aliud dicendum est fuisse periori dissertum est? non tamen dissonans atque a se discrepans mundi carloæ ut subsistat, quam Quod utique si conse- totius intelligendus est status; sed sicut corpus varietatem lapsus eorum quenter dictum videtur, qui non similiter ab uni- quam aliam, ut diximus, tate defluunt.] causam putabiņujus tantæ hujus mundi diversitatis, nisi diversitatem ac va rietatem motuum ac prolapsuum eorum qui ab illa initii unitate atque concordia in qua a Deo primi tus procreati sunt, deciderunt, et ab illo bonitatis statu commoti atque distracti, diversis dehinc ani morum motibus ac desideriis agitati, unum illud et indiscretum naturæ suæ bonum pro intentionis suæ diversitate in varias deduxerunt mentium qua litates? nostrum unum ex multis membris aptatum est et ab una anima continetur, ita et universuın mun dum velut animal quoddam immensum atque im mane opinandum puto quod quasi ab una anima virtute Dei 78 ac ratione teneatur. Quod etiam a sancta Scriptura indicari arbitror per illud quod dictum est per prophetam: «Nonne cœlum et terram ego repleo, dicit Dominus *¹? et iterum ⚫ Cœlum mihi sedes, terra autem scabellum pedum meorum, et quod Salvator dixit cum ait non jurandum neque per cœlum, quia sedes Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est "., Sed et illud quod ait Paulus cum apud Athenienses concionaretur, dicens quoniam ‹ in ipso vivimus, et movemur, et sumius *.» Quomodo cuim in Deo vivimus, et movemur, et sumus, nisi quod virtute sua universum constringit et continet mundum? Quomodo autem cœlum sedes Dei est, et terra scabellum pedum ejus, sicut ipse Salvator pronuntiat, nisi quia et in cœlo et in terra virtus ejus replet universa sicut et dicit Dominus? Quo modo ergo parens omnium Deus universum mun dum virtutis plenitudine repleat atque contineat, ex his quæ ostendimus non puto quemquam diffi culter annuere. Jam sane quoniam diversos motus rationabilium creaturarum, variasque sen tentias causam dedisse diversitatis mundo huic, sermo superioris disputationis ostendit, videndum ne forte similis initio exitus quoque huic mundo conveniat. Dubium enim non est quin finis ipsius in diversitate multa adhuc et variegate reperiendus sit, quæ utique varietas in hujus munĜi fine deprehensa causas rursus diversitatum alterius mundi post hunc futuri occasionesque præ stabit. 2. Deus vero per ineffabilem sapientiæ suæ artem omnia quæ quoquomodo fiunt ad utile aliquid et ad communem omnium transformans ac reparans profectum, has ipsas creaturas quæ a semetipsis in tantum animorum varietate distabant, in unum quemdam revocat operis studiique consensum ut diversis licet motibus animorum, unius tamen mundi plenitudinem perfectionemque consumment atque ad unum perfectionis finem varietas ipsa mentium tendat. Una nainque virtus est quæ ominem mundi diversitatem constringit et continet, atque in unum opus varios agit motus ne scilicet tam immensum mundi opus dissidiis solveretur animorum. Et propter hoc opinamur paren tem omnium Deum pro salute universarum creatu rarum suarum per ineffabilem Verbi sui ac sapien tiæ rationem ita hæc singula dispensasse, ut singuli quique spiritus, vel animi, vel quoquomodo appel landæ sunt rationabiles subsistentiæ, non contra arbitrii libertatem, vi in aliud quam motus mentis suæ ageret, cogerentur, et per hoc adimi ab his videretur liberi facultas arbitrii; quod uti que qualitatem jam naturæ ipsius immutabat; et diversi motus propositi earum ad unius mundi con sonantiam competenter atque utiliter aptarentur, dum aliæ juvari indigent, aliæ juvare possunt, aliæ vero proficientibus certamina atque agones movent, in quibus eorum probabilior haberetur industria, et certior post victoriam reparati gradus statio teneretur quæ per difficultates laborantium consti tisset. 3. Quamvis ergo in diversis sit officiis ordinatus, Jerem. xxIIı, 24. 4 Isa. LXVI, 4. Quod si hæc ita esse ordo disputationis invenit, consequens nunc videtur, quoniam mundi diversi tas sine corporibus subsistere non potest na turæ corporeæ discutere rationem. Ex tebus ipsis apparet quod diversam variamque permutationem recipiat natura corporea, ita ut possit ex omnibus in omnia transformari; sicut, verbi gratia dixerim, lignuín in ignem vertitur, et ignis in fumuni, et fumus in acrem. Sed et olei liquor in ignem muta 1. 43 Matth. 1, 54. ** Act. xvii, 28. Mss., fiunt.» Libb. editi, ‹ fuerint. › Caute lege. Perfectionemque consumment. Sic mss.; Mer linus vero, perfectionis consummet. › Sic mss. Libb. editi, propter hæc enim opinantur quidam. Mox omnes mss. ‹ per in effabilem, etc. Ita hæc singula dispensasse. > In libb. editis deest à per,› et apud Merlinum legi tur, ita in hoc singula; › apud Genebrardum, ita in hæc singula. › Ita miss. Libb. vero editi, ‹ quomodo ap pellandæ sunt rationabiles substantiæ non contra arbitrii libertatem vel in aliud, › etc. Ita mss. Libb. editi, aptum. Mox mss., ‹ velut animal quoddam immensum atque immane. › In antea editis deest, immensum. › Confer Platonem in Timæo. Dixit. Desideratur in editis, sed habetur in mss. Sic mss. Alias, Sic mss. Alias, Caute lege. 168) Causas. Deest in in mss. quomodo.» simul cum initio. › antea editis, sed habetur Stc mss. Alias, poterit. ›

datur paulisper non fuisse materiam; et Deum, cum nihil esset prius, fecisse ut essent ea quæ esse voluit; quid putabimus quia meliorem, aut majo rem, aut alterius generis materiam facturus esset Deus, quam ex sua virtute et sapientia proferebat, ut esset quæ ante non fuerat? An inferiorem et deteriorem? An similem atque eamdem ut est illa quam isti ingenitam dicunt? Et puto cuivis facillime pateat intellectus, quod neque melior, neque inferior potuisset mundi formas speciesque suscipere, nisi talis fuisset, qualis ista est quæ suscepit. Et quomodo ergo non videbitur impium id ingenitum dicere, quod si factum a 79 Deo cre datur, tale sine dubio invenitur, quale et illud est quod ingenitum dicitur. tur. Escæ quoque ipsæ vel hominum, vel ani- tionem rerum possimus dilucidius intueri, conce malium nonne eamdem permutationis causam de clarant? Nam quodcunque illud est quod per cibum sumpserimus, in corporis nostri substantiam ver titur. Sed et qualiter aqua mutetur in terram, vel in aerem, et aer rursus in ignem, vel ignis in aerem, vel aer in aquam, quamvis non sit difficultas ex ponere (70–71), tamen in præsenti loco ea sufficit tantummodo commemorasse volenti corporalis ma teriæ discutere rationem. Materiam ergo intelligi mas quæ subjecta est corporibus, id est ex qua inditis atque insertis qualitatibus corpora sub sistant. Qualitates autem quatuor dicimus: cali dam, frigidam, ‘aridam, humidam. Quæ quatuor qualitates ülņ, id est materiæ insertæ, quia ma teria propria ratione extra has esse invenitur quas supra diximus qualitates, diversas corporum spe cies efficiunt. Hæc tamen materia quamvis, ut supra diximus, secundum suam propriam rationem sine qualitatibus sit, nunquam tamen subsistere extra qualitatem invenitur. Hanc ergo materiam quæ tanta et talis est ut sufficere ad omnia mundi corpora, quæ esse Deus voluit, queat, et conditori ad quascunque formas velit et species, famularetur in omnibus et serviret, recipiens in se qualitates quas ipse voluisset imponere; nescio quomodo lanti ac tales viri ingenitam id est non ab ipso Deo factam conditore omnium putaverunt, sed fortuitam quamdam ejus naturam virtutemque dixerunt. Et miror quomodo isti culpent eos, qui vel opificem Deum, vel providentiam hujus univer sitatis negant, et impie eos sentire arguunt, quod tantum mundi opus arbitrentur sine opifice vel provisore constare; cum ipsi quoque similem culpam impietatis incurrant, ingenitam dicentes esse materiam Deoque ingenito coæternam. Secun dum hanc ergo rationem si ponamus, verbi gratia materiam non fuisse, ut isti asserunt dicentes quia Deus non potuerit aliquid facere cum nibil e set, sine dubio futurus erat otiosus, materiam non habens ex qua posset operari, quam ei non sua provisione, sed fortuito sentiunt affuisse; videtur que eis quod hoc quod fortuito inventum est, sumi cere ei potuerit ad tanti operis molem, et ad suæ virtutis potentiam, quod totius sapientiæ suæ sus cipiens rationem distingueretur ac formaretur ad mundum. Quod mihi perabsurdum videtur, et eo ruin esse hominum qui virtutem atque intelligen tiam ingenitæ naturæ penitus ignorant. Sed ut ra Mach. VI, 28. 46 Psalm. CXLVIII, 5. (70-71) Sic mss. Alias, & difficile exponere. ▸ Sic in omnibus legitur mss.; in editis vero, famuletur in omnibus, et serviat recipiens quali tates quas ipse vellet. › Nescio quomodo tanti ac tales viri ingenitam, etc. Idem argumentum fusius persequitur Origenes in primo Commentariorum in Genesim fragmento Græco quod reperire est sub initium tom. Il nostræ editionis. Vide ibidem clarissimi Huetii primam in istud fragmentum observationem, ubi docet Ana 5. Ut autem etiam ex Scripturarum auctoritate hæc ita se habere credamus audi quomodo in Machabæcorum libris, ubi mater septemi martyrum unum ex filiis cohortatur ad toleranda tormenta, de hoc dogmate confirmatur ait enim: ‹ Rogo te, fili, respice cœlum et terram, et ad omnia quæ in eis sunt, et videns hæc, scito quia Deus hæc omnia, cum non essent, fecit 48. Sed et in libro Pastoris in primo mandato ita ait: ‹ Primo omnium crede quia unus est Deus qui omnia creavit atque com posuit, et fecit ex eo quod nihil erat, ut essent universa. › Fortassis ad hoc respicit etiam illud quod in Psalmis scriptum est, quia ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata snnt *.» Nam quod ait quia ‹ ipse dixit, et facta sunt, videtur ostendere substantiam dici eorum quæ sunt; quod vero ait: ‹ Mandavit, et creata sunt, de qualita tibus dictum videtur quibus substantia ipsa for mala est. De perpetuitate corporeæ naturæ. 1. Hoc in loco quærere solent quidam, utrum sicut ingenitum Filium generat Pater, et Spiritum sanctum profert, non quasi qui ante non erat, sed quia origo et fons Filii vel Spiritus sancti Pater est, et nihil in his anterius posteriusve intelligi potest; ita etiam inter rationabiles naturas et materiam corporalem similis quædam societas vel pro pinquitas possit intelligi. Quam rem ut plenius atque intentius investigent, illuc solent initium disputationis inflectere, ut inquirant si hæc ipsa natura corporea quæ spiritalium et rationabilium mentium vitas fert et continet motus, pari cum xagora, Pythagoreorum, Platonicorum, Stoicorum aliorumque eam sententiam fuisse, mundum ex Ingenita materia Deum condidisse. Sic mss. Editi, • fuisse, non ut isti dis serunt dicentes quia Deus non potuerit,» Sic mss.; editi, doceamus. › De hoc dogmate confirmatur. Hæc desunt in antea editis, sed habentur in omnibus mss. In antea editis deest inter rationabiles na turas,» et insuper pro similis, legitur simul.

alne corpore: omnia enim adunum finem tendere su perior tractatus edocuit. Si autem omnia possunt carere corporibus, sine dubio non erit substantia corporalis, cujus usus nul los exsistet. sumetur corporalis uni versa natura, et redigetur in nihilum, quæ aliquando facta est de nihilo; erit que tempus quo usus ejus iterum necessarius sit. sine corpore vixerint, con- namque mortale est, hoc continuo et corruptibile est; non tamen si quid corruptibile est, hoc etiam mortale dici potest. Denique lapidem vel lignum corruptibile quidem dicimus; non tamen etiam mor tale consequenter dicemus. Corpus vero quoniam vitæ participat, ex eo quod separari ab eo vita potest et separatur, consequenter mortale nomina mus, et secundum alium quoque intellectum etiam corruptibile dicimus. Mira ergo ratione sanctus Apostolus ad generalem primam causam re spiciens materiæ corporalis, cujus materiæ anima usum semper habet in qualibet qualitate po sitæ, nunc quidem carnali, postmodum vero sub tiliori et puriori, quæ spiritalis appellatur, ait Necesse est corruptibile hoc induere incorru ptionem. Secundo vero ad specialem cor poris respiciens causam ait: «Necesse est mortale hoc induere immortalitatem. › Incorruptio autem et immortalitas quid aliud erit nisi sapientia, et Verbum, et justitia Dei, quæ formant animam, et induunt, et exornant? Et ita fit ut dicatur, quia corruptibile incorruptionem induet, et mortale immortalitatem. Nunc enim etianisi valde profi ciamus, tamen quoniam solum ex parte co. gnoscimus, et ex parte prophetamus, et per speculum in ænigmate videmus ea ipsa quæ videmur intelli gere, nondum corruptum hoc induit incorruptionem, neque mortale ab immortalitate circumdatur; et quoniam sine 81 dubio in longius protrahitur no stra hæc in corpore eruditio videlicet usquequo ipsa corpora nostra quibus circumdati sumus, pro pler Verbum Dei et sapientiam ac perfectam ju stitiam incorruptionem immortalitatemque mereantur; propterea dicitur: Necesse est cor ruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. > Et quomodo sentiemus illud quod dixit Apostolus in his locis in quibus de resurrectione disputat mortuorum, cum ait: «Necesse est autem corrupti bile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc indu crit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria; ubi est, mors, victoria tua? Absorptus est, mors, aculeus tuus aculeus autem mortis peccatum, virtus autem peccati lex “7. Talem ergo quemdam videtur Apostolus suggerere intellectum. Quod enim ait ‹ Corruptibile hoc, et mortale hoc, › velut tangen tis et ostendentis affectu, cui alii convenit nisi mate riæ corporalì (93)? llæc ergo materia corporis, qaæ nunc corruptibilis est, induet incorruptionem, cum perfecta anima et dogmatibus incorruptionis instructa uti eo cœperit. Et nolo mireris si velut indumentum corporis perfectam animam dicimus, quæ propter Verbum Dei et sapientiam ejus nunc incorruptio nominatur; cum ipse utique qui est Dominus et creator animæ Jesus Christus indumen tum sanctis esse dicatur, sicut Apostolus dicit Induite vos Dominum Jesum Christum 48. › Sicut ergo Christus indumentum est animæ, ita intelligi bili quadam ratione etiam anima indumentum dicitur esse corporis. Ornamentum enim ejus est velans et contegens ejus mortalem naturain Tale est ergo quod dicitur: «Necesse est corruptibile hoc induere incorruptionem 49.50; ut si diceret, naturam hanc corruptibilem corporis necesse est indumen tum accipere incorruptionis, animam habentem in se incorruptionem, pro eo videlicet quod induta est Christum qui est sapientia et Verbum Dei. Cum autem vitæ participaverit corpus hoc quod aliquando gloriosius habebimus, tunc ad id quod immortale 3. Verumtamen hi qui putant posse unquam extra corpora vitam ducere rationabiles creaturas, possunt in hoc loco talia quædam movere. Si verum est quod corruptibile hoc induet incorruptionem, et mor tale hoc induet immor talitatem, et quod absor est accedet, ut etiam incorruptibile fiat. Si quid beatur mors in finem 17 | Cor. xv. 53-56. 68 Rom. XIII, 14. 49.50 I Cor. xv, 53. Absorplus est mors aculeus. Sic mss. Libri vero editi, cubi est mors stimulus tuus? › Ita mss. Alias, primæ. Paulo infra mss., csi_velut indumentum corporis. In editis deest velut. > Ornamentum enim ejus est velans el contegens ejus mortalem naturam. Hæc desunt in antea editis, sed habentur in omnibus mss. Mortale. Deest in antea editis, sed reperitur in mss. Mira ergo ratione sanctus Apostolus, etc. De bis consule clarissimum Huetium Origenianorum lib. 11, quæst. nona, de resurrectione mortuorum, num. quinto. Sic mss. Libb. editi, ‹ animæ usum semper¨ habent.» Sin autem, ut ratione et Scripturarum auctori tale monstratum est, cor ruptivum hoc induerit in corruptionem, et mortale Specialem. Recte omnino mss. Libb. editi corrupte, spiritalem. › Sic mss. Alias, quodammodo. › Sic optime mss. Libb. editi pessime, et quo dammodo sine dubio in longius protrahitur nostra hæc corruptio. › Ilunc locum in antea editis depravatum sic restituunt oinnes codd. miss. In antea editis legitur ad perfectam justitiam et corruptionem devene rint, et mortale hoc induerit immortalitatem. Ve rumtamen hi qui putant id nunquam decere irra tionabiles creaturas, possunt in hoc loco, ele. Caute lege. (Vide lib. 1 Origenian., q. 6, num. 2 et 12. Sin autem, ut ratione, etc. Hæc exstant in epistola Hieronymi ad Avitum.

certamen et luctam ani mas dereliquit, ut intelli gant plenam consumma tamque victoriam non ex propria se fortitudine, sed ex Dei grația consecutas. Et idcirco arbitror pro varietate causarum versos mundos fieri, et elidi errores eorum qui similes sui mundos esse contendunt. di hoc induerit immortalita- asserunt. Videbitur enim tem, absorbebitur mors in esse necessarium ut si victoriam, et corruptio in exterminata fuerit natura incorruptionem, et forsi- corporea, secundo iterum tan omnis corporea natu- reparanda sit et crean ra tolletur e medio, in da; possibile enim vide qua sola potest mors ope tur ut rationabiles natu rari. ræ a quibus nunquam aufertur liberi facultas arbitrii possint ite rum aliquibus motibus subjacere, indulgente hoc ipsum Domino, ne forte, si immobilem semper te neant statum, ignorent se Dei gratia et non sua virtute in illo fine beatitudinis constitisse; quos motus sine dubio rursum varietas corporum et diversitas prosequetur, ex qua mundus semper adornatur, nec unquam poterit mundus nisi ex va rietate ac diversitate constare; quod effici nullo genere potest extra materiam corporalem. non aliud quam ma terialem naturam exter minəndam declarat, in qua operari mors aliquid poterat, dum his qui sunt in corpore, per naturam materiæ corporalis men tis acumen videtur obtun di Si vero extra corpus sunt, tunc omnino mo lestiam hujuscemodi perturbationis effugient. Sed quoniam non ad subitum omne indumentum corpo reum effugere poterunt, prius in subtilioribus ac purioribus immorari corporibus æstimandi sunt, quæ ultra nec a morte vinci, nec aculeo mortis compungi prævaleant; ut ita demum paulatim ces sante natura materiali, et absorbeatur mors, et etiam exterminetur in finem, atque omnis aculeus ejus penitus retundatur per divinam gratiam, cujus capax effecta est anima, et incorruptionem atque immortalitatem meruit adipisci Et tunc merito dicetur ab omnibus: Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum est ³¹. › Si ergo hæc habere con sequentiam videntur, re liquum est ut status no ster aliquando incorpo rens futurus esse creda tur; quod si recipitur, et omnes subjiciendi Christo esse dicuntur, necesse est ut omnibus et hoc deferatur, in quos per venit subjectio Christi; quia omnes qui subjecti sunt Christo, in fine quo que subjecti erunt Deo Patri, cui regnum tradi turus dicitur Christus, et ita videtur ut tunc etiam usus corporum cesset. Si autem cessat, in nihilum redit sicut et ante non erat. Sed videamus quid eis occurrat, qui hoc ita 31 J Cor. xv, 55, 56. Si hæc non sunt contra ria fidei forsitan sine corporibus aliquando vi vemus. Sin autem qui perfecte subjectus est Christo, absque corpore intelligitur; omnes auļem subjiciendi sunt Christo; et nos erimus sine corpori bus, quando ei ad perſe ctum subjecti fuerimus. Si subjecti fuerint omnes Deo omnes deposituri sunt cor pora, el tunc corporalium rerum universa natura sol vetur in nihilum, Quæ, si secundo necessitas postu larit, ob lapsum rationa bilium creaturarum rur sus exsistet. Deus enim in Sic mss. Libb. editi, ‹ in victoria. › Sic recte omnes codd. mss., editi vero perpe rain, acumini videntur objiciendi. Ibidem mss. ‹ tunc omnino molestiam hujuscemodi. › Libb. editi, tunc omnem molestiam hujusmodi., Mox idem niss., sed quoniam non ad subitum omne indumentom. Libb. editi, sed quomodo non id omne indamentum. › Paulo post mss., quæ ultra nec a morte vinci. Libb. editi, quod ultra nec a morte vinci. › Sic omnes mss. Lib. editi, ‹ cum ejus capax effecta anima incorruptionem atque immortalitatem meruerit. › Si hæc non sunt contraria fidei, etc. Ex epi stola Hieronymi ad Avitum hæc desumpsimus ex quibus vides quantum licentiæ Rufinus sibi inter pretando sumpserit. 4. Jam vero qui indissimiles sibi mundos ac per omnia pares aliquando evenire confirmant nescio quibus id possint asserere documentis. Si enim similis per omnia mundus dicitur, erit ut ite rum Adam vel Eva eadem faciant quæ fecerunt; idem iterum erit diluvium, atque idem Moyses rur sum populum sexcenta fere millia numero educet ex Ægypto: Judas quoque bis Dominum tradet; Paulus secundo lapidantium Stephanum vestimenta servabit; et omnia quæ In hac vita gesta sunt, ite rum gerenda dicentur; quod non puto ratione aliqua posse firmari, si arbitrii libertate aguntur animæ, et vel profectus suos, vel decessus pro vo luntatis suæ sustinent potestate. Non enim cursu aliquo in eosdem se circulos post multa sæcula re volvente aguntur animæ, ut hoc aut illud vel agant, vel cupiant, sed quocunque proprii ingenii libertas 82 intenderit, illo gestorum suorum diri gunt cursum. Tale enim est quod ab istis di citur, ut si quis velit asserere, quod frumenti me dimnum si profundatur in terram, potest fieri ut ¡idem et penitus indiscreti secundo accidant casus granorum, ita ut unumquodque granum juxta id profusum jaceat secundo, quo primo aliquando dejectum est, et eodem ordine, eisdemque dispersum Vide Origenian. l. 11, q. 6, num. 12, 13 et q. 7, num. 12. Gratia. Deest in antea editis, sed habetur in omnibns mss. Paulo post mss., et diversitas pro sequetur. › Libb. editi, et diversitas persequi tur. › Ita mss.; male libb. editi, possunt. › Vide, l. 1 Origenian., q. 12, n. 4, 5, 6. Mundos. Deest in antea editis, sed habetur in uiss. Ita mss. Alias, etiam gerenda. › Sic omnes codd. mss.; editi vero, in eos dem circulos post multa sæcula revolutæ. › Ita mss. Libb. editi, dirigit.» Juxta id profusum. Sic mss. Libb. editi, juxía profusum. Paulo post mss., quod utique innumerabilibus mundi granis. In editis deest

ea quæ invisibilia sunt. Ea namque quæ sunt invi- collocatur quasi in terra bona, et terra vi sibilia, non solum non videntur, sed ne naturamı quidem habent ut videri possint, quæ Græci ¿ow uata, id est incorporea appellarunt; hæc autem de quibus Paulus dixit: «Quæ non videntur “,› naturam quidem habent ut videri possint, non dom tamen videri ab his quibus promittuntur, ex ponit. 7. His igitur tribus opinionibus de fine om nium et de summa bea titudine prout sentire potuimus adumbratis, ♥nusquisque legentium spud semetipsum dili gentius et scrupulosius judicet, si potest aliqua darum probari vel eligi. 84 Dictum est enim quod vel incorporea vila agi posse putanda sit posteaquam Christo fue rint subjecta omnia et per Christum Deo Patri, cum erit omnia et in omnibus Deus; vel cam nihilominus Christo fuerint universa sub jecta, et per Christum Deo, cum quo et unus spi ritus, secundum hoc quod spiritus sunt naturæ ra tionabiles, funt tune ipsa quoque sub stantia corporalis optimis et purissimis spiritibus sociata pro assumentium qualitate vel meritis in æthereum statum transmutata, secundum quod Apostolus dicit vorum quam mansueti et mites hæreditate perci pient cujus est cœlum illud quod ambitu magnificentiore ipsam illam circumdat et continet terram; quod vere cœlum et principaliter appel latur, in quo coelo vel terra finis omnium atque per fectio tuta ac fidissima possit statione consistere, quo scilicet illi post correptionem castigationem que quas pro delictis pertulerant purgationis ob tentu, expletis omnibus atque depensis, terræ illius habitaculum mereantur; hi vero qui verbo Dei obedientes fuerunt ac sapientiæ ejus jam hinc ca paces se obtemperantes præbuerunt, coeli illius vel cœlorum regna promereri dicantur; et ita di gnius compleatur illud quod dictum est: Beati mansueti, quia ipsi hæreditate possidebunt ter ram; › et: ‹ Beati pauperes spiritu, quoniam ipsi hæreditate capient regnum cœlorum "; › et qued dicit in psalmo: Exaltabit te et hæreditate capies terram “› Ad hanc etenim terram descendi dicitur, ad illam autem quæ in alto est, exaltari. Hoc ergo modo videtur quasi iter quoddam san ctorum profectibus aperiri ab illa terra ad illos coelos, ut non tam permanere in illa terra quam habitare videantur, transituri scilicet, cum in id quo que profecerint ad hæreditatem regni cœlorum. Triplex ergo suspi cio nobis de fine suggeritur, e quibus quæ vera et melior sit, lector inquirat. Aut enim sine corpore vivemus, cum subjecti Christo subji ciemur Deo, et Deus fuerit omnia in omni bus; aut quomodo Chri sto subjecta cum ipso Christo subjicientur Deo, et in unum fœdus ar clabuntur; ita omnis substantia redigetur in optimam qualitatem, et dissolvetur in ætherem quod purioris simplicio risque naturæ est; aut certe sphæra illa quam supra appellavimus ånλa vñ, et quidquid illius cir culo continetur, dissol vetur in nihilum; illa vero qua àvtičŵvn ipsa tenetur et cingitur, vo cabitur terra bona; nec non et altera sphæra, quæ hanc ipsam terram circumambit vertigine et dicitur cœlum, in san ctorum habitaculum con Et nos immutabi- servabitur. mur", refulgebit; aut certe quod eorum quæ videntur habitu prætereunte, omni corruptibilitate decussa atque purgata, omnique hoc mundi statu in quo planetarum dicuntur sphæræ, supergresso alque superato, supra illam quæ &navis dici for sphæram piorum atque beatorum statio Quod unus est Deus legis et prophetarum, et Do mini Jesu Christi Pater. 1. His itaque per ordinem prout potuimus bre viter digestis, consequens est secundum quod ex initio proposuimus, confutare etiam eos qui putant alium Deum esse Patrem Domini nostri Jesu Christi, præter illum qui Moysi responsa legis dabat, vel prophetas mittebat, qui est Deus pa trum Abraham, Isaac et Jacob. Oportet enim pri mum in hac nos fidei ratione firmari. Conside randum ergo est illud quod frequenter in Evan geliis dicitur, et singulis quibusque Domini et Sal vatoris nostri gestis adjungitur: Ut impleatur quod dictum est per prophetam illum vel illum, cum manifestum sit quia prophetæ illius sunt Dei qui mundum fecit. Ex ipsa ergo consequentia con cluditur, quoniam qui prophetas misit, de Christe quæ prædicenda erant, ipse prædixit. Et dubium non est, quod hæc non alienus quisquam ab eo, sed Pater ipsius prædicebat. Sed et illud quod frequenter exempla de Veteri Testamento a Sal vatore proferuntur, vel ab apostolis ejus, non alied 69 Psalm. xxxvI, 34. # | Cor. iv, 18. I Cor. xv, 52. 68 Matth. v, 3, 4. Triplex ergo suspicio, etc. Hæc exstant in epistola Hieronymi ad Avitum. De his autem vide librum 11 Origenianorum, quæst. 9, de resurre clione. Vide 1. 11 Origen., q. 11, n. 16. Per Christum Deo Patri, cum erit omnia. Hæc quæ in editis omissa sunt, restituunt codd. mss. Mss., fiunt. Editi, ‹ fuerint. › Sic mss.; editi‹ mentis, male. Sic omnes codd. mss. recte, ut patet ex ver Stone Hierony mi. Libb. editi: hujus mundi statu qui axrpátwy sphæra dicitur, supergresso alque superato, super illam quæ aplanes dicitur. > Vide 1. 1 Origenian., q. 11, num. 11. Mss., percipiant. Libb. editi, possi deant. Infra libb. editi, quo scilicet illi qui post correptionem, etc., sed delendus erat articulus ‹ qui» hic redundans et orationis seriem tur bans. Sic mss. Libb. editi, ut hæredites ter ram. > Sic mss. Libb. editi, id quoque fece rint.

Dei quod ante promiserat per prophetas suos si ex materia sit, materia autem sine dubio cor in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui prædesti natus est Filius Dei în virtute secundum spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum Christi Jesu Domini nostri *,, etc. Sed et illud quod ait «Non obturabis os bovi trituranti; nunquid de bobus cura est Deo? An propter nos utique dicit? Propter nos enim scriptum est, quia in spe debet qui arat arare, et qui triturat sub spe fructus perci piendi ºº. › In quo evidenter ostendit quia qui le gem dedit Deus, propter nos, id est propter aposto los dicit: Non obturabis os bori trituranti; › cui cura erat non boum, sed apostolorum qui Christi Evangelium prædicabant. In aliis quoque promissionem legis amplectens Paulus ipse ita art ‹ flonora patrem tuum et matrem, quod est man datum primum in promissione, ut bene sit tibi, et longævus super terram sis, terram honam quam Dominus Deus tuus dabit tibi "., Per quæ sine dubio placere sibi legem et Denm legis atque ejus promissa pronuntiat. ruptibilis est, erit ergo jam secundum illos corru ptibilis Deus. Rursuin quoque interrogabimus eos Materia facta est an ingenita, id est infecta? Et siquidem dixerint quia infecta est, id est inge nita, requiremus ab eis si materi:e pars quidem alia Deus, alia autem pars mundus est. Si vero responderint de materia quia facta est, sine dubio consequetur, ut eum quem Deum dicunt, factum esse fateantur quod utique nec ipsorum, nec nostra ratio admittit. Sed dicent: Invisibilis est Deus. Et quid agetis? Restat ut invisibilis(63) sit Deus; si autem invisibilis per naturam est, neque Salvatori visibilis erit. Si invisibilem eum esse dicitis per naturam, ne que Salvatori debet esse visibilis. Quinimo et videri Deus Pater Christi dicitur, quo niam ‹ qui videt, inquit, Filium, videt et Pa trem". › Quod utique vos vehementer angustat a nobis vero rectius non pro videndo, sed pro in telligendo sentitur. Qui enim intellexerit Filium, intelliget et Patrem. Hoc ergo modo Moyses etiain 5. Sed quoniam solent interdum hujus hæresis Deum vidisse putandus est, non carnalibus oculis assertores per deceptiosa quædam sopbismata sim- eum intuens, sed visu cordis ac sensu mentis intel pliciorum quorumque corda decipere absur- ligens, et hoc ex parte aliqua. Manifestum enim est dum non puto si etiam ea quæ in assertionibus suis quia, Faciem, inquit, meam non videbis (scilicet proferre solent, proponentes subreptionem eorum qui Moysi responsa præbebat), sed posteriora ac mendacia confutemus. Aiunt igitur: Scri- mea. › Quæ utique cum eo sunt intelligenda sa plum est: «Deum nemo vidit unquam 86; › ille cramento, quo intelligi convenit dicta divina, ab antem Deus quem Moyses prædicat, et ab ipso jectis profecto illis et spretis anilibus fabulis quæ Moyse visus est, et antea a patribus ejus; is vero de anterioribus Dei ab imperitis posterioribusque qui a Salvatore annuntiatur, a nullo penitus visus Anguntur. Neque sane quis nos impium aliquid sen est. Interrogemus ergo eds et nos si hunc quem fa - sisse arbitretur, quod diximus quia nec Salvatori tentur Deum et alium esse eum dicunt quam crea- visibilis est Pater: consideret quali distinctione torem Deam, visibilem an invisibilem dicant esse. adversus hæreticos agentes utimur. Diximus enim Et siquidem dixerint quia visibilis est, 86 præter quod aliud sit videre et videri, et aliud nosse et boc quod contra Scripturæ sententiam venire ar- nosci, vel cognoscere atque cognosci. Igitur videre guentur, quæ dicit de Salvatore, quia ‹ imago est et videri corporum res est; quod utique nec Patri invisibilis Dei primogenitus omnis creaturæ; ) nec Filio, nec Spiritui sancto inter se invicem incurrent etiam in illud absurdum, quod Deum cor- competenter aptabitur. Natura enim Trinitatis mo poreum esse dicant. Non enim aliter videri quid dun visionis excedit, his quæ in corpore sunt, id potest nisi per habitum, et magnitudinem, et colo- est omnibus reliquis creaturis qualitatem inter rem, quæ sunt specialia corporum. Et si corpus esse se invicem visionis indulgens; incorporeæ vero na pronuntietur Déus, quoniam omne corpus ex ma- turæ et principaliter intellectuali, nihil aliud con teria est, invenietur et Deus esse ex materia; quod venit nisi nosse vel nosci, sicut et Salvator ipse 81 Rom. 1. 1-4. "I Cor. 1x, 9, 10. ** Ephes. v1, 2, 3. * Joan. 11, 18. * Coloss. 1, 15. 9. 87 Exod. XXXIII, 23. Saos. Deest in editis, non vero in mss. Paulo post mss., «bovi trituranti.» Editi, ‹ bovis triturantis.» Ibidem inss., an propter nos uti que dicit. Editi,. an propter nos voluit di cere. ▸ Per quæ sine dubio. Ita mss.; editi antem, persæpe sine dubio. Ibidem libh. editi atque ejus jussa pronuntiat. Mss. ut in nostro textu. Decipere. Ita mss.; editi vero, ‹ surri pere.) Mendacia. Sic mss.; editi vero, dementiam.ɔ Panlo post libh. editi, ‹ si hunc quem fatentur Deum, alium esse Deum quain creatorem Deum di caut, visibílem. › Mss, ut in nostro textu. 86 Joaŋ). Quia. Deest in antea editis, sed habetur in mss. Ibidem libb. editi, ‹ pars aliqua Deus, pars autem mundus est. Mss. ut in nostro textu. Mss., fateantur., Libb. editi, ‹ conů teantur. > Restat ut invisibilis, etc. Ex Hieronymi epist. 94 ad Avitum. Vide Huetium OrigentanorumR lib. It, quæst. 2, num. 17 et 18. Sic omnes codd. mss.; libb. editi, «quo ntique nos quidam vehementer angustant. › Sic miss.; ediți perperam, ‹ neque sane nog impium aliquid sensisse arbitremur... considerent quali distinctione. ▸ Sic mss.; libb. editi, his qui in co pore funt, idem omnibus. ›

pro meritis unicuique retribuens, qui punit terre- ciunt; imo quid tale est quod in Deo legis crimi nos et diabolum, cum nihil dignum pœna commise rint. Non enim poterant (si secundum istos naturæ malæ et perditæ erant) aliquid boni agere. Nam et quod judicem eum dicunt, non tam gestorum, quam naturarum judex videtur; quippe si natura mala bene facere non potest, nec bona male. Tum deinde eum quem bonum dicunt, si ad omnes bonus est, sine dubio et ad eos qui perituri sunt bonus est; et quo modo non eos salvat? Si non vult, jam non erit bo nus; si vult et non potest, omnipotens non erit. Quin potius audiant in Evangeliis Patrem Domini nostri Jesu Christi ignem præparantem diabolo et angelis ejus. Et quomodo istud opus tam pœpale quam triste secundum sensum istorum boni Dei videbitur? Sed et ipse Salvator boni Dei Filius in Evangeliis protestatur et dicit, quia si signa et prodigia facta fuissent in Tyro et Sidone, olim insacco et cinere sedentes pœnitentiam egissent”.› Et cum proximus utique ipsis urbibus accessisset, ac fines earum fuisset ingressus cur, quæso, declinal civitates istas ingredi, et præstare eis si gnorum et prodigiorum copiam, si eas his gestis in sacco et cinere certum erat acturas esse pceniten tiam? Quod utique cum non facit, sine dubio per ditioni eas relinquit, quas malæ et perditæ natu ræ non esse ipse Evangelii sermo indicat qui eas potuisse pœnitere designat. Sed et in quadam Evangelii nihilominus parabola ingrediens rex vi dere discumbentes qui fuerant invitati, vidit q quem dam non indutum nuptialibus indumentis, et ait ei ‹ Amice, quomodo huc intrasti non habens indu mentum nuptiale? Tunc ait ministris: Ligantes ei manus et pedes mittite eum foras in tenebras exte riores, ibi erit fletus et stridor dentium 7.» Dicant nobis quis est iste rex qui ingressus est videre discumbentes, et inveniens inter eos quemdam sordidis indumentis, jubet eum vinctum per mini stros suos in exteriores tenebras detrudi. Nunquid nam ille est quem justum dicunt? Et quomodo bonos ac malos jusserat invitari nec merita a mini stris sciscitari præceperat? Per quod utique non justi alicujus, ut isti dicunt, et pro meritis retri buentis, sed erga omnes indiscretæ benignitatis in dicatur affectus. Si vero necesse est hoc de bono Deo, id est vel de Christo, vel de Patre Christi in telligi, quid aliud est quod justo Dei judicio obji nantur quale est ut eum qui ab his servis quos miserat vocare bonos et malos, fuerat invitatus, juberet pro sordidioribus indumentis vinctum mani bus pedibusque in exteriores tenebras præcipitari? 88 3. Et hæc quidem sufficere debent quæ ex auctoritate assumpsimus Scripturarum ad refellenda › ea quæ hæretici obtendere solent! Non tamen inde cens videbitur, si etiam ex ratione ipsius conse quentiæ paucis agamus cum eis. Interrogamus ergo eos si norunt quæ ratio apud homines virtutis ac malitie habeatur, et si videtur consequens esse, ut virtutes dicamus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duo bus istis diis. Respondeant hoc quoque: si videtur eis bonitas virtus esse aliqua, quod puto sine du bio fatebuntur, quid etiam dicent de justitia? Nun quam profecto, ut mihi videtur, ita desipient, ut justitiain negent esse virtutem. Ergo si bonum vir tus, et justitia virtus est, sine dubio justitia bonitas est Si vero dixerint non esse bonum justitiam, superest ut aut malum sit, aut indifferens. Et qui dem dicentibus malum esse justitiam respondere ineptum puto. Videbor enim vel insanis sermonibus, vel mente motis hominibus respondere. Malum enim quomodo videbitur id quod bonis bona retribuere potest, sicut etiam ipsi fatentur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut cum justitia indifferens sit, et sobrietas et prudentia et omnes reliquæ vir tutes indifferentes habeantur. Et quid respondebi mus Paulo dicenti: Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate quæ didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis in me 98?, Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas, quæ sunt singulæ virtutes, ct non subripiant in hoc quod dicunt, quia is Deus qui unicuique secundum meritum retribuit, odio malo rum retribuit malis mala, et non pro eo quod austerioribus curari indigent medicamentis hi qui deliquerunt, et propterea his adhibet ea quæ emendationis prospectu ad præsens videntur sep sum doloris inferre. Non legunt quid scriptum sit de spe illorum qui in diluvio perempti sunt, de x qua spe Petrus ipse in prima Epistola sua ita ait Quia Christus mortuus quidem est carne, viviſi catus autem spiritu: in quo pergens prædicavit his spiritibus qui in carcere tenebantur, qui increduli fuerant aliquando cum exspectarent Dei patientiam in diebus Noe cum fabricaretur arca, in qua pauci, 95 Matth. xxv, 41.” Matth. x1, 21. 7 Matth. xx11, 12, 13. Sic mss. Alias, tam pœnale, tam triste se cundum sensum eorum. › Ac fines earum fuisset ingressus. Hæc desunt in antea editis, sed habentur in omnibus mss. Sic recte mss.; libb. editi, vitæ. › Paulo post mss., ‹ huc intrasti. › Libb. editi, ‹ in troisti huc. > Ita mss. Libb. editi, ‹ nunquid non ille est... invitare jusserat. Sic mss. Libb. editi: «Quid illud est quod Justo Dei judicio objicitur? Imo quid tale est quod in Dco legis criminatur? › 98 Phil. 1v, 8, 9. Bonitas virtus. Desiderantur in antea editis, sed habentur in omnibus mss. Sine dubio justitia bonitas est. Hæc etiam desunt in antea euitis, quamvis reperiantur in om nibus inss. Odio malorum retribuit. Hæc quoque de siderantur in antea editis, sed habentur in mss. Ita mss. Libb. editi, postea. Paulo pos mss., de qua spe Petrus. In editis decst, ‹ spe.) Vide 1. 11 Oriyenian., q. 11,n. 7.

nostri Jesu Christi Pater. Denique in Evangelio versam verbi sui naturam, atque ipsius Dei quæ ex secundum Joannem orans ipse Dominus noster ad Patrem dicit:¸‹ Pater juste, et mundus te non co gnovit ". Ne forte dicant, quia etiam mundi creatorem pro assumptione carnis Patrem vocabat, et ipsum, justum nominabat, excluduntur ab eo ser mone qui statim sequitur; ait enim: «Et mundus te non cognovit.» Secundum ipsos enim solum Deum bonum mundus ignorat. Nam conditorem suum verissime recognoscit, Domine ipso dicente, quia mundus quod suum est diligit. Aperte ergo ille quem putant bonum Deum, justus esse in Evan geliis dicitur. Ex otio sane licebit plura testi monia congregare, sicubi in Novo Testamento Pa ter Domini nostri Jesu Christi justus appellatur, et etiam in Veteri Testamento cœli et terræ creator bonus dicitur, ut pluribus testimonüs convicti hæ retici aliquando forte erubescant. De incarnatione Christi. 1. Tempus est his decursis repetere nos de in carnatione Domini et Salvatoris nostri, quomodo vel quare homo fuerit factus. Pro viribus igitur nostris perexiguis considerata ex operum suorum magis quam ex nostri sensus contemplatione, divina natura, intuitisque nihilominus creaturis ejus visibi libus, fide quoque invisibilibus contemplatis, quia non omnia vel oculis videre potest humana fragi litas, vel ratione complecti, pro eo quod omnium rationabilium infirmius et fragilius animal nos ho miues sumus; præstantiora enim sunt illa quæ vel in cœlo, vel super cœlos habentur; superest ut ha rum omnium creaturarum, et Dei, medium, id est mediatorem quæramus, quem Paulus apostolus pri mogenitum omnis creaturæ pronuntiat. Videntes quoque nos ea quæ de ejus majestate in Scripturis sanctis referuntur, et intuentes quod imago invi sibilis Dei, et primogenitus omnis creaturæ dica tur, et quod in ipso creata sunt omnia visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, omnia per ipsum et in ipso creata sunt; et ipse est ante omnes, et omnia illi constant ", qui est caput omnium, so lus habens caput Deum Patrem; scriptum est enim ‹ Caput autem Christi Deus 18; pervidentes etiam quod scriptum est, quouiam ‹ nemo novit Pa trem nisi Filias, neque quis novit Filium nisi Pa. ler 16 ; › (quis enim potest nosse quæ sit sapientia, misi qui genuit eam? Aut quis ad liquidum quæ sit veritas novit nisi veritatis pater? Quis certe uni ¹ª Joan. xvii, 25. " Coloss. 1, 15, 16, 17. ** | * Matth. xxvi, 38. Nostri. Deest in antea editis, sed habetur in inss. Ita omnes codd. miss., editi vero, • lice lại.. Sic mss. Libb. editi, omnia per ipsum facta sunt et in ipso et ipso, etc. Paulo post lib. editi, c cum solus habeat caput Deum Patrem. › Niss ‹‹ solus habens caput Deum Patrem. › Deo est, investigare potuit, nisi solus Deus apud quem erat Verbum?) pro certo habere debemus quod hoc Verbum, sive ratio dicenda est, hanc sa pientiam, hanc veritatem, nullus alius nisi sołus Pater novit, de quo scriptum est: ‹ Ne ipsum quidem mundum capere arbitror libros qui scribe rentur 17; › de gloria scilicet et majestate Filii Dei. Impossibile namque est litteris committere ea quæ ad Salvatoris gloriam pertinent. His igitur tan tis ac talibus de natura Filii Dei consideratis, cum summa admiratione obstupescimus quod eini mens omnium ista natura exinanieus se de statu majestatis suæ homo factus sit, et inter homines conversatus, sicut gratia labiis ejus infusa testatar, et sicut testimonium ei reddit Pater coelestis, et ut signis quoque et prodigiis variis virtutibusque ab eo gestis confirmatur. Qui etiam ante præsentiam suam hanc quam ostendit in corpore, præcursores suos et nuntios adventus sui misit prophetas; post ascensionem vero suam in cœlos, sanctos 90 apo siolos divinitatis suæ virtute repletos homines ve! ex publicanis vel ex piscatoribus imperitos et in doctos circuire fecit orbein terrarum, ut ex omni genere atque ex omnibus populis piorum plebem in se credentium congregarent. 2. Verum ex omnibus de eo miraculis et magni ficentiis illud penitus admirationem humanæ mieli tis excedit, nec invenit mortalis intelligentiæ fragi litas quomodo sentire vel intelligere possit, quod tanta illa potentia divinæ majestatis, ipsum illud Verbum Patris, atque ipsa sapientia Dei, in qua crea:a sunt omnia visibilia et invisibilia, intra cir cumscriptionem ejus hominis qui apparuit in Judaṇa, fuisse credenda sit; sed et ingressa esse Dei sa pientia vulvam feminæ, et nasci parvulus, et vagi tum emittere ad similitudinem plorantium parvulo rum; tum deinde quod in morte conturbatus réfer tur, ut ipse etiam profitetur dicens: Tristis est anima mea usque ad mortem 18; et ad ultimum quod usque ad eam quæ inter homines indignis sima habetur, adductus est mortem, licet post ter tiam surrexerit diem Cum ergo in eo quædain ita videamus humana ut nihil a communi morta lium fragilitate distare videantur, quædam ita di vina, ut nulli alii nisi illi primæ et ineffabill natu ræ conveniant deitatis, bæret humani intellectus angustia, et tantæ admirationis stupore percussa quo declinet, quid teneat, quo se convertat, igno rat Si Deum sentiat, mortalem videt; si homi Cor. xı, 3. 1 Matth. xi, 27. 17 Joan. xx1, Sic mss. Libb, editi, ‹ quomodo. › Solus. Desideratur in antea editis, sed habe tur in mss. His igitur tantis ac talibus. Sic mss. Libb. editi, his igitur transactis ac talibus. › Ita mss. Alias, habebatur... licet tertia die resurrexerit. › Sic recte inss. Alias, prime et ineffabili in

substantialis inerat plenitudo, sicut et Apostolus in igne positam et indesinenter ardentem posse dixit: «In quo inhabitat omnis plenitudo divi nitatis corporaliter ". › Deniqueˆ propter hoc non solum dixit: ‹ Dilexisti justitiam, › sed addit ‹ Et odisti iniquitatem ". › Odisse enim iniquita tem est illud quod Scriptura dicit de eo quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus”; › et quod ait: ‹ Tentatus per omnia pro similitudine absque peccato › Sed et ipse Do minus dicit: Quis vestrum arguet me de pec cato? Et iterum ipse dicit de se: Ecce venit princeps mundi hujus, et in me non invenit quid quam *. › Quæ omnia nullum in eo peccati sen sum indicant exstitisse. Quod ut propheta eviden tins designaret, quia nunquam in eum iniquitatis sensus intrasset, at: «Priusquam sciret puer pa trem aut matrem vocare, avertit se ab iniqui lale "*.» frigus aliquando recipere? Quinimo, quod verius est, magis eam sicut in fornacibus sæpe fieri oculis deprehendimus, totam ignem effectam dicimus, quoniam nec aliud in ea nisi ignis cernitur; sed et si quis contingere atque attrectare tentaverit, non ferri, sed ignis vim sentict. Hoc ergo modo etiam illa anima quæ, quasi ferrum in igne, sic semper in Verbo, semper in sapientia, semper in Deo posita est, omne quod agit, quod sentit, quod intelligit, Deus est; et ideo nec convertibilis aut mutabilis dici potest, quæ inconvertibilitatem ex Verbi Dei unitate indesinenter ignita possedit. Ad omnes denique sanctos calor aliquis Verbi Dei pu tandus est pervenisse; in hac autem anima ipse ignis divinus substantialiter requievisse creden dus est, ex quo ad cæteros calor aliquis venerit. Denique quod dixit, quia Unxit te Deus, Deus 5. Quod si alicui difficile videbitur, pro eo quod tuus oleo lætitiæ præ participibus tuis ", ostendit rationabilem animam esse in Christo supra osten- quod aliter ista anima oleo lætitiæ, id est Verbo Dei dimus, cum utique animarum naturam boni et sapientia ungitur, et aliter participes ejus, malique capacein per omnes disputationes nostras id est sancti prophetæ et apostoli. Illi enim in odore frequenter ostendimus, hoc modo rei hujus expla- unguentorum ejus cucurrisse dicuntur: ista autem nabitur difficultas. Naturam quidem animæ illius anima vasculum unguenti ipsius fuit, ex cujus fra banc fuisse quæ est omnium animarum, non potest grantia participantes digni quique prophetæ fiebant dubitari; alioquin néc dici anima potuit, si vere non et apostoli. Sicut ergo aliud est unguenti substantia, fuit anima. Verum quoniam boni malique eligendi aliud odor ejus; ita aliud est Christus, et aliud facultas omnibus præsto est, hæc anima quæ Christi participes sui. Et sicut vas ipsum quod substantiam est ita elegit diligere justitiam, ut pro immen- continet unguenti nullo genere potest aliquid sitate dilectionis inconvertibiliter ei atque insepara- _ recipere fœtoris; hi vero qui ex odore ejus partici biliter inhæreret, ita ut propositi firmitas, et af- pant, si se paulo longius a fragrantia ejus remo fectus immensitas, et dilectionis inexstinguibilis ca verint, possibile est ut incidentem recipiant fœto lor, omnem sensum conversionis atque immutationis rem; ita Christus, velut vas ipsum in quo erat un abscinderet, et quod in arbitrio erat positum, longi guenti substantia, impossibile fuit ut contrarium usus affectu jam versum sit in naturam: ita et reciperet odorem. Participes vero ejus quam pro faisse quidem in Christo humana et rationabilis ximi fuerint vasculo, tam odoris erunt parti anima credenda est et nullum sensum vel pos- cipes et capaces. sibilitatem eam putandum est habuisse peccati. 6. Ad pleniorem tamen rei explanationem non videtur absurdum, si etiam similitudine aliqua utamur, licet in re tam ardua, tamque difficili, ne exemplis quidem uti commodis copia est. Tamen ut absque aliquo præjudicio dicamus, ferri metallum capax est frigoris et caloris. Si ergo massa aliqua ſerri semper in igne sit posita, omnibus suis poris, 1) omnibusque venis ignem recipiens, et tota ignis effecta, si neque ignis ab ea cesset aliquando, ne que ipsa ab igne separetur, nunquidnam di cemus hanc, quæ natura quidem ferri massa est, 23 Coloss. 11, 9. ** Psalm. XLIV, 8. 30. "Isa. VII, 4; VII, 16. 20 Psalm. XLIV, 8. Sic mss. Alias, ‹ habitat. › 92 7. Arbitror sane etiam Jeremiam prophetam intelligentem quæ sit in eo natura Dei sapientiæ, quæ etiam hæc esset quam pro salute mundi susce perat, dixisse: Spiritus vultus nostri Christus Dominus, cui diximus quod in umbra ejus vivemus in gentibus ". Pro enim eo quod sicut umbra corporis nostri inseparabilis est a corpore, et inde clinabiliter motus ac gestus corporis suscipit et ge rit, puto eum animæ Christi opus ac motum qui ci inseparabiliter inhærebat, et pro motu ejus ac vo luntate cuncta perpetrabat, ostendere volen tem umbram Christi Domini hanc vocasse, in qua 26 lleb. IV, 15. 37 Joan. viii, 46. 28 Joall, XIY, 28 Isa. 51 Thren. IV, 1. Sic mss. Alias, illius est de quo Scriptura dicit: qui.... et de quo scriptum est tentatum. › Cum. Ita editi. Mss. vero, ‹ quain. › Vide 1. 1 Origenian., q. 3, num. 6. Ita mss. Alias, præsto est huic animæ quæ Christi est. > Ei atque inseparabiliter. Hæc desiderantur. in antea editis, quamvis reperiantur in omnibus Sic mss. Libb. editi, ita ut fuisse quidem... credenda sit. ▸ Nunquidnam. Ita mss.; editi, ‹ nunquam. › Sic inss. Alias, tractare, › Et sapientia, Desideratur in antea editis, sed habetur in mss. Unguenti. Sic mss. Alias, et unguentum. › Sic miss. Alias, participes vero sui quam propinqui fuerint. a mss.

de Christo, quod is qui Verbam et sapientia Dei su perius fuerat ostensus, etiam qualiter homio factus est in consequentibus debuit demonstrari; superest ut etiam de Spiritu sancto quam possumus breviter repetamus. Tempus ergo est nunc de Spiritu san cto nos pro viribus pauca disserere quem Dominus et Salvator noster in Evangelio secundum Joannem Paracletum nominavit ". Sicut enim idem ipse Deus, atque idem ipse Christus, ita idem Spiritus sanctus est qui in prophetis et in apostolis fuit, id est sive in illis qui ante adventum Christi Deo cre diderunt, sive in his qui per Christum confugerunt ad Deum. Et duos quidem deos ausos esse bæreticos dicere, et duos Christos audivimus, duos antem Spiritus sanctos nunquam cognovimus ab aliquo præ dicari Quomodo enim hoc de Scripturis poterunt affirmare, aut quam differentiam dare poterunt inter Spiritum sanctum et Spiritum sanctum? si tamen diſ finitio aliqua, aut descriptio inveniri potest Spiritus sancti. Nam ut concedamus Marcioni vel Valentino posse differentias deitatis inducere, et aliam boni naturam, aliam vero justi describere, quid ex cogitabit, atque quid inveniet, ut differentiam Spi ritus sancti introducat? Nihil ergo illos posse ad in dicium qualiscunque differentiæ arbitror invenire. umbra nos viveremus in gentibus. In hujus namque geliorum unus atque idem Deus; tum deinde etiam assumptionis sacramento gentes vivunt, quæ imi tantes eam per fidem veniunt ad salutem. Sed et David dicens: Memor esto opprobrii mei, Domine, quo exprobraverunt me in commutationem Christi tui,» similia mihi videtur ostendere. Et Paulus quid aliud sentit, cum dicit: ‹ Vita vestra abscon dita est cum Christo in Deo "?, Et quidem in alio loco dicit ‹ An documentum quæritis ejus qui in me loquitur Christus *?» Et nunc Christum in Deo dicit absconditum. Cujus rei intellectus nisi talis aliquis indicetur qualem per umbram Christi a propheta significatum esse supra diximus, fortassis etiam hunc sensum humanæ mentis exce dit. Sed et quamplurima alia in Scripturis divinis de umbræ significantia videmus inserta, ut illud in Evangelio secundum Lucam, cum dicit Gabriel ad Mariam: «Spiritus autem Domini superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi "., Et Apo stolus de lege dicit, quia similitudini et umbræ deserviunt cœlestium ", hi qui carnalem habent circumcisionem. Et alibi dicitur: ‹ Nonne umbra est vita nostra supra terram "?» Si ergo et lex quæ super terram, umbra est, et in umbra Christi vivimus inter gentes"; videndum est ne harum om nium veritas umbrarum in illa revelatione no scatur cum jam non per speculum et in ænigmate, sed facie ad faciem sancti quique gloriam Dei et rerum causas ac veritatein speculari merebuntur. Cujus veritatis accepto jain pignore per Spiritum sanctum, dicebat Apostolus: Etiam si cognovi mus Christum secundum carnem aliquando, sed nunë jam non novimus ". › Hæc interim nobis ad præsens de rebus tam difficilibus disputantibus, id est de incarnatione et de deitate Christi occurrere potuerunt. Si quis sane melius aliquid poterit inve nire, et evidentioribus de Scripturis sanctis asser tionibus confirmare quæ dicit, illa potius quam hæc recipiantur. De Spiritu sancio. 1. Quia ergo post primas illas dissertationes quas de Patre et Filio et Spiritu sancto in initiis secun dum quod res poposcerat, exposuimus, visum est rursum repetere nos debere, et ostendere quod Deus idem esset creator mundi, et Pater Domini nostri Jesu Christi, id est legis et prophetarum atque Evan 2. Nos vero existimamus quod participatio nem ejus similiter ut sapientiæ Dei et Verbi Dei absque ulla differentia creatura rationabilis omnis assumat. Video tamen quod præcipuus sancti Spi ritus adventus ad homines post ascensionen Christi in cœlos magis quam ante adventum ejus declare tur. Antea namque solis prophetis, et paucis, si quis forte in populo meruisset donum Spiritus sancti præbebatur; post adventum vero Salvatoris scriptum est adimpletum esse illud, quod dictum est in propheta Joele, quia ‹ Erit in novissimis diebus, et effundam de Spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt **; › quod utique tale est sicut illud quod ait: Omnes gentes servient ei “.» Per gratiam 93 ergo Spiritus sancti cum reliquis quamplurimis etiam illud magnificentissimum de monstratur, quod ea quæ in prophetis scripta sunt, vel lege Moysi, pauci tunc, id est ipsi prophe, tæ, et vix sicubi unus ex omni populo superare poterat intellectum corporeum, et majus aliquid, id est spiritale quid poterat intelligere in lege vel 38 Luc. 36 Ileb. VII, 5. 87 Job YH, ** Psal. Lxxi, 11. ** Psal. lxxxviii, 51, 52. 3 Col. 11, 3.» [I Cor. XIIT, 38 II Cor. v, 16. 89 Joan. xiv, 26. "Joel 11, 28. Ita mss. Alias, ‹ dicitur. > Sic mss. Alias, judicetur. Ibidem libb. editi, ‹signatum esse supra diximus. Fortassis etiam hoc sensum..... sed et quamplurima alia de Scripturis. › Mss, significatum esse, etc., ut in nostro textu. Sic libb. editi, aliquot vero mss. ut ba rum omnium. › Duos autem Spiritus sanctos nunquam cogno imus ab aliquo prædicari. Contrarium tanıen scri psit Origenes ad Titi 1, 10, referente Pamphilo in Apoiogia: Sed et sunt qui Spiritum sanctumi alium quidem dicant esse qui fuit in prophetis alium autem qui fuit in apostolis Domini nostri Jesu Christi. Certe canone apostolico 41 damna tur qui baptizaverit in tres Filios aut in tres Para cletos; et capite secundo concilii Bracarensis primai anathemate feriuntur Gnostici quod in divinitate Trinitatem Trinitatis ponerent. Sic omnes codd. mss. Alias, ‹ mali. › Vide 1. 11 Origenian., q. 2, n. 27 et 28. Sic iidem mss. Alias, si qui forte in po pulo meruissent.» Ita miss. Alias, ‹ ¡idem. ›

prophetis; nunc autem innumeræ sunt multitudines Spiritus sanctus, doceus majora quam voce pro eredentium, qui licet non omnes possint per ordi nem atque ad liquidum spiritalis intelligentiæ ex planare consequentiam tamen omnes persua sum habent, quod neque circumcisio corporaliter intelligi debeat neque otium Sabbati, vel sangui nis effusio pecoris, neque quod de his Moysi re sponsa darentur a Deo: qui utique sensus dubium non est quod Spiritus sancti virtute omnibus sug Reratur. ferri possunt, et, ut ita dixerim, quæ ineffa bilia sunt, et «quæ non licet homini loqui“,» ið est quæ indicari humano sermone non possunt. Quod autem ait non licet, pro eo quod non. potest, dictum sentimus ab Apostolo, sicut et ibi ubi ait ‹ Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt; omnia mihi licent, sed non omnia ædi ficant. Ea enim quorum potestas nobis est, propter quod habere ea possumus, licere nobis dicit. Paracletus vero quod dicitur Spiritus san ctus, a consolatione dicitur. Paraclesis enim Latine consolatio appellatur. Si quis namque de Spiritu sancto participare meruerit, cognitis ineffabilibus sacramentis consolationem sine dubio et lætitian cordis assumit. Cum enim rationes omnium quæ fiunt, quare vel qualiter fiant, Spiritu indicante cognoverit, in nullo utique conturbari ejus anima poterit, aut ullum sensum mæroris accipere; nec in aliquo terretur, cum Verbo Dei et sapientiæ ejus inhærens, Dominum Jesum dicit in Spiritu saucto Verum quoniam Paracleti fecimus men tionem, et pro viribus nostris qualiter de eo sentiri debeat, exposuimus; dicitur autem etiam Salvator moster Paracletus in Epistola Joannis cum dicit ‹ Si quis nostrum peccaverit, Paracletum habemus apud Patrem Jesum Christum justum, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris“; › consideremus ne forte aliud hic significet hæc appellatio Paracleti de Salvatore, aliud de Spiritu sancto. Videtur enim de Salvatore Paracletus dici deprecator. Utrumque enim significat in Græco Paracletus, et depreca torem, et consolatorem. Propter eum ergo qui subsequitur sermonem, quo ait: Et ipse est re propitiatio pro peccatis nostris, › magis in Salva tore nomen Paracleti pro deprecatore intelligendum videtur; deprecari enim Patrem pro peccatis no stris dicitur. De Spiritu sancto Paracletus con solator debet intelligi pro eo quod consolatio. nem præstat animabus, quibus aperte revelat sen sum scientiæ spiritalis. 3. Sicut autem multi sunt intellectus de Christo, qui utique quamvis sapientia sit, non tamen in omnibus sapientiæ agit aut obtinet vim, nisi iu his qui in ipso sapientiæ student: neque cum me dicus dicatur, erga omnes quasi medicus agit, sed erga illos tantum qui ægritudinis suæ intellecto lan guore confugiunt ad misericordiam ejus, ut possint consequi sanitatem; ita arbitror etiam de Spiritu sancto in quo omnis est natura'donorum. Aliis uam que præbetur per Spiritum sermo sapientiæ, aliis sermo scientiæ, aliis fides", et ita per singulos qui eam capere possunt, hoc efficitur, vél hoc intelli gitur ipse Spiritus, quo indiget ille qui eum parti cipare meruerit. Quas divisiones ac differentias non advertentes hi qui eum Paracletum in Evangelio audiunt nominari, neque considerantes ex quo opere vel actu Paracletus nominetur, vilibus eum nescio qoibas spiritibus compararunt, et per hoc contur bare conati sunt Ecclesias Christi, ita ut dissen giones fratribus non modicas generarent. Evange lium vero tantæ eum potentiæ ac majestatis osten dit, ut dicat apostolos non posse capere adhuc ea quæ volebat docere eos Salvator, nisi cum adve verit Spiritus sanctus, qui se eorum animabus infundens illuminare eos possit de ratione ac fide Trinitatis. Isti vero pro imperitia sui intellectus, quia non solum ipsi quod rectum est consequenter non valent exponere, sed ne his quidem quæ a nobis dicuntur, possunt audientiam commodare, minora quam dignum est de ejus divinitate sen tientes, erroribus se ac deceptionibus tradiderunt, erratico magis spiritu depravati, quam sancti Spiritus institutionibus eruditi, secundum quod Apostolus dixit: Doctrinam spirituum dæmonio rum sequentes prohibentium nubere ad interitum anima generaliter inquirere, et ab inferioribus et ruinam multorum, et importune se abstinere a cibis, ut per ostentationem acrioris observantiæ seducant animas innocentum *, › De anima. 1. Post hæc jam ordo deposcit nos etiam de incipientes ad superiora conscendere. Esse namque animas in singulis quibusque animalibus, etiam in his quæ in aquis degunt, a nullo arbitror dubitari. Nam et 94 communis omnium hoc servat opinio, * II Cor. xi, 4. 1 Cor. x, 22, 23. 4. Oportet ergo nos scire quia Paracletus est "I Cor.x, 8. 43 I Tim. IV, 1, 2. Sic mss. Alias, neque ad liquidum.... ex plicare consequentiam. › Libb. editi, adveniret. Sed omnes mss., advenerit.» Proferri. Ita recte mss. Alias, fieri. > Mox mss., quæ non licet homini loqui. › In editis pro ‹ bomini, › legitur, chominibus. Mss., ibi ubi ait.» Alias, ‹ alibi ait. › Sic mss. Alias, < timoris. > Joan. I, Sancto. Deest in antea editis, sed habetur in inss. Ita mss. Alias, apud Patrem nostrum, Je sum Christum, et ipse est. › Sic mss. Alias, deprecatur enim Patrem pro peccatis nostris., Consolator. Deest in antea editis, sed habe tur in mss. Mox miss., quibus aperte revelat. ɔ Libb. editi, quibus aperit et revelat.»

esse quædam etiam inferna designat, et in ipsis simili modo sine dubio varietatis causa requirenda est. De mutis vero animalibus et volucribus, alque de his quæ in aquis habitant, requirere superfluum videtur: cum hæc non principalia, sed consequen tia accipi debere certum sit. non allud est quam effici in malo. Certum namque et in hominibus invenitur. Sane apostolus Paulus est malum esse bono carere. Ex quo accidit, ut in quanta mensura quis devolveretur a bono, in tan tain mensuram malitiæ deveniret. In quo uti-, que pro motibus suis unaquæque mens vel am plius, vel parcius bonum negligens, in contra rium boni quod sine dubio malum est, trahebatur. Ex quo videtur semina quædam et causas varieta tis ac diversitatis ille omnium conditor accepisse, ut pro diversitate mentium, id est, rationabilium creaturarum, quam diversitatem ex ea causa quam superius diximus, putandæ sunt concepisse, varium ac diversum muudum crearet.Quod autem varium ac diversum dicimus, hoc est quod volumus indicare. 4. Quoniam ergo omnia quæ facta sunt, per Christum et in Christo facta esse dicuntur sicut et apostolus Paulus manifestissime designat dicens: Quoniam in ipso et per ipsum creata sunt omnia, sive quæ in cœlo sunt, sive quæ in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sivę po testates, sive principatus, sive dominationes; om nia per ipsum et in ipso creata sunt "1., Sed et in 3. Mundum nunc dicimus, omne quod est super cœlos, vel in cœlis, vel super terram, vel in his Evangelio Joannes nibilominus eadem ostendit, di c qui inſeri appellantur, vel quæcunque usquam prorsus loca sunt, et hi qui in ipsis degere nomi nantur. Totum ergo hoc, mundus vocatur. In quo mundo quædam dicuntur esse supercœlestia, id est, in habitationibus beatioribus posita, et corpo ribus cœlestioribus ac splendentioribus induta et in his ipsis multæ differentiæ ostenduntur; sicut, verbi causa, etiam Apostolus dicit, quod calia sit gloria solis, alia lunæ, alia gloria stellarum; stella enim a stella differt in gloria * › Quædam vero terrena dicuntur, et inter ipsa non parva est differentia, id est, inter homines; alii namque eo rum 98 barbari, alii Græci; et barbarorum qui dam immanes et feri, alii mitiores. Et quidam qui dem legibus probatissimis utuntur, alii vilioribus vel asperioribus, alii quoque inbumanis et ſerinis magis moribus quam legibus utuntur. Et quidam quidem statim ab initio nativitatis suæ humilian tur, et subjecti sunt, ac serviliter educantur, vel sub dominis, vel sub principibus positi, vel tyran nis, alii vero liberius et rationabilius educantur, alii sanis corporibus, nonnulli ægris statim a prima ætate, alii visu, alii auditu et voce decepti, non nulli ita nati, alii statim post nativitatem hujus cemodi sensibus defraudati, vel certe jam adulta ætate tale aliquid passi. Et quid refert evolvere me omnes atque enumerare humanarum clades mise riarum, a quibus alii liberi, ali¡ involuti sunt, cum possit unusquisque etiam apud semetipsum consi derare de his singulis atque perpendere? Sunt et quædam invisibiles virtutes, quibus quæ super terram sunt, dispensanda commissa sunt; et nou parva etiam in ipsis differentia credenda est, sicut 801 Cor. XV, 41. 81 Coloss. 1, 16. 8º Joan. 1, 4, Vide 1. 11 Origenian., q. 12, n. 2. Priores editiones omittunt vel parcius, › quod habetur in mss. Alias, supra terram vel in his quæ inferi.> Sed mss. ut in nostro textu. Sic mss. Alias, inclyta.» Alias, claritate. Paulo post mss., cid est inter homines. Libb. editi, sicut inter homines. › Sie miss. Alias, quomodo..... facta esse vi dentur.> cens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil., Sed et in psalmo scriptum est quia Omnia in sapientia fe cistiª. › Quia ergo Christus sicut Verbum et sa pientia est, ita etiam justitia est, consequens sine dubio erit, ut ea quæ in Verbo et sapientia facta sunt, etiam ea in justitia quæ est Christus, facta esse dicantur quod scilicet in his quæ facta sunt, nihil injustum, nihil fortuitum videatur, sed omnia ita esse ut æquitatis ac justitiæ regula expetit, doceantur. Quomodo ergo tanta ista rerum varietas, tantaque diversitas justissima et æquissima possit intelligi, certus sum humano ingenio vel sermone explicari non posse, nisi ipsum Verbum ac sapientia in ot justitiam qui est unigenitus Filius Dei, prostrati ac supplices deprecemur, qui per gratiam suam sensibus se nostris infundens, obscura illuminare, clausa patefacere, pandereque dignetur arcana: si tamen inveniamur tam digne vel petere, vel quærere, vel pulsare, ut vel petentes accipere me reamur, vel quærentes invenire, vel pulsantibus jubeatur aperiri. Non ergo freti nostro ingenio, sed ipsius sapientiæ auxilio quæ fecit universa, et justitiæ ejus quam inesse creaturis omnibus credi mus, interim etiamsi asserere non valemus, ipsius tamen confisi misericordia inquirere perscrutari que tentabimus quomodo ista tanta varietas mundi atque diversitas, omni justitia ac ratione con stare videatur. Rationem autem dico duntaxat ge neralem; nam specialem singulorum, et quærere imperiti est, et reddere velle dementis est. 83 Psal. Cill, 24. In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum, et Deas erat Verbum: hoc erat in principio apua Deum. Hæc desiderantur in prioribus editionibus, licet habeantur in omnibus mss. Sic mss. Alias, etiam ea justitia quæ es in Christo facta esse dicantur. Mss., tam digne.» Libb. editi, eam digne.1 Sic recte mss. Alias, omnium justitiæ tione. Paulo post miss., et quærere imperit est. Alias, et quærere rationem imperitiæ est,Į

autem ad bonas, quid aliud superest, nisi ut for tuito ista agi putentur et casu? Quod utique si re cipiatur, jam nec a Deo factus esse mundus, nec a providentia ejus regi credetur, et consequenter nec Dei judicium de uniuscujusque gestis videbitur exspectandum. In qua re quæ sit quidem ad liqui dum veritas rerum, illius est nosse solius qui scru tatur omnia, etiam alta Dei 86. 5. Dicentibus autem nobis mundum istum in hac natura animæ ad gentem malam destinetur, bona varietate positum, qua supra exposuimus a Deo factum, quem Deum et bonum et justum atque æquissimum dicimus, objicere hoc plurimi solent, et hi maxime qui ex schola Marcionis, et Valen tini, et Basilidæ venientes, audierunt diversas esse naturas animarum: quomodo justitiæ Dei con veniat mundum facientis, ut habitaculum aliis qui dem in cœlis præbeat, et non solum his habitaen lum melius præstet, verum etiam gradum aliquem celsiorem spectabilioremque concedat, princi patum aliis indulgeat, aliis potestates, dominatio nes quoque aliis tribuat, aliis amplissimas sedes cœlestium tribunalium præstet, eluceant alii ruti lantius, et coruscent fulgore sidereo; aliis sit glo ria solis, aliis gloria lunæ, aliis gloria stella rum stella a stella in gloria differat; et, ut simul ac breviter totum dicam, si creatori Deo nec volantas summi bonique operis, nec perficiendi facultas deest, quid causæ exsistere potuit, ut na turas rationabiles creans, id est, quibus ut essent ipse exstitit causa, celsiores alios faceret, alios secundo, aut tertio, et multis jam inferiores gradi bus deterioresque procrearet? Tum deinde obji ciunt etiam de his quæ in terris sunt, quod aliis nascendi sors felicior evenerit, ut quis, verbi gra tia, ex Abraham generetur, et ex repromissione nascatur, alius quoque ex Isaac et Rebecca", quique adhuc in ventre positus supplantat fratrem sunm, et antequam nascatur, diligi dicitur a Deo. Vel hoc ipsum omnino, quod in Hebræis quis nascitur, apud quos eruditionem divinæ legis inveniat; alius vero apud Græcos et ipsos sapientes, et non parvæ eruditionis homines, 99 jam vero alius apud Ethiopes, quibus vesci humanis carnibus usus est; aut apud Scythas apud quos parricidium quasi ex lege geritur; vel apud Tauros, ubi ho spites immolantur. Aiunt ergo nobis: Si hæc tan ta rerum diversitas, nascendique conditio tam va ria, tamque diversa, in qua causa utique facultas liberi arbitrii locum non habet (non enim quis ipse sibi eligit, vel ubi, vel apud quos, vel qua condi tione nascatur); si ergo, inquiunt, hoc non facit naturæ diversitas auimarum id est, ut mala Cor. xv, 41. Gen. xxv. * 1 Cor. It, 10. Ita mss. Alias, asserunt. › Præstet, verum etiam gradum aliquem cel siorem spectabilioremque. Sic mss.; in prioribus editionibus deest præstet, et pro spectabilio rem, › legitur ‹ spectaculum. › Sic mss. Alias, et luceant: aliis rutilan tiam, et coruscent fulgore sideren. Alia sit gloria solis, alia lunæ, alia stellarum. > Hoc ipsum. Sic niss. Alias, Vesci. Deest in prioribus editionibus, sed habetur in mss. Animarum, id est. Hæc quoque desunt in libb. antea editis, sed habentur in miss. Ibidem mss., bona autem ad bonas.» Alias, bona autem ad bonos. › Vide 1. 11 Origenian., q. 12, n. 2. 6. Nos vero quasi homines (ne hæreticorum in solentiam reticendo nutriamus), quæ pro viribus nostris occurrere nobis possunt, ad ea quæ obten derunt, hoc modo respondebimus. Bonum esse et justum et omnipotentem Deum creatorem univer sorum, quibas valuimus ex divinis Scripturis as sertionibus frequenter ostendimus. Hic cum in princidio crearet ea quæ creare voluit id est rationabiles naturas, nullam habuit aliam creandi causam nisi propter seipsum id est bonitatem suain. Quia ergo eorum quæ creanda erant, ipse exstitit causa: in quo neque varietas aliqua, ne que permutatio, neque impossibilitas inerat, æqua les creavit omnes ac similes quos creavit, quippe cum nulla ei causa varietatis ac diversitatis exsisteret. Verum quoniam rationabiles ipsæ crea turæ, sicut frequenter ostendimus, et in loco suo nihilominus ostendemus, arbitrii facultate donatæ. sunt; libertas unumquemque voluntatis suæ vel ad profectum per imitationem Dei provocavit vel ad defectum per negligentiam traxit. Et hæc exstitit causa, sicut et antea jam diximus, diversi tatis inter rationabiles creaturas, non ex condito ris voluntate vel judicio originem trahens, sed pro priæ libertatis arbitrio. Deus vero cui jam creatu ram suam pro merito dispensare justum videbatur, diversitates mentium in unius mundi consonantiam traxit, quo velut unam domum in qua inesse debe rent non solum vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam, ex istis diversis vasis, vel animis, vel mentibus ornaret, et has causas, ut ego arbitror, mundus iste suæ diversitatis accc pit, dum unumquemque divina providentia pro varietate motuum suorum, vel animorum proposi Aliam creandi causam, nisi propter seipsum. Sic omnes codd. mss. In editis deest aliam, › et pro nisi propter seipsum legitur præter scip sum. > Libb. editi, ‹æqualiter. > æquales creavit, Sic mss. Alias, unumquodque. mss., non ex conditoris voluntate. ex creatoris voluntate. › sed mss., Paulo post Alias, ‹nou Vide Origenian., lib. 11, q. 7, n. 12. Libb. editi, quædam ad honorem.... ut ex istis, etc., sed mss. ut in nostro textu. Unumquemque divina providentia. Sic mss. In antea editis pro unumquemque legitur unum quodque, › el deest ‹ divina providentia. › Paulo post libb. editi, sed secundum præcedentes cau

tum, Domino utile ad omne opus bonum "; › sine rectio sit mortuorum, respondeant nobis quid est dubio illud ostendit, quia qui se expurgaverit in hac vita positus, ad omne bonum opus erit paratus in futuro; qui autem non se purgaverit, secundum quantitatem immunditiæ suæ erit vas ad contume liam, id est, indignum. Ita ergo possibile est intel ligi etiam antea fuisse vasa rationabilia vel purga ta, vel minus purgata, id est quæ seipsa vel pur gaverint, vel non purgaverint; et ex hoc unum quodque vas secundum mensuram puritatis ant impuritatis suæ locum vel regionem, vel con ditionem nascendi vel explendi aliquid in hoc mundo accepisse; quæ omnia Deus usque ad mi nimum virtute sapientiæ suæ providens atque dignoscens, moderamine judicii sui æquissima re tributione universa disponit, quatenus unicuique pro merito vel succurri vel consuli deberet In quo profecto omnis ratio æquitatis ostenditur, dum inæqualitas rerum retributionis meritorum serval æquitatem. Quorum meritorum rationes per singulos quosque secundum veritatem et ad liqui dum solus ipse cum unigenito Verbo ac sapientia sua et Spiritu sancto recognoscit. De resurrectione et judicio, de igne inferni et pænis. quod mortuum est. Nonne corpus? Corporis ergo resurrectio flet. Tum deinde dicant si utendum no bis putant esse corporibus an non? Arbitror apostolo Paulo dicente quia seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale”, › istos ne gare non posse quod corpus resurgat, vel quia in re surrectione corporibus utamur. Quid ergo? Si cer tum est quod corporibus nobis utendum sit, et corpora quæ ceciderunt, resurgere prædicantur (non enim proprie resurgere dicitur, nisi id quod ante ceciderit), nulli dubium est idcirco ea resurgere, ut his iterum ex resurrectione induanıur. Alterum ergo hæret ex altero. 101 Nam et si resurgunt corpora, sine dubio ad indumentum nostri resur funt; et si necesse est nos esse in corporibus, sicut certe necesse est, non in aliis quam in nostris corporibus esse debemus. Quæ si verum est quod re surgunt et spiritalia resurgunt, dubium non est quin abjecta corruptione, et deposita mortalitate resur gere dicantur a mortuis; alioquin vanum videbi tur et superfluum resurgere quemquam a mortuis, ut iterum moriatur. Quod ita demum intelligi evi dentius potest, si quis diligenter advertat quæ sit animalis corporis qualitas, quæ in terram semi nata spiritalis corporis reparet qualitatem. Ex animali namque corpore ipsa virtus resurre ctionis et gratia spiritale corpus educit, cum id ab indignitate transmutat ad gloriam. 2. Quoniam ergo hæretici eruditissimi sibi vi dentur et sapientissimi, interrogabimus eos, si omne corpus schema aliquod habet, id est habitu aliquo deformetur. Et si quidem dixerint esse corpus quod non aliquo habitu deformetur, imperi tissimi omnium atque insipientissimi videbuntur. Nullus enim hoc negabit, nisi sit ab omni erudi tione penitus alienus. Si vero secundum id quod consequens est dixerint, quia omne corpus certo aliquo habitu deformatur, requiremus ab eis ti possunt nobis spiritalis corporis habitum demon strare atque describere; quod utique nullo modo facere poterunt. Sed et differentias eorum qui re surgunt inquiremus ab eis. Quomodo ostendent ve rum esse illud quod dictum est quia ‹alia caro vo 1. Sed quoniam nos sermo commonuit de judicio futuro, et de retributione, ac suppliciis peccatorum, secundum quod comminantur sanctæ Scripturæ, et ecclesiastica prædicatio continet, eo quod judicii tempore ignis æternus et tenebræ exteriores el carcer et caminus, et alia his similia pec catoribus præparata sint; videamus quid etiam de his sentire oporteat. Sed ut ad hæc com petenti ordine veniatur, prius mihi videtur de resurrectione sermo movendus, ut sciamus quid est illud quod vel ad supplicium, vel ad re quiem, vel ad beatitudinem veniet; de quo in aliis quidem libris quos de resurrectione scripsimus, plenius disputavimus, et quid nobis de hoc videre tur, ostendimus. Sed et nunc propter consequen tiam tractatus pauca inde repetere non videtur ab surdum: maxime propter hoc quod offenduntur quidam in ecclesiastica fide, quasi velut stulte et lucrum, alia piscium, et corpora cœlestia et corpora penitus insipienter de resurrectione credamus præcipue hæretici, quibus hoc modo arbitror re spondendum. Si confitentur etiam ipsi quia resur "Il Tim. 11, 20, 21.» 1 Cor. xv, 44. Ita mss. Alias, ‹ naturam. › Sic mss. Alias, numerum,_ › Vide Origenian., lib. 11, q. 7, n. 14. Meritorum. Deest in prioribus editionibus, licet in omnibus reperiatur mss. Quasi velut stulte et penitus insipienter de re surrectione credamus. Quid de resurrectione do cuerit Origenes, fuse disputatur Origenianorum libro 11, quæstione nona. Dicant, si utendum nobis putant. Ita recte mss. In prioribus editionibus deest dicant, › et prepatant legitur ‹ putatur. › Sic mss. Alias, etiamsi resurgant. › Paulo terrestria, sed alia quidem cœlestium gloria, alia vero terrestrium, alia gloria solis, alia lunæ, alia stellarum; stella a stella differt in gloria, ita et post, sicut certe necesse est, hæc desunt in li bris editis, licet habeantur in omnibus mss. Ibidem miss., Quæ si verum est quod resurgunt.» Alias, quod si, etc. Sic mss. Libb. editi, ‹ si qui diligenter ad vertant. > Ipsa. Deest in libb. editis, sed habetur in mss. Aliquo. Deest in prioribus editionibus, licet habeatur in mss. Ibidem mss., et si quidem dixerint esse corpus. In libb. editis pro esse › legitur etiam. › Aliquo. Desideratur in prioribus editionibus, sed habetur in mss.

abundantia et qualitas et quantitas cibi contraria est; an his affectibus immutatis generalis pœnæ stimulis vexabuntur. Sed et aliam supplicio rum speciem intelligi arbitror posse, quia sicut quidem sentimus soluta corporis membra atque a suis invicem divulsa compagibus immensi doloris generare cruciatum, ita cuni anima extra ordinem atque compagem, vel eam harmoniam qua àd bene agendum et utiliter sentiendum a Deo creata est, fuerit inventa, nec sibimetipsi rationabilium mo tuum compagine consonare, pœnam eruciatumque putanda sit suimetipsius ferre dissidii, et incon stantiæ suæ, atque inordinationis sentire supplicium. Quæ animæ dissolutio atque divulsio cum adhibiti ignis ratione fuerit explorata, sine dubio ad fir miorem sui compaginem instaurationemque soli febres generant, et febres diversi modi vel temporis secundum eam mensuram qua intempe ries collecta materiam suggesserit ac fomitem fe brium; quæ materiæ qualitas ex diversa intempe rie congregata, causa vel acerbioris morbi, vel prolixioris exsistit; ita anima cum multitudinem malorum operum et abundantiam in se con gregaverit peccatorum, competenti tempore omnis illa malorum congregatio effervescit ad supplicium, atque inflammatur ad pœnas; cum mens ipsa, vel conscientia per divinam virtutem omnia in memoriam recipiens, quorum in semetipsa signa quædam et formas, cum peccaret, expresserat, et singulorum quæ vel fœde ac turpiter gesserat, vel etiam impie commiserat, historiam quamdam sce- datur. lerum suorum ante oculos suos videbit expositam; tunc et ipsa conscientia propriis stimulis agitatur atque compungitur, et sui ipsa efficitur accusatrix et testis. Quod ita sensisse puto etiam Paulum apostolum cum dicit: Inter se invicem cogita tionibus accusantibus, aut etiam defendentibus in die qua judicabit Deus occulta hominum, secun dum Evangelium meum per Jesum Christuin. › Ex quo intelligitur quod circa ipsam animæ substan tiam tormenta quædam ex ipsis peccatorum noxiis affectibus generantur. 5. Et ne satis tibi hujus rei intellectus difficilis appareat, considerari possibile est ex his passio nom vitiis, quæ animabus accidere solent, id est, cum vel flammis amoris exuritur anima, vel zeli, vel livoris ignibus maceratur; aut cum ira agitatur, vel cum insaniæ, vel tristitiæ immensitate consumitur, quomodo borum malorum nimietales aliquanti intolerabiliter ferentes, mortem subire, quam hujuscemodi cruciatus perpeti, tolerabi lius babuere. Requires sane si his qui vitiorum malis istis quæ supra diximus, irretiti sunt, nec emendationis aliquid in bac vita adhuc positi com parare sibimet potuerunt, et ita ex hoc mundo abscesserunt, sufficiat illis ad pœnam quod illis ipsis perdurantibus in se noxiis affectibus crucian tur, id est, vel iræ, vel furoris, vel insaniæ, vel mæroris, quorum utique mortiferum virus nullo €. Multa sunt etiam alia quæ nos latent, quæ illi soli cognita sunt, qui est medicus animarum no straram. Si enim ad corporis sanitatein pro his vitiis quæ per escam potumque collegimus, neces sariam habemus interdum austerioris ac morda cioris medicamenti curam; nonnunquam vero, si id vitii qualitas depoposcerit, rigore ferri et sectionis asperitate indigemus; quod si etiam hæc supergressus fuerit morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam ignis exurit; quanto ma gis intelligendum est et hunc medicum nostrum Deum volentem diluere vitia animarum nostrarum, quæ ex peccatorum et scelerum diversitate colle gerant, uti hujuscemodi pœnalibus curis, insuper etiam ignis inferre supplicium his qui sanitatem animæ perdiderunt? Cujus rei 103 imagines etiam in Scripturis sanctis referuntur. Denique in Deuteronomio sermo divinus peccatoribus commi natur, quod febribus et frigoribus et aurigine pa nientur, et oculorum vacillationibus, et mentis alie natione, et paraplexia, et cæcitate, ac debilitate renum cruciandi sint. Si quis igitur ex otio de omni Scriptura congreget omnes languorum commemo rationes, quæ in comminatione peccatoribus velut corporearum ægritudinum appellationibus memorantur, inveniet quod animarum vel vitia, vel supplicia per hoc figuraliter indicentur. Ut autem intelligamus quia ea ratione qua medici adjutoria in hac vita emendationis medicamento mitigatum languentibus adhibent, ut per curas reparent sani * Rom. 11, 13, 16. * Deut. XXVIII. Contraria. Deest in prioribus editionibus, sed habetur in mss. Paulo post inss., ‹ intemperies collecta materiam suggesserit. Alias pro‹ col lecta legitur collectam. > Ita anima cum multitudinem malorum ope rum, etc. Hunc locum summatim refert Hierony mus epist. 94 ad Avitum his verbis: «Ignes quoque gehennæ et torinenta quæ Scriptura sancta pecca loribus comminatur, non ponit (Origenes) in sup pliciis, sed in conscientia peccatorum, quando Dei virtute et potentia omnis memoria delictorum ante oculos nostros ponitur, et veluti ex quibusdam se minibus in anima derelictis, universa vitiorum se ges exoritur, et quidquid feceramus in vita vel turpe vel impium, omnis eorum in conspectu nostro pictura describitur, ac præteritas voluptates mens intuens conscientiæ punitur ardore, et pœnitudinis stimulis confoditur. › Sic inss. Alias, atque supplicium inflam matur. › Vel flammis amoris exuritur. Ita mss. In editis deest vel et amoris. Ita mss. Alias, Iræ agitatur insania vel tristitiæ immensitate consumitur, quoniam horụm malorum durities aliquanti intolerabiliter ferentes mori quam, etc. Sic mss. Alias, aliorum. › Ita mss. Alias, ‹ moderatioris. › In editis deest ‹ in comminatione,» et legi tur, quæ de peccatoribus. ›

animal omni modo otiosum atque immobile esse po- habeant, vel structores parietum, a quibus diruta test, sed omni genere moveri et agere semper et velle aliquid gestit; et hanc inesse naturam omni bus animantibus, manifestum puto. Multo magis ergo rationabile animal, id est, hominis naturam necesse est semper aliquid movere vel agere. Et si quidem immemor sui sit, et quid se deceat ignoret, circa usus corporales omnis sua movetur intentio, et per omnes motus suos erga voluptates suas ac libidines corporis occupatur; si vero talis sit qui in commune aliquid curare vel providere studeat, aut reipublicæ consulens, aut magistratibus parens, aut quidquid illud est quod in commune certe pro desse videatur, exercet. Jam vero si quis talis sit ut aliquid melius quam hæc quæ corporea videntur, intelligat, et sapientiæ et scientiæ operam habeat, sine dubio erga hujuscemodi studia omnem declina bit industriam, quo possit inquisita veritate rerum causas rationeinque cognoscere. Sicut ergo in hac vita alius quidem summum bonum corporis Judicat voluptatem alius vero in commune consu lere, alius studiis et intelligentiæ operam dare; ita requiramus in illa vita quæ vera est, quæ abscon dita esse dicitur cum Christo in Deo", id est io illa æterna vita, si aliquis talis erit nobis vivendi ordo vel status. 2. Quidam ergo laborem quodammodo intelligen tiæ recusantes, et superficiem quandam legis lit teræ consectantes, et magis delectationi suæ quo dammodo ac libidini indulgentes, solius litteræ di scipuli, arbitrantur repromissiones futuras, in volu plate et luxuria corporis exspectandas et prop terea præcipue carnes iterum desiderant post resurre ctionem tales quibus manducandi, et bibendi et omnia quæ carnis et sanguinis sunt, agendi nunquam desit facultas, apostoli Pauli de resurrectione spi ritalis corporis sententiam non sequentes ". Quibus consequenter addunt et nuptiarum conventiones, et filiorum procreationes etiam post resurrectionem futuras, fingentes sibimetipsis Jerusalem terrenam urbem reædificandam Japidibus pretiosis in funda menta ejus jaciendis et de lapide jaspide muros ejus erigendos, et propugnacula ejus ex lapide cry stallo; peribolum quoque habituram ex lapidibus electis et variis, id est jaspide et sapphiro, et chal cedonio, et smaragdo, et sardio et onychino, el chrysolitho, et chrysopaso, et hyacintho, et ame thysto. Quin etiam ministros deliciarum suarum dandos sibi alienigenas putant, quos vel aratores "Coloss. 11, 3. 12 | Cor. xv, [44. " Prov. ix, 1, 2, 3, 4, 5. ipsorum et collapsa civitas exstruatur; et arbitran tur quod facultates gentium accipiant ad eden dum, et in divitiis eorum dominentur, ut etiam cameli Madian et Cedar veniant, et afferant eis aurum, et thus, et lapides pretiosos. Et hæc conan tur auctoritate prophetica confirmare ex his quæ de Jerusalem repromissionibus scripta sunt; ubi etiam dicitur quia qui serviunt Domino, mandu cabunt et bibent, peccatores autem esurient et silient et quod lætitiam agent justi, impios vero mæror possidebit. Et de Novo quoque Testamento vocem proferunt Salvatoris, qua discipulis promittit de vini lætitia dicens: • Quia non bibam ex hoc jam usquequo bibam illud vobiscum novum in regno Patris mei 13. Addunt quoque et illud, quod Salvator beatos dicit eos qui nunc esuriunt et sitiunt, pollicens eis quia saturabuntur"; et multa alia ex Scripturis exempla proferupt, quorum vim figura liter intelligi debere non sentiunt. Tum vero secun dum formam quæ in hac vita est, et secundum mundi hujus dispositiones dignitatum, vel ordinum, vel eminentias potestatum, reges se fore et princi pes arbitrantur, sicut sunt isti terreni, propter illud videlicet quod in Evangelio dictum est ‹ Eris potestatem habens super quinque civi tates 18 › Et, ut breviter dicam, secundum vitæ hujus conversationem per omnia similia volunt esse omnia quæ de repromissionibus exspectantur, id est ut iterum sit hoc quod est. Hoe ita sentiunt qui Christo quidem credentes, Judaico autém quodam sensu Scripturas divinas intelligentes, nihil ex his dignum divinis pollicitationibus præsumpse runt. 3. Hi vero qui secundum apostolorum sensum theoriam Scripturarum recipiunt, sperant mandu caturos quidem esse sanctos, sed panem vitæ qui veritatis et sapientiæ cibis nutriat animam, et illu minet mentem, et potet eam divinæ sapientiæ po culis, sicut dicit Scriptura divina: ‹ Quia sapientia præparavit mensam suam, jugulavit vi climas suas, miscuit in cratere vinum suum, et summa voce clamat: Divertite ad me, manducate panes quos paravi vobis, et bibite vinum quod miscui vobis 16. › Quibus sapientiæ escis nutrita mens ad integrum et perfectum, sicut ex initio fa clus est homo, ad 105 imaginem et similitudinem Dei reparetur; ut etiamsi quis ex hac vita minus "Matth. XXVI, 29. 16 Matth. v, 6. 15 Luc. XIX, Rationemque. Deest in libb. antea editis, sed reperitur in mss. Sic. mss. Alias, futuras voluptates et luxu rias corporis exspectandas. › Ita mss. Libb. editi, ædificandam lapidibus pretiosis, eos in fundamenta jacentes. › Et sardio. Deest in antea editis, sed habetur in mss. Ita mss. Alias, eorum. Ibidem mss., cut etiam cameli Madian et Ćedar veniant. › In editis deest, etiam cameli Madian et Cedar. > Ita mss.; in editis deest,. eris. Paulo post miss. exspectantur, id est ut iterum sit hoc quod est. › Editi, exspectant ut interim sit quod est. Divinas. Deest in prioribus editionibus, sed habetur in mss. Divina. Desideratur etiam in prioribus edi tionibus, licet habeatur in mss. Ibidem, ‹ jugula vit victimas suas; › hæc quoque desunt în antea editis, sed reperiuntur in omnibus mss.

cos non tota fide contempserint, vel adulari in ali- sancti quique discedentes de hac vita permane quibus possunt vel erroris causa 106 ac de ceptionis exsistere. Sed et de singulis divinæ pro videntiæ judicium discet, de his quæ accidunt ho minibus, quod non fortuito vel casu accidunt, sed ratione quadam tam examinata, tam ardua, ut eamn non solum sanctorum, sed fortassis omnium homi num, ne numerus quidem prætereat capillorum, cujus providentiæ ratio perducatur usque ad duos passeres qui denario distrahuntur, sive spiritaliter, sive etiam secundum litteram passeribus intellectis. Nunc enim adhuc interim quæritur, tunc autem ibi jam manifeste videbitur Ex quibus omnibus putandum est, quod interim non parum temporis transeat usquequo eorum tantummodo quæ super terram sunt ratio post vitæ abscessum dignis et be nemeritis ostendatur, ut per eorum omnium agni tionem et plene scientiæ gratiam, lætitia inenar rabili perfruantur. Tum deinde si aer iste qui in ter cœlum et terram est, nou est vacuus ab ani mantibus, et animantibus rationabilibus, sicut et Apostolus dixit: «In quibus aliquando ambulastis secundum sæculum mundi hujus, secundum princi pem potestatis aeris hujus spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiæ *0;, et iterum ait ‹ Rapiemur in nubibus obviam Christo in aera, et ita semper cum Domino erimus ". bunt in loco aliquo in terra posito, quem para disum dicit Scriptura divina, velut in quodam eru ditionis loco, et, ut ita dixerim, auditorio vel schola animarum in quo de omnibus his quæ in terris vi derant, doceantur, indicia quoque quædam ac cipiant etiam de consequentibus et futuris, sicut im hac quoque vita positi indicia quædam futuro rum, licet per speculum et ænigmata, tamen ex ali qua parte conceperant, quæ manifestius et lucidius sanctis in suis et locis et temporibus revelantur. Si quis sane mundus corde, et purior mente, et exercitatior sensu fuerit, velocius proficiens, cito ad aeris locum ascendet, et ad cœlorum regna per veniet per locorum singulorum, ut ita dixerim, mansiones; quas Græci quidem sphæras, id est globos appellaverunt, Scriptura vero divina cœlos nominat in quibus singulis primo quidem perspi ciet ea quæ ibi geruntur, secundo vero etiam ra tionem quare gerantur agnoscet; et ita per ordinem digredietur singula, sequens eum qui trans gressus est coelos Jesum Filium Dei dicentem Volo ut ubi sum ego, et isti sint mecum ". Sed et de his locorum diversitatibus indicat cum dicit Multæ mansiones sunt apud Patrem meum *.» Ipse tamen ubique est, et universa per currit. Nec ultra intelligamus eum in ea exigui tate in qua nobis propter nos effectus est; id est, non illa circumscriptione quam in nostro corpore in terris positus inter homines habuit, quo velut in uno aliquo circumseptus loco putetur. 6. (90°) Putandum est igitur quod tandiu sancti ibi permaneant, usquequo utriusque modi rationem dispensationis eorum quæ in aere geruntur, agno scant. Quod autem dixi utriusque modi, hoc est verbi gratia, cum in terris essemus, vidimus vel 7. Cum ergo verbi gratia, ad coelestia loca animalia, vel arbores, et differentias eorum pro- pervenerint sancti, tune jam rationem astrorum speximus, sed et diversitatem quamplurimam in- per singula pervidebunt, et sive animantia sunt, sive ter homines; verum videntes hæc, rationem eorum quidquid illud est, comprehendent. Sed et alias ra non intelleximus, sed hoc nobis tantum ex ipsa tiones operum Dei quas eis ipse revelabit, intelli quam vidimus diversitate suggestum est, ut inquira- gent. Jam enim tanquam filiis rerum causas, et mus et perscrutemur qua ratione ista omnia vel virtutem suæ conditionis ostendet; et docebit eos diversa fuerint creata, vel varie dispensentur, cl quare illa stella in illo loco cœli posita est, et quare concepto in terris hujuscemodi agnitionis vel ab alia tanto dirimente spatio separatur; verbi studio, vel amore, dabitur nobis post exitum etiam gratia, si propinquior fuisset, quid ex hoc esset fu cognitio ejus et intelligentia; si tamen res procedat turum; si vero longius, quid accideret; aut si ma cx volo. Cum ergo comprehenderimus integre ejus jor fuisset illa stella quam illa, quomodo similis non rationem, tunc utroque modo comprehendemus ea servaretur universitas, sed in aliam quamdam for quæ vidimus super terram. Tale ergo aliquid etiam mam cuncta mutarentur. Sic ergo decursis omni de aerea sede dicendum est. Puto enim quod bus quæ in astrorum ratione et in bis conversionibus " Ephes. 11, 2, 3. "I Thes. iv, 16. ** Joan. xvii, 24. Sic mss. Alias, tanta fide contempserint, vel adulari in aliquibus possent. › Libb. editi, ‹ Subtrahuntur, sive spirituali. ter, sive jam secundum litteram passeribus intelle ais. Quod enim nunc interim queritur, tum autem ibi jam manifestum videbitur.; Sed miss. ut in no stro textu. Secundum principem potestatis aeris hujus. Bec omissa sunt in antea editis, licet habeantur in omnibus mss. Hæe ad præcedentem phrasim, quæ conclu sione carere videtur, referenda sunt, ni fallor, ita ut sic periodus construatur: Tum deinde si aer...; pu tandum est, etc. EDIT. PATROL. Agnitionis. Decst etiam in prioribus editioni 23 Joan. XIV, bus, sed habetur in mss. Vide 1. 11 Origenian., q. 11, n. 11 et 12. Ita mss. Alias, permaneant, › Sic mss. Alias, judicia. › Sic iterum miss. Alias, judicia, › male. Ibidem libb. editi, per speculum in æniginate.» Mss. ut in nostro textu. Mss., digreditur. Libb. editi, egredi tur. > Sic mss. Alias, vel ultra intelligamus eum uon in ea, elc. Vide 1. 11 Origenian., q. 8, num. 1 et 3. Sic mss. Alias, diversitas, sed in aliam quamdam formam cuncta formarentur, si decur sis, ▸ etc.