Diplomatic text · TLG_UC clean (diplomatic Greek, re-fetched fresh) — PG column chips mark the printed columns.
PG 85:1670Fragmenta in epistulam ad Romanos Rom 1,5-7a Ἐκπεπολέμωτο γὰρ τῷ θεῷ ἡ φύσις ἡμῶν διὰ παρακοήν, καὶ ἣν ὁ νόμος ἐπέταττεν ἀρετὴν οὐ φυλάσσοντες, ἀλλὰ παιδευόμενοι μὲν ἕως γήρους, οὐδὲν δὲ μᾶλλον βελτίους ἑαυτῶν γινόμενοι τὸν νομοθέτην ὡς εἰκὸς παροξύνομεν, ἃ μὲν δεῖ ποιεῖν τε καὶ μὴ ποιεῖν ἐκμανθάνοντες ὡς μηδὲ ἀγνοίας σκῆψιν ἡμῖν ὑπολείπεσθαι, ποιοῦντες δὲ ἥκιστα μὲν ἃ χρεών, μάλιστα δὲ ἃ μὴ χρεὼν ὡς μὴ μόνον ἀργίας καλῶν ἀλλὰ καὶ πράξεως κακῆς ἐνόχους καθίστασθαι καὶ δίκην ἀμφοτέρων ὀφείλειν, ὧν τε γὰρ εἰχόμεθα καὶ ὧν ἀπειχόμεθα. ταύτης τοίνυν τῆς ἔχθρας, φησί, καὶ τῆς ἐντεῦθεν κολάσεως ὑπάρξει μετὰ πάντων, ὦ Ῥωμαῖοι, καὶ ὑμῖν κομίσασθαι τὴν ἀπαλλαγήν, καὶ μετασχεῖν τῆς εἰρήνης ἧς τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων νῦν ἡ θεῖα χάρις ἠξίωσεν. ἐπεύχεται οὖν αὐτοῖς πρῶτον μὲν τοῦ θεοῦ τὴν χάριν· διὰ ταύτης γὰρ ἅπαντες τῆς σωτηρίας ἀπήλαυσαν οἱ πιστεύσαντες· εἶτα τὴν εἰρήνην δι' ἧς πᾶσιν αἰνίττεται τῆς ἀρετῆς τὴν κατόρθωσιν· εἰρηνεύει γὰρ πρὸς τὸν θεὸν ὁ τὴν εὐαγγελικὴν ἀσπαζόμενος πολιτείαν, ὁ θεραπεύειν αὐτὸν εἰς ἅπαντας προθυμούμενος. Rom 1,7b Ὁ γὰρ τοῦ παντὸς δεσπότης θεὸς ἀνέδειξεν ἡμῖν υἱοθεσίας παρά δοξον.
PG 85:1671ποίαν ταύτην; τὴν ἀναφανεῖσαν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν· τῷ μὲν γὰρ ὀνόματι τοῦ πατρὸς τὸ τῆς υἱοθεσίας δῶρον ἐνέφηνεν, τῇ δὲ ἐπαγωγῇ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸν ἐν ᾧ πρῶτον καὶ δι' οὗ πρῶτον γέγονεν αὕτη παρέστησεν. υἱοθεσίαν δὲ λέγει τῆς φύσεως ἡμῶν τὴν εἰς θάνατον καὶ ἀφθαρσίαν ἀποκατάστασιν· ἄξιοι γὰρ οἱ τοιοῦτοι θεοῦ χρηματίζειν υἱοὶ τῆς πατρικῆς ἀπαθείας καὶ αὐτοὶ μετέχοντες ὅσον οἷόν τε. ταύτης δὲ ἀπελάβομεν ἑνούμενοι διὰ τῆς πίστεως ἐντεῦθεν ἤδη τῇ ἀπαρχῇ· αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας. τοῦτο δὲ ἦν ἡ θνητότης οἶμαι τοῦ σώματος καὶ τὸ ἐμπαθὲς τῆς σαρκὸς ᾧ πρὸς τὴν ἁμαρτίαν καταφερόμενοι τῆς πρὸς θεὸν οἰκειώσεως διετειχιζόμεθα. 353 ἀλλὰ νῦν οὐκέτι φησίν· τὴν γὰρ φύσιν ἡμῶν πεπτωκυῖαν ἤγειρεν ἐν Χριστῷ καὶ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπου ρανίοις. Rom 1,8 Οὔκουν ὡς διά τινος ὑπηρετοῦ λέγει διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀλλὰ ἀντὶ τοῦ πρὸς εὐχαριστίαν μάλιστα κειμένην θεοῦ τὴν κατὰ τὸν δεσπότην Χριστόν, καὶ ἡ σώσασα δι' αὐτοῦ παράδοξος οἰκονομία τὸ γένος ἡμῶν ἤπερ καὶ ἡμᾶς διὰ τῆς ἐπ' αὐτὸν πίστεως μετὰ τῶν ἄλλων ἐζώγρησεν.
Καὶ οἰκειοῦται θεραπεύων ὡς οἷόν τε διὰ τούτων, μή ποτε νομίσαντες ἢ ὡς αὐτόν τι κατεγνωκέναι κατ' αὐτούς, ἢ ὡς τοῦ Πέτρου παραδόσεως ἐπιλαμβανόμενον ἐληλυθέναι πρὸς τὸ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς, εἶτα δυσανασχετήσαντες ἐπὶ τούτῳ φύγωσι μὲν τὴν ἀνάγνωσιν, ζημιω θῶσι δὲ τὸ ὄφελος τῆς ἐπιστολῆς. ἀρξάμενος οὖν ἀπὸ τῆς εὐχα ριστίας καὶ τῆς πίστεως, ἐπαινέσας αὐτοὺς ὡς αὐτῆς τε οὔσης ἀψευδοῦς καὶ βεβαίας κἀκείνων ἰσχυρῶς ὁμοῦ πάντων ἀντεχομένων αὐτῆς, διά τε τῆς καταγγέλλεται λέξεως ἣν οἰκείως ἄγαν ἔφη πρὸς τὸ ὑπερέχον τῆς πόλεως, καὶ διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ σεμνύνας ἀποχρώντως καὶ ἐξᾶρας αὐτούς, ἐπὶ τὴν σύστασιν εὐθὺς μεταβαίνει τοῦ ἰδίου προσώπου. Rom 1 ,9 Ἑαυτοῦ δὲ τὸ πνεῦμα εἶπεν, ἐπειδὴ μὴ τὴν ὑπόστασιν τοῦ πνεύματος ἔλεγεν, ἀλλὰ τὴν δεδομένην αὐτῷ πρὸς τὸ εὐαγγελίζεσθαι χάριν τοῦ πνεύματος, οὗ τῆς συνεργείας ἀξιούμενος τὸ τῆς ἀποστολῆς ἔργον διανύειν ἐδύνατο. Rom 1,10-12 Ταῦτα δὲ λέγει ὑπειδόμενος τὸν ἀκροατὴν τραχέως κρατεῖν τῷ ῥήματι, καὶ οἷον ὑπαντήσεσθαι τί λέγεις, ἐπείγει χαρίσματος ὑμῖν μεταδοῦναι πνευματικοῦ.
PG 85:1672τί γὰρ ἐνδεῖται τῇ τοῦ Πέτρου διδασκαλίᾳ; μέμφει ὅλως τοῖς ἐκείνου διδάγμασιν ὥς τις ὧν αὐτός, ὡς ἐκείνου μείζων ἀπόστολος, ὡς μᾶλλον ὁμιληκὼς ἐκείνου τῷ δεσπότῃ Χριστῷ καὶ μᾶλλον ἐκείνου φιληθεὶς ὑπ' αὐτοῦ. ταῦτα τοίνυν ὑπειδό μενος πρῶτον μὲν καὶ ἐν αὑτῷ τὸν σκοπὸν μηνύειν τῆς παρουσίας αὐτοῦ, ἐκόλασεν ἱκανῶς τῆς αὐθαδίας τὴν ὑπόληψιν. τότε τὸ τί 354 προσθῆναι καὶ τὸ μὴ δῶ φῆσαι ἀλλὰ μεταδῶ· πολὺ γὰρ ἐκείνου τοῦτο δήπουθεν. ὑφείμενος ἰάσατο δὲ πάλιν εἰς τὸ στηριχθῆναι ὑμᾶς εἰπών· ἐσπούδακα γάρ, φησίν, οὐχ ὥς τι καινὸν ὑμᾶς παρὰ Πέτρον αὐτὸς εὐαγγελιζόμενος, ἀλλ' ὡς ἐν αὐτοῖς οἷς παρειλήφατε βεβαιώσων ὑμᾶς. καὶ ἔτι πλέον ἀποσκευαζόμενος τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν, τοῦτο δέ ἐστι, φησί, συμπαρακληθῆναι ἐν. ὑμῖν διὰ τῆς ἐν ἀλλήλοις πίστεως ὑμῶν τε καὶ ἐμοῦ. ἔφην ὑμῶν, φησί, τῆς θέας ἐφίεσθαι, καὶ βούλεσθαί τινος χαρίσματος ὑμῖν μεταδοῦναι πνευματικοῦ πρὸς ὑμετέραν βεβαίωσιν, εἰδὼς ὂν τὸ ἐντεῦθεν κέρδος κοινόν, οὐκ ἐξ ἐμοῦ μᾶλλον ὑμῶν, ἢ ἐξ ὑμῶν ἐμοῦ κομιουμένου παράκλησιν. Rom 1,13-15 Ἐμὸν ἦν κέρδος ἡ πρὸς ὑμᾶς παρουσία λέγων· τῶν γὰρ ἐθνῶν οἱ τῷ εὐαγγελίῳ δι' ἐμοῦ προσαγόμενοι ἐμοὶ δῆλον ὅτι τὸν πλοῦτον ἐπαύξουσιν.
οὐκ ἂν οὖν ἑκὼν ὠφελείας κατημέλουν οἰκείας οὐδὲ ζημίας τοσαύτης ἐθελοντὴς ὑφιστάμην· οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοι λόγον τὸν ἕκαστα τῶν ἄλλων ἐθνῶν σπουδαίως οὕτως διὰ τὸ κέρδος μεταδιώκοντα τοῦτον ὑμῶν καταφρονῆσαι μὴ κατὰ πολλὴν ἀνάγκην ἀπολειπόμενον. καὶ οὐ διὰ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ διότι παρ' Ἕλλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμί· οὕτως τὸ κατ' ἐμὲ πρόθυμον καὶ ὑμῖν τοῖς ἐν Ῥώμῃ εὐαγγε λίσασθαι. οὐ γὰρ τῶν μὲν προεβλήθην ἀπόστολος τῶν δὲ οὔ, ἀλλὰ κηρῦξαι πᾶσιν ἁπλῶς τὸν Χριστὸν ἐπετάγην, ὥστε καὶ χρέως ἔκ τινος οὐ χάριν διδοὺς τὸ ὡς ἑκάστους ἐλθεῖν, οὐκ ἂν οὐδὲ ὑμῶν ἀπελείφθην, εἴπερ ἦν ἐγχωροῦν. συχνοῖς δὲ καὶ γενναίοις ἄρτι τούτου λογισμοῖς τὴν ἐπὶ τῇ μελήσει κατηγορίαν ἀποδυσάμενος καὶ ἔτι πρὸ τούτων αὐτάρκως θεραπεύσας αὐτοὺς καὶ τὴν ὡς περὶ αὐθάδους ἐπιφυομένην κατ' αὐτοῦ διαβολὴν ἀνελὼν συμπεραίνει καὶ τὸ προοίμιον.
PG 85:1673Rom 1,16-17 Οἱ τῷ χριστιανικῷ πολεμοῦντες κηρύγματι διέσυρον αὐτὸ κωμῳδοῦντες ὡς ἐπονείδιστον· οὐ γὰρ εἶναί τι καταγελαστότερον λόγου τοῦ καταγγέλλοντος μὲν ὑπὸ Ἰουδαίων συνειλῆφθαι καὶ συνῃρῆθαι τὸν υἱόν, καὶ οὔτε τὸν σταυρὸν οὔτε τὸν θάνατον ἀρνουμένου, φάσκοντος δὲ αὖθις οὐ μόνον ἐκ νεκρῶν ἐκεῖνον αὐτὸν ἐγηγέρθαι ἀλλὰ καὶ εἰς οὐρανοὺς ὡς ἂν τοῦ παντὸς κύριον ἀνεληλυθέναι καὶ τοὺς λοιποὺς ἅπαντας ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι καὶ τἄλλα πάντα ὁπόσα δὴ καὶ ἐκήρυττον οἱ ἀπόστολοι. ταῦτα χλευάζοντες ἐκεῖνοι καὶ διασύροντες ἐπιστομίζειν τοὺς ἀποστόλους ἐνόμιζον. πρὸς ταύτην οὖν τῶν ἀποστόλων τὴν δόξαν 355 καὶ ὁ μακάριος ἐνυφιστάμενος Παῦλος οὕτως ἄρχεται τοῦ περὶ τοῦ δόγματος λόγου· οὐ γὰρ ἐπαισχύνομαι τὸ εὐαγγέλιον. συνῆθες δὲ αὐτῷ καὶ τοῦτο μὴ προτιθὲν τὰ πολλάκις τὴν ἔνστασιν ἀπ' αὐτῆς ποιεῖσθαι τῆς λύσεως τὴν ἀρχήν, καὶ εἰ μὴ τοῖς αὐτοῖς συντείνας ἀκριβῶς τοῖς ἀποστολικοῖς ῥήμασι προσέχει τὸν νοῦν, ἀποπλανώ μενος αὐτῶν τῆς διανοίας οὐ ῥᾳδίως αἰσθήσεται. τοιοῦτόν ἐστιν ἀμελὲς καὶ τὸ οὐχ οἷον δὲ ὅτι ἐκπέπτωκεν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τοῦτο μὲν τότε σαφηνιοῦμεν ὅταν ἐπ' αὐτῷ γενώμεθα σὺν θεῷ, νυνὶ δὲ πρὸς τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν.
ἀπαντήσας γὰρ τῷ ἰσχυροτάτῳ τῶν ἐναντίων ὡς ᾤοντο λόγῳ, κατ' ἀναίρεσιν τούτου τῆς τοῦ οἰκείου συστάσεως ἤρξατο· οὐ γὰρ ἐπαισχύνομαι τὸ εὐαγ γέλιον ἀντὶ τοῦ· τί γὰρ δεῖ τοῦ πρὸς ἅπαντας ἀνθρώπους ἐκτρέχειν τὸ πρόθυμον; ἐκκόψοιτο ὑμῶν ἡ εὐτέλεια, φήσει τις, τοῦ κηρύγματος. αὐτὴ μὲν οὖν ἐστιν ἡ πλέον ἐπεγείρουσα καὶ νεύρουσά με· τὸ γὰρ ἀσθενὲς ὑπάρχει ἐν τῷ εὐαγγελικῷ λόγῳ δοκοῦν, τοῦτο μάλιστα τὴν τοῦ θεοῦ παρίστησι δύναμιν. τίνα τρόπον; δύναμις γὰρ θεοῦ ἐστι, φησίν, εἰς σωτηρίαν παντὶ τῷ πιστεύοντι. σώζει ὑμᾶς πάντας ὅσοιπερ αὐτὸν εἶναι πιστεύωσιν ἀληθῆ, καὶ τούτου δεῖται πρό γε τῶν ἄλλων ὁ Ἰουδαῖος, ὁ διὰ τοῦ γραπτοῦ νόμου τὸ πλέον Ἑλλήνων εἰς θεοσέβειαν ἔχειν αὐχῶν. σώζει δὲ πῶς; δικαιοσύνη γὰρ θεοῦ ἐν αὐτῷ ἀποκαλύπτεται ἐκ πίστεως εἰς πίστιν. διὰ μὲν τοῦ δικαιοσύνη τὴν ἀναμαρτησίαν φησίν, διὰ δὲ τοῦ θεοῦ τὸ ἐκ χάριτος θείας, διὰ δὲ τοῦ ἀποκα λύπτεται τὸ κατὰ καιρὸν ἐν τῇ τῆς ἀναστάσεως ἡμέρᾳ ταύτην γνωσθήσεσθαι, διὰ δὲ τοῦ ἐκ πίστεως τὸ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου ἀλλὰ τὸ πιστεῦσαι τῇ ἀναστάσει τοῦ Χριστοῦ, διὰ δὲ τοῦ εἰς πίστιν τὸ μὴ περὶ ἐκείνου μόνου ἀλλ' ἐξ ἐκείνου καὶ περὶ ἑαυτῶν ὡς ἀναστησομένων πιστεῦσαι.
τὸ σύμπαν οὖν νόημα τοῦ προκειμένου τί οὗτό ἐστιν; ὅτι τὸ ἡμέτερον εὐαγγέλιον πάμμεγά τι καὶ ὡς ἀληθῶς ἐστι θαυμαστόν, εἴ τε ἀκριβῶς αὐτοῦ προσέχει τις τῇ δυνάμει· πάντας γὰρ ἀνθρώπους οὓς οὐδὲ ὁ φυσικὸς ὤνησε νόμος οὔτε ὁ γραπτὸς τῷ φυσικῷ προστεθείς, σώζει διὰ τῆς ἐπὶ τὸν Χριστὸν πίστεως· πληροφορηθεὶς γάρ τις περὶ τῆς ἀπὸ τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως, ὅτι γε ταύτης αὐτῷ συμμεθέξει καὶ αὐτὸς ὑπακούων αὐτοῦ κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ σωτῆρος ὑπόσχεσιν εἴσω τῆς σωτηρίας ἐστίν. καὶ τοῦτο, φησί, δι' Ἀββακοὺμ τοῦ προφήτου πάλαι καὶ πρόπαλαι θεὸς κατεμήνυεν, ὅτι ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται. προσπαρέγραψε δὲ τὴν μαρτυρίαν ταύτην εἴς τε ἀξιοπιστίαν τοῦ οἰκείου λόγου καὶ εἰς ἔλεγχον μάλιστα τῆς Ἰουδαίων ὑπὲρ τοῦ νόμου δῆθεν φιλονεικίας.
PG 85:1674τοιοῦτον οὖν τὴν δύναμίν ἐστι, φησί, τὸ ἡμέτερον 356 εὐαγγέλιον, κάλλιστα δὲ ἀπὸ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ διὰ τὸ τέως ἀφανὲς ἐπὶ τὴν σύστασιν ὥρμησεν, ὡς ἂν εἰ καὶ περὶ κόκκου σίτου τις λέγει, ὅτι τοῦτο τὸ μὲν ὁρώμενον νῦν ἐστι κόκκου πλέον οὐδέν, εἰ δὲ αὐτοῦ κατίδες τὴν δύναμιν καὶ ῥίζαν ὄντα τοῦτον καὶ καλάμην εὑρήσεις καὶ ἄσταχυν καὶ σῖτον, ὡσαύτως δὲ πολυπλασιαζόμενον ἑαυτοῦ, καὶ τὸ θαυμαστό τερον· πρὶν μὲν εἰς τὴν γῆν πεσὼν ἀποθάνοι, γίνεται τούτων οὐδέν, χωσθεὶς δὲ καὶ τελευτήσας εἰς γῆν, καθάπερ ἔφην, ποιεῖ. Μέχρι τούτων οἱονεὶ προακροβολισάμενος τοῦ εὐαγγελίου τὴν σύστασιν καὶ ἀποφαντικῶς αὐτὴν μᾶλλον ἤπερ ἀποδεικτικῶς ποιησάμενος καὶ φήσας αὐτὸ σωτήριον ὁμοίως ἅπασι Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησιν εἶναι, χωρεῖ λοιπὸν ἐπὶ τὸν ἐξετασμόν, Ἑλληνισμοῦ τε πρότερον καὶ Ἰουδαϊσμοῦ μετὰ τοῦτον, τοῦτ' ἔστι τοῦ τε φυσικοῦ νόμου καὶ τοῦ γραπτοῦ. φυσικὸν δὲ νόμον οὐχ οἷον τὴν τῶν ἀλόγων φημὶ ἀλλὰ τὴν φυσικὴν τῷ λόγῳ τὰ πρακτέα διακρίνειν δύναμιν τῆς ψυχῆς. ἐξετάζει μέντοι τὸν φυσικὸν πρότερον τοῦ γραπτοῦ, ὅτι ὁ μὲν φυσικὸς νόμος ἐπὶ πλέονκοινὸς γὰρ τῶν ὅλων ἐστίνὁ δὲ γραπτὸς ἐπ' ἔλαττον· μόνων γὰρ Ἰουδαίων.
ἐκεῖνον οὖν εἰκότως πρότερον ἔχοντα πάντας ὑφ' ἑαυτὸν διελέγχει, καὶ δείξας ἀμφοτέρους Ἕλληνάς τε καὶ Ἰουδαίους ὑπευθύνους κολάσεως· εἰδότας γὰρ αὐτοὺς παραβαίνειν τὸ δέον ἀναγκαίαν αὐτοῖς οὖσαν ἀναμφισβητήτως τὴν μόνην ὑπολειπομένην διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως κατεσκεύασε σωτηρίαν. Rom 1,18a Ὡμολόγηται, φησί, τοῦτο παρὰ πᾶσι, τὸ δίκας τε καὶ ἀμοιβὰς ἑκάστοις κατὰ καιρὸν ἀναλόγως τῶν ἐντεῦθεν βεβιωμένων γενήσεσθαι. καλῶς δὲ τὸ ἀποκαλύπτεται ὡς ἐντεῦθεν μὲν ἐπὶ τούτοις ἀγανα κτοῦντος ἤδη τοῦ θεοῦ ἀλλ' ἀνεχομένου διὰ μακροθυμίαν, τότε δὲ φανεροῦντος τῇ τιμωρίᾳ τὴν ἀγανάκτησιν. καὶ ἡ προσθήκη δὲ τοῦ ἀπ' οὐρανοῦ μειζόνως τῷ ἀκροατῇ τὸν φόβον ἐπηύξησεν· τὸ γὰρ ἀδιάφυκτον ἐνέφηνε τοῦ κριτοῦ, Ἕλληνα δ' ὁμολογούμενον εἰκότως αὐτό, διότι καὶ παρ' Ἕλλησιν ἀνενδοιάστως τὸ κρίσιν ἔσεσθαι πάντων δοξάζεται. Rom 1,18b-19 Ἐπειδὴ γὰρ δύο ταῦτά εἰσι τῶν ἁμαρτημάτων τὰ γενικώτατα, ἡ περὶ θεὸν πλημμέλεια καὶ ἡ περὶ τὸν πλησίον, τίθησιν ἀμφοτέρας, καὶ προτέραν μὲν ὡς μείζονα τὴν εἰς τὸν θεὸν ἀσέβειαν καλέσας αὐτήν, 357 δευτέραν δὲ τὴν εἰς τὸν πλησίον ἀδικίαν ταύτην προσειπών.
PG 85:1675εἶτα καὶ συνίστησι τὸ δικαίως ἅπαν τὸ γένος ἡμῶν ὑπὸ κρίσιν ἐλεύσεσθαι, τῶν τὴν ἀλήθειαν ἐν ἀδικίᾳ κατεχόντων εἰπών· οὐδὲ γὰρ εἰς ἄγνοιαν καταφεύγειν αὐτοῖς ἔνεστιν. εἰδότες γοῦν λυμαίνονται τὸ κατ' αὐτοὺς τὴν ἀλήθειαν. καὶ διελὼν τὰς ἁμαρτίας, προτέραν αὐτῶν τὴν εἰς θεὸν ἐξετάζει καὶ λέγει σαφῆ τε καὶ φανερὰν τὴν περὶ θεοῦ γνῶσιν ὑπάρχειν αὐτοῖς ἑαυτὸν αὐτοῖς τοῦ θεοῦ ἐπιπεφανερωκότος. Rom 1,a Καὶ γὰρ καὶ τὸ θεὸν εἶναι δυνατὸν καὶ ἀΐδιον, καὶ μὴν καὶ δημιουργὸν καὶ προνοητὴν καὶ τἄλλα πάντα ὅσα καὶ πρόσεστι μὲν αὐτῷ, τοῖς δὲ γεννητοῖς ἐστι πᾶσιν ἀόρατον. ταῦτα διὰ τῆς πανσόφου δημιουργίας ἐν τῇ κτίσει τοῦ κόσμου τούτου διανοίᾳ καθορᾶν ἡμῖν ἐδωρήσατο· κτίσας γὰρ τὸν κόσμον οὕτως αὐτὸν κατεσκεύασε συνετῶς ὥστε μεταποιούμενον μὲν καὶ μεταβαλλόμενον ὅτιπερ ὑπὸ θεοῦ γέγονεν, ἀϊδίου τε ὄντως αὐτοῦ καὶ ἀναλλοιώτου, διδάσκει συνεστῶτα δὲ κἂν ταῖς συνεχέσι κινήσεσι καὶ μὴ καταφθειρόμενον ὑπ' αὐτῶν ὅτιπερ ὁ ποιήσας αὐτόν ἐστι δυνατὸς ἐκβοᾶν. ἡμᾶς τε φύσεως τοιαύτης ἐδημιούργησε νοῦν τε καὶ λογισμὸν ἐπιβαλὼν τούτων ἡμῖν δωρησάμενος, ὥστε παρεπομένους ἡμᾶς τῇ διὰ τοῦ κόσμου τούτου διδασκαλίᾳ δύνασθαι νοοῦντας καθορᾶν αὐτοῦ τὰ ἀόρατα.
εἰ γὰρ ὅτι γενητός ἐστιν ἐκ τῶν τροπῶν τε καὶ ἀλλοιώσεων αὐτοῦ κατεμάθομεν, δῆλον ὅτι γε γενόμενος ὑπὸ τοῦ πάντως ἀγενήτου καὶ ἀτρέπτου γεγένηται, ὃς ὑπερβολὴν δυνάμενος οὐδὲ ἐν τοσαύτῃ ὄντα μεταβολῇ τῶν στοιχείων διὰ τὸ ἡμῖν χρειῶδες συμφερομένων εἰς ἄλληλα, ἀφίησιν ἀπολέσθαι ἀλλ' ὑφεστῶτα καὶ ἀκατάλυτα ἔτι διακρατεῖ. ROM 1,β Τὸ δὲ εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους φησὶν ἀντὶ τοῦ παραιτεῖται αὐτῶν τὴν ἀπολογίαν· τοῦτο ἀποστρέφει τὴν γλῶτταν, ἐμφράττει τὸ στόμα εὔχει, σιωπὰν ποιεῖ. ἔφη δὲ αὐτῷ τῷ αἰτιατικῷ τρόπῳ κατὰ τὸ οἰκεῖον ἰδίωμα· σύνηθες γὰρ τῷ ἀποστόλῳ τὰς τῶν πραγμάτων ἐκβάσεις ὡς τῶν πραγμάτων αἴτια τιθέναι. οὐ γὰρ διὰ τοῦτο τὴν πρώτην ὁ θεὸς τῆς ἑαυτοῦ γνώσεως τοὺς ἀνθρώπους ἠξίωσεν, ἵνα αὐτοῖς μηδ' ἧστινος ἀπολογίας μετείη, ἀλλὰ ταύτην ἐν αὐτοῖς ἐφανέρωσε πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῖς ἵνα ἔχειν τό τε αὐτοῦ καὶ τῆς κηδεμονίας ἀπολαμβάνειν τῆς αὐτοῦ. ἐπειδὴ τὴν δωρεὰν ἐκεῖνοι τὴν θείαν διὰ τῆς αὐτῶν ἐνύβρισαν ῥᾳθυμίας, ἠκολούθησαν ὡς εἰκῶς τὸ ἐκπεσόντας αὐτοὺς τοῦ προσήκοντος πάσης παραιτήσεως ἀποστηρηθῆναι.
PG 85:1676358 Rom 1,21-23 Ὅτι μὲν οὖν ἔγνωσαν εἶναι θεόν, δῆλον οὐκοῦν οὐχ ὑπὲρ τούτου δίκην ὑφέξουσιν, ὅτι δὲ οὐκ εἰς δέον τῇ γνώσει κατεχρήσαντο, ὑπὲρ δὲ τούτου τιμωρηθήσονται· θεὸν μὲν γὰρ αὐτὸν ἐδόξαζεν ἕκαστος, καὶ ὅτιπερ ᾤετο θεόν, τοῦτο καὶ ὡς ὑπερέχον ἡγούμενος ἐθεράπευσεν. ἐσφαλμένως δὲ καὶ ἀσυνέτως τὸ πρᾶγμα μετῆλθον· τὴν τοῦ θεοῦ γὰρ ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γνῶσιν ὁδὸν καταλιπόντες καὶ οἰκείαν ἀνατεμόμενοι πρὸς ἐσχάτην μανίαν ἐξώκειλαν, τὸν πλεονασμὸν τῆς ὡς ᾤετο σοφίας αὐτῶν προσθήκην μωρίας κτησάμενοι, μέχρις ἑρπετῶν καὶ ἀψύχων τὸ θεῖον σέβας καταβιβάσαντες, ὥστε ἡ περὶ τοῦ θεοῦ πλάνησις αὐτῶν ἐλέγχεται αὐτοὺς τῷ τὴν περὶ θεοῦ γνῶσιν ἐνυπάρχειν αὐτοῖς, καὶ ἅμα πάσης αὐτοὺς ἀφαιρεῖται συγγνώμης. τοῦ μέντοι γε οὐχ ὡς θεὸν ἐδό ξασαν ἢ ηὐχαρίστησαν ὁ νοῦς οὕτως ἐστίν· τοῦ μὲν ηὐχαρί στησαν, ὅτι μὴ πάντων τῶν ἀγαθῶν αὐτὸν αὐτοῖς εἶναι αἴτιον καὶ χορηγὸν ὡμολόγησαν, τοῦ δὲ ἐδόξασαν, ὅτι ἣν ἐχρῆν αὐτοὺς περὶ θεοῦ ἔχειν ὑπόληψιν, ταύτην οὐκ ἔσχον. γνόντες γοῦν αὐτὸν ἐκ τῆς διὰ τοῦ κόσμου τούτου διδασκαλίας ἀόρατον, ἀΐδιον, ἄφθαρτον, παντοδύναμον, οὐκ ἐνέμειναν τούτοις, οὐδὲ τὴν τοιαύτην περὶ αὐτοῦ δόξαν ἐφύλαξαν, ἀλλ' ἤλλαξαν τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου θεοῦ ἐν ὁμοιώματι εἰκόνος φθαρτοῦ ἀνθρώπου.
ὁμοίωμά γε μὴν εἰκόνος αὐτὴν τὴν εἰκόνα φησίν, ὥσπερ οὖν καὶ ὁμοίωμα σαρκὸς αὐτὴν λέγει τὴν σάρκα, διὸ καὶ σφόδρα βαρύνων τῷ λόγῳ τὸ ἔγκλημα, αὐτό τε τοῦτο προστέθηκε τὸ φθαρτοῦ ἀν θρώπου τοῦτ' ἔστι τῆς φθειρομένης σαρκός. ἐπειδὴ καὶ ταύτης τοῦ ἀνθρώπου μόνης, οὐ μὴν καὶ τῆς ψυχῆς εἰκόνες εἰσὶ τὰ ἐκτυπώματα. διῆλθεν ἑξῆς γενικῶς μέν, ὀνομαστὶ δὲ ὅμως ἐκπομπεύων τὴν πλάνην αὐτήν, πετεινῶν καὶ τετραπόδων φήσας καὶ ἑρπετῶν, τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ τοῦ ψαλμοῦ· ἤλλαξαν τὴν δόξαν αὐτοῦ ἐν ὁμοιώματι μόσχου ἐσθίοντος χόρτον· κἀνταῦθα γὰρ ὁμοίωμα μόσχου τὸν μόσχον φησίν. ποῖον μέντοι μόσχον λέγει, δεδήλωκεν εἰπών· ἐποίησαν μόσχον ἐν Χωρὴβ καὶ προσ εκύνησαν τῷ γλυπτῷ. Rom 1,24-27 Ἀποδείξας τοίνυν αὐτάρκως ὁ ἀπόστολος δεδόσθαι μὲν τοῖς ἀνθρώ ποις τοῦ θεοῦ γνῶσιν παρὰ θεοῦ τῇ ἐντέχνῳ τοῦ κόσμου τούτου δημιουργίᾳ καὶ τῇ τῆς αὐτῶν φύσεως πρὸς τὴν μάθησιν τούτων ἐπιτη δείᾳ κατασκευῇ, τοὺς δεδεγμένους δὲ ταύτην σαρκικοῖς λογισμοῖς αὐτὴν ἐν ἑαυτῇ διαφθεῖραι καὶ οὐκ εἰς δέον τι χρήσασθαι, λέγει λοιπὸν 359 ἀκολούθως, ὅσων τε καὶ οἵων ἀτοπημάτων αὐτῶν αἰτία γέγονεν ἡ τοῦ θεοῦ τῆς ἀληθινῆς ἀπόπτωσις γνώσεως.
PG 85:1677Τὸν μὲν οὖν δεσπότην θεόν, φησίν, οὐδὲν τὰ τῆς ἀγνοίας τούτων παρέβλαψεν, ἀλλ' ἀνενδεὴς ὢν καὶ φύσιν ἔχων, πῶς ἂν εἴποι τις· αὐτὸς φύσει μακαριώτατος μένει διηνεκῶς ἐπὶ ταύτῃ; αὐτοὶ δὲ πρὸς ἅπαν εἶδος κακίας ἐξεκολλήθησαν, ἐπὶ τοσούτων κατακρατηθέντες τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἀγνοίᾳ τοῦ θεοῦ σκοτωθέντες, ὡς καὶ πρὸς τὰ παρὰ φύσιν ἐξενεχθῆναι, τυφλῶν δίκην οἷς ἔτυχον περιπίπτοντες, καὶ εἰκότως· εἰ γὰρ οὐχ οἷόν τε τοὺς τοῦ αἰσθητοῦ φωτὸς ἀπεστερημένους μὴ προσπταίειν τοῖς ἐν ποσίν, πολλῷ μᾶλλον ἀδύνατον ὀρθῶς βιῶναι καὶ ἀναμαρτήτως τοὺς ἐκείνου τοῦ μακαρίου φωτὸς ἑαυτοὺς ἀπεστερηκότας. Αὐτὸ τοῦτο δίκην αὐτῶν τῆς εἰς τὸν θεὸν πλημμελείας ἀπῆχθαι δεικνύς, ὡς πρὸ τῆς ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι τιμωρίας αὐτὸ τὸ ἁμαρτάνειν οὐ χαλεπωτάτη τοῖς σωφρονοῦσι κόλασις. Rom 1,28 Οὐ τοῦτο τοίνυν φησίν, ὅτιπερ αὐτοὺς ὁ θεὸς ἐγκατέστρεψε τοῖς βδελυροῖς τούτοις τολμήμασιν· οὐδενὸς γὰρ αἴτιος τούτου θεὸς ἀνθρώ ποις. μὴ γένοιτο.
πῶς γὰρ ὅς τε ἀγανακτῶν καὶ γεένναν ἐπὶ τούτοις ἠπείλησεν; ἀλλ' εἴωθεν ἡ γραφὴ τὴν συγχώρησιν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν ἐγκατάληψιν οὕτω καλεῖν ὡς τὸ ἐξέκλινας τοὺς τρίβους ἡμῶν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου, καὶ τὸ ἐσκλήρυνε κύριος τὴν καρδίαν Φαραώ, καὶ τὸ τί ἐπλάνησας ἡμᾶς, Κύριε, ἀπὸ τῆς ὁδοῦ σου; ἐσκλήρυνας τὴν καρδίαν ἡμῶν τοῦ μὴ φοβεῖσθαί σε; καὶ τὸ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν· λέγει τοίνυν ὅτι ἀποστάντων ἀπέστη καὶ ἀφέντας αὐτὸν ἀφῆκεν αὐτούς, ὥστε αὐτοῦ τοῦ κιβδήλου βίου παραίτιον ἡ αὐτῶν περὶ θεοῦ ἀδόκιμος γνῶσις. Rom 1,29-32 Καὶ ἑνὶ τούτῳ τῷ τῆς ἀδικίας προσρήματι κοινῇ τὰ εἰς ἀλλήλους αὐτῶν πάντα περιλαβὼν ἁμαρτήματα, ἐν τοῖς ἑξῆς ἀπαριθμεῖται καθ' ἕκαστον.
PG 85:1678καὶ πονηρίαν μὲν λέγει τὸν ἐκ κατασκευῆς εἴς τινα παρὰ τούτου πόνον γινόμενον, πλεονεξίαν δὲ τὴν ὑπὲρ τῆς ἐπιθυμίας 360 τοῦ πλείονος βλάβην, κακίαν δὲ τὴν τοῦ κακῶσαι τὸν πέλας σπουδήν, φθόνον δὲ τὴν ἐπὶ τοῖς τοῦ πλησίον καλοῖς βασκανίαν, φόνον δὲ τὴν μέχρις ἀναιρέσεως κίνησιν, ἔριν δὲ τὴν ἐπίψογον φιλονεικίαν, δόλον δὲ τὰς ἐπὶ λύμῃ τῶν ἀδελφῶν ἐπιβουλάς τε καὶ μηχανάς, κακοήθειαν δὲ τὴν κακοτροπίαν, ψιθυρισμὸν δὲ τὴν ὑπ' ὀδόντα τῶν παρόντων κακολογίαν, καταλαλιὰν δὲ τὴν εἰς ἀπόντας ὑπό τινων βλασφημίαν, θεοστυγεῖς δὲ οὐ τοὺς ὑπὸ θεοῦ στυγουμένους οὐ γὰρ αὐτῷ τοῦτο δεῖξαι πρόκειται νῦνἀλλὰ τοὺς μισοῦντας θεόν, ὑβριστὰς δὲ τοὺς θρασεῖς καὶ λοιδόρους, ὑπερηφάνους δὲ τοὺς κατὰ τῶν οὐκ ἐχόντων ἐφ' οἷς ἔχουσιν φυσωμένους, ἀλαζόνας δὲ τοὺς ἐφ' οἷς οὐκ ἔχουσιν αὐχοῦντας ὡς ἔχοντας, ἐφευρετὰς δὲ κακῶν τοὺς ἐπὶ τοῖς παλαιοῖς κακοῖς ἕτερα καινοτομοῦντας κακά, γονεῦσι δὲ ἀπειθεῖς τοὺς καὶ μέχρι γονέων ἀγνώμονας, ἀσυνέ τους δὲ τοὺς ἀσυνειδήτουςτῶν γὰρ τοιούτων οὐδὲν ἀφρονέστερον, ἀσυνθέτους δὲ τοὺς ταῖς συνθήκαις μὴ ἐμμένοντας ἃς ἂν πρός τινας συνθῶνται, ἀστόργους δὲ τοὺς ἀπηνεῖς καὶ ἀφίλους, ἀσπόν δους δὲ τοὺς ἀδιαλλάκτους καὶ μνησικάκους, ἀνελεήμονας δὲ τοὺς ἀκαμπεῖς καὶ ἀνενδότους πρὸς ἔλεον.
Rom 2, 1 Ἢ ὁ κρίνων φησὶν ἀντὶ τοῦ ὁ διακριτικὸς τῶν πρακτέων φύσεως καταξιωθείς. διὰ τί δὲ ὁ τοιοῦτος ἀναπολόγητος; ἐν ᾧ γὰρ κρίνεις, φησί, τὸν ἕτερον, σεαυτὸν κατακρίνεις· τὰ γὰρ αὐτὰ πράσσεις ὁ κρίνων. Rom 2, 2-5 Ἄνω δέ μοι τὰ εἰρημένα διδάσκεται· φήσας γὰρ αὐτῷ κατακρίτους ἡμᾶς ἐφ' οἷς πταίομεν εἶναι, πάλιν κἀνταῦθα τοῖς ἀνωτέροις ὁμοίως ὁμολογουμένην παρὰ πᾶσι καὶ ἀνενδοίαστον οὖσαν τὴν κρίσιν τοῦ θεοῦ, ἐπάγει· οἴδαμεν ὅτι τὸ κρίμα τοῦ θεοῦ ἐστι κατὰ ἀλήθειαν ἐπὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα πράσσοντας. καὶ τοῦτο ὡς ἀναμφισβήτητον τεθεικὼς ἐπιτιμητικώτερον λοιπὸν τοῖς ἑξῆς πρὸς αὐτοὺς κέχρηται λόγοις. ὄντος ἡμῖν ἅπασιν, φησί, τούτου σαφῶς ὅτι κρίσις ἀδέκαστος διαδέχεται, σὺ προσδοκᾷς, ἄνθρωπε, ἐν γνώσει πταίειν 361 ἐξελεγχόμενος ὑφ' ἑαυτοῦ, μὴ δώσειν δίκην, ἀλλ' ἐφ' οἷς ἑτέρων καταψηφίζῃ τινῶν ἐπὶ τούτοις ἀθῷος αὐτοῖς ἀφαιρεθήσεσθαι. καὶ θεὸν τὸν ἀληθινὸν κριτὴν οἴει μηδ' ὅσην σὺ τοῦ δικαίου ποιεῖσθαι τὴν πρόνοιαν, ἀλλ' ὅτι μὴ παρὰ πόδας τὴν κόλασιν ἐπιφέροι σοι διδοὺς καιρὸν εἰς μετάνοιαν, τούτῳ καταχρήσει πρὸς ἐπίδοσιν τοῦ κακοῦ. καὶ τὸ μακρόθυμον τοῦ θεοῦ περὶ σὲ ἀφορμὴν ποιήσει πάσης ἀνοσιό τητος. οὐκοῦν ἴσθι σαφῶς ὅτι κατὰ τὴν σκληρότητά σου θησαυρίζεις σεαυτῷ ὀργήν.
PG 85:1679προσέοικεν ὅλον τοῦτο τῷ τοῦ ψαλμωδοῦ· ταῦτα ἐποίησας καὶ ἐσίγησα, ὑπέλαβες ἀνο μίαν ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος· ἐλέγξω σε καὶ παραστήσω κατὰ πρόσωπόν σου τὰς ἁμαρτίας σου. τὸ μὲν οὖν θησαυρίζεις ἀπὸ μεταφορᾶς ἔφη τῶν ἐν ἀποκρύφοις μὲν ἐχόντων τοὺς θησαυρούς, αὐξόντων δὲ αὐτοὺς ταῖς κατ' ὀλίγον προσθήκαις. ἡ μέραν δὲ ὀργῆς τὸν τῆς τιμωρίας λέγει καιρόν. καὶ σὺ τοίνυν, φησί, τῷ πλήθει τῶν ἁμαρτημάτων οἷον ἐν ἀφανεῖ τὰ μείω τινί, τῇ μελλούσῃ κρίσει τὴν καθ' ἑαυτοῦ τιμωρίαν ἐπάξεις. ἀποκαλύψεως δὲ ἡμέραν αὐτὴν ὠνόμασε διὰ τὸ πάντα τὰ τελέως λανθάνοντα τότε μέλλειν εἰς τὸ ἐμφανὲς ἐπὶ πάντων προάγεσθαι, δικαιοκρισίας δὲ ὡς ἐνταῦθα μέν, τῆς δικαίας κρίσεως κατὰ πολλοὺς τρόπους ἀδικου μένης, ἢ δι' ἄγνοιαν τῶν κρινόντων ἢ δι' ἄλλην πρόφασιν σαρκικήν, ἐκεῖσε δὲ καθαρᾶς δικαίως καὶ λαμπρᾶς ἐκφερομένης τῆς ψήφου. καὶ οἷαν εἰκὸς τὴν θείαν, ἀνέλαβε μέντοι καὶ διὰ τούτων τὰ ἀποκαλύπτε ται γὰρ ὀργὴ θεοῦ ἀπ' οὐρανοῦ, διὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ τέλους, τῷ τῆς τιμωρίας δέει τὴν κατηγορίαν τῆς ἀσεβείας αὐτῶν καὶ τῆς ἀδικίας περιλαβών.
Rom 3, 19 Εἰς τοῦτο, φησίν, ὁ νόμος ἐλυσιτέλησεν, ἐγνώρισεν ἡμῖν τὴν ἁμαρ τίαν, οὐ τῷ ἀπαγορεῦσαι μόνον τῶν ἀτόπων τὴν πρᾶξιν ἀλλὰ καὶ τῷ παρακούοντας αὐτοῦ τιμωρήσασθαι· οὐ γὰρ ἂν μὴ κολάσεως τοῖς πταίσμασιν ἐπιφερομένης ὁποῖόν τι τὸ τῆς ἁμαρτίας ἐγνωρίσαμεν, καὶ διὰ τούτων τοίνυν ἁπάντων σφόδρα ἀκριβῶς συστήσας τὸ ὑφ' ἁμαρ τίαν τοὺς πάντας ἐπάγει λοιπόν, δεικνὺς τοῦ οἰκείου λόγου τὸ περιττόν. 362 Rom 3,22 Εἰς πάντας μὲν τοὺς Ἰουδαίους, φησίν, ὡς οἴκοθεν καὶ ἐξ ἑαυτῶν ἐσχηκότας τῆς σωτηρίας τὸν αἴτιον, ἐπὶ πάντας δὲ τοὺς ἐθνικούς, λέγει, ὡς ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐπὶ τούτους ἐκταθείσης τῆς χάριτος, ὅμως μέντοι καὶ τούτων κἀκείνων μετασχεῖν τῆς χάριτος ἔφησεν. οὐχ ὡς ἁπλῶς ἀλλὰ τοὺς πιστεύοντας· καὶ πάλιν ὅτι κοινὴ δικαίως ἡ χάρις κατὰ πάντων. Rom 4,1 Μεθυπέρβατος ἡ ῥῆσίς ἐστιν· ἀκολούθως γὰρ οὕτως, εἴ πως ἂν ἦν συγκειμένη· τί οὖν ἐροῦμεν εὑρηκέναι Ἀβραὰμ τὸν κατὰ σάρκα πατέρα ἡμῶν; ἀνέλθωμεν, φησίν, ἐπὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κατὰ σάρκα γένους ἡμῶν, ὃν ἐκ πάντων ἐκλέξας ὁ θεὸς τῶν ἐθνῶν εὐλόγησέν τε καὶ εἰς τοὺς ἐξ αὐτοῦ δι' αὐτὸν παραπέμψειν τὰ τῆς εὐλογίας ὑπέσχετο· δῆλον γὰρ ὅτι, ὅπως ἂν ἔχοι τὰ κατ' αὐτόν, οὕτως σχήσει καὶ τὰ ἡμέτερα.
PG 85:1680Rom 5,12-14 Ταύτης ἡμῖν, φησί, τῆς ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ ζωῆς τῆς ἁμαρτεῖν τε καὶ ἀποθανεῖν ἐπιδεχομένης καὶ διὰ τοῦτο καὶ νόμου δεομένης, εἰκότως τοῦ τὴν ἁμαρτίαν ὑποδεικνύντος τε καὶ ἀπαγορεύοντος, ἦρξε πρῶτος ὁ Ἀδάμ, ἅτε πρῶτος καὶ γενόμενος καὶ παρανομήσας. τῶν οὖν ἐξ αὐτοῦ κατὰ διαδοχὰς τικτομένων πάντες ἀπέθνησκον ὡς εἰκὸς τοῦ προπάτορος κληρονομοῦντες τῆς φύσεως· ἀλλὰ τῶν ἀποθνησκόντων τούτων οἱ μὲν δι' ὧν καὶ αὐτοὶ παρηνόμουν, ὑπήγοντο τῷ θανάτῳ, οἱ δὲ διὰ μόνην τοῦ Ἀδὰμ τὴν κατάκρισιν, οἷον ἡ τῶν νηπίων μερίς. διὰ τοῦτο νῦν μέν, φησίν, εἰς πάντας ἀνθρώπους διῆλθεν ὁ θάνατος, ἐφ' ᾧ πάντες ἥμαρτον, ἀντὶ τῶν πολλῶν λέγων τοὺς πάντας ὥσπερ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα· εἰ γὰρ τῷ τοῦ ἑνὸς παραπτώματι οἱ πολλοὶ ἀπέθανον, τοὺς πολλοὺς ἀντὶ τῶν πάντων φησίν. νῦν δὲ ἐβασίλευσεν ὁ θάνατος ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέως καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαν τας· οἱ γὰρ οὔτε πράξεως οὔτε διακριτικῆς προαιρέσεως ὄντες ἐντός, 363 πῶς ἂν εἶεν ὑπεύθυνοι πλημμελήματι; τὸ δὲ ἄχρι νόμου ἁμαρτία ἦν ἐν κόσμῳ τοιοῦτόν ἐστιν.
ὁ μακάριος Παῦλος ἀπὸ τῶν κατὰ Χριστὸν πολλάκις ἡμῖν διαλέγεται, ὡς μετὰ τὴν φανέρωσιν τοῦ σωτῆρος οὐκέτι τῆς παλαιᾶς κρατούσης ἀλλὰ τῆς καινῆς καταστάσεως· ἐν μὲν οὖν τῇ παλαιᾷ σαρκικοῖς οὖσιν ἡμῖν καὶ ὑποκειμένοις παθήμασιν ἀναγκαίαν εἶναι τὴν δόσιν τοῦ νόμου συνέβαινεν, ταῖς τῶν τιμωριῶν ἀπειλαῖς ἀνακόπτοντος ἡμῶν τῆς φύσεως τὰς πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ὁρμάς, καινοῖς δὲ γενομένοις ἐν Χριστῷ καὶ δικαίοις, τοῦτ' ἔστι τὴν διὰ τῆς ἁμαρτίας παλαίωσιν ἐπιδεχομένοις οὐκέτι, περιττὸς παντάπασιν ὁ νόμος ἐστίν. διὰ τοῦτο λέγει· δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται καὶ ὑμεῖς οὐκ ἐστὲ ὑπὸ νόμον καὶ ἐθανατώθητε τῷ νόμῳ διὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ καὶ εἰ πνεύματι ἄγεσθε, οὐκ ἐστὲ ὑπὸ νόμον. διὰ τοίνυν τοῦ ἄχρι γὰρ νόμου ἁμαρτία ἦν ἐν κόσμῳ τοῦτο λέγει, ὅτι ἕως οὗ φύσεως ἦμεν σαρκικῆς καὶ παθητικῆς καὶ διὰ τοῦτο ὑπὸ νόμον εἶναι χρηζούσης, τῇ ἁμαρτίᾳ κατεκρατούμεθα, πολιτευομένης αὐτῆς ἐν τῷ κόσμῳ παντί, ἀναιρεθέντος μέντοι τοῦ νόμου διὰ τὸ πνευματικοὺς γενομένους πρὸς δικαίωσιν ἡμᾶς ἐν Χριστῷ μετελθεῖν, συνανῄρηται καὶ ἡ ἁμαρτία· οὐ γὰρ ἐλλογεῖται λοιπὸν μὴ ὄντος νόμου. ὁ τοίνυν σύμπας, ὡς ἂν ἐν κεφαλαίῳ τις εἴποι, τῆς ῥήσεως ταύτης νοῦς οὗτός ἐστιν.
PG 85:1681παρέχει πᾶσιν ἡμῖν ἡ κατὰ Χριστὸν χάρις τὸ βεβαίως αὐτῇ πεπιστευκότας καυχᾶσθαι καὶ διὰ τοῦτο, ὅτι οὐδὲν ἀπεικὸς ἀλλὰ καὶ σφόδρα γε εὔλογον, ἄρξαι τοῦτον ἡμῖν τῆς ἀθανάτου καὶ δικαίας ζωῆς ὃν τρόπον ἦρξεν ἡμῶν τὸ πρότερον ὁ Ἀδὰμ τῆς φθαρτῆς τε καὶ παθητικῆς· εἰ γὰρ ἐκείνῳ πταίσαντι καὶ κατα κριθέντι τελευτῇ οἱ μετ' αὐτὸν ἐξ αὐτοῦ κεκοινωνήκαμεν ἅπαντες, οἱ μὲν καὶ αὐτὸ προσεφαμαρτάνοντες τῷ παρανομεῖν, οἱ δὲ ἀπὸ μόνης κατὰ τὸ συγγενὲς τῆς ἐκείνου κολάσεως, πῶς οὐκ ἀναντίρρητον τῷ καὶ τῷ δεσπότῃ Χριστῷ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον πολιτευσαμένῳ καὶ κατορθώσαντι καὶ κομισαμένῳ μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τὴν ἀμείνονα λῆξιν; διὰ τοῦτο γάρ, φησίν, αὐτὸν ὁ θεὸς ὑπερύψωσεν, τοὺς ἑνουμένους αὐτῷ διὰ πίστεως καὶ καταξιουμένους τῆς τοῦ πνεύματος ἐνοι κήσεως, τοῦ πρῶτον αὐτὸν ἐκεῖνον ἐγείραντος ἐκ νεκρῶν, κοινωνεῖν αὐτῷ τῆς ἀκηράτου ζωῆς ἀντὶ σαρκικῶν γενομένους πνευματικούς. ἀλλ' ἐβασίλευσε, φησίν, ὁ θάνατος ἀπὸ̀ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέως καὶ ἐπὶ τοὺς μὴ ἁμαρτήσαντας ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραβάσεως Ἀδάμ, ἀντὶ τοῦ καθ' ὃν τρόπον παραβεβηκότος Ἀδὰμ ὁ θάνατος ἐβασίλευσεν, οὕτω καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ μετ' αὐτὸν γενομένων ἡμαρτηκότων τε καὶ οὐχ ἡμαρτηκότων ὁμοίως.
τὸ δὲ μέχρι Μωϋσέως ταὐτόν ἐστι τῷ ἄχρι γὰρ νόμου· Μωϋσέα γὰρ νῦν οὐκ ἰδικῶς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνδρὸς ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα φησίν, τὸν νόμον ἐκ τοῦ νομοθέτου καλῶν. οὕτω καὶ ἐν 364 τῇ πρὸς Κορινθίους· ἕως ἀναγινώσκηται Μωϋσῆς, τοῦτ' ἔστιν ὁ νόμος ὁ διὰ Μωϋσέως δοθείς. ὅς ἐστι τύπος τοῦ μέλλοντος. ἐτυποῦτο δὲ ἄρα, φησίν, ἐν τοῖς περὶ τὸν Ἀδὰμ καὶ προδιεγράφετο τὰ μετέπειτα γενησόμενα, ταῦτα δὴ τὰ κατὰ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν· ἔδει γὰρ ἴσως γενέσθαι τὸν μὲν πρῶτον ἄνθρωπον Ἀδὰμ εἰς ψυχὴν ζῶσαν, τὸν δὲ ἔσχατον Ἀδὰμ εἰς πνεῦμα ζωοποιοῦν.
ἐπειδὴ γοῦν ὁ μὲν πρῶτος ἄνθρωπος ἀδὰμ ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δὲ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ κύριος ἐξ οὐρανοῦ, ἀνάγκη κατὰ μὲν τὸν χοϊκὸν εἶναι τοὺς χοϊκούς, κατὰ δὲ τὸν ἐπουράνιον τοὺς ἐπουρανίους· καὶ ὥσπερ ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτω δήπου καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου φορέσομεν, ἀκολούθως ἐκ τῶν ὑποδεεστέρων ἀναβιβαζόμενοι πρὸς τὰ ὑπερέχοντα.Rom 5,16 Μία μὲν γάρ, φησίν, ἁμαρτία τῆς κατακρίσεως πάντων αἰτία, καὶ τὴν ἐκείνης δίκην οἱ καθεξῆς πάντες ἐξέτισαν, ἡ δὲ χάρις οὐκ ἐκείνην μόνην ἀλλὰ καὶ πολλὰς ἄλλας ἐκείνης βαρυτέρας ἐπιτηδευθείσας ὑπὸ τῶν μεταγενεστέρων ἀνεῖλεν, ἄπταιστον παντελῶς τοῦ λοιποῦ καὶ δικαίαν ἐργασαμένη τὴν φύσιν ἡμῶν.Rom 5,17 Ἀποδείξας αὐτάρκως τὸ περιττὸν τῆς χάριτος κατὰ σύγκρισιν, ἐπισυλλογίζεται λοιπὸν καὶ κατασκευάζει τὸ σπουδαζόμενον καί φησιν· εἰ γὰρ τῷ τοῦ ἑνὸς παραπτώματι ὁ θάνατος ἐβασίλευσε διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τὰ ἑξῆς. τῷ γὰρ συνδέσμῳ νῦν ἀντὶ τοῦ τοίνυν ἐχρήσατο· εἰ τοίνυν, φησί, καὶ ἑνὸς ἀνθρώπου παραπτώματι καὶ δι' ἑνὸς παραπτώματος ὁ θάνατος ἐβασίλευσεν, ἄρα οὖν πολλῷ μᾶλλον οἱ τὸ πλέον τῆς εἰς δικαιοσύνην χάριτος ἐν τῷ ἑνὶ Χριστῷ κομιζόμενοι, καθὼς ἀποδέδεικται, βασιλεύσουσιν ἐν ἀθανάτῳ ζωῇ.
PG 85:1682Rom 5, Νόμος δὲ παρεισῆλθεν, φησίν, ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. ἔοικε τοῦτο τῷ ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας· ὁ νόμος τῶν παραβάσεων χάριν προσετέθη. τὸ γὰρ ἵνα κἀνταῦθα κατὰ τὸ ἰδίωμα τέθεικεν, σημαίνει γὰρ τὸ ἀκόλουθον. τοῖς γὰρ μετὰ τὸν Ἀδάμ, φησίν, ἅπασιν, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτῷ τῷ Ἀδὰμ νόμου δοθέντος 365 ἐπλεόνασε τὸ παράπτωμα· ὅσῳ γὰρ τὰ παραγγέλματα πλείω, τοσούτῳ παραβαινομένων αὐτῶν καὶ τὰ παραπτώματα. ταῖς δὲ παρανομίαις τῆς ἁμαρτίας αὐξηθείσης εἰς πλῆθος ἡ ταύτην ἀναιροῦσα χάρις ὑπερμεγέθης εἰκότως πέφηνεν οὖσα. Rom 5,21 Ὥστε, φησίν, ἀναντίρρητον ὅτι καθάπερ ἡ ἁμαρτία τὴν ἑαυτῆς ἐν τῷ θανάτῳ καὶ διὰ τοῦ θανάτου δυναστείαν ἐκράτυνεν, οὕτω καὶ ἡ χάρις τὴν ἐν Χριστῷ τοῖς πᾶσι παρεχομένη δικαίωσιν ἐν ἀτελευτήτῳ ζωῇ τὴν βασιλείαν ἀδιάδοχον ἕξει. Rom 6,12 Τὰ προλαβόντα εἰρηκὼς ἐπὶ συστάσει τοῦ περὶ τῆς κατὰ Χριστὸν χάριτος λόγου συνεῖδεν ἐκ τούτων αὐτῷ τικτομένην ἀντίθεσιν, καὶ ταύτην ἀντιθεὶς ὡς ἀπὸ τοῦ ἐναντίου, τὴν λύσιν αὐτῆς ἰσχυροτάτην ἐργάζεται καί φησιν· τί οὖν ἐροῦμεν; ἐπιμενοῦμεν τῇ ἁμαρ τίᾳ, ἵνα ἡ χάρις πλεονάσῃ; μὴ γένοιτο.
ἆρα οὖν, φησίν, ἔκ γε ὧν ἔφην ἐρεῖς ὡς ἐπεξαμαρτητέον ἡμῖν καὶ ταύτῃ τὴν χάριν ποιητέον πλείονά τε καὶ μείζονα, εἴπερ οὖν πρὸς τὸ τῶν ἡμετέρων πλῆθος ἁμαρ τημάτων καὶ ἡ ταύτης αὔξεται φύσις; ἔοικε δὲ μάλιστα τοῦτο τῷ φασί τινες ἡμᾶς λέγειν· ποιήσωμεν τὰ κακὰ ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά. μὴ γένοιτο, φησίν. τέως ὡς ἀνόσιον παντὸς λογισμοῦ τὸν λόγον ἀπηύξατο, μετὰ τοῦτο δὲ ἤδη καὶ λογισμοῖς ἀναμφιλέκτοις τὴν ἀτοπίαν αὐτοῦ διελέγχει καί φησιν· οἵτινες ἀπεθάνομεν τῇ ἁμαρτίᾳ, πῶς ἔτι ζήσομεν ἐν αὐτῇ; τοῦτο λέγειν ἂν, φησίν, ἔχοιεν οἱ σαρκικοί τε καὶ ἄπιστοι, ἡμᾶς μέντοι τῶν παντάπασιν ἀδυνάτων ἐστὶν αὖθις ἀναβιῶναι τῇ ἁμαρτίᾳ τοὺς ἅπαξ ἀποθανόν τας αὐτῇ. Rom 6,3-4 Ἴστε τοῦτο πάντως, φησίν, ὡς τὸ Χριστοῦ βάπτισμα τύπον ἔχειν αὐτοῦ τοῦ τε θανάτου φαμὲν καὶ τῆς ἀναστάσεως. οἱ τοίνυν τοῦτο πίστει δεξάμενοι πρόδηλον ὡς ἐπὶ ταῖς ἐλπίσιν αὐτὸ ταύταις εἰλήφαμεν, ἵνα ὥσπερ ἠγέρθη Χριστὸς ἐκ νεκρῶν εἰς υἱοθεσίαν ἐπίδοξοντοῦτο γὰρ λέγει διὰ τῆς δόξης τοῦ πατρόςοὕτω καὶ ἡμεῖς τοῦ θανάτου κεκοινωνηκότες αὐτῷ διὰ τοῦ βαπτίσματος, κοινωνοὶ ἦμεν τῆς ἀθανάτου καὶ ἀπαλαιώτου καὶ παμμακαρίας ἐκείνης ζωῆς. 366 Rom 6,5 Ὁμοίωμα θανάτου αὐτοῦ.
PG 85:1683αὐτὸν αὐτοῦ λέγει τὸν θάνατον ὡς καὶ τὸ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας καὶ ἐν ὁμοιώ ματι ἀνθρώπου γενόμενος, ἢ καὶ τὸ ἐν Ἰορδάνῃ βάπτισμα τὸ προτυπῶσαν αὐτοῦ τῆς ἀναστάσεως τὸ μυστήριον. καλῶς δὲ τὸ σύμφυτοι τῇ τῶν φυτῶν μνήμῃ παριστῶν τὸ τοῦ πράγματος ἀναμφίβολον· τὸ γὰρ συμφυτευόμενον δηλονότι συνανίσχει τε καὶ συνάνεισιν. οὐκοῦν ὅτι καὶ ἡμεῖς συναποθανόντες Χριστῷ, συναναστησό μεθα πρόδηλον. Rom 6,6-7 Παλαιὸν ἄνθρωπον τὸν φθαρτὸν λέγει καὶ παθητόν, ὡς τῆς παλαιώσεως φθειρούσης τὸν ᾧπερ ἂν ἐπιγίνοιτο· ἁμαρτίας δὲ σῶμά φησι τὸ μηκέτι μένον τὸ ἀναμάρτητον ἀλλ' ἐπιδεχόμενον ἁμαρτίαν. τοῦτο τοίνυν καταργεῖται, φησί, τοῦτ' ἔστιν ἀνενέργητον πρὸς τὴν ἁμαρτίαν καθίσταται. διὸ καὶ οὐχ ἁπλῶς ἔφη καταργεῖσθαι τὸ σῶμα ἀλλὰ τὸ σῶμα τῆς ἁμαρτίας· τοῦτο γὰρ φθαρτὸν ὂν νῦν ἐνδύσεται ἀφθαρσίαν, καὶ θνητὸν ὂν νῦν ἐνδύσε ται ἀθανασίαν, μετασχηματίζοντος ἡμῶν τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως τοῦ δεσπότου Χριστοῦ πρὸς τὸ γενέσθαι αὐτὸ σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ. ὁ γὰρ ἀποθανών, φησί, δεδικαίωται ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας.
τί τοῦτό ἐστιν ὃ λέγει; τῶν ζώντων ταυτηνὶ τὴν ζωὴν τὸ πταίειν ἐστίν, ἐπειδὴ καὶ τὸ νόμου ἔχειν τούτων ἐστίν, τοῖς τετελευτηκόσι δὲ προσήκει τούτων οὐδέτερον· οὔτε γὰρ νόμος τῷ τεθνηκότι προσδιαλέγεταιπῶς γὰρ τῷ γε μηδὲ ἀκούοντι; καὶ ἁμαρτία τὸν τοιοῦτον οὐ διοχλεῖ. τῷ τοίνυν ἀποθανόντι, φησίν, οὐδὲν πρὸς τὴν ἁμαρτίαν κοινόν, οὐδὲ αὐτὴ πρὸς ἐκεῖνον ἔχει τι δίκαιον· οὐδὲ γὰρ τῷ πλημμελεῖν ὑπόκειται τοῦ λοιποῦ. Rom 6,8-11 Οὐκοῦν, φησί, καθάπερ ὁ Χριστὸς καὶ ἡμεῖς ἀποθνήσκομεν, καθάπερ ὁ Χριστὸς ζησόμεθα καὶ ἡμεῖς. προσήκει οὖν εἰς ἐκεῖνον ὑμῖν ἀφορᾶν. καὶ ὥσπερ ἐκεῖνον ἅπαξ ἀποθανόντα τῇ ἁμαρτίᾳ, εἶτα ἀναστάντα τῷ θεῷ τῶν ἀδυνάτων ἐστὶν αὖθις ἀποθανεῖν, οὕτω δέοι ἂν καὶ ὑμᾶς λογισμῷ χρωμένους δικαιοτάτῳ τὸν ἑαυτῶν τοῦ λοιποῦ βίον ἐν τῇ κατὰ Χριστὸν ῥυθμίζειν ζωῇ, ὡς ἐλπίδι πρὸς ταύτην μετα βεβηκότας ἐκ τῆς προτέρας.
PG 85:1684367 Rom 6,12-14 Ἀνατρέψας ἐκ τῶν κατὰ Χριστὸν τὴν ἀντίθεσιν καὶ δείξας οὐκέτι τοῦ ἁμαρτάνειν αὐτοῖς οὐδαμῶς ὡς οὐκ οὖσιν ἔτι μετὰ τὸ βάπτισμα σαρκικοῖςταῦτα δὲ μόνῃ πίστει τέως οὐ πείρᾳ κεκτήμεθα· οὔτε γὰρ ἀπαθεῖς οὔτε ἀθάνατοί πως γεγόναμεν, τοῦ πράγματος αὐτοῦ κατά τινα λόγον ἀπόρρητον τῷ τῆς κοινῆς ἀναστάσεως φυλαττομένου καιρῷ συμβουλὴν μετρίαν τε αὐτοῖς καὶ τὴν ἐνδεχομένην προσάγει. οὐ γὰρ ἔφη· μὴ οὖν ἁμαρτάνετετοῦτο γὰρ φύσεως ἀπαθοῦς τε καὶ ἀθανά τουἀλλὰ μὴ βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, τοῦτ' ἔστι μὴ τῷ πρόσθεν χρόνῳ παραπλησίως ἀστασίαστον καὶ νῦν ἡ ἁμαρτία τὸ καθ' ὑμῶν κράτος ἐχέτω, μηδὲ δίκην οἰκετῶν τὸ προσταττόμενον ὑπ' αὐτῆς ἐν ταῖς τοῦ σώματος ἡμῶν ἐπιθυμίαις ἔτι ποιεῖν καταδέχεσθε, δορυφόρους ὥσπερ αὐτῇ πρὸς συνεργίαν τῆς ἀδικίας τὰ ἑαυτῶν παρεχόμενοι μέλη, ἀλλ' ἀποφυγόντες ἐκείνην καὶ πολεμίαν ὑμῖν εἶναι καὶ ἐχθρὰν ἡγησάμενοι, καταφύγετε πρὸς θεόν, καὶ ὡς ἀθανάτους αὐτῷ πρὸς δικαιοσύνης κατόρθωσιν ἑαυτοὺς εὐτρε πίσατε. ἁμαρτία γὰρ ὑμῶν οὐ κυριεύσει· οὐ γάρ ἐστε ὑπὸ νόμον ἀλλ' ὑπὸ χάριν. ἂν γὰρ σπουδάζητε, φησίν, οὕτω βιοῦν πεπεισμένοι τε καὶ πεπληροφορημένοι βεβαίως περὶ τῆς χάριτος, οὐχ ἁλώσεσθε τῇ ἁμαρτίᾳ ποτέ.
διὰ τί; ὅτι τὴν μὲν ἁμαρτίαν ὁ νόμος κυροῖ, ὑμεῖς δὲ οὐκέτι τῆς ὑπὸ νόμον ζωῆς ἀλλὰ τῆς ὑπὸ χάριν ἐστέ. οὐ τοίνυν ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας κυριευθήσεσθε τῷ θανάτῳ ὡς τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου ζωπυρουμένης ἁμαρτίας κατακυριευούσης τοῦ γένους ἡμῶν. πληρώσας δὲ ἄχρι τούτου τὴν συμβουλήν, ἑτέραν ἀνθυφορμῶσαν αὐτῷ διαδέχεται πάλιν ἀντίθεσιν· εἰπὼν γὰρ ὅτι ἁμαρτία ὑμῶν οὐ κυριεύσει· οὐ γάρ ἐστε ὑπὸ νόμον ἀλλ' ὑπὸ χάριν, ἔγνω τούτου τὸν σαρκικὸν ἑτοίμως ἑξόμενον καὶ τῇ χάριτι πρὸς ἁμαρτημά των ἀποχρησάμενον ἄδειαν. τοῦτο τοίνυν προϋπιδόμενος ἑαυτῷ τὸν παρ' ἐκείνου λόγον ἀνθυποφέρει καί φησιν. Rom 6,15-16 Οὐ γὰρ ὑμᾶς τοῦτο, φησί, λέληθεν, ὅτι προσῆκον ὑμῖν ταῖς ὑμῶν αὐτῶν ὁμολογίαις ἐμμένειν, καὶ τοῦτο, ὅτι δεσπότην ἑαυτοῦ τοῖς ἔργοις τις ἐπιδέδεικται, τὸν οὗ τοῖς κελεύσμασιν ἔγνωκεν ὑπακούειν, κἂν ἁμαρτία τοῦτο, κἂν δικαιοσύνη· τὸ γὰρ ἤ τοι ἁμαρτίας ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην ἀσαφῶς εἰρημένον τοιοῦτόν ἐστιν ἤτοι ἁμαρτίας εἰς ὑπακοὴν ἢ δικαιοσύνης.
368 Rom 6,17-18 Χάρις, φησί, τῷ θεῷ, διότι τὴν δουλείαν νῦν μετηλλάχατε τῆς ἁμαρτίας ἀνθελόμενοι τὴν δικαιοσύνην καὶ ταύτην ἀντ' ἐκείνης δεσπότην ἔχειν καταδεξάμενοι, ἧς καὶ τὸν τύπον τῆς διδαχῆς ἐκ ψυχῆς παρειληφότες προσήκασθε πρὸς ὃν τοῦ λοιποῦ βιωτέον ὑμῖν ἀκριβῶς. Εἰς τοιούτους ἀντικατενήνεγμαι λόγους καὶ παραδείγμασιν ἀν θρωπίνων ἐχρησάμην ἐθῶν τοῦ πρὸς ἀρετὴν ἀτόνου τῆς σαρκὸς ὑμῶν με καταναγκάσαντος. Rom 6,19 Ὥσπερ γὰρ παρεστήσατε, φησί, τὰ μέλη ὑμῶν καὶ τὰ ἑξῆς. τὸ γὰρ κἀνταῦθα σύνδεσμον ἀντὶ τοῦ τοίνυν παρείληφεν. δεῖ τοίνυν ὑμᾶς, φησίν, ὥσπερ ἐν τῷ πρόσθεν ὅλους ἑαυτοὺς τῇ ἀνομίᾳ πρὸς ἐργασίαν ἀκαθαρσίας ἐκδεδώκειτε πάσης, οὕτω νῦν ἢ καὶ μᾶλλον ἀποσχομένους ἐκείνων παντάπασιν τὴν δικαιοσύνης σπουδαίως ἁγιότητα μετελθεῖν. Ἴστε γάρ που τὸν χρόνον ἐκεῖνον, φησίν, ἐν ᾧ τοῖς ἁμαρτίας ἐπιτάγμασιν ὑπετάττεσθε, πῶς ἦν ὑμῖν πρᾶγμα κοινὸν πρὸς τὴν δι καιοσύνην οὐδέν.
PG 85:1685Rom 6,2123 Καίτοι ἡδέως ἂν ἔγωγε νῦν πυθοίμην ὑμῶν, ὑπὲρ ὅτου κατεσπευ σμένως οὕτως τῇ ἁμαρτίᾳ τὴν καλὴν ἐκείνην δουλείαν ἐξεπληροῦτε, καὶ τίς τῆς πολλῆς ταύτης εὐνοίας ὑμῖν ὁ καρπός· οὐ φθορὰ καὶ ἀκαθαρσία καὶ θάνατος καὶ τὰ πάσης αἰσχύνης ἀνάμεστα; Ἆρα οὖν, φησί, τοιαῦτα καὶ τὰ νῦν; ἢ μικρῷ τῷ καὶ τῷ τυχόντι διεστηκότα, ἀλλ' οὐχὶ τῷ ὅλῳ καὶ τῷ παντί; ἀλλαξάμενοι γὰρ τῆς ἁμαρτίας θεὸν καὶ τὰ δοκοῦντα τούτῳ διαπράττεσθαι γνόντες, καρποῦσθε μὲν τὸν ἁγιασμόν, τὸ ἀναμάρτητον τοῦτ' ἔστιν, ἐκ δὲ τούτου τὸ ἀθανά τοις ὑμῖν διαμένειν περιέσται. Rom 7,14 Φέρε δή, φησί, συστήσωμεν καὶ ἀπὸ τοῦ νόμου τοῦτο αὐτό. οὔκουν ἴστε νομομαθεῖς ὄντες τοῦτό γε ἀκριβῶς, ὅτι τοῦ ἀνθρώ που κύριος ὁ νόμος μέχρις οὗ ζῇ καθέστηκεν; ἡ γοῦν ὕπανδρος γυνὴ ζῶντι μὲν τῷ ἀνδρὶ προσδέδεται νόμῳ. οὐκοῦν αὐτοῦ περιόντος ἴδοι πρὸς ἕτερον ἢ κεκρίσεται μοιχαλίς, τελευτήσαντος δὲ ἀφεῖται τοῦ νόμου καὶ συνοικήσει μὲν ᾧ βουλήσεται, τὸ δὲ τῆς μοιχείας ἔγκλημα διαφεύξεται. ἄρα οὖν, ἀδελφοί, τοιοῦτόν τι καὶ τὸ καθ' ὑμᾶς· γεγόνατε μὲν γὰρ πιστεύσαντες τοῦ σώματος τοῦ 369 Χριστοῦ, τετελευτηκὼς δὲ ἐκεῖνος τῷ νόμῳ πρὸς ἑτέραν ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνεβίω ζωήν.
οὐκοῦν ἓν ὄντες καὶ ὑμεῖς ἐν αὐτῷ τῷ μὲν νόμῳ τεθνή κατε, καρπώσετε δὲ διὰ τῆς ἀναστάσεως αὐτῷ παραπλησίως καὶ ὑμεῖς. Rom 7,5 Τῷ τῆς σαρκὸς ὀνόματι διχῶς ἡ θεία χρῆται γραφή· νῦν μὲν τὴν φύσιν οὕτως αὐτὴν ὀνομάζουσα, ὡς τὸ πνεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα οὐκ ἔχει καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα τῷ σωτῆρι πρὸς τοὺς μαθητὰς περὶ ἑαυτοῦ μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰρημένον, νῦν δὲ οὐκ αὐτὴν ἀλλὰ τὸ αὐτῆς ἐμπαθές, ὡς τοῦτο αὐτὸ τὸ προκείμενον. οὐ γὰρ ὡς ἀσάρκων νῦν ὄντων ἔφησε τὸ ὅτε ἦμεν ἐν τῇ σαρκί, ἀλλ' ὡς πρὸς ἀθανασίαν καὶ ἀπάθειαν ἐν Χριστῷ μετεληλυθότων· πολλάκις γάρ, καθὼς ἤδη προέφην, ἀπὸ τῶν κατὰ Χριστὸν πιστευομένων ἡμῖν ὡς ἐνεστώτων προσδιαλέγεται. λέγει τοίνυν ὅτι τῆς προτέρας ἡμῶν ἔτι τῆς σαρκικῆς ὄντων ζωῆς, τὰ ἐν τοῖς ἡμετέροις παθήματα μέλεσι πρὸς ἁμαρτίαν ἐνηργεῖτο διὰ τοῦ νόμου, τοῦτ' ἔστιν ὑφ' ἡμῶν ἐνεργούμενα διὰ τὸν νόμον ἡμῖν εἰς ἁμαρτίαν κατελογίζετο, τιτρωσκόμενοι δὲ ὑπὸ ταύτης ἀναγκαίως τῷ θανάτῳ παρεπεμπόμεθα· τρισὶ γὰρ τούτοις δι' ἀλλήλων κρατυνομένοις ἡ φύσις ἡμῶν ἐδαμάζετο, τῆς μὲν ἁμαρτίας ἰσχυούσης διὰ τοῦ νόμου, τοῦ θανάτου δὲ διὰ τὴν ἁμαρτίαν κρατοῦντος, τοῦ νόμου δὲ τοῖς θνητοῖς τε καὶ διὰ τοῦτο πρὸς ἁμαρτίαν ἐπιρρεπέσιν ἀναγκαίως ἐπικειμένου.
PG 85:1686οὐκοῦν τὴν μὲν ἁμαρτίαν ὁ νόμος συνίστη, ἡ δὲ ἁμαρτία τὸν θάνατον ἀπεγέννα, ὁ δὲ θάνατος τὴν φύσιν εἰς ἁμαρτίαν εὐόλισθον διὰ τοῦ ἐμπαθοῦς ἐργασάμενος ἐν χρείᾳ νόμων κατέστησεν. Rom 7,6 Νῦν μέντοι, φησίν, ἀπὸ τοῦ νόμου τοῦ κατέχοντος ἡμᾶς κατηργήθημεν, ὥστε δουλεύειν ἡμᾶς ἐν καινότητι πνεύματος καὶ οὐ παλαιότητι γράμματος. δέον οὖν ὡς ἀθανάτους τοῦ λοιποῦ καὶ πνευματικοὺς γεγενημένους ἡμᾶς πολιτεύεσθαι, ἀλλὰ μὴ ὡς φθαρτοὺς ἔτι καὶ παλαιουμένους καὶ νόμῳ διὰ τοῦτο κατηναγκασμένους δουλεύειν. ἀντιδιέστειλε δὲ τῷ γράμματι μὲν τὸ πνεῦμα, τῇ παλαιότητι δὲ τὴν καινότητα, καὶ αὐτοῖς τοῖς ὀνόμασι μεγίστην δεικνὺς τὴν τῶν πραγμάτων διαφοράν. Rom 7,7 Τήν τε γὰρ ἐπιθυμίαν, φησίν, οὐκ ᾔδειν εἰ μὴ ὁ νόμος ἔλεγεν· οὐκ ἐπιθυμήσεις. οὐ τοῦτό φησιν ὅτι τῆς ἐπιθυμίας μοι 370 τὴν φύσιν ἐντέθεικεν οὐκ ἔχοντι τὸ παράγγελμαἡ γὰρ ἐπιθυμία τῆς φύσεως, ἀλλ' ὅτι μὴ διδάξαντός με τοῦ νόμου διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως, ἐπίψογόν τε καὶ φαύλην ἐπιθυμίαν ὑπάρχειν οὐκ ἠπιστάμην.
Rom 7,8a Μὴ διδάξαντός με τοῦ νόμου, φησί, διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως, ἐπίψο γόν τε καὶ φαύλην ἐπιθυμίαν ὑπάρχειν οὐκ ἠπιστάμην, νυνὶ δὲ διὰ τῆς ἐντολῆς τοῦτο μεμάθηκα· μετρούσης γάρ μοι ταύτης τὴν ἐγκειμένην ἐπιθυμίαν τῇ φύσει, καὶ τὴν χρῆσιν αὐτῆς ἄφετον οὐκ ἐώσης ἀλλ' ὅροις τακτοῖς αὐτὴν περιγραφούσης τε καὶ περιλαμβανούσης, ἡ ἁμαρτία λαβοῦσα δι' αὐτῆς ἀφορμήν, τοῦτ' ἔστιν ἰσχύος εὐπορήσασα καὶ ἐπικουρίας, εἶτά με πρὸς ἀμετρίαν ὑποσκελίσασα ἐνεργὸν εἰς ἁμαρτίαν μοι πᾶσαν ἐπιθυμίαν ἀπειρημένην κατέστησεν· τῷ γὰρ κατειργάσατο ἐν ἐμοὶ πᾶσαν ἐπιθυμίαν ἐνδεῖ τὸ ἀπηγορευμένην. Rom 7,8b11 Χωρὶς γὰρ νόμου, φησίν, ἡ ἁμαρτία νεκρά· τὴν γὰρ πρᾶξιν ὁ νόμος ἀπαγορεύων ἁμαρτωλὸν συνίστησιν, ὡς ἐὰν μὴ τούτου μοι προπαρηγγελκότος τὴν αὐτῆς ἀποχὴν ἐπιτετηδευκὼς ὑπῆρχον αὐτήν, οὐκ ἂν ἦν ἔνοχος πλημμελήματι. οὗ γὰρ οὐκ ἔστι νόμος, οὐδὲ παράβασις· οὐ γὰρ ἐλλογεῖται ἁμαρτία μὴ ὄντος νόμου. Ἐγὼ δὲ ἔζων χωρὶς νόμου ποτέ· τὸ ἐγὼ νῦν ἀντὶ τοῦ ὁ ἄνθρωπος λέγει, λέγει δὲ περὶ τοῦ Ἀδάμ. ἐλθούσης δὲ τῆς ἐν τολῆς ἡ ἁμαρτία ἀνέζησεν, ἐγὼ δὲ ἀπέθανον. ἐμὲ γοῦν, τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα πρὸ τοῦ νόμου τὸ ζῆν, ἡ ἐντολὴ προσελθοῦσα διὰ τῆς πρόσθεν νεκρᾶς ἁμαρτίας ἀναζησάσης τοῦτο ἀφείλετο.
PG 85:1687καὶ εὑρέθη μοι ἡ ἐντολὴ ἡ εἰς ζωήν, αὕτη εἰς θάνατον· καὶ πέπονθά τι σχέτλιον καὶ ὄντως ἐλεεινὸν τῇ εὐεργεσίᾳ βλαβεὶς καὶ τῷ πρὸς ζωὴν δοθέντι μοι βοηθήματι, τούτῳ τὸ ζῆν ἀπολέσας. ἡ γὰρ ἁμαρτία ἀφορμὴν λαβοῦσα διὰ τῆς ἐντολῆς ἐξηπάτησέν με καὶ δι' αὐτῆς ἀπέκτεινεν· ἔχουσα γὰρ διὰ τῆς ἐντολῆς πρόφασιν ἡ κατάρατος ἁμαρτία καὶ δυνατωτέρα τῷ ὅπλῳ τῷ ἐμῷ γενομένη, δι' αὐτοῦ με τούτου παρακρουσαμένη κατέσφαξεν. δίεισιν μέντοι περὶ τῆς ἁμαρτίας ὡς ζώσης τε καὶ ὑφεστηκυίας καὶ σοφιζομένης τὸν ἄνθρωπον 371 κατὰ τὸ τῆς θείας ἔθος γραφῆς· οὕτω γοῦν καὶ τὴν δικαιοσύνην προσ ωποποιῶν ὁ μακάριος εἰσάγει Δαυὶδ λέγων· δικαιοσύνη ἐνώ πιον αὐτοῦ προπορεύσεται, καὶ πάλιν ὁ Σολομὼν τὴν σοφίαν, καὶ ὅλως ἐν τοῖς θείοις λογίοις πολὺ τὸ τοιοῦτον ἰδίωμα. Rom 7,12 Ὥστε, φησίν, ὁ μὲν νόμος ἅγιος, καὶ ἡ ἐντολὴ ἁγία καὶ δικαία καὶ ἀγαθή. ὁ μὲν σύνδεσμος ἁπλῶς ἐνταῦθα προσέρ ριπται, νόμον δὲ καὶ ἐντολὴν ταὐτὸν ἀμφοτέρως ὠνόμασεν. ἁγίαν μέντοι τὴν ἐντολὴν εἶπεν ὡς τῆς ἁμαρτίας ἀπάγουσαν καὶ διϊστῶσάν τε καὶ ἀφορίζουσαν τοῦ κακοῦ, δικαίαν δὲ ὡς μετὰ τοῦ δικαίου τιμῶσάν τε ὑπακούοντας καὶ κολάζουσαν παρακούοντας, ἀγαθὴν δὲ ὡς ὁδηγοῦσαν τε πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ δι' ἀγαθότητα δοθεῖσαν θεοῦ.
οὐ τοίνυν ὁ νόμος ἁμαρτία, φησίν, ὅς γε γνωρίζει τέ μοι τὸ φαῦλον καὶ τῆς τούτου πράξεως εἴργει, ἀλλὰ τοὐναντίον ἅγιός τε καὶ δίκαιος καὶ ἀγαθός. Rom 7,13 Τὸ οὖν ἀγαθὸν ἐμοί, φησί, γέγονε θάνατος; μὴ γένοιτο· ἀλλ' ἡ ἁμαρτία. οὐκ ἄρα, φησί, τοῦ κακοῦ μοι τὸ ἀγαθὸν αἰτιάσομαι, τῆς δὲ ἁμαρτίας κατηγορῶ, καὶ ταύτην μισῶ, καὶ πρὸς ταύτην οὐκ ἂν ἑκὼν εἶναι σπεισαίμην ποτέ. ἵνα φανῇ, φησίν, ἡ ἁμαρτία διὰ τοῦ ἀγαθοῦ μοι κατεργαζομένη θάνα τον· αὕτη γὰρ βλάψασά με τῷ ἀγαθῷ, δι' αὐτοῦ μοι τούτου καὶ τὴν ἑαυτῆς φύσιν ἥτις ἐστὶ κατεφάνη. ἵνα γένηται, φησί, καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς ἡ ἁμαρτία διὰ τῆς ἐντολῆς. τοῦτο κατ' ἔλλειψιν εἴρηται· λείπει γὰρ ὡς πρὸς τὸ νόημα τὸ φανερά, ἵνα ᾖ τοιοῦτον· ἵνα γένηται φανερὰ καθ' ὑπερβολὴν ἁμαρτωλὸς οὖσα ἡ ἁμαρτία διὰ τῆς ἐντολῆς. ἐλέγχεται γὰρ διὰ τοῦ νόμου, φησίν, ἡλίκον τε καὶ ὅσον ἐστὶν ἡ ἁμαρτία κακόν· τὸν γὰρ παρακελευόμενον αὐτήν μοι φυλάττεσθαι καὶ δεδομένον εἰς συμμαχίαν ὑποσκελίσασά με δι' ἀπάτης, αὐτόν μοι τοῦτον ἐπέστησε φονευτήν.
PG 85:1688372 Rom 7,14 Ἐπὶ πλέον ὑπεραπολογούμενός τε τοῦ νόμου καὶ τῆς αἰτίας ἀπο λύων αὐτόν, τοῦτο, φησίν, ἐπίσταμαι ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν, ἵνα εἴπῃ, τέλειος καὶ ἀνενδεὴς καὶ ἀρετὴν ἀπηκριβωμένην ἀπαιτῶν ἀθανάτοις προσήκουσαν. ἀλλ' ἐγὼ τί πάθω; θνητὴν καὶ φθαρτὴν καὶ πολλοῖς πάθεσιν ὑποκειμένην περικείμενος σάρκα, ἐκδεδο μένος ὥσπερ εἰς πταίσματα· τὸ γὰρ πεπραμένος ὑπὸ τὴν ἁμαρ τίαν ἀντὶ τοῦ ὡς πεπραμένος λέγει. καὶ τοῦτο δὲ ἰδίωμα γραφικόν, τὸ δίχα τοῦ ὁμοιωματικοῦ ἐπιρρήματος λέγειν τι τῶν προκειμένων πολλάκις· οἷόν ἐστι καὶ τὸ ὁ θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον. ἔοικε δὲ τῷ δοῦλοι ἦτε τῆς ἁμαρτίας ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένῳ καὶ τῷ παρὰ τῷ προφήτῃ· τίνι ὑπόχρεως ὢν πέπρακα ὑμᾶς; ἀλλ' ἢ ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν ἐπράθητε, καὶ τῷ ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις λεγομένῳ παρὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν, ὅτι ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλός ἐστι τῆς ἁμαρτίας· ὄντως γὰρ ᾧ τις ἥττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται. Rom 7,15 Ἐπειδὴ εἶπεν τὸ πεπραμένος ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ διὰ τοῦτο τὴν μὲν ἐν τάξει δεσποίνης ὑπέθετο, ἑαυτὸν δὲ ἐν δούλου. πρὸς τοῦτο ἀκολούθως ἐπάγει· ὃ γὰρ κατεργάζομαι οὐ γινώσκω. τοῦτο γὰρ ἴδιον οἰκετῶν τὸ μὴ γνώμης ἰδίας εἶναι κυρίους, ἀλλὰ δεσπο τικοῖς ὑπηρετεῖσθαι προστάγμασιν.
πολλάκις γοῦν τι, φησίν, οὐ προαιρούμενος αὐτὸς διαπράττομαι· τὸ γὰρ οὐ γινώσκω οὐχ ὅτι ἀγνοῶν λέγειπῶς γάρ, εἰ ὃ πράττει τις τοῦτο αὐτὸν ἀγνοεῖν ἐγχωρεῖ; ἢ ὅλως ἂν αὐτῷ τὸ τοιοῦτον εἰς σφάλμα καταλογίζοιτο; ἀλλὰ τὸ οὐ γινώσκω τοιοῦτόν ἐστιν οἷον τὸ ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ σωτῆρος οὐκ οἶδα ὑμᾶς, ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ, ἀντὶ τοῦ κατεργάζομαί τι πολλάκις οὐκ οἰκειούμενος, οὐδὲ χαίρων, οὐδὲ ἡδόμενος αὐτῷ κατὰ πρόθεσιν, οὐδὲ ἐμαυτοῦ, συντόμως εἰπεῖν, ἐπακούων ἀλλὰ ἄλλου. καὶ ὅτι τοῦτο οὕτως ἔχει, φησί, δῆλον· οὐ γὰρ ὃ θέλω τοῦτο πράσσω, ἀλλ' ὃ μισῶ τοῦτο ποιῶ, τοῦτ' ἔστιν ἃ μὲν αὐτὸς ἐμαυτῷ θέλω, τούτων οὐδὲν διαπράττομαι, ποιῶ δὲ τἀναντία καὶ ἃ μισῶν οὐκ ἂν ἐμαυτῷ βουληθείην ποτέ. διὰ μὲν τοιούτων τὸν τοῦ σωτῆρος ἐκεῖνον νόμον παραβαίνειν φησίν, τὸν φυσικόν τε καὶ 373 περιεκτικὸν τῶν ἁπάντων, τὸν ὅσα ἐὰν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε· οὗτος γάρ ἐστιν ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται. Rom 7,16 Εἰ τοίνυν, φησίν, ὃ μὴ αὐτὸς θέλω τοῦτο ποιῶ, διὰ τούτου τὸν νόμον εἶναι καλὸν καθομολογῶ· ἃς γὰρ ἐκεῖνος κακίζων πράξεις ἀπαγορεύει μοι, τούτων καὶ αὐτὸς ἐγὼ προκατέγνωκα, κἂν μετίω τοῖς ἔργοις αὐτά.
PG 85:1689Rom 7,17 Διὰ πάντων τούτων τὸ ἐκ τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις λέγει παρὰ τοῦ δεσπότου λεχθέν, ὅτι τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής· τὸ γὰρ φθαρτὸν τῆς σαρκὸς καὶ συμπαθὲς τῆς παρανομίας καταιτιᾶται. οὐκ οἰκεῖ γάρ, φησίν, ἐν τῇ σαρκί μου ἀγα θόν, τοῦτ' ἔστιν οὐκ ἔχει τὸ ἀπαθὲς οὐδὲ τὸ τέλειον καὶ ἀνενδεές τε καὶ ἀναμάρτητον, ὅθεν αὐτὴν καὶ σάρκα πολλάκις ἁμαρτίαν καλεῖ, καὶ σῶμα ἁμαρτίας, καὶ σῶμα θανάτου. αἱροῦμαι γοῦν τῷ νῷ τὸ ἀγαθὸν καὶ παρεσκεύασμαι πρὸς τοῦτο κατὰ ψυχήν, ἐπὶ δὲ τῶν διὰ σαρκὸς ἔργων αὐτὸ μετελθεῖν οὐχ εὑρίσκω, ἀλλ' ἐσπούδακα μὲν καὶ ἀγωνίζομαι ποιῆσαι τὸ ἀγαθόν, ὑπάγομαι δὲ παρ' αὐτῆς πράττειν ἃ μὴ προῄρημαι. τὴν οὖν τοιαύτην πρᾶξιν εἰκότως οὐκ ἐμὴν ἀλλ' ἀλλοτρίαν λογίζομαι. Rom 7,21 Οὐκοῦν, φησίν, ἐκ τούτων δείκνυται βουλόμενος καὶ ὁ νόμος συνῳδὰ τῷ περὶ τὸ καλόν μου θελήματι, ἐξ ὧν καὶ τὸ κακὸν ἀμφοτέροις, ἐμοί τε κἀκείνῳ, ταὐτὸν καταφαίνεται. Rom 7,22-23 Συνήδομαι γάρ, φησί, τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον καὶ τὰ ἑξῆς. τῷ γὰρ ἀντὶ τοῦ τοίνυν κἀνταῦθα ἐχρήσατο· πάντων γὰρ τῶν ἀπὸ τοῦ οἴδαμεν ὅτι ὁ νόμος πνευ 374 ματικός ἐστιν προειρημένων αὐτῷ, συναγωγὴν ἠβουλήθη ποιήσα σθαι.
τῷ μὲν νόμῳ τοίνυν, φησί, συνήδομαι τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπονὀνομάζει τὸ ἐν ἡμῖν νοερόνκαὶ χαίρω καὶ γέγηθα τούτου τοῖς παραγγέλμασιν, βλέπω δὲ νόμον ἕτερον, τὸν τῶν ἐμαυτοῦ μελῶν ἀντιπαραταττόμενον τούτῳ καὶ πρὸς βίαν εἰς ἑαυτὸν ἀποσπῶντά με καὶ οἷον αἰχμαλώτῳ τινὶ παρακεχρημένον μοι· ἃ γὰρ ἐκεῖνος ἐπιτάττει, καὶ ὧν ἐκεῖνος ἔχεσθαί μοι κελεύει, οὗτος ἀπέχεσθαι τούτων ἐπαναγκάζει. νόμον δὲ ἁμαρτίας ἐν τοῖς μέλεσιν αὐτοῦ τὸ βούλημα καὶ τὸν σκοπὸν τῆς παθητῆς λέγει σαρκός, ἐπειδὴ καὶ παντὸς ἴδιον νόμου τὸ τοῖς ὑπ' αὐτὸν τὰ αὐτῷ δοκοῦντα παρακελεύεσθαι. ἐγὼ τοίνυν οὐχ ᾧ χαίρω νόμῳ, φησίν, ὑπακούω, ἀλλ' ᾧ μὴ χαίρω· οὐ πράττω γὰρ ἃ βούλομαι, ἃ δὲ μὴ βούλομαι πράττω, καὶ μᾶλλόν μου τῶν μελῶν ὁ νόμος τοῦ θείου νόμου κατακρατεῖ, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀγωνιζόμενος ἀντισχεῖν οὐκ ἀρκῶ. τὸ μὲν γὰρ τὸ καὶ τὸ ποιῆσαι, καὶ πάλιν τὸ καὶ τὸ μὴ ποιῆσαι διὰ τοῦ θείου νόμου παιδευόμενος, ἔχω μετρούμενος ὑπὸ τὴν γνῶσιν τῆς ἀρετῆς, ἐν εργῆσαι δὲ αὐτὴν κωλυόμενος ὑπὸ τῆς σαρκός, παρ' αὐτοῦ βοηθείας οὐκ ἀξιοῦμαι· ἀλλ' ὁ τῶν μελῶν μου νόμος ἀμετραίνων οἴχεται μετὰ πολέμου λάφυρον κατακτώμενος. Rom 7,24-25a Οὐκ εἶπεν κακὸς ἄνθρωπος οὐδὲ πονηρός, ἀλλὰ ταλαίπωρος.
PG 85:1690προδιηγησάμενος γὰρ καὶ δείξας αὐτὸν τῷ νῷ μὲν ὁρῶντα πρὸς τὸ καλόν, ὑποσυρόμενον δὲ πρὸς τὸ φαῦλον τῷ πάθει τῷ τῆς σαρκός, εἰκότως ὡς ἐλεεινὸν μᾶλλον ταλαίπωρον προσηγόρευσεν, οὐχ ὡς μισητὸν πονηρόν. θαυμασιώτατα δὲ ἔφη τὸ τίς, ἐμφαίνων διὰ τῆς ἀπορήσεως τὸ τοῦ πράγματος δύσκολον. τίς οὖν ἄρα, φησί, τοσοῦτος, ὅς με τῆς τυραννίδος τοῦ σώματος ἀπαλλάξει, ὑφ' ἧς πρὸς ἁμαρτίαν καθελκόμενος θανατοῦμαι; σῶμα γὰρ θανάτου τὸ θανάτου παραίτιον λέγει, ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτὸ προσειπών. ὑποδείξας δὲ αὐτάρκως τὴν ἀνάγκην καὶ δηλώσας τὸ τοῦ πράγματος μέγεθος, ἐπάγει μετ' εὐχαριστίας καὶ ὕμνου τὸν εὐεργέτην δηλῶν· εὐχαριστῶ τῷ θεῷ μου διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν, τοῦτο λέγων ὅτι χάρις τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ δωρησαμένῳ τὴν ἀθανασίαν ἡμῖν καὶ τὴν ἀφθαρσίαν καὶ τὴν ἀπάθειαν διὰ τῆς οἰκονομίας τῆς κατὰ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν, 375 ὃς μεγαλοφώνῳ πρὸς ἡμᾶς κηρύγματι κέκραγεν· δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀνα παύσω ὑμᾶς. Rom 7,25b- 8,2 Ἀποδοὺς τῷ εὐεργέτῃ τὴν καθήκουσαν εὐφημίαν ἔχεται τοῦ προκειμένου· ἐγὼ τοίνυν ὁ αὐτὸς θεοῦ τε δοῦλος καὶ ἁμαρτίας εἰμί, καί με διὰ τοῦ παθητοῦ τῆς σαρκὸς ἡ ἁμαρτία μερίζεται πρὸς θεόν.
ὑποδείξας δὲ τῶν ὑπὸ νόμον τὸ πρὸς δικαίωσιν ἐλλιπές, ἐπιφέρει τὸ τῆς χάριτος τέλειον καί φησιν· οὐδὲν ἄρα κατάκριμα νῦν τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλ' ἰδοὺ γὰρ νῦν, ἡ διὰ Χριστοῦ χάρις, φησί, τῆς κατακρίσεως ταύτης ἡμᾶς ἠλευθέρωσεν· πρὸς γὰρ ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατον ζωὴν διὰ τῆς τοῦ πνεύματος δωρεᾶς μεθιστάμενοι καὶ ὅλοι πνευματικοὶ δι' ὅλων γινόμενοι, τῆς τε ἁμαρτίας ἀπαλλαττόμεθα καὶ τοῦ θανάτου τοῦ δι' αὐτήν. Rom 8,34 Ἣν ὁ νόμος, φησί, δικαίωσιν ὑπαγορεύων ἠτόνει διὰ τῆς ἡμετέρας σαρκὸς ἐν ἡμῖν κατορθῶσαι, ταύτην ἐν Χριστῷ παρέσχεν ἡμῖν ὁ θεός· τὸν γὰρ υἱὸν πέμψας τὸν ἑαυτοῦ, σάρκα τὴν αὐτὴν ἡμῖν ἔχοντα παθητήν τε καὶ ἁμαρτεῖν ἐπιδεχομένηνὁμοίωμα γὰρ σαρκὸς ἁμαρτίας τὴν ἐνδεχομένην ἁμαρτῆσαι σάρκα φησίν, ὡς καὶ τὸ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπου γενόμενος ἀντὶ τοῦ γενόμενος ἄνθρω ποςταύτην οὖν ἔχοντα τὴν σάρκα, φησίν, ὁ θεὸς τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν πέμψας περὶ ἁμαρτίας, τοῦτ' ἔστιν ἐφ' ᾧ τὴν ἁμαρτίαν καταγωνίσασθαι, κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, κατε δίκασεν αὐτὴν ἐν αὐτῇ, ἀνέπαφον αὐτὴν καὶ ἀνάλωτον παντελῶς διαφυ λάξας αὐτήν. ἢ καὶ ἄλλως.
PG 85:1691ὅτι περὶ ἁμαρτίας κατέκρινε τὴν ἁμαρτίαν ἐν τῇ σαρκί, ἀντὶ τοῦ ἀναμαρτήτου τῆς σαρκὸς οὔσης αὐτῷ καὶ οὐχ ὑποκειμένης διὰ τοῦτο θανάτῳ, κατέκρινε μὲν περὶ ἁμαρ τίας τὴν ἁμαρτίαν ὁ θεὸς ἐν αὐτῇ, ὡς οὐκ ἐν δίκῃ τῷ θανάτῳ τὴν τοῦ κυρίου σάρκα περιβαλοῦσαν. διὰ δὲ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐκείνην μετέβαλε πρὸς ἀπάθειαν, καὶ οὕτω λοιπὸν ἡ τοῦ νόμου δικαίωσις ἐν ἡμῖν κατορθοῦται διὰ πίστεως ἡμῶν ἑνουμένων αὐτῷ καὶ πνευματικῶν ἀντὶ σαρκικῶν γινομένων. τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Πισιδίας εἰρημένον αὐτῷ ὅτι ἀπὸ πάντων ὧν οὐκ ἐδυνήθητε ἐν τῷ νόμῳ Μωϋσέως δικαιωθῆναι, ἐν τούτῳ πᾶς ὁ πιστεύων δικαιοῦται. 376 Rom 8,56 Ὥσπερ, φησί, τοὺς ὄντας φθαρτοὺς καὶ τὸ φρόνημα φθαρτὸν ἔχειν ἀνάγκη, οὕτω καὶ τοὺς ὄντας ἀφθάρτους ἄφθαρτον εἰκός ἐστιν ἔχειν καὶ τὸ φρόνημα, ἑκατέρων ἀνάλογον τῆς οἰκείας φύσεως τὸν λογισμὸν κεκτημένων. τὸ γὰρ φρόνημα, φησί, τῆς σαρκὸς θάνατος, θάνατον τοῦτ' ἔστι προξενοῦν καὶ πρὸς κόλασιν παροξύνον θεόν. τὸ δὲ φρόνημα τοῦ πνεύματος ζωὴ καὶ εἰρήνη, τοῦτ' ἔστιν ἀθανασίαν δωρούμενον καὶ φιλίαν τὴν πρὸς θεόν.
Rom 8,7-8 Ἀμήχανον γάρ, φησί, τοῖς τοῦ θεοῦ θελήμασι τοῖς διὰ τοῦ νόμου γνωριζομένοις ἡμῖν τὸ θέλημα τῆς σαρκός ποτε συνελθεῖν καὶ φιλίαν ἀσπάσασθαι· ὁ μὲν γὰρ ἀπάθειαν ἐπαγγέλλεται, ἡ δέ ἐστιν παθητή. οὐ τοίνυν οὐδὲ τοὺς ἐνεχομένους τῷ φρονήματι τῆς σαρκὸς καὶ μετέχοντας τῆς φύσεως ταύτης οἷόν τε ἀρέσαι θεῷ· ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ αὐτοῦ διεστήκασιν ἐφ' ὅσον εἰσὶ ταύτης ἐγγύς, καί εἰσιν ἀρετῆς πόρρω τοσοῦτον ὅσον θνητότητος ἀθανασία. Rom 8,9a Ἀλλ' ὑμεῖς γάρ, φησίν, ἐκ θνητότητος εἰς ἀθανασίαν μεταβεβήκατε, ἀντὶ σαρκικῶν γεγενημένοι πνευματικοί. καὶ ἀναντίρρητον τοῦ λόγου τούτου τὴν ἀπόδειξιν ἔχων, εἴπερ πνεῦμα θεοῦ, φησίν, οἰκεῖ ἐν ὑμῖν· τότε γὰρ πρὸς τῷ τῆς υἱοθεσίας χαρίσματι καὶ ἑτέρων ἐπὶ θαυματουργίᾳ χαρισμάτων ἀπέλαβον, τοῦ πνεύματος αὐτοὺς διὰ τούτων καὶ περὶ τῶν τέως ἀφανῶν πιστουμένου. ὅτι τοίνυν, φησί, πρὸς πνευ ματικὴν μετέστητε ζωὴν ἐκ τῆς σαρκικῆς, ἡ τοῦ πνεύματος κατοικοῦσα χάρις ὑμᾶς ἀποχρώντως δηλοῖ. Rom 8,9b-10 Εἰ δέ τις, φησί, πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ. ὥσπερ οἱ ἐξ Ἀδὰμ τοῦ Ἀδὰμ εἶναι λεγόμεθα τῆς φύσεως αὐτῷ κοινωνήσαντες, οὕτως οἱ τῆς πρὸς Χριστὸν ἀξιωθέντες ἑνώσεως εἶναι λέγονται τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς τοῦ ἑνὸς πνεύματος μετουσίας.
PG 85:1692εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὸ μὲν σῶμα νεκρὸν δι' ἁμαρτίαν, τὸ δὲ πνεῦμα ζωὴ διὰ δικαιοσύνην. εἰ τοίνυν γνωρίζεται Χριστός, φησίν, ἐν ὑμῖν τῷ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ 377 μετέχειν ὑμᾶς, ὃν τρόπον ἐστὶ τὸ σῶμα διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἀθανασίας ἀμέτοχον, οὕτως αὖ θανάτου πόρρω διὰ τὴν δικαιοσύνην τὸ πνεῦμα. πνεῦμα δὲ τὸ πνευματικὸν σῶμα προσεῖπεν ἐκ τοῦ μεθεκτικοῦ τὸ μετέχον καλέσας, ὡς καὶ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὸ γεγεννημένον φησὶν ἐκ τοῦ πνεύματος πνεῦμά ἐστιν. Rom 8,11 Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ δεῖ περὶ τούτου, φησί, διαμφισβητεῖν, ὅτι τοὺς ἠξιωμένους ναοὺς γενέσθαι τοῦ πνεύματος καὶ ταύτῃ κεκοινωνη κότας Χριστῷ, ἐχόμενόν ἐστι τὸ κοινωνῆσαι αὐτῷ δι' αὐτὸ τοῦτο καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν εἰς ἀθάνατον ζωὴν ἀναστάσεως. Rom 8,12-131 Ἀγωνισάμενος διὰ πάντων καὶ δείξας οὐκέτι προσήκειν αὐτοὺς τῷ Ἀδάμ, τοῦτ' ἔστι τῇ παθητῇ καὶ ὑπὸ νόμον ζωῇ, ἀλλ' εἶναι Χριστοῦ, τοῦτ' ἔστι πνευματικούς τε καὶ ἀκηράτους, συγκεφαλαιούμενος τὰ διὰ πλειόνων ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἰρημένα, νουθεσίαν σαφῆ τε καὶ σύντομον ἐπιφέρει λέγων μὴ χρῆναι τοῦ λοιποῦ τοῖς τῆς σαρκὸς ἑαυτοὺς πάθεσιν ἐκδιδόναι. διὰ τί; εἰ γὰρ κατὰ σάρκα ζῆτε, φησί, μέλλετε ἀποθνῄσκειν· τῆς γὰρ τοιαύτης ζωῆς, φησί, φθορὰ τὸ τέλος ἐστίν.
εἰ δὲ πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε, ζήσεσθε· εἰ μέντοι, φησί, κατὰ τὴν ἐνοῦσαν ὑμῖν τοῦ πνεύματος χάριν σπουδάζοιτε ζῆν, ἀνενεργήτους ἑαυτοὺς πρὸς τὰς τοιαύτας τοῦ σώματος πράξεις διαφυλάττοντες, οἴσεσθε τὴν ἀθανασίαν. Rom 8,14 Οἱ γὰρ πνεύματι θεοῦ κυβερνώμενοι, τοῦτ' ἔστιν οἱ πνευματικοὶ καὶ οὐ ψυχικοί, ἑαυτοῖς ὡς ἀληθῶς τὸ εἶναι θεοῦ βεβαιοῦσιν υἱοί. ἔφη δὲ τοῦτο πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ὑπὸ τὸν νόμον χρηματισάντων υἱῶν θεοῦ καὶ αὐτῶν διὰ τὴν ὡς πρὸς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους ἐξαίρετον τοῦ θεοῦ κηδεμονίαν περὶ αὐτούς· ἐλάλησας γὰρ ἐν ὁράσει τοῖς υἱοῖς σου, φησί, καὶ υἱὸς πρωτότοκός μου Ἰσραήλ, καὶ ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες. ὡς πρὸς τούτους οὖν ἀντιδιαιρῶν τοὺς κατὰ Χριστὸν ἔφη τὸ οὗτοί εἰσιν υἱοὶ θεοῦ. 378 Rom 8,15 Οὐ γὰρ κατὰ τὴν προτέραν καὶ ἡ νῦν χάρις ἐστίν, ὡς καὶ τοῦ νόμου καὶ κατὰ χάριν θεοῦ δεδομένου. τοῦτο δὲ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης φησίν· χάριν ἀντὶ χάριτος, τὴν Χριστοῦ λέγων ἡμῖν ἀντὶ τῆς διὰ Μωϋσέως δεδόσθαι. οὐ τοίνυν τῆς νομικῆς παραπλησία καὶ ἡ τῆς παρούσης χάριτος δωρεά, μακρῷ δὲ καὶ ἀπείρῳ προέχουσα, καὶ ὅσῳ γένοιτ' ἂν μείζων τῆς δεσπότου περὶ δούλους εὐνοίας ἡ πατρὸς σχέσις περὶ γνησίους υἱούς.
PG 85:1693τότε μέν γε παρανομοῦντες φόβῳ τοῦ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦμεν δουλείας, νυνὶ δὲ Χριστοῦ καταργήσαντος διὰ τοῦ οἰκείου θανάτου θάνατον, ἀπηλ λάγημεν μὲν τοῦ χαλεπωτάτου δέους ἐκείνου, τῆς δὲ ἀνακαινώσεως ἀξιούμενοι τὸν θεὸν ἔχομεν ἀψευδῶς ἐπικαλεῖσθαι πατέρα. Rom 8,16-17a Κεκτήμεθα τῆς τοσαύτης χάριτος, φησί, τὸ ἐνέχυρον ἀξιόπιστον· ἧς γὰρ πνευματικῆς μετεσχήκαμεν δωρεᾶς ἐπὶ τῇ τῆς υἱοθεσίας ταύτης ἐλπίδι, αὕτη βεβαιοῖ τὴν προσδοκίαν ἡμῖν βεβαιουμένη διὰ τὸ ἐξ οὗπέρ ἐστι πνεύματος ἀξιόπιστον. αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ πνεῦμα τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος ὑπόστασιν λέγει, τῷ πνεύματι δὲ ἡμῶν τὴν ἀπ' ἐκείνου δεδομένην χάριν ἡμῖν, ἣν εἴωθεν ἰδίαν τῶν λαμβανόντων καλεῖν, ὡς ἐν τῷ συνελθόντων ὑμῶν καὶ τοῦ ἐμοῦ πνεύ ματος καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθείη. ὥσπερ γὰρ ἥλιος μέν ἐστιν αὐτὸ τοῦ ἡλίου τὸ σῶμαλέγεται δὲ καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ ἀκτὶς ἥλιος ὁμωνύμως τῷ ὅλῳ.
φαμὲν γοῦν τῶν τόπων τοὺς μὲν ἔχειν ἥλιον, τοὺς δὲ ἀνηλίους ὑπάρχειν, οὐχ ὡς τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἡλίου τῆς οἰκίας ἐξισταμένης, ἀλλὰ διὰ τὸ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα πῆ μὲν τῶν χωρίων προσβάλλειν, πῆ δὲ προβόλοις τισὶν ἀποκλείεσθαι οὕτω καὶ τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριν ὁμωνύμως τοῦ ἐξ οὗπέρ ἐστιν ἡ θεία λέγει γραφή. διὰ τοῦτο καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις φησὶ τὸ οὔπω γὰρ ἦν πνεῦμα ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη, δόξαν μὲν τοῦ Ἰησοῦ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν εἰς οὐρανοὺς ὁ εὐαγγελιστὴς σημαίνων ἀνάληψιν, πνεῦμα δὲ ἅγιον ὀνομάζων οὐ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὴν ὑπόστασιναὕτη γὰρ ἦν τε ἀεὶ καὶ ἔστινἀλλὰ τὸ ἐκ τοῦ ἁγίου πνεύματος χάρισμα, ὃ μετὰ δεκάτην μὲν τῆς ἀναλήψεως ἡμέραν, πεντηκοστὴν δὲ τῆς ἀναστάσεως 379 οὐρανόθεν ἐπὶ τοὺς τοῦ κυρίου μαθητὰς κατεφοίτησεν. ἀλλ' ἐπὶ τὸ προκεί μενον· εἰ τέκνα, φησί, καὶ κληρονόμοι. ἀλλὰ μήν, εἰ τὸ εἶναι ἡμᾶς τέκνα θεοῦ σαφές τε καὶ οὐκ ἀμφισβητήσιμον, σαφὲς δήπου καὶ τὸ κληρονόμους εἶναι τῶν πατρῴων ἡμᾶς· τῷ προτέρῳ γὰρ ἀναγκαίως καὶ τοῦτο συναποπέφανται· κληρονόμοι μὲν θεοῦ, οὐκοῦν ἐπιγραφό μενοι τὸν αὐτὸν πατέρα Χριστῷ καὶ εἰς υἱοθεσίαν αὐτῷ κληθῆναι τὴν αὐτὴν καταξιωθέντες καὶ κληρονομίας αὐτῷ τῆς αὐτῆς συμμεθέξομεν.
PG 85:1694Rom 8,17b-18 Ἐν τοῖς πρὸ ὀλίγου τῆς ἀντεξετάσεως ἁψάμενος τῆς πρὸς τὰ παλαιὰ καὶ διὰ τῆς παράλληλα θέσεως αὐτῶν τὸ ὑπερέχον γνωρίσας τῆς χάριτος, εἶτα ἵνα μὴ διὰ τὸ μέγεθος τοῖς μαθηταῖς ἀμφιβάλλοιτο, πιστωσάμενος αὐτὸ τῇ τοῦ ἁγίουΠνεύματος μετουσίᾳ, μέτεισιν ἐπὶ παράκλησιν ἀκολούθως, καὶ προτρέπει μηδένα κίνδυνον ὑπὲρ τῶν τοιούτων ἀποδιδράσκειν, σφόδρα χρησίμης καὶ ἀναγκαίας αὐτῷ τῆς περὶ τούτων οὔσης διδασκαλίας, ἄλλως τε καὶ πολλῶν πολέμων ἐν ταῖς ἀρχαῖς τοῦ κηρύγματος ἐπιφερομένων τοῖς μαθηταῖς. χρὴ τοίνυν, φησί, τῆς διὰ Χριστοῦ δόξης ὀρεγομένους ὁμοίως αὐτῷ πρὸς τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς ἐνίστασθαι πειρασμούς· ἡ γὰρ τῶν παθημάτων κοινωνία καὶ τῆς ἀνταποδόσεως κοινωνίαν ἐργάσεται. ἐγὼ γοῦν, φησίν, ἐνθυμούμενος καὶ πάσας ἀντιπαρατιθεὶς τὰς ἐπὶ τοῦ παρόντος θλίψεις αἰῶνος τοῖς ἐπηγγελμένοις ἡμῖν ἀγαθοῖς ἐν Χριστῷ μικρὰς καὶ τὸ μηδὲν οὔσας εὑρίσκω. Rom 8,19 Τοσοῦτόν ἐστιν, φησί, τῆς εἰς ἡμᾶς ἀποκαλυφθησομένης δόξης τὸ περιόν, ὡς καὶ τὴν ἀποκαραδοκίαν τῆς κτίσεως, τοῦτ' ἔστι τὴν ἄποθεν αὐτῆς προσδοκίαν, δήλην ὑπάρχειν ὅτι τὴν ἀποκάλυψιν ἀπεκδέχεται τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ. ἀποκάλυψιν μὲν οὖν ἔφη τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ διὰ τὸ τέως τὴν ζωὴν ἡμῶν κεκρύ φθαι σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ.
τὸ μέντοι σύμπαν νόημα τοιοῦτόν ἐστιν· εἰώθαμεν πολλάκις οἱ ἄνθρωποι μετὰ τὰς τῶν πραγμά των ἐκβάσεις ὡς σαφῆ ταῖς μνήμαις ἀναλαμβάνειν τὰ πρόσθεν ἡμῖν ἀσαφῆ· οἷόν τι λέγω· πεφώραταί τις ἀγαθόν τι πεποιηκὼς ἢ πάλιν 380 κακόν, εὐθὺς παριόντες φαμέν· ἀλλὰ καὶ πόρρωθεν οὗτος τοιοῦτος ὢν κατεφαίνετο καὶ ἐδείκνυ τῷ σχήματι, καὶ ἐγὼ μὲν αὐτὸν ἐκ τῆσδε τῆς ῥήσεως ὅστις ἦν αὐτίκα μάλα κατέμαθον. καὶ ὅλως τοιαῦτά τινα πρὸς τὴν παροῦσαν πρᾶξιν ἐκ τῶν παλαιῶν λαμβάνοντες σύμβολα, βεβαιοῦμεν ἑαυτοῖς ἐκ τῶν προτέρων τὰ δεύτερα. τοιοῦτόν τί φησι καὶ ὁ εὐαγ γελιστὴς περὶ τῶν μαθητῶν τοῦ κυρίου, ὅτι οὐ συνίεσαν μὲν τὰ περὶ αὐτὸν οἰκονομούμενα πρότερον· ὅτε δὲ ἀνέστη ἐκ τῶν νεκρῶν, τότε ἔγνωσαν ὅτι ταῦτα ἦν ἐπ' αὐτῷ γεγραμμένα, καὶ ἐπίστευσαν τῇ γραφῇ καὶ τῷ λόγῳ ᾧ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς.
PG 85:1695κἀνταῦθα τοίνυν ὁ μακάριος Παῦλος πνευματικῇ χάριτι τῆς οἰκονομίας τῆς ἐν Χριστῷ τὴν γνῶσιν παρει ληφώς, καὶ γνοὺς ὅτι ἄνωθεν δέδοκτο τῷ θεῷ, καὶ ὅτι ἐξελέξατο ἡμᾶς πρὸ καταβολῆς κόσμου, διδάσκει τὰ τοῖς πρόσθεν ἀπόρρητα· λέγει γὰρ ὅτι αὐτῆς τῆς κτίσεως ἡ τοιαυτότροπος διασκευὴ προκηρύττει τὸ νῦν πεφηνὸς εὐαγγέλιον, καὶ δήλη καὶ σαφής ἐστι τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ θεοῦ περιμένουσα, ἐπεὶ μηδὲ ματαίως ὄντως ἔκτισε πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Rom 8, Ματαιότητα λέγει τὸν ῥευστὸν τοῦτον καὶ φθαρτὸν βίον ἡμῶν, ἐπεὶ τίνος χάριν, φησίν, οὕτω πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φθαρτῶν ἅπασα συνετείνετο, μὴ ἐπ' ἐλπίσι καὶ προσδοκίαις τοιαύταις, ποιεῖν αὐτῇ θεοῦ τοῦ τοῦτο νομοθετήσαντος; τὸ δὲ οὐχ ἑκοῦσα προσωποποιήσας ἔφη. πολὺ δὲ τοῦτο παρὰ τῇ θεοπνεύστῳ γραφῇ τὸ ἰδίωμα, λέγω τὸ καὶ φωνὰς καὶ ἤθη τοῖς ἀψύχοις περιτιθέναι, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν· ἀπέστειλεν γάρ, φησίν, Ἰωὰς βασιλεὺς Ἰσραὴλ πρὸς Ἀμεσσίαν βασιλέα Ἰούδα λέγων· Ὁ ἄκαὁ ἐν τῷ Λιβάνῳ ἀπέστειλε πρὸς τὴν κέδρον τὴν ἐν τῷ Λιβάνῳ λέγων· δὸς τὴν θυγατέρα σου τῷ υἱῷ μου εἰς γυναῖκα.
ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς Κριταῖς Ἰωθὰμ ὁ Γεδεῶνος τοῦ καὶ Ἰεροβοὰμ υἱὸς εἶπεν, φησί, πρὸς ἄνδρας Σικίμων· ἐπορεύθη τὰ ξύλα τοῦ χρίσαι ἐφ' ἑαυτὰ βασιλέα, καὶ εἶπον τῇ ἐλαίᾳ· βασίλευσον ἐφ' ἡμᾶς. καὶ ὅλως ἀνάπλεως, ὡς ἔφην, τῶν τοιούτων ἡ θεία γραφή. τὸ οὖν οὐχ ἑκοῦσα κατὰ τοῦτο καὶ ὁ 381 ἀπόστολος ἔφησε τὸ ἰδίωμα. ἢ καὶ διὰ τοὺς ἀγγέλους τυχόν, ἵνα ἀπὸ τοῦ κρείττονος μέρους ὡς περὶ τῆς πάσης αὐτῆς ᾖ τὸ λεγόμενον. Rom 8,21 Ἀνέχεται μέντοι γε νῦν, φησίν, ὡς καὶ αὐτὴ τῆς ἡμετέρας ἐλευθερίας συναπολαύουσα· παύσεται γὰρ τηνικαῦτα λοιπὸν δουλεύουσα τῇ φθορᾷ, τοῦτ' ἔστιν οὔτε ἡμῖν ἔτι φθαρτοῖς οὖσιν ἐξυπηρετήσεται, καὶ τῆς οἰκείας ἀπαλλαγήσεται· ἴσμεν γὰρ ὅσην νῦν ἡ τῶν στοιχείων κτίσις ἀλλοίωσιν ὑφίσταται καὶ φθοράν, καὶ μὴν καὶ τοὺς ἀγγέλους ὅτι μήπω φύσει τὸ ἄτρεπτον ἔχουσιν, ἐπιστάμεθα· οὐκ ἀπὸ τῶν ἐκπεπτωκότων μόνον καὶ διὰ τοῦτο πεσόντων ἐξ οὐρανοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀφ' ὧν Παῦλος ἔφη περὶ αὐτῶν ὡς ἐνδεχομένων τὸ ἁμαρτεῖν· κἂν γὰρ ἡμεῖς, φησί, κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ εὐαγγελίζηται ὑμῖν παρ' ὃ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω. Rom 8,22 Γνώριμος, φησίν, ἅπασίν ἐστιν ἡ φύσις τῆς κτίσεως συνταλαιπωρου μένη τέως ἡμῖν, καὶ οἱονεὶ κατεπείγουσα καὶ προευτρεπιζομένη πρὸς τὴν κοινὴν ἀναγέννησιν.
PG 85:1696Rom 8,23-24 Τί περὶ τῆς κτίσεως ταῦτα λέγω; φησίν. ἀλλ' ἡμεῖς αὐτοί, τὸ κεφάλαιον τῆς δημιουργίας καὶ δι' οὓς καὶ μεθ' ὧν τὰ πάντα ἀνακαινί ζεται, δεδεγμένοι τὴν τοῦ πνεύματος ἀπαρχήν, τοσοῦτον τῶν μελλόντων εἰλήφαμεν πόθον ὥστε ἀσχάλλομεν πρὸς τὴν μέλλησιν καὶ ῥᾳδίως οὐχ ὑποφέρομεν τὴν ἀναβολήν, ἀλλὰ κομίσασθαι τὸ πᾶν ἤδη γλιχόμεθα. καὶ τὴν υἱοθεσίαν δηλῶν, τὴν ἀπολύτρωσιν, φησί, τοῦ σώματος ἡμῶν ἐπιθυμοῦμεν, τοῦτ' ἔστιν ἀπολυθῆναι τὸ ἡμέτερον σῶμα φθορᾶς καὶ ἁμαρτίας καὶ θανάτου ποτέ. καὶ ἐπειδήπερ ἐν τοῖς ἀνωτέροις μὲν ὡς ἤδη τῆς θνητότητος ἀπολυθεὶς τὴν εὐχαριστίαν ἀνέκραγεν, ἐνταῦθα πάλιν ὡς οὔπω τούτου τετυχηκὼς ἀλλ' ἔτι τυχεῖν ἐφιέμενος προστίθησι· τῇ γὰρ ἐλπίδι ἐσώθημεν· ἐν ἐλπίσιν ἔτι, φησί, τὰ τῆς σωτηρίας ἡμῶν.
Rom 8,26 Ἡ μὲν φύσις ἡμῶν ἐστι, φησίν, ἀσθενής, καὶ τὸ καθ' αὑτὴν ἀρνουμένη τὸ αὖθις ἀναβιώσεσθαι, τὰ δὲ ἐπηγγελμένα μεγάλα τε καὶ 382 θεῖα, καὶ οἷα μηδὲ τῷ νῷ χωρηθῆναι δυνάμενα, μηδὲ ὅλως ἐπ' ἀνθρώπου καρδίαν ἀνέβη ποτέ, ἀλλ' ὅμως πρὸς πίστιν τούτων τῶν τηλικούτων ἀπὸ τοῦ πνεύματος οὐ μικρὰν ἐπικουρίαν ἔχομεν· ταῦτα γὰρ καὶ αἰτήσεως κρείττονα καὶ περὶ ὧν οὐκ ἴσμεν οὐδὲ ὅπως εὔξασθαι χρή, ἵνα εἴπῃ τὰ καὶ ὑπὲρ νοῦν ἀνθρώπινον καὶ εὐχήν, ταῦτα ἡμῖν ἡ δεδομένη τοῦ πνεύματος χάρις ἀπορρήτως εἰσπράττεται, καὶ δίδωσιν ἡ ἀπαρχὴ θαρρεῖν περὶ τοῦ παντός. ὥσπερ γὰρ οἱ ἐπὶ τῶν γάμων ἀρραβῶνες οὓς ἀλλήλοις οἱ γαμοῦντες διδόασιν, ἐγγυῶνται τὰ μετὰ ταῦτα, καὶ προφερόμενοι τὰς ἐφ' οἷς δέδονται συνθήκας ἐπὶ πέρας ἀχθῆναι καταναγκάζουσιν, οὕτως οἶμαι καὶ ἡ ἀπαρχὴ τοῦ πνεύματος, τοῦτ' ἔστι τὸ μερικὸν τοῦ πνεύματος χάρισμα, ὅ ἐστιν ἀρραβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν, τὴν ἐπὶ καιροῦ δοθησο μένην καθόλου χάριν ἡμῖν βεβαιοῖ. δεὸν οὖν ἄρα τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς πόνους μὴ ἀποφεύγειν. τὸ δὲ ἐντυγχάνει μεταφορικῶς εἶπεν ἀπὸ τοῦ καὶ ἡμῶν τὰς χρείας ταῖς πρὸς ἀλλήλους ἐντυχίαις ἀνύεσθαι.
Rom 8,27 Οὐκ ἄγνοιαν ἀλλὰ τὴν ἀκριβῆ τοῦ θεοῦ γνῶσιν τῶν καθ' ἡμᾶς διὰ τῆς ἐρευνῶν ἐσήμανε λέξεως, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς ἐρευνῆς ταῦτα καὶ πλείονος ἀξιοῦμεν ζητήσεως, ἅπερ ἂν ἀκριβῶς μαθεῖν βουληθείημεν. τούτῳ προσέοικε κἀκεῖνο· τὸ πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ, καὶ τὸ παρὰ τῷ προφήτῃ Σοφονίᾳ· ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει τις, ἐξερευνήσω τὴν Ἰερουσαλὴμ μετὰ λύχνου. θεὸς οὖν, φησίν, ὁ σαφῶς πάντα τὰ τῶν ἀνθρώπων εἰδώς, οὐδὲ τὸν σκοπὸν τοῦ πνεύματος ἡμῶν ἀγνοεῖ, ἀλλ' οἶδεν ὅτι κατὰ τὸ αὐτοῦ βούλημα ἐφ' ᾧ δέδωκεν αὐτότοῦτο γάρ ἐστι τὸ κατὰ θεόν πρὸς αὐτὸν ποιεῖται τὴν ἔντευξιν, ὥστε τυχεῖν οὓς ἀγαπᾷ ὁλοκλήρου τῆς ἁγιότητος, τοῦτ' ἔστιν ὥστε αὐτοὺς διὰ τῆς ἀναστάσεως εἰς ἀθάνατον καὶ ἀπαθῆ καὶ παντελῶς ἀνόλεθρον μεταστῆναι ζωήν. εἰδὼς δὲ τοῦτο καὶ πληρώσει τὴν δωρεάν. 383 Rom 8,28 Ἀλλὰ μὴν καὶ τοῦτο ἡμῖν, φησί που, πάντως ἀνωμολόγηται, ὅτι ὁ θεὸς οὐκ ἐγκαταλείπει τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν, ἀλλὰ πάντα αὐτοῖς τὰ περὶ αὐτοὺς συμβαίνοντα γίνεσθαι παρασκευάζει πρὸς ἀγαθόν, ἅτε καὶ κατὰ τὴν ἀγαθῶν αὐτῶν πρόθεσιν προσκεκλημένος αὐτούς. ἐντεῦθεν μέντοι καὶ τὴν ἀπολογίαν τὴν ὑπὲρ τῆς τῶν Ἰουδαίων ἀποβολῆς ἤρξατο προκατασκευάζειν.
PG 85:1697Rom 8,29 Ἢ συμμόρφους, φησί, τῆς εἰκόνος τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἀντὶ τοῦ τῆς υἱότητος τοῦ σώματος αὐτοῦ. διὸ καὶ ἐπήγαγεν· εἰς τὸ εἶναι αὐτὸν πρωτότοκον, εἰ γὰρ καὶ μετέδωκε τῆς υἱοθεσίας καὶ ἄλλοις, οὐδὲν ἐντεῦθεν τὸν υἱὸν ἐζημίωσεν, ἔχει γὰρ καὶ οὕτως ἐκεῖνος τὴν κατὰ πάντων ὑπεροχὴν καὶ πλεονεκτεῖ τοῖς πρωτοτόκοις τῶν ἀδελφῶν. Rom 8,31-32 Θεοῦ τοίνυν, φησίν, ὄντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἡμεῖς ἄλλον τινὰ τῶν πάντων φοβηθησόμεθα; καὶ τὸν ἴδιον υἱὸν οὕτως ὑπὲρ ἡμῶν ὁ δοὺς ἀφειδῶς, οὗτος εἰς ἡμᾶς περὶ τῶν ὑπολοίπων σμικρολογήσεται; οὐκ ἔστι πάντα δεύτερα θεῷ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ τῆς περὶ ἡμᾶς; εὔκαιρον τοῦτο νῦν ἐπισχεῖν ὅτι ἐνταῦθα τὸν υἱὸν παρὰ τοῦ πατρὸς ὑπὲρ ἡμῶν παραδεδόσθαι λέγων, ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους αὐτὸν παρ' ἑαυτοῦ λέγει τὸν υἱὸν τοῦτο πεποιηκέναι· ὁ Χριστὸς γάρ, φησίν, ἠγάπησεν ἡμᾶς καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, τί διδάσκων ἡμᾶς ἕτερον ἢ ἓν εἶναι πατρὶ καὶ υἱῷ τῆς ἀνθρώπου σωτηρίας τὸ βούλημα; 384 Rom 8,33-34a Ἐγκαλούντων τοιγαροῦν οἱ βουλόμενοι καὶ κατηγορούντων ἡμᾶς οὐ γὰρ ἰσχύουσιν ἡμῖν μήνασθαι τὸ παράπαν τῆς θεοῦ ψήφου μεθ' ἡμῶν τε καὶ ὑπὲρ ἡμῶν τεταγμένης ... βούλεται εἰπεῖν ὅτι μηδενὶ δυνατὸν ταῦτα ἡμῶν ἀφελέσθαι, ἃ προλαβὼν ὁ θεὸς ἡμῖν ἐχαρίσατο.
οὔτε οὖν ἐκλεξαμένου ἡμᾶς τοῦ θεοῦ ἐπὶ τῇ τῶν μελλόντων ἀπολαύσει ἀνατραπῆναι ὑπό τινος τὴν ἐκλογὴν ἡμῶν δυνατόν, οὔτε παρέχοντος ἡμῖν τὰ προσδοκώμενα, καὶ πρό γε πάντων τὴν ἀληθινὴν ἐκείνην δικαίωσιν ἐν ᾗ καταστησόμεθα, ἁμαρτεῖν οὐκ ἐπιδεχόμενοι τότε, ἔσται τις ὁ μεταβολὴν τῶν καθ' ἡμῶν ποιῆσαι δυνάμενος. ὥστε οὐ προσῆκε δεδιέναι τοὺς διώκοντας· ἀφελέσθαι γὰρ τὰ ἀγαθὰ παρ' ἡμῶν δύνανται οὐδαμῶς, ἅπερ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος ἡμῖν αἰῶνος προσέσεσθαι ἐλπίζομεν. διὸ εἶπε τὴν ἐκλογὴν καὶ τὴν δικαίωσιν· διὰ μὲν τῆς ἐκλογῆς τὸ πρὸς τοῦτο ἐντεῦθεν ἤδη ἀφωρίσθαι, σημαίνων δὲ διὰ τῆς δικαιώσεως τὸ εἶναι αὐτῶν ἐν ἀπολαύσει τότε, δικαίωσιν τὸ ἁμαρτίαν μὴ ἐπιδέχεσθαι καλῶναὕτη γὰρ ἀληθὴς δικαίωσιςἀπὸ δὲ τούτου τὸ βέβαιον τῶν διδομένων ἡμῖν σημαίνων· οἱ γὰρ μὴ ἁμαρτάνοντες ἐν τοῖς διδο μένοις μενοῦμεν ἀεί, ὅθεν οὐδὲ ἀνατραπῆναι ὑπό τινος αὐτὸ δυνατὸν εἶναι ἔφη. Rom 8,34b Πρὸς τὴν ἀπόδειξιν αὖθις τῶν προειρημένων χωρεῖ καί φησιν· Χριστὸς ὁ ἀποθανών, μᾶλλον δὲ καὶ ἐγερθεὶς καὶ τὰ ἑξῆς.
PG 85:1698οὐ γάρ, ὥς τινες ᾠήθησαν, μέλλουσαν ἀντίρρησιν αὐτῷ παρά τινων ταύτην ἀνθυποφέρεσθαι διαλύων τοῦτο ἐπήγαγεν, ἐπεὶ μηδὲ ἐπεφύετο μηδαμόθεν ἐκ τῶν προειρημένων αὐτῷ τοιαύτη τις ἔνστασις, ὅπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων εὕρομεν ἀντιθέσεων· τίς γὰρ ἂν τοῦτο ὑπέλαβε πρὸς τὸν Παῦλον, τὸ ὅτι τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς δικαιοῦντος ἡμᾶς, ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς οὐκ ἐάσει; οὐδὲ εἷς δήπου. οὐ τοίνυν οὐδὲ ὁ ἀπόστολος πρὸς οὐκ ἀνθιστάμενον αὐτῷ λόγον ἔμελλεν εἰκῇ διαγωνίζεσθαι καὶ σκιομαχεῖν. πιστοῦσθαι μέντοι καὶ βεβαιοῦν πλέον τοῦ θεοῦ τὴν φιλαν θρωπίαν, ὡς προέφαμεν, ἦν αὐτῷ καὶ σφόδρα γε ἀναγκαῖον. διὰ τοῦτο τοῖς προειρημένοις ἐπήγαγε τὸ Χριστὸς ὁ ἀποθανών, μᾶλλον δὲ καὶ ἐγερθείς, ὃς καί ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ θεοῦ, ὃς καὶ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν. μὴ γὰρ ἔνι; τί δεῖ σε, φησί, τοῦ λοιποῦ; μὴ γὰρ ὑπείδεσθαι μεταβολήν, ἔχει τέλος τὸ πρᾶγμα, πρὸς πέρας ἐκβέβηκεν, οὐδὲν ἐνδεῖ πρὸς τὴν σωτηρίαν ἡμῶν.
τέθνηκε Χριστός, μᾶλλον δὲ καὶ ἐγήγερται καὶ τετίμηται τὰ πρῶτα παρὰ θεῷ, καὶ τὴν χάριν αὐτὸς ἐκβιβάζει τὴν εἰς ἡμᾶς, τοῦτ' ἔστιν αὐτῷ τῷ πράγματι δῆλός ἐστιν ὡς ἑαυτὸν ἡμᾶς προσκαλούμενος, καὶ ἡ ἀπαρχὴ τὸ πᾶν ἀπολήψεται, καὶ τῇ κεφαλῇ τὸ λοιπὸν ἀποδοθήσεται σῶμα· τὴν γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν 385 πληρώσας οἰκονομίαν καὶ ὑψωθεὶς ἕλξει καὶ ἡμᾶς ὡς ἑαυτὸν κατὰ τὴν οἰκείαν ὑπόσχεσιν· ὅταν γάρ, φησίν, ὑψωθῶ, τότε πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. ἐσχημάτισε δὲ κἀνταῦθα τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς ἐντυγχάνει λέξεως πρὸς πληροφορίαν ἡμῶν, καθὰ καὶ πρὸ βραχέως ἐν τοῖς περὶ τοῦ πνεύματος ἔφαμεν. Rom 8,35 Αὐξήσας τὸ περὶ ἡμᾶς φίλτρον τοῦ θεοῦ καὶ τὴν ἡμετέραν λοιπὸν εὐγνωμοσύνην ἣν περὶ τὸν τοσοῦτον ἡμᾶς εὐεργέτην ἔχειν χρεών, διεξέρχεται λέγων ὡς οὐδὲν τῶν ἐν ἀνθρώποις ὄντων δεινῶν τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης προσῆκεν ἡμᾶς ἐξιστᾶν. Rom 8,36-37 Ἐπειδή, φησί, τὰ τῷ προφήτῃ Δαυὶδ περὶ τῆς ὑπὲρ τοῦ νόμου τῶν Μακκαβαίων ἐνστάσεως εἰρημένα προήνεγκεν, ἐπήγαγεν· ἀλλ' ἐν τούτοις ἅπασιν ὑπερνικῶμεν.
PG 85:1699τί γὰρ θαυμαστὸν ἐργασόμεθα, τὴν ἴσην τοῖς πρεσβυτέροις εὔνοιαν ἐπιδεικνύμενοι περὶ τὸν θεόν; οἷς οὐκ ἴσην, ἀλλὰ καὶ μείζονα κεκομίσμεθα χάριν; καὶ ἐπειδὴ τῆς οἰκείας γνώμης ἐξεῖπε τὴν πρόθεσιν, ἵνα μὴ δόξῃ κατ' ἀλαζονείαν ἐφθέγχθαι, ἐπήγαγε· διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς, ἔχομεν λέγων τὸ τούτων κατὰ περιουσίαν κρατεῖν, οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς. Rom 8,38-39 Θάνατον μὲν οὖν πάντα λέγει τὰ χαλεπά, ἐπειδὴ τῶν τοιούτων πάντων τέλος ὁ θάνατος· ζωὴν δὲ πάντα τὰ τρυφηλά τε καὶ ἀγαθά, ἐπειδὴ τῶν τοιούτων πάντων τέλος πάλιν ἐστὶν ἡ ζωή· ἀγγέλους δὲ καὶ ἀρχὰς καὶ δυνάμεις τὰς ἀοράτους οὐσίας αἳ τοῖς διαφόροις τούτοις ὀνόμασι καταλλήλως αἷς ὑπηρετοῦνται χρείαις προσαγορεύονται, ἄγγελοι μὲν παρὰ τὸ ἐξαγγέλλειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ ἐκ θεοῦ, ἀρχαὶ δὲ παρὰ τὸ ἄρχειν ἢ πόλεων ἢ ἐθνῶν ὅλως οἷς ἐφεστᾶσιν, δυνάμεις δὲ παρὰ τὸ δυνατὰς δεδημιουργῆσθαι πρὸς ὑπουργίαν θεοῦ· εὐλο γεῖτε γάρ, φησί, τὸν κύριον πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, δυνατοὶ ἰσχύϊ ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ· ἐνεστῶτα δὲ σύμπαντα περιληπτικῶς τὰ παρόντα· μέλλοντα δὲ ὁμοίως πάντα 386 τὰ προσδοκώμενα· ὕψωμά τε καὶ βάθος ὑπερουράνιά τε καὶ ὑποχθόνια.
προσέθηκε δὲ καὶ τοῦτο, οὔτε τις κτίσις ἑτέρα, δεικνὺς τῆς περὶ θεὸν ἀγάπης αὐτοῦ τὴν ὑπερβολήν, καὶ ὅτι ταύτης χάριν ἕτοιμός ἐστι τοῖς τε οὖσι καὶ τοῖς οὐκ οὖσι διαμάχεσθαι. διὰ μέντοι τοῦ οὔτε μέλλοντα δῆλον πεποίηκεν ἀκριβῶς, ὅτι οὐ διά τι φιλεῖ τὸν θεὸν οὐδὲ ἀμοιβῶν ἐλπίδι τινῶν, ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο στέργων τὸ φιλεῖν τὸν θεὸν καὶ κατ' αὐτὸ κρίνων αὐτὸ περισπούδαστον. οὐδὲν οὖν τῶν προαπηριθμημένων, φησίν, ἀποστήσει τῆς εἰς θεὸν ἀγάπης ἡμᾶς ἕνεκεν τῆς ἀφάτου περὶ ἡμᾶς αὐτοῦ σχέσεως, ἣν διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ποιησάμενος ἐνεδείξατο. Rom 9,15 Τονώσας οὕτω διὰ πάντων αὐτοὺς εἰς τὸ πιστεύοντας τῷ εὐαγγελίῳ βεβαίως πάντας ἀόκνως τοὺς ὑπὲρ τούτου πειρασμοὺς καταδέχεσθαι, βούλεται πρὸς ἔνστασιν ἀνθυποφερομένην αὐτῷ καὶ μάλα νεανικὴν ἀποκρίνασθαι.
PG 85:1700ἐπειδὴ γὰρ ἐν τοῖς προλαβοῦσι τὸν νόμον ἐκβαλὼν τὴν χάριν πολυτρόπως καὶ μάλιστά γε ἀπ' αὐτοῦ τοῦ νόμου συνέστησεν, καὶ ἀληθῶς υἱοὺς θεοῦ τοὺς ταύτης ἔφησεν εἶναι οὓς καὶ πάλαι προειδότα κεκληκέναι νῦν τὸν θεόν, ἔγνω τὸν Ἰουδαῖον εὐθὺς τοῦτον ἀντιστησό μενον καὶ τὴν πολυθρύλλητον αὐτοῖς ἐκείνην ἀντίθεσιν αὐτῷ προβαλού μενον· ἔφασκον γὰρ Ἰουδαίων οἱ τοῖς ἀποστόλοις καὶ τῷ κηρύγματι πολεμοῦντες δυοῖν ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχειν τὸ ἕτερον· ἢ ψευδὲς τὸ εὐαγγέ λιον, ἢ τὸν θεὸν ψεύστην. εἰ μὲν γὰρ ἃ κηρύττετε, φασίν, ἐστὶν ἀληθῆ, ψευδὴς ὁ θεός, τὰς οἰκείας πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν περὶ ἡμῶν ὑποσχέσεις τοῖς ἔργοις ἐξαρνησάμενος· ἐπηγγείλατο μὲν γὰρ τῷ Ἀβραὰμ εἰς τὸ σπέρμα τὸ αὐτοῦ παραπέμψειν τὰς εὐλογίας, νυνὶ δὲ ἀνθ' ἡμῶν ἀκαθάρτους καὶ ἀλλοφύλους ἀνθρώπους τὰ ἔθνη προσδέδεκ ται. εἰ τοίνυν ἡ τῶν ἐπαγγελιῶν ἐκείνων ἔκβασίς ἐστιν, ὥς φατε, τὸ ὑμέτερον κήρυγμα, πρόδηλον ὡς ἔψευσται τοὺς πατέρας ἡμῶν ὁ θεός. εἰ δὲ οὐχ ὅσιον περὶ θεοῦ τοῦτο εἰπεῖν, ὑμεῖς ἄρα καὶ ὁ παρ' ὑμῶν λόγος ψευδής.
τοῦτον πρὸς τοὺς ἀποστόλους τὸν λόγον συνεχῶς προβαλλόμενοι πραγμάτων οὐ μικρῶν αὐτοῖς αἴτιοι καὶ θορύβων καθίσταντο· διὰ γὰρ τῆς τοιαύτης πιθανολογίας αὐτῶν ἐξαπατῶντες τὰς καρδίας τῶν ἀκάκων, τούτους τε ἀφῃροῦντο τῆς σωτηρίας, καὶ διωγμοὺς τοῖς ἀποστόλοις ἀφορήτους ἐπήγειρον. Ταύτην τοίνυν αὐτῶν καὶ νῦν ὁ ἅγιος Παῦλος τὴν ἀντίρρησιν βούλεται διαλύσαι καὶ δεῖξαι τόν τε τοῦ εὐαγγελίου λόγον ἀληθῆ καὶ τὸν θεὸν οὐ ψευσάμενον. μέλλων δὲ τοῦτο κατασκευάζειν εἰς αὐτοὺς ἐκείνους περιτρέψαι βούλεται τὴν κατηγορίαν καὶ τὴν ἀποβολὴν αὐτῶν, οὔτε τὸν θεὸν ψεύστην οὔτε τὸ εὐαγγέλιον, διελέγχειν, ἀλλὰ τὴν ἐκείνων 387 αὐτῶν πονηρίαν τε καὶ πρὸς τὸν θεὸν ἀπιστίαν. ἵνα οὖν τοῦτο ποιῶν μὴ δοκοίη ποιεῖν αὐτὸ φιλονεικίᾳ τινὶ καὶ μίσει τῷ πρὸς αὐτούς, ἀλλὰ τῷ οὕτως ἀληθείας ἔχειν τὸ πρᾶγμα, προδιορθοῦται τὸν λόγον, καὶ τὸ μέλλον ἀνθυφορμεῖν ἐξ αὐτοῦ καὶ προΐστασθαι τῷ ἀκροατῇ προϊόμενος ἄρχεται οὕτως· ἀλήθειαν λέγω ἐν Χριστῷ, οὐ ψεύδομαι καὶ τὰ ἑξῆς. ἀνάθεμα τὸ ἀφωρισμένον ἐστίν, εἴτε δὲ ἐπ' ἀγαθῷ οἷον θεῷ, εἴτε ἐπὶ κακῷ οἷον ἀπὸ θεοῦ. τοῦτο δὲ ἐκ τοῦ ὑποκειμένου γνωρίζεται· ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου καὶ τὰ ἑξῆς.
διελθὼν ἐν τοῖς πρὸ τούτων τῆς ἐν Χριστῷ τοῦ θεοῦ χάριτος τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἑαυτοῦ προθυμίαν καὶ ἔνστασιν, νῦν μέμνηται τῶν προτέρων ὅτε καθ' ὑπερβολὴν ἐδίωκεν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ καὶ ἐπόρθει αὐτήν, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρ χων τῶν πατρικῶν αὐτοῦ παραδόσεων, καί φησι ὅτι αὐτὸς οὗτος ἐγώ, ὁ νῦν ἕτοιμος ὢν ὑπὲρ τοῦ εὐαγγελίου πᾶν ὁτιοῦν ὑπομεῖναι, οὕτως ἐκ τῆς ἐναντίας γνώμης αὐτοῦ τὸ πρόσθεν πολέμιος ἦν, ὡς καὶ αὐχεῖν τὸ ἀπηλλοτριῶσθαι θεοῦ καὶ κοινωνίαν εἶναί μοι μηδ' ἡντιναοῦν πρὸς αὐτόν.
PG 85:1701οὕτω δέ, φησί, διεκείμην πρὸς τὴν κατὰ σάρκα μου τῶν Ἰουδαίων συγγένειαν ἀφορῶν, καὶ νομίζων, ἐπείπερ Ἰσραηλῖται τυγχάνουσιν οὗτοι, ψευδὲς εἶναι τὸ κήρυγμα ταῖς θείαις περὶ αὐτῶν ἐναντιούμενον ὑποσχέσεσιν, καταγνὸν μὲν τὸν νόμον, καὶ προσιέμενον δίχα τούτου τοὺς ἐθνικούς, ἀπωθούμενον δὲ τούτους ὧν ἡ υἱοθεσία, τοῦτ' ἔστιν οἵπερ ἦσαν οἱ ἐκλεκτοί, καὶ οὓς ἐνδόξους διὰ τῶν περὶ αὐτοὺς ἀεὶ θαυμάτων ἐποίησεν ὁ θεός, καὶ οἵτινες ὑπῆρχον τῶν διαθηκῶν οἱ διάδοχοι, καὶ οἷς νομοθετῆσαι θεὸς κατηξίωσεν, καὶ οἷς ἐκ πάντων τὴν αὐτῷ προσήκουσαν λατρείαν ποιεῖν ἐφανέρωσεν, οὓς περιεῖχον αἱ ὑπο σχέσεις, καὶ ὧν οἱ πατέρες, οἱ πάνυ φίλοι θεοῦ, καὶ τὸ μέγιστον πάν των, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάντων θεὸς εὐλογητὸς εἰς τοὺς αἰῶνας, ἀμήν. πρότερον μὲν οὖν οὕτω διεκείμην, νυνὶ δέ τι κληθῆναι διὰ τῆς χάριτος καταξιωθείς, καὶ γνοὺς ἀληθῶς εἶναι τοῦτο ἐκεῖνο τὸ παρὰ θεοῦ πρὸς τοὺς πατέρας ἐπάγγελμα, κατέγνωκα μὲν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἐμαυτοῦ, λύπῃ δὲ ἀφορήτῳ καὶ ὀδύνῃ συνέχομαι διαρκεῖ, λογιζόμενος ὑπὲρ τίνων τίνι διεμαχόμην καὶ πῶς Χριστοῦ μὲν χωρίζειν καὶ ἀλλοτριοῦν ἐσπούδαζον ἐμαυτόν· προετίμων δὲ τὴν κατὰ σάρκα πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ἠπατημένος οἰκείωσιν.
ὅθεν ἐπειδὴ τὸ λεγόμενον οὐκ εὐπαράδεκτον ὂν ἠπίστατο τῷ ἀκροατῇ, διά τε τὸ τῆς μεταβολῆς ὑπερβάλλον καὶ ὅτι γνώμης ἦν καὶ προαιρέσεως ἀοράτου, προδιατείνεται μὴ λέγειν ψευδῆ, καὶ ἐπιμαρτύρεται τὸν Χριστὸν ὡς παρ' αὐτοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ συνεργείας τῶν λόγων αὐτοῦ τὸ ἀληθεύειν ἐχόντων. συμμαρτυρεῖ δέ μου, φησί, τοῖς λεγομένοις καὶ ἡ συνείδησις διὰ τῆς πνευματικῆς χάριτος εἶς τοῦτο φθάσαντος 388 γνώμης. φήσας μέντοι τὸ ηὐχόμην αὐτὸς ἐγὼ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν συγγενῶν μου, προσέθηκεν τὸ κατὰ σάρκα. διὰ τοῦτο δύο γεννήσεις ἡμῶν οἶδεν ἡ θεία γραφή, μίαν μὲν τὴν θνητὴν ἣν καὶ σαρκικὴν ὀνομάζει, δευτέραν δὲ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, τὴν ἀθάνατον ἣν καὶ πνευματικὴν εἶναί φησιν· οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων γάρ, φησίν, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ἀλλ' ἐκ θεοῦ ἐγεννήθησαν. θεὸς μὲν οὖν ἡμῶν ἐν ἑκατέρᾳ γεννήσει δημιουργός· σὺ ἔπλασάς με, φησί, καὶ ἔθηκας ἐπ' ἐμὲ τὴν χεῖρά σου. ὅμως ἀνθρώπων μὲν υἱοὺς καλεῖ τοὺς τῆς προτέρας γεννήσεως, θεοῦ δὲ τοὺς τῆς δευτέρας. θελήσας τοίνυν ὁ ἀπόστολος τοῦτο ἐμφῆναι, ὅτι μὴ κοινωνοῦσιν αὐτῷ κατὰ τὴν θείαν συγγένειαν ἠπιστηκότες Χριστῷ καὶ τῇ κατ' αὐτὸν νῦν ἀναφανείσῃ γεννήσει, προσέθηκεν τὸ κατὰ σάρκα.
PG 85:1702Αὕτη μὲν οὖν ἡ τῆς προεκτεθείσης ῥήσεως ἀκριβὴς ἐρμηνεία, κωλύει δὲ οὐδὲν καὶ τὴν δόξασαν ἑτέροις εἰπεῖν. ἔφασαν τοίνυν τὸ λύπη μοί ἐστι μεγάλη καὶ ἀδιάλειπτος ὀδύνη τῇ καρδίᾳ τὸν Παῦλον εἰπεῖν, οὐ διότι ἐδίωξε τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ καὶ ηὔχετο ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἀποβολῆς τῶν Ἰουδαίων τῶν συγγενῶν αὐτοῦ κατὰ σάρκα, ὑπὲρ ὧν καὶ αὐτὸ τοῦτο εὔχεσθαι τὸ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ. ἐγὼ δὲ πρὸς τοῦτο τοῦτο μὲν οὔ φημι ὅτι οὐ περὶ ἐνεστώσης ἀλλὰ περὶ παρεληλυθυίας γνώμης ὁ λόγος αὐτῷ ηὐχόμην γοὖν εἶπεν, οὐκ εὔχομαι· πολὺ γὰρ τῆς τῶν χρόνων ἐναλλαγῆς τὸ ἀδιάφορον παρὰ τῇ γραφῇ, ἐκεῖνο δὲ λέγω ὅτι οὐκ ἦν εἰκὸς Παῦλον τὸν ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης παθεῖν πάντα προθύμως καταδεχόμενον, ὡς εὐτελοῦς πράγματος διὰ τοὺς Ἰουδαίους καταφρονεῖν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς ἰδίας πρὸς τὸν Χριστὸν οἰκειώσεως οὕτως ἔμπροσθεν τὴν Ἰουδαίων σωτηρίαν ποιεῖσθαι ὡς καὶ εὔχεσθαι τὸ ἀπεσχίσθαι Χριστοῦ. ἀλλ' αὐτὸ τοῦτό φημι, τὴν τῶν Ἰουδαίων σωτηρίαν ᾔδει καταθυμίαν οὖσαν Χριστῷ, καὶ διὰ τοῦτο τοῦ οἰκείου καλοῦ τὸ φίλον Χριστῷ προετίμα. καλῶς οὐκοῦν καὶ τὴν ἰδίαν σωτηρίαν οὖσαν Χριστῷ φίλην ἠπίστατο δήπουθεν· οὐ γάρ ἐστιν ἄλλως εἰπεῖν.
ᾗ τοίνυν ἐθεράπευεν, ταύτῃ παρώξυνεν, καὶ χαριζόμενος μᾶλλον ἐλύπει· τὸ σώζεσθαι γὰρ ἄλλους ἄλλων ἀπολλυμένων ἥκιστα Χριστῷ προσφιλές. ἀλλ' ἐπέπειστο, φησί, Χριστὸν αὐτὸν ἀποδεχόμενον τῆς τοιαύτης προ θέσεως μὴ ἂν ἀπολεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ηὔχετο ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ. ἀλλὰ τοῦτο τοῦ προτέρου βαρύτερον, εἴπερ ἀσμενίζειν διὰ τὴν εἰς Χριστὸν εὔνοιαν ὑπεκρίνετο τιμωρίαν ἣν οὐδαμῶς συμβησομένην προῄδει· θαρρῶν γὰρ τὸ μὴ παθεῖν εἰρωνείᾳ τὴν εὔνοιαν διὰ τοῦ τοιούτου πάθους ἐπλάττετο. 389 Rom 9,69 Πιστωσάμενος διὰ τῆς προτέρας ἑαυτοῦ γνώμης τὸ μὴ κατ' ἔριν Ἰουδαίων νῦν ἀνατρέπων τὰ νόμιμα καταγγέλλειν τὴν χάριν τὴν ἐν Χριστῷ, ἀλλὰ τῷ πεισθῆναι βεβαίως ἀληθὲς εἶναι τὸ κηρυττόμενον, λοιπὸν ὀμόσαι χωρεῖ πρὸς τὴν ἔνστασιν κατ' ἀναίρεσιν εὐθὺς αὐτῆς συνήθως ποιούμενος τὴν ἀρχήν· φησὶ γάρ· οὐχ οἷον δὲ ὅτι ἐκ πέπτωκεν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ. εἰς τοσοῦτον μὲν οὖν πρότερον ἠναντιώθην Χριστῷ ὑπὲρ τῶν ὡς ᾠόμην τοῦ θεοῦ περὶ τοὺς κατὰ σάρκα μου συγγενεῖς ὑποσχέσεων, ἐφ' ὃ δὴ καὶ ἀνιῶμαι διηνεκῶς· οὐ μήν ἐστιν εἰπεῖν διὰ τὸ μὴ προσίεσθαι τούτους τὸ εὐαγγέλιον, ὅτι ὁ λόγος τοῦ θεοῦ, ἵνα εἴπῃ ἡ ὑπόσχεσις τοῦ θεοῦ ψευδὴς ἐξελήλεγκται. διὰ τί; οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, οὗτοι Ἰσραήλ.
PG 85:1703οὐ γὰρ ἐπειδή, φησίν, ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ πάντες κατάγουσιν, ἤδη καὶ αὐτοὶ Ἰσραὴλ πάντες εἰσίν, τοῦτ' ἔστιν οὐ συμμετέχοντες αὐτῷ τῆς εἰς θεὸν εὐγνωμοσύνης, οὐδὲ τοῦ πράγματος τοῦ ἐν τῷ ὀνόματι δηλουμένου μετέχουσιν, κἂν εἰ τὴν κατὰ σάρκα διαδοχὴν ἔχοιεν ἐκεῖθεν αὐχεῖν. καὶ σαφέστερον ἔτι τὸν λόγον τοῦτον ποιῶν τοῖς ἑξῆς· οὐδ' ὅτι εἰσὶ σπέρμα Ἀβραάμ, πάντες τέκνα. ἐπεί, φησίν, εἰ μὴ τοῦτο τοιοῦτόν ἐστιν, ἀνάγκη καὶ σύμπαν τὸ σπέρμα τοῦ Ἀβραὰμ ἐν τάξει τέκνων αὐτῷ καταλελογίσθαι. ἀλλὰ μὴν οὐχ οὕτως ἔχει, φησὶ γοῦν ὁ θεῖος χρησμὸς πρὸς αὐτόν· ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα. τοῦτο δὲ τί ἄλλο δηλοῖ ἢ ὅτι πάντως τὰ τῆς ἐπαγγελίας ἕπεται τῇ σαρκικῇ συγγενείᾳ; καὶ γοῦν ὁ ἐκτὸς Ἄγαρ Ἰσμαὴλ καὶ οἱ ἐκ τῆς Χεττούρας μετὰ ταῦτα γεγεννημένοι σπέρμα καὶ αὐτοὶ τοῦ Ἀβραὰμ οὐδὲν ἧττον ὑπῆρχεν. οὐ μὴν διὰ τοῦτο ὁ θεὸς ὁμοίως αὐτοὺς τῷ Ἰσαὰκ πάντας προσήκατο, ἀλλ' ἐκείνους μὲν ἀπεώσατο, τοῦτον δὲ διὰ τὸ κατ' ἐπαγγελίαν αὐτῷ τετέχθαι θεοῦ προετίμησεν· ὅτι γὰρ δι' ἐπαγγε λίας τὸν Ἰσαὰκ ἐτεκνώσατο μαρτυρεῖ, φησίν, ἡ γραφὴ σαφῶς λέγουσα· κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ἐλεύσομαι καὶ ἔσται τῇ Σάρρᾳ υἱός. ἄρα οὖν ἀποδείκνυται τοῦτο ἐντεῦθεν ἀναντιρρήτως, ὅτι μὴ δουλεύει μηδὲ κατακολουθεῖ συγγενείᾳ σαρκικῇ τὰ τῆς χάριτος.
Rom 9,10-13 Ἐπειδὴ ἦν εἰκὸς ἀντιλέγοντα τὸν Ἰουδαῖον ἢ τὰ τῶν γυναικῶν πρόσωπα προβαλέσθαι καὶ φῆσαι μὴ εἶναι δυνατὸν τοὺς ἐκ τῆς παιδίσκης τοῖς ἐκ τῆς ἐλευθέρας κληρονομεῖν, ἢ πράξεις τῶν τετεγμένων τινάς, εἶτα οἰηθῆναί τι λέγειν, ἀναιρεῖ καὶ τοῦτο καί φησιν· οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ Ῥεβέκκα ἐξ ἑνὸς κοίτην ἔχουσα, Ἰσαὰκ τοῦ πατρὸς ἡμῶν. συνῳδὰ τοῖς περὶ τὸν Ἀβραάμ, φησί, καὶ τὰ περὶ τὸν Ἰσαάκ τε καὶ τὴν τούτου γαμετὴν Ῥεβέκκαν ἐστίν, καὶ ὁ αὐτὸς κἀκ 390 τούτων λόγος πάλιν συνίσταται· ἐνταῦθα γὰρ ὑμῖν οὐδὲ προσώπων οὐδὲ χρόνων οὐδὲ πράξεων διαφορά, οὐδ' ἔτι τῶν τοιούτων ἔνεστιν αἰτιάσασθαι· πατήρ τε γὰρ εἷς τῷ Ἠσαῦ καὶ τῷ Ἰακὼβ καὶ μήτηρ μία καὶ ἐκ μιᾶς οἱ ἀμφότεροι κοίτης. ἀλλ' ὅμως οὕτως ἐχόντων τῶν κατ' αὐτούς, μήπω γεννηθέντων μηδὲ πραξάντων αὐτῶν τι ἀγαθῶν ἢ κακῶν, ἵνα ἡ κατ' ἐκλογὴν πρόθεσις τοῦ θεοῦ μένῃ, οὐκ ἐξ ἔργων ἀλλ' ἐκ τοῦ καλοῦντος, ἐρρέθη αὐτῇ· ὁ μείζων δουλεύσει τῷ ἐλάσσονι. καὶ τοῦτο οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐκβὰν ἡ γραφὴ διὰ τοῦ προφήτου Ἀγγαίου. μαρτυρεῖ πολλοῖς ὕστερον χρόνοις, ὅτι τὸν Ἰακὼβ ἠγάπησα, τὸν δὲ Ἠσαῦ ἐμίσησα.
PG 85:1704ταύτην δὲ τὴν ῥῆσιν παρέθηκεν δεῖξαι βουληθεὶς τὴν τοῦ θεοῦ κρίσιν δικαίαν, εἴπερ οὖν τῇ περὶ αὐτῶν αὐτοῦ προγνώσει κἀκείνων ὁ βίος ὕστερον ἀκόλουθος ὤφθη. καὶ μὴν εἰ τῇ κατὰ σάρκα διαδοχῇ τὰ τῶν εὐλογιῶν ἕπεσθαι χρή, καὶ σπέρμα τῷ Ἀβραὰμ ἡ γραφὴ τὸ φυσικὸν ὑπισχνεῖτο, μάλιστα μὲν καὶ τὸν Ἰσμαὴλ τῶν ἴσων καὶ τῶν αὐτῶν ἐχρῆν ἀπολαύειν τῷ Ἰσαάκ. εἰ δ' ἄρα τοῦτο οὐχ οἷόν τε τῷ τὸν μὲν εἶναι παιδίσκης τὸν δὲ ἐλευθέρας, καίτοι τοὺς ἐκ τοῦ Ἰακὼβ οὐδὲν τοῦτο διέκρινεν, ἀλλ' οἱ τῶν παιδισκῶν ἐν ἴσῃ τάξει τοῖς τῶν ἐλευθέρων γεγένηνται. οὐ μὴν ἀλλ' εἰ μὴ δυνατὸν ἦν ἐπὶ τοῦ Ἰσμαὴλ τὸ τοιοῦτον, τοῖς γοῦν ἐκ τῆς Χεττούρας ἔδει τῶν ὁμοίων μετεῖναι· εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο ἦν ἐνδεχόμενοντὸν γὰρ ἐκ μόνης τῆς Σάρρας καὶ τοὺς καθ' ἑξῆς ἐκ τούτου λοιπὸν τὰς ἐπαγγελίας προσῆκεν διαδέξασθαι πῶς ὁ ἐκ τοῦ Ἰσαὰκ Ἠσαῦ παρεώραται; ἔτι οὖν ἀμφιβάλλει τις τὸ μὴ φύσεως ἀνάγκη δουλεύειν θεόν, μηδὲ ἐξ ἔργων ἀλλ' ἐκ τοῦ καλοῦντος εἶναι τὸ πᾶν. Rom 9,14-21 Τί οὖν ἐροῦμεν; μὴ ἀδικία παρὰ τῷ θεῷ; μὴ γένοιτο. περὶ τοῦ μὴ τὸν θεὸν τὰς οἰκείας ὑποσχέσεις ἠθετηκέναι ποιούμενος τὴν ἀπολογίαν, ἐκ τῆς ἀπολογίας αὐτῆς ᾔσθετο ταύτην ὑπανακύπτουσαν αὐτῷ τὴν ἀντίθεσιν καὶ χωρεῖ μεταξὺ πρὸς τὴν ταύτης λύσιν.
ἐκείνην ἐν μετεώρῳ τέως καταλιπών, ποιεῖ δὲ τοῦτο σοφῶς τε ἄγαν καὶ συνετῶς· παρεμπεσούσης γὰρ ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ τῇ τοῦ ἀκροατοῦ διανοίᾳ τῆς περὶ τούτου ζητήσεως, ἤδει μάτην τὰ λοιπὰ τῆς προκειμένης ἀπολογίας ἐρῶν· οὐ γὰρ ἔμελλεν ἔτι δυνήσεσθαι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ λεγομένοις ὁ ἀκροατὴς προσέξειν τὸν νοῦν, ἐπιπροσθούσης αὐτῷ τῆς ἀμφιβολίας τῷ λογισμῷ, καὶ ὧν ἀκούει συνιέναι μὴ συγχωρούσης. ἵνα οὖν μὴ γένοιτο τοῦτο, πρότερον τὸ ὑποφυὲν ἀπόρημα διαλύει, καὶ οὕτως ἀνατρέχει πρὸς τὸ προκείμενον καὶ τὴν ἀπολογίαν ἀναλαμβάνει. 391 Τί οὖν ἐροῦμεν; μὴ ἀδικία παρὰ τῷ θεῷ; μὴ γένοιτο. οὕτω μὲν οὖν, φησίν, ἐκ τῆς γραφῆς παιδευόμεθα τὸν θεὸν κατ' οἰκείαν πρόθεσιν, ἀλλ' οὐκ ἐξ ἔργων ἢ σαρκικῆς συγγενείας ποιεῖσθαι τῶν ἀνθρώπων τὰς ἐκλογάς. πεφηνότος μέντοι τούτου τοιούτου τί φήσομεν; ἀδικεῖν τὸν θεόν; μὴ γένοιτο. καὶ τέως ἀποφήσας τὸ βλάσφημον, συλλέγει καὶ ἄλλας ῥήσεις τῆς θεοπνεύστου γραφῆς ἰσο δυναμούσας ταῖς προεκτεθείσαις αὐτῷ, καὶ προβαλλόμενος ὡς ἀπὸ τοῦ ἐναντίου τὰς πάσας ὁμοῦ καὶ τὸν ἐπισυλλογισμὸν αὐταῖς προστιθεὶς μίαν ἰσχυροτάτην λύσιν τῶν πασῶν ἐποιήσατο. λέγει τοίνυν· τῷ γὰρ Μωϋσεῖ λέγει· ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ οἰκτειρήσω ὃν ἂν οἰκτείρω.
PG 85:1705εἶτα ἐπισυλλογισμός· ἄρα οὖν οὐ τοῦ τρέχοντος οὐδὲ τοῦ θέλοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος θεοῦ. καὶ αὖθις λέγει ἡ γραφὴ τῷ Φαραὼ ὅτι εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. εἶτα πάλιν ὁ ἐπισυλ λογισμός· ἄρα οὖν ὃν θέλει ἐλεεῖ, ὃν δὲ θέλει σκληρύνει. θεὶς οὕτω τὰς φωνὰς ταύτας ὡς ἂν ἀπὸ τοῦ δι' ἐναντίας προβληθείσας αὐτῷ, δέχεται τὴν ἀντίθεσιν· ἐρεῖς οὖν μοι· τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; πάντως οὖν, φησί, τοῦτο πρὸς ἡμᾶς ἰσχυρόν, ὡς νομίζεις, ἐρεῖς ἐπὶ ταῖς ῥήσεσι ταύταις τὸ τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν; εἶτα σφόδρα καιρίαν τε καὶ ἀγχίστροφον ποιεῖται τὴν πρὸς τοῦτο ἀπόκρισιν, τὴν αὐτοῦ φωνὴν ἁρπάσας ἐκείνου καὶ δι' αὐτῆς ἀνατρέπων αὐτόν· μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ θεῷ; ἐρωτᾷς με, φησί, τὸ τίς ἀνθ έστηκεν αὐτοῦ τῷ βουλήματι; ἐγὼ δή σοι λέγω ὅτι σὺ πρὸ πάντων ὁ ἀνταποκρινόμενος τῷ θεῷ· τίς μὲν γὰρ εἶ που πάντως; καὶ οὐκ ἂν οὐδεὶς εἶναί ποτε καταδέξαιο.
ἀντιλέγων δὲ καὶ δικαζόμενος τῷ θεῷ πῶς οὐκ ἀνθέστηκας; οὐκοῦν τοῖς σαυτοῦ λόγοις ἑάλως, καὶ οἷς ἀρνῇ τούτοις ὁμολογεῖς τὴν ἀντίστασιν, καὶ σὺ σαυτοῦ πρὸ ἐμοῦ κατή γορος γέγονας· ζητεῖς μὲν γὰρ τίς ἀνθέστηκεν, τίς δὲ ὑπάρχεις αὐτός; εἰ μὲν οὖν ὁμολογεῖς εἶναι μηδείς, συγχωρῶ σοι τὸ μέμφεσθαι τοῖς ἀνθρώποις εἰκῇ τὸν θεόν, εἰ δὲ εἶ τις, κἂν μυριάκις ἀρνοῖοοὐδή που γὰρ ἕψεται τοῖς σοῖς λόγοις ἡ φύσις, δίκαιος ὁ θεὸς ἀποδέδεικται, καὶ παρὰ σοῦ πρώτου φέρεται τὴν νικῶσαν. Ἀλλὰ γὰρ ὃ τινῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος τεθαύμακα, τοῦτο βούλομαι διελθεῖν. ἐπιχειρήσαντες τουτὶ τῆς ἐπιστολῆς τὸ μέρος ἑρμηνεῦσαί τινες, εἶτα οὐκ ἐξαρκέσαντες, τοῦ ἁγίου Παύλου τὴν οἰκείαν ἀπορίαν οὐκ ὤκνησαν καταψεύσασθαι· οὐ γὰρ ἐπιλυόμενον αὐτὸν τὰ παρὰ τῶν 392 ἐναντίων προβλήματα τὸ μενοῦνγε, ὦ ἄνθρωπε, σὺ τίς εἶ ὁ ἀνταποκρινόμενος; ἔφασαν εἰρηκέναι, ἀλλ' ἐπιτιμῶντα καὶ ἐπιπλήττοντα καὶ μόνον οὐ βεβαιοῦντα τὸ τῷ θεῷ παρ' ἐκείνων ἐπαγό μενον κατηγόρημα.
PG 85:1706εἰ γὰρ οὐκ ἀποδίδωσι λόγον τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τὰ τῆς ἐξουσίας τοῦ θεοῦ προτεινόμενος ἐπιστομίζει τὸν ἀντιλέγοντα, τῷ ἐκείνου λόγῳ συντρέχων σαφῶς ἐλέγχεται συνομολογῶν, οὐ δικαίως μέν, ἀλλ' αὐθεντίᾳ τὸν θεὸν τὰ ἀνθρώπινα διατάττειν, τοῖς δὲ προσήκειν ἡσυχῆ στέργειν, ὅπως ἂν ἔχοι τὰ κατ' αὐτούς, ἐοικότας τοῖς ὑπὸ τῶν κεραμέων σκεύεσι πλαττομένοις, οὐ διαδικάζεσθαι πρὸς τὸν δημιουρ γήσαντα φαύλους, εἶτα διότι φαῦλοι μεμφόμενον. οὓς εἰ μηδὲν ἄλλο τῶν ὅλων, τοῦτο γοῦν ἐχρῆν συνιδεῖν, ὡς εἴπερ ὁ ἀπόστολος ἠπίστατο μὴ δυνάμενος κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον ἀπαντῆσαι ταῖς προστάσεσι ταύταις, οὐκ ἂν αὐτὰς προὐβάλλετο τὴν ἀρχήνοὐ γὰρ καὶ τοῦτο δήπουθεν ἠδυνάτειοὐδ' ἂν αὐτὸς λαβὰς εἰς κατάλυσιν τοῦ ἰδίου κηρύγματος τοῖς ἀντιπάλοις παρείχετο καθάπερ τὰ ἐκείνων, οὐ τὰ οἰκεῖα συνιστάνειν προῃρημένος· τοῦτο γὰρ οὐδ' ἂν ὁ πάντων ἔπαθεν εὐηθέστατος. ἀλλ' οὐχ οὕτως ἔχει.
τεθαρρηκὼς δέ, οἶμαι, Χριστῷ καὶ τῇ ἀληθείᾳ συν ηγορῶν οὐδεμίαν τοῖς ἐναντίοις εἰς διαβολὴν τοῦ εὐσεβοῦς δόγματος ὑπολείπεται πρόφασιν, ἀλλ' ὥσπερ τῶν ἄλλων πασῶν ἀντιθέσεων οὕτω καὶ ταύτης ἰσχυροτάτην ἐποιήσατο τὴν ἀναίρεσιν, καὶ τῶν βλασφήμων ἀπορράψας εὖ μάλα τὰ στόματα, προσεπάγει τούτοις καὶ ἕτερον ἐκ παραδείγματος τῷ πράγματι προσφυοῦς, τὸ μὲν ἐκείνων ἐπὶ πλέον ἀνατρέπων φρόνημα, τὸ δὲ εὐσεβὲς συνιστάς. μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ πλάσαντι· τί με ἐποίησας οὕτως; ἢ οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ὁ κεραμεὺς τοῦ πηλοῦ ποιῆσαι ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος ὃ μὲν εἰς τιμὴν σκεῦος, ὃ δὲ εἰς ἀτι μίαν; οὕτω μὲν οὖν, φησίν, αὐτὸς ὑφ' ἑαυτοῦ διηλέγχθης σαφῶς μοχθηρὸς ἐξ οἰκείας ὢν προαιρέσεως· ἀνθιστάμενος γὰρ ἐγκαλεῖς θεῷ καὶ λέγεις· τί ἔτι μέμφεται; εἰ δὲ ὅλως ἐθέλεις μαθεῖν, πῶς ἄν, εἴπερ φύσει πονηρός, ὡς φῄς, διεπέπλασο, πρὸς τὸν πλάστην οὐ διαφέρου; σκόπησον ἐπὶ τῶν ὡς ἀληθῶς φυσικὴν τὴν κατασκευὴν ἢ πρὸς τὸ φαῦ λον ἢ πρὸς τὸ καλὸν δεχομένων καὶ γνώμης καὶ προαιρέσεως λογικῆς ἀπεστερημένων, ὅπως ἕκαστον αὐτῶν ὃ γεγένηται στέργει καὶ τῆς δημιουργίας εὐθύνας οὐκ ἀπαιτεῖ καθὼς σὺ τὸν δημιουργόν.
PG 85:1707ὁ κεραμεὺς τὰ σκεύη τὰ πήλινα πλάττων ἕκαστον τῶν ἔργων αὐτοῦ πρὸς ἐξουσίαν, ὅπως ἂν βουληθείη, δημιουργεῖ, καὶ διάφορα κατασκευάζεται τοῦ αὐτοῦ φυράματος σκεύη, γίνεται δὲ πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τῶν αὐτοῦ γινομένων ἀντίρρησις οὐδεμία. ἐνταῦθα μὲν οὖν οὐκ ἂν εἰκότως ὁ κεραμεὺς 393 μέμφοιτο σκεύει πρὸς ἀτιμίαν γεγενημένῳ, ἀλλ' οὐδ' ἂν τὸ πρὸς τιμὴν ἐπιτήδειον ἐπαινοῖ, ἐπεὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν τίς ἐστι πρὸς αὐτὸν ἢ φαῦλος ἢ χρηστὸς ἀντιρρήσεως τρόπος, ἑκάστου φυσικὴν τὴν κατασκευὴν πρὸς ὃ γέγονεν εἰληφότος. ἐπὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων ὁ αὐτὸς λόγος ἔχει χώραν οὐκέτι, αὐτεξουσίων τε καὶ κυρίων προαιρέσεως γενομένων, δυναμένων τε ἑαυτοὺς ἐκκαθαίρειν, εἰ βούλοιντο, πρὸς τὸ εὔχρηστα σκεύη τῷ ἑαυ τῶν ἀποτελεῖσθαι δεσπότῃ καὶ ἅγια, καὶ διὰ τοῦτο δικαίως ἐπὶ τοῖς κατὰ γνώμην ἔργοις ἢ τιμωρουμένων ἢ τιμωμένων· ταῦτα πρὸς τὸ τί ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστη κεν; ἀντειπών, ἑρμηνεύει λοιπὸν καὶ τῶν προτεθεισῶν τῆς γραφῆς ῥήσεων τὸν σκοπόν, ὧν ἐν μὲν τῇ πρὸς τὸν Μωϋσέα δηλοῦται φιλάν θρωπος ὁ θεός, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τῇ πρὸς τὸν Φαραὼ τιμωρητικός τε καὶ αὐστηρός.
τούτων οὖν τῶν ῥήσεων συνάξας τὸν νοῦν ἐπὶ τῶν περὶ τοὺς Αἰγυπτίους τε καὶ τοὺς Ἰσραηλίτας συμβεβηκότων αὐτὸν ἐξετάζει καί φησι· εἰ δὲ θέλων ὁ θεὸς ἐνδείξασθαι τὴν ὀργὴν καὶ τὰ ἑξῆς. Rom 9,22-28 Εἰ θέλων ὁ θεὸς ἐνδείξασθαι τὴν ὀργὴν καὶ γνωρίσαι τὸ δυνατὸν αὐτοῦ ἤνεγκεν ἐν πολλῇ μακρο θυμίᾳ σκεύη ὀργῆς κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, καὶ ἵνα γνωρίσῃ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ ἐπὶ σκεύη ἐλέους, ἃ προητοίμασεν εἰς δόξαν. ἔστι δὲ ἀσαφὴς διὰ συντομίαν ὁ λόγος· βούλεται γὰρ εἰπεῖν ὅτι λίαν εἴρηται κάλλιστα πρός τε τὸν Μωϋσέα τὸ ἐλεήσω ὃν ἂν ἐλεῶ, καὶ πρὸς τὸν Φαραὼ τὸ εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρα σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου.
θέλων γάρ, φησίν, ὁ θεὸς γνώριμον ἅπασιν ἀνθρώποις τὴν οἰκείαν ἐργάσασθαι δύναμιν μεθ' ἧς τοὺς μὲν ὀργῆς ἀξίους κολάσει, τοὺς δὲ οἰκτείρων ἐλεήσει, τὸ κατὰ τοὺς Αἰγυπτίους καὶ τοὺς Ἰσραηλίτας ἐπραγματεύσατο, διδασκαλίαν τῆς οἰκείας δικαιοκρισίας ταύτην κοινὴν τῷ κόσμῳ προθεὶς καὶ παμπονήρους καὶ δυσσεβεῖς ὄντας τοὺς περὶ τὸν Φαραὼ καὶ τὴν ἐσχάτην δίκην ὑπομεῖναι δικαίους, μακροθυμίᾳ μὲν τὴν κατ' αὐτῶν ἀνεβάλετο τιμωρίαν καὶ συνεχώρησεν 394 ὑψωθῆναι κατὰ τοῦ ἰδίου λαοῦ, περιβλέπτους δὲ καὶ περιβοήτους ἤδη δι' ὑπερβολὴν ὠμότητος καταστάντας ἐμφανῶς τε καὶ λαμπρῶς ἀπολώλεκεν, καὶ τὸ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐλεήσας πανδημεὶ διεσώσατο γένος ἐπίδοξον ταῖς εὐεργεσίαις ποιήσας.
PG 85:1708αὕτη μὲν οὖν ἐστι τῆς ἀποστολικῆς ῥήσεως ἡ διάνοια, ἐνδεῖ δὲ αὐτῇ πρὸς ἀποπλήρωσιν τὸ τί ἔτι μέμφεται; ἵνα ᾖ τοιοῦτον τὸ πᾶν· εἰ δὲ θέλων ὁ θεὸς ἐνδείξασθαι τὴν ὀργὴν καὶ γνωρίσαι τὸ δυνατὸν αὐτοῦ ἤνεγκεν ἐν πολλῇ μακροθυμίᾳ σκεύη ὀργῆς κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, καὶ ἵνα γνωρίσῃ τὸν πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ ἐπὶ σκεύη ἐλέους, ἃ προητοί μασεν εἰς δόξαν, τοῦτο κατηγορεῖς; πληρώσας μέντοι τὰ πρὸς τὴν παροῦσαν ἀντίθεσιν ἄχρι τούτου, πρὸς τὴν τοῦ ζητήματος ἐντεῦθεν ἐπανέρχεται λύσιν, ἀκόλουθον καὶ συνεχῆ τοῖς προκειμένοις, ὡς πολλάκις ἔφην, τὴν ἀπὸ τῆς παρενθέσεως ἐπάνοδον πρὸς τὰ πρότερα ποιησάμενος· εἰπὼν γὰρ ἃ προητοίμασεν εἰς δόξαν, εἰρημένον περὶ τῶν ἐξ Αἰγύπτου, εὐθὺς ἐπισυνῆψεν· οὓς καὶ ἐκάλεσεν ἡμᾶς οὐ μόνον ἐξ Ἰουδαίων ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐθνῶν, ὥστε καὶ νῦν παραπλησίως, φησί, τῇ αὐτοῦ κρίσει τε καὶ προγνώσει δικαίᾳ τοὺς ἐξ Ἰουδαίων τε ἡμᾶς προσδραμόντας αὐτῷ κέκληκεν ὁ θεός, καταλελοιπὼς τοὺς οὐ βουληθέντας. καὶ καινὸν οὐδὲν παρὰ τὰ πρόσθεν οὐδὲ ἀλλοιότε ρόν ἐστι τὸ συμβὰν ἐφ' ἡμῶν.
καὶ τῶν αὐτῶν ἐχόμενος ἔτι δείκνυσι καὶ ἐκ προφητῶν τὸ αὐτὸ τοῦτο πολλάκις προμηνυθέν, καὶ πρῶτον μὲν τίθησι τὴν τοῦ Ὠσηὲ περὶ τούτου φωνὴν δι' ἧς Ἰσραηλιτῶν τε τῶν μὲν εἰς αἰχμαλωσίαν ἀποβολή, τῶν δὲ πάλιν ἐξ αἰχμαλωσίας οἰκείωσις καὶ ἐθνῶν ὁμοῦ κλῆσις προεσημαίνετο. εἶτα μετὰ ταύτην Ἡσαΐου διαρρήδην βοῶντος τὸ πᾶν σχεδὸν τοῦ Ἰσραὴλ πλὴν ὀλίγων ἔσεσθαι τὴν ἀπόπτωσιν· φησὶν δὲ ὁ ἀπόστολος οὕτως ὡς καὶ ἐν τῷ Ὠσηὲ λέγει καὶ τὰ ἑξῆς. Rom 9,29-31 Τίς ἄρα, φησί, τῆς τοιαύτης ἐναλλαγῆς τῶν πραγμάτων ὁ λόγος; καὶ πῶς οἷς μὲν ἔμελλε δικαιοσύνης οὐδὲ οὗτοι τετυχήκασι ταύτης, οὐδὲ 395 νόμῳ βιοῦντες καὶ δι' αὐτοῦ περὶ αὐτῆς παιδευόμενοι εἰς αὐτὴν οὐκ ἐφθάκασιν; Rom 9,32-33 Λίθον προσκόμματος τὸν δεσπότην λέγει Χριστόν, ὡς τοῖς οὐ προσιεμένοις τὴν κατ' αὐτὸν οἰκονομίαν προσκεκοφόσιν αὐτῷ καὶ τῆς ἐκ χάριτος δι' αὐτοῦ τοῖς ἀνθρώποις δοθείσης δικαιώσεως ἐκπεσοῦσι δι' ἀπιστίαν. Rom 10,13 Ταῦτα γοῦν, φησίν, ἔφην περὶ αὐτῶν οὐκ ὀνειδίζειν ἢ ἐπεμβαίνειν βουλόμενος, ἀλλ' ὑπ' αὐτῆς ἠναγκασμένος τῆς ἀληθείας, ἐπεὶ τό γε ἐμὸν οὕτως ἔχω εὐνοίας περὶ αὐτοὺς ὡς συνεύχεσθαι τὴν σωτηρίαν αὐτοῖς. καὶ δεικνὺς τὸ εὔλογον τῆς τοιαύτης αὐτοῦ διαθέσεως ἐπήγαγεν· μαρ τυρῶ γὰρ αὐτοῖς ὅτι ζῆλον θεοῦ ἔχουσιν.
PG 85:1709σύνοιδα, φησί, καὶ μαρτυρῶ ζήλῳ θείῳ τὴν πρὸς τὸ εὐαγγέλιον ἀνειληφέναι μάχην αὐτούςεἷς γὰρ ἦν τούτων ποτὲ καὶ αὐτός, ζήλῳ μέντοι γνώσεως ἀληθινῆς ἀπεστερημένῳ· οὐ γὰρ συνιέντες τῆς δικαιοσύνης τὸ μέγεθος, ὅτι θείᾳ χάριτι μόνως ἂν αὐτῆς ἄνθρωποι τεύξωνται, φιλονεικοῦσιν εὐήθως τὰ αὐτοῖς δοκοῦντα κυρῶσαι καὶ τῆς δικαιώσεως δι' οἰκείων ἔργων ἐπιτυχεῖν, ἀντιλέγοντες τῇ ὑπὸ θεοῦ νῦν ἐν Χριστῷ δοθείσῃ ἡμῖν. Rom 10,4 Τὸν γὰρ τοῦ νόμου σκοπὸν Χριστὸς τελειοῖ διὰ τῆς ἐπ' αὐτὸν πίστεως τὴν δικαίωσιν τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ πᾶσι δωρούμενος. Rom 10,5 Ἐκ συγκρίσεως δὲ τῆς πρὸς τὸν νόμον δεικνὺς τῆς χάριτος τὸ φιλότιμον, λέγει, φησίν, ὁ Μωϋσῆς μὴ πρότερον ἐν νόμῳ δικαιοῦσθαί τινα, ἕως ἂν πληρώσῃ τὰ τοῦ νόμου ἅπαντα παραγγέλματα. 396 Rom 10,6-10 Ἡ δὲ ἐκ πίστεως δικαιοσύνη, φησίν, οὕτως λέγει, τοῦτ' ἔστι περὶ δὲ τῆς ἐκ πίστεως δικαιοσύνης οὕτως φησίν· ἐκ γὰρ τοῦ Μωϋσέως, φησίν, ἐστὶ καὶ τὰ ἐφ' ἑξῆς, τὸ δὲ μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου· τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανόν; ἢ τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; ἐγγὺς γάρ σου τὸ ῥῆμά ἐστιν, ἐν τῷ στόματί σου καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, πρὸς τὸν λαὸν εἴρητο.
τῷ Μωϋσεῖ διδάσκοντι τοῦτο αὐτὸν ὅτι μηδ' ὁτιοῦν αὐτῶν συνεισενεγκαμένων ἰδίᾳ φιλοτιμίᾳ θεὸς τῆς τῶν νομίμων αὐτοὺς ἠξίωσε λήψεως, καὶ οὐ δέοι διὰ τοῦτο τῷ μεγέθει τῆς δωρεᾶς αὐτοὺς ἀπιστεῖν, ἀλλ' ἀντιποιεῖσθαι μᾶλλον διὰ τοῦτο πλέον τῆς ἀρετῆς· τὸ γὰρ μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ἀντὶ τοῦ οὐκ ἔνεστιν οὔτε λογίσασθαι τί σοι τοιοῦτον, οὔτε εἰπεῖν, προλαβόντος σε τοῦ θεοῦ τῇ δόσει τοῦ νόμου. ὅπερ τοίνυν ἐκείνοις ἐλέγετο περὶ τῆς τοῦ νόμου δόσεως τότε, φησί, τοῦτο καὶ ἡμῖν νῦν ἐπὶ τῆς διὰ Χριστοῦ χάριτος ἐφαρμόττει· τὸ γὰρ τοῦτ' ἔστιν ταῖς Μωϋσαϊκαῖς αὐτὸς τρίτον παρέθηκε ῥήσεσιν, τοιοῦτόν τι διὰ τούτου σημαίνων ὅτι τοῦτο δὲ ἴσον ἐστὶν οἷον ἂν εἰ καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐλέγετο μὴ χρῆναι διαπιστεῖν ἢ περὶ τῆς ἐξ οὐρανῶν τοῦ σωτῆρος καθόδου ἢ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ πάλιν ἀνόδου, ἀλλὰ τελείᾳ καρδίᾳ πεπιστευκότας ὁμολογεῖν καὶ διὰ γλώττης τὴν χάριν· περιγενήσεσθαι γὰρ ἡμῖν τοῦτο ποιοῦσι τὴν διὰ τῆς δικαιώσεως σωτηρίαν συμβῇ. τὸ γὰρ εἰς δικαιοσύνην καὶ τὸ εἰς σωτηρίαν διεῖλε συνήθως, καὶ τὸ μὲν τῇ πίστει τῆς καρδίας, τὸ δὲ τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ στόμα τος ἀποδέδωκεν, ἑκατέροις ἁρμόττοντος ἑκατέρου. Rom 10,14-15 Ἡ μὲν γραφή, φησί, τοὺς ἐπικαλουμένους τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου λέγει σωθήσεσθαι.
PG 85:1710οὐχ οἷόν τε δέ τινα τῶν πάντων ἐπικαλέσασθαι μὴ πιστεύσαντα πρότερον, πιστεῦσαι δὲ πάλιν ἀδύνατον μὴ τὸ πιστευθησόμενον προακούσαντα, καὶ μὴν ἀκοῦσαι πλέον ἀμήχανον οὐκ ὄντος τινὸς τοῦ κηρύσσοντος· κηρῦξαι δὲ αὖ πῶς ἐνδεχόμενον οὐκ ἀποσταλέντα εἰς τοῦτο; οὐκοῦν ἡγεῖσθαι δεῖ τῆς μὲν κηρύξεως τὴν ἀποστολήν, τῆς ἀκοῆς δὲ τὴν κήρυξιν, τὴν ἀκοὴν δὲ τῆς πίστεως, τὴν πίστιν δέ γε τῆς ἐπικλήσεως· οὐ γὰρ ἂν γένοιτο τὰ δεύτερα τῶν προτέρων οὐκ ὄντων. εἰ τοίνυν τὸ πρᾶγμα ταύτῃ χρὴ προελθεῖν, ταύτῃ καὶ 397 προὔβη, καὶ οὐκ ἂν ἔχοι τις ἐπισκῆψαι τοῖς ὑπὸ θεοῦ τὸ παράπαν· πέπομφε γὰρ προχειρισάμενος τοῖς ἅπασι περιαγγελοῦντας τὸ κήρυγμα, ὥστε καὶ προσήκειν αὐτοῖς ἐκεῖνο τὸ τῆς γραφῆς· ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελι ζομένων τὰ ἀγαθά. Rom 10,16-17 Τοῦτο θέλει διὰ τούτων εἰπεῖν, ὅτι θαυμαζέτω μηδείς, εἴ τινες πρὸς τὸ εὐαγγέλιον διαμάχονται καὶ τῶν εἰρήνην τε καὶ ἀγαθὰ κηρυττόν των οὐχ ὑπακούουσιν· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο αὐτὸ πάλαι προανεφώνησεν Ἡσαΐας. θεὶς δὲ αὐτοῦ τὴν φωνήν· κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; συνίστησι καὶ ἐκ ταύτης τὸ εὖ αὐτῷ προειρῆσθαι· πῶς δὲ πιστεύσουσιν οὗ οὐκ ἤκουσαν ἀεί· λέγει γάρ· ἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς.
τοῦτο ἐκεῖνό φησιν ὃ μικρῷ πρόσθεν ἐφάσκομεν, ὅτι τὸν πιστεύειν μέλλοντα δεῖ πρότερον τῆς περὶ τοῦ πιστευθησομένου διδασκαλίας ἀκοῦσαι. ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος θεοῦ, ἀντὶ τοῦ ἡ μέντοι διδασκαλία δι' ἐνεργείας θείας τοῖς διδάσκουσι παραγίνεται. Rom 10,18 Ἀλλ' ἄρα, φησίν, ὁ θεὸς μὲν καὶ προεβίβασεν ἀποστόλους καὶ ἀπεκάλυψεν αὐτοῖς ὃ κηρύξουσιν, αὐτοὶ δὲ κατερρᾳθύμησαν. εἶτα τοῖς οὐ πιστεύσασι τὸ μὴ ἀκοῦσαι τοῦ κηρύγματος τῆς ἀπιστίας παρ αίτιον γέγονεν. οὐκ ἔστιν εἰπεῖν οὐδὲ τοῦτο, φησίν· μᾶλλον γὰρ ἐπὶ τούτων ἀληθέστερον γένοιτο τοῦ Δαυὶδ τὸ εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν. Rom 10,19-21 Ἀλλ' ἄρα, φησί, μὴ ἡ τῶν ἐθνῶν κλῆσις ἀγνοουμένη τῷ Ἰσραήλ, ὡς καινοτομηθεῖσα νῦν αὐτὸν ἐσκανδάλισεν; καὶ μὴν ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχαίου τοῦτο προεπαιδεύοντο, Μωϋσέως μὲν προαπειλοῦντος αὐτοῖς τὸ ἀγνωμονούντων αὐτῶν τὰ ἔθνη προτιμηθήσεσθαι, Ἡσαΐου δὲ πρὸς αὐτοὺς πάλιν ὕστερον ἐλεγκτικώτερόν τε καὶ φανερώτερον λέγοντος, περὶ μὲν τῶν ἐθνῶν· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσιν, περὶ δὲ 398 αὐτῶν ἐκείνων τὸ ὅλην τὴν ἡμέραν διεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα.
PG 85:1711Rom 11,12a Τάχα ἂν οὖν, φησίν, εἴποι τις, οὐδὲν ἕτερον τοῖς λόγοις τούτοις ἢ προδήλως τοῦτο βοᾶν ὅτι τὸν ἑαυτοῦ λαὸν ὁ θεὸς ἀπεώσατο. ἐγὼ δὲ οὐ τοῦτό φημι, ὅς γε καὶ αὐτὸς γνήσιος Ἰσραηλίτης εἰμί, ἐκ σπέρματος Ἀβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν. οὐκ ἀπώσατο οὖν ὁ θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ ὃν προέγνω· διὰ τῆς ὃν προέγνω προσθήκης ἐμφήνας οὐδὲ λαὸν εἶναι τοὺς ἄλλους θεοῦ, κἂν τὸν αὐτὸν τούτοις ἐπιγράφοιντο κατὰ σάρκα προπάτορα. Rom 11,2b3 Καὶ ἅμα ἐκ τῆς γραφῆς ταύτης παρίστησι τὸ κἂν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ἀποδοκιμασθῆναι. τὸ μέντοι ἐν τῷ Ἡλίᾳ ἀντὶ τοῦ διὰ τοῦ Ἡλίου εἴρηται. Rom 11,45 Οὐδὲν οὖν, φησίν, ὡς ἔοικεν, καινὸν οὐδὲ ἐν τῷ παρόντι γεγένηται, λειψάνου τινὸς κατὰ χάριν ἐκλεγέντος καὶ νῦν ἐκ τοῦ παντὸς γένους ἡμῶν· ὥσπερ γὰρ τότε κατὰ τὸν γραφικὸν λόγον οὐδ' ἂν εἷς σέσωστο, μὴ ἑαυτῷ τοὺς ἑπτακισχιλίους ὑπολειπομένου θεοῦ, τοῦτ' ἔστι μὴ θείας χάριτος αὐτοὺς ἐπὶ τῆς γνώμης τῆς εὐσεβοῦς διακρατη σάσης, οὕτως οἶμαι καὶ νῦν. Rom 11,6 Οὐ τηνάλλως ἀδολεσχῆσαι βουλόμενος οὕτω ταῦτα τέθεικεν ὁ ἀπόστολος, ἀλλὰ δεῖξαι σπουδάζων ἀσύμβατον ὄντα παντελῶς τὸν νόμον τῇ χάριτι, καὶ οὐ δυνάμενα κατ' αὐτὸν ἀμφότερα ταῦτα συνελθεῖν οὐδεπώποτε, ἀλλ' ἀναγκαίως ἔχον θἀτέρῳ θἄτερον ὑπεξίστασθαι.
399 Rom 11,7 Ὁ μὲν οὖν θεός, φησίν, ὃν προέγνω λαὸν οὐκ ἀπώσατο. τί δέ ἐστιν ὅ φημι; ὅτι ὃ ἐπιζητεῖ Ἰσραήλ, τοῦτο νῦν παρὸν οὐ προσίεται, ἀλλ' οὓς μὲν ἐξελέξατο ὁ θεός, οὗτοι τετυχήκασι τούτου. τὸ δὲ λοιπὸν ἅπαν ἀναισθησίαν τινὰ χαλεπωτάτην καὶ ἀναλγησίαν ἐνόσησεν, ὃ καὶ ἐπὶ τῶν προτέρων πεπονθότας αὐτούς ἐστι γνῶναι πολλάκις ἐκ τῆς τοῦ Ἡσαΐου γραφῆς· λέγει γοῦν αὕτη· ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ θεὸς πνεῦμα κατανύξεως. Rom 11,8 Τῷ μὲν οὖν ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ θεὸς πνεῦμα κατανύ ξεως ἔοικε τὸ παρέδωκεν αὐτοὺς ὁ θεὸς εἰς ἀδόκιμον νοῦν. τὸ δὲ πνεῦμα κατανύξεως ἀντὶ τοῦ προαίρεσιν βαρυτάτην δεομένην μετανοίας καὶ διορθώσεως. Rom 11,11 Καθελὼν ἱκανῶς καὶ καταγωνισάμενος τὴν τῶν Ἰουδαίων μερίδα τετυφωμένων εἰκῇ καὶ καθυπερηφανευομένων διὰ τὸν νόμον τῶν ἐθνικῶν καὶ αὐτῶν σφάλμα διόλου τὴν αὐτῶν δείξας ἀποβολὴν καὶ οὐ τοῦ κηρύγματος, ἵνα μὴ ἢ αὐτοὶ περὶ ἑαυτῶν ἢ καὶ οἱ πεπιστευκότες περὶ αὐτῶν ὡς περὶ παντάπασιν ἀπολωλότων ἔχοντες τέλεον ἀπογνῶσιν, τοῦτο ἐπήγαγεν· λέγω οὖν, μὴ ἔπταισαν ἵνα πέσωσιν; ἆρα οὖν τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν ἀνίατον εἰς τὸ παντελὲς εἶναί φημι; τὸ γὰρ ἵνα κἀνταῦθα κατὰ τὸ σύνηθες λέγει.
PG 85:1712μὴ γένοιτο· τοὐναντίον γὰρ τούτων πταισάντων τὰ ἔθνη προσεκλήθη, ὡς ἂν εἰς τὸν πρὸς αὐτοὺς ταύτῃ ζῆλον ἐρεθισθέντες, μὴ ἐναπομείνοιεν εἰς τὸ διηνεκὲς ἐν τῷ πτώματι. Rom 11,12 Ἐνθυμεῖσθε τοίνυν, φησίν, οἷοί τινές ποτέ εἰσιν καὶ πόσον τι τῷ κοινῷ πρὸς κέρδος ἡ τῶν πάντων προσθήκη, ὧν τὸ παράπτωμά τε καὶ ἥττημα πλούτου παραίτιον τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ πᾶσιν ἔθνεσι γέγονεν. εἰς τοσοῦτον αὐτοὺς οἶμαι πεφιληκότος θεοῦ, ὥστε δι' αὐτοὺς χαρίσασθαι τὴν σωτηρίαν τοῖς ἔθνεσιν, ἵνα ταύτῃ γοῦν παρερεθισθέντες εἰς τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν ἐπανέλθοιεν. 400 Rom 11,13-14 Σάρκα αὐτοῦ τοὺς κατὰ σάρκα φησὶ συγγενεῖς, ὡς καὶ ὁ προφήτης Ὠσηὲ τὸ σάρξ μου ἐξ αὐτῶν. τοῦτο γὰρ ἴστε, φησίν, ὦ ἐθνικοίλέγει δὲ πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστούς· καθὸ τῶν ἐθνῶν ἐχειροτονήθην ἀπόστολος, εἰς δύναμιν ἐμὴν τὴν ἐγχειρισθεῖσάν μοι σεμνύνω διακονίαν, εἰδὼς τοῦ θεοῦ τὸν σκοπὸν καὶ πραγματευόμενος ταύτῃ καὶ αὐτὸς τοῖς ὁμογενέσι τὴν σωτηρίαν· ἴσως γὰρ ἐκ τούτου πρὸς ζῆλον κινηθέντες προσδραμοῦνται τῇ πίστει. Rom 11,16 Ἀπαρχὴν μὲν λέγει τὸν δεσπότην Χριστὸν ὡς ἐξ αὐτῶν κατὰ σάρκα γενόμενον καὶ διὰ τῆς ἀναστάσεως τῆς υἱοθεσίας κατάρξαντα, ῥίζαν δὲ τὸν Ἀβραὰμ ὡς πρῶτον τοῦ γένους παντός, φύραμα δὲ καὶ κλάδους σύμπαντα τὸν λαόν.
Rom 11,19-21 Κἀνταῦθα τὸ ἵνα συνήθως σημαίνει τὸ ἀποβάν. ἐρεῖς γάρ, φησί, μεγαλαυχούμενος ὅτι ἐκκοπέντων ἐκείνων ἐνεκεντρίσθην ἐγώ· οὐκοῦν προσκατανοῶν καὶ τὸ αἴτιον τῆς τε ἐκείνων ἐκτρίψεως καὶ τῆς σῆς ἀναστάσεως εὐλαβοῦ καὶ σωφρονίζου καὶ δέδιθι. Rom 11,22-23 Ἔχων τοίνυν, φησίν, ἐν τοῖς περὶ σέ τε καὶ τὸν Ἰουδαῖον τῆς δικαιοκρισίας τοῦ θεοῦ τὴν ἀπόδειξιν, ἀντέχου χρηστότητος ἵν' ἀντέχοιτό σου θεός, ἐπεὶ καὶ σὲ κατενεχθέντα πρὸς ἀπιστίαν ὅμοια τῷ Ἰουδαίῳ παρέψεται. εἶτα πάλιν κἀκείνοις εἰ βουληθεῖεν ἄν, ἀνῆψαι πρὸς τὸ συμφέρον χρηστὰς ἐλπίδας ὑποδεικνύει· κἀκεῖνοι γάρ, φησίν, ἐὰν μὴ ἐπιμείνωσι τῇ ἀπιστίᾳ, ἐγκεντρισθήσονται καὶ τὰ ἑξῆς. οὔτε μνησίκακος, φησίν, ἐστὶν ὁ θεός, οὔτε σωθῆναι θελήσαντας ἀδύνατος πρὸς σωτηρίαν ἀνακαλέσασθαι.
Rom 11,25 Μετριάζειν τοὺς ἀπ' ἐθνῶν πιστοὺς νουθετήσας καὶ τὸ κατεπαίρεσθαι τῶν Ἰουδαίων αὐτοῖς ἀπειπών, ἐκκαλύπτει καὶ μυστικόν τινα λόγον 401 αὐτοῖς τοῖς ἄχρις ἐκείνου πᾶσιν ἀπόρρητον· ὡς ἂν γάρ, φησί, μὴ μέγα τι καὶ θαυμαστὸν ὑπονοοῖτε περὶ ἑαυτῶν ἀπατώμενοι, ὡς ὄντες ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ὑμεῖς συνετοί, μάθετε συντόμως μυστήριον φρικωδέστατον, ἄφατον τοῦ θεοῦ, τὴν περὶ πάντας πρόνοιαν ἀποφαῖνον τῶν Ἰσραηλιτῶν πλὴν τῆς ἐκλογῆς· τὸ γὰρ ἀπὸ μέρους τοῦτό φησι· πωρωθέντων καὶ τὴν σωτηρίαν ἀπωθουμένων ἐφ' ὑμᾶς μετήνεγκε ταύτην ὁ θεός, εἰσποιη θέντων μέντοι πάντων ὑμῶν κἀκείνους αὖθις ἡ χάρις ἅπαντας περιλήψεται. Rom 11,26 Ἀφαιρέσεώς τε καὶ ἀφέσεως αὐτοῖς γινομένης ἁμαρτημάτων, ἡ σωτηρία σαφής τε καὶ ἀναντίρρητος. Rom 11,28-29 Εἰ γὰρ καὶ νῦν, φησίν, ἐν τῷ εὐαγγελίῳ προσκρουσάντων αὐτῶν ὑμεῖς ἀντεισήχθητε ἀλλ' οὖν ἐκ πατέρων κἀκεῖνοι πεφίληνται. προσῆκεν δὲ δήπου ὑπάρχειν ἀψευδῆ τε καὶ βέβαια πάντα τὰ χαρίσματα τοῦ θεοῦ. Rom 11,30-32 Συντόμως καὶ διὰ τοῦτο ἀσαφῶς εἴρηται τὸ προκείμενον, ἀνάγκη τοίνυν αὐτὸ σαφηνίσαι.
PG 85:1713ὅτι γάρ, φησίν, οὐδὲν ἄπιστον λέγω, καὶ εἰς τὰ καθ' ὑμᾶς αὐτοὺς ἀποβλέψατε· ὑμῶν ἀπειθούντων πάλαι ποτὲ τούτους ἠλεήκει θεός, νῦν τὸ ἀνάπαλιν τούτων ἀπειθησάντων ὑμεῖς ἠλεήθητε. ὥσπερ οὖν τῆς νῦν σωτηρίας ὑμᾶς ἡ πρόσθεν οὐκ ἐκέκλικε ἀπείθεια, τὸν αὐτὸν οἶμαί που τρόπον οὐδὲ τούτοις ἐν καιρῷ τῆς σωτηρίας ἐμποδὼν ἡ νῦν ἀπείθεια κατασταθήσεται· οὐδὲ γὰρ ἐνδέχεται τὴν τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίαν ὑπὸ τῆς ἀνθρωπίνης ἀντιλογίας ἐκνικηθῆναι, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀντιτεινόντων αὐτὸς περὶ πάντας τὸν οἰκεῖον ἔλεον ἐπιδείξεται. τοιγαροῦν ἔκλεισεν ὁ θεὸς τοὺς πάντας εἰς ἀπείθειαν ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ. παραπλήσιόν ἐστι τὸ νόμος δὲ παρεισ ῆλθεν ἵνα πλεονάσῃ τὸ παράπτωμα. οὔτε γὰρ ὁ θεὸς αὐτοὺς 402 ἀπειθεῖς ἐποίησεν, ἀλλ' αὐτὸς σωτήρια δέδωκεν παραγγέλματα καὶ τούτοις ἡμῶν ἀσφαλιζόμενος τὴν φύσιν περιεφράξατο, τῶν δὲ ἀνομη σάντων τοῦτο ἐκβέβηκεν· οὔτε διὰ τοῦτο τὰ προστάγματα δέδωκεν ἵνα ἀπειθήσαντας ἐλεήσῃ, ἀλλ' οὕτω τοῦτο διὰ τὴν ἐκείνων ἀποβέβηκεν ἀπείθειαν.
τούτου δὲ τοῦ αὐτοῦ τύπου καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τῶν προεκτεθέντων ἐστίν, οἷον πώρωσις ἀπὸ μέρους τῷ Ἰσραὴλ γέγονεν ἄχρις οὗ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ οὐ γὰρ ἵνα σωθῶσιν οἱ ἐθνικοί, διὰ τοῦτο τοῦ Ἰσραήλ τινες ἐπωρώθησαν, ἀλλὰ πωρωθέντων τούτων ἐκεῖνο ἐπηκολούθησενκαὶ τὸ ἠπείθη σαν δὲ τῷ ὑμετέρῳ ἐλέει ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐλεηθῶσιν, καὶ πάντα ὅσα τοιαῦτα κατ' αἰτιατικὸν ἐκπεφώνηται τρόπον, οὐκ ἔχοντα τὸν νοῦν αἰτιατικόν. Rom 11,3336 Διακύψας πρὸς τὸ ἀνέκφραστον καὶ ἀπερινόητον πλῆθος τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ, καὶ σοφῶς ὅπως κατὰ καιρὸν διαμένει πραγματευόμενος τὴν σωτηρίαν ἡμῶν ἀναλογισάμενος, εἶτα ἐκπλαγεὶς καὶ ὅλος γενόμενος πρὸς τῷ θαύματι μέγιστον τοῦτο ἀνέκραγεν ἐκ ψυχῆς. τὸ μὲν οὖν βάθος πλούτου τὸ πολὺ καὶ ἄφθονον καὶ ἀκατάληπτον αὐτοῦ τῆς ἀγαθότητος λέγει, τὸ δὲ σοφίας ὅτι σοφῶς καὶ συνετῶς διέπει τὰ καθ' ἡμᾶς, τὸ δὲ γνώσεως ὅτι περὶ ἑκάστων ἀκριβεστάτην ἔχων τὴν πρόγνωσιν οὐδὲν ἐξ ἀμαθίας εἰς τὴν ἡμετέραν διοίκησιν παραβλάπτεται, ὡς δεῖ καὶ ὅτε δεῖ, τὰ πάντα οἰκονομούμενος, τὸ δὲ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ὅτι τῶν κεκριμένων καὶ δοκίμων καὶ πολυτρόπων αὐτοῦ διατάξεων ἀπαρακολούθητος ἡ πορία καὶ ἄδηλος.
PG 85:1714ἅπασιν τούτοις ἐπάγει μαρτυρίαν σύμφωνον τῆς τοῦ Ἡσαΐου γραφῆς, ὅτι τε ἀκατάληπτος ἐπὶ πᾶσι καὶ ἀνενδεὴς πάντων ἐστίν. τίς γὰρ ἔγνω νοῦν κυρίου; ἢ τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο; καὶ ἔτι διδάσκων ὅτι περ οὐκ ἀμοιβὴν ἀλλὰ χάριν οἱ ἄνθρωποι παρ' αὐτοῦ τὰ ἀγαθὰ σύμπαντα κομιζόμεθα, ἐπάγει· ἢ τίς προέδωκεν αὐτῷ, καὶ ἀνταποδοθήσεται αὐτῷ; ὅτι τὴν ἀρχῆθεν γένεσιν ἐξ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτοῦ τὴν διαδοχὴν καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα τὴν ἀνακαίνωσιν ἔσχεν, αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας ἀμήν. Rom 12,1 Συμπεράνας τὸν περὶ τοῦ δόγματος ἅπαντα λόγον ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν ἠθικὴν διδασκαλίαν μεθίσταται, καὶ διὰ τῆς καθόλου συμβουλῆς τῶν 403 πρακτέων δείκνυσιν ἡμῶν τὸ πρὸς τοὺς ἐν τῷ νόμῳ διαφέρον, ὃ διὰ πολλῶν καὶ ἐν αὐτοῖς ἀπεδείκνυ τοῖς περὶ τοῦ δόγματος λόγοις. ἐπειδὴ τοίνυν, φησίν, ἄπειρον, ὦ ἀδελφοί, τῶν τοῦ θεοῦ περὶ ἡμᾶς οἰκτιρμῶν τὸ πλῆθός ἐστιν, τοῦτο δέομαι καὶ ἀντιβολῶ ἑαυτοὺς ἡμᾶς ὅλους ἀντὶ πάσης θυσίας ἀφορίσαι καὶ ἀναθῆναι θεῷ· οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἐν τῷ νόμῳ πρὸς θάνατον οὕτω καὶ ἡ νῦν, ἀλλὰ πρὸς ζωὴν ἡ τοιαύτη θυσία προσάγεται τὸν ἁγιασμὸν ἀσκουμένη, καὶ γὰρ ἡ τοιαύτη μᾶλλον ἐκείνης ἀρέσκει τε καὶ ἥδει θεόν, ὅσῳ καὶ τιμιωτέρα τῶν ἀλόγων ἡ τῶν λογικῶν προσφορά.
Rom 12,2 Ὁ παρὼν βίος, φησί, ῥευστός ἐστι καὶ φθαρτός, καὶ ἥκιστα μετέχων τοῦ σταθεροῦ πρὸς πολλὰ μεταβάλλεται. μὴ τοίνυν τὴν οἰκείαν ζωὴν πρὸς τὸ τούτου μεταφέρετε σχῆμα, καθάπερ ἡ τῶν ὑγρῶν φύσις τοῖς εἰς ἅπερ ἐνίεται σκεύεσι συναποτυποῦται. ἐξομοιούμενοι δὲ μᾶλλον πρὸς ὅνπερ ἀνεκαινίσθητε τύπον τὸν πνευματικόν τε καὶ νοερόν, δεδοκιμασ μένον τὸ περὶ ὑμᾶς θέλημα τοῦ θεοῦ τὸ ἀγαθόν τε καὶ εὐάρεστον καὶ τέλειον διαπράττεσθε. Rom 12,3a Λέγω γάρ, φησί, διὰ τῆς χάριτος τῆς δοθείσης μοι ἵνα εἴπῃ τὴν τοῦ περὶ τούτων διδάσκειν ἐξουσίαν ἐκ θείας χάριτος εἰληφώςπαντὶ τῷ ὄντι ἐν ὑμῖντοῦτ' ἔστιν ὅστις ἂν ἐν ὑμῖν εἶναι νομίζοιτο μέγιστος, μὴ ὑπερφρονεῖν παρ' ὃ δεῖ φρονεῖνκάλλιστα τὴν ὑπερηφανίαν παραφροσύνην ὠνόμασεν, ἀλλὰ φρονεῖν εἰς τὸ σωφρονεῖν. χρῆσθαι δὲ μᾶλλον παραινῶ μετρίῳ φρονήματι· σωφροσύνη γὰρ τὸ τοιοῦτόν ἐστιν. λέγει δὲ ταῦτα διὰ τοὺς ἐπαιρομένους κατὰ τῶν ἀδελφῶν ἐκ τῶν χορηγουμένων αὐτοῖς τότε πρὸς θαυματουργίαν πνευματικῶν χαρισμάτων· οὐ γὰρ ἵνα, φησίν, ἀπεχθάνοισθε πρὸς ἀλλήλους, οὐδὲ ἵνα πρόφασις ὑμῖν ᾖ πολέμου τὰ θεῖα, δέδωκεν ὑμῖν ὁ θεὸς τὴν ἑαυτοῦ δωρεάν, ἀλλ' ὑπὲρ ὁμονοίας καὶ φιλίας καὶ τῆς πάντων σωτηρίας κοινῆς.
PG 85:1715404 Rom 12,3b Οὐδεὶς ὑμῶν, φησίν, οὐδὲν οἴκοθεν ἔχει, ἀλλὰ καὶ ὁ τοῦ μείζονος καὶ ὁ τοῦ ἥττονος ἠξιωμένος χαρίσματος παρὰ θεοῦ δέδοκται τοῦτο λαβών, ὃς εἰδὼς ἀκριβῶς τὴν ἑκάστου πίστιν ἀνάλογον ταύτης ποιεῖται τὴν τούτου διανομήν. Rom 12,49a Οὐκοῦν προσήκοι ἄν, φησί, καὶ ἡμῶν τὸν καθ' ἕνα τὴν αὐτὴν τάξιν ἣν ἔχει μέλη πρὸς σῶμα, ταύτην ἔχοντα καὶ αὐτὸν πρὸς Χριστὸν χρῆσθαι κατ' ἐκεῖνα πρὸς ὄφελος τοῦ κοινοῦ τῷ δεδομένῳ χαρίσματι καὶ συνεισφέρειν τὸ ἐπιβάλλον ἐν ᾧ τίς ἐστιν. ὡς ἐν μὲν τῷ παντὶ σώματι συγκεκροτημένῳ καὶ αὐτὸς συμμεθέξει τοῦ κέρδους τὸ μέρος, τούτου δὲ φαύλως διακειμένου τὸ καθ' αὑτὸν αὐτὸς οὐδὲν ὠφελήσεται. τὸ μέντοι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως οὐ τῇ προφητείᾳ μόνῃ προσήκει, κοινὸν δὲ κατὰ πάντων ἐστὶ τῶν μετέπειτα καὶ πρὸς αὐτὸ τὴν ἀναφορὰν ἔχει τὰ πάντα. διακονίας δὲ χάρισμα τὴν πρὸς τὸ δια κονεῖσθαι τοῖς δεομένοις πρὸς οὓς ἀντιτείνει, φησίν, ἐπιτηδειότητα, διδασκαλίαν δὲ τὴν ἀπόλυτον συμβουλήν, παράκλησιν δὲ τὴν ἔκ τινος προφάσεως παραπεσούσης διδασκαλίαν κατάλληλον. ἁπλό τητα τὸ ἁπλοϊκόν τε καὶ ἄφθονον λέγει, ἱλαρότητα δὲ τὴν πρόθυμον εἰς ἔλεον γνώμην φησὶ καὶ τὴν σὺν χαρᾷ τὸν οἶκτον ἐνδεικνυμένην.
εἶτα τὸ τούτων κεφάλαιον καὶ δι' οὗπερ ἂν αὐτοῖς ταῦτα κατορθωθείη· ἡ ἀγάπη ἀνυπόκριτος· ἐὰν γὰρ τὸ χρῆμα, φησί, τῆς ἀγάπης εἰλικρι νὲς καὶ γνήσιον ἔχητε, χρήσεσθε δεόντως οἶδ' ὅτι καὶ τοῖς χαρίσμασιν. Rom 12,9b Οὐκ ἄν τις ἀπέχεσθαι μὲν αὐτοὺς τοῦ πονηροῦ νουθετῶν, ἔχεσθαι δὲ προτρέπων τοῦ ἀγαθοῦ, ἀμφοτέρων ἐχρήσατο τοῖς ὀνόμασιν· εἴς τε γὰρ φυγὴν τοῦ πονηροῦ πέρας ἡ στύγησις, καὶ εἰς κτῆσιν τοῦ ἀγαθοῦ τῆς κολλήσεώς τε καὶ τῆς ἑνώσεως τῆς ἀδιασπάστου κυριώτερον οὐδέν. Rom 12,10 Μετὰ στοργῆς, φησί, τὴν φιλίαν τὴν εἰς τοὺς ἀδελφούς, τοῦτ' ἔστιν ἐπιτεταμένην αὐτὴν καὶ πολλὴν ἔχετε, ὥστε καὶ ἑαυτῶν ἐκείνους μᾶλλον τοῦ πλείονος ἀξιοῦν. 405 Rom 12,1112 Τὰ σπουδαῖα, φησί, δίχα παντὸς ὄκνου ζεούσῃ προθυμίᾳ δια πράττεσθε ὡς δουλείαν τῷ κυρίῳ πληροῦντες, καὶ τὴν ἐλπιζομένην ὑπὲρ τούτων ἀμοιβὴν ἐκδεχόμενοι χαίρετε, ὑπὲρ ἧς καὶ τὰς ἐπαγομένας ὑμῖν θλίψεις μεθ' ὑπομονῆς δίκαιοι φέρειν ἐστέ. μὴ μὴν ἀπαγορεύειν πρὸς τὴν ἐπὶ τούτοις τοῦ θεοῦ μακροθυμίαν, ἀλλ' ἀπερισπάστως αὐτὸν ἐν πᾶσιν ἐπιβοᾶσθε καὶ πάντοτε. Rom 12,1314 Ταῖς χρείαις τῶν ἁγίων κοινωνοῦντες.
PG 85:1716οἰκειούμενοι τὰ τῶν ἁγίων, φησί, καὶ ὡς κοινῶν τῶν ἐκείνων χρειῶν προνοούμενοι· ἁγίους μέντοι τοὺς πιστοὺς ὀνομάζει ὡς πρὸς ἁγιασμὸν κεκλημένους. Τοσοῦτον βούλομαι, φησίν, ὑπάρχειν ἐν ὑμῖν τὸ φιλανθρώπινον ὡς καὶ τοῖς πολεμοῦσιν ὑμᾶς φιλούντων παρέχεσθαι συγγνώμην. Rom 12,15-16 Χαίρειν μετὰ χαιρόντων, ἵνα εἴπῃ βασκανίας ὑμᾶς ἀπηλ λάχθαι καλόν. κλαίειν μετὰ κλαιόντων, ἐφήδεσθαι συμφοραῖς ἀλλοτρίαις οὐ δίκαιον. μᾶλλον δὲ οὐ τοῦτο μόνον ἐν ἀμφοτέροις, ἀλλὰ καὶ τὸ πλέον παρῄνεσεν· τοῦ γὰρ μὴ φθονῆσαι περιττὸν τὸ καὶ συνησθῆ ναι, καὶ τοῦ μὴ ἐφησθῆναι περιττὸν τὸ καὶ συναλγήσαντα κλαυθμοῦ κοινωνῆσαι. Γίνεσθε, φησί, περὶ ἀλλήλους ὁμόψυχοι, μὴ κατὰ τῶν πέλας φρονήματι χρώμενοι, συγκατιόντες δὲ τοῖς πλησίον καὶ συμπεριφερό μενοι μᾶλλον. Rom 12,17 Ἐπειδὴ τὸ μὴ τοῖς ὁμοίοις ἀμύνεσθαι τοῖς πονηροῖς τοῦ θείου διαγορεύοντος νόμου, πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων ἐν ταῖς ἀδικίαις ἐρεθιζο μένοις ὑπὸ θυμοῦ μωρία τοῦτο δοκεῖ, καὶ τὸ στέργειν τὴν ἡσυχίαν ἐῶντες ὡς ἄνανδρον, εἰς σπουδὴν μείζονος βλάβης προάγονται, παραινεῖ μὴ οὕτω ποιεῖν μηδὲ τοῖς ἐξ ὀργῆς οἰκείοις παραχωρεῖν ὡς κρείττοσι τῆς θείας διατάξεως λογισμοῖς, ἀλλ' ὑπακούειν ἐκείνῃ χαίρειν φήσαντος τούτοις.
406 Μὴ νομίζετε, φησί, προσήκειν ὑμῖν πρὸς ἐνίους μὲν εἶναι καλοῖς, πρὸς ἐνίους δέ γε κακοῖς, ἀλλὰ κακοῖς μὲν πρὸς οὐδένα, καλοῖς δὲ πρὸς ἅπαντας. Rom 12,18 Καλῶς τὸ εἰ δυνατόν· ἔστι γὰρ ὅτι καὶ διαμαχουμένου μοι τοῦ πλησίον ἐγὼ τὴν πρὸς αὐτὸν εἰρήνην οὐ βούλομαι. συνεστὼς οὖν πρὸς τὸ ἐνδεχόμενον τοῦ πράγματος ποιεῖται τὴν συμβουλήν· τὸ τῆς ὑμετέρας γνώμης ὑγιαίνειν ἐθέλω, φησίν, κἂν νοσοῖεν ἄλλοι τινές. Rom 12,19 Ὡς ἂν μᾶλλον εἰς ὑπακοὴν αὐτοὺς ἀγάγοι τῆς συμβουλῆς, ἐπιφέρει ταῦτα λέγων ὅτι τῆς φιλονεικίας ἐξισταμένοις ὑμῖν ὑπάρξει τὸ τῆς ἐκδικήσεως ἄμεινον· τιμωρήσεται γὰρ τοὺς ἠδικηκότας ὑμᾶς ὑπὲρ ὑμῶν ὁ θεός. Rom 12,21 Ὄντος οὖν, φησί, πολὺ δυνατωτέρου τοῦ τὴν ὑπὲρ σοῦ δίκην εἰσπραξαμένου, πάρες αὐτὸς τὸ διὰ τῶν ἴσων ἔργων μιμεῖσθαι τὸν πονηρόν· ταύτῃ γὰρ ἢ κἀκεῖνον ἀπολύεις τοῦ ἐγκλήματος ἢ καὶ σαυτὸν αὐτῷ συνυπάγεις εὐεργετεῖν αὐτὸν μᾶλλον εἰς δύναμιν πρόθυμον· συμ βήσεται γὰρ οὕτως ἐκείνῳ πεφηνότι περὶ σὲ τὸν εὐεργέτην ἀδίκῳ τὴν ἐσχάτην ἀπενέγκασθαι κόλασιν.
PG 85:1717μέχρι τούτου συνδραμὼν τοῦ ἀδικου μένου τῷ πάθει καὶ προσδοκίᾳ μείζονος τιμωρίας τῆς μὲν ἐν χερσὶν αὐτὸν ἀποστήσας, εὖ δὲ ποιεῖν ἀναπείσας, ἐπάγει λοιπὸν ὡς ἂν ἤδη τοῦ θυμοῦ καθυφέντα καὶ τῶν λεγομένων ἐπαΐειν δυνάμενον, τῆς νουθεσίας τὸ ἐντελὲς καί φησιν. Σοῦ μὲν οὖν, φησίν, οὐκ ἐπεξιόντος, μᾶλλον δὲ καὶ εὐεργετοῦντος, πρόδηλον ὡς ἀμυνεῖται θεὸς ὑπὲρ σοῦ τὸν ἠδικηκότα, καὶ περὶ τούτου λεγούσῃ διαπιστεῖν οὐ χρὴ τῇ γραφῇ· βούλομαι μὲν τοιαύτῃ γνώμῃ τὰ καλὰ περὶ τὸν ἐχθρὸν ἐπιδείκνυσθαι· τοῦτο γὰρ ἥττης, οὐ νίκης μαρ τύριον τῶν κακῶν ἐν κακίᾳ πλεονεκτεῖν καὶ τὴν εὐποιΐαν εἰς βλάβην τούτων ἐπιτηδεύειν περὶ οὓς ἐνεργεῖται. ὅρα τοίνυν ὅπως μὴ συναρ πασθεὶς ἡττηθῇς ποτε τοῦ κακοῦ, φαίνου δὲ αὐτοῦ κρείττων ἀεὶ διὰ τῆς συμμαχίας τοῦ ἀγαθοῦ. ταῦτα περὶ ὁμονοίας τοῖς πιστοῖς τῆς εἰς ἀλλήλους καὶ τῆς εἰς πάντας διαλεχθείςπρέπον γὰρ εἶναι τοῖς τὴν ἐν Χριστῷ κεκτημένοις ἐλπίδα τοιούτοιςμεταβαίνει πρὸς ἄλλο πάλιν κεφάλαιον. 407 Rom 13,1a Ἐν ἀρχῇ τοῦ κηρύγματος κεκρατημένοις τοῖς ἀνθρώποις ὑπὸ τῶν προτέρων ἐθῶν, ἀναγκαίως δυσπαράδεκτον ὑπῆρχεν τὸ εὐαγγέλιον, ἄλλως τε καὶ τὰ ὑπὲρ ἀνθρωπίνην ἔννοιαν ὑπισχνούμενον καὶ προσέτι παρ' ἰδιωτῶν καὶ πτωχῶν καὶ ἀγραμμάτων ἀνθρώπων καταγγελλόμενον.
τούτου χάριν πολλή τις ἦν ἐν τῷ τότε τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων ἡ χορηγία δυσωποῦσα τὸ γένος τῶν ἀρχαιοτέρων ἀφισταμένους μετα μανθάνειν τὰ παρὰ τῶν ἀποστόλων διδάγματα. κάτοχοι δὴ γινόμενοι τῷ πνεύματι καὶ μονονουχὶ παρόντα θεωροῦντες τὰ κηρυττόμενα διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ πνεύματος διδομένης αὐτοῖς πρὸς σημείων ἐνέργειαν ἐξουσίας, ἠτίμαζον, ὡς εἰκός, τὰ παρόντα καὶ τῆς τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος ματαιότητος κατεγέλων, φαυλίζοντες μὲν πλοῦτον, φαυλίζοντες δὲ δόξαν, φαυλίζοντες δὲ δυναστείαν, ὑπερορῶντες δὲ καὶ αὐτῆς βασιλείας ὡς ὀνείρατος ἢ σκιᾶς διηλλαχότων οὐδέν. ἐκ δὲ τούτων προβαίνειν ἔμελλεν εἰς στάσεις καὶ πολέμους αὐτοῖς τὸ πρᾶγμα, κατὰ μικρὸν περιττὸν ἡγουμένους μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν ἔτι τοῖς πρόσθεν ἐμμένειν καταστάσεως σχήμασιν, καὶ τῆς θείας χάριτος ἐν ἴσῳ προσιεμένης τοὺς ἅπαντας αὐτοὺς τοῦ παρόντος ἔτι βίου τῆς ἀνωμαλίας ἀνέχεσθαι, μάλιστα τῆς τοιαύτης γνώμης αὐτοῖς καὶ ἐξ αὐτῆς πλέον τῆς ἐπιστολῆς κυρουμένης· διὰ πάσης γὰρ τοῦτο αὐτοῖς συνεβούλευσεν τὸ μὴ κατὰ σάρκα δεῖν ἔτι ζῆν αὐτοὺς ὡς Χριστῷ μεταστάντας ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα· ὑμεῖς γάρ, φησίν, οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκὶ ἀλλ' ἐν πνεύματι, εἴπερ πνεῦμα θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν.
PG 85:1718τοῦτο οὖν προϋπιδόμενος ὁ μακάριος Παῦλος τὴν ἁρμόττουσαν εἰκότως πρὸς αὐτοὺς καὶ περὶ τούτου ποιεῖται διδασκαλίαν καί φησιν· πᾶσα ψυχὴ ἐξουσίαις ὑπερεχούσαις ὑποταττέσθω. καὶ πρῶτον μὲν περιληπτικὸν καὶ κοινὸν κατὰ πάντων ἐποιήσατο τὸ παράγγελμα, εἶτα οὐκ εἶπεν ἐξου σιάζουσιν ἀλλ' ἐξουσίαις, ἵνα ἐκ τοῦ πράγματος τοὺς ἐν τῷ πράγματι τιμᾶσθαι διδάξῃ καὶ μὴ διὰ τήν τινων ἂν οὕτω τύχῃ φαυλότητα πονηρῶς τῷ καλῷ κεχρημένων αὐτὸ τὸ πρᾶγμα προπηλακίζοιτο. 408 Rom 13,1b Εἰ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐξουσία, φησί, παρὰ γνώμην θεοῦ, δεῖ πεπεῖσθαι σαφῶς αὐτῷ δοκοῦν εἶναι τὰς οὔσας. Rom 13,23 Τί δὲ ὅλως, φησί, καὶ διαστασιάζεις, εἰπέ μοι, πρὸς τὴν ἀρχήν; χρηστὸς εἶ καὶ μισεῖς πονηρίαν, οὐκοῦν ἔπαινον ἐξ αὐτῆς ἀλλ' οὐ φόβον δεῖ περιμένειν· συνεργὸν γάρ σοι τοῦ καλοῦ τὴν ἐξουσίαν ἔδωκεν ὁ θεός. Rom 13,45 Εἰ δὲ πρὸς κακίαν ῥέπεις, φησί, καὶ τοῦ χείρονος εἶ φιλητής, εἰκότως ταράττῃ καὶ δέδοικας· ὑπεύθυνον γὰρ εἰς τιμωρίαν σαυτὸν αὐτῷ παραδίδως ἔχοντι τοῦ κολάζειν τοὺς κακοὺς θεόθεν τὴν ἐξουσίαν. ἐν αὐτῷ μέντοι καὶ τοὺς ἐν ταῖς ἐξουσίαις αὐτοὺς ὁποίους εἶναι χρή, συνεβούλευσεν.
Πανταχόθεν ἄρα τὸ εἴκειν αὐτοῖς καὶ ὑποτάσσεσθαι φαίνεται, φησίν, ἀναγκαῖον, καὶ χωρὶς γὰρ τοῦ ἐκ τῆς τῶν ἀρχόντων, οἶμαι, τιμωρίας δέους ὑπ' αὐτοῦ τοῦ οἰκείου συνειδότος ἐν τῷ ποιεῖν τὰ ἄτοπα κολα ζόμεθα. Rom 13,6 Ἀλλὰ μήν, φησίν, ἱκανὸν καὶ ἡ τῶν χρημάτων εἰσφορὰ πρὸς τὴν ὑποταγὴν αὐτῶν ἐνάγειν ὑμᾶς· μεγίστη γὰρ ἀπόδειξις, οἶμαι, καὶ τοῦτο τῷ θείῳ δόγματι λειτουργοῦντας αὐτοὺς τῇ τοιαύτῃ προσκαρτερεῖν λειτουργίᾳ. ἐν μέντοι τούτοις ἅπασι τὸ τῷ σωτῆρι λεχθὲν πρὸς Ἰουδαίους ἐν Εὐαγγελίοις φησὶν ὅτι ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ. ὅθεν συνάγων πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον αὐτῷ τὰ προειρημένα συνετῶς ἐπιφέρει· ἀπόδοτε οὖν πᾶσι τὰς ὀφειλὰς καὶ τὰ ἑξῆς. Rom 13,7-8 Ἔστι μὲν ὁ φόρος καὶ τὸ τέλος ταὐτόν. ἀμέλει φόρους ἐν τῷ πρὸ τούτου ῥητῷ τελεῖν αὐτοὺς ἔφησενδιὰ τοῦτο γάρ, φησί, καὶ φόρους τελεῖτε, νῦν δὲ αὐτὸ διεῖλεν, ἢ τοῦτο βουλόμενος εἰπεῖν ὅτι εἴτε φόρον εἴτε τέλος τὸ τοιοῦτό τις ἐθέλοι καλεῖν, ὑμῖν γε αὐτὸ παντὶ 409 τρόπῳ προσῆκεν ἐκτιννύναι· ἢ τὸ μέν, ἔφησε, δηλῶν τὴν εἰς τὸ δημόσιον τῶν χρημάτων συντέλειαν, τὸ δὲ τὰς ἰδικὰς τοῖς κεκτημένοις προσόδους. τῷ τὸν φόβον τὸν φόβον οἷον τοῖς ἐν ἀρχαῖς, τῷ τὴν τιμὴν τὴν τιμὴν οἷον τοῖς φίλοις καὶ ὅλοις τοῖς πλησίον.
PG 85:1719Μηδενὶ μηδὲν ὀφείλετε εἰ μὴ τὸ ἀγαπᾶν ἀλλή λους· οὐχὶ μὴ ἀποδιδόναι τὴν ἀγάπην ἐν τούτοις φησίν, ἀλλ' ἀντὶ τοῦ μόνον τὸ τῆς ἀγάπης χρῆμα διὰ παντὸς ἀλλήλοις ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον ὄφλημα κατατίθεσθε· τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ἕκαστον χρεῶν ἀποδεδωκότες ἔχετε μετὰ τὴν ἔκτισιν τὸ ἀνεύθυνον, ἐπὶ δὲ τῆς ἀγάπης τοῦτο οὐκ ἔστιν, ἀλλ' ἀεὶ δεῖ ταύτην ἐκτιννύναι καὶ ἀεὶ χρεωστεῖν. Rom 13,11 Μάλιστα δέ, φησίν, ὑμᾶς καὶ τὸ βραχὺ τοῦ παρόντος αἰῶνος παρακαλείτω πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐπιεικές· ἐπὶ θύραις γὰρ καὶ ὅσον οὔπω τῆς ἀναστάσεως ἐφέστηκεν ὁ καιρὸς καὶ καθ' ἑκάστην ἡμέραν τῆς συντελείας γινόμεθα πλησιέστερον. Rom 13,12 Νύκτα τὴν θνητὴν λέγει κατάστασιν ὡς τῶν ἐν αὐτῇ κατακρα τούσης ἀγνοίας θεοῦ, ἡμέραν δέ γε τὴν ἐν Χριστῷ φησι διαγωγὴν τὴν ἀκήρατον ὡς τῶν καταξιουμένων ἐκείνης ὑπὸ τῆς ἁγίας καὶ μακαρίας καταυγαζομένων τριάδος. Rom 14,14 Πρὸς ἄλλο πάλιν κεφάλαιον μέτεισιν ἀφ' οὗ καὶ πρὸς τὸ γράψαι Ῥωμαίοις τὴν ἐπιστολὴν ἔσχε πρόφασιν.
ᾔδει τοῖς ἐξ Ἰουδαίων τῇ πίστει προσιοῦσι φιλονεικίαν πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύοντας γινομένην περί τινων ἰδικῶν τοῦ νόμου παρατηρήσεων οἷον περὶ φυλακῆς ἡμερῶν καὶ βρωμάτων διαφορᾶς, καὶ τοιούτων ἄλλων τινῶν τῶν μὲν Ἰουδαίων φυλαττόντων, τῶν δὲ ἐξ ἐθνῶν αὐτῶν τε ἀπεχομένων, οὐ κρατούντων αὐτά, ἀλλὰ καὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἐπιμεμφομένων τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα σπουδῆς, καὶ πρὸς παροξυσμὸν αὐτῶν ἐπ' αὐτῶν ἐσθιόντων ὡς ἔχθραν αὐτοῖς ἐνεῖναι συμβαίνειν ἐκ τούτου πράγματος ἀδιάλλακτον καὶ πρὸς ἀλλήλους ὑπόπτως διακειμένους τῆς ἐν Χριστῷ κλήσεως ὑβρίζειν τὸ ἔκκριτον, τὴν ἀγάπην φημί. διορθούμενος οὖν καὶ περὶ τούτων αὐτούς, ἐπειδὴ τὸ ἀπ' ἐθνῶν μέρος ἐν τῇ Ῥώμῃ τοῦ ἀπὸ Ἰουδαίων προσεληλυθότος πλεῖόν τε ὑπῆρχε καὶ δυνατώτερον, ἀπὸ τοῦ πρὸς αὐτοὺς εἰκότως ἄρχεται λόγου· τὸν δὲ ἀσθενοῦντα τῇ πίστει προσλαμ 410 βάνεσθε.
PG 85:1720ἐντρεπτικώτατα σφόδρα τῷ προκειμένῳ μετὰ τῆς ἀληθείας ἐνέβαλεν· ἀσθενοῦντα μὲν γὰρ τὸν Ἰουδαῖον εὖ μάλα προσεῖπεν ὡς ἀσθενείᾳ λογισμῶν τοῖς νομικοῖς ἔτι κατακρατούμενον ἔθεσιν, ἐνέτρεψε δέ γε διὰ τούτου τὸν ἐθνικὸν ἱκανῶς εἰς τὸ πεισθῆναι τῇ συμβουλῇ· τίς γὰρ οὕτως ἀπάνθρωπος ὅστις ἀσθενοῦντι τὸ συγγινώσκειν ἀφεὶς ἐπεμβή σεται, καὶ δέον ἐπικουρεῖν ὅδε καὶ προσεπιθήσει τῇ συμφορᾷ; ἐποίει δὲ ταύτην ἀναγκαίαν αὐτῷ τὴν παραίνεσιν καὶ ἡ προλαβοῦσα διδασκαλία· τὸν γὰρ νόμον καὶ τὴν κατ' αὐτὸν ἅπασαν πολιτείαν ὑπὸ τῆς ἐν Χριστῷ χάριτος κατηργῆσθαι παντοίως ἀπέδειξεν. συνεῖδεν οὖν, ὡς εἰκός, βαρύτερον τῷ Ἰουδαίῳ τὸν ἐθνικὸν ἐσόμενον καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλους αὐτοῖς φιλονεικίαν ἐπιτεθησομένην, εἰ μὴ τὰ εἰκότα πρὸς αὐτοὺς καὶ περὶ τούτου διαλεχθῇ. μὴ εἰς διακρίσεις διαλογισμῶν. ὃς μὲν πιστεύει φαγεῖν πάντα, ὁ δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει καὶ τὰ ἑξῆς. τέλειοι, φησί, τὴν ἐν Χριστῷ πίστιν ὄντες μὴ ἐκβιάζεσθε τοὺς οὐκ ἐξικνουμένους ἔτι πιστῶς καὶ ἄνευ δια λογισμῶν ποιεῖσθαι τὴν πάντων ἀδιακρίτως μετάληψιν, ἀλλ' αὐτοὶ μὲν τοῦ κρείττονος ἔχεσθε, τοὺς δὲ ἢ βλάπτεσθαι διὰ βρώσεως ἢ καὶ ὠφελεῖσθαι διὰ παρατηρήσεως οἰομένους προσλαμβάνεσθε, τοῦτ' ἔστιν· οἰκειοῦσθε καὶ θάλπετε καὶ μὴ ἀποστρέφεσθε.
συντόμως δὲ εἰπεῖν· μηδὲ ὁ ἐσθίων ὡς τελεώτερος ὢν αὐτὸς ἐκφαυλιζέτω τὸν οὐκ ἐσθίοντα, μήτ' αὖ ὁ μὴ ἐσθίων ὡς παρανομοῦντος τοῦ ἐσθίοντος καταψηφιζέσθω. καὶ τὸ εὔλογόν τε ὁμοῦ καὶ δίκαιον ἐμφαίνων τῆς παραινέσεως· ὁ θεὸς γὰρ αὐτὸν προσελάβετο. σὺ τίς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην; εἰ γὰρ ὁ θεὸς αὐτὸν προσήκατο, πῶς οὐ τολ μηρόν σοι, πῶς δὲ ἀκίνδυνον οἰκέτην ἄλλῳ διαφέροντα κατακρίνειν; καὶ ἐπειδήπερ τὸ κήδεσθαι ἑκατέρων ἑκάτεροι προβάλλεσθαι ἔμελλον, τῷ ἰδίῳ, φησί, κυρίῳ στήκει ἢ πίπτει. περιττή σοι παντελῶς ἡ περὶ τὴν μάχην, φησίν, ἐστὶν ἀφορμή· εἴτε γὰρ ἕστηκεν εἴτε καὶ μή, σοὶ κινδυνεύεται πρὸς οὐδέτερον, οὔτε πρὸς ζημίαν οὔτε πρὸς κέρδος. τοῦτο εἰπὼν εἰς τὸ περιελεῖν αὐτῶν τῆς φιλονεικίας τὴν πρόφασιν, ἵνα μὴ τῆς ἀλλήλων ἀπογινώσκειν σωτηρίας ἐντεῦθεν προάγοιντο, σταθήσεται δέ, φησίν, δυνατὸς γὰρ ὁ θεὸς στῆσαι αὐτόν. Rom 14,6 Ἀμφότεροι γάρ, φησίν, οὗτος κἀκεῖνος ἑνὶ χρῶνται σκοπῷ, τιμῇ τῇ περὶ τὸν θεόν· ὅ τε γὰρ παραφυλαττόμενος τὴν ἡμέραν οἴεται θεοῦ 411 νόμον πληροῦν, ὅ τε ἀδιαφορῶν περὶ τούτων πᾶσαν ὡς ὑπὸ θεοῦ γενομένην ἡμέραν δι' ὁμοίας ἔχει τιμῆς. Rom 14,9 Καὶ περὶ τῶν διὰ κακουχίας τοῦ σώματος νεκρῶν τοῖς πάθεσιν καὶ ζώντων ἐν Χριστῷ.
PG 85:1721Rom 14,10-11 Σὺ δέ, φησί, τί κρίνεις τὸν ἀδελφόν σου; ἢ καὶ σὺ τί ἐξουθενεῖς τὸν ἀδελφόν σου; πάλιν ἀνέλαβε τὸν ἐξ ἀρχῆς λόγον καὶ τῇ προσθήκῃ τοῦ ἀδελφοῦ τὴν ἀτοπίαν τοῦ γινομένου μᾶλλον παρέστησεν. συναγαγὼν δὲ τὸ προκείμενον οὕτω παρεισφέρει καὶ τῆς κρίσεως μνήμην, τῷ φόβῳ ταύτης νηφαλιωτέρους αὐτοὺς ἐργα ζόμενος· πάντες γὰρ παραστησόμεθα, φησί, τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ. μονονουχὶ τοῦτο λέγων· ἔστι κριτὴς ὁ Χριστός, καὶ καιρὸς ἕτερος ὥρισται κρίσεως. τί βιάζῃ; τί παρεξωθεῖς τὸν κριτήν; τί τὸ μὴ σὸν προαρπάζεις; οὐκ ἄλλους σὺ κρίνειν ἐτάχθης, ἀλλ' αὐτὸς ὅπως ἀπολογήσῃ κρινόμενος μεριμνᾶν προσετάχθης. καὶ ἐπάγει γραφι κὴν τοῦ Ἡσαΐου μαρτυρίαν πάλιν τὸν περὶ τῆς κρίσεως λόγον πιστού μενος· ζῶ ἐγώ, λέγει κύριος, ὅτι ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ καὶ τὰ ἑξῆς. συνίσταται σαφῶς καὶ διὰ τῆς ῥήσεως ταύτης τοῦ υἱοῦ τὸ πρὸς τὸν πατέρα τελέως ἰσότιμον, Ἡσαΐου γὰρ αὐτὴν ἐκ προσώπου λελέχθαι τοῦ θεοῦ φήσαντος οὑτωσί· ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι ἄλλος. κατ' ἐμαυτοῦ ὀμνύω, ἢ μὴν ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ στόματός μου δικαιοσύνη, οἱ λόγοι μου οὐκ ἀποστραφήσονται, ὅτι ἐμοὶ κάμψει πᾶν γόνυ.
οὕτως εἰπόντος αὐτὴν τοῦ προφήτου Παῦλος ὡς ἐφαρμόττουσαν ἐξεδέξατο τῷ δεσπότῃ Χριστῷ, οὔποτ' ἂν τοῦτο ποιήσας, εἰ μὴ θεὸν ἀληθινὸν εἶναι καὶ τὸν Χριστὸν ὡς τὸν πατέρα ἠπίστατο. ὑπομνήσας δὲ τῆς κρίσεως αὐτοὺς καὶ συστείλας αὐτῶν ταύτῃ τὰ φρονήματα καὶ μετριώτερα καταστήσας ἐπιφέρει· ἄρα οὖν ἕκαστος περὶ ἑαυτοῦ λόγον δώσει τῷ θεῷ. Rom 14,1213 Ἀφέμενοι τοίνυν τῆς πρὸς ἀλλήλους ἔριδος καὶ φιλονεικίας τοῦτο στήσομεν μᾶλλον παρ' ἑαυτοῖς, τὸ μετ' ἀγάπης ἀλλήλοις συζῆν, ὡς ἀδελφοῖς πρὸς ἀδελφοὺς πρέπον ἐστίν. φυλαττόμενοι τὸ καὶ κατὰ μικρὸν 412 λύπης ἢ βλάβης ὅλως τινὸς τοῖς ὁμοπίστοις παραίτιοι γίνεσθε. καὶ ἐπειδὴ πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς ἦν ὁ λόγος οὗτος ἀποτεινόμενος, ἵνα μὴ νομίσωσι ταῦτα λέγειν αὐτὸν πρὸς αὐτοὺς διὰ τὸ μηδὲ αὐτόν ποτε ὅσην ἔδει περὶ τῶν τοιούτων ἔχειν τὴν γνῶσιν, ἐπήγαγεν· οἶδα καὶ πέπεισμαι ἐν κυρίῳ Ἰησοῦ καὶ τὰ ἑξῆς. Rom 14,14 Οἶδα καὶ πέπεισμαι, φησίν, ἐν κυρίῳ Ἰησοῦ ὅτι οὐδὲν κοινὸν δι' αὑτοῦ. ἐμοὶ μὲν οὖν, φησί, πεπιστευκότι βεβαίως Χριστῷ, πρόδηλον ὡς ἀτελῶν ἐστιν ἡ περὶ τῶν τοιούτων διάκρισις· πάντα γὰρ ὑπάρχει καθαρὰ τῆς ἐκεῖθεν εὐλογίας μετέχοντα.
PG 85:1722Rom 14,15-17 Θαυμασιώτατα τὸ πρᾶγμα διέλαβεν· πρῶτον μὲν τῷ εὐτελεῖ καὶ ταπεινῷ τῆς προφάσεως διὰ βρῶμα εἰπών, εἶτα τῷ προσώπῳ περὶ ὃ τὸ ἁμάρτημα, ὁ ἀδελφός σου φήσας, εἶτα αὐτῷ τοῦ πλημμελήματος τῷ ἀποτελέσματι ἀπώλειαν ἄντικρυς αὐτὸ προσειπών, τέταρτον τῷ εἰς ὃν ἡ ἀναγωγὴ τοῦ τολμήματος, ὑπὲρ οὗ γάρ, φησί, Χριστὸς ἀπέθανεν, πέμπτον ὅτι βλασφημεῖσθαι ποιεῖ τὴν εὐσέβειαν, ἕκτον ὅτι οὐχ ὑπὲρ τούτων ἢ τοιούτων ἀπολαύσεως τῇ Χριστοῦ πίστει προσεληλύθαμεν, ἀλλ' ἐπὶ μετουσίᾳ δικαιοσύνης, τοῦτ' ἔστιν ἀναμαρτησίας καὶ εἰρήνης καὶ χαρᾶς· ἐκ γὰρ τῆς ἁμαρτίας ἡ πρόσκρουσις, ἐκ δὲ τῆς προσκρούσεως ἡ λύπη, ἐκ δὲ τῆς λύπης κατάκρισις. ἀρθείσης μὲν οὖν τῆς ἁμαρτίας καὶ τὰ ἐκ ταύτης ἐξῄρηται, ἀντεισαχθείσης δὲ τῆς δικαιοσύνης εἰκότως εἰρήνη καὶ χαρὰ συνεισήχθη. τὸ δὲ ἐν πνεύματι ἁγίῳ τὸν αἴτιον τῶν τοσούτων δηλοῖ ἀγαθῶν· τῇ γὰρ τοῦ ἁγίου πνεύ ματος χάριτι πρὸς υἱοθεσίαν ἀναγεννώμενοι, τοῦτ' ἔστι πρὸς ἄφθαρτον καὶ ἀπαθῆ καὶ ἀθάνατον ἀνιστάμενοι φύσιν, τῶν μὲν κακῶν τῶν προτέρων ἀπαλλαττόμεθα, τῇ δὲ τοῦ θεοῦ βασιλείας ἐντὸς καθιστάμεθα.
Rom 14,18 Ὁ τοίνυν ἐν τούτοις ὑποταττόμενος, φησί, τῷ Χριστῷ καὶ τὴν ἑαυτοῦ πολιτείαν ἐπιδείκνυσθαι τοιαύτην ἐσπουδακώς, ὁ τοιοῦτος καὶ θεῷ προσφιλὴς καὶ ἀνθρώποις ἐπαινετός. 413 Rom 14,21-22a Καλόν, φησί, τὸ μὴ φαγεῖν κρέα μηδὲ πιεῖν οἶνον καὶ τὰ ἑξῆς. τί οὖν; ἐγὼ τὴν ἐμαυτοῦ πίστιν ἀρνήσομαι δι' ἐκεῖνον; εἶπεν ἂν ἴσως τις. πρὸς δὴ τὸν τοιοῦτον ἐπήγαγεν· οὐκ ἐκστῆναί σε, φησί, κελεύω τῆς πίστεως, τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ παρακαλῶ σε ταύτης ἀντέχεσθαι. ἀλλὰ τί λέγω καὶ τί νουθετῶ; μὴ σκανδαλίζειν ταύτῃ τὸν ἀδελφὸν ἀλλὰ τούτου φειδόμενον ἧς ἔχεις πίστεως ἀρκεῖσθαι μάρτυρι μόνῳ θεῷ· ἔξεστι γὰρ οὕτω καὶ σὲ μὴ ζημιοῦσθαι τὴν πίστιν κἀκεῖνον μὴ παραβλέπεσθαι. Rom 14,22b23 Ἀκριβεστάτη τοῦτο καὶ ἀπηρτισμένη περὶ ἀρετῆς συμβουλή, τὸ μὴ ταῦτά τινα ποιεῖν ἐφ' οἷς ὑπὸ τοῦ ἰδίου κατακρίνεται συνειδότος. ἐὰν δέ τις, φησί, τὸ μὲν ἐπιτετράφθαι τὴν βρῶσιν διαπιστῇ, ὡς δὲ κεκωλυ μένης μετέχῃ, παρανομίας ὑφ' ἑαυτοῦ σαφέστατα κατακέκριται. Rom 15,12 Ὑπάρξαι μὲν οὖν φησιν ἐκ θεοῦ τελείας τῆς ἐν Χριστῷ χάριτος ἀπολαῦσαι.
PG 85:1723δεῖ μέντοι τοὺς παρ' ὑμῖν ἀσθενοῦντας ὑπὸ τῶν παρ' ὑμῖν δυνατωτέρων ἀνέχεσθαι καὶ τοῦ κοινοῦ πρὸς τὸ λυσιτελὲς ὑμᾶς ἔχειν τὴν πρόνοιαν, ἀλλ' οὐχὶ τὰ καθ' ἑαυτὸν ὑμῶν ἕκαστον μόνον ὁρᾶν. Rom 15,3 Τοῦ Χριστοῦ φησιν ἐν τούτοις ἔσεσθαι μιμηταί, ὃς τοσοῦτον τοῦ καθ' αὑτὸν ὑπερεῖδεν, ὡς ἐφαρμόττειν αὐτῷ σφόδρα τὸ ἐκ τοῦ Δαυὶδ γραφικόν· οἱ ὀνειδισμοὶ τῶν ὀνειδιζόντων σε ἐπέπεσον ἐπ' ἐμέ. τοῦτο δὲ διττὴν ἔχει τὴν ἔννοιαν· λέλεκται μὲν γὰρ ὡς πρὸς τὸν πατέρα καὶ θεὸν παρὰ τοῦ υἱοῦ, δύναται δὲ καὶ ὡς οἰκειουμένου τοῦ μονογενοῦς τὴν παρὰ τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα βλασφημίαν εἰρῆσθαι, καὶ ὡς τὴν τῶν βλασφημούντων τὸν θεὸν ἀνθρώπων κόλασιν ὑπὲρ ὧν ἐβλασφήμουν αὐτόν, ἐφ' ἑαυτὸν ἀναδεξα μένου. 414 Rom 15,4 Καὶ γὰρ οἶμαι, φησίν, οὐ τὴν ἄλλως τὰς τῶν ἀρχαιοτέρων πράξεις τε καὶ προαιρέσεις παραδοθῆναι γραφῇ, ἀλλ' ἵνα ἐξ αὐτῶν καὶ ἡμεῖς ὠφελοίμεθα τῆς γνώσεως αὐτῶν παραπεμφθείσης ἄχρις ἡμῶν, καὶ μὴ ἀποναρκήσαιμεν πρὸς τὰς ὑπὲρ τῶν ἐλπιζομένων θλίψεις ἐπαγομένας ἡμῖν. Rom 15,56 Θεὸν ὑπομονῆς καὶ παρακλήσεως λέγει τὸν τὴν ὑπο μονὴν καὶ παράκλησιν χαριζόμενον ὡς καὶ θεὸν ἐλέους καὶ θεὸν οἰκτιρμῶν.
τὸ δὲ δῴη ὑμῖν τὸ αὐτὸ φρονεῖν κατὰ Χριστὸν Ἰησοῦν, ἀντὶ τοῦ μηκέτι κατὰ τὰ παλαιὰ τῶν πατέρων ὑμῶν ἔθη διαιρουμένους ἀλλ' ἑνουμένους κατὰ τὸν οὐράνιον ἄνθρωπον. τὸ δὲ τὸν θεὸν καὶ πατέρα τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἵνα εἴπῃ τὸν θεὸν ὅς, ὅτι περ εἰς υἱοθεσίαν ἡμᾶς προσεκαλέσατο διὰ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἐπιστώσατο περὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν πρῶτον τοῦτο διοικησάμενος. τὸ μέντοι δῴη ὑμῖν ὁ θεὸς τὸ αὐτὸ φρονεῖν, ἵνα ὁμοθυμαδὸν δοξάζητε τὸν θεὸν οὐ περὶ ἄλλου καὶ ἄλλου σημαίνων ἔφη θεοῦ, ἀλλ' ἐν τῷ δευτέρῳ πάλιν ἀντὶ τῆς ἀντωνυμίας τὸ αὐτὸ τέθεικεν ὄνομα. ἦν γὰρ ἂν σαφέστερον οὕτω λεχθέν· δῴη ὑμῖν ὁ θεὸς τὸ αὐτὸ φρονεῖν, ἵνα ὁμο θυμαδὸν δοξάζητε αὐτόν, νῦν δὲ ἀντὶ τοῦ αὐτὸν τέθεικε τὸν θεόν. καὶ τοῦτο δὲ ἰδίωμα τῆς γραφῆς ὡς τὸ ἔβρεξε κύριος παρὰ κυρίου, τοῦτ' ἔστι παρ' ἑαυτοῦ, καὶ τὸ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον· κατ' εἰκόνα θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν, τοῦτ' ἔστιν ἑαυτοῦ. καὶ τὸ δῴη αὐτῷ ὁ κύριος εὑρεῖν ἔλεος παρὰ κυρίου, καὶ τὸ ἡ δικαιοσύνη σου ὡς ὄρη θεοῦ καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα. Rom 15,7 Προσῆκεν οὖν ὑμᾶς ἧς αὐτοὶ παρὰ Χριστοῦ συγκαταβάσεως ἀπελαύσατε προσληφθέντες εἰς τὴν ὑπὸ θεοῦ δόξαν δοθεῖσαν αὐτῷ, ταύτην καὶ ὑμᾶς ἀλλήλοις παρέχεσθαι.
PG 85:1724415 Rom 15,89 Τῷ σκοπῷ, φησί, τῆς περιτομῆς διακονησάμενος ὁ δεσπότης Χριστός, τοῦτ' ἔστι ὅλον τὸν νόμον εἰς πᾶσαν ἐκπληρώσας ἀκρίβειαν ὁ γὰρ περιτεμνόμενος, φησίν, ὀφειλέτης ἐστὶν ὅλον τὸν νόμον πληρῶσαι, οὐκ εἴασε τοῦ θεοῦ τὰ πρὸς τοὺς πατέρας ὑποσχέσεις διαπεσεῖν, ἀλλ' ἐπηγγελμένον αὐτοῖς ὅτι ἐν τῷ σπέρματί σου εὐλογηθήσεται πάντα τὰ ἔθνη, γεννηθεὶς αὐτὸς ἐξ αὐτῶν κατὰ σάρκα καὶ γενόμενος ὑπὸ νόμον, καὶ φανερωθεὶς μὲν ἐν σαρκί, δικαιωθεὶς δὲ ἐν πνεύματι πάντας Ἰουδαίων τε καὶ Ἑλλήνων τοὺς προσδραμόντας προσήκατο, καὶ διὰ τῆς ἐπ' αὐτὸν πίστεως τῆς δικαιώσεως κατηξίωσεν, ὥστε προσήκειν τοῖς ἔθνεσι μάλα διηνεκῶς ἀνευφημεῖν τὸν θεὸν τῆς περὶ αὐτοὺς ἀμυθήτου φιλανθρω πίας, δι' ἣν ἀπηλλοτριωμένους ὄντας καὶ ξένους τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας εἰσεποιήσατο. Rom 15,131 Ὁ δὲ θεὸς τῆς ἐλπίδος, φησίν, ἀντὶ τοῦ ὁ τὴν ἐλπίδα τῶν μελλόντων ἡμῖν χαρισάμενος, τοσαύτην ὑμῖν ἐπιχορηγῆσαι τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριν, ὥστε κατὰ περιουσίαν πεπληροφορημένους ὑμᾶς ὑπὲρ τῆς πιστευομένης ἐλπίδος ἐνδεῖν μηδενὸς μηκέτι τῶν εἰρήνης ὑμῖν καὶ χαρᾶς παραιτίων.
νουθετήσας δὲ αὐτοὺς μάλα σαφῶς καὶ περὶ τοῦ χρῆναι μηδενὸς ἕνεκεν ἀξιολόγου πράγματος, τῆς τῶν τοιούτων φημὶ νομίμων παρατηρήσεως, τὴν πρὸς ἀλλήλους ἀπέχθειαν ἀναδέχεσθαι, καὶ τοῦτο συμπληροῖ τὸ κεφάλαιον. ἐπάγει δὲ αὐτὸ κατ' ἐπανάληψιν ἑτέραις λέξεσι τὸ προοίμιον· τὸν γὰρ αὐτὸν νοῦν καὶ ἐν τούτοις ἀνακεφαλαιοῦται, θεραπεύων μὲν κἀκείνους καὶ ἐπαινῶν, ὑπεραπολογούμενος δὲ καὶ ἑαυτοῦ, ὅτι μήτε μεμφόμενος αὐτοῖς ἢ ἐγκαλῶν τι τὴν πρὸς αὐτοὺς ταύτην ἐπιστολὴν ἐποιήσατο, ἀλλ' ἀναγκαίως αὐτῷ χρείαν ἐπιβάλλουσαν ἐκπληρῶν, μήτε μὴν ῥᾳθυμίᾳ τὴν ὡς αὐτοὺς ἄφιξιν ἄχρι τοῦ νῦν ὑπερέθετο, συνετῶς ἀπὸ τούτων ἀρξάμενος καὶ εἰς ταῦτα τῆς ἐπιστολῆς τελευτήσας· οὐδὲν γὰρ οὕτω ποιεῖν οἶδεν προσεχεστέρους ἀκροατὰς ὡς ἡ πρὸς τὸν λέγοντα σχέσις, καὶ τὸ μὴ ὑπόπτως ἀλλ' εὐνοϊκῶς πρὸς αὐτὸν διακεῖσθαι. τούτου χάριν ἐπήγαγεν. Rom 15,15-16 Κατὰ τρεῖς τρόπους ἐργάζεται τὴν παραίτησιν, τῷ τε ἐκ μέρους καὶ τόλμαν εἰπεῖν εἶναι τὸ πρᾶγμα, καὶ τῷ μὴ διδασκαλίας ἕνεκεν ἀλλ' ἐπαναμνήσεως τετολμηκέναι αὐτό, καὶ τῷ οἰκεῖον αὐτῷ καὶ προσῆκον 416 εἶναι τὸ φρόντισμα, πρὸς τοῦτο αὐτὸν τῆς θείας χάριτος προχειρισαμένης.
PG 85:1725τὸ μέντοι ἵνα γένηται ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτος, ἡγιασμένη ἐν πνεύματι ἁγίῳ, τοῦτ' ἔστι τὴν πνευματικὴν ἁγιότητα καθαρὰν καὶ ἀμιγῆ τῶν Ἰουδαϊκῶν παρατηρήσεων ἐπιφερομένη· αὕτη γάρ ἐστι φίλη θεῷ καὶ εὐπρόσδεκτος, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς ὁ θεὸς πνεῦμά ἐστιν. Rom 15,17-19a Τοιγαροῦν καὶ σεμνύνεσθαί μοι, φησίν, ἔξεστιν ἐν τοῖς κατὰ θεὸν ἐπὶ τῇ διὰ Χριστοῦ δοθείσῃ πρὸς τοῦτό μοι χάριτι· μὴ γὰρ οὕτω κἀγὼ γενοίμην τολμητίας ποτὲ ὡς ἐπιγράφειν ἐμαυτῷ τὰ μὴ ἐμοὶ Χριστοῦ κατορθώματα. πολλοῖς γοῦν τὸ κήρυγμα περιήγγελκα καὶ πολλοὺς προσηγαγόμην τῇ πίστει Χριστοῦ δυναμούμενος πρὸς πᾶσαν θαυματουργίαν ὑπὸ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος χάριτος. Rom 15,19b-22 Τὸ γοῦν ἀπὸ Ἰερουσαλήμ, φησί, μέχρις Ἰλλυρίων ἅπαν ἐν κύκλῳ περιελθὼν τοῦ εὐαγγελίου πεπλήρωκα, καὶ Χριστὸς τοῖς πόνοις καὶ τοῖς ἱδρῶσι τοῖς ἐμοῖς εἰς σωτηρίαν σχεδὸν ἅπαντας τοὺς τῇδε προσκέκληται. ἦν δέ μοι καὶ τοῦτο, φησί, περισπούδαστον, μὴ τοὺς ὑπ' ἄλλων περὶ Χριστοῦ προακηκοότας ἐπεκδιδάσκειν ὕστερον ἐφιστάμενον, ἀλλ' αὐτὸν κατάρχειν καὶ παρὰ τούτους ἰέναι παρ' οὓς οὐδεὶς ἕτερος προάφικτο. καὶ ἦν ἰδεῖν πληρούμενον ἐν τούτοις ὑπ' ἐμοῦ γιγνομένοις ἐκεῖνο τὸ λόγιον· οἷς οὐκ ἀνηγγέλῃ περὶ αὐτοῦ ὄψονται καὶ τὰ ἑξῆς.
Οὗτος ὁ λογισμός με, φησί, καὶ τῆς τοιαύτης σπουδῆς ὁ σκοπὸς τῆς ἄχρι νῦν πρὸς ὑμᾶς ἀφίξεως διεκώλυσεν· ὑμῖν μὲν γὰρ ἠπιστάμην Πέτρον ἐληλυθότα διδάσκαλον, τοῖς ἐνταῦθα δὲ οὐκ ἦν τις τέως ὁ παραδοὺς τὰ περὶ Χριστοῦ. Rom 15,23-27 Ἐπιποθίαν δὲ ἔχων, φησί, τοῦ ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ὡς ἐὰν πορεύωμαι εἰς Σπανίαν. προσυπακουστέον τούτοις τὸ ἐλεύσομαι πρὸς ὑμᾶς· κατὰ γὰρ ἀποσιώπησιν εἴρηται τούτου. τὸ δὲ ἐὰν πρῶτον ὑμῶν ἀπὸ μέρους ἐμπλησθῶ, τοῦτ' ἔστι κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον ἐμπλησθῶ. 417 Rom 15,28-29 Πρὸς ὑμᾶς, φησί, παραγενόμενος πολλὴν ἐν ὑμῖν τοῦ κατὰ Χριστὸν εὐαγγελίου τὴν παράκλησιν ἕξω τε καὶ παρέξω, μυρίων ἐπαίνων καὶ μυρίων εὐφημιῶν ἀξίου τοῦ κατὰ Χριστὸν ἡμῶν εὐαγγελίου τυγχάνοντος· ἶσον γάρ ἐστι τῷ τοῦτο δέ ἐστι συμπαρακληθῆναι ἐν ὑμῖν διὰ τῆς ἐν ἀλλήλοις πίστεως ὑμῶν τε καὶ ἐμοῦ. ἢ πλήρωμα εὐλογίας τοῦ εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ τοὺς δεσμοὺς ἑαυτοῦ καὶ τὰ πάθη προλέγει μεθ' ὧν παρεπέμφθη οὕτως. ἀμέλει καὶ πρὸς Θεσσαλονικέας φησὶν ὅτι ἡ εἴσοδος ἡμῶν ἡ πρὸς ὑμᾶς οὐ κενὴ γέγονεν, ἀλλὰ προπαθόντες καὶ ὑβρισθέντες καθὼς οἴδατε ἐν Φιλίπποις.
PG 85:1726Rom 15,30-32 Τὴν ἐν Χριστῷ, φησί, συγγένειαν αἰδεσθέντες ὑφ' ἧς εἰς ἓν οἱ πιστοὶ πάντες πνευματικὸν συνήφθημεν σῶμα, ὥστε καὶ τοὺς πλησίον διὰ τὴν ἀγάπην ἄλλους ἑαυτοῦ καθορᾶν. ἐκτενεῖς τὰς ὑπὲρ ἐμοῦ ποιήσασθε προσευχάς, ἵνα ῥυσθῶ ἀπὸ τῶν ἀπειθούντων ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ τὰ ἑξῆς. ἐνέφηνε δὲ διὰ τούτων πολλοὺς ἑαυτῷ τοὺς κινδύνους ἐν τῇ Ἰερουσαλὴμ προορᾶσθαι, καὶ ὅτι οὐδὲ οὕτως ὅμως τὸ θεοῦ ἔργον κατώκνησεν. Rom 16,171 Πάλιν αὐτοῖς παραινεῖ τὰς Πέτρου κατέχειν ἀκριβῶς παραδόσεις, φυλαττομένοις τὴν Ἰουδαϊκὴν τερατολογίαν, οὓς καλῶς οὐχὶ τῷ Χριστῷ δουλεύειν ἀλλὰ τῇ ἑαυτῶν, ἔφη, κοιλίᾳ διὰ τὸ μονονουχὶ τὴν εὐσέβειαν αὐτοὺς ἐν τῇ παρατηρήσει τῶν βρωμάτων ὁρίζεσθαι. οὐ τοίνυν ὑμῖν καλῶς ἔχει, φησί, διαβοηθεῖσιν ἐπὶ τῇ περὶ τὴν πίστιν εὐγνωμοσύνῃ, οὔτε ἑαυτοὺς τῆς εὐκλείας ἀποστερῆσαι παρακρουσθέντας, οὔτε τὴν ἡμετέραν ὑπὲρ τῆς ὑμετέρας εὐδοκιμήσεως ἀμβλύναι χαράν. θέλω δὲ ὑμᾶς σοφοὺς μὲν εἶναι εἰς τὸ ἀγαθόν, ἀκεραίους δὲ εἰς τὸ κακόν, ἀντὶ τοῦ βούλομαι γινώσκειν μὲν ὑμᾶς τὰ τοῖς καλοῖς ἐναντία καὶ εἶναι πρὸς τὸ τὸ ἀγαθὸν ποιῆσαι σοφούς, ἀφελεῖς τε καὶ ἀπανούργους ὑπάρχειν καὶ κακίας ἁπλῶς ἀμαθεῖς.
Τὰς ἐν Χριστῷ, φησί, διαλλαγὰς πρὸς ἡμᾶς ποιησάμενος αὐτὸς ἡμῶν κατευθύνει τὸν βίον, ἅπαν ἐναντίωμα ποιούμενος ἐκ ποδῶν. 418 Rom 16,25-27 Δόξα μέντοι, φησί, τῷ θεῷ πάντοτε ὑπὲρ πάντων, ὃς δυνατὸς ὢν βεβαιώσει περὶ τὸ κηρυττόμενον ὑμᾶς κατὰ Χριστὸν Ἰησοῦν εὐαγγέλιον, ὃ μέχρι μὲν τοῦ νῦν τοῖς πᾶσιν ἀπόρρητον ἦν, ἀπεκαλύφθη δὲ νῦν καὶ πεφανέρωται τῶν γεγονυιῶν περὶ αὐτοῦ προρήσεων θείῳ κελεύσματι δεδεγμένων τὴν ἔκβασιν, ᾧ καὶ πιστεύσαντα πάντα τὰ ἔθνη τῆς τοῦ μόνου καὶ ἀληθινοῦ θεοῦ γνώσεως ἠξιώθη.
Zeugmati celebraverat. Cap. 106 Andreas ipse ad economos Ecclesiæ Hierapolitanæ post allatam Alexandria epistolam communionis scribens: Ego, aiebat, et amplector pacem, et omnibus ubique sanctissimis episcopis communico, et sanctissimo episcopo Sixto, et Cyrillo, et Maximiano, et Rabbulæ, et Melitinensi, et omnibus Ponticis, ct catholicam fidem pro fessus se pacis tenacissimum fore declarat. Eastant in Synodico adversus tragediam Irenæi, inter Opera Theodoreti, supra, tom. LXXXIV, col. 649, 658, 659, 669, 672, 691, 704, 713, 716, 717, 719. Exstat in Operibus S. Anastasii Sinaitæ, infra, tom. LXXXIX, col. 291. (MICH. LEQUIEN, Or. Christ., t. I, p. 217.) Anno 11 Leonis imp., Christi 458, Anatolium excepit Gennadius presbyter CP., qui anno insequenti synodicum decretum edidit contra Simoniacos, a quamplurimis episcopis subscriptum, inter quos illi Ægypti præsules occurrunt, qui, grassante in Alexandrinam Ecclesiam impio Timotheo Eluro, Constantinopolim sese receperant. Theophanis Tabulæ tredecim ei episcopatus annos assignant, totidem Nicephorus ac menses duos. Unde se quitur illum obiisse anno 471. Malthæus Cygala in serie patriarcharum CP. hunc in Cypro insula, cum Hierosolymis reverteretur, vita functum narrat. (Ex Cal. Nicephori monachi, Lipsiæ, 1772, Proleg.) Sanctus Gennadius, Ecclesiæ Constantinopolitanæ presbyter, anno 458, postquam Anatolius e terrenis migrasset, in patriarchalem thronum evehitur. Marcianum autem, qui Catharorum superstitionem. primnin amplexus, ad Ecclesiam reverteral, emen dande rerum ecclesiasticarum administrationi præ ficiens, per ipsum decrevit ut singularum regionum presbyteri, quæ in sua cujusque ecclesia oblata fuis sent, reciperent, cum antea omnia magnæ ecclesi:v attribuerentur. Neminem porro consecrabat sanctus patriarcha, qui psalterio memoriter recitando inpur forel. Anno 459, ipse, collecta suffraganeorum_septua ginta trium episcoporum synodo, suo et ipsorum nomine encyclicam epistolam scripsit contra Simo niacos. Imo vero miracula patrandi gratia pollebat. Pictoris enim illius qui Salvatorem sub Jovis figura pingere præsumpserat, manum exsiccatam precibus sanavit. Eleutherio dein martyri, unum ex clericis d f
i Sancte Dei ipsius coarguens, scripsit his verbis martyr Eleutheri, miles tuus inordinate vivit: ill coque vel corrigendus tibi est, vel omnino exci dendus; clericus autem ille ipso tempore mortuus est. Post hæc, cum ad altare noctu venisset Gen nadius, orandi causa, vidit diabolicam quamdam visionem, dæmonemque increpans, ipsum claman tem audivit, se quidem, illo vivente cedere, postea vero omnino afflicturum Ecclesiam. Quo audito timore perculsus multasque Deo preces offerens, paulo post, anno scilicet 471, corruptibile corpus exuit. Gennadii scripta. Prædicta encyclica epistola; Commentaria in prophetam Danielem, Homiliae multa; Adversus Cyrilli Anathematismos, et Commentaria quæ in hac collectione reperiuntur, quæ non possumus alii adjudicare, etsi Gennadii nomini non appositum legatur Constantinopolis, siquidem nullum alium Gennadium inter scriptores ecclesiasticos sit repe rire IN EPISTOLAM SEQUENTEM SEV. BINII MONITUM. Cum Leo imperator apud Leonem pontificem de indicenda universali synodo diu frustra egisset, rogavit tandem ut a latere suo legatos mitteret Constantinopolim, qui una cum Gennadio ejusdem sedis antistite vigilantissimo, Ecclesias ab Eutychiana hæresi et a labe Simoniaca expurgarent. Præsentibus igitur Domitiano atque Geminiano episcopis, apostolicae sedis a latere legatis, Gennadius e proximiori bus provinciis episcopos 73 convocavit. Inchoato concilio, ex more, primo omnium actum est de firmando fidei decreto in Chalcedonensi concilio edito; quod hæretici frequentibus ictibus concutere atque peni tus dejicere conabantur. Deinde recitate fuerunt ibidem omnes illa epistolæ, quas et episcopi Oricntis, et sanctissimi anachoret conscripserant. Ad tollendam Simoniacam labem, quæ Constantinopolitanam Ecclesiam deturparat, canonem illum ediderunt, qui in epistola encyclica hujus concilii infra continetur Reliqua acta omnia præter fragmentum infra positum interierunt. Vide Baronium anno 459, num. 1, 2, 3. AD OMNES SANCTISSIMOS METROPOLITAS, ET AD PAPAM ROMÆ (MANSI, Conc. gen. 1. VII, p. 912; Religiosissimo et sanctissimo in sacris comministro In Codd. Grsareo, et duobus Colleatinis et deesse N. Gennadius, et qua in Christi anante regia ci vi ate Constantinopoli coacta est sancla synodus. Cum Dominus et Deus Salvator noster Jesus Christus suis discipulis Evangelii prædicationem credidisset, eosque per universum terrarum orbein inter homines ad docendum nisisset, aperte jussit, ut quod gratis accepissent, eis quoque gratis darent, non aurum vel argentum, aut alias omnino materiales et terrenas facultates pro eis acquirentes. Coelestibus notant Ballerini in Præfat. ad Epistolas S. Leonis Migni t. I, pag. 566. MANSI
enim et spiritualibus donis nulla est cum terrenis et temporalibus commutandi ratio. lloc autem præcep tum non solum illis, sed etiam nobis per illos dedit, quos in illorum gradum etlocum substituere dignatus est: et oportet, sicut illi tunc, nos quoque nunc accu rate et diligenter servare, nec in iis quæ technas so phisticas non admittunt, uti sophistica calliditate, nec aleam periculosam jacere: Gratis, inquit, accepistis, gratis date. Non possidentes æs, neque aurum, neque argentum in zonis vestris *. Simplex est et aperta hu jus mandati ratio, quæ nihil habet varium, nihil quod non sit facile et explicatum, niliil quod sophi stica expositione egeat. me, inquit, accepistis di guitatem sacerdotii. Si mihi pro ipso parum quid vel magnum solvistis, et hoc a me venditum est, vos quoque ipsun aliis vendite: si autem gratis accepistis, vos quoque gratis date. Quid hoc est man dato apertius? Quid autem iis qui parent, utilius? Væ illis re vera qui Dei donum acquirere, vel illud pro pecunia dare in animum inducunt. In fel enim ama ritudinis et vinculum iniquitatis ii, juxta sancti Petri sententiam ', a sua malitia comprehensi sunt. Unde et sanctorum et beatorum Patrum sanctæ magnæ synodi accumenicæ Chalcedone congregatæ huic legi Dominicæ convenit canon, qui sic a nobis aperte iisdem verbis editus est Si quis episcopus pecuniis ordinationem fecerit, vel non venalem gratiam ad venditionem deduxe rit, et pecuniis ordinaverit episcopum, vel chorepi scopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel aliquem eorum qui in clero connumerantur, vel pecuniis provehat œconomum, vel defensorem, vel paramo marium, vel omnino aliquem ex clero, propter suum turpe lucrum: qui hoc aggressus esse convictus fuerit, de proprio gradu veniat in periculum; et qui ordinatur, nihil ex ordinatione, vel promotione, quæ fit instar mercaturæ, juvetur, sed sit alienus a dignitate, vel curatione, quam pecuniis assecutus est. Si quis autem his turpibus ac nefariis lucris sequester intercessorve apparuerit, is quoque si sit clericus, a primo gradu excidat: si autem laicus, vel monachus, anathenalizetur. Pulcherrima et valde pia sunt hujus canonis san ctorum Patrum præcepta, qui omnem invasionem sa tanicam, diabolicumque conatum, qui in donum spirituale intenditur, repellit et rescindit. Nullo enim modo vult ordinationis promotionem pecuniis aut fieri, aut suscipi, nec ab eo qui illam exercet, nec ab eo qui ordinationis promotionem accipit sed nec ante tempus ordinationis, nec post, dari pecunias concedit; omnium enim in hac quoque re esse sordes, munerumque corruptionem pronuntiat. 'Matth. xix, 3, 9. Ael. 20.
Quoniam tamen iis ita aperte prohibitis, quidam sunt in Galatarum Ecclesia deprehensi propter turpo lucrum et avaritiam hæc salutaria et humana præ cepta negligere et transgredi: ea quoque ipsa nobis renovare visum est cum hac sancta synodo, quæ in hac regnante nova Roma, nunc agit: ut sine omui penitus inventione, et omni praetextu, callidoque commento, impianı hanc et odiosam, quæ nescio' quomodo in sanctissimas Ecclesias subiit, consuetu dinem omnino exscindamus; ut cum pura et absque ulla cauponatione eorum qui ordinantur, renuntia tio ab antistitibus facta fuerit, gratia Spiritus sancti superne veniat. Quibus nescio an per pecuniam promotionem facientibus, et manu non pure ope rante, ad eum qui promoveturžaccedit, secundum sancti Spiritus. vocem Evangelii, et non potius retrahitur gratia Scias ergo, o vir religiosissime et omni ex parte sanctissime, quod quicunque hujus convictus fuerit episcopus, vel chorepiscopus, vel viator, vel presby ter, vel diaconus, vel quivis alius ex canone, vel ex laicis, communi antistitum decreto, communiqua sententia condemnatus est, sicut de hoc quoque sanctorum Patrum præcedens canon loquitur. Opor tet enim gratiam semper esse gratiam, et argentum apud eam nequaquam intercedere. Sit ergo et ab omni sacerdotali dignitate et ministerio alienus, et anathematis loco subjectus, qui et se per pecunias acquirere existimat, et qui eam pecuniis habere pol licetur, sive sit clericus, sive laicus, sive boc facere convincatur, sive non: quia feri non potest, ut conveniant quæ convenire nequeunt, nec ut mam mona Deo consentiat; vel ut qui ei serviunt, Deo serviant. Domini est sententia, cui contradici non potest: Non potestis Deo servire et mammonæ. Nos in his pro viribus consulentes, et eis cre dentes, cum eo qui hæc dixit, adversus eos qui in iis peccant, sententiam protulimus. Tua sanctitas curam gerat, omni adhibita diligentia, ut hæc per transcripta exemplaria innotescant et sanctissimis episcopis qui tibi subsunt, et et aliis omnibus ut in uno spiritu et una anima omnes si mul constipati Christiani adversus communem ini micum, Dei auxilio, possimus avaritiae radicem, quæ ab illo in nobis insita est, cum omnibus eorum ma lorum germinibus exscindere. Omnem quæ tecum est in Christo fraternitatem salutamus. Fortis exsi stens in Christo, ora pro nobis, sanctissime frater. Huic epistolæ cum ipso Gennadio subscripserunt etiam septuaginta tres. Decretum istius Concilii adversus sinoniacas molitiones exstat apud Balsamonem, et hinc in edi tionibus Conciliorum. Desunt autem utrobique sub Matth. vi, 24. scriptiones Episcoporum, quas exhibet Petrus Lam becius ex vetustissimo codice ms. Busbekii, qui nunc servatur in bibliotheca imperatoria. Exstant
etiam in libro secundo Juris Græco-Romani. Earum imperatorio et in Colbertino ut în edītis, nisi qua:t XVII priores et sex posteriores nos invenimus in vetustissimo codice 924 bibliotheca Colberting, in quo desideratur folium intermedium ubi erant reli quæ. Porro titulus istius decreti sic habet in codice Gennadius episcopus Constantinopoleos novæ Roma subscripsi. Joannes episcopus metropoleos Heraclea subscripsi. Anastasius episcopirs metro poleos Ancyræ subscripsi. Eunonius episcopus metropoleos Nicomedia subscripsi. Petrus epi scopus metropoleos Niceæ subscripsi.-Pergamius episcopus metropoleos Antiochiæ Pisidize subscripsi. Paulus episcopus metropoleos Marcianopolis subscripsi. Nunechius episcopus metropoleos Laodicea subscripsi. Petrus episcopus metropo leos Gangrorum subscripsi. Carterius episcopus metropoleos Claudiopolitanorum subscripsi. - Aga pitus episcopus metropoleos Rhodi subscripsi. Elentherius episcopus metropoleos Chalcedonis sub scripsi. — Stephanus episcopus metropoleos Hie rapolis Euphratesia subscripsi. — Gregorius episco pus metropoleos Adrianopolis subscripsi. Li cianus episcopus metropoleos Byze subscripsi. Eunoius episcopus metropoleos Mytilenes subscripsi. Thalassius episcopus metropoleos Parii subscripsi. Maximus episcopus metropoleos Laodicea Syriæ subscripsi. Gerontius episcopus metropoleos Se leuciæ subscripsi. Eustathius episcopus Parnassi subscripsi. - Neliras episcopus Gaze subscripsi. Theodosius episcopus Camothe subscripsi. Anatolius episcopus Atheniensis subscripsi. - Sie phanus episcopus Prusenus subscripsi. – Cyriacus episcopus Apolloniadis subscripsi. – Acacius epi scopus Antandri subscripsi. - Plutarchus episcopus Platæensis subscripsi. Cyriacus episcopus Car pliensis subscripsi. – Aphobius episcopus Coroniæ subscripsi. Macedon episcopus Magidi subscripsi. Rufinus episcopus Ægæe subscripsi. Palladius episcopus Andri subscripsi. Linus episcopus Ouri subscripsi. — Eutropius epi scopus Aureliopoleos subscripsi. - Joannes episco pus Ecelisinæ subscripsi. Photinus episcopus Thermarum subscripsi. - Hypatius episcopus Ger menorum subscripsi. Sabbatius episcopus sub. scripsi. Eudoxius episcopus Bospori subscripsi. Basilius episcopus Naucleorum subscripsi. Poemen episcopus Clysinatis subscripsi. Apollo episcopus Pithanize subscripsi. — Esaias episcopus Naucratitorum subscripsi. - Isaac episcopus Thy neos subscripsi. Helpidius episcopus Tamistheos subscripsi. - Marion episcopus Cynorum subscripsi. Theotecnus episcopus Asenæ subscripsi. Atticus episcopus Malenorum subscripsi. Theo timus episcopus Acmona subscripsi. Chariton episcopus Appie subscripsi. - Serenus episcopus metropoleos Maximianopoleos subscripsi. - Ma ximus episcopus Zagylensis subscripsi. Athana sius episcopus Zoitorum subscripsi. Plusammon episcopus Niciotarum subscripsi. Papas episco pus Eleitorum subscripsi. Theonas episcopus Butitorum subscripsi. Apollo episcopus Anti phrorum subscripsi. - Agathus episcopus Pericci densis subseripsi. Petrus episcopus Ephæsti subscripsi. - - Apollonius episcopus Athribeos sub scripsi.. Petrus episcopus Dystheos subscripsi. Harpocras episcopus Taneos subscripsi. Paulus episcopus Sebennyti subscripsi. Aristoteles epi scopus Echinei subscripsi. — Photius episcopus Ba bylonis subscripsi. - Augustinus episcopus novæ Marcianæ subscripsi. Joannes episcopus Nicopo leos Armeniæe subscripsi. — Julianus episcopus ln Leunclavio est Attalus. Leuncl. Lunianus. Pho ista, non lalentur in laudatis codicibus. Exstant tamen in codice 482 bibliotheca Coll extinæ. Sequantur subscriptin. nes. Hard.] Forte Scarphiensis et Græce Hard Est et in Concil. (10.)
potovéypaca. [al. apud Leunclavium Hard.] Leun. Trajanupoleos. Leun. Theodolus Tranopoleos. Coensis subscripsi. - Sabbatius episcopus Anchiali subscripsi. - Stratocles episcopus Proconnesi sub scripsi. Joannes episcopus Tranipoleos sub scripsi. Maximus episcopus Libya subscripsi. Theodosius episcopus Trajanopoleos sub scripsi. Marinus episcopus Epiphaniæ subscripsi. Basilius episcopus Alexandriæ subscripsi. Joannes episcopus Germaniciæ subscripsi. Indi mus episcopus Irenopoleos subscripsi. Timotheus episcopus Doliches subscripsi. Fonteianus episcopus Sagalassi subscripsi. - Docinasius epis copus Maroniæ subscripsi. Jovinus episcopus Debelti subscripsi. Leun. Dolischiæ. Photinus Agalassi. Ex FACUNDO Hermianensi, pro Defensione trium capitulorum, lib. 11, p. 76 seq. edit. Sirm. manibus suis, et populus meus dilexit ita ³. Quid enim minimum, aut quid mediocre in illis? omnem supereminentiam blasphemiæ jaculatus est adver sus sanctos Patres, adversus corum priores Apo stolos, adversus ipsum Salvatorem, in resurrectionem meditatus est. Assumptam quidem humanitatem ex nobis et pro nobis injuriat: divinam ejus naturam, et impassibilem passionibus subjacere contendit. Væ mihi a malis. lleu, heu! unde enim quisquam Prophetæ prophetant iniqua: sacerdotes plauserunt in præsenti aliunde sumat exordium? Quales Cy rilli Ægyptii, et quantas blasphemias incurri, et quantas blasphemias audivi! Quis revera det capili meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? el plorabo istud die et nocte: quoniam extendit lingua cjus mendacium, et non fidem: confortatus est super terram'. Ex certo pax peccatoribus deceptio Propter hoc enim obtinuit eos, inquit, superbia eorum in finem, cogitaverunt et locuti sunt in malignitate; iniquitatem in altum locuti sunt; posuerunt in cœlo os suum, et lingua eorum transivit super terram. Psalmistæ ista sunt. Jeremiæ autem prophetæ illa prima. Euge, o beate Paule. Exsurgent, inquit, et ex vobis ipsis viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se³. Væ malo Alexandriæ, familiari ita in eum invectus est. Anathematizaturus est te ejus, et proprio jam isti secundo, quæ corrupta ploremus, quæque corrumpit. Ex toto jam myste rium iniquitatis, et vereor ne forte nunquam qui tenet de medio fiat. Euge Jeremiæ prophetæ. Itein illi voci exstasis terribilis facta est super terram Quin etiam respondens primo ejusdem sancti Cy rilli capitulo, quo dixit: Si quis non confitetur. Deum esse secundum veritatem Emmanuel, et pro pterea Dei genitricem sanctam Virginem, genuit enim carnaliter carnem factum Dei Verbum, anathema sit; Deus, paries dealbate *; justissimum enim est te, similiter Ananiæ Judæorum principi sacerdotum linguam adversus discipulos Christi moventem, si milen ab eis indignationem experiri. Et cætera,. quæ in eodem opere, si quis volet, inveniet. Ex Philippi Solitarii Diopt. rei Christ. (Biblioth. Patrum XXI, 611). Est enim cognitio, quæ sermone explicari potest, absque sermone: et est cognitio cum sermone. Sunt enim mult, cognitionem quidem habentes, sermonem nequaquam, ut idiotæ, et qui non pos sunt significare ac docere perspicue, quæ in mente habent, et proferre, donec Deus his sermonem ime pertiverit. Ex ANG. MAIL, Vet. script. Biblioth. VII, 250. Gennadius quoque episcopus de processione Spiritus sancti a Patre et Filio ita ait: Credimus unum ¹ Jerem. ix, 1,3. 'Psal. LXXII, 6-9. 'Act. xx, 30. *H Thess. 11, 7. * Thren. 11, 14, 15. • Act. xxiii, 3. Cod. Ver., superiores. Cod. Ver., Humanitatem Unigeniti. Cod. Ver., autem ejus, Geunadii locum alterum ex lib. 11 ad Parthe nium profert Leontius in locis communibus de ori gine animarum, Potuit Gennadius et ipse de Christiana religione recte sentiens, non intellectum beatum Cyrilluan bona fide culņoën Daim. P..
Deum esse, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum: habeat Patrem; Spirium sanctum, eo qual sit ex Patrem, eo quod habeat Filium; Filium, eo quod Patre procedens et Filio. Ex Georgidii Collectione Gnomica (Anc. Mat, Spicileg. Rom. VI, 611), (Bs Catena Nicephori monachi Lipsia 1772, cui titulus Vers. £, ‹ In principio creavit Deus cœlum et terram.». Sunt qui contendant Deo, cuncta creare volenti, non tam sero, sed multo prius creaturam fuisse proferendam. Qui autem sermo non temerarius tan tum, sed et stultus. Deus enim, cum ælernus sit et esse credatur, eadem semper, si libuerit, dici po trissent, etiamsi mille millibus ante annis ea con didisset quæ facta sunt. Nam semper a creatura in finito intervallo distaret; quantumvis mens nostra ad superiores ætales longius longiusque referatur ac revehatur, nunquam prorsus aeternum et princi pio carentem Deum contingere poterit. Rejecta igitur inani audacique cura, traditis studendo acquie scamus. Atiler. Ut lex veris tempore exordium sumit, ita et Novum Testamentum, passionem scilicet subeunte Domino; idem fortasse de muni crea vione valet. Non defuerunt qui cœlum et terram ab angelis fuisse condita assererent, Platonis, ni fallor, Grae corum sapientissin fabulis indulgentes, quippe qui sensibilibus spiritualia et rationalia tanto antiquiora esse contendebat, quanto sunt reipsa præstantiora. Talia quidem docebat ille,rui a Platonico quodam superbo ore declamante me audire memini. Ani nam vero, licet eam recentiorem dicere non dubi tenus, non tamen a Deo recentius esse factam, quod non sivisset Deus antiquiora a recentioribus dirigi; nam loquendo, sapius, ut agendo, incerta el obvia quaeque complectitur. Plato igitur animam et origine simul et virtute priorem et antiquiorem corpore, magistram scilicet ae dominam servo, contendebat. Quibus ergo, ut dixi, quidam assen tientes, nec invenientes hoc in loco illorum crea tionem diserte per Scripturas commendatam, præterea forsan, humana quidem ratione, Dei po testatem parvifacientes, quasi per seipsum tanto operi impar creaturarum suarum auxilio indigeret, fnxerunt ipsi ante cali terræque creationem spiri malem quemdam exstitisse minydum. Unde beatus ac
et terram, non verum creationis initium meinora rit; nam alia exstaret multo antiquior, qua invi sibiles spiritualesque naturæ forent conditæ. Istos autem oportebat, mentein spirius doctring inten dentes, veritatem diligentius inquirere. Illa enimn speciosum istum errorem manifeste confulatum res peries. Nam colum, licet terra præstantius, una cum ea, non autem ante eam factum invenies; imo etiam lucis naturam, absque dubio tenebris meliorem, posterius tamen prolatam. Deinde se mina, et postea arbores, ac denique genera volati lium et pecorum et terrestrium animalium, ac po stremo tandem homines editi sunt. Dicent forte Quamvis in istorum ordine posteriora usque priori Moyses dum dicit In principio fecit Deus colun bus praestant, hoc nulla ratione doctrinam nostram [f. AZachar. xil, 1. refellit; non enim sensibilia cum sensibilibus con ferimus, sed cum sensibilibus spiritualia, ideoque spiritualia diximus præ sensibiäibus exstitisse. Adl hæc autem respondebimus animam hominis, licet. spiritualis sit et rationalis, carne recentiorem esse. Nam primum finxit Deus hominem, pulverem de terra, ac deinde sullavit in faciem ejus flatum vite. Idem declarat etiam propheta Zacharias dicens Et fingens spiritum hominis in eo ¹. Platonis igi tur doctrina falsa, Moysis autem effatum verum In principio fecit Deus cœlum et terram. Videtur etiam hic ordo rationi humanæ multo magis consentaneus. Innuit enim ratio hunc esse opti mum ordinem, si minus, aut potius si deterius me liori prægrediatur. Nam per omnia ab imperfectis ad perfecta profectus. Unde non spiritualia primum, sed animalia condenda, et deinde spiritualia. At viliora, ut illi volunt, melioribus adjicere, contra rium præbet pejoris accessionem et melioris im minutionem. Quod sane de sapientissimo rerum omnium Conditore cogitare nemo audebit. Et paulo post At illis nulla ratione consentiendum; nam nihil aliud plerosque ad illas perversas de Filio et Spiritu sancto opiniones magis deduxit, quam pra væ istæ de rerum origine interpretationes. Nam plures creationes pro certo tenentes, et unam so lumque creaturarum omnium originem respuentes, gradus quosdam et ordines deorum finxerunt, ma guos et majores et maximos distinguentes. Qui profecto, si firmiter credidissent Deum nihil extra se ante ea creavisse, quæ a Moyse traduntur, recta doctrina de sancta Trinitate nunquam defle xissent. Scientes enim omnia quæ sunt in hæc duo distingui, in Creatorem scilicet et creaturas, atque illorum unum quidem esse increatum et ingenitum, altera autem creata et genita, alterutrum horum profiteri oportuisset. Aut enim ex nihilo crea tos docuissent Filium et Spiritum sanctum, cæte risque creaturis intra sex dies editis, non autem Deo, annumerandos, neque eos præ creationis viris bus extulissent; aut, rejecto tam impio errore,
utrumque Deum verum confessi, creaturarum or dini eos nunquam ascripsissent, quasi eorum gloriæ satis feret, si ante caetera exstitisse dicerentur. VERS. 2. Et tenebræ erant super faciem abyssi. › Tenebras vocat non naturam quamdam mali guam, uti inepte volunt impii Manichæi, sed lucis defectum et absentiam. ‹ Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. › Hoe nonnulli interpretes de Spiritu sancto intel ligunt, propter adjectam vocem Dei, piå et fideli mente deducti; nam hinc probare conantur ipsum quoque creationis auctorem esse. At hæc probatio nec accurata nec inexpugnabilis. Nam primum si per illud Dei Spiritus sanctus significatur, quid ve tat quin etiam illud: Spirabit Spiritus ejus, et fluent cqua *, simili ratione, non de aere interpreteris, sed de Spiritu sancto? Deinde indicat aperte vox superferebatur quam absurda sit hæc interpretatio; nam hoc non diceret quis vel de creatura animata, quanto minus de increata, et beata Spiritus sancti natura. Idem quidem, bic beatus Moyses eadem voce de arca usus est, dicens eam super aquas superferri, at de animata creatura nunquam, licet multa innumeraque animalia per aquas et super aquas natent. Insuper ipse narrationis nexus aerem indicat; nam proposita Creatoris mentione, scri ptor protinus de rebus creatis verba facit. VERS. 6. • Disit quoque Deus: Fiat firmamen tum in medio aquarum: et dividat aquas ab aquis. › Deus cum uno opere cunctam universamque re rum naturam perficere potuisset, nec ulla ratione ad hoc tempore aut diebus indigeret, intra sex dies omnia creavit, ista per partes et ex ordine facta creatione semetipsum, uti diximus, animis ratione præditis revelans. Conditis prioribus natu ris, lucem ex nihilo edidit, docens ita manifeste se eum esse, qui ea crearet quæ non sunt. Quos ut doceat se vel eorum quæ ante lucem exstiterant esse auctorem, atque omnia pariter ex nihilo creasse, de spiritualibus tacet, donec hominis nar raret fabricationem; tunc autem animam ex nihilo protulit natura spiritualibus haud imparem. Ex præexsistentibus nunc aquis firmamentum prodire jubet, priori caelo simile. Qua ratione docet nos, quod ipse cœli et aquarum conditor: cœli quidem, dum illud nova forma instruit; aquarum vero, dum ex illis quodcunque libuerit, educit. Juxta unam tamen rationem informandum erat primo ita cœlum, et postea in aliam formam constituendum. Nam Psal. cxLVII, 18.
terram apparere impossibile, quandiu tanta aqua rum copia operiretur. Nunc autem stabilito in me dio aquarum firmamento, et elatis eis partii supra illud, et partim in congregationes suas collectis, jamidoneam se præstitit terra in omnium usum inco larum, et convenientem sibi mundum suscepit. Quod autem non poterat fieri, nisi prius firmamentum constitueretur, et aquæ supra illud tollerentur: il lud quidem, ut sol et cætera astra firmamento affi gerentur; hoc autem pariter necessarium, et ea de causa in medio aquæ factum est firmamentum. Quod enim, utpote ex aquis ortum, in crystallorum speciem frigore astrictum videtur; adnota igitur ignea materia, illa profecto calefaciendum erat. Ne autem ita calefactum unquam solveretur, ne un quam velerasceret et fatisceret, sapientissimus rerum conditor Deus aquas supra illud prudenter congregavil. Aquarum igitur frigor stellarum ar dorem temperat, et re una sic cum altera æque compensata, inconcussus servatur lirmamenti sta tus. Indicatur insuper accurata Dei de rebus omni bus providentia dum tanta prudentia aquarum na turam distinguit, et jam ab initio futuram nobis in Christo salutem definit; nam tunc protinus divisit Deus omnem creationem in duos ordines, el suas cuique partes suumque locum convenienter tri buit. Hominibus enim adhuc mutationi et peccato inservientibus, atque hanc ob causam sub lege con stitutis, terrestrem istam habitationem donavit; iis dem vero Christi gratia in statum perfectum et peccati omnino expertem constitutis, cœlos pale faciet, quos jam adiit præcursor noster Jesus. Vo catur autem firmamentum velut propter creationis rationem, quod ex bumida et fluida et liquida aqua rum natura procedens, firmam et stabilem formam suscepil. VERS. 22. Benedixitque illis Deus, dicens Crescite, et multiplicamini, et replete aquas ma ris: avesque multiplicentur super terram.» Arbores et semina non benedixit Deus tam di serta voce, licet et illa crescere et multiplicari, procedente tempore, statutum fuerit. Quæ tandem hujus rei causa? Ut nos ita doceret Deus, ni fallor, primum se pluris facere ea quæ sensu et vita in struuntur, quam quæ sensu tantum; deinde arbo res quidem et semina, de consilio Dei, agricultura opera in posterum esse servanda, animalia autem omnia sua quodque cum alio societate. Haud im merito igitur de animalibus expressam hanc bene dictionem edidit, ut divino præcepto ad conservan dum genus inservire, magis quam libidini suæ indulgere viderentur. Vans. 25.. Εt fecit Deus bestias terræ juxta spe
cies suas, et jumenta juxta genus suum. Εt vidit Deus quod esset bonum, › c, Qua de causa cum quinto die pisces et volatilia ex aquis produci jusserit, sexto pecora creare sta tuit, qui eodem die bominem quoque de terra fictu rus erat? Quando cuncta æque hominis gratia facta sint, at cuncta non æque eamdem illi utilitatem præstent (nam pisces ipsi non nisi ad cibum in serviunt, alia auten tot ac tanta præbent ut sine quibusdam ne vivere quidem possemus), rem recle ita disposuit conditor Deus, ut quæ magis necessa ria et quæ majores nobis utilitates conferunt, eo dem quoque die et eadem de terra conficerentur. Finxit etiam in utroque ordine quæ nobis omnino inutilia, imo formidanda videntur, ne nimia super Lia efferamur, et immodeste sentianus, omnia non nisi ad utilitatem nostram fuisse facta. Quibus sane optime discimus, neque cætera nobis inservitura, nisi id a Deo statutum fuisset, sed potius fero et cæco impotu per silvas vagantia, nobis nociva ſore. VERS. 26. «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. › Illud ad imaginem nostram, hoc est, ut sentiendi et ratiocinandi facultate præditus nostra sit imago, docet nos spirituum dotibus instrui, et velut domus cujusdam imperio totius mundi præponi. Etenim, ne plura dicam, Scriptura sacra dum divina de scribit, eumdem tribuit vocibus sensum, quo apud nos usurpantur. Quando igitur Deus Christi caput dicitur, hujus effati vim non prius intelligam, quam cum consideravero et percepero, quæ sint apud nos capitis partes et hoc ad prædicta retulero. Eadem ratione examinanda vox imago. Quod si vero cogitem quid apud nos imago designet, repe riam imaginem venerandam esse propter illum quem exprimit. Ad illum enim refertur manifeste mea hac de re cogitatio. Ipse igitur Dominus in Evangeliis dicit: Quandiu fecistis uni ex his fratri bus meis minimis, mihi fecistis; et: Quandiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis³. Ad jecit autem illud ad similitudinem, quia necessario p similitudinem imago habet cum illo cujus est. Nostræ ergo imagines, cum corporum imagines sint, sunt et ipse corporeæ, aliæ quidem coloribus, aliæ forma archetypum referentes. Divinitatis autein imago, cum Deus incorporeus sit, hanc quoque cum eo simi litudinem habeat oportet. Nec desunt in nobis nonnulla hujusce generis indicia. Ita Deum agnosco cuncta providere, ex eo quod ipse plura provideo; immensum esse et omnibus præsentem, quia vel perexigua mente ubicunque voluero adsum; rerum ? Matth. xxv, d
omnium regem, quod ipse nonnullis dominor et impero; judicem incorruptum, quia et mihi hot competit; omnibus invisibilem et immortalem, quia et mihi immortalis anima; creatorem et con ditorem, quia ipse quædam condere valeo. Alia sunt insuper innumera, quæ nostram cum arche typo similitudinem, quoad feri potest, declarant, Neminem fugit quod imago hominum, ad illorumn speciem electa, pedes quidem habere et caput videtur, reapse autem nihil hujusce generis habet, præter solam figuram. Simili ratione, imo multo fortiori ratione, quæ mihi per similitudinem cum Divinitate competunt, divina natura longe superan tur. Nam Deus æternus, et me una cum cæteris ex nibilo protulit; ego autem imaginem meam ex ma teria quadam fingo quæ mecum simul in lucem prodiit. * Hebr. 1, 44. Oportet tamen quoque pro viribus tibi breviter et aperte explicare quid sibi voluerit illud ad ima. ginem. Solet quidem Scriptura ea de Deo adhibere quæ apud nos usurpantur, et doctrinam suam per ea illustrare quæ nobis innotescunt. Quod si igitur de Deo audieris, eum manu cœlum extendisse, aut caliginem habere sub pedibus suis, noli credere eum reipsa manibus aut pedibus instructumn esse (nal simplex Deus, quia incorporeus); sed humana ratione indicatur per manus operatio, quando ipsi manibus operamur; et per pedes præsentia, quando pedibus nos quocunque libuerit conferimus. De omnibus rein se simili modo habere credas et non alio, idem valet et de illo ad imaginem. Ea est igitur apud nos virtus imaginis, ut rem, cujus est, vel ab oculis remotam plerumque demonstret, et illius ope vel absentia adesse putemus. Quando igitur Domi nus Deus omnino invisibilis et incomprehensibilis, omni creaturæ, imo nulla re indigus hominem ad immaginem suam creavit, et regem omnis creature demonstravit eum; fecit hoc primum ut debitum sibi a creaturis honorem per homines acciperet, ideoque merito cultu coleretur; deinde ut omnibus appareat cunctas res sensibiles, terram scilicet, et mare, et animnantium naturas, et aerem, in homi num usum fuisse creata. Quod si quis indignabitur, nos idem de angelis profiteri, dimittemus euin ad Pautum dicentem: Omnes esse administratorios spiritus, in ministerium missos propter eos, qui hæreditatem capient salutis*, soluto sic omni con tentionis crimine. Quo modo igitur in terris regum subditi et amici imagines eorum reverentur, et eodem eas cultu prosequuntur, quo vel ipsos reges; ita quoque se habent Dei, rerum omnium domini, creaturæ. Qui Creatorem venerantur, imaginem
quoque magnifaciunt, et adhuc nunc eam summo studio amplectuntur. Qui autem a Deo defecerunt, iidem pro viribus ad tollendam imaginem desudant, et nunquam ad saniora revertentur. Prolatis tamen illis, Faciamus hominem ad imagi❤ nem nostrum, et ad similitudinem, adjecit: ha beant principatum piscium, et volatilium, et ferarum terra, et pecorum, declarans, quod res omnnes hom mini non vi et necessitate inserviunt, sed quoniam imagini Dei rerum omnium principatus competit. VERS. 22. Et ædificavit Dominus Deus costam quam tulerat de Adam in mulierem: et adduxit eam ad Adam. Cum Deus viro majorem vellet, secundum natu ram, indere mulieris amorem, efformavit eam ex illo; neque ex parte anteriori, ne videretur quusi adversam ei facere, neque ex parte posteriori, ut ne minus honorata putaretur, sed e latere quod velut medium erat, ul, respectu viri, medium te meret inter honerem et subjectionem. VERS. 2.. Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terræ quæ fecerat Dominus Deus. > Serpentem hic appellat Satanam ob vim n10 cendi, quemadmodum Salvator quoque, Vidi, in quit, Satanam fulguris instar decidentem e cœlo **. Et: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super ser pentes et scorpios ', etc. VERS. 8. «Εt aperti sunt oculi amborum et co gnoverunt se esse nudos. Et aperti sunt, inquit, oculi amborum. Quæri potest unde edoctus serpens unec futura prædixerit. hæc Quod enim ventura prævidere dæmonibus non com petit, certum, cum hoc non nisi Dei proprium, et eorum quibus Deus concesserit. Unde propheta dæ mones ita alloquitur: Nundiale nobis qua ventura, et el sciemus quoniam dii estis. Dicam igitur illum, cum prudentissimus sit juxta Scripturæ de ipso effalum, et ex minimnis magna, atque ex paucis plura perspicere valeat, ab eis que Deus ad Adam protulerat ventura quæque providisse. Hæc enim sic sonant: De ligno autem cognoscendi bonum et malum, non edetis de illo: qua die autem ederitis ex eo, morte moriemini. Intellexit ergo, utpote prudens, a nomine arboris quid eveniendum erat eos scilicet corroborandos esse, cum primum cibo illo fuerint usi. Hoc enim significatur apertis ocu lis. Corroborato autem in eis nativo torpore, ar dendum erat eis circa nuptiales voluptates. Quo ** Luc. x, 18. s ibid. 19. • Isa. sul, 23.
ad agnitionem boni et mali venirent. Quod autem in divina Scriptura oculos aperiri idem sonetac cor roborari, apparet ex primo libro Regum. Nam Saul cum alienigenas lacesseret, et populum adjuravis set, ne quis ante vesperam caperet cibum, Jona than filius ejus non audivit maledictum. Ingressus igi tur nemus quoddam, apiario occurrit, et extendens Summitatem sceptri sui quod in manu suæ tenebat, tinxit illam in favo mellis, et convertit manum suam ad os suum, et suspexerunt oculi ejus. Co gnito autem postea maledicto patris, dixit: Per turbavit pater meus terram. Vide quoniam gustavi brere quid de melle hoc, viderunt oculi mei 1. Simi lia ergo putemus primis hominibus evenisse, quando aperti sunt oculi. Quod enim antea clausi non fuerant, manifestum. Nam vidit mulier, ait, quoniam bo num est lignum ad escam, et quia gratum oculis nd videndum. Ita, ut opinor et censeo, cognovit ser pens ab ipso ligni nomine quæ mulieri prænuntia vit. De semetipso autem mentitur illud: Non morte moriemini, haud secus ac illud: et eritis sicut dii. Non enim dit effecti sunt, esca sumpta, sed e contrario carnis cupiditates protinus agnoverunt in seipsis, et se reipsa morte damnatos esse ex eo intellexerunt, quod natura ipsorum immutata esset et ad procreandos pueros excitarenhır. quidem facto, necesse erat ut pudore afficerentur, et . Et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi suc cinctoria. > Credo eos de Dei Domini consilio, violata lege, protinus pudore fuisse confusos, ut vel ideo a pec candi libidine averterentur. Videtur autem per om nia de ligno fici factumn esse ad eos Dei mandatum. Non enim cum escam gustaverant, et rubore afli ciebantur, decebat eos statim istud lignum elf gere, et circumire ac quærere unde operirentur; ac Dei præsentiam reformidantes, nunquam se illue confugissent, ubi peccaverant, ni ab eo improviso et prope comedentes adhuc deprehensi fuissent. Notandum est etiam hic hominem sexto die fuisse creatum, et in paradisum introductum, et legi de ligno subjectumn, et eodem etiam legem violasse. Nondum enim de alio quovis fructu comederal, 1 Reg. xv, 29. * Marc, s, 7. cum ad gustandum istud lignum a serpente perilu clus est. VERS. 21. Et vocavit Adam nomen uxoris suæ Heva, eo quod mater esset cunctorum viventium.» Quemadmodum illud: Propter hoc relinquet ho mo patrem suum et matrem, quod Adam ex divina revelatione protulit, ab ipso Deo conditore ab ini. tio dictum asserit Salvator in Evangeliis; ita di citur hic Deus a beato Moyse Adam induisse, quod
illi per divinaın revelationem suaserit sibi loco fo liorum vestimenta ex pellibus conficere. VERS. 29.. Εt ait Dominus Deus: Ecce Adamn quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. › Gravius his verbis cruciat Adam, ut hac leni Increpatione quam optime intelligat serpentis fal laciam dicentis: Eritis sicut dii, scientes bonum el malum. Quid enim, inquit, adhuc deest Adamo, ex iis quæ speravit? Integre recepit quæ serpens de actus ejus exitu nuntiaverat. Ecce igitur amare ‹‹idicit quomodo unus e nobis effectus est. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et conedat, et vivut in ‹æternum. › Jam hinc in posterum recedas, inquit. Non erat enim quo pacto præcepti divini transgressor, el per peccatum mortis servitio addictus, adhuc de ligno vitæ comederet. Hoc enim certa immor talium esca, homo autem præbuerat se immortali vita indignum. VRRS. 23. • collocavit Cherubim, et dam meum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitæ. › Cherubim sunt virtutes invisibiles. Quæ cum custodiendo paradiso præficiantur, speciem referre Auguntur rhomphææ flammeæ ac semper agital2, et ita Adam ab ingressu deterrere. VERS. 4. «respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus; super Cain autem, et super sacrifcia cjus non advertit. › Quæsiverunt quidam hic, qua de causa propheta vocum significationem permutaverit, sacrificium fructuam oblationem, et munera ovium oblationein vocans. Al mihi non videntur illæ voces ulla ra tione diversa significare, et nonnisi Scripturæ lingua in varios sensus distingui, cum unum idem que utraque designet, juxta illud Pauli utramque conjungentis Ut offerat dona et sacrificia pro pec calis. Cujus tamen rei causas nonnulli afferunt primam, quod animantibus nondumn vescebantur homines; secundam, quod Scriptura solet per @nigmata ventura adumbrare. Quando igitur, in quiunt, sacrificia primum exigenda ac dein respuenda erant, haud immerito vocatur sacrificium ingrata Caini oblatio. Neminem autem fugit, quam vanus, quamque juvenilis hic sermo sit. Nam salutaris quoque Domini crux dicitur sacrificium: In con summatione sæculorum, ad destitutionem peccati, per sacrificium suum apparuit ". Qui autem, si Hebr v, 1. 1 flebr. 1x, 26.
valeret illa ratio, vocaret huic eodem nomine more st Isa. 1, 2. tem Domini? VERS. 3. Videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant. › Filii Dei vocantur præ cæteris posteri Seth, ut paternam suam de eis curam Deus indicet, sicut et, ni fallor, quando de filiis Jacob dicit: Filios genui et exaltavi " VERS. 3. «Erunt autem dies illorum centum vi ginti anni. › Erunt autem dies eorum centum viginti anni, boc est, non est cur diutius vivant, qui istis affectibus inserviunt. Qua de causa ita vitam illorum defini vit, ut nunquam numerum centum viginti anno rum superaret. Imminuta est igitur sensim vita, donec post patriarcharum ætaten his finibus tau dem terminaretur. Cui interpretationi consentit Josephus, dicens: Nam abbreviata est hominum vita, et paulatim in brevius coarctata usque ad tem pora Moysis, qui centam viginti annos vixit. Quando autem quibusdam visum est hæc verba de diluvio dicta fuisse anno Noe quingentesimo, quasi illud post centum viginti annos eventurum esset, hoc vero anno Noe sexcentesimo factum est, dixe runt illi Deum consilia sua viginti annos ante sta tutumn tempus prævenisse. Ast istud omnino ab surdum, nam supplicia differt Deus semper, ac mo ratur potius quam properet. Alii igitur, hauc inter pretationem quoad priorem partem probantes, et prædicta verba ad exitium hominum per diluvium referentes, posteriorem partein respuerunt, qua tempus prænuntiaretur. Hæc enim, aiunt, protulit Deus anno Noe quingentesime, licet paullo superius scriptor dixerit illud: Erat Noe annorum quingentorum; nec ideo his ipsum Noe allocutus est; sed absoluta ac adeo generali ratione prolata sunt, et non nisi conjectura intelligi potuerit quid significent; ut, nti decebat, longe ante illos centum viginti annos edita, quæ nou prius Noe revelavit quam consilium jam perfecturus esset. Hocce modo conati sunt nonnulli interpretationem illam ab omni crimine liberare. Ego vero seriem hanc inde Ginitam omittens, verisimilius puto, et verius, ac multo magis obvium dicere, Sententia hæc Erunt autem dies eorum centum viginti anni, spe ctat ad flagitia filiorum Seth, et vitam eorum definit qui postea fuerunt, non eorum qui ante diluvium aut usque ad diluvium vixerunt. Illa autem alia sententia Dei dicentis, Delebo hominem, quem feci, a facie terræ, ideo data quod homines a deteriori bus ad deterrima delaberentur, universam rerum omnium per diluvium ruinam intendit.
VERS. 4. Et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum et generabant eis; illi erant gigantes a sæculo homines nominati. › Deficientibus scilicet aliis Dei a Deo, et iniquas nuptias admittentibus, ortum est illud impiissimo rum hominum genus, quorum impietas toties dein ceps celebrata est. Gigantes enim solet Scriptura eos vocare, qui nimiæ impietati et arrogantiæ in serviunt, quique suæ virtuti per omnia confidunt. Unde Psalmista: Et gigas, inquit, non salvabitur in multitudine virtutis suæ is. VER». 15, 16. «Ait Dominus Deus ad Noe, dicens Exi tu, et uxor tua, et filii tui, et uxores filiorum tuorum, o el cæler. Nonnulli quidem diversam rationem consideran tes, qua juxta Scripturam ingressus Noe in arcam el exitus ejus narrantur, non inelegantem dederunt hujusce rei causam. Nam cum intraret in arcam, subierunt statim post Noe, testante Scriptura, filii ejus, ac dein uxor ejus, ac demum uxores filiorum ejus; nunc autem egredientem insequitur primum uxor, ac dein exeunt filii cum uxoribus suis. Dicunt igitur illi rem ita se habere, ideoque eos singulos ingredi, conjugatosque ex arca exire, quia in arca manentibus a conjugio abstinendum erat, egressi autem rursus crescere et multiplicari Dei benedi ctione juberentur. VERS. 4. Excepto quod carnem cuin sanguine non comedetis. › Deus ea de causa, ni fallor, vetat ne carnem cui sanguine comedamus, quia sanguis animalibus ra tione carentibus animæ munera præstat: anima autem nobis non comedenda. VERS. 25. Et ait: Maledictus Chanaan, servus servorum erit fratribus suis. › Ideo maledicitur Chanaan, non autem Cham, quia æquum est, meo quidem judicio, in puero suo filium pœnas dare, qui in patrem suum pec caverit. Ac propterea etiam occupaturi erant dein ceps filii Sem regionem Chain: Et intravit Israel in Egyptum: et Jacob accola fuit in terra Cham “ Usurpata est Chananæa, et Chananæorum alii trucidati sunt, alii vero, uti Gabaonitæ, ita oppressi sunt, ut aquarü et calones fieri cogerentur. «Dilatet Deus Japheth, et habitet in domibus Sem et fiat Chanaan puer ejus. › Cum Sem participat benedictionem Japhetḥ. AL 11 Psal. xxxII, 16. 48 1'sul. civ, 23
[[ illud, habilet in domibus Sem Deus, hoc declarare videtur, Deum quiden Japheth benigne susceplu rum, sed præcipuo tamen studio domum Sem refuturum. VERS. 13. • Αdveniens autem eorum, qui erase runt, quidam nuntiavit Abram transitori. › Transitor dicebatur, quia eos non nisi transactis Aluminibus adire poterat. Syriaco sermone signi ficat vox transitor idem ac Hebræus, unde omne genus Abram hoc nomine vocatum est. VERS. 2. • Dicit autem Abram: Domine, quil Bmihi dabis? Ego autem dimiuor sine liberis. Non sum scilicet cæteris natura præstantior, sed mihi sicut et cæteris de vita exeundum est. Quid igitur mihi donis tuis opus, cum liberis caream, et bæredem partium mearum non habeam? VERS. 10. • hoc esy pactum quod observabitis inter me et vos, et semen tuum post te in genera tiones corum circumcidetur ex vobis omne ma sculinum, Inquirendum est cur nascente Isaac circumcisio detur, et non potius quando Ismael natus est, cum tamen inter Vetera Testamenta annumeranda erat. lluc iuuebat, ni fallor, circumcisionem ad præparan dam gratiam valere, per seipsam autem non eam esse quæ benedictionem omnino perficeret. Signi ficabatur præterea conversantibus ad præcepta legis promissiones perfici non posse. Tantum enim aberant legis observatores a perducendis ad salutis partem gentibus, ut vel ipsi millies ad eorum ido lolatriam delaberentur. Quod autem pueri acto dierum circuincidi jubeantur, declaratur illa nullam virtutem doceri; nam tenella hæc ætas nullius do ctrinæ hujusce generis capax. Nihil ergo præter si gnum est, quo insigniti a cæteris discernantur, quemadmodum regalibus insignibus milites a civi bus distinguuntur. Præputium autem ideo jubetur præcidi, ut nunquam meminisse desinant se di vina Providentia foveri, qua genus eorum ex utero sterili et annis effeto, præter omne auxilium eduxit. Præbet igitur hæc Isaac nativitas figuramı resurrectionis hominum ex mortuis. Ex eo auten quod servi variis de gentibus orti circumcidendi sunt, apparet vel gentes ad bona quæ per promis sionem in Christo acciendas esse. CAP. VERS. 53. Dederunt etiam et illa nocte patri suo bibere vinum. ›
Hoc de divina Scriptura observandum est, quod præter peccatum nihil mali nobis inesse sentit; quotiescunque igitur nobis utilia, aut nociva refert, alia quidem laudat, alia vero reprehendit, ut ad illa nos propellere, ab his autem avertere videatur. Quando autem talia narrat, quæ, ut facinus Lot, in sonti animo admittuntur, a laudibus æque abstinet et a vituperatione, ne carnales homines et volupta tibus deditos excipet. VERS. 42. «vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meæ, et duxi eam in uxoren). Etenim vere soror mea est, filia patris mei est, non autem filia matris meæ. VERS. 13. Et ecce aries hærens cornibus in virgullo Sabec. Sabec alii remissionem interpretantur; alii ar duum, vocein hanc ad arietem referentes. Forsan hoc non aliud, nisi nomnem virgulti. VERS. 2. Et dixit Abraham ad servum seniorem domus suæ, qui præerat omnibus quæ habebat Pone manum tuam subter femur meum. › Quod fecit Abraham hac de causa: non ignora bat circumcisionem ipsi a Deo datam fuisse velut signum quo a cateris hominibus distingueretur. Nihil igitur antiquius habebat, quam ut posteri, observata circumcisionis lege, ab externis recede rent. Hoc ergo intendens secum reputavit, ni fallor, uxorem Isaac, si apud finitimos quæreretur, utpote genti suæ usque propiorem, vel omnino non, aut non nisi difficillime ab idololatria ad veram fidem deduci posse; sponsam autem ex ipsius patria ac genere desumptam, facillime viri sui moribus con sensuram. Præterea recordabatur sane gentes quæ tunc temporis Palæstinam incolebant a Deo fuisse rejectas; nec æquum putabat, si de gente Deo in fensa et hostili Isaac conjugem acciperet. Quam obrem præcipit puero ut in circumcisione per Domi num circumcisionis auctorem juret se verba hæc observaturum. Tradunt autem nonnulli puerum istum eumdem esse quem superius Abraham memo raverat dicens: Filius autem Masec, vernaculæ meæ, iste hæreditabil me". Nam videtur cum illa de causa tanquam hæredem selegisse, quia eum sibi devotissimum et amicissimum per omnem vitam expertus fuerat. VERS 22. ‹ Perrexitque ut consuleret Domi * Gen. xv,
Adivit, ut videtur, locum quemdam, quo Deus ipsis apparere solebat. Dicunt etiam plures cam að Melchisedech accedisse. Nec hoc absurdum. Non est enim cur eum tunc jam defunctum dixeris. VERS. 41. «Oderat ergo Esau Jacob pro beneli ctione qua benedixerat ei pater. Dixitque in corde suo: Venient dies luctus patris mei, et occidam Jacob fratrem meum. › Esau cædem Jacobi in mente agitante, quo pacto dictum est illud: Nuntiata antem sunt Rebecca verba hæc? Dicam igitur, Scripturæ sacræ hoc mori esse ut animæ affectus verba el voces vocet; quod et hic factum est. VERS. 12. • Viditque scalam stantem super ter ram, el cacumen illius tangens cœlum, angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam, [13] et Dominum incisum scala dicentem sibi Ego sum Dominus Deus Abraham Deus Isaac et patris tui: ne timeas; terram, in qua dormis, tibi dabo et semini tuo. Innuit his verbis, et Jacobum docet, non modo angelos eamdem frequentare regionem ac nos, earn scilicet quæ sub cœlis est, sed etiam Deum rebus omnibus solum de cœlo præesse, et ministerio an gelicarum virtutum humana dirigere, ita ut nihil hic in terris casu et absque divino Numine fieri cre damus. Non dubitet igitur Jacob vel in exsilium abire; exsulem enim opprimet nulla necessitas. Nam qui hæc ipsi revelat, idem ille Deus patrum, et non alius. Qui etiam præterea manifestius decla rat ipsum posterosque ejus terram occupaturos su per quam dormiebat. VERS. 19. Eo tempore ierat Laban ad tonden das oves, et Rachel furata est idola patris sui, › In quantum ex historia conjicere licet, videtur Lia pietati diligentius inserviisse, atque hac de causa consensisse Jacobo: Rachel vero patriæ de idolis opinioni diutius adhæsisse. Ideo enim, dum fugiebat, idola furata est, non ut ea frangeret ac dissiparet, quamvis hoc nonnulli sentiant (nam nonnisi se rius perfregit ea), sed ut ea secum retineret. Credo igitur ego hanc fuisse causain cur Deus citius Liæ sterilitatem solverit, illamque concesserit una cum viro suo consepeliri: ita enim fuerat, largiente Deo, Sara cum Abraham, et Rebecca cum Isaac consepulta. De Rachel autem certum est illam nun quam fuisse tantis muneribus auctam. VERS. 25. Et vidit quod eum superare non pos set: et teligit nervum femoris ejus, et statim emar
PG 85:1611
1611
GENNADII PATRIARCHIE CP.
1612
Zeugmati celebraverat. Cap. 106 Andreas ipse ad economos Ecclesiæ Hierapolitanæ post
allatam Alexandria epistolam communionis scribens: Ego, aiebat, et amplector pacem, et
omnibus ubique sanctissimis episcopis communico, et sanctissimo episcopo Sixto, et Cyrillo,
et Maximiano, et Rabbulæ, et Melitinensi, et omnibus Ponticis, ct catholicam fidem professus se pacis tenacissimum fore declarat.
ANDREÆ SAMOSATENSIS EPISTOLÆ EPHESINÆ.
Eastant in Synodico adversus tragediam Irenæi, inter Opera Theodoreti, supra,
tom. LXXXIV, col. 649, 658, 659, 669, 672, 691, 704, 713, 716, 717, 719.
FRAGMENTUM.
Exstat in Operibus S. Anastasii Sinaitæ, infra, tom. LXXXIX, col. 291.
ANNO DOMINI CDLXXI.
GENNADIUS
CONSTANTINOPOLITANUS PATRIARCHA.
NOTITIA.
(MICH. LEQUIEN, Or. Christ., t. I, p. 217.)
Anno 11 Leonis imp., Christi 458, Anatolium excepit Gennadius presbyter CP., qui
anno insequenti synodicum decretum edidit contra Simoniacos, a quamplurimis episcopis
subscriptum, inter quos illi Ægypti præsules occurrunt, qui, grassante in Alexandrinam
Ecclesiam impio Timotheo Eluro, Constantinopolim sese receperant. Theophanis Tabulæ
tredecim ei episcopatus annos assignant, totidem Nicephorus ac menses duos. Unde sequitur illum obiisse anno 471. Malthæus Cygala in serie patriarcharum CP. hunc in Cypro
insula, cum Hierosolymis reverteretur, vita functum narrat.
NOTITIA ALTERA.
(Ex Cal. Nicephori monachi, Lipsiæ, 1772, Proleg.)
Sanctus Gennadius, Ecclesiæ Constantinopolitanæ
presbyter, anno 458, postquam Anatolius e terrenis
migrasset, in patriarchalem thronum evehitur.
Marcianum autem, qui Catharorum superstitionem.
primnin amplexus, ad Ecclesiam reverteral, emendande rerum ecclesiasticarum administrationi præficiens, per ipsum decrevit ut singularum regionum
presbyteri, quæ in sua cujusque ecclesia oblata fuissent, reciperent, cum antea omnia magnæ ecclesi:v
attribuerentur. Neminem porro consecrabat sanctus
patriarcha, qui psalterio memoriter recitando inpur
forel.
Anno 459, ipse, collecta suffraganeorum_septuaginta trium episcoporum synodo, suo et ipsorum
nomine encyclicam epistolam scripsit contra Simoniacos. Imo vero miracula patrandi gratia pollebat.
Pictoris enim illius qui Salvatorem sub Jovis figura
pingere præsumpserat, manum exsiccatam precibus
sanavit. Eleutherio dein martyri, unum ex clericis
Γεννάδιος ὁ ἅγιος πρεσβύτερος ὢν τῆς ἐν Κων.
σταντινουπόλει Ἐκκλησίας ^, ἐν ἔτει 458 5, Ανατολίου τῶν τῇδε μεταστάντος, εἰς τὸν πατριαρχικές
προβιβάζεται θρόνον. Τὸν Μαρκιανὸν δὲ τῆς τῶν
Καθαρῶν ὄντα θρησκείας, καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησία»
μετελθόντα, ἐπὶ ἐπανορθώσει τῶν ἐκκλησιαστικώ
πραγμάτων οἰκονόμον προβαλών, δι' αὐτοῦ τὰ ἐν
ἑκάστῃ προσφερόμενα Εκκλησία τοὺς τοῦ τόπου
κληρικούς κομίζεσθαι διετύπωσε, τῆς μεγάλης Εκε
κλησίας ἕως τούτου πάντα κομιζομένης. Οὐδένα δὲ
εχειροτόνει, μὴ τὸ ψαλτήριον διὰ στόματος φέρον
τα
Ἐν ἔτει δὲ 459 d σὺν τῇ περὶ αὐτὸν τῶν ογ' ἐπι
σκόπων συνάδῳ τὴν κατὰ τῶν σιμωνιακῶν ἐγκύκλιον
συνέγραψεν ἐπιστολήν. Ἀλλὰ γὰρ καὶ τῆς θαυμα
τουργίας ὁ θεσπέσιος ἐπλούτει τὸ χάρισμα. Τὴν γὰρ
ξηρανθεῖσαν τοῦ ζωγράφου χεῖρα, τοῦ ἐν τάξει Διὸς
τὸν Σωτῆρα γράψαι τολμήσαντος, δι' εὐχῆς ἰάσατο ί
Καὶ Ἐλευθερίῳ τῷ μάρτυρι κληρικόν τινα τῶν ἐκεί
Θεόδωρ. ὁ ᾿Αναγν. ἐν βιβλ. Ι, σελ. 553.» Ο Κάβ. ἐν Τόμ. 1, σελ. 447. - Ο Θεόδωρ. αὐτ. ο Ορα
τὴν 567. σελ. τοῦ 3. Τόμ. τῶν Πρακτ. τῶν συνόδ. τῆς τοῦ Βιν. ἐκδόσ. • Κεῖται ἐν σελ. 181 τοῦ 2 Τόμ.
των Πανδέκτ. Ο δὲ Ουδίν. (ἐν τῷ περὶ ἐκκλησιαστ. συγγραφ. 1, Τόμ. σελ. 1278.) τὰ ὀνόματα τῶν ἐν ταύτῃ
τῇ συνόδῳ συνελθόντων οὐκ ογ', ἀλλ' πα', ἀπὸ κώδ. τῆς ἐν Βιέννῃ βιβλιοθ. ἀναγραφέντα ἐκδέδωκεν. Οπου
δὴ καὶ σε σημείωκεν, ὅτι ἐν τῇ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἐπιγραφῇ προσθήκη ἐστὶ τὸν Πρὸς τὸν πάπαν Ρώμης.
Ταῦτα γὰρ τὰ ῥήματα ἐν τῷ εἰρημ. κώδ. παλαιᾶς χειρὸς πονήματι, οὐ κεῖται. Ο Θεόδωρ. ὁ ᾿Αναγν. (αυτ.)
καὶ Νικηφ. ὁ Κάλλιστ. (ἐν βιβλ. 15. κεφ. 53.) και ταῦτα προσθέντες· Χρεὼν μέντοι εἰδέναι, ὅτι ἐπὶ τοῦ
Σωτῆρος τὸ οὖλον μᾶλλον καὶ ὀλιγότριχον ἀληθέστερόν ἐστιν, ὡς ἐκ τῶν ἱστορούντων διέγνωμεν. Σημείωσον
δὲ, ὅτι οὐ μικρὸς καὶ τοῦτο τὸ τῆς παλαιότητος δείγμα τῶν μὴ γραφόντων, μηδέ προσκυνούντων τοῦ Σωτῆς
ρος τὴν εικόνα ἔλεγχος.
f
PG 85:1613
1013
EPISTOLA ENCYCLICA.
μου εγκαλών, οὕτως ἔγραψεν ο "Αγις μάρτυς του
i
Ελεοῦ, Ελευθέριε, ὁ σὸς στρατιώτης ατάκτως διανύει
- ζῇν· ἢ διορθοῦν αὐτὸν, ἢ ἑκκόπτειν σε δεῖ·, ό
Σε κληρικὸς εὐθὺς ἐτελεύτα. Καὶ εἰς τὸ θυσιαστήριον
νυκτὸς κατελθὼν εὔξασθαι, εἶδέ τι φάσμα δαιμόνιον,
ᾧ ἐπιτιμήσας, ἤκουσε κράζοντος, ὡς αὐτοῦ μὲν
ῶντος, ἐνδίδωσιν, ὕστερον δὲ λυμανεῖται πάντως
τὴν Ἐκκλησίαν. Δείσας δὲ καὶ πολλὰ τὸν Θεὸν ἱκετεύ
σας, μετὰ μικρὸν 8, εἴτουν ἐν ἔτει 471 ἡ τὸ φθαρτόν
Εναπέθετο σκήνος.
Τα τούτου συγγράμματα.
Η ῥηθεῖσα ἐγκύκλιος ἐπιστολή. Υπομνήματα εἰς
τὸν προφήτης Δανιήλ. Πολλαὶ ὁμιλίαι 1. Κατὰ τῶν
τοῦ Κυρίλλου αναθεματισμῶν 1. Καὶ τὰ ἐν τῇδε τῇ
βίβλω υπομνήματα. οὐκ ἄλλου του ποιήματα
ἡγούμεθα, κἂν μὴ τῷ Γενναδίου ὀνόματι καὶ τὸν
Κωνσταντινουπόλεως, προσετέθη. Οὐδὲ γὰρ ἅλιος
τις Γεννάδιος ἐν τοῖς περὶ ἐκκλησιαστικών διαλαμ
δάνουσιν ὑποθέσεων εὕρηται συγγραφεῦσι.
1614
Sancte Dei
ipsius coarguens, scripsit his verbis:
martyr Eleutheri, miles tuus inordinate vivit: illcoque vel corrigendus tibi est, vel omnino excidendus; clericus autem ille ipso tempore mortuus
est. Post hæc, cum ad altare noctu venisset Gennadius, orandi causa, vidit diabolicam quamdam
visionem, dæmonemque increpans, ipsum clamantem audivit, se quidem, illo vivente cedere, postea
vero omnino afflicturum Ecclesiam. Quo audito
timore perculsus multasque Deo preces offerens,
paulo post, anno scilicet 471, corruptibile corpus
exuit.
Gennadii scripta.
Prædicta encyclica epistola; Commentaria in
prophetam Danielem, Homiliae multa; Adversus
Cyrilli Anathematismos, et Commentaria quæ in
hac collectione reperiuntur, quæ non possumus
alii adjudicare, etsi Gennadii nomini non appositum
legatur Constantinopolis, siquidem nullum alium
Gennadium inter scriptores ecclesiasticos sit reperire
6. Οἱ αὐτοὶ αὐτ. * Ο Κάς αύτο 1 Γεννάδ. ὁ Μαστιλ. πρεσβύτερ. ἐν κεφ. 90 περὶ ἐκκλησιαστ. συγκ
γραφ. | Αποσπασμάτ. τούτων (ὥς φησιν ὁ Κάσ. αυτ.) ἐξέδωκεν Φακούνδιος ἐν βιβλ. 2. κεφ. 4.
IN EPISTOLAM SEQUENTEM SEV. BINII MONITUM.
Cum Leo imperator apud Leonem pontificem de indicenda universali synodo diu frustra egisset,
rogavit tandem ut a latere suo legatos mitteret Constantinopolim, qui una cum Gennadio ejusdem sedis
antistite vigilantissimo, Ecclesias ab Eutychiana hæresi et a labe Simoniaca expurgarent. Præsentibus
igitur Domitiano atque Geminiano episcopis, apostolicae sedis a latere legatis, Gennadius e proximioribus provinciis episcopos 73 convocavit. Inchoato concilio, ex more, primo omnium actum est de firmando
fidei decreto in Chalcedonensi concilio edito; quod hæretici frequentibus ictibus concutere atque penitus dejicere conabantur. Deinde recitate fuerunt ibidem omnes illa epistolæ, quas et episcopi Oricntis,
et sanctissimi anachoret conscripserant. Ad tollendam Simoniacam labem, quæ Constantinopolitanam
Ecclesiam deturparat, canonem illum ediderunt, qui in epistola encyclica hujus concilii infra continetur
Reliqua acta omnia præter fragmentum infra positum interierunt. Vide Baronium anno 459, num. 1, 2, 3.
ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ
ΚΑΙ ΣΥΝ ΑΥΤΩ ΑΓΙΑΣ ΣΥΝΟΔΟΥ
ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ
ΠΡΟΣ ΠΑΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΟΣΙΩΤΑΤΟΥΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΠΑΝ ΡΩΜΗΣ.
GENNADII PATRIARCHIÆ
ET SYNODI CUM IPSO
EPISTOLA ENCYCLICA
AD OMNES SANCTISSIMOS METROPOLITAS, ET AD PAPAM ROMÆ
(MANSI, Conc. gen. 1. VII, p. 912;
-
Τῷ θεοφιλεστάτῳ συλλειτουργῷ τῷδε Γεννά- Religiosissimo et sanctissimo in sacris comministro
διος, καὶ ἡ ἐνδημοῦσα τῇ βασιλικῇ πόλει νέμ
Ρώμῃ, ἁγία σύνοδος.
Ο Δεσπότης ἡμῶν καὶ Θεὸς, καὶ Σωτὴρ Ἰησοῦς Χριστὸς ἐγχειρίσας τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς τοῦ Εὐαγ
γελίου τὸ κήρυγμα, καὶ διδασκάλους τούτους ἀνὰ πᾶσαν
τὴν οἰκουμένην ἀνθρώποις ἐξαποστείλας, παρεκε
ιεύτατο διαρρήδην, ἣν ειλήφασι παρ' αὐτοῦ δωρεάν,
αύτης καὶ αὐτοὺς τοῖς ἀνθρώποις μεταδιδόναι ω
κάν, μὴ κτωμένους ὑπὲρ αὐτῆς χαλκόν, ἢ ἄργυρον,
In Codd. Grsareo, et duobus Colleatinis
1262 et 924 deesse καὶ πρὸς τὴν πάπαν Ῥώμης
N. Gennadius, et qua in Christi anante regia civi ate Constantinopoli coacta est sancla synodus.
Cum Dominus et Deus Salvator noster Jesus
Christus suis discipulis Evangelii prædicationem
credidisset, eosque per universum terrarum orbein
inter homines ad docendum nisisset, aperte jussit,
ut quod gratis accepissent, eis quoque gratis darent,
non aurum vel argentum, aut alias omnino materiales
et terrenas facultates pro eis acquirentes. Coelestibus
notant Ballerini in Præfat. ad Epistolas S. Leonis
Migni t. I, pag. 566. MANSI
PG 85:1615
1615
GENNADII PATRIARCHE CP.
1016
enim et spiritualibus donis nulla est cum terrenis et ή χρυσόν, ἤ τινα περιουσίαν, ἄλλως ὅλως ὑλικὴν, ἢ
temporalibus commutandi ratio. lloc autem præceptum non solum illis, sed etiam nobis per illos dedit,
quos in illorum gradum etlocum substituere dignatus
est: et oportet, sicut illi tunc, nos quoque nunc accurate et diligenter servare, nec in iis quæ technas sophisticas non admittunt, uti sophistica calliditate, nec
aleam periculosam jacere: Gratis, inquit, accepistis,
gratis date. Non possidentes æs, neque aurum, neque
argentum in zonis vestris *. Simplex est et aperta hujus mandati ratio, quæ nihil habet varium, nihil
quod non sit facile et explicatum, niliil quod sophistica expositione egeat. me, inquit, accepistis diguitatem sacerdotii. Si mihi pro ipso parum quid
vel magnum solvistis, et hoc a me venditum est,
vos quoque ipsun aliis vendite: si autem gratis
accepistis, vos quoque gratis date. Quid hoc est mandato apertius? Quid autem iis qui parent, utilius?
Væ illis re vera qui Dei donum acquirere, vel illud pro
pecunia dare in animum inducunt. In fel enim amaritudinis et vinculum iniquitatis ii, juxta sancti Petri
sententiam ', a sua malitia comprehensi sunt.
σύνδεσμον ἀδικίας οἱ τοιοῦτοι, κατὰ τὴν ἀπόφασιν
ἑαυτῶν φιλαργυρίας.
Unde et sanctorum et beatorum Patrum sanctæ
magnæ synodi accumenicæ Chalcedone congregatæ
huic legi Dominicæ convenit canon, qui sic a nobis
aperte iisdem verbis editus est:
Si quis episcopus pecuniis ordinationem fecerit,
vel non venalem gratiam ad venditionem deduxerit, et pecuniis ordinaverit episcopum, vel chorepiscopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel aliquem
eorum qui in clero connumerantur, vel pecuniis
provehat œconomum, vel defensorem, vel paramomarium, vel omnino aliquem ex clero, propter suum
turpe lucrum: qui hoc aggressus esse convictus
fuerit, de proprio gradu veniat in periculum; et qui
ordinatur, nihil ex ordinatione, vel promotione,
quæ fit instar mercaturæ, juvetur, sed sit alienus a
dignitate, vel curatione, quam pecuniis assecutus
est. Si quis autem his turpibus ac nefariis lucris
sequester intercessorve apparuerit, is quoque si sit
clericus, a primo gradu excidat: si autem laicus,
vel monachus, anathenalizetur.
γεώδη· μὴ γὰρ εἶναι τῶν ἐπουρανίων, καὶ πνευματικῶν χαρισμάτων ἀμοιβήν, τὰ γεηρά, καὶ ἐπίκηρα.
Ταύτην τὴν ἐντολὴν, οὐ μόνον ἐκείνοις, ἀλλὰ καὶ
ἡμῖν δι' ἐκείνων ἐνετείλατο, οὓς εἰς τὸν ἐκείνων β2θμόν τε, καὶ τόπον ὑπεισαγαγεῖν κατηξίωσε· καὶ δε
καθάπερ ἐκεῖνοι τότε, καὶ ἡμᾶς νῦν ἀκριβῶς φυλάτ
τειν τε, καὶ παρατηρεῖν, καὶ μὴ σοφίζεσθαι τα
ἄσοφα, μηδὲ κύβον ἀναῤῥίπτειν ἐπὶ κίνδυνον. Δω·
ρεάν, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε, μὴ κτησάμε
νοι χαλκόν, μηδὲ ἄργυρον, μήτε χρυσὸν εἰς τὰς
ζώνας ὑμῶν. Ἀπλοῦς καὶ σαφὴς ὁ τῆς ἐντολῆς ταύτης
λόγος ἐστὶν, οὐδὲν ποικίλον ἔχων, οὐδὲ δυσέφικτον, οὐδὲ
σοφιστικῆς δεόμενον ἐξηγήσεως· Παρ' ἐμοῦ, φησίν,
ἐδέξασθε τὸ τῆς ἱερωσύνης ἀξίωμα, εἰ μὲν ὑπὲρ αν
τοῦ μοι μικρὸν, ἢ μέγα τι κατεβάλλεσθε, καὶ τοῦτο
ὑμῖν πέπραται παρ' ἐμοῦ, πωλεῖτε καὶ ὑμεῖς ἑτέροις
αὐτό. Εἰ δὲ δωρεάν ειλήφατε, δότε δωρεάν καὶ ὑμεῖς.
Τί τῆς ἐντολῆς ταύτης σαφέστερον; Τί δὲ τοῖς πειθ
αρχοῦσι λυσιτελέστερον; Οὐαὶ τῷ ὄντι, τοῖς κτήσασθαι τὴν τοῦ Θεοῦ δωρεάν, ἢ διδόναι ταύτην διὰ χρη
μάτων υπειληφόσιν. Εἰς γὰρ χολὴν πικρίας, κα!
τοῦ ἁγίου Πέτρου, ὑπάρχουσι συλληφθέντες ὑπὸ τῆ;
Οθεν καὶ τῶν ὁσίων, καὶ μακαρίων Πατέρων των
τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης οικουμενικῆς τῆς ἐν Χαλκτδόνι συναχθείσης, τῷ Δεσποτικῷ τούτῳ νόμῳ συνά
δει ὁ περὶ τούτου κανών, ὃς ἡμῖν σαφῶς οὕτωσὶ λέξεσιν αὐταῖς ἐκπεφώνηται·
• Εἴ τις ἐπίσκοπος ἐπὶ χρήμασι χειροτονίαν ποιήσαιτο, καὶ εἰς πράσιν καταγάγοι τὴν ἄπρατον χάριν,
καὶ χειροτονήσαι ἐπὶ χρήμασιν ἐπίσκοπον, ἢ χωρ
επίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ἑτερόν τινα
τῶν ἐν τῷ κλήρῳ καταριθμουμένων, ἢ προβάλλοιτο
ἐπὶ χρήμασιν οἰκονόμον, ἢ ἔκδικον, ἢ παραμονάριον,
ἢ ἄλλως τινὰ τοῦ κλήρου, δι' αἰσχροκέρδειαν οἰκείαν,
ὁ τούτῳ ἐπιχειρήσας ἐλεγχθεὶς κινδυνευέτω περὶ τὸν
οἰκεῖον βαθμόν· καὶ ὁ χειροτονούμενος, μηδὲν ἐκ τῆς
κατ' ἐμπορίαν ὠφελείσθω χειροτονίας, ἢ προβολής
ἀλλ' ἔστω ἀλλότριος τῆς ἀξίας, ἢ τοῦ φροντίσματος,
οὗπερ ἐπὶ χρήμασιν ἔτυχεν. Εἰ δέ τις καὶ μεσιτεύων
φανῇ τοῖς αἰσχροίς τούτοις, καὶ ἀθεμίτοις λήμμασι,
καὶ οὗτος εἰ μὲν κληρικὸς εἴη, τοῦ οἰκείου ἐκπιπτέτω
βαθμοῦ· εἰ δὲ λαϊκὸς, ἢ μονάζων, ἀναθεματιζέσθω.
Κάλλιστα καὶ λίαν εὐσεβῆ τοῦ κανόνος τῶν ἁγίων
Πατέρων ὑπάρχει τὰ παραγγέλματα, πᾶσαν ἔφοδον
σατανικὴν, καὶ πᾶν ἐγχείρημα διαβολικὸν κατὰ τῆς
πνευματικῆς φερόμενον δωρεᾶς, ἀπωθούμενά τε, καὶ
ἀνακόπτοντα. Οὐ βούλεται γὰρ οὐδαμῶς διὰ χρη
μάτων γίνεσθαι τῆς χειροτονίας την προβολὴν,
ὑποδέχεσθαι, οὔτε παρὰ τοῦ ταύτην ἐνεργοῦντος, ούτε
παρὰ τοῦ τῆς χειροτονίας τὴν προβολὴν ὑποδεχο
μένου, ἀλλ' οὐδὲ πρὸ καιροῦ τῆς χειροτονίας, οὐδὲ
μετὰ τὸν καιρὸν τῆς χειροτονίας, οὐδὲ κατὰ τὸν και
Pulcherrima et valde pia sunt hujus canonis sanctorum Patrum præcepta, qui omnem invasionem satanicam, diabolicumque conatum, qui in donum
spirituale intenditur, repellit et rescindit. Nullo
enim modo vult ordinationis promotionem pecuniis
aut fieri, aut suscipi, nec ab eo qui illam exercet,
nec ab eo qui ordinationis promotionem accipit:
sed nec ante tempus ordinationis, nec post, dari
pecunias concedit; omnium enim in hac quoque re
esse sordes, munerumque corruptionem pronuntiat.
μὲν αὐτὸν τῆς χειροτονίας, ὑπὲρ τῆς χειροτονίας δίδοσθαι χρήματα συγχωρεῖ· καθόλου γὰρ τὴν ἐπὶ τῷ πράγ
ματι τούτῳ δωροδοκίαν ἀπέφηνεν.
'Matth. xix, 3, 9. Ael. τ:1, 20.
PG 85:1617
1317
EPISTOLA ENCYCLICA.
Όμως ἐπειδὴ νῦν, καίτοι προδήλως τούτων οὕτω
κεκωλυμένων, έφωράθησάν τινες κατὰ τῶν Γαλατῶν
ὀλιγωροῦντες, καὶ παραβαίνοντες δι' αἰσχροκέρδειαν,
καὶ φιλαργυρίαν· τὰ σωτήρια ταῦτα, καὶ φιλάνθρωπα
παραγγέλματα, εὖ ἔχειν ἔδοξε καὶ ἡμῖν ταῦτα πάλιν
ἀνανεώσασθαι μετὰ τῆς ἁγίας συνόδου, τῆς ἐνδημού
σης ἐν ταύτῃ τῇ βασιλευούσῃ νέα Ρώμη, ὥστε δίχα
πάσης ἐπινοίας, καὶ πάσης προφάσεως, καὶ παντὸς
σοφισμοῦ, τὴν βδελυράν ταύτην, καὶ ἀσεβὴ οὐκ οἶδ'
ὅπως ἐπεισελθοῦσαν συνήθειαν ταῖς ἁγιωτάταις Εκκλησίαις παντελῶς ἐκτεμεῖν· ἵνα ἀληθῶς ἀκαπηλεύτου, καὶ καθαρᾶς παρὰ τῶν ἀρχιερέων τῆς ἐπὶ
τῶν χειροτονουμένων ἀναρρήσεως γινομένης, ἄνωθεν
ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἐπιφοιτῇ· ὧν νῦν γε οὐκ οἶδα
διὰ χρημάτων τὴν προβολὴν ποιουμένων, καὶ οὐ τῆς
1618
Quoniam tamen iis ita aperte prohibitis, quidam
sunt in Galatarum Ecclesia deprehensi propter turpo
lucrum et avaritiam hæc salutaria et humana præcepta negligere et transgredi: ea quoque ipsa nobis
renovare visum est cum hac sancta synodo, quæ in
hac regnante nova Roma, nunc agit: ut sine omui
penitus inventione, et omni praetextu, callidoque
commento, impianı hanc et odiosam, quæ nescio'
quomodo in sanctissimas Ecclesias subiit, consuetudinem omnino exscindamus; ut cum pura et absque
ulla cauponatione eorum qui ordinantur, renuntiatio ab antistitibus facta fuerit, gratia Spiritus sancti
superne veniat. Quibus nescio an per pecuniam
promotionem facientibus, et manu non pure operante, ad eum qui promoveturžaccedit, secundum
sancti Spiritus.
χειρὸς καθαρῶς ἐνεργούσης, ἐπιφοιτᾷ τῷ προχειρι- vocem Evangelii, et non potius retrahitur gratia
ζομένῳ κατὰ τὴν φωνὴν τοῦ κηρύγματος, καὶ οὐχὶ
συστέλλεται μᾶλλον ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις.
ἶσθε τοίνυν, τὰ πάντα θεοσεβέστατε, πάντα τὸν
ὀντιναοῦν ἁλίσκομεν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ τινὶ ἐπίσκοπον,
ἢ χωρεπίσκοπον, ἢ περιοδευτήν, ἢ πρεσβύτερον, ή
διάκονον, ἢ ἄλλον τινὰ δήποτε τοῦ κανόνος, ἡ λαϊκὸν,
κοινῷ δόγματι τῶν ἀρχιερέων κατακεκρίσθαι, καὶ
κοινή ψήφω, καθὼς περὶ τούτου καὶ ὁ τῶν ἁγίων
Πατέρων κανών φθάσας διαλαλεῖ. Δεῖ γὰρ εἶναι χάριν τὴν χάριν, καὶ μηδαμοῦ μεσιτεύειν παρ' αὐτῇ
ἀργύριον. Εστω τοίνυν καὶ ἔστιν ἀποκήρυκτος, καὶ
πάσης ἱερατικῆς ἀξίας τε, καὶ λειτουργίας ἀλλότριος,
καὶ τῇ κατάρῃ τοῦ ἀναθέματος ὑποκείμενος, ὅ τε
ταύτην κτάσθαι διὰ χρημάτων οιόμενος, καὶ ὁ ταύτην παρέχειν ἐπὶ χρήμασιν ὑπισχνούμενος, είτε κληρικός, εἴτε λαϊκός εἴη, κἂν ἐλέγχοιτο, κἂν μὴ ἐλέγχοιτο ποιεῖν, ὅτι οὐδὲ οἷόν τε συμβιβασθῆναι ποτε
τὰ σύμβολα, οὐδὲ Θεῷ συμφωνῆσαι τὸν μαμμωναν,
ἢ τοὺς τούτῳ δουλεύοντας δουλεῦσαι Θεῷ. Δεσποτική
καὶ αὕτη ἐστὶν ἀπόφασις ἀναμφίβολος· Οὐ δύνασθε
Θεῷ δουλεύειν, καὶ μαμμωνα.
Τούτοις ἐπιθαῤῥοῦντες ἡμεῖς κατὰ δύναμιν, καὶ
τούτοις ὑπήκοντες, μετὰ τοῦ ταῦτα φήσαντος, κατά
τῶν ταῦτα παρανομούντων τὴν ἀπόφασιν πεποιήμεθα.
Φροντισάτω δὲ καὶ ἡ σὴ ὁπι της διὰ πάσης περιφυλακῆς ποιουμένη, δῆλα καταστῆσαι διὰ ἀντιγράφων
καὶ τοῖς ὑπὸ σὲ θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις, καὶ περιοδευταῖς, καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν· ἵνα ἐν ἑνὶ πνεύματι, καὶ μιᾷ ψυχῇ πάντες ὁμοῦ Χριστιανοὶ συμφραξάμενοι κατὰ τοῦ κοινοῦ δυσμενούς ἰσχύσωμεν
σὺν Θεῷ, τὴν ὑπ᾽ ἐκείνου φυτευθεῖσαν ἐν ἡμῖν τῆς
φιλαργυρίας ρίζαν, ἅμα πᾶσιν αὐτοῖς τῶν κακῶν
τοῖς βλαστήμασιν ἐκτεμεῖν. Πᾶσαν τὴν σὺν σοὶ ἐν
Χριστῷ ἀδελφότητα προσαγορεύω. Εῤῥωμένος ἐν
Κυρίῳ ὑπερεύχου ἡμῶν, θεοφιλέστατε ἀδελφέ.
Τούτῳ τῷ ἐπιστολιμαίῳ λόγῳ σὺν αὐτῷ δὴ τῷ
Γενναδίῳ ὑπέγραψαν καὶ οἱ ἑβδομήκοντα τρεῖς.
Scias ergo, o vir religiosissime et omni ex parte
sanctissime, quod quicunque hujus convictus fuerit
episcopus, vel chorepiscopus, vel viator, vel presby -
ter, vel diaconus, vel quivis alius ex canone, vel ex
laicis, communi antistitum decreto, communiqua
sententia condemnatus est, sicut de hoc quoque
sanctorum Patrum præcedens canon loquitur. Oportet enim gratiam semper esse gratiam, et argentum
apud eam nequaquam intercedere. Sit ergo et ab
omni sacerdotali dignitate et ministerio alienus, et
anathematis loco subjectus, qui et se per pecunias
acquirere existimat, et qui eam pecuniis habere pollicetur, sive sit clericus, sive laicus, sive boc facere
convincatur, sive non: quia feri non potest, ut
conveniant quæ convenire nequeunt, nec ut mammona Deo consentiat; vel ut qui ei serviunt, Deo
serviant. Domini est sententia, cui contradici non
potest: Non potestis Deo servire et mammonæ.
Nos in his pro viribus consulentes, et eis credentes, cum eo qui hæc dixit, adversus eos qui in
iis peccant, sententiam protulimus. Tua sanctitas
curam gerat, omni adhibita diligentia, ut hæc per
transcripta exemplaria innotescant et sanctissimis
episcopis qui tibi subsunt, et περιοδευταῖς, et aliis
omnibus ut in uno spiritu et una anima omnes simul constipati Christiani adversus communem inimicum, Dei auxilio, possimus avaritiae radicem, quæ
ab illo in nobis insita est, cum omnibus eorum malorum germinibus exscindere. Omnem quæ tecum
est in Christo fraternitatem salutamus. Fortis exsistens in Christo, ora pro nobis, sanctissime frater.
Huic epistolæ cum ipso Gennadio subscripserunt
etiam septuaginta tres.
ADDITIO.
STEPHANI BALUZII
Decretum istius Concilii adversus sinoniacas
molitiones exstat apud Balsamonem, et hinc in editionibus Conciliorum. Desunt autem utrobique sub-
• Matth. vi, 24.
scriptiones Episcoporum, quas exhibet Petrus Lambecius ex vetustissimo codice ms. Busbekii, qui
nunc servatur in bibliotheca imperatoria. Exstant
PG 85:1619
1613
GENNADII PATRIARCH.E CP
1620
etiam in libro secundo Juris Græco-Romani. Earum imperatorio et in Colbertino ut în edītis, nisi qua:t
XVII priores et sex posteriores nos invenimus in
vetustissimo codice 924 bibliotheca Colberting, in
quo desideratur folium intermedium ubi erant reliquæ. Porro titulus istius decreti sic habet in codice
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Gennadius episcopus Constantinopoleos novæ
Roma subscripsi. Joannes episcopus metropoleos
Heraclea subscripsi. Anastasius episcopirs metropoleos Ancyræ subscripsi. Eunonius episcopus
metropoleos Nicomedia subscripsi. Petrus episcopus metropoleos Niceæ subscripsi.-Pergamius
episcopus metropoleos Antiochiæ Pisidize subscripsi.
Paulus episcopus metropoleos Marcianopolis
subscripsi. Nunechius episcopus metropoleos
Laodicea subscripsi. Petrus episcopus metropoleos Gangrorum subscripsi. Carterius episcopus
metropoleos Claudiopolitanorum subscripsi. - Agapitus episcopus metropoleos Rhodi subscripsi.
Elentherius episcopus metropoleos Chalcedonis subscripsi. — Stephanus episcopus metropoleos Hierapolis Euphratesia subscripsi. — Gregorius episcopus metropoleos Adrianopolis subscripsi. Licianus episcopus metropoleos Byze subscripsi.
Eunoius episcopus metropoleos Mytilenes subscripsi.
Thalassius episcopus metropoleos Parii subscripsi.
Maximus episcopus metropoleos Laodicea Syriæ
subscripsi. Gerontius episcopus metropoleos Seleuciæ subscripsi. Eustathius episcopus Parnassi
subscripsi. - Neliras episcopus Gaze subscripsi.
Theodosius episcopus Camothe subscripsi.
Anatolius episcopus Atheniensis subscripsi. - Siephanus episcopus Prusenus subscripsi. – Cyriacus
episcopus Apolloniadis subscripsi. – Acacius epi
scopus Antandri subscripsi. - Plutarchus episcopus
Platæensis subscripsi. Cyriacus episcopus Carpliensis subscripsi. – Aphobius episcopus
Coroniæ subscripsi. Macedon episcopus Magidi
subscripsi. Rufinus episcopus Ægæe subscripsi.
Palladius episcopus Andri subscripsi.
Linus episcopus Ouri subscripsi. — Eutropius episcopus Aureliopoleos subscripsi. - Joannes episcopus Ecelisinæ subscripsi. Photinus episcopus
Thermarum subscripsi. - Hypatius episcopus Germenorum subscripsi. Sabbatius episcopus sub.
scripsi. Eudoxius episcopus Bospori subscripsi.
Basilius episcopus Naucleorum subscripsi.
Poemen episcopus Clysinatis subscripsi. Apollo
episcopus Pithanize subscripsi. — Esaias episcopus
Naucratitorum subscripsi. - Isaac episcopus Thyneos subscripsi. Helpidius episcopus Tamistheos
subscripsi. - Marion episcopus Cynorum subscripsi.
Theotecnus episcopus Asenæ subscripsi.
Atticus episcopus Malenorum subscripsi. Theotimus episcopus Acmona subscripsi. Chariton
episcopus Appie subscripsi. - Serenus episcopus
metropoleos Maximianopoleos subscripsi. - Maximus episcopus Zagylensis subscripsi. Athanasius episcopus Zoitorum subscripsi. Plusammon
episcopus Niciotarum subscripsi. Papas episcopus Eleitorum subscripsi. Theonas episcopus
Butitorum subscripsi.
Apollo episcopus Antiphrorum subscripsi. - Agathus episcopus Periccidensis subseripsi. Petrus episcopus Ephæsti
subscripsi. - - Apollonius episcopus Athribeos subscripsi.. Petrus episcopus Dystheos subscripsi.
Harpocras episcopus Taneos subscripsi. Paulus
episcopus Sebennyti subscripsi. Aristoteles episcopus Echinei subscripsi. — Photius episcopus Babylonis subscripsi. - Augustinus episcopus novæ
Marcianæ subscripsi. Joannes episcopus Nicopoleos Armeniæe subscripsi. — Julianus episcopus
--
-
-
-
-
-
-
-
-
ln Leunclavio est Attalus.
Leuncl. Lunianus.
-
-
-
-
-
-
--
-
-
-
Phoista, καὶ πρὸς τὸν Πάπαν Ῥώμης, non lalentur in
laudatis codicibus. Exstant tamen in codice 482
bibliotheca Coll extinæ. Sequantur subscriptin.
nes.
-
-
-
-
---
-
-
-
-
-
κ
Γεννάδιος ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως νέα:
Ῥώμης ὑπέγραψα. — Ἰωάννης ἐπίσκοπος μητροπά
λεως Ἡρακλείας ὑπέγραψα. Αναστάσιος ἐπίσης
της μητροπόλεως Αγκύρας υπέγραψε. - Ευνόμος
ἐπίσκοπος μητροπόλεως Νικομηδείας ὑπέγραψα. –
Πέτρος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Νικαίας ὑπέγραψα
– Περγάμιος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Αντιοχε
Πισιδῶν ὑπέγραψα. Παῦλος ἐπίσκοπος μηχα
λεως Μαρκιανουπολιτῶν ὑπέγραψα. - Νουνίο
ἐπίσκοπος μητροπόλεως Λαοδικείας υπέγραψε. -
Πέτρος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Γαγγρῶν ὑπέγραψα
Καρτέριος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Κλαυδίω
λιτῶν ὑπέγραψα. Αγαπητός ἐπίσκοπος μπορ
πόλεως Ρόδων ὑπέγραψα. Ἐλευθέριος ἐπίσκεται
μητροπόλεως Χαλκηδόνος υπέγραψα. - Στέφαν
ἐπίσκοπος μητροπόλεως Ἱεραπόλεως Ευφράτησης
ὑπέγραψα. – Γρηγόριος ἐπίσκοπος μητροπόλεως
᾿Αδριανουπολιτῶν ὑπέγραψα. — Λουκιανὸς ἐπίσης
μητροπόλεως Βύζης υπέγραψα. - Εὐναῖος ἐπίπε
τος μητροπόλεως Μυτιλήνης ὑπέγραψα. - θεία
σιος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Παρίου ὑπέγραψα. -
Μάξιμος ἐπίσκοπος μητροπόλεως Λαοδικείας Συρίας
ὑπέγραψα. – Γερόντιος ἐπίσκοπος μητροπόλεις
Σελευκείας ὑπέγραψα. Εὐστάθιος ἐπίσκοπος
Παρνασσοῦ ὑπέγραψα. - Νετέρας ἐπίσκοπος Γι
της ὑπέγραψα. – Θεοδόσιος ἐπίσκοπος Κανώ
υπέγραψα. – Ανατόλιος ἐπίσκοπος Αθηνών
έγραψα. Στέφανος ἐπίσκοπος Προυσαέων υπέγρα
Κυριακὴς ἐπίσκοπος Απολλωνιστῶν ὑπέγραψα
Ακάκιος ἐπίσκοπος Ἀντάνδρων ὑπέγραψα.
Πλούταρχος ἐπίσκοπος Πλαταιών ὑπέγραψα. - δι
ριακός ἐπίσκοπος Καρφιῶν, ὑπέγραψα. - Αρχι
ἐπίσκοπος Κορωνείας υπέγραψα. – Μακεδών ἐπι
σκοπος Μανδρών ὑπέγραψα. — Ρουφίνος ἐπίσκετα
Αἰγαιῶν ὑπέγραψα. - Παλλάδιος ἐπίσκοπος Ανα
ὑπέγραψα. - Φωτεινὸς ἐπίσκοπος Ότρου υπέγραψε
— Εὐτρόπιος ἐπίσκοπος Αὐρηλιουπόλεως ὑπέγρα
Ἰωάννης ἐπίσκοπος Εκελσηνῆς ὑπέγραψα
Φωτεινὸς ἐπίσκοπος τῶν θερμῶν ὑπέγραψα. --
τιος ἐπίσκοπος Γερμενῶν ὑπέγραψα. – Σαββας
ἐπίσκοπος ὑπέγραψα. — Ευδόξιος ἐπίσκοπος Βοστ
που υπέγραψα. Βασίλειος ἐπίσκοπος Νευρίτου
υπέγραψα. – Ποιμὴν ἐπίσκοπος Κλύσματος
έγραψα. — Απόλλων ἐπίσκοπος Πιθανίας (Γ. Β.
τάνους. Hard.] ὑπέγραψα. — Ησαΐας ἐπίσης
Ναυκρατιτῶν ὑπέγραψα. — Ἰσαὰκ ἐπίσκοπος με
νεω; ὑπέγραψα. — Ελπίδιος ἐπίσκοπος Ταμισίας
ὑπέγραψα. - Μαρίων ἐπίσκοπος Κυνῶν ὑπέγρα
Θεότεκνος ἐπίσκοπος Αθηνῆς ὑπέγραψα. - Από
λος ἐπίσκοπος Μαληνῶν ὑπέγραψα. — Θεότιμος ἐπι
σκοπος Ακμονείας ὑπέγραψα. Χαρίτων ἐπίπ
πος Αππίας ὑπέγραψα. - Σερίνος ἐπίσκοπος τ
τροπόλεως Μαξιμιανουπόλεως υπέγραψα.
μος ἐπίσκοπος Ζαγυλέως ὑπέγραψα.
ἐπίσκοπος τῆς Ξοἰτῶν ὑπέγραψα. Πλουσάμι
ἐπίσκοπος τῆς Νικιωτῶν ὑπέγραψα. - Πάτα;
σκοπος τῆς Ἐλεῖτῶν ὑπέγραψα. Θεωνᾶς ἐπίτι
τος Βουτιτῶν ὑπέγραψα. - Απόλλων ἐπίσκοπος
τίφρων ὑπέγραψα. — Αγαθὸς ἐπίσκοπος Περιοχές
ὑπέγραψα. – Πέτρος ἐπίσκοπος Ηφαίσαν
έγραψα. Απολλώνιος ἐπίσκοπος Αθρίσεως με
έγραψα. - Πέτρος ἐπίσκοπος Δύσθεως υπέγραψε.
Αρποκρᾶς ἐπίσκοπος Τάνεως ὑπέγραψα. - Πα
ἐπίσκοπος Σεβεννυτοῦ ὑπέγραψα. — Αριστοτέ
Επίσκοπος Εχινεωτῶν ὑπέγραψα.
πος Βαβυλῶνος ὑπέγραψα.
-
-
-
-
-
-
-
---
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
και
με
Με
Αθανάσι
Φώτιος ἐπίσης
Αὐγουστῖνος ἐπίσης
Forte Scarphiensis et Græce Σκαρφίαν. Hard
Est et in Concil. Νετέρας. (10.)
PG 85:1621
1621
-
-
FRAGMENTA
πως νέας Μαρκιανῆς ὑπέγραψα. — Ιωάννης ἐπίσκου
της Νικοπόλεως Αρμενίας υπέγραψα. - Ἰουλιανὸς
ἐπίσκοπος Κώου, ὑπέγραψα. Σαββάτιος ἐπίσκο
της Αγχιάλου ὑπέγραψα. - Στρατοκλῆς ἐπίσκοπος
Προικοννήσου ὑπέγραψα. — Ἰωάννης ἐπίσκοπος
potovéypaca.
Τραϊανουπόλεως υπέγραψα -- Μάξιμος ἐπίσκοπος
Λιβύης ὑπέγραψα. Θεοδόσιος [al. Θεόδουλος apud
Leunclavium Hard.] ἐπίσκοπος Τρανουπόλεως υπο
έγραψα. – Μαρίνος ἐπίσκοπος Επιφανείας ὑπο
έγραψα. - Βασίλειος ἐπίσκοπος Αλεξανδρείας ὑπο
έγραψα. – Ιωάννης ἐπίσκοπος Γερμανικείας υπο
έγραψα. — Ινδιμος ἐπίσκοπος Εἰρηνουπόλεως ὑπο
έγραψα. — Τιμόθεος ἐπίσκοπος Δολισχῆς ὑπέγραψα,
Φοντηϊανὸς ἐπίσκοπος Σαγαλάσου ὑπέγραψα.
Ἰοβίνος ἐπίσκοπος Δεβελτοῦ ὑπέγραψα.
-
-
-
-
-
Leun. Trajanupoleos.
Leun. Theodolus Tranopoleos.
-
DOGMATICA.
-
-
1622
Coensis subscripsi. - Sabbatius episcopus Anchiali
subscripsi. - Stratocles episcopus Proconnesi subscripsi. Joannes episcopus Tranipoleos subscripsi. Maximus episcopus Libya subscripsi.
Theodosius episcopus Trajanopoleos subscripsi. Marinus episcopus Epiphaniæ subscripsi.
Basilius episcopus Alexandriæ subscripsi.
Joannes episcopus Germaniciæ subscripsi. Indimus episcopus Irenopoleos subscripsi. Timotheus
episcopus Doliches subscripsi. Fonteianus
episcopus Sagalassi subscripsi. - Docinasius episcopus Maroniæ subscripsi. Jovinus episcopus
Debelti subscripsi.
-
-
-·
-
- -
Δοκιμάσιος Επίσκοπος Μαρωνείας υπέγραψα.
Leun. Dolischiæ.
Photinus Agalassi.
-
GENNADII FRAGMENTA DOGMATICA,
Ex FACUNDO Hermianensi, pro Defensione trium capitulorum, lib. 11, p. 76 seq. edit. Sirm.
manibus suis, et populus meus dilexit ita ³. Quid
enim minimum, aut quid mediocre in illis? omnem
supereminentiam blasphemiæ jaculatus est adversus sanctos Patres, adversus corum priores Apostolos, adversus ipsum Salvatorem, in resurrectionem
meditatus est. Assumptam quidem humanitatem
ex nobis et pro nobis injuriat: divinam ejus
naturam, et impassibilem passionibus subjacere
contendit.
Væ mihi a malis. lleu, heu! unde enim quisquam Prophetæ prophetant iniqua: sacerdotes plauserunt
in præsenti aliunde sumat exordium? Quales Cyrilli Ægyptii, et quantas blasphemias incurri, et
quantas blasphemias audivi! Quis revera det capili
meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum? el
plorabo istud die et nocte: quoniam extendit lingua
cjus mendacium, et non fidem: confortatus est super
terram'. Ex certo pax peccatoribus deceptio:
Propter hoc enim obtinuit eos, inquit, superbia eorum
in finem, cogitaverunt et locuti sunt in malignitate;
iniquitatem in altum locuti sunt; posuerunt in cœlo
os suum, et lingua eorum transivit super terram.
Psalmistæ ista sunt. Jeremiæ autem prophetæ
illa prima. Euge, o beate Paule. Exsurgent, inquit,
et ex vobis ipsis viri loquentes perversa, ut abducant
discipulos post se³. Væ malo Alexandriæ, familiari ita in eum invectus est. Anathematizaturus est te
ejus, et proprio jam isti secundo, quæ corrupta
ploremus, quæque corrumpit. Ex toto jam mysterium iniquitatis, et vereor ne forte nunquam qui
tenet de medio fiat. Euge Jeremiæ prophetæ. Itein
illi voci exstasis terribilis facta est super terram
Quin etiam respondens primo ejusdem sancti Cyrilli capitulo, quo dixit: Si quis non confitetur.
Deum esse secundum veritatem Emmanuel, et propterea Dei genitricem sanctam Virginem, genuit enim
carnaliter carnem factum Dei Verbum, anathema sit;
Deus, paries dealbate *; justissimum enim est te,
similiter Ananiæ Judæorum principi sacerdotum
linguam adversus discipulos Christi moventem, similen ab eis indignationem experiri. Et cætera,.
quæ in eodem opere, si quis volet, inveniet.
Ex Philippi Solitarii Diopt. rei Christ. (Biblioth. Patrum XXI, 611).
Est enim cognitio, quæ sermone explicari potest,
absque sermone: et est cognitio cum sermone.
Sunt enim mult, cognitionem quidem habentes,
sermonem nequaquam, ut idiotæ, et qui non possunt significare ac docere perspicue, quæ in mente
habent, et proferre, donec Deus his sermonem ime
pertiverit.
Ex ANG. MAIL, Vet. script. Biblioth. VII, 250.
Gennadius quoque episcopus de processione Spiritus sancti a Patre et Filio ita ait: Credimus unum
¹ Jerem. ix, 1,3. 'Psal. LXXII, 6-9. 'Act. xx, 30. *H Thess. 11, 7. * Thren. 11, 14, 15. • Act. xxiii, 3.
Cod. Ver., superiores.
Cod. Ver., Humanitatem Unigeniti.
Cod. Ver., autem ejus,
Geunadii locum alterum ex lib. 11 ad Parthenium profert Leontius in locis communibus de origine animarum, Γενναδίου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ
τοῦ πρὸς Παρθένιον δευτέρου λόγου.
Potuit Gennadius et ipse de Christiana religione
recte sentiens, non intellectum beatum Cyrilluan
bona fide culņoën Daim. P..
PG 85:1623
1623
GENNADII PATRIARCHE CP.
1624
Deum esse, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum: habeat Patrem; Spirium sanctum, eo qual sit ex
Patrem, eo quod habeat Filium; Filium, eo quod Patre procedens et Filio.
Ex Georgidii Collectione Gnomica (Anc. Mat, Spicileg. Rom. VI, 611),
Οἶνον πίνων συμμέτρως οὐκ εἰς κόρον,
Ῥῶσιν τρυγήσῃ ἀσφαλῆ καὶ γνησίαν·
Οίνουν κορεσθείς καὶ τροφῶν ἀμετρίας.
Οὐκ ἂν κρατήσῃς ἡδονῶν κακοσχόλων.
EJUSDEM FRAGMENTA IN GENESIN.
(Bs Catena Nicephori monachi Lipsia 1772, cui titulus: Σειρὰ ἑνὸς καὶ πεντήκοντα ὑπομνηματιστῶν εἰς
τὴν Ὀκτάτευχον, κ. τ. λ.
CAPUT PRIMUM.
Vers. £, ‹ In principio creavit Deus cœlum et
terram.».
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'.
• Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν
γῆν. ο
Εἰσί τινες, οἱ φασι δεῖν τὸν Θεὸν βουληθέντα
κτίσαι τὰ σύμπαντα, μὴ ὕστερον οὕτως, ἀλλὰ πρ
πολλοῦ τοῦτο ποιῆσαι. Ἔστι δὲ οὗτος ὁ λόγος πρὸς
τῷ τολμηρῷ λίαν εὐήθης. Αϊδίου γὰρ τοῦ Θεοῦ καὶ
ὄντος, καὶ εἶναι πιστευομένου, πάντοτε ἂν ὁμοίως
τὸ αὐτὸ τοῦτο τοῖς ἐθέλουσι λέγειν ὑπῆρξε, κἂν εἰ
πρὸ μυριάκις μυρίων ἐτῶν ἐπεποίητο τὰ γεγενημένα.
Πάντοτε γὰρ πρὸς τὸ τοῦ πεποιηκότος ἀπέραντον
ὁμοίως ἂν ἀπελείπετο, ἀνιούσης μὲν ἀεὶ καὶ ἀναχωρούσης εἰς τὸ ἄνω τῆς διανοίας ἡμῶν, ἐξικνούν
μένης δὲ οὐδαμῶς οὐδεπώποτε πρὸς τὸ ἄναρχόν τε
Sunt qui contendant Deo, cuncta creare volenti,
non tam sero, sed multo prius creaturam fuisse
proferendam. Qui autem sermo non temerarius tantum, sed et stultus. Deus enim, cum ælernus sit et
esse credatur, eadem semper, si libuerit, dici potrissent, etiamsi mille millibus ante annis ea condidisset quæ facta sunt. Nam semper a creatura infinito intervallo distaret; quantumvis mens nostra
ad superiores ætales longius longiusque referatur
ac revehatur, nunquam prorsus aeternum et principio carentem Deum contingere poterit. Rejecta
igitur inani audacique cura, traditis studendo acquie- αὐτοῦ καὶ ἀΐδιον. Ὥστε οὐδὲ τοῦτο θρασυνομένοις
scamus. Atiler. Ut lex veris tempore exordium sumit,
ita et Novum Testamentum, passionem scilicet
subeunte Domino; idem fortasse de muni creavione valet.
πολυπραγμονητέον ἡμῖν, ἀλλ᾽ εὐλαβῶς τοῖς παραδε
δομένοις στερκτέον. "Αλλως. Καὶ ὁ νόμος ἀπὸ ἔαρος
ἄρχεται, καὶ ἡ Καινή Διαθήκη, ἤτοι τὸ πάθος τοῦ
Κυρίου, τάχα δὲ καὶ ἡ κτίσις τοῦ κόσμου.
Εἰσί τινες, οι προδεδημιουργῆσθαι οὐρανοῦ καὶ
γῆς ἔφασαν τοὺς ἀγγέλους, Πλάτωνος, ἐμοὶ δοκεῖ,
τοῖς μύθοις τοῦ σοφωτάτου παρ' Ἕλλησιν ἐξακολου
θήσαντες. "Ος πρεσβύτερα τῶν αἰσθητῶν εἶναι ἔλεγε
τὰ νοητὰ καὶ λογικὰ τοσοῦτον, ὅσον ἐστὶν αὐτῶν καὶ
τιμιώτερα. Λέγει γοῦν οὐτωσίπερ ἐκεῖνος, ὅσα ἐγὼ
μέμνημαι ποτέ τινος Πλατωνικοῦ καὶ μάλα σοβαρώς
λαρυγγίζοντος ἐπακηκοώς. Τὴν δὲ ψυχήν, οὐχ ὡς
νῦν ὑστέραν ἐπιχειροῦμεν λέγειν, οὕτως ἐμηχανήσατο καὶ ὁ Θεὸς νεωτέραν· οὐ γὰρ ἂν ἄρχεσθαι
Non defuerunt qui cœlum et terram ab angelis
fuisse condita assererent, Platonis, ni fallor, Graecorum sapientissin fabulis indulgentes, quippe qui
sensibilibus spiritualia et rationalia tanto antiquiora
esse contendebat, quanto sunt reipsa præstantiora.
Talia quidem docebat ille,rui a Platonico quodam
superbo ore declamante me audire memini. Aninam vero, licet eam recentiorem dicere non dubitenus, non tamen a Deo recentius esse factam,
quod non sivisset Deus antiquiora a recentioribus
dirigi; nam loquendo, sapius, ut agendo, incerta πρεσβύτερον ὑπὸ νεωτέρου στέρξας είασεν· ἀλλά πως
el obvia quaeque complectitur. Plato igitur animam
et origine simul et virtute priorem et antiquiorem
corpore, magistram scilicet ae dominam servo,
contendebat. Quibus ergo, ut dixi, quidam assentientes, nec invenientes hoc in loco illorum creationem diserte per Scripturas commendatam,
præterea forsan, humana quidem ratione, Dei potestatem parvifacientes, quasi per seipsum tanto
operi impar creaturarum suarum auxilio indigeret,
fnxerunt ipsi ante cali terræque creationem spiri•
malem quemdam exstitisse minydum. Unde beatus
ac
ἡμεῖς πολύ μετέχοντες τοῦ προστυχόντος καὶ εἰκῇ,
ταύτῃ πη καὶ λέγομεν· ὁ δὲ καὶ γενέσει, καὶ ἀρετῇ
προτέραν καὶ πρεσβυτέραν ψυχὴν σώματος, ὡς
δεσπότην τε καὶ ἄρξουσαν ἀρξομένου, συνεστήσατο,
Τούτοις οὖν, ὡς ἔφην, προσχόντες τινὲς, καὶ ἅμα
μὴ εὑρόντες ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν συγγραφήν της
τῶς αὐτῶν τῆς ποιήσεως μεμνημονευκυίαν, προσέτι
δ᾽ ἴσως, καὶ τοῦτο ἀνθρωπίνως, ὡς ἐνθυμηθέντες τὸ
μὴ οἷόν τε εἶναι μόνον ἐφ' ἑαυτὸν τὸν Θεὸν, ὥσπερ
τῆς ἐκ τῶν ποιημάτων αὐτοῦ προμηθείας ἐπιδεςμενον, τῆς οὐρανοῦ τε καὶ γῆς ποιήσεως προγεγο
PG 85:1625
1825
IN GENESIN FRAGMENTA.
1626
et terram, non verum creationis initium meinorarit; nam alia exstaret multo antiquior, qua invisibiles spiritualesque naturæ forent conditæ. Istos
autem oportebat, mentein spirius doctring inten
dentes, veritatem diligentius inquirere. Illa enimn
speciosum istum errorem manifeste confulatum res
peries. Nam colum, licet terra præstantius, una
cum ea, non autem ante eam factum invenies;
imo etiam lucis naturam, absque dubio tenebris
meliorem, posterius tamen prolatam. Deinde semina, et postea arbores, ac denique genera volatilium et pecorum et terrestrium animalium, ac postremo tandem homines editi sunt. Dicent forte:
Quamvis in istorum ordine posteriora usque prioriνέναι, νοητόν τινα κόσμον ἀφ' ἑαυτῶν ἀλλήλων ἑτερα- Moyses dum dicit: In principio fecit Deus colun
τεύσαντο· καὶ νῦν Μωσέα τὸν μακάριον λέγειν μὲν,
Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν
γῆν, εἶναι δὲ οὐκ ἀληθῶς αὐτοῦ τῆς ποιήσεως ταύ
τὴν ἀρχὴν, ἀλλ᾽ ἑτέραν πολλῷ πρεσβυτέραν, ἐν ᾗ
τὰς ἀοράτους καὶ λογικὰς ὑπεστήσατο φύσεις. Εχρήν
δὲ ἀκριβῶς ἐπιστήσαντας τὸν νοῦν τῇ διδασκαλίᾳ
τοῦ Πνεύματος, ζητῆσαι τὸ ἀληθές. Εὕροις γὰρ ἂν
ἐντεῦθεν σαφῶς τῆς εὐλογοφανοῦς ἀπάτης ἐκείνης
τὸν ἔλεγχον· οὐ μόνον τὸ τιμιώτερον τῆς γῆς ὄντα
τὸν οὐρανὸν μετὰ ταύτης, ἀλλὰ μὴ πρὸ ταύτης
γενέσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ τὴν τοῦ φωτὸς φύσιν ὑπτέραν
παραχθῆναι, κρείττονα τοῦ σκότους προδήλως ὑπε
άρχουσαν. Εἶτα σπέρματα, μετὰ τοῦτο καὶ δένδρα,
εἶτα ζώα πτηνῶν τε καὶ κτηνῶν καὶ χερσαίων θεάσῃ,
καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὸν ἄνθρωπον. Εἰ δὲ λέγοιεν, ότι bus praestant, hoc nulla ratione doctrinam nostram
τούτων ἕκαστον, κἂν εἰ τιμιώτερόν ἐστι τὸ μεταγενέστερον τοῦ πρωτογενεστέρου, τὸν ἡμέτερον λόγον
οὐδέν τι μᾶλλον ψευδή διελέγχει, οὐκ αἰσθητὰ πρὸς
αἰσθητὰ παραβάλλοντα, ἀλλὰ πρὸς αἰσθητὰ νοητά, καὶ
διὰ τοῦτο τῶν αἰσθητῶν ἔφαμεν προγεγενῆσθαι τὰ
νοητά· ἐροῦμεν καὶ πρὸς τοῦτο ἡμεῖς, ὅτι περ ἡ τοῦ
ἀνθρώπου ψυχή λογική τε οὖσα καὶ νοητή, δευτέραν
τῆς σαρκὸς ἔσχε την γένεσιν. Επλασε γὰρ ὁ Θεὸς
πρῶτον τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, εἶτα μετὰ
τοῦτο ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν
ζωῆς. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ προφήτης Ζαχαρίας δηλοί, λέγων· 'Ο πλάσας πνεῦμα ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ.
Ωστε τὸ μὲν τοῦ Πλάτωνος δόγμα ψευδές, ἀληθὲς
δὲ Μωσῆς εἶπεν· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν
οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν· ἐπεὶ καὶ κατὰ ἀνθρώπινον
λογισμὸν τοῦτό ἐστιν ἐκείνου πολλῷ πλέον ἀκολου
θότερον. Τῷ μὲν γὰρ ἥττονι, μᾶλλον δὲ καὶ τῷ
χείρονι τὸ κρεῖττον ἐπιγενέσθαι τάξεως τῆς ἀρίστης
λόγον ἔχον ἐστί. Προκοπὴ γὰρ ἐν τοῖς πᾶσιν ἀπὸ
τοῦ ἀτελοῦς ἐπὶ τὸ τέλειον γίνεται. Οθεν οὐδὲ τὸ
πνευματικὸν πρῶτον, ἀλλὰ τὸ ψυχικὸν ἐγένετο,
ἔπειτα τὸ πνευματικόν. Τὸ δὲ, ὡς ἐκεῖνοί φασι,
τοῖς βελτίοσι [f. πρὸς] προτίθεσθαι δεύτερα τὰ
φαυλότερα, τοὐναντίον ποιεῖ· τοῦ χείρονος μὲν ἐπίδοσιν, ἐλάττωσιν δὲ τοῦ ἀμείνονος. “Ο κατὰ τοῦ σου
φωτάτου τῶν ὅλων Δημιουργοῦ οὐδεὶς ἂν ἐνθυμης
θῆναι τολμήσεις. Καὶ μετ' ὀλίγα· Αλλ' ἐκείνοις μὲν
οὐδαμῶς προσεκτέον· ἐπεὶ μηδὲ ἕτερον οὕτω τι τοῖς
πλείοσι τῆς ἐσφαλμένης περί τε τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ
ἁγίου Πνεύματος δόξης παραίτιον γέγονεν, ὡς τοῦτο
παρερμηνευθῆναι τῶν πρώτων, οὐ καλῶς ἐκδοθῆναι.
Υποθέμενοι γὰρ ἑαυτοῖς πλείονας δημιουργίας, καὶ
τὴν μίαν καὶ μόνην τῶν ποιημάτων ἀρχὴν ὡς ἀληθῶς
ἀθετήσαντες, βαθμούς τινας καὶ τάξεις Θεῶν κει
καινοτομήκασι, μεγάλους καὶ μείζους καὶ μεγίστους
ἐξευρηκότες. Οἷς εἰ παρέστη δήπουθεν βεβαίως τό,
τὸν Θεὸν μηδὲν ἔξωθεν, ὧν Μωσῆς ἡμῖν παραδέδωκε,
προπεποιηκένα:, οὐκ ἂν τῆς ὀρθῆς δόξης περὶ τῆς
ἁγίας Τριάδος ἀπεπλανήθησαν. Εἰδότες γὰρ ὡς τὸ
πᾶν εἰς δύο ταῦτα διακέκριται, εἰς τε Δημιουργὸν
καὶ δημιουργήματα, καὶ ὡς ὁ μέν ἐστιν ἀγέννητός
AZachar. xil, 1.
refellit; non enim sensibilia cum sensibilibus conferimus, sed cum sensibilibus spiritualia, ideoque
spiritualia diximus præ sensibiäibus exstitisse. Adl
hæc autem respondebimus animam hominis, licet.
spiritualis sit et rationalis, carne recentiorem esse.
Nam primum finxit Deus hominem, pulverem de
terra, ac deinde sullavit in faciem ejus flatum vite.
Idem declarat etiam propheta Zacharias dicens:
Et fingens spiritum hominis in eo ¹. Platonis igitur doctrina falsa, Moysis autem effatum verum:
In principio fecit Deus cœlum et terram. Videtur
etiam hic ordo rationi humanæ multo magis
consentaneus. Innuit enim ratio hunc esse optimum ordinem, si minus, aut potius si deterius meliori prægrediatur. Nam per omnia ab imperfectis
ad perfecta profectus. Unde non spiritualia primum,
sed animalia condenda, et deinde spiritualia. At
viliora, ut illi volunt, melioribus adjicere, contrarium præbet pejoris accessionem et melioris imminutionem. Quod sane de sapientissimo rerum
omnium Conditore cogitare nemo audebit. Et paulo
post At illis nulla ratione consentiendum; nam
nihil aliud plerosque ad illas perversas de Filio et
Spiritu sancto opiniones magis deduxit, quam pravæ istæ de rerum origine interpretationes. Nam
plures creationes pro certo tenentes, et unam solumque creaturarum omnium originem respuentes,
gradus quosdam et ordines deorum finxerunt, maguos et majores et maximos distinguentes. Qui
profecto, si firmiter credidissent Deum nihil extra
se ante ea creavisse, quæ a Moyse traduntur,
recta doctrina de sancta Trinitate nunquam deflexissent. Scientes enim omnia quæ sunt in hæc duo
distingui, in Creatorem scilicet et creaturas, atque
illorum unum quidem esse increatum et ingenitum,
altera autem creata et genita, alterutrum horum
profiteri oportuisset. Aut enim ex nihilo creatos docuissent Filium et Spiritum sanctum, cæterisque creaturis intra sex dies editis, non autem
Deo, annumerandos, neque eos præ creationis viris
bus extulissent; aut, rejecto tam impio errore,
:
PG 85:1627
1
1627
GENNADII PATRIARCHE CP.
1628
utrumque Deum verum confessi, creaturarum or τε καὶ ἄκτιστος, τὰ δὲ, κτιστὰ καὶ γεννητά, πάντως
dini eos nunquam ascripsissent, quasi eorum gloriæ
satis feret, si ante caetera exstitisse dicerentur.
ἂν τῶν δύο τὸ ἕτερον ἔγνωσαν. Η γὰρ κεκτίσθαι
τόν τε Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐξ οὐκ ὄντων
ἀποφαινόμενοι, τοῖς λοιποῖς ἂν τῶν κτισμάτων αὐτοὺς τοῖς ἐν ταῖς ἓξ γενομένοις ἡμέραις, ἀλλ' οὐ
Θεῷ συνηρίθμουν, οὐδὲ τῶν τῆς κτίσεως μέτρων ὑπερετίθουν· ἡ φεύγοντες τὸ προφανές δυσσεβές,
οὐκ ἂν Θεὸν ἀληθῶς ἑκάτερον καθομολογοῦντες, τοῖς ποιήμασιν αὐτοὺς αὖθις συνέταττον, τοῦτο αὐτ
τοῖς ὥσπερ τι θαυμάσιον χαριζόμενοι, τὸ συγχωρεῖν αὐτοὺς τῶν ἄλλων προγεγονέναι.
VERS. 2. Et tenebræ erant super faciem abyssi. ›
Tenebras vocat non naturam quamdam maliguam, uti inepte volunt impii Manichæi, sed lucis
defectum et absentiam.
‹ Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. ›
Hoe nonnulli interpretes de Spiritu sancto intelligunt, propter adjectam vocem Dei, piå et fideli
mente deducti; nam hinc probare conantur ipsum
quoque creationis auctorem esse. At hæc probatio
nec accurata nec inexpugnabilis. Nam primum si
per illud Dei Spiritus sanctus significatur, quid vetat quin etiam illud: Spirabit Spiritus ejus, et fluent
cqua *, simili ratione, non de aere interpreteris,
sed de Spiritu sancto? Deinde indicat aperte vox
superferebatur quam absurda sit hæc interpretatio;
nam hoc non diceret quis vel de creatura animata,
quanto minus de increata, et beata Spiritus sancti
natura. Idem quidem, bic beatus Moyses eadem
voce de arca usus est, dicens eam super aquas
superferri, at de animata creatura nunquam, licet
multa innumeraque animalia per aquas et super
aquas natent. Insuper ipse narrationis nexus aerem
indicat; nam proposita Creatoris mentione, scriptor protinus de rebus creatis verba facit.
«Καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου.»
Σκότος λέγει οὐ πονηράν τινα φύσιν, ὡς ὁ τῶν
ἀθέων Μανιχαίων βούλεται λῆρος, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ τοῦ
φωτὸς ἀπουσίαν τε καὶ ἀπόλειψιν.
• Καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος.»
Τοῦτό τινες τῶν προερμηνευσάντων περὶ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος ἐξειλήφασι, διὰ τὸ προσκεῖσθαι τοῦ Θεοῦ,
σκοπῷ μὲν εὐσεβεῖ καὶ ὀρθοδόξῳ χρησάμενοι· πρὸς
γὰρ ἀπόδειξιν τοῦ καὶ αὐτὸ δημιουργὸν εἶναι της
κτίσεως πεποιήκασιν· ὅμως οὐκ ἀκριβὴς, οὐδὲ ἀναντίρρητος ὁ λόγος. Πρῶτον μὲν γὰρ, εἰ διὰ τοῦ
Θεοῦ, Πνεῦμα σημαίνει τὸ ἅγιον, τί κωλύει, καὶ τὸ,
Πνεύσει τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ ῥνήσεται ὕδατα,
κατὰ τὴν ὁμοίαν ἔννοιαν, οὐ περὶ τοῦ ἀέρος, ἀλλὰ
περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐκλαβεῖν; Έπειτα ἡ τοῦ
ἐπεφέρετο λέξις ἄντικρυς ἐλέγχει τοῦ λεγομένου το
ἄτοπον. Τοῦτο γὰρ οὐδ᾽ ἂν περὶ κτιστοῦ ζώου τις
εἴποι ποτὲ κατὰ προαίρεσιν κινουμένου, μήτιγε δὴ
περὶ τῆς ἀκτίστου, καὶ μακαρίας τοῦ ἁγίου Πνεύ
ματος ὑποστάσεως. Αὐτὸς γοῦν οὗτος Μωσῆς ὁ μας
κύριος, ἐπὶ μὲν τῆς κιβωτοῦ κέχρηται τῇ αὐτῇ ταύτῃ
φωνῇ, λέγων αὐτὴν τοῖς ὕδασιν ἐπιφέρεσθαι, ἐπὶ
ζώου δὲ οὐδενός· καί τοι πολλῶν καὶ ἀπείρων έννηχομένων, καὶ ἐπινηχομένων αὐτοῖς. Πρὸς δὲ τούτοις
αὐτὸς ὁ τῆς διηγήσεως εἱρμὸς, τὸν ἀέρα σημαίνει· ὀνομαστὶ γὰρ τὸν Ποιητὴν ὁ συγγραφεὺς ἡμῖν
προεκθέμενος, ἑξῆς περὶ τῶν ποιηθέντων εἰκότως διέξεισι.
VERS. 6. • Disit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum: et dividat aquas ab aquis. ›
• Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς· Γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ
τοῦ ὕδατος· καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὕδατος
καὶ ὕδατος· καὶ ἐγένετο οὕτω.
Δυνάμενος ὁ Θεὸς ὑφ' ἑνὶ συνθήματι τὴν σύμπασαν
αὐτοτελῆ φύσιν παραγαγεῖν, καὶ οὐδὲν αὐτὸς πρὸς
τοῦτο χρόνου δεόμενος, οὐδὲ ἡμερῶν, ἐν ἐξ αὐτὴν
ὅμως ἡμέραις ποιεῖ, τῇ κατὰ μέρος ἐν τάξει δημιουρ
για γνωρίζων τοῖς λογικοῖς, ὡς ἔφαμεν, ἑαυτόν.
Μετὰ τὰς πρώτας τοίνυν οὐσίας τὴν φωτὸς φύσιν ἐξ
οὐκ ὄντων ὑποστήσας, ἐδίδαξεν αὐτοὺς ἱκανῶς, ὅτι
Deus cum uno opere cunctam universamque rerum naturam perficere potuisset, nec ulla ratione
ad hoc tempore aut diebus indigeret, intra sex
dies omnia creavit, ista per partes et ex ordine
facta creatione semetipsum, uti diximus, animis
ratione præditis revelans. Conditis prioribus naturis, lucem ex nihilo edidit, docens ita manifeste se
eum esse, qui ea crearet quæ non sunt. Quos ut τὰ μὴ ὄντα ποιεῖν ἐστὶ δυνατός. Ἐπεὶ δὲ ἔδει μαθεῖν
doceat se vel eorum quæ ante lucem exstiterant
esse auctorem, atque omnia pariter ex nihilo
creasse, de spiritualibus tacet, donec hominis narraret fabricationem; tunc autem animam ex nihilo
protulit natura spiritualibus haud imparem. Ex
præexsistentibus nunc aquis firmamentum prodire
jubet, priori caelo simile. Qua ratione docet nos,
quod ipse cœli et aquarum conditor: cœli quidem,
dum illud nova forma instruit; aquarum vero, dum
ex illis quodcunque libuerit, educit. Juxta unam
tamen rationem informandum erat primo ita cœlum,
et postea in aliam formam constituendum. Nam
.
• Psal. cxLVII, 18.
αὐτούς, ὅτι καὶ τῶν τοῦ φωτὸς προϋπαρχόντων αὐτ
τός ἐστιν ὁ ποιητὴς, καὶ σὺν αὐτοῖς ἐξ οὐκ ὄντων
κἀκεῖνα ἐποίησε, τὸ μὲν κατ' αὐτοὺς, ὑπερτίθεται
τέως ἐπὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου τηρῶν διαπλάσεως,
(τότε γὰρ ψυχὴν ἐξ οὐκ ὄντων ἐδημιούργησε, συγγενῆ τοῖς νοητοῖς κατ᾽ οὐσίαν.) Ἐκ τῶν ὄντων δὲ
νῦν ὑδάτων ἤδη γενέσθαι προστάττει στερέωμα τῷ
προγεγονότι παραπλήσιον οὐρανῷ· διὰ τούτου παι
δεύων αὐτοὺς, ὅτι τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν ὑδάτων αυτός ἐστι ποιητής· τοῦ μὲν, ὡς ποιήσας ἕτερον κατ'
αὐτόν· τῶν δὲ, ὡς ἐξ αὐτῶν δημιουργήσας πρὸς ἐξου
σίαν ὅπερ ἠθέλησε. Καθ' ἕνα μέντοι τοῦτον λόγον
PG 85:1629
1629
IN GENESIN FRAGMENTA.
1630
οὕτως ἡ τοῦ οὐρανοῦ τούτου ποίησις ἀναγκαία, terram apparere impossibile, quandiu tanta aquaΕπειτα καὶ καθ᾿ ἕτερον. Οὐ γὰρ ἦν οἷόν τε φανήνα:
τὴν γῆν, ὑδάτων ἐπικλυζομένην πλήθει τοσούτων.
Νῦν δὲ ἐν αὐτοῖς μέσοις παγέντος τοῦ στερεώματος,
καὶ μετεωρισθέντων μὲν τῶν ἡμίσεων ὑπὲρ τούτου,
τῶν δὲ ἡμίσεων εἰς τὰς συναγωγάς συλλεγέντων,
ηὐτρεπίσθη πρὸς τὴν ἁρμόζουσαν χρείαν τοῖς ἐπ'
αὐτῆς, καὶ πάντα τὸν νῦν αὐτῇ προσόντα κόσμον
ἀπέλαβεν· ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦτο ἀναγκαίως αυτό τε
τὸ στερέωμα γέγονε, καὶ ἐπὶ τούτου ἡ τῶν ὑδάτων
ἀφαίρεσις. Τὸ στερέωμα μὲν διὰ τὸ μέλλειν ἐπ' αὐτ
τοῦ τὸν ἥλιον σὺν τοῖς ἄστροις ἅπασι τίθεσθαι· ἡ δὲ
ἐπὶ τοῦ στερεώματος τῶν ὑδάτων ἀφαίρεσις ἀναγκαία
γέγονε. Διὰ τοῦτο δὲ ἐν τοῖς ὕδασι τὸ στερέωμα την
σύστασιν ἔσχεν· ὡς γὰρ ἐκ τούτων γενόμενον, κρυ
σταλλώδες εἰκότως ἐστί· γειτονευούσης δὲ αὐτῷ τῆς
πυρώδους οὐσίας, ἔμελλεν εἰκότως ἐξ αὐτῆς θερμαί
νεσθαι. Ἵνα οὖν μὴ τοῦτο πάσχων ἀπείπῃ πρὸς τὴν
στάσιν ποτέ, ἀλλ' ἀκάματον ὁμοίως καὶ ἀγήρω πάν
τοτε διαμένῃ, σοφῶς ὁ ἀριστοτέχνης Θεὸς τὴν ἀφαί
ρεσιν ἐπ' αὐτοῦ τῶν ὑδάτων ἐμηχανήσατο· τῆς ἐκ
τούτων εγγινομένης αὐτῷ καταψύξεως πρὸς τὴν ἐκ
τῶν ἄστρων ἀντικαθισταμένης θερμότητα, καὶ διὰ
τῆς ἰσορρόπου τούτων μάχης φυλαττομένης ἐκείνῳ
βεβαίου τῆς στάσεως. Ετι πρὸς τούτοις ἡ ἀκριβὴς
περὶ πάντων τοῦ Θεοῦ πρόγνωσις ἐπεδείκνυτο τῇ τε
μετρίᾳ τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως διαιρέσει, καὶ τῷ ἐξ
ἀρχῆς τὴν ἐν Χριστῷ σωτηρίαν ἡμῶν προωρίσθαι,
ἄνωθεν εὐθὺς εἰς δύο καταστάσεις τὴν κτίσιν διελομένου Θεοῦ, καὶ κατάλληλον εὐτρεπικότος ἑκάστῃ,
καὶ ἐπιτήδειον τὴν καταγωγήν. Τρεπτοῖς μὲν γὰρ
οὖσιν ἔτι καὶ παθητοῖς, διὰ δὲ τοῦτο καὶ ὑπὸ νόμον,
τὴν ἐπίγειον ταύτην οἴκησιν έδωρήσατο· μεθιστα
μένοις δὲ Χριστοῦ χάριτι πρὸς τελείαν καὶ παντελῶς
ἀναμάρτητον, ἀναπετάσει τοὺς οὐρανούς, ὅπου πρότ
δρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς. Στερέωμα γε
μὴν ὡς ἐκ τῆς δημιουργίας προσεῖπεν αὐτὸν, ὅτι ἐξ
διαλύτου, στερὰν καὶ ἀδιάπτωτον τὴν πήξιν ἐδέξατο.
rum copia operiretur. Nunc autem stabilito in medio aquarum firmamento, et elatis eis partii supra
illud, et partim in congregationes suas collectis,
jamidoneam se præstitit terra in omnium usum incolarum, et convenientem sibi mundum suscepit. Quod
autem non poterat fieri, nisi prius firmamentum
constitueretur, et aquæ supra illud tollerentur: illud quidem, ut sol et cætera astra firmamento affigerentur; hoc autem pariter necessarium, et ea de
causa in medio aquæ factum est firmamentum.
Quod enim, utpote ex aquis ortum, in crystallorum
speciem frigore astrictum videtur; adnota igitur
ignea materia, illa profecto calefaciendum erat. Ne
autem ita calefactum unquam solveretur, ne unquam velerasceret et fatisceret, sapientissimus
rerum conditor Deus aquas supra illud prudenter
congregavil. Aquarum igitur frigor stellarum ar
dorem temperat, et re una sic cum altera æque
compensata, inconcussus servatur lirmamenti status. Indicatur insuper accurata Dei de rebus omnibus providentia dum tanta prudentia aquarum naturam distinguit, et jam ab initio futuram nobis in
Christo salutem definit; nam tunc protinus divisit
Deus omnem creationem in duos ordines, el suas
cuique partes suumque locum convenienter tribuit. Hominibus enim adhuc mutationi et peccato
inservientibus, atque hanc ob causam sub lege constitutis, terrestrem istam habitationem donavit; iisdem vero Christi gratia in statum perfectum et
peccati omnino expertem constitutis, cœlos palefaciet, quos jam adiit præcursor noster Jesus. Vocatur autem firmamentum velut propter creationis
rationem, quod ex bumida et fluida et liquida aquarum natura procedens, firmam et stabilem formam
suscepil.
• Καὶ εὐλόγησεν αὐτὰ ὁ Θεό;, λέγων· Αὐξάνεσθε, καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὰ ὕδατα τὰ
ἐν ταῖς θαλάσσαις· καὶ τὰ πετεινὰ πληθυνέσθωσαν
ἐπὶ τῆς γῆς.
ὑγρᾶς τε και ρευστῆς φύσεως τῶν ὑδάτων, καὶ εὐἘπὶ τῶν δένδρων, καὶ τῶν σπερμάτων τὴν αὐτὴν
ταύτην ὁ Θεὸς ῥητῶς εὐλογίαν οὐκ ἐποιήσατο· καί
τοι κακείνων ἐν τῇ διαδοχῇ τήν τε διαμονὴν ἐχόντων
καὶ τὴν ἐπίδοσιν. Τί ποτε οὖν ἄρα τούτου τὸ αἴτιον;
Ἐμοὶ δοκεῖ, ὅτι παιδεῦσαι ἡμᾶς ταύτῃ βουλόμενος,
πρῶτον μὲν, ὅτι πλείων αὐτῷ λόγος ἐστὶ τῶν αἰσθή
σεώς τε καὶ ζωῆς μετεχόντων, ἤπερ τῶν αἰσθητῶν·
ἔπειτα, ὅτι τοῖς σπέρμασι μὲν καὶ δένδροις ὁ Θεὸς
τὴν ἐκ τῆς διαδοχῆς διαμονὴν, ἐκ τῆς γεωργίας δέ
δωκεν ἔχειν· τοῖς δέ γε ζώοις πᾶσιν, ἐκ τῆς πρὸς
άλληλα συνουσίας. Όπως τοίνυν μὴ προαιρετικαῖς
ἱρμαῖς δοκῇ ἐμποιεῖσθαι τήνδε τὴν κίνησιν, συνωθεῖσθαι δὲ μᾶλλον πρὸς τοῦτο τῷ προστάγματι τοῦ
Ποιήσαντος εἰς τὴν τοῦ γένους διαμονήν, εἰκότως
• Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ θηρία κατά γένος, καὶ
VERS. 22. ο Benedixitque illis Deus, dicens:
Crescite, et multiplicamini, et replete aquas maris: avesque multiplicentur super terram.»
Arbores et semina non benedixit Deus tam diserta voce, licet et illa crescere et multiplicari,
procedente tempore, statutum fuerit. Quæ tandem
hujus rei causa? Ut nos ita doceret Deus, ni fallor,
primum se pluris facere ea quæ sensu et vita instruuntur, quam quæ sensu tantum; deinde arbores quidem et semina, de consilio Dei, agricultura
opera in posterum esse servanda, animalia autem
omnia sua quodque cum alio societate. Haud immerito igitur de animalibus expressam hanc benedictionem edidit, ut divino præcepto ad conservandum genus inservire, magis quam libidini suæ
indulgere viderentur.
ταύτην τὴν εὐλογίαν ῥητῶς ἐπὶ τούτων ἐποιήσατο.
Vans. 25.. Εt fecit Deus bestias terræ juxta spe
PG 85:1631
1631
GENNADII PATRIARCH.E CP.
1632
cies suas, et jumenta juxta genus suum. Εt vidit τὰ κτήνη κατὰ γένος αὐτῶν. Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς, ὅτι
Deus quod esset bonum, ›
καλά.»
Τίνος χάριν ἐν τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ τά τε νηκτὰ καὶ
πτηνὰ προελθεῖν ἐκ τῶν ὑδάτων εἰπὼν ἐν τῇ ἕκτῃ
τὰ χερσαία παραχθῆναι προστάττει, ὅτε μέλλει καὶ
τὸν ἄνθρωπον κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ἐκ τῆς γῆς
διαπλάττειν; Ἐπειδὴ τοίνυν πάντα μὲν ὁμοίως τοῦ
ἀνθρώπου χάριν γεγένηται, ἅπαντα δὲ ὁμοίως τὴν
αὐτὴν αὐτῷ χρείαν παρέχει 5, (τὰ μὲν γὰρ ἐκ τῶν
ὑδάτων εἰς μόνην αὐτῷ τροφήν ἐστιν ἐπιτήδεια,
ταῦτα δὲ c, καὶ πρὸς ἄλλων υπηρεσίαν πλειόνων, ὧν
ἐνίων ἐκτὸς οὐδὲ ζῆν ἐδυνάμεθα. ) Καλῶς ὁ ποιητὴς
Θεό; ἔχειν ἡγήσατο, τὰ μᾶλλον ἡμῖν ἀναγκαιότερα,
καὶ πλέον πως πρὸς τὴν χρείαν ἐγγίζοντα, ταῦτα
καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῇ αὐτῇ, καὶ ἐκ γῆς τῆς αὐτῆς ἡμῖν
Qua de causa cum quinto die pisces et volatilia
ex aquis produci jusserit, sexto pecora creare statuit, qui eodem die bominem quoque de terra ficturus erat? Quando cuncta æque hominis gratia facta
sint, at cuncta non æque eamdem illi utilitatem
præstent (nam pisces ipsi non nisi ad cibum inserviunt, alia auten tot ac tanta præbent ut sine
quibusdam ne vivere quidem possemus), rem recle
ita disposuit conditor Deus, ut quæ magis necessaria et quæ majores nobis utilitates conferunt, eodem quoque die et eadem de terra conficerentur.
Finxit etiam in utroque ordine quæ nobis omnino
inutilia, imo formidanda videntur, ne nimia superLia efferamur, et immodeste sentianus, omnia non- υποστήσασθαι. Πεποίηκέ γε μὴν ἐν ἀμφοτέροις ἡμῖν
nisi ad utilitatem nostram fuisse facta. Quibus sane καὶ παντάπασιν ἄχρηστα, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπίφοβα,
optime discimus, neque cætera nobis inservitura, ἵνα μὴ τηνάλλως ἁπλῶς βρενθυώμεθα, μηδὲ τοῦ
nisi id a Deo statutum fuisset, sed potius fero et μετρίου πέρα φρονοίημεν, αἰτίαν δὲ ὁ ἁπάντων τοῦ
cæco impotu per silvas vagantia, nobis nociva ſore. γεγονέναι αὐτὰ τὴν ἡμετέραν χρείαν νομίζοντες· εἰς
δείημεν δὲ ἀκριβῶς ἐκ τούτων μανθάνοντες, ὅτι μὴ Θεοῦ βουληθέντος, οὐδὲ τῶν ἄλλων ἡμῖν οὐδὲν ὑπὸ
ετέτακτο, ἀλλὰ τοῖς ἀνημέροις καὶ ταῦτα παραπλησίως ὁρμαῖς ἐξαγριαινόμενα θηριώδεσ:, μᾶλλον ἂν
ἡμᾶς ἐθανάτουν
VERS. 26. «Et dixit Deus: Faciamus hominem
ad imaginem et similitudinem nostram. ›
Illud ad imaginem nostram, hoc est, ut sentiendi
et ratiocinandi facultate præditus nostra sit imago,
docet nos spirituum dotibus instrui, et velut domus
cujusdam imperio totius mundi præponi. Etenim,
ne plura dicam, Scriptura sacra dum divina describit, eumdem tribuit vocibus sensum, quo apud
nos usurpantur. Quando igitur Deus Christi caput
dicitur, hujus effati vim non prius intelligam,
quam cum consideravero et percepero, quæ sint
apud nos capitis partes et hoc ad prædicta retulero.
Eadem ratione examinanda vox imago. Quod si
vero cogitem quid apud nos imago designet, reperiam imaginem venerandam esse propter illum
quem exprimit. Ad illum enim refertur manifeste
mea hac de re cogitatio. Ipse igitur Dominus in
Evangeliis dicit: Quandiu fecistis uni ex his fratri
bus meis minimis, mihi fecistis; et: Quandiu non
fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis³. Adjecit autem illud ad similitudinem, quia necessario p
similitudinem imago habet cum illo cujus est. Nostræ
ergo imagines, cum corporum imagines sint, sunt et
ipse corporeæ, aliæ quidem coloribus, aliæ forma
archetypum referentes. Divinitatis autein imago,
cum Deus incorporeus sit, hanc quoque cum eo similitudinem habeat oportet. Nec desunt in nobis
nonnulla hujusce generis indicia. Ita Deum agnosco
cuncta providere, ex eo quod ipse plura provideo;
immensum esse et omnibus præsentem, quia vel
perexigua mente ubicunque voluero adsum; rerum
? Matth. xxv,
40-45.
.
• Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ'
εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν.
Τὸ μέντοι κατ' εἰκόνα ἡμετέραν, τουτέστιν, ὥστε
αὐτὸν ἐξ οὐσίας τῆς αἰσθητῆς τε καὶ νοητῆς συμπα
γέντα ἐν εἰκόνος ἡμετέρας είναι τάξει, τοῖς λογικοίς
δεικνυούσης προσήκειν, οἷον οἰκίας τινὸς ἡμῖν τοῖς
ἀναθεμένοις αὐτὴν τοῦ παντὸς κόσμου τὴν δεσπο
τείαν. Ὡς γὰρ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν ὀνε
μάτων ἡμᾶς ἡ θεία περὶ Θεοῦ διδάσκει Γραφή· ὥστε
κἂν κεφαλὴν τοῦ Χριστοῦ τὸν Θεὸν ἀκούσω λεγού
σης, οὐ πρότερον συνήσω τοῦ λεγομένου τὴν δύναμιν,
ἄχρις ἂν ἐκλογισάμενος, καὶ εὑρὼν ἀκριβῶς, τί τῆς
παρ' ἡμῖν κεφαλῆς ἐστι τὸ ἐξαίρετον, ἐπὶ τὸ προς
κείμενον οὕτως ἐνέγκω τὸ νοηθέν. Καὶ ἐπὶ πάντων
δὲ τῶν ἄλλων τῶν τοιουτοτρόπων ὁμοίως. Οὕτως οὖν
καὶ τὸ κατ' εἰκόνα νοήσω, ζητήσας πρότερον τῆς
παρ' ἡμῖν εἰκόνος τὴν χρείαν· νοήσας δὲ, τιμήσω
τὴν εἰκόνα διὰ τὸν οὗπέρ ἐστιν. Εἰς ἐκεῖνον γὰρ ἡ
περὶ τούτων ἀνάγεται μου γνώμη σαφῶς. Αὐτός γοῦν
φησιν ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ὁ Κύριος· Εφ' όσον
ἐποιήσατε ἐνὶ τῶν μικρῶν τούτων, ἐμοὶ ἐποιήσατε
καὶ ἐφ' ὅσον οὐκ ἐποιήσατε ἐνὶ τούτων, οὐδὲ
ἐμοὶ ἐποιήσατε. Τὸ δὲ καθ' ὁμοίωσιν προσέθηκεν,
ἐπειδὴ χρὴ καὶ ὁμοιότητα κεκτῆσθαι τὴν εἰκόνα προς
ἐκεῖνον οὗπέρ ἐστιν. Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἡμετέρων εἰκόνων, ἐπειδὴ καὶ σωμάτων εἰκόνες, καὶ ἐκ σωμάτων
εἰσὶν, εἰκότως αἱ μὲν τοῖς χρώμασιν, αἱ δὲ τοῖς ὄγκοις
μεμίμηνται τὸ ἀρχέτυπον. Ἐπὶ δέ γε τῆς εἰκόνος
τῆς θείας, ἐπειδὴ ἀσώματός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἐκ τῶν
ἐκείνου δεῖ προσεῖναι καὶ τῇ εἰκόνι τὴν ὁμοιότητα.
Καὶ ἔστι ταύτης ἐν ἡμῖν οὐκ ὀλίγα γνωρίσματα,
• Τὸ, καὶ πάντα τὰ ἑρπετὰ τῆς γῆς κατὰ γένος, οὐ κεῖται ἐν τῷ κώδικ:. Διὰ τοῦτο οὐκ ἐτέθη. Δ'Ανάγν
οὐ παρέχει. • 15. τὰ δέ. d "τοι τὸ δέ περιττόν, ἢ τὸ, νομίζοντες ἀναγνωστέον νομίζομεν.
PG 85:1633
1633
IN GENESIN FRAGMENTA
1634
υιον, προνοεῖν οἶδα τὸν ἁπάντων Θεὸν, ἀφ᾽ ὧν καὶ omnium regem, quod ipse nonnullis dominor et
impero; judicem incorruptum, quia et mihi hot
competit; omnibus invisibilem et immortalem,
quia et mihi immortalis anima; creatorem et conditorem, quia ipse quædam condere valeo. Alia
sunt insuper innumera, quæ nostram cum archetypo similitudinem, quoad feri potest, declarant,
Neminem fugit quod imago hominum, ad illorumn
speciem electa, pedes quidem habere et caput
videtur, reapse autem nihil hujusce generis habet,
præter solam figuram. Simili ratione, imo multo
fortiori ratione, quæ mihi per similitudinem cum
Divinitate competunt, divina natura longe superantur. Nam Deus æternus, et me una cum cæteris ex
nibilo protulit; ego autem imaginem meam ex maαὐτὸς ἐγώ τίνων προνοῶ· ἀπερίγραφον εἶναι, καὶ
παρεῖναι τοῖς ἅπασιν, ἀφ' ὧν ἐν ἀκαρεῖ τῇ διανοίᾳ,
καὶ αὐτὸς οἷς ἂν βουληθείην παρίσταμαι· βασιλέα
τοῦ παντὸς, ἀφ᾽ ὧν ἔχω τὸ καὶ αὐτὸς ἄρχειν τε καὶ
δεσπόζειν τινῶν· κριτὴν ὑπάρχειν ἀδέκαστον, ἀφ'
ὧν κάμοὶ τούτου μετέδωκεν· ἀόρατον οὖν τοῖς ἅπασι
καὶ ἀθάνατον, ἀφ᾽ ὧν ἔχω καὶ αὐτὸς τοιαύτην ψυχήν· δημιουργὸν καὶ κτίστην, ἀφ᾽ ὧν ἃ καὶ ἐμαυτὸν
ὁρῶ κτίζειν δυνάμενον. Αλλα πρὸς τούτοις ἐστὶ μυρία
δεικνύντα, καθὼς οἷόντε, τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον
ἡμῶν ὁμοιότητα. Τούτου προδήλου τυγχάνοντος, ὅτι
ὥσπερ ἡ τῶν ἀνθρώπων εἰκὼν, ὁμοία κατὰ τὸ σχῆμα
τυγχάνουσα τῷ ἀνθρώπῳ, δοκεῖ μὲν ἔχειν καὶ πόδας,
καὶ κεφαλὴν, ἔχει δὲ τούτων οὐδὲν κατὰ ἀλήθειαν,
ἀλλ᾽ ἄχρι μόνου τοῦ σχήματος· οὕτω, μᾶλλον δὲ teria quadam fingo quæ mecum simul in lucem
πέραν τούτων, τὰ ἐμοὶ καθ᾽ ὁμοιότητα τῶν θείων prodiit.
προσόντα, ἐνεργείᾳ πρὸς τὰ τῶν ὡς ἀληθῶς θείων ἀπολιμπάνεται. Θεὸς μὲν γὰρ αὐτὸς ἀΐδιος ὢν, ἐξ
οὐκ ὄντων ἐμὲ τοῖς ἄλλοις ἅμα συνυπεστήσατο· ἐγὼ δὲ τὴν εἰκόνα πεποίημαι τὴν αὐτὸς ἐμαυτοῦ ἐξ ὕλης,
μεθ' ἧς τοῦ εἶναι καὶ αὐτὸς εἴληφα τὴν ἀρχήν.
Δεῖ μέντοι καὶ τοῦτό σοι, τί ποτέ ἐστι τὸ κατ' εἰκόνα σαφῶς τε καὶ συντόμως εἰς ἐμὴν δύναμιν
διελθεῖν. ᾿Απὸ τῶν παρ' ἡμῖν εἴωθεν ὡς τὰ πολλὰ
πρὸς ἡμᾶς ἡ Γραφὴ περὶ Θεοῦ διαλέγεσθαι, καὶ τὴν
διδασκαλίαν ἐκ τῶν γνωρίμων ἡμῖν ποιεῖν ἐναργῆ.
Ὡς οὖν, ὅταν ἀκούῃς χειρὶ τὸν Θεὸν ἐκτετακέναι τὸν
οὐρανὸν, ἢ γνόφον ὑπάρχειν ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ,
οὐκ ἀληθῶς χεῖρας ἔχειν νοεῖς τὸν Θεὸν, οὐδὲ πόδας
(ἁπλοῦν γὰρ τὸ θεῖον, ὅτιπερ καὶ ἀσώματον), ἀλλ' ἐκ
τῶν ἡμετέρων, διὰ μὲν τῆς χειρὸς, οἶδας σημαίνεσθαι
τὴν ἐνέργειαν, ἐπειδὴ χερσὶν ἡμεῖς ἐνεργοῦμεν· διὰ
δὲ τοῦ ποδός, τὴν παρουσίαν, ἐπειδὴ ποσὶν ἡμεῖς οὗ
περ ἐθέλομεν ἀφικνούμεθα· καὶ ἐπὶ πάντων δὲ τῶν
τοιουτοτρόπων παραπλησίως ἡγῇ, καὶ οὐχ ἑτεροίως·
οὕτως ἔκδεξαι καὶ τὸ τῆς εἰκόνος. Η τοίνυν εἰκὼν
τοῦτο δύναται παρ' ἡμῖν· τὸν οὐχ ὁρώμενον πολλάκις
ἡμῖν ὑποδεικνύει οὗπέρ ἐστι, καὶ διὰ τῆς εἰκόνος
παρεῖναι τὸν ἀπόντα νομίζομεν. Ἐπειδὴ τοίνυν καὶ
ὁ Δεσπότης Θεὸς ἀόρατος παντελῶς, καὶ ἀπερινόητος
πάσῃ γενητῇ φύσει καθέστηκε, πρὸς δὲ καὶ ἀνενδεής,
ἐν εἰκόνι Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον εἶναι τῇ κτίσει πεποίηκε,
καὶ βασιλέα πάσης ἀπέδειξεν αὐτόν· ἵνα τὴν ἐποφειλομένην αὐτῷ τιμήν παρ' αὐτῆς ἐν τούτοις, καὶ τῇ
περὶ τούτων θεραπείᾳ κομίζοιτο. Καὶ ὅτι μὲν τὰ
αἰσθητὰ πάντα πρὸς τὴν τούτου χρείαν σύνθητ...
γῆ, θάλαττα, ζώων φύσεις, ἀὴρ, ώμολόγηται. Τάχα
δ' ἄν τισι προσταίη τό, καὶ περὶ τῶν ἀγγέλων ταυτό
τοῦτο φάσκειν ἡμᾶς· οὓς Παύλῳ παραπέμψαντες
φάσκοντι, Πάντας αὐτοὺς εἶναι λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς μέλο
λοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, αὐτοὶ τῆς πρὸς αὐ
τοὺς φιλονεικίας ἀπαλλαξόμεθα. "Ονπερ τοίνυν τρό
πον τῶν κατὰ γῆν τούτων βασιλέων, ὅσαι μέν εἰσι
τῶν πόλεων ὑπήκοοί τε καὶ φίλιοι περιέπουσι τε
τὰς εἰκόνας αὐτῶν, καὶ τιμὴν αὐταῖς ἅπασαν προσ
* Hebr. 1, 44.
• Ισ. συντέθειται.
η
Oportet tamen quoque pro viribus tibi breviter
et aperte explicare quid sibi voluerit illud ad ima.
ginem. Solet quidem Scriptura ea de Deo adhibere
quæ apud nos usurpantur, et doctrinam suam per
ea illustrare quæ nobis innotescunt. Quod si igitur
de Deo audieris, eum manu cœlum extendisse, aut
caliginem habere sub pedibus suis, noli credere eum
reipsa manibus aut pedibus instructumn esse (nal
simplex Deus, quia incorporeus); sed humana ratione
indicatur per manus operatio, quando ipsi manibus
operamur; et per pedes præsentia, quando pedibus
nos quocunque libuerit conferimus. De omnibus
rein se simili modo habere credas et non alio,
idem valet et de illo ad imaginem. Ea est igitur
apud nos virtus imaginis, ut rem, cujus est, vel ab
oculis remotam plerumque demonstret, et illius ope
vel absentia adesse putemus. Quando igitur Dominus Deus omnino invisibilis et incomprehensibilis,
omni creaturæ, imo nulla re indigus hominem ad
immaginem suam creavit, et regem omnis creature
demonstravit eum; fecit hoc primum ut debitum
sibi a creaturis honorem per homines acciperet,
ideoque merito cultu coleretur; deinde ut omnibus
appareat cunctas res sensibiles, terram scilicet, et
mare, et animnantium naturas, et aerem, in hominum usum fuisse creata. Quod si quis indignabitur,
nos idem de angelis profiteri, dimittemus euin ad
Pautum dicentem: Omnes esse administratorios
spiritus, in ministerium missos propter eos, qui
hæreditatem capient salutis*, soluto sic omni contentionis crimine. Quo modo igitur in terris regum
subditi et amici imagines eorum reverentur, et
eodem eas cultu prosequuntur, quo vel ipsos reges;
ita quoque se habent Dei, rerum omnium domini,
creaturæ. Qui Creatorem venerantur, imaginem
PG 85:1635
1635
GENNADII PATRIARCHE CP.
1638
quoque magnifaciunt, et adhuc nunc eam summo άγουσι, καὶ βασιλεῦσι προσήκουσαν· οὕτω καὶ τῶν
studio amplectuntur. Qui autem a Deo defecerunt,
iidem pro viribus ad tollendam imaginem desudant,
et nunquam ad saniora revertentur.
ἐπιδείκνυνται· ὅσοι δὲ ἀποστασίαν ἐνόσησαν, αὐτοὶ
σαν, καὶ μεθίενται τῆς τοιαύτης γνώμης οὐδέποτε,
Prolatis tamen illis, Faciamus hominem ad imagi❤
nem nostrum, et ad similitudinem, adjecit: Ει habeant principatum piscium, et volatilium, et ferarum
terra, et pecorum, declarans, quod res omnnes hom
mini non vi et necessitate inserviunt, sed quoniam
imagini Dei rerum omnium principatus competit.
CAP. H.
VERS. 22. Et ædificavit Dominus Deus costam
quam tulerat de Adam in mulierem: et adduxit
eam ad Adam.
>
Cum Deus viro majorem vellet, secundum naturam, indere mulieris amorem, efformavit eam ex
illo; neque ex parte anteriori, ne videretur quusi
adversam ei facere, neque ex parte posteriori, ut
ne minus honorata putaretur, sed e latere quod
velut medium erat, ul, respectu viri, medium temeret inter honerem et subjectionem.
CAP. III
VERS. 2.. Sed et serpens erat callidior cunctis
animantibus terræ quæ fecerat Dominus Deus. >
Serpentem hic appellat Satanam ob vim n10cendi, quemadmodum Salvator quoque, Vidi, inquit, Satanam fulguris instar decidentem e cœlo **.
Et: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpios ', etc.
VERS. 8. «Εt aperti sunt oculi amborum et cognoverunt se esse nudos.
Et aperti sunt, inquit, oculi amborum. Quæri
potest unde edoctus serpens unec futura prædixerit.
hæc
Quod enim ventura prævidere dæmonibus non competit, certum, cum hoc non nisi Dei proprium, et
eorum quibus Deus concesserit. Unde propheta dæὑπὸ τοῦ παμβασιλέως γενομένων Θεοῦ. Οἱ μὲν αἰδεσθέντες τὸν Ποιητήν, έστερξαν τὴν εἰκόνα, καὶ τὴν
ἐπιβάλλουσαν αὐτοῖς σπουδὴν περὶ αὐτὴν εἰσέτι νῦν
πάντα τρόπον εἰς τὴν καθαίρεσιν αὐτῆς ἐπεβούλευΕἰπὼν μέντοι το, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ'
εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, επήγαγε
Καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων, καὶ τῶν πετεινῶν,
καὶ τῶν θηρίων τῆς γῆς, καὶ τῶν κτηνῶν· δει
κνύς, ὡς οὐχὶ κατὰ ἀνάγκην αὐτῷ τὰ πάντα, καὶ
βίαν ὑπέταξεν, ἀλλ' ὡς ὀφειλομένην εἰκόνι θείᾳ τῶν
ἁπάντων τὴν ἀρχὴν ἐγκεχείρικε.
ΚΕΦΑΛ. Β'.
• Καὶ ᾠκοδόμησε Κύριος ὁ Θεὸς τὴν πλευράν, ἣν
ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ εἰς γυναῖκα, καὶ ἤγαγεν αύτὴν πρὸς τὸν ᾿Αδάμ.»
Βουλόμενος ὁ Θεὸς πλείονα τῷ ἀνδρὶ κατὰ φύσιν
ἐνεῖναι τὴν περὶ τὴν γυναῖκα στοργήν, διαπλάττει
μὲν αὐτὴν ἐξ αὐτοῦ, οὔτε δὲ ἔκ τινος μέρους τῶν
ἔμπροσθεν,· ἵνα μὴ δόξῃ πρὸς ἀντίστασιν ὥσπερ αὐτῷ
διαπλάττειν αὐτήν· οὔτ᾽ αὖ πάλιν καθαρῶς ἐκ τῶν
ὄπισθεν, ἵνα μὴ ἀτιμοτέρα λογίζοιτο· ἀλλ' ἐκ τῆς
πλευρᾶς τῆς μεταξύ πως ἐχούσης· ὡς ἂν ἔχουσα
πρὸς τὸν ἄνδρα φαίνοιτο καὶ αὐτὴ τὸ μέσον ισοτι
μίας τε καὶ ὑποταγής.
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
• Ο δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων
τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε Κύριος ὁ Θεός.»
Ὄφιν ἐνταῦθα τὸν Σατανᾶν, διὰ τὸ βλαπτικὸν,
ὀνομάζει· καθὼς καὶ ὁ Σωτήρ φησιν· 'Εθεώρουν
τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν πεσόντα ἐκ τοῦ οὐρα
νοῦ. Καὶ· Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν· πατεῖν
ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων, καὶ τὰ ἑξῆς.
• Καὶ διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δύο, καὶ
ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν. ο
Καὶ διηνοίχθησαν, φησὶν, οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δύο.
Ζητούμενόν ἐστι, πόθεν ὁ ὄφις γνούς, ταῦτα προέφη
αὐτοῖς συμβήσεσθαι. Οτι γὰρ οὐ μέτεστιν αὐτῷ τῆς
τῶν μελλόντων προγνώσεως, ἀναντίῤῥητον, ἐπειδὴ
Θεοῦ τοῦτο ἐξαίρετον ἴδιον, καὶ ὅσοις ἂν αὐτὸς δω
mones ita alloquitur: Nundiale nobis qua ventura, ρήσηται. Λέγει γοῦν ὡς πρὸς τοὺς δαίμονας ὁ προet
el sciemus quoniam dii estis. Dicam igitur illum,
cum prudentissimus sit juxta Scripturæ de ipso
effalum, et ex minimnis magna, atque ex paucis
plura perspicere valeat, ab eis que Deus ad Adam
protulerat ventura quæque providisse. Hæc enim
sic sonant: De ligno autem cognoscendi bonum et
malum, non edetis de illo: qua die autem ederitis
ex eo, morte moriemini. Intellexit ergo, utpote
prudens, a nomine arboris quid eveniendum erat:
eos scilicet corroborandos esse, cum primum cibo
illo fuerint usi. Hoc enim significatur apertis oculis. Corroborato autem in eis nativo torpore, ardendum erat eis circa nuptiales voluptates. Quo
** Luc. x, 18. s ibid. 19. • Isa. sul, 23.
φήτης, Αναγγείλατε ἡμῖν τὰ ἐπερχόμενα τί ἔσται,
καὶ γνωσόμεθα ὅτι θεοί έστε. Φημὶ τοίνυν, ὅτι
φρονιμώτατος ὢν κατὰ τὴν τῆς Γραφῆς περὶ αὐτοῦ
μαρτυρίαν, καὶ δεινὸς ἐκ μικρῶν μεγάλα, καὶ ἐξ
ἐλίγων πολλὰ συνιδεῖν, ἐκ τῶν πρὸς τὸν Ἀδὰμ τοῦ
Θεοῦ ῥημάτων ἐστοχάσατο τὴν ἀπόβασιν. Ἔχει γὰρ
οὕτως· Ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν
καὶ πονηρὸν οὐ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ. ῾Η δ' ἂν
ἡμέρᾳ φάγησθε ἀπ' αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε,
Συνῆκεν οὖν ὡς φρόνιμος ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ φυτοῦ τὸ ἀποβησόμενον· καὶ ὅτι τῆς τροφῆς μετασχόν
τες, ἐνισχύσουσι μὲν ὡς εἰκός· τοῦτο γὰρ λέγει
διάνοιξιν ὀφθαλμῶν· ἐνισχύσαντες δὲ τὴν φυσικὴ
PG 85:1637
1637
IN GENESIN FRAGMENTA.
1638
ad agnitionem boni et mali venirent. Quod autem in
divina Scriptura oculos aperiri idem sonetac corroborari, apparet ex primo libro Regum. Nam Saul
cum alienigenas lacesseret, et populum adjuravisset, ne quis ante vesperam caperet cibum, Jonathan filius ejus non audivit maledictum. Ingressus igitur nemus quoddam, apiario occurrit, et extendens
Summitatem sceptri sui quod in manu suæ tenebat,
tinxit illam in favo mellis, et convertit manum
suam ad os suum, et suspexerunt oculi ejus. Cognito autem postea maledicto patris, dixit: Perturbavit pater meus terram. Vide quoniam gustavi
brere quid de melle hoc, viderunt oculi mei 1. Similia ergo putemus primis hominibus evenisse, quando
aperti sunt oculi. Quod enim antea clausi non fuerant,
manifestum. Nam vidit mulier, ait, quoniam bo
num est lignum ad escam, et quia gratum oculis nd
videndum. Ita, ut opinor et censeo, cognovit serpens ab ipso ligni nomine quæ mulieri prænuntiavit. De semetipso autem mentitur illud: Non morte
moriemini, haud secus ac illud: et eritis sicut dii.
Non enim dit effecti sunt, esca sumpta, sed e
contrario carnis cupiditates protinus agnoverunt
in seipsis, et se reipsa morte damnatos esse ex eo
intellexerunt, quod natura ipsorum immutata esset
et ad procreandos pueros excitarenhır.
ἐν αὐτοῖς νάρκωσιν, ἀναζωπυρήσουσι τὴν τῆς γαμ: quidem facto, necesse erat ut pudore afficerentur, et
κῆς εὐλογίας ἐπιθυμίαν· τούτου δὲ συμβάντος αὐτοῖς,
τὰ τῆς αἰσχύνη; ἐξ ἀνάγκης ἐπισυμβήσεται, και
ἥξουσιν οὕτως εἰς διάγνωσιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ.
᾿Αλλὰ μὴν, ὡς τὴν ἐνίσχυσιν ἡμῶν, διάνοιξιν λέγειν
ὀφθαλμῶν οἶδεν ή θεία Γραφή, λέγει ἡ πρώτη τῶν
Βασιλειῶν, ὅτι τοῦ Σαούλ ποτε πολεμοῦντος ἀλλη
φύλοις, καὶ καταρασαμένου τὸν λαὸν, εἰ πρὸ τῆς
ἑσπέρας μεταλάβοι τροφῆς, Ἰωνάθαν ὁ υἱὸς αὐτοῦ
τοῦτον οὐκ ἐπακήκοεν. Εἰσελθὼν δὲ κατά τι μέρος
δρυμοῦ, περιτυγχάνει συστρέμματι μελισσῶν, καὶ
ἐκτείνας τὸ ἄκρον τοῦ σκήπτρου τοῦ ἐν τῇ χειρὶ
αὐτοῦ, ἐνέβαψεν αὐτὸ εἰς τὸ κηρίον τοῦ μέλιτος, καὶ
ἐπέστρεψε τὴν χεῖρα αὐτοῦ εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ
ἀνέβλεψαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ. Μαθὼν δὲ μετὰ τοῦτο
τοῦ πατρὸς, φησί, τὴν ἀράν, εἶπεν· Ἀπήλλαχεν ὁ
πατήρ μου τὴν γῆν. Ιδε διότι ἐγευσάμην βραχὺ
τοῦ μέλιτος τούτου· εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου.
Οὕτως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν πρωτοπλάστων νοήσωμεν
τῶν ὀφθαλμῶν τὴν διάνοιξιν. Οτι γὰρ αὐτοῖ; οὗτοι
καὶ πρὸ τῆς βρώσεως οὐκ ἐκέκλειντο, πρόδηλον.
Εἶδε γάρ, φησίν, ἡ γυνὴ ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς
βρώσιν, καὶ ὅτι ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ
ἰδεῖν. Οὕτω μὲν οὖν κατ' ἐμὴν ἔννοιαν καὶ δόξαν ὁ
ὄφις ἀπὸ τῆς τοῦ ξύλου προσηγορίας ἔγνω ταῦτα τῇ
γυναικὶ προειπεῖν· ἐκακούργησε δὲ ἀφ' ἑαυτοῦ τὸ,
Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, ψευσάμενος· καὶ τὸ,
ὡς Θεοί, παρενθείς. Οὐ γὰρ τοῦτο φαγόντες ἐγένοντο, ἀλλ᾽ ἀντὶ τούτων τὰ τῆς θνητῆς ἐπέγνωσαν ἐν ἑαυ
τοῖς αὐτίκα πάθη σαρκός· καὶ κεκυρῶσθαι τοῦ θανάτου κατ' αὐτῶν ἀληθῶς τὴν ἀπόφασιν ἔ αθον ἐκ
τῆς ἀπὸ τῆς φύσεως αὐτῶν διαδοχῆς, διὰ τοῦ πρὸς παιδογονίαν ἐρεθισμοῦ.
• Καὶ ἔῤῥαψαν φύλλα συκῆς, καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς περιζώματα.
. Et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi succinctoria. >
Credo eos de Dei Domini consilio, violata lege,
protinus pudore fuisse confusos, ut vel ideo a peccandi libidine averterentur. Videtur autem per omnia de ligno fici factumn esse ad eos Dei mandatum.
Non enim cum escam gustaverant, et rubore afliciebantur, decebat eos statim istud lignum elfgere, et circumire ac quærere unde operirentur; ac
Dei præsentiam reformidantes, nunquam se illue
confugissent, ubi peccaverant, ni ab eo improviso
et prope comedentes adhuc deprehensi fuissent.
Notandum est etiam hic hominem sexto die fuisse
creatum, et in paradisum introductum, et legi de
ligno subjectumn, et eodem etiam legem violasse.
Ἐγὼ νομίζω τὸν Δεσπότην Θεὸν ἐνθεῖναι αὐτοῖς
τὴν αἰσχύνην μετὰ τὴν παράβασιν, ὡς ἂν καὶ ταύτῃ
πρὸς τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἀνακόπτωνται ἐπίδοσιν.
Εοικε μέντοι διὰ πάντων περὶ τοῦ ξύλου τῆς συχῆς
πεποιῆσθαι πρὸς αὐτοὺς ὁ Θεὸς τὸ παράγγελμα. Ούτε
γὰρ ἂν εὐθὺς μετὰ τὴν γεῦσιν, ἐπιγενομένης αὐτοῖς
τῆς αἰσχύνης, ἔμελλον τὸ παρὸν δένδρον καταλιμπάνοντες, ἐκπεριιέναι ζητεῖν ἐξ ὅτου σκεπάσονται·
καὶ τῆς θείας αἰσθόμενοι παρουσίας, οὐκ ἂν ἑαυτοὺς
ὑπ' ἐκεῖνο κατέκρυπτον, περὶ 8 παρανενομήκεισαν,
μὴ ἀθρόον ὑπ' αὐτοῦ, καὶ σχεδὸν ἐσθίοντες ἔτι καταληφθέντες. Τούτου δὲ νῦν ἐπιμνησθῆναι καιρός, ὅτι
κατὰ τὴν ἕκτην ἡμέραν ὁ ἄνθρωπος καὶ γενόμενος,
καὶ εἰς τὸν παράδεισον εἰσαχθεὶς, ἐδέξατό τε τὴν Nondum enim de alio quovis fructu comederal,
περὶ τὸ φυτὸν ἐντολὴν, καὶ παραβὰς, ἐξωρίσθη. Ο
πω γοῦν οὐδενὸς τῶν ἄλλων μετειληφώς, ἐπὶ τὴν
τούτου γεῦσιν ὑπὸ τοῦ ὄφεως προυτράπη.
• Καὶ ἐκάλεσεν Αδάμ τὸ ὄνομα τῆς γυναικες
αὐτοῦ, Ζωή, ὅτι αὕτη μήτηρ πάντων τῶν ζώντων.
Ὥσπερ τὸν Ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος
τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, τοῦ Ἀδὰμ
κατὰ θείαν ἀποκάλυψιν εἰπόντος, τοῦτο ἐξ ἀρχῆς ὁ
Σωτὴρ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις τὸν ποιητήν Θεὸν ἔφησεν
εἰρηκένα:· οὕτω καὶ νῦν Μωσῆς ὁ μακάριος τὴν
1 Reg. xv, 29. * Marc, s, 7.
cum ad gustandum istud lignum a serpente periluclus est.
VERS. 21. Et vocavit Adam nomen uxoris suæ
Heva, eo quod mater esset cunctorum viventium.»
Quemadmodum illud: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, quod Adam ex divina
revelatione protulit, ab ipso Deo conditore ab ini.
tio dictum asserit Salvator in Evangeliis; ita dicitur hic Deus a beato Moyse Adam induisse, quod
PG 85:1639
7639
GENNADII PATRIARCHÆ CP.
1640
illi per divinaın revelationem suaserit sibi loco fo- ἐπίνοιαν, τὴν περὶ τὸν Ἀδὰμ τοῦ ἐκ φυλλῶν
liorum vestimenta ex pellibus conficere.
VERS. 29.. Εt ait Dominus Deus: Ecce Adamn
quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et
malum. ›
Gravius his verbis cruciat Adam, ut hac leni
Increpatione quam optime intelligat serpentis fallaciam dicentis: Eritis sicut dii, scientes bonum el
malum. Quid enim, inquit, adhuc deest Adamo,
ex iis quæ speravit? Integre recepit quæ serpens
de actus ejus exitu nuntiaverat. Ecce igitur amare
‹‹idicit quomodo unus e nobis effectus est.
Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et
sumat etiam de ligno vitae, et conedat, et vivut in
‹æternum. ›
Jam hinc in posterum recedas, inquit. Non
erat enim quo pacto præcepti divini transgressor,
el per peccatum mortis servitio addictus, adhuc
de ligno vitæ comederet. Hoc enim certa immortalium esca, homo autem præbuerat se immortali
vita indignum.
VRRS. 23. • Ει collocavit Cherubim, et dammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam
viam ligni vitæ. ›
Cherubim sunt virtutes invisibiles. Quæ cum
custodiendo paradiso præficiantur, speciem referre
Auguntur rhomphææ flammeæ ac semper agital2,
et ita Adam ab ingressu deterrere.
CAP. IV.
VERS. 4. «Ει respexit Dominus ad Abel, et ad
munera ejus; super Cain autem, et super sacrifcia
cjus non advertit. ›
ἀντὶ τῶν φύλλων χιτῶνας ἑαυτῷ μηχανήσασθαι,
κατὰ θείαν ἀποκάλυψιν ἐνδοθεῖσαν, Θεοῦ προσείπεν
Ενέργειαν.
• Καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεός· Ἰδού Αδάμ γέγονεν
ὡς εἷς ἐξ ἡμῶν, τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονη
ρόν.
Λίαν τοῖς ῥήμασι τούτοις ὠδύνησε τὸν ᾿Αδάμ, εἰς
συναίσθησιν αὐτὸν, διὰ τοῦ ἐν αὐτοῖς ἤθους, μάλι
στα τῆς ἀπάτης τοῦ ὄψεως, ἀγαγών, εἰπόντος, Εσε·
σθε ὡς θεοὶ γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν. Τ
γὰρ ἐνδεῖ λοιπὸν, φησί, τῷ Ἀδὰμ τούτων, ὧν προ
εδόκησεν; αὐτοτελῆ τοῦ ὄρέως τὴν ἐπαγγελίαν ἐπὶ
τῆς ἐκβάσεως τῶν ἔργων ἐδέξατο. Ἰδοὺ γοῦν ἀκρ
σως μεμάθηκεν, ὅπως γέγονεν εἰς ἐξ ἡμῶν.
«Καὶ νῦν μήποτε ἐκτείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ
λάβῃ ἀπὸ τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς, καὶ φάγῃ, καὶ ζήστε
ται εἰς τὸν αἰῶνα.»
Ἀλλὰ γὰρ ἐντεῦθεν, φησὶν, ἀπίτω λοιπόν. Οὐ γὰρ
οἷόν τε παραβεβηκότα τὴν ἐντολὴν, καὶ τὸν θάνατ
διὰ τῆς ἁμαρτίας ἐπισπασάμενον, ἔτι τοῦ ξύλου τῆς
ζωῆς μετασχεῖν. Τοῦτο μὲν γὰρ ἄνετος ἀθανάτων
τροφή, ὁ δὲ ἀνάξιον ἑαυτὸν ἀπέφηνε τῆς ἀτελευτή
του ζωής.
• Καὶ ἔταξε τὰ Χερουβίμ, καὶ τὴν φλογίνην
ῥομφαίαν, τὴν στρεφομένην φυλάσσειν τὴν ὁδὸν τοῦ
ξύλου τῆς ζωῆς.
Τὰ δὲ Χερουβίμ εἰσι δυνάμεις ἀόρατοι. Ταύτα,
φησί, δεξαμένας τοῦ παραδείσου τὴν φυλακὴν σχη
ματίζεσθαι εἰς ῥομφαίας ὄψιν φλογώδους τε καὶ
ἀεικινήτου, καὶ τῷ Ἀδὰμ τὴν εἴσοδον ἀποκλείει»
ΚΕΦ. Δ'.
• Καὶ ἐπεἶδεν ὁ Θεὸς ἐπὶ “Αβελ, καὶ ἐπὶ ταῖς
δώροις αὐτοῦ· ἐπὶ δὲ Κάϊν, καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίας
αὐτοῦ οὐ προσέσχε. ο
Τοῦτό τινες ἐζητήκασιν, ὅτου χάριν ὁ προφήτης
τὴν χρῆσιν τῶν ὀνομάτων ενήλλαξε θυσίαν μὲν, την
τῶν καρπῶν προσκομιδὴν, δῶρον δὲ, τὴν τοῦ ἀργίου
προσειπών. Ἐμοὶ μὲν οὖν οὐδέν τι δοκεῖ διαφέρει»,
ἀλλὰ συνήθως κατὰ τὸ τῆς Γραφῆς ἰδίωμα διωρί
σθαι, ἔν τι καὶ ταὐτὸν ὄντα τὰ συναμφότερα, καθώς
που καὶ Παῦλος λέγει αὐτὰ συναριθμῶν Εἰς τὸ
προσφέρειν δωρα τε καὶ θυσίας ὑπὲρ ἁμαρτιῶν.
•
Quæsiverunt quidam hic, qua de causa propheta
vocum significationem permutaverit, sacrificium
fructuam oblationem, et munera ovium oblationein
vocans. Al mihi non videntur illæ voces ulla ratione diversa significare, et nonnisi Scripturæ
lingua in varios sensus distingui, cum unum idemque utraque designet, juxta illud Pauli utramque
conjungentis Ut offerat dona et sacrificia pro peccalis. Cujus tamen rei causas nonnulli afferunt: 'Ας μέντοι τούτου τινὲς αἰτίας εἰρήκασιν, αἶδε εἰς!
primam, quod animantibus nondumn vescebantur
homines; secundam, quod Scriptura solet per
@nigmata ventura adumbrare. Quando igitur, inquiunt, sacrificia primum exigenda ac dein respuenda
erant, haud immerito vocatur sacrificium ingrata
Caini oblatio. Neminem autem fugit, quam vanus,
quamque juvenilis hic sermo sit. Nam salutaris
quoque Domini crux dicitur sacrificium: In consummatione sæculorum, ad destitutionem peccati,
per sacrificium suum apparuit ". Qui autem, si
• Hebr v, 1. 1 flebr. 1x, 26.
◊ Ισως ἐκ φλοιῶν.
μία μὲν, ἐπειδὴ μήπω τότε τὰ ζῶα, φησί, κατεσφάτ
τετο· δευτέρα δὲ, ὅτι ἔθος τῇ θείᾳ Γραφῇ δι' αίν:
γμάτων τὰ μέλλοντα προδηλοῦν. Ἐπειδὴ τοίνυν
ἔμελλε, φησί, νομοθετεῖν περὶ θυσιῶν, εἶτα πάλιν
αὐτὰς καταργεῖν, εἰκότως τὴν οὐ δεχθεῖσαν τοῦ Κάϊν
προσφοράν, θυσίαν ὠνόμασεν. Ὅτι δὲ ψυχρές, καὶ
μειρακιώδης οὗτος ὁ λόγος, αὐτόθεν δῆλον· θυσίαν
γοῦν καὶ τὸν σωτήριον τοῦ Κυρίου ονομάζει στον
ρόν· Ἐπὶ συντελείᾳ γὰρ τῶν αἰώνων εἰς ἀθέτησα
ἁμαρτίας διὰ τῆς θυσίας αὐτοῦ πεφανέρωται· και
PG 85:1641
1641
IN GENESIN FRAGMENTA.
1642
τοι πῶς ἂν ἀληθοῦς ὄντος ἐκείνου τοῦ λόγου, τῷ valeret illa ratio, vocaret huic eodem nomine more
αὐτῷ τὸν τοῦ Κυρίου θάνατον ονόματι προσηγόρευσε;
ΚΕΦΑΛ. Γ'.
• Ιδόντες δὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ τὰς θυγατέρας τῶν
ἀνθρώπων, ὅτι καλαί εἰσιν, ἔλαβον ἑαυτοῖς εἰς γυναῖκας ἀπὸ πασῶν, ὧν ἐξελέξαντο. ο
Υἱοὺς Θεοῦ κατ' ἐξαίρετον λόγον τοὺς τοῦ Σὴθ
ἀπογόνους ὠνόμασεν, ὡς πατρὸς περὶ αὐτοὺς κηδεμονίαν ἐπιδεικνυμένου τοῦ Θεοῦ, καθάπερ οἶμαι καὶ
τοὺς ἐκ τοῦ Ἰακώβ· Υιούς γάρ, φησὶν, ἐγέννησα
καὶ ὕψωσα.
• Εσονται δὲ αἱ ἡμέραι αὐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι
ἔτη.
G
Ἔσονται δέ, φησὶν, αἱ ἡμέραι αὐτῶν ἔτη ἑκατὸν
εἴκοσι· τουτέστιν ἀλυσιτελὴς ὁ μακρὸς τοῖς οὕτως
ἐμπαθέσιν αἰών. Διὸ τὸν βίον αὐτοῖς, ὡς ἐπὶ τὸ
πλεῖστον, εἰς εἴκοσι καὶ ἑκατὸν ἐτῶν ἀριθμὸν συντεμῶ. Καὶ γοῦν κατ᾽ ὀλίγον αὐτῶν ὑποτεμνομένων
τὴν ζωὴν, εἰς τοσοῦτον αὐτὴν ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν
λοιπὸν κατεστήσατο χρόνον. Ταύτῃ γε μὴν ἡμῶν
τῇ ἐκθέσει συμφωνεῖ καὶ Ἰώσηπος, οὕτως εἰπών·
• Συνετέμνετο γὰρ ἤδη τοῖς ἀνθρώποις τὸ ζῆν, καὶ
βραχύτερον ἐγίνετο μέχρι τῆς Μωσέως γενέσεως,
ἑκατὸν ἔτη πρὸς τοῖς εἴκοσι ζήσαντος.» Επειδὴ δὲ
ψήθησάν τινες εἰρῆσθαι μὲν περὶ τοῦ κατακλυσμοῦ
τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐν τῷ πεντακοσιοστῷ ἔτει τοῦ
Νῶε, ὡς ἔκτοτε μετὰ τοσούτων ἐτῶν ἀριθμὸν ἐπαχθησομένου (ἐπήχθη δὲ οὗτος ἐξακοσιοστοῦ ἔτους τοῦ
Νώε), συλλογιζόμενοι τὸν χρόνον, ἔφησαν προειλη.
φέναι τὸν Θεὸν εἴχυσι ἔτεσι τὴν οἰκείαν, ἀπόφασιν.
Οπερ ἐστὶ παντάπασιν ἀτοπώτατον, τοῦ Θεοῦ τὰς
τιμωρίας ἀεὶ βραδύνοντος, καὶ ἀναβαλλομένου μᾶλλον, οὐ προλαμβάνοντος. Ἔνιοι μὲν οὖν προσιέμενοι ταύτης τῆς ἑρμηνείας τὰ πρότερα, καὶ συνομολογήσαντες τὴν προεγκειμένην ἀπόφασιν, τὴν ἐκ τοῦ
κατακλυσμοῦ τοῖς ἀνθρώποις ολέθριον ἀπειλήν,
πρὸς τὰ ἑξῆς, τὰ περὶ τῆς τοῦ χρόνου φημὶ προθεσμίας, ἀντιβεβήκασιν. Οὐδὲ γὰρ κατὰ τὸ πεντακοσιοστὸν ἔτος τοῦ Νεέ φασι ταῦτα πάντως εἰπεῖν τὸν
Θεόν, κἂν εἰ προλαβὼν ὁ συγγραφεύς ἔφη τὸ, Ην
Νῶς ἐτῶν πεντακοσίων· ὅθεν οὐδὲ πρὸς τὸν Νε
τὸν Θεὸν αὐτὰ φῆσαι· ἀπολελυμένως δὲ οὕτως
ἁπλῶς, ὡς ἐντεῦθεν εἶναι στοχάσασθαι μᾶλλον ἀκό
λουθον, ὅτιπερ εἰκὸς, πολλῷ πρότερον καὶ τῶν έκαν
τὸν εἴκοσι ἐτῶν ἐξενηνέχθαι παρὰ Θεοῦ τὴν ἀπόφα
σιν, ἣν πρὸς τὸν Νῶε εἰπεῖν τὸν Θεὸν, καὶ ἐπὶ πέρας
ἐθέλειν ἤδη προαγαγεῖν. Οὕτω μὲν οὖν ἔνιοι τῆς τῶν
τινων ἑρμηνείας ἀποσκευάσασθαι τὸ ἄτοπον ἐπειράθησαν. Ἐγὼ δὲ τὸν πολὺν κύκλον παρείς, πιθανώτε
ρόν τε οἶμαι, καὶ ἀληθέστερον, καὶ παρὰ πόδα μᾶλλον
αὐτὸ προηρμηνευκέναι· ταύτην μὲν ἀπόφασιν τὴν,
Εσονται αἱ ἡμέραι αὐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι ἔτη,
γενομένην ἐπὶ τῇ πορνείᾳ τῶν ἐκ τοῦ Σήθ, περὶ τῆς
τῶν μετέπειτα ζωῆς ἐκδεξάμενος, οὐ περὶ τῶν πρὸ
τοῦ κατακλυσμοῦ, καὶ μέχρι τοῦ κατακλυσμοῦ· τὴν
st Isa. 1, 2.
PATROL. GR. LXXXV.
tem Domini?
CAP. VI.
VERS. 3. Videntes filii Dei filias hominum
quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ex
omnibus quas elegerant. ›
Filii Dei vocantur præ cæteris posteri Seth, ut
paternam suam de eis curam Deus indicet, sicut
et, ni fallor, quando de filiis Jacob dicit: Filios
genui et exaltavi "
VERS. 3. «Erunt autem dies illorum centum viginti anni. ›
Erunt autem dies eorum centum viginti anni, boc
est, non est cur diutius vivant, qui istis affectibus
inserviunt. Qua de causa ita vitam illorum definivit, ut nunquam numerum centum viginti annorum superaret. Imminuta est igitur sensim vita,
donec post patriarcharum ætaten his finibus taudem terminaretur. Cui interpretationi consentit
Josephus, dicens: Nam abbreviata est hominum
vita, et paulatim in brevius coarctata usque ad tempora Moysis, qui centam viginti annos vixit.
Quando autem quibusdam visum est hæc verba de
diluvio dicta fuisse anno Noe quingentesimo, quasi
illud post centum viginti annos eventurum esset,
hoc vero anno Noe sexcentesimo factum est, dixerunt illi Deum consilia sua viginti annos ante statutumn tempus prævenisse. Ast istud omnino absurdum, nam supplicia differt Deus semper, ac moratur potius quam properet. Alii igitur, hauc interpretationem quoad priorem partem probantes, et
prædicta verba ad exitium hominum per diluvium
referentes, posteriorem partein respuerunt, qua
tempus prænuntiaretur. Hæc enim, aiunt, ΠΟΙ
protulit Deus anno Noe quingentesime, licet paullo
superius scriptor dixerit illud: Erat Noe annorum
quingentorum; nec ideo his ipsum Noe allocutus
est; sed absoluta ac adeo generali ratione prolata
sunt, et non nisi conjectura intelligi potuerit quid
significent; ut, nti decebat, longe ante illos centum
viginti annos edita, quæ nou prius Noe revelavit
quam consilium jam perfecturus esset. Hocce modo
conati sunt nonnulli interpretationem illam ab
omni crimine liberare. Ego vero seriem hanc indeGinitam omittens, verisimilius puto, et verius, ac
multo magis obvium dicere, Sententia hæc:
Erunt autem dies eorum centum viginti anni, spectat ad flagitia filiorum Seth, et vitam eorum definit
qui postea fuerunt, non eorum qui ante diluvium
aut usque ad diluvium vixerunt. Illa autem alia
sententia Dei dicentis, Delebo hominem, quem feci,
a facie terræ, ideo data quod homines a deterioribus ad deterrima delaberentur, universam rerum
omnium per diluvium ruinam intendit.
52
PG 85:1643
1643
GENNADII PATRIARCHE CP.
10:44
δὲ, Εἶπεν ὁ Θεὸς, Απαλείψω τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἐποίησα ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, ἐξενηνεγμένην
ἀπόφασιν, διὰ τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον εἰς ἄκρον ἐκτροπὴν τῶν ἀνθρώπων, ταύτην εἶναι περὶ τῆς διὰ τοῦ και
τακλυσμοῦ παντελοῦς τοῦ παντὸς ἀπωλείας.
VERS. 4. Et post illud, cum intrarent filii Dei
ad filias hominum et generabant eis; illi erant
gigantes a sæculo homines nominati. ›
Deficientibus scilicet aliis Dei a Deo, et iniquas
nuptias admittentibus, ortum est illud impiissimorum hominum genus, quorum impietas toties deinceps celebrata est. Gigantes enim solet Scriptura
eos vocare, qui nimiæ impietati et arrogantiæ inserviunt, quique suæ virtuti per omnia confidunt.
Unde Psalmista: Et gigas, inquit, non salvabitur
in multitudine virtutis suæ is.
CAP. VIII.
VER». 15, 16. «Ait Dominus Deus ad Noe, dicens:
Exi tu, et uxor tua, et filii tui, et uxores filiorum
tuorum, o el cæler.
Nonnulli quidem diversam rationem considerantes, qua juxta Scripturam ingressus Noe in arcam
el exitus ejus narrantur, non inelegantem dederunt
hujusce rei causam. Nam cum intraret in arcam,
subierunt statim post Noe, testante Scriptura, filii
ejus, ac dein uxor ejus, ac demum uxores filiorum
ejus; nunc autem egredientem insequitur primum
uxor, ac dein exeunt filii cum uxoribus suis. Dicunt
igitur illi rem ita se habere, ideoque eos singulos
ingredi, conjugatosque ex arca exire, quia in arca
manentibus a conjugio abstinendum erat, egressi
autem rursus crescere et multiplicari Dei benedictione juberentur.
CAP. IX.
VERS. 4. Excepto quod carnem cuin sanguine
non comedetis. ›
Deus ea de causa, ni fallor, vetat ne carnem cui
sanguine comedamus, quia sanguis animalibus ratione carentibus animæ munera præstat: anima
autem nobis non comedenda.
VERS. 25. Et ait: Maledictus Chanaan, servus
servorum erit fratribus suis. ›
Ideo maledicitur Chanaan, non autem Cham,
quia æquum est, meo quidem judicio, in puero
suo filium pœnas dare, qui in patrem suum peccaverit. Ac propterea etiam occupaturi erant deinceps filii Sem regionem Chain: Et intravit Israel in
Egyptum: et Jacob accola fuit in terra Cham “
Usurpata est Chananæa, et Chananæorum alii
trucidati sunt, alii vero, uti Gabaonitæ, ita oppressi
sunt, ut aquarü et calones fieri cogerentur.
«Dilatet Deus Japheth, et habitet in domibus Sem:
et fiat Chanaan puer ejus. ›
Cum Sem participat benedictionem Japhetḥ. AL
11 Psal. xxxII, 16. 48 1'sul. civ, 23
6 καὶ ἐγεννῶσαν αὑτοῖς·
«Καὶ μετ' ἐκεῖνο ὡς ἂν ἐπορεύοντο οἱ υἱοὶ τοῦ
Θεοῦ ἐπὶ τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων β· ἐκεῖνοι ἦσαν
οἱ γίγαντες, οἱ ἀπ' αἰῶνος ἄνθρωποι οἱ ὀνομαστοί. ο
Μετὰ γὰρ τὸ ἀποστῆναι Θεοῦ, φησί, τοὺς υἱούς
τοῦ Θεοῦ, καὶ γάμῳ παρανόμῳ προσομιλῆσαι, τῶν
ἀθεωτάτων ἀνδρῶν ἐκείνων γέγονεν ἡ φορά, καὶ ὧν
ἀνέκαθεν ἐπ᾿ ἀσεβείᾳ λόγος πολύς. Γίγαντας γὰρ
οἶδεν ἡ Γραφὴ καλεῖν τοὺς καθ' ὑπερβολὴν ἀσεβεῖς,
καὶ ὑπερηφάνους, καὶ τῇ οἰκείς ῥώμῃ τὸ πᾶν ἐπιτρέποντας. Οὕτω φησὶν ὁ Ψαλμωδός· Καὶ γίγας οὐ
σωθήσεται ἐν πλήθει ἰσχύος αὐτοῦ.
ΚΕΦΑΛ. Η.
• Καὶ εἶπε Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Νώε, λέγων, Εξελθε
σύ, καὶ ἡ γυνή σου, καὶ οἱ υἱοί σου, καὶ αἱ γυναῖκες
τῶν υἱῶν σου,» καὶ τὰ ἑξῆς.
Τινὲς ἐπισημηνάμενοι τῷ διηλαχότι τῆς Γραφῆς
περὶ τῆς εἰς τὴν κιβωτὸν εἰσόδου τε καὶ ἐξόδου τοῦ
Νῶς (ἐν μὲν γὰρ τῇ εἰσόδῳ, μετ' αὐτὸν εὐθὺς απ
τοῦ τοὺς υἱοὺς ἔφησεν ὁ συγγραφεὺς εἰσελθεῖν, εἶτα
τὰς γυναῖκας οὕτως αὐτῶν· ἐνταῦθα δὲ τὴν γυναῖκα
μετ' αὐτὸν, εἶτα τοὺς υἱοὺς αὐτῶν, καὶ οὕτως αὖθις
τὰς ἐκείνων γυναῖκας), οὐκ ἄκομψον τῆς τοιαύτης
αἰτίας ἀποδεδώκασι λόγον· ὅτι τότε αὐτοὺς οὐ κατά
συζυγίαν εἰσαγαγὼν ὁ Θεὸς, νῦν οὕτως ἐξήγαγε, διά
τὸ ἐν τῇ κιβωτῷ μένοντας αὐτοὺς κατὰ γάμον ἀλλή
λοις μὴ συνοικεῖν· ἐξελθόντας δὲ τὴν τοῦ, Δύξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, πάλιν εὐλογίαν ἀναλα
βεῖν.
ΚΕΦΑΛ. Θ'.
• Πλὴν κρέας ἐν αἵματι ψυχῆς οὐ φάγεσθε.»
Τοῦτο λέγει, ὅτι οὐ μὴ βρωτέον ἡμῖν αὐτὰ σὺν τῷ
αἵματι, διὰ τὸ, ὡς οἶμαι, τοῦτο τοῖς ἀλόγοις ψυχῆς
τάξιν ἐπέχειν· εἶναι δὲ ἄβρωτον αὐτοῖς τὴν ψυχήν.
• Καὶ εἶπεν, Επικατάρατος Χαναάν, παῖς οἰκέτης
ἔσται τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ.»
Καταρᾶται τὸν Χαναάν, οὐ τὸν Χαμ, διὰ τὸ, ὡς
οἶμαι, δίκαιόν τε εἶναι δοῦναι δίκην ἐν παιδὶ παῖδα
τὸν εἰς πατέρα παρανομήσαντα· καὶ διὰ τοῦτο μέλ
λειν ὕστερον τοὺς ἐκ τοῦ Σὴμ τῇ μὲν γῇ τοῦ Χάμ
παροικεῖν· Εἰσῆλθε γάρ, φησίν, Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυ·
πτον, καὶ ᾿Ιακώβ παρώκησεν ἐν γῇ Χάμ· τὴν δὲ
Ο Χαναναίαν κληρονομοῦντας, τοὺς μὲν ἀπολλύειν τῶν
Χαναναίων, ἐνέους δὲ ἐξ αὐτῶν, οἷον τοὺς Γαβαωνίτας, εἰς ὑδροφόρους ἑαυτοῖς καὶ ξυλοφόρους καταδουλώσασθαι.
• Πλατύναι ὁ Θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατοικησάτω
ἐν τοῖς σκηνώμασι Σήμ· καὶ γενηθήτω Χαναάν παῖς
αὐτοῦ. Ὁ
Τῇ τοῦ Σὴν εὐλογία καὶ Ἰάφεθ συμπαρέλαβεν.
PG 85:1645
1645
IN GENESIN FRAGMENTA.
1616
[[ τὸ, κατοικησάτω ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ Σὴμ ὁ Θεός, illud, habilet in domibus Sem Deus, hoc declarare
ἀντὶ τοῦ, ἵνα ᾗ τοιοῦτόν τι τὸ λεγόμενον, ὅτι Εὖ μὲν
ποιήσει ὁ Θεὸς καὶ Ἰάφεθ, ἅπασαν μέντοι τὴν
ἑαυτοῦ πρόνοιαν παράσχοι μᾶλλον τῷ οἴκῳ τοῦ Σήμ.
ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'.
• Παραγενόμενος δέ τις τῶν ἀνασωθέντων, ἀνήγγειλεν "Αβραμ τῷ περάτῃ. ο
Περάτην δὲ ἐπωνόμαζον, διὰ τὸ περαιωθέντα τὴν
μέσην τῶν ποταμῶν πρὸς αὐτοὺς οὕτως ἐλθεῖν.
Περάτης δὲ κατὰ τὴν τῶν Σύρων γλῶτταν Εβραίος
προσαγορεύεται· ὅθεν καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ γένος ἅπαν
συστὰν τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἐδέξατο. -
ΚΕΦΑΛ. ΙΕ.
• Λέγει "Αβραμ, Δέσποτα, τί μοι δώσει;; Ἐγὼ δὲ
ἀπολύομαι ἄτεχνος.»
Οὐκ εἰμὶ τουτέστι τῆς κοινῆς φύσεως κρείττων
ἐγώ, ἀλλ᾽ ἀνάγκη κἀμὲ τὸν βίον, ὡς τοὺς λοιποὺς
ἀνθρώπους, ὑπεξελθεῖν. Τί τοίνυν μοι τῶν ὑπὸ σοῦ
δοθησομένων τὸ ὄφελος ἅπαιδι καθεστῶτι, καὶ ἐξ
ἐκαυτοῦ τῶν ἐμῶν οὐ καταλείποντι κληρονόμον;
ΚΕΦΑΛ. ΙΖ'.
• Καὶ αὕτη ἡ διαθήκη, ἣν διατηρήσεις ἀνὰ μέσον
ἐμοῦ καὶ ὑμῶν, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματός σου
μετὰ σὲ εἰς τὰς γενεὰς αὐτῶν· περιτμηθήσεται
ὑμῶν πᾶν ἀρσενικόν.»
videtur, Deum quiden Japheth benigne susceplu
rum, sed præcipuo tamen studio domum Sem
refuturum.
CAP. XIV.
VERS. 13. • Αdveniens autem eorum, qui eraserunt, quidam nuntiavit Abram transitori. ›
Transitor dicebatur, quia eos non nisi transactis
Aluminibus adire poterat. Syriaco sermone significat vox transitor idem ac Hebræus, unde omne
genus Abram hoc nomine vocatum est.
CAP. XV.
VERS. 2. • Dicit autem Abram: Domine, quil
Bmihi dabis? Ego autem dimiuor sine liberis.
"Αξιον ζητῆσαι τί δήποτε μὴ ἐπὶ τῆς γεννήσεως
τοῦ Ἰσραήλ Β', ἀλλ' ἐπὶ τῆς τοῦ Ἰσαὰκ δίδωσι τὴν
περιτομήν, καίτοιγε μέλλουσαν ἐπὶ ταῖς Παλαιαῖς
γίνεσθαι Διαθήκαις. Αἰνιττόμενος, ἐμοὶ δοκεῖ, τὸ εἰς
Δεν προπαρασκευήν τῆς χάριτος αὐτὴν συντελεῖν,
αὐτὴν δὲ καθ᾿ ἑαυτὴν οὐχ οἵαν τε εἶναι πρὸς πέρας
ἔγειν τὴν εὐλογίαν· οὐδὲ μὴν ἐκ τῆς κατὰ νόμον
πολιτείας τέλος δύνασθαι λαβεῖν τὰς ἐπαγγελίας.
οσοῦτον γὰρ ἀπέσχον οἱ ὑπὸ τὸν νόμον βιοῦντες εἰς
οινωνίαν σωτηρίας τοὺς ἐθνικούς προσλαβεῖν, ὅσον
μυριάκις αὐτοὶ πρὸς τὴν ἐκείνων εἰδολωλατρείαν
Ξεκυλίοντο. Τὸ μὲν οὖν ὀκταημέροις ἔτι οὖσι τοῖς
αισὶ προστάξαι προσφέρεσθαι τὴν περιτομὴν, δήωσεν, ὅτι μὴ διδασκαλία τινός ἐστιν ἀρετῆς, ἐπεὶ
ή δεκτική τοιούτου τινὸς μαθήματος ἡ τοιαύτη
ἕως καθέστηκεν ἡλικία. Σημεῖον δὲ μόνον υπάρειν, διακρίνειν δυνάμενον ἀπὸ τῶν λοιπῶν τοὺς
ρωμένους αὐτῇ, καθάπερ βασιλική τις σφραγὶς τοὺς
τρατιώτας τῶν ἰδιωτῶν ἀφορίζουσα. Τὸ δὲ ἐπὶ τοῦ
αιδογόνου μορίου κελεῦσαι τοῦτο ποιεῖν, ἐμήνυεν,
ι βούλεται πρὸς ὑπόμνησιν αὐτοὺς ἰέναι συνεχώς
ς περὶ αὐτοὺς ὑπὲρ φύσιν προνοίας, καθ᾽ ἦν τὸ
Ενος αὐτῶν ἐκ μήτρας στείρας τε καὶ νενεκρωμένης
η τῷ γήρα παρὰ πᾶσαν ἀκολουθίαν συνεστήσατο.
εριείχε γε μήν κατὰ τοῦτο τοῦ Ἰσαὰκ ἡ γέννησις
Non sum scilicet cæteris natura præstantior, sed
mihi sicut et cæteris de vita exeundum est. Quid
igitur mihi donis tuis opus, cum liberis caream,
et bæredem partium mearum non habeam?
CAP. XVII.
VERS. 10. • Ει hoc esy pactum quod observabitis
inter me et vos, et semen tuum post te in generationes corum circumcidetur ex vobis omne masculinum,
Inquirendum est cur nascente Isaac circumcisio
detur, et non potius quando Ismael natus est, cum
tamen inter Vetera Testamenta annumeranda erat.
lluc iuuebat, ni fallor, circumcisionem ad præparandam gratiam valere, per seipsam autem non eam
esse quæ benedictionem omnino perficeret. Signi -
ficabatur præterea conversantibus ad præcepta
legis promissiones perfici non posse. Tantum enim
aberant legis observatores a perducendis ad salutis
partem gentibus, ut vel ipsi millies ad eorum idololatriam delaberentur. Quod autem pueri acto
dierum circuincidi jubeantur, declaratur illa nullam
virtutem doceri; nam tenella hæc ætas nullius doctrinæ hujusce generis capax. Nihil ergo præter signum est, quo insigniti a cæteris discernantur,
quemadmodum regalibus insignibus milites a civibus distinguuntur. Præputium autem ideo jubetur
præcidi, ut nunquam meminisse desinant se divina Providentia foveri, qua genus eorum ex
utero sterili et annis effeto, præter omne auxilium
eduxit. Præbet igitur hæc Isaac nativitas figuramı
resurrectionis hominum ex mortuis. Ex eo auten
quod servi variis de gentibus orti circumcidendi
sunt, apparet vel gentes ad bona quæ per promissionem in Christo acciendas esse.
ς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως αἴνιγμα. Τὸ δὲ καὶ τοὺς ἐκ διαφόρων ἐθνῶν οἰκέτας αὐτῷ προστάξαι περίτε
εἶν, τὸ συμμεθέξειν καὶ τὰ ἔθνη τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐπαγγελίας τῆς ἐν Χριστῷ προκατήγγειλε
ΚΕΦΑΛ. 18'.
Ἐπότισαν δὲ τὸν πατέρα αὐτῶν οἶνον ἐν τῇ
κτὶ ταύτῃ.
CAP. ΧΙΧ.
VERS. 53. Dederunt etiam et illa nocte patri
suo bibere vinum. ›
•
Τὸν Ἰακώβ ουκεῖ ἐννοεῖν· αὐτὸς γὰρ Ἰσραὴλ ὠνομάσθη.
PG 85:1647
1647
GENNADI PATRIARCHE CP.
Hoc de divina Scriptura observandum est, quod
præter peccatum nihil mali nobis inesse sentit;
quotiescunque igitur nobis utilia, aut nociva refert,
alia quidem laudat, alia vero reprehendit, ut ad
illa nos propellere, ab his autem avertere videatur.
Quando autem talia narrat, quæ, ut facinus Lot, insonti animo admittuntur, a laudibus æque abstinet
et a vituperatione, ne carnales homines et voluptatibus deditos excipet.
CAP. XX.
VERS. 42. «Ει vere soror mea est, filia patris
mei, et non filia matris meæ, et duxi eam in
uxoren). Η
Etenim vere soror mea est, filia patris mei est,
non autem filia matris meæ.
CAP. XXII.
VERS. 13. Et ecce aries hærens cornibus in
virgullo Sabec.
Sabec alii remissionem interpretantur; alii arduum, vocein hanc ad arietem referentes. Forsan hoc
non aliud, nisi nomnem virgulti.
CAP. XXIV.
VERS. 2. Et dixit Abraham ad servum seniorem
domus suæ, qui præerat omnibus quæ habebat:
Pone manum tuam subter femur meum. ›
Quod fecit Abraham hac de causa: non ignorabat circumcisionem ipsi a Deo datam fuisse velut
signum quo a cateris hominibus distingueretur.
Nihil igitur antiquius habebat, quam ut posteri,
observata circumcisionis lege, ab externis recederent. Hoc ergo intendens secum reputavit, ni fallor,
uxorem Isaac, si apud finitimos quæreretur, utpote
genti suæ usque propiorem, vel omnino non, aut
non nisi difficillime ab idololatria ad veram fidem
deduci posse; sponsam autem ex ipsius patria ac
genere desumptam, facillime viri sui moribus consensuram. Præterea recordabatur sane gentes quæ
tunc temporis Palæstinam incolebant a Deo fuisse
rejectas; nec æquum putabat, si de gente Deo infensa et hostili Isaac conjugem acciperet. Quamobrem præcipit puero ut in circumcisione per Dominum circumcisionis auctorem juret se verba hæc
observaturum. Tradunt autem nonnulli puerum
istum eumdem esse quem superius Abraham memoraverat dicens: Filius autem Masec, vernaculæ meæ,
iste hæreditabil me". Nam videtur cum illa de
causa tanquam hæredem selegisse, quia eum sibi
devotissimum et amicissimum per omnem vitam
expertus fuerat.
CAP. XXV.
VERS 22. ‹ Perrexitque ut consuleret DomiHUB.
* Gen. xv,
2.
1618
Τοῦτο τῆς θείας προσεκτέον Γραφῆς, ὅτι πλὴν
ἁμαρτίας οὐδὲν φαῦλον τῶν ἐν ἡμῖν ἡγουμένης,
χρηστὰ μὲν ὁσάκις ἂν ἡμῖν ἢ φαῦλά τινα διηγεῖται,
προστίθησι τοῖς μὲν ἔπαινον, τοῖς δὲ ψόγον· τῶν μὲν
ἀπείργουσα, πρὸς δὲ τὰ παρορμώσα. Όταν δέ τι
λέγῃ τῶν τοιούτων, οἷόν ἐστι τὸ τοῦ Λὼτ οὐκ ἀπὸ
πονηρᾶς γενόμενον διαθέσεως, ψέγει μὲν οὐδαμῶς,
οὐ μὴν οὐδὲ ἐπαινεῖ, τοὺς σαρκικούς καὶ φιληδόνου;
ὑφορωμένη.
ΚΕΦΑΛ. Κ'.
• Καὶ γὰρ ἀληθῶς ἀδελφή μου ἐστιν ἐκ πατρός,
ἀλλ' οὐκ ἐκ μητρός· ἐγενήθη δέ μοι εἰς γυναῖκα.
Καὶ γὰρ ἀληθῶς ἀδελφή μου θυγάτηρ πατρός
μού ἐστι, πλὴν οὐ θυγάτηρ μητρός μου.
ΚΕΦΑΛ. ΚΒ'.
• Καὶ ἰδοὺ κριός εις κατεχόμενος ἐν φυτῷ Σαθέκ
ἐκ τῶν κεράτων.»
Τὸ Σαβὲκ ἄφεσιν τινὲς ἐκδεδώκασιν· οἱ δὲ, δρθιον ὡς εἶναι αὐτὸ τὸ λεγόμενον περὶ τοῦ κριού.
Δύναται δὲ καὶ τὸ φυτὸν οὕτω προσαγορεύεσθαι.
ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'.
Καὶ εἶπεν ᾿Αβραὰμ τῷ παιδὶ αὐτοῦ τῷ πρεσόν
τέρῳ τῆς οἰκίας αὐτοῦ, τῷ ἄρχοντι πάντων τῶν
ὑπαρχόντων αὐτῷ· Θὲς τὴν χεῖρά σου ὑπὸ τὸν μηρόν μου.»
Τοῦτο πεποίηκεν ᾿Αβραὰμ διὰ τόδε· "Ηδει σφρα
γίδα τὴν περιτομὴν αὐτῷ δεδομένην ὑπὸ Θεοῦ πρὸς
τὴν ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων διάκρισιν. Έσπού
δαζεν οὖν ὅπως καὶ οἱ μετ' αὐτὸν ἐξ αὐτοῦ γεννηθέν
τες ταύτην φυλάττοντες ἐφ' ἑαυτῶν διαμείνωσι
Τοῦτο τοίνυν ἐσπουδακώς, διελογίσατο καθ᾿ ἑαυτὸν,
ὡς εἰκὸς, ὅτι εἰ μὲν πρός τινα τῶν ἐγχωρίων συνἅψῃ τὸ κῆδος, ἐγγύθεν ὄντος τῇ κόρῃ τοῦ γένους,
δύσκολος ἢ καὶ ἀδύνατος ἡ ἀπὸ τῆς εἰδωλολατρείας
πρὸς τὴν εὐσέβειαν ἔσται μετάθεσις· εἰ δὲ ἐκ τῆς
ἑαυτοῦ πατρίδος καὶ τοῦ οἰκείου γένους νύμφην ἀγά
γοιτο, ῥᾳδίως αὕτη πρὸς τὰ ἤθη τοῦ ἀνδρὸς μεταρ
ρυθμισθήσεται. Πρὸς δὲ τούτοις ἀναγκαίως καὶ τῆς
ἐξενηνεγμένης κατὰ τῶν οἰκούντων τότε τὴν Παλαι
στίνην ἀποφάσεως ἐπεμέμνητο· οὔκουν ᾤετο δεῖν ἐκ
τοῦ γένους τοῦ προσκεκρουκότος καὶ πολεμίου θεῷ
γυναῖκα λαμβάνειν τῷ Ἰσαάκ. Διὰ ταῦτα κελεύει τῷ
παιδὶ τῆς περιτομῆς ἐφαπτομένῳ, κατὰ τοῦ ταύτην
δεδωκότος ὀμνύειν περὶ ὧν φησι πρὸς αὐτόν. Τοῦτον
δὲ αὐτὸν εἰρήκασί τινες εἶναι, οὗ μνημονεύων ὁ
᾿Αβραὰμ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἔλεγεν· 'Ο δὲ υἱὸς Μα
σὲκ τῆς οἰκογενούς μου, οὗτος κληρονομήσει με.
Καὶ ἀπεικός γε οὐδὲν, βούλεσθαι αὐτὸν τούτῳ τόπ
χρήσασθαι κληρονόμῳ, ὡς συναναστραφέντι τε αὐτῷ
σχεδὸν καὶ εὐνουστάτῳ παρὰ πάντα τὸν βίον γεγενημένῳ.
ΚΕΦΑΛ. ΚΕ'.
• Ἐπορεύθη δὲ πυθέσθαι παρὰ Κυρίου.»
PG 85:1649
1649
IN GENESIN FRAGMENTA.
Επορεύθη εἰς τόπον δηλονότι τινά, ἐν ᾧπερ παρ'
αὐτοῖς ἐπιφαίνεσθαι τὸν Θεὸν πολλάκις συνέβαινε.
Τινὲς δὲ αὐτὴν παρὰ τὸν Μελχισεδέκ ἔφασαν πεποι
ρεῦσθαι. Εστι δὲ οὐκ ἀπίθανον· ἦν γὰρ αὐτὸν εἰκὸς
ἔτι καὶ περιεἶναι.
ΚΕΦΑΛ. ΚΖ'
• Καὶ ἐνεκότει Ἡσαῦ Ἰακὼβ περὶ τῆς εὐλογίας,
ἧς εὐλόγησεν αὐτὸν Ἰσαὰκ ὁ πατὴρ αὐτοῦ. Εἶπε δὲ
Ἡσαι ἐν τῇ διανοίᾳ· Ἐγγισάτωσαν αἱ ἡμέραι τοῦ
πένθους τοῦ πατρός μου, ἵνα ἀποκτείνω Ἰακὼβ τὸν
ἀδελφόν μου.»
Τοῦ Ἡσαν κατὰ διάνοιαν τὸν φόνον τοῦ Ἰακώβ
μελετῶντος, πῶς ἔφησε τή, Ἀπηγγέλη δὲ τῇ Ῥεβέκκα τὰ ῥήματα ταῦτα; Φημὶ τοίνυν, ὅτι διὰ τὸ
σύνηθες εἶναι τῇ θείᾳ Γραφῇ τὰς τῆς ψυχῆς διαθέ
σεις εἰς λόγους πολλάκις καὶ φωνὰς σχηματίζειν,
κανταῦθα τοῦτο ἐποίησε.
ΚΕΦΑΛ. ΚΗ.
• Καὶ ἰδοὺ κλίμαξ ἐστηριγμένη ἐν τῇ γῇ, ἧς ἡ
κεφαλὴ ἀφικνεῖτο εἰς τὸν οὐρανόν· καὶ οἱ ἄγγελοι τοῦ
Θεοῦ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον ἐπ' αὐτῇ. Ὁ δὲ Κύριος ἐπεστήρικτο ἐπ᾿ αὐτῆς· καὶ εἶπεν, Ἐγώ εἰμι ὁ
Θεός Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ τοῦ πατρός σου.
Μὴ φοβοῦ· ἡ γῆ ἐφ᾽ ἧς σὺ καθεύδεις ἐπ᾿ αὐτῆς, σο!
δώσω αὐτὴν καὶ τῷ σπέρματί σου.»
Ηνίττετο δὲ διὰ τούτων, καὶ τὸν Ἰακὼβ ἐξεδίδασκεν οὐ μόνον τὸ τοὺς ἀγγέλους ἐν τῷ καθ᾿ ἡμᾶς
εἶναι χώρῳ, τῷ ὑπουρανίῳ φημί, ἀλλὰ καὶ τὸ μόνον
τοῖς πᾶσιν ἄνωθεν ἐφεστάναι τὸν Κύριον, ἀγγελικαῖς
δυνάμεσι τὰ καθ' ἡμᾶς διοικούμενον, καὶ μηδὲν &
ἀπρονόητον τῶν τῇδε ὡς ἔτυχε νομίζειν φέρεσθαι· μὴ
τοίνυν δεῖν διὰ τοῦτο μηδὲ αὐτὴν τὴν ἐκδημίαν ὀκνεῖν·
οὐ γὰρ πείσεσθαί τι δυσχερὲς ἐν αὐτῇ. Καὶ γὰρ εἶναι
τὴν ἐμφανισθέντα νῦν αὐτῷ τοῦτον ἐκεῖνον τὸν πατρῷον Θεόν, καὶ οὐχ ἕτερον, ὃς ἐπαγγέλλεται σαφῶς
αὐτῷ τε καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ τῆς ἐφ' ἧς νῦν καθεύδει
γῆς τὴν κατάσχεσιν.
ΚΕΦΑΛ. ΛΑ'
• Λάβαν δὲ ᾤχετο χεῖραι τὰ πρόβατα αὐτοῦ· ἔκλεψε
δὲ Ῥαχὴλ τὰ εἴδωλα τοῦ πατρὸς αὐτῆς.»
Εοικέ πως ὅσον ἐκ τῶν εἰκότων ἀπὸ τῆς ἱστορίας
ἔνεστι συλλογίσασθαι, τῇ θεοσεβείᾳ μὲν προσεσχηκέκαι μᾶλλον τὴν Λείαν, καὶ κατὰ τοῦτο τῷ Ἰακὼβ
ἠκολουθηκέναι· τῇ περὶ τὰ εἴδωλα δὲ δόξῃ τοῦ πα·
τρὸς τὴν Ῥαχὴλ ἐμμεμενηκέναι. Καὶ γοῦν ὑφελομένη
ταῦτα φαίνεται κατὰ τὸν τῆς ἀποδημίας καιρὸν, οὐκ
ἐπὶ τῷ συντρίψαι καὶ ἀπολέσαι, καθὼς ὑπελάμβανον
ἔνιοι (οὐκοῦν οὐδὲ συνέτριψεν ἐξ ἀρχῆς), ἀλλ' ἐπὶ τῷ
μεθ᾿ ἑαυτῆς ἔχειν αὐτά. Δοκῶ δέ μοι καὶ τὸν Θεὸν
διὰ τοῦτο τήν τε στείρωσιν λῦσαι τῇ Λείᾳ ταχέως,
καὶ τὸ τῷ ἀνδρὶ συνταφῆνα: χαρίσασθαι· καθάπερ
τῇ Σάρρα μετὰ τοῦ ᾿Αβραάμ, καὶ μετὰ τοῦ Ἰσαὰκ
τῇ Ρεβέκκα φαίνεται δωρησάμενος. "Ον οὐδέτερον
ὑπάρξαι παραπλησίως ἔγνωμεν τῇ Ραχήλ.
ΚΕΦΑΛ. ΛΒ'.
· Εἶδε δὲ, ὅτι οὐ δύναται πρὸς αὐτόν· καὶ ἥψατο
τοῦ πλάτους τοῦ μηροῦ αὐτοῦ, καὶ ἐνάρκησε τὸ πλά
1650
Adivit, ut videtur, locum quemdam, quo Deus
ipsis apparere solebat. Dicunt etiam plures cam að
Melchisedech accedisse. Nec hoc absurdum. Non
est enim cur eum tunc jam defunctum dixeris.
CAP. XXVII.
VERS. 41. «Oderat ergo Esau Jacob pro benelictione qua benedixerat ei pater. Dixitque in corde
suo: Venient dies luctus patris mei, et occidam
Jacob fratrem meum. ›
Esau cædem Jacobi in mente agitante, quo pacto
dictum est illud: Nuntiata antem sunt Rebecca
verba hæc? Dicam igitur, Scripturæ sacræ hoc mori
esse ut animæ affectus verba el voces vocet; quod
et hic factum est.
CAP. XXVIII
VERS. 12. • Viditque scalam stantem super ter
ram, el cacumen illius tangens cœlum, angelos
quoque Dei ascendentes et descendentes per eam,
[13] et Dominum incisum scala dicentem sibi:
Ego sum Dominus Deus Abraham Deus Isaac et
patris tui: ne timeas; terram, in qua dormis, tibi
dabo et semini tuo. •
Innuit his verbis, et Jacobum docet, non modo
angelos eamdem frequentare regionem ac nos, earn
scilicet quæ sub cœlis est, sed etiam Deum rebus
omnibus solum de cœlo præesse, et ministerio angelicarum virtutum humana dirigere, ita ut nihil
hic in terris casu et absque divino Numine fieri credamus. Non dubitet igitur Jacob vel in exsilium
abire; exsulem enim opprimet nulla necessitas.
Nam qui hæc ipsi revelat, idem ille Deus patrum,
et non alius. Qui etiam præterea manifestius declarat ipsum posterosque ejus terram occupaturos super quam dormiebat.
.
CAP. XXXI.
VERS. 19. Eo tempore ierat Laban ad tonden -
das oves, et Rachel furata est idola patris sui, ›
In quantum ex historia conjicere licet, videtur
Lia pietati diligentius inserviisse, atque hac de causa
consensisse Jacobo: Rachel vero patriæ de idolis
opinioni diutius adhæsisse. Ideo enim, dum fugiebat,
idola furata est, non ut ea frangeret ac dissiparet,
quamvis hoc nonnulli sentiant (nam nonnisi serius perfregit ea), sed ut ea secum retineret. Credo
igitur ego hanc fuisse causain cur Deus citius Liæ
sterilitatem solverit, illamque concesserit una cum
viro suo consepeliri: ita enim fuerat, largiente
Deo, Sara cum Abraham, et Rebecca cum Isaac
consepulta. De Rachel autem certum est illam nunquam fuisse tantis muneribus auctam.
CAP. XXXII.
VERS. 25. Et vidit quod eum superare non posset: et teligit nervum femoris ejus, et statim emar
Continue reading PG 85: S. Quintianus, Episcopus Asculanus →≣ entire volume