam omnem peregit. Sed procul facessat Apollinarii nugacitas: nos autem, quam Salvator peregit dispensationem, fuisse necessariam demonstremus. Quoniam totus homo deceptus est, totusque peccalo succubuit, cumque mens ante corpus deceptionem admiserit (prius enim mentis consensus peccatum velut adumbrat, corpus deinde operatione illud format): ideo Christus Dominus, cum naturam lapsam erigere vellet, toti manum porrigit, totamque, carnem dico et mentem, quæ ad imaginem Creatoris facta est, jacentem attollit. Non itaque despexit mentem tanto honore affectam, tamque indigam curationis: neque cum assumeret id hominis, quod morbo et senectute corrumpitur, quodque morti obnoxium est, sprevit illud quod immortale, quodque orationis particeps, et ad imaginem (Dei) 129 factum, atque insuper, ut ipsimet dicunt, male affectum; sed inveteratam naturam renovavit totam, nec ipsius partem unam novam refecit, alteram antiquatam licet atque corruptam, insanatam reliquit, praesertim cum sit praestantior potiorque intelligentium naturarum. Absurdum namque, corpus quidem luteum ac terrenum, passionibusque implicitum assumi, assumptumque ad dexteram majestatis collocari; mentem vero invisibilem, immortalem, animalis ducem, ad imaginem Dei factam, corporis velut aurigam ac gubernatricem, et harmoniæ peritam, cujus beneficio fit, ut homo non sit expers rationis, sed sapientiæ, artis et scientiæ abunde particeps, abjectam humi fuisse, nec communem eum corpore honorem accepisse: mentem, inquam, cujus causa et corpus conditionis est rationalis et leges latæ sunt, et factæ prophetiæ: propter quam certamina, luctæ, victo- δὲ ὁ παλαίσας καὶ νικήσας, κἀγὼ τῆς νίκης ἐστέρημαι. Θεὸς δὲ ὁ τὴν δικαιοσύνην ἅπασαν κατορθώσας. Αλλ' ἀπέστω ε ἡ τοῦ Απολιναρίου άδολεσχία· ἡμεῖς δὲ δείξωμεν τὴν τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίαν αναγκαίως γεγενημένην. Ἐπειδὴ γὰρ ἅπας ὁ ἄνθρωπος ἠπατήθη, καὶ ἅπας ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν ἐγένετο, καὶ πρὸ τοῦ σώματος δ νοῦς τὴν ἀπάτην ὑπεδέξατο πρότερον γὰρ ἡ τοῦ νοῦ συγκατάθεσις σκιαγραφεί τὴν ἁμαρτίαν, εἶθ' οὕτω διὰ τῆς ἐνεργείας τὸ σῶμα ταύτην μορφοἶ· εἰκότως ὁ Δεσπότης Χριστός πεπτωκυίαν φύσιν ἀναστῆσαι βουλόμενος, πάσῃ χεῖρα ὀρέγει, καὶ κειμένην ἐγε!- ρει· τὴν σάρκα φημὶ καὶ τὸν νοῦν, ὡς κατ' εἰκόνα ἐγεγόνει τοῦ κτίσαντος. Οὐκ οὖν ἡτίμασε τὸν οὕτω τίμιον θεραπείας δεόμενον· οὐδὲ τὸ μὲν φθειρόμενον, καὶ νόσῳ καὶ γήρᾳ καὶ θανάτῳ δουλεῦον, ἀνέλαβε τὸ δὲ ἀθάνατον καὶ λογικὸν καὶ κατ' εἰκόνα γεγενημένον παρεῖδε, καὶ ταῦτα κακῶς, ὥς φασι, διακείμενον, ἀλλὰ πᾶσαν παλαιωθεῖσαν τὴν φύσιν ἐνεοποίησε, καὶ οὐ τὸ μὲν αὐτῆς καινὸν ἀπειργάσατο τὸ δὲ πεπαλαιωμένον καὶ διεφθαρμένον ἀνίατον εἴασε, καὶ ταῦτα τιμιώτατον ὑπάρχον, καὶ τῆς τῶν νοητῶν μοίρας. Ατοπον γὰρ, τὸ μὲν σῶμα τὸ πήλινον καὶ χοϊκὸν, καὶ πάθεσι συνεζευγμένον, καὶ προσληφθῆναι, καὶ ἀναληφθῆναι, καὶ ἐκ δεξιῶν τῆς μεγαλοσύνης καθώ ιδρυνθῆναι· τὸν δὲ νοῦν τὸν ἀόρατον, τὸν ἀθάνατον, τὸν ἡγεμόνα τοῦ ζώου, τὸν κατ' εἰκόνα θείαν γεγενημένον, τὸν τοῦ σώματος ἡνίοχον καὶ κυβερνήτην, καὶ μουσικὸν, δι᾿ ὃν οὐκ ἄλογος ἡ ἀνθρωπεία φύσις, ἀλλὰ σοφίας καὶ τέχνης καὶ ἐπιστήμης ἀνάπλεως, τοῦτον ἀπεῤῥίφθαι κάτω, καὶ τῆς τοῦ σώματος μή μεταλαγχάνειν τιμῆς, δι᾿ ἂν τὸ σῶμα τῆς λογικῆς ἐγένετο κτίσεως, δι᾿ ἂν νομοθεσίαι καὶ προφητεῖαι, δι᾿ ἂν ἀγῶνες καὶ πάλαι καὶ νίκαι καὶ ἀναῤῥήσεις, "Ipse — instituta certaminis. Ex Græco ita restituendus est textus Marii Mercatoris: Ipse spectatorem et certaminis moderatorem agas. Sique volueris artis gymnasticæ præceptorem agere, doceas illum quomodo sit certandum, commonstres illi qua ratione obtineatur victoria. 36 Decertaret. Reliqua desunt apud Marium Mercatorem. 37 ἀλλ' ἀπέστω, κ. τ. λ. Notandus iste locus contra Garnerium, qui Theodorétum in recensendis Apollinarii erroribus justo breviorem fuisse perhibet in diss. 2, cap. 4.

AUCTARIUM. AD TOM. IV. καὶ στεφανοι, δι' δν καὶ τὸ σῶμα τὸ συναθλοῦν riæ, proclamationes ac corona exsistunt: cujus ope ἆθλον ἔχει τῶν πόνων, τῶν οὐρανῶν τὴν βασιλείαν, δὲ δν καὶ αὐτὴ τοῦ Σωτῆρος ἡ παρουσία γεγένηται, καὶ τὸ τῆς οἰκονομίας επραγματεύθη μυστήριον. Οὐ γὰρ ὑπὲρ ἀψύχων καὶ ἀνοήτων τὰ σωτήρια κατεδέξατο πάθη, οὐδ᾽ ὑπὲρ κτηνῶν ἀλόγων ἢ λίθων ψυχῆς ἑστερημένος, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἀνθρώπων ψυχὴν ἀθάνατον ἔνοικον κεκτημένος 10. Ἀλλ᾽ ἴδωμεν καὶ αὖθις τὸν Χριστὸν πειραζόμε νον, καὶ καταισχύνοντα τὸν πειράζοντα. Οταν τοίνυν εὕρῃς, ὅτι Ἰησοῦς Πνεύματος πλήρης ὑπέστρεψεν ἀπὸ τοῦ Ἰορδάνου, μὴ τὸν Θεὸν Λόγον νομίσῃς ἐν χρείᾳ καταστῆναι τῆς τοῦ Πνεύματος συνεργείας· ὁ γὰρ ὁρώμενος ναὸς τῶν ποικίλων τοῦ Πνεύματος χαρισμάτων ἀπέλαυσε. Τοῦτο γὰρ καὶ Ἡσαΐας πόῤῥωθεν ἐβόα· Ἰδοὺ δ παῖς μου, ὃν ᾑρέτισα, ὁ ἀγάπητός μου, εἰς ὃν ηὐδόκησεν ἡ ψυχή μου· ἢ ὡς οἱ Εβδομήκοντα ἡρμήνευσαν· Ἰακὼβ παῖς μου, ἀντιλήψομαι αὐ τοῦ Ἰσραὴλ ὁ ἐκλεκτός μου, προσεδέξατο αὐτὸν ἡ ψυχή μου θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ' αὐτ τόν. Ὅταν δὲ τὸν ἐξ ᾿Ιακώβ καὶ Ἰσραὴλ ἀκούσης, μὴ ἄνθρωπον εἶναι νομίσῃς γεγυμνωμένον θεότητος, ἀλλ' ἐν τῷ ὁρωμένῳ ναῷ τὸν ἀόρατον προσκύνει Θεόν, ἑκάστῃ φύσει φυλάττων τὰ ἰδιώματα. corpus simul certans regnum cœlorum habet, velut præmium laborum: cujus gratia denique et Salvator advenit, et mysterium dispensationis perfectum est. Neque enim Salvator pro rebus inanimis, aut pro ratione carentibus salutares suscepit passiones, nec pro brutis insipientibus, aut lapidibus, tanquam anima rationali carens, sed pro hominibus, anima rationali et immortali præditus. Sed videamus quomodo Christus iterum tentetur et tentatorem rubore suffundat. 130 Cum itaque” inveneris illud, Jesus plenus Spiritu reversus est a Jordane ©, ne existimes Deum Verbum opus habuisse cooperatione Spiritus. templum enim, quod cernebatur, variis Spiritus sancti donis fruebatur. Atque id jam inde a longinquis temporibus clamabat Isaias: Ecce flius meus, quem elegi, dilectus meus, in quo acquievil anima mea; vel ut Septuaginta interpretati sunt: Jacob puer meus, illum prehendam; Israel electus meus, accepit illum anima mea; ponam Spiritum meum super ipsum. Cum audieris ipsum, qui est ex Jacob vel Israel, ne hominem æstimes divinitatis expertem; sed in templo viso invisibilem Deum, sua cuique naturæ servans, adora. In sermone apologetico Gregorii Theologi pro fuga sua, hæc habentur Theodoreti super illa verba: Δια τουτο ἀντεισήχθη τῷ παλαιῷ τὸ νέον, καὶ διὰ πάθους ὁ παθὼν ἀνεκλήθη, καὶ ὑπὲρ ἑκάστου τῶν ἡμετέρων ἕκα στον τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἀπεδόθη. Τῷ παλαιῷ πάθει τῶν πρωτοπλάστων ἀντεισήχθη Ο τὸ νέον πάθος Χριστοῦ· καὶ ὁ παθὼν Ἀδὰμ ἐκεῖνος, διὰ τοῦ θείου πάθους τοῦ νέου Αδάμ ἀνακέκληται. Ὅτι γὰρ ἁμαρτὼν ὁ Ἀδὰμ, θανάτῳ τὸ γένος ὑπο έβαλε, καὶ τὴν φύσιν ὅλην ὑπεύθυνον τῷ χρέει περ ποίηκε, Θεὸς ὑπάρχων ὁ Χριστὸς 30 καὶ ἄνθρωπος ἀνακαλεῖται τοῦ Ἀδὰμ τὸ παράπτωμα, διὰ τῆς οἰκείας σαρκώσεως, καὶ ὑπὲρ ἑκάστου τῶν ἡμετέρων, ἕκαστον τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς ἀντεδόθη. Ἐπεὶ γὰρ θέλων τὴν θείαν ἐντολὴν ἐγὼ παρέβην ὁ ἄνθρωπος, καὶ τὸ στεῤῥόν μου τῆς φύσεως θεύτητος ἐλπίδι δελεάσας, πρὸς ἡδονὴν σαρκὸς κατέσεισεν ὁ διάβολος, δι' ἧς ὑποστήσας τὸν θάνατον, ἡ βρύνετο τρυφῶν τῇ φθορᾷ τῇ τῆς φύσεως. Διὰ τοῦτο γίνεται ὁ Θεὸς τέλειος άνθρωπος, μηδὲν παραμισήσας τῆς φύσεως πλὴν τῆς ἁμαρτίας, ἐπεὶ μηδὲ τῆς φύσεως ἦν, ἵνα σαρκὸς προσλήμματι δελεά σας, ἐρεθίσῃ τὸν ἄπληστον δράκοντα περιχάνοντα τὴν σάρκα καταπιεῖν γενησομένην αὐτῷ μὲν δηλητήριον, τῇ δυνάμει τῆς ἐν αὐτῇ θεότητος παντελῶς f. Isa. XLIII, 10. • Luc: N, Veteri passioni primorum parentum nova passio Christi substituta est, et Adam ille cum passus esset ac alictus, reparatus est propter divinam passionem novi Adami. Cum enim peccans Adam morti genus suum subjecisset, et naturam universam obnoxiam debito effecisset, Christus, exsistens Deus simul et homo, reparavit Adami lapsum per propriam incarnationem, et pro unaquaque re nostra, unaquæ que res ejus qui nobis sublimior est, repensa est. 131 Quoniam enim homo ego volens divinum præceptumn transgressus sum, diabolus naturæ meæ integritatem spe divinitatis inescans, per voluptatem carnis deturbavit, per quam cum introduxisset mortem, insolenter se extulit corruptione deliciarum naturæ. Idcirco Deus fit perfectus homo, nihil exosus naturæ præter peccatum, quod naturæ non est, ut carnis assumptione inescans, irritaret draconem insatiabilem ac inhiantem absorbendæ carni, quæ futura esset, ipsi quidem venenum, propter vim divinitatis in hac exsistentis omne illud (peccatum) * Legendum esse videtur έστερημένων, et ueinde κεκτημένων.. 39 Cum itaque, etc. Locum novae hujus interpretationis occupabat in edit. priori fragmentum illud ex Mario Mercatore desumptum: Cum inveneris:. Dominus autem plenus Spiritu sancto regressus a Jordane; et iterum: Egressus est Jesus in virtute Spiritus in Galilæam (Luc. Iv, 14), non Dei Verbum cooperatione vel auxilio eguisse Spiritus arbitreris, sed visibile templum, quod variis Spiritus sancti donationibus fruebatur., Titulum fecerat Garnerius: Ex libro secundo Theodoreti de incarnatione. 30 Χριστός. Editio prior habebat Θεός.

GARNERII DISSERTATIO I destructurum, honinum vero naturæ præsens re- 4 αὐτὴν διαφθείρουσαν, τῇ δὲ φύσει τῶν ἀνθρώπων. medium ad recuperandam pristinam gratiam et ἀλεξιτήριον πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς χάριν καὶ ἀθανασίαν immortalitatem amissam. ἀναλουμένην. Ut enim ipse, cum suum improbitatis veneǹum ligno scientia infudisset, naturam degustantem corrupit; ita cum voluisset carnem Dominicam deglutire, corruptus est vi divinitatis in carne exsistentis. ὡς γὰρ αὐτὸς τὸν ἐὸν ἑαυτοῦ τῆς κακίας τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως ἐγχέας, τὴν γευσαμένην διέφθειρε φύσιν· οὕτω καὶ αὐτὸς ἐμφαγεῖν τῆς σαρκὸς βουλη - θεὶς τοῦ Δεσπότου, τῇ δυνάμει τῆς ἐν αὐτῇ διεφθάρη θεότητος. Οθεν καὶ τὸ μέγα τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως μυ στήριον ἀεὶ ὄντως μυστήριόν ἐστιν. Ο γὰρ Θεὸς ὑπερούσιος ὢν, καὶ ἔτι ὑπερουσιότητος πάσης ἀπείπως ὑπερανεστηκώς, εἰς οὐσίαν ἐλθεῖν βουληθείς. ύπερουσίως οὐσιώθη. Διὸ καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ὡς φιλάνθρωπος ἐκ τῆς τῶν ἀνθρώπων οὐσίας ἀληθῶς Quare magnum divinæ incarnationis mysterium vere semper mysterium est. Deus enim super omnem substantiam exsistens, imo infinite super omnem supersubstantialitatem positus, cum VOluisset ad substantiam venire, supersubstantialiter substantialisatus est. Quare propter homines, ut erat hominum amantissimus, sumpta ex hominibus άνθρωπος γεγονώς, τὸν τοῦ πῶς ἄνθρωπος γέγονε substantia vere homo factus, modum quo factus τρόπον μένει διαπαντὸς ἔχων ἀνέκφαντον· ὑπὲρ ἀνhomo est, omnino ineffabilem semper habet: nro- θρώπων γὰρ γέγονεν ἄνθρωπος. pter homines enim homo factus est. Quare divinus ipse Apostolus clare contemplatus mysterii virtutem, ait: Jesus Christus heri et hodic, idem et ipse in sæcula *; ostendens quomodo semper novum sit mysterium, et nullatenus mentis comprehensione veterascat. 132 NOTÆ GARNERII. In sermone. Fragmentum hoc exhibuit Vaticanus codex 469, pag. 85. Locus vero Gregorii Theologi, quo Theodoretus utitur, desumptus est ex sermone apologetico, quo Gregorius rationem reddidit fugæ suæ in Pontum, quem in locum clam se subduxerat, cum presbyter factus esset, et episcopatum reformidaret. Ex tertio libro. Quin illud fragmentum pertineat ad tertium librum Pentalogii, nullus dubito. Hoc enim in libro sanctorum Patrum de incarnatione doctrinam Theodoretus refert ". Nullus pariter dubito quin etiam totum id attulerit, quod est apud Nazianzenum, facitque adversus Apollinarium, ad demonstrandum toti homini a 8 Hebr. XIII, 8 Ὅθεν καὶ αὐτὸς ὁ θεῖος Απόστολος σαφῶς τοῦ μυστηρίου διασκοπήσας τὴν δύναμιν, φησίν Ἰησοῦς Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον, ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας, δηλῶν ὡς ἀεὶ καινὸν τὸ μυστήριον, καὶ οὐδέποτε περιλήψει νοός παλαιούμενον. Christo salutem esse impensam, quia totus homo. assumptus est. Idemque aut simile secundum pro-. portionem præstitum, dum salus curaretur, quod in lapsu naturæ perditioneque contigerat. Nam, ut ait Nazianzenus, Αντεισήχθη τῷ παλαιῷ τὸ νέον. Elias Cretensis in Commentariis ad hunc Gregorii locum videtur in Theodoretum intendisse oculos, dum ipsius interpretationem arguit. Postquam enim duobus his adjectivis, malaty, véov, nominibus substare dixit nomen quod affectionem signifi - cat, pergit: Nonnulli per vetus et novum, non affectionem in nos, et disparem vitæ rationem intellexerunt sed hoc virum sanctum velle censuerunt: pro veteri primi parentis passione novam Christi passionem introductam esse. Rectene autem, an secus, lectoribus expendendum relinquo. 31 Tertio. Sed ad secundum librum ista pertinere declaraverat Garnerius. "Hoc refert. Scilicet ex hypothesi Garnerii, qui librum secundum et tertium codicis, supra dicti pro uno, adeoque quartum pro. tertio habuit. 133 ADMONITIO AD LECTOREM. Proximum quidem locum p. 51-107 Auctarii tenent epistolæ Theodoreti a Sirmondo omissæ, quas, cum prolixis observationibus suis edidit Garnerius. He antem epistolæ, una cum illis quas Sirmondus. ediderat, locum nactæ sunt in fine tomi superioris editionis nostræ. Typis itaque nunc exscribendæ essent solæ Garnerii in epistolas recens editas notæ, sed opportunum illis dabimus locum in dissertatione secunda Garnerii, ejusque capite quinto. Quæ prima est inter quinque dissertationes Garnerii prelo nunc. iterum subjiciendas, complectitur Historiam Theodoreti, multo quidem cum studio, sed tam iniquo in virum bonum animo compositam, ut ejus Historiam non enarrare et pro rei dignitate exornare, sed male ad posteros commendare, atrisque coloribus pingere voluisse videatur. Quæ quidem Garnerii immodestia non potuit peritis et æquis harum rerum arbitris placere, Multorum itaque justas incurrit reprehensiones. de quibus jam alio loco me dicere nomini.