PG 85John of Carpathus
Addenda: John of Carpathoscorrigenda
≣ Whole volume (continuous scroll)Scripture in the FathersSubject indexFull searchNotebook
Printed text · machine OCR
machine OCR · Migne scan
Index
⬅ Printed pages
Diplomatic text · scholarios OCR (cleaned, language-split) — reverted from mis-slotted digitized 2026-06-09 — PG column chips mark the printed columns.
col. 1837–1838page 1 of 13
PG 85:1837(Επ Φιλοκαλιά τῶν ἱερῶν Νηπτικών. Τῷ ἐν ᾿Αγίοις Πατρὶ ἡμῶν Ἰωάννῃ τῷ Καρπαθίῳ, τίς μὲν ἐγένετο ὁ καθ᾽ ἂν ἤκμασε χρόνος, καὶ ποῦ τὰ τῆς ἀσκήσεως διήνυσε σκάμματα, καὶ τὰ κατ' αὐτὸν ἄλλα, άδηλα. Ταῦτα δὲ μόνα περὶ αὐτοῦ μαρτυρεῖ Ο Φώτιος; (ἀναγνώσει σα', σελίδι σξς') «Κρατεί δ' οὖν (ὁ Διάδοχος δηλονότι) πολλῷ καὶ Ἰωάννου τοῦ Καρπαθίου. ὓς ἐπιγραφὴν αὐτοῦ τῷ πονήματι δίδωσι· Πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Ινδίας προτρέψαντας μου ναχούς παρακλητικός. Εκατὸν δὲ καὶ οὗτος κεφαλαίοις περαιοῖ αὐτό. Ἐν οἷς ὡς τὰ πολλὰ πατρικῶς τοὺς ἀναγινώσκοντας ὑπαλείφει, καρτερεῖν ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ὑπομονὴν πρὸς τοὺς ἐπερχομένους πειρασμοὺς ἐπιδείκνυσθαι.» ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΡΠΑΘΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΤΗ ΙΝΔΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΓΡΑΨΑΝΤΑΣ ΑΥΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΗΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Ρ'. ζόμενος τῷ ἐκ Σουφεὶρ χρυσίῳ, ναρκᾶν ποτε, ἢ ὀκνεῖν ἀνάσχοιτο πρὸς ὑμνῳδίαν; Τοῖς ἐπὶ γῆς βασιλεῦσιν ἐαμινὰ ἄνθη προσφέροντες τελεῖν εἰσφοράν. Καὶ πῶς ἄρα μοναχὸς ὁ συμβαστα τινες τῶν προσαιτούντων, οὐ μόνον οὐκ ἀπόβλητοι γεγόνασι πολλάκις, ἀλλὰ γὰρ καί τινας ἀντελάβοντο δωρεάς. Κἀγὼ τοίνυν παρ' ὑμῶν ἐπιταχθεὶς, μίαν ἑκατοντάδα ποθὲν δανεισάμενος, καὶ προσφέρων λο γίων καλῶν ὑμῖν τοῖς τὸ πολίτευμα ἐν· οὐρανοῖς ἔχουσιν, εὐπρόσδεκτος τε γενοίμην, καὶ τὴν τῶν εὐχῶν δωρεάν παρ' ὑμῶν ἀντιλάβοιμι. α΄. Οσῳ διηνεκής ὁ τῶν ὅλων Βασιλεὺς, οὐκ ἀρ χήν, οὐ πέρας τῆς βασιλείας ἔχων τῆς οἰκείας· τος ούτῳ τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ τε καὶ ὑπὲρ τῶν ἀρετῶν πονεῖν προαιρουμένοις ἐπικερδεστέραν εἶναι συμβέβηκε την σπουδήν. Αἱ μὲν γὰρ τοῦ παρόντος βίου τιμα, καν ἄγαν ὦσι λαμπραί, τῷ παρόντι βίῳ συγκαταλύονται πάντως, αἱ δὲ παρὰ Θεοῦ νεμόμεναι τοῖς ἀξίοις, ἅτε σὺν ἀφθαρσία διδόμεναι, εἰς τὸ παντελὲς διαμέ. νουσι. β'. Ο μακάριος Δαβὶδ ὕμνον διὰ πάτης ἐργαζόμενος τῆς κτίσεως τῷ Θεῷ, ἐμνημόνευσε μὲν ἀγγέλων τε καὶ ἀοράτων δυνάμεων ἁπασῶν, κατελήλυθε δὲ ἄχρι τῆς γῆς, ὡς μηδὲ θηρίων, μὴ κτηνῶν, μὴ πετεινῶν, μὴ ἑρπετῶν ἀπέχεσθαι· ἐπειδὴ τῷ πεποιηκότι προσκυνεῖν καὶ τὸν ἐκ τούτων ὕμνον ἡγεῖτο, ὡς βουλόμενος πᾶν τὸ γεγονὸς ὑπ' αὐτοῦ, τὴν ὁμοίαν γ΄. Ωσπερ τὴν βάτον πῦρ περιείχεν, οὐκ ἔφλεγε δὲ αὐτὴν, οὕτω καὶ τῶν λαβόντων τὸ χάρισμα τῆς ἀπαθείας, κἂν βαρὺ λίαν· καὶ θερμότατον περιφέρωσι σῶμα, οὐδὲν τὴν σάρκα, ἢ τὸν νοῦν ἐνοχλεῖ, ή λυ μαίνεται ἡ θερμότης τοῦ σώματος. Φωνὴ γὰρ Κυρίου διέκοψε την φλόγα τῆς φύσεως. Διότι τὸ βούλημα τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ λόγος τὰ κατὰ φύσιν ἡνωμένα δι έστησεν. δ. Η σελήνη αυξουμένη, καὶ πάλιν μειουμένη, ἐμφανίζει ἀνθρώπου κατάστασιν, νῦν μὲν καλά πράσσοντος, νῦν δὲ ἁμαρτάνοντος· εἶτα διὰ τῆς μετανοίας παλινδρομοῦντος εἰς ζωὴν ἐνάρετον· οὐκ οὖν οὐκ ἀπώλετο ὁ νοῦς τοῦ ἑπταικότος, καθά τινες παρ' ὑμῖν νομίζουσιν· ὥσπερ τῆς σελήνης τὸ σῶμα οὐκ ἐμειώθη, ἀλλὰ τὸ φῶς· ἀνακτᾶται οὖν ὁ ἄνθρω της πάλιν τὴν οἰκείαν λαμπρότητα διὰ μετανοίας, καθάπερ ή σελήνη μετὰ τὸ φθινῆσαι οἴκοθεν τὸ φῶς ἀμφιέννυται· ἡ γὰρ πιστεύων εἰς Χριστὸν, κἂν ἀπο θάνῃ ζήσεται· καὶ γνώσεται, φησί, ὅτι ἐγὼ Κύριος λελάληκα, καὶ ποιήσω. ε'. Ἐὰν ἐπαναστάντος σοι κατὰ τὴν διάνοιαν τοῦ
AD MONACHOS IN INDIA CONSTITUTOS TEXTUS GRÆCUS. Venetiis 1783 fol., p. 211. Præmittitur notitia biographica quæ sequitur:)
col. 1839–1840page 2 of 13
PG 85:1839σιν σμήνους τῶν ἐχθρῶν σχηματισμῶν [ἴσ. τῶν αἰσχρῶν λογισμῶν] ὑπενδοὺς ἡττηθῇς, γίνωσκε σεαυτόν κεχω. ρίσθαι πρός καιρὸν τῆς θείας χάριτος· ὅθεν καὶ παρεδόθης εἰς χεῖρας τῆς πτώσεώς σου, κατὰ δίκαιον κρῖμα· διόπερ ἀγωνίζου μηδέποτε διὰ τῆς ἀμελείας ἀπολειφθῆναι τῆς χάριτος, μηδὲ πρὸς στιγμὴν χρόνου. Ἐὰν δὲ δυνηθῇς κρεῖττον ὀλίσθου γενόμενος, ὑπαρο Εῆναι τὸ τεῖχος τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν, καὶ τὰς ἐπαλλήλους ῥυπαρὰς προσβολὰς τῆς τῶν ἐχθρῶν πολυνοίας, μὴ ἀγνοήσῃς τὸ δῶρον τὸ ἄνωθεν δοθέν σοι· φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος· Οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ' ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί,» τὸ τοιοῦτον εἰργάσατο τρόπαιον· καὶ ἀπὸ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ' ἐμὲ μια ρῶν ἐνθυμημάτων ὕψωσέ με· καὶ ἀπὸ ἀνδρὸς ἀδίκου, δηλαδὴ τοῦ διαβόλου, καὶ τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου ἐγεύσατό με· ὅθεν τῷ πτερῷ τοῦ Πνεύματος κου φισθεὶς, καὶ ἀνεθεὶς τοῦ σώματος, ἴσχυσα πετασθῆ καὶ ἐπάνω τῶν θηρευόντων δαιμόνων, τῶν ἐξευόντων τὸν ἀνθρώπινον νοῦν διὰ τῆς ἡδυπαθείας, ἧς κατ ηναγκασμένως καὶ βιαίως παρακαλοῦντες προφέρου ὁ τοίνυν ἐξαγαγών με ἐκ γῆς Αἰγύπτου, τους ἐστι τῆς τοῦ κόσμου ψυχαπωλείας, οὗτος κρυφαία χειρὶ ὑπὲρ ἐμοῦ πολεμῶν ἐπάταξε τὸν ᾿Αμαλήκ. καὶ παρέσχε μοι ἐλπίζειν, ὅτι καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἀνοσίων παθῶν ἔθνη ἐξολοθρεύσει Κύριος ἀπὸ προσ ώπου ἡμῶν· οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν δώσει σοφίαν καὶ δύναμιν· τινὲς γὰρ σοφίαν μὲν ἔλαβον, οὐ μέντοι καὶ δύναμιν Πνεύματος, εἰς τὸ νικῆσαι ἐχθρούς οὗτος ὑψώσει κεφαλήν σου ἐπ' ἐχθρούς σου, καὶ δώσει σοι πτέρυγας, ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθεὶς καταπαύσῃ πρὸς Θεόν· θήσει Κύριος τόξον χαλκοῦν τοὺς βραχίονάς σου, στεῤῥὸν, καὶ ἐντρεχή, καὶ εὗτοι νον δεικνύων σε κατὰ τοῦ ἀντιπάλου· καὶ συμποδίζων ὑποκάτω σου πάντας τοὺς ἀνθεστηκότας του ἀνάθες τοιγαροῦν τῷ Κυρίῳ τὴν χάριν τῆς ἁγνείας, ὅτι οὐ συνέκλεισε σε εἰς χεῖρας τῶν θελημάτων τῆς σαρκός σου, καὶ τοῦ αἵματος· καὶ τῶν προασχολου μένων τούτοις φθοροποιῶν καὶ ἀκαθάρτων πνευμά των, ἀλλὰ κατησφαλίσατό σε τῇ ἑαυτοῦ δεξιᾷ· οἰκοδόμησον αὐτῷ θυσιαστήριον, ὥσπερ καὶ Μωϋσῆς μετὰ τὸ τρέψασθαι τὸν ᾿Αμαλήκ. Διὰ τοῦτο ἐξομα λογήσομαι, καὶ αἰνέσω σε, Κύριε, καὶ τῷ ὀνόματί σου ψαλώ, μεγαλύνων τὰς δυναστείας σου· ὅτι ἐλυ τρώσω ἐκ φθορᾶς τὴν ζωήν μου, ἐξήρπασάς με ἐκ τῶν βρόχων καὶ σαγηνευμάτων τῆς εὐπεριστάτου καὶ πολυμόρφου καὶ τριβακῆς κακίας. ς'. Αναζωπυροῦσιν ἡμῖν τὰ μικρὰ πάθη καὶ ἀνα καινίζουσι, καὶ ἀνυψοῦσι, καὶ πολυπλασιάζουσιν οἱ πονηροὶ δαίμονες· αἱ δὲ ἐπισκέψεις τοῦ θείου λόγου, καὶ μάλιστα εἰ διὰ τῆς τῶν δακρύων χύσεως γινό μεναι, νεκροποιοῦσι τὰ πάθη, κἂν χρόνια τυγχάνῃ, καὶ λύουσι· καὶ κατὰ μικρὸν εἰς ἀνυπαρξίαν περι ιστῶσι τὰ ὀλέθρια τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἁμαρτητικὰ ἐνεργήματα· μόνον ἡμεῖς μὴ ἀκηδιάσωμεν τοῦ δι' εὐχῆς καὶ ἐλπίδος ἀνενδότου καὶ ἀναιδους προσεδρεύειν τῷ Κυρίῳ. ζ'. Διατί ἐκ τοῦ στόματος τῶν τῇ κακία νηπιαζόν των πιστῶν ὁ Χριστὸς καταρτίζει αἶνον; ἢ πάντως, ἵνα διὰ τῆς ὑμνῳδίας καταλύσῃ ἐχθρὸν καὶ ἐκδικη τὴν τυραννοῦντα μεγάλως· ἐχθρὸν μὲν τῶν ἀρετῶν ἐκδικητὴν δὲ κακίας, διάβολον. Οὐκοῦν καὶ ἡμεῖς τὴν Δεσπότην απλότητι καρδίας αἰνοῦντες, συντρίβομέν τε καὶ καταλύομεν τὰ τοῦ ἐχθροῦ μηχανήματα. Το γὰρ πλήθει τῆς δόξης σου συνέτριψας τους πολέμους. καὶ τοὺς ὑπεναντίους τοὺς πολεμοῦντας ἡμᾶς. η'. Εἴ τις υπάρχει κατὰ τὸ εἶδος ἔκτρωμα, τὸ ἥμισυ λέγεται νῦν τῶν σαρκικῶν κατεσθίειν, τὸ δὲ ἄλ ἡμισυ, τῷ αἰῶνι τῷ μέλλοντι· τῆς γὰρ ἑαυτοῦ ἐλι τοὺς καρποὺς ἕκαστος γνώσεται. θ'. Τὴν καλλίστην νηστείαν, καὶ μὴ δολοῦσία τοῖς πάθεσιν αἱρεῖσθαι χρεωστεῖ ὁ μοναχὸς, καὶ μὲν γάλην ἡσυχίαν γεωργεῖν διαπαντός. ι'. Οἱ μισοῦντες τὰς ψυχὰς ἡμῶν δαίμονες, ὑποτ θενταί τισιν ὥστε ψυχράν τινα εὐφημίαν ἡμῖν χαρί σασθαι, εἶτα πρὸς ταύτην ἡμᾶς διαχυθῆναι προτι πονται· ἐὰν τοίνυν χαυνωθέντες τῇ οιήσει, δώμεν το που καὶ τῇ κενοδοξίᾳ, οὐ κάμνουσι λοιπὸν οἱ ἐχθρο ἡμῶν αἰχμαλωτίσαι ἡμᾶς. ια. Αποδέχου μᾶλλον τὸν σκώπτοντά σε, ήπερ τὴν ἐπαινοῦντα· ὅστις οὐδὲν διαφέρειν καταρωμένου τε γραπται. ιβ'. Οταν περὶ τὴν νηστεύσιμον σπουδάτας όρι τὴν διὰ τὴν ἀσθένειαν ἀποτυγχάνῃς αὐτῆς, καὶ τῶν τρίψας την καρδίαν, ἐπ᾿ εὐχαριστίαν τραπές του πάντων προνοητοῦ, καὶ κριτοῦ· ἐὰν μέντοι τέτας... νωμένον διαπαντὸς δεικνύῃς ἑαυτὸν τῷ Κυρίῳ, κα μηδενός ποτε ἀνθρώπου κατεπαρθῇς. ιγ'. Επιστάμενο; ὁ ἐχθρὸς τὴν εὐχὴν ὑπάρχονται ἡμῶν μὲν ὑπέρμαχον, αὐτοῦ δὲ ἐπίβουλον, καὶ ἀπ' σπάσαι ταύτης ἡμᾶς σπουδάζων, εἰς ἐπιθυμίαν μας ἐμβάλλει τῶν Ἑλληνικῶν λόγων, ἀφ' ὧν καὶ ἀπέστης μεν, καὶ περὶ τούτου σχολάζειν παρακαλεῖ· ᾧτη μὴ πεισθῶμεν· ἵνα μὴ τοὺς τοῦ οἰκείου γεωργίου ἄξωνας πλανηθέντες, ἀντὶ σύκων καὶ σταφύλων, ἀκάνθας καὶ τριβόλους τρυγήσωμεν· ἡ γάρ που τοῦ κόσμου τούτου μυρία παρὰ τῷ Θεῷ λελή σται. ε. Χαράν, φησί, μεγάλην εὐαγγελίζομαι τρ ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῷ, οὐ μέρει τοῦ λαοῦ καὶ τίπ ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι, καὶ ψαλλάτωσαν τα γὰρ δεῖ μέρος τῆς γῆς. Τὸ δὲ ψάλλειν οὐκ ἔστι πολλ μένων, ἀλλὰ διευθυμουμένων. Εἰ τοίνυν ταῦτα εἶτα ἔχει, μηδαμῶς ἀπελπίσωμεν, ἀλλ' εύθυμοι τὸν παρόν τα διοδεύσωμεν βίον, τῆς ἀπ' αὐτοῦ ἐκείνης χαράς τ εὐθυμίας λαμβάνοντες ἔννοιαν· πλὴν τῷ θείῳ τῶν τὴν εὐφροσύνην κεράσωμεν, ὥσπερ φησίν, «Α λιᾶσθε τῷ Κυρίῳ ἐν τρόμῳ.» Καὶ γὰρ αἱ περὶ Νε ρίαν μετὰ φόβου καὶ χαρᾶς μεγάλης ἐξέδραμον του τάφου· τάχα καὶ ἡμεῖς ποτε σὺν δέει καὶ χαρά της νοητοῦ ἐξορμήσομεν τάφου. Θαυμάζω γάρ, εί χω φόβου, διότι οὐδεὶς ἀναμάρτητος, και Μωϋσής, και Πέτρος ὁ ἀπόστολος εἴη· ἀλλ' ὅμως ἐν τοῖς τοιούτ ή θεία ἀγάπη νικήσασα, έξω βάλλει τὸν φόβον καιρῷ τῆς ἐξόδου. ιε'. "Οτι εἰ ἐμπαθής πιστεύσας ὁλοκαρδίως και της πεινωμένως λαμβάνει χάρισμα ἀπαθείας, έχεις με τυροῦσαν τὴν Γραφήν " Σήμερον γάρ, φησίν. ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ Παραδείσῳ· ν καὶ, ο Η πίστις τι ὁ
col. 1841–1842page 3 of 13
PG 85:1841σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην, ο τῆς μακαριωτάτης ἀπαθείας· καὶ ὅσα τοιουτότροπα· καὶ ἐν τῷ σπόρι περκάσει ή σταφυλή· καὶ κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γε νηθήτω ὑμῖν. ις'. Οπόταν ἐπαχθῶς πρὸς τὰ πάθη διακείμενοι, σφοδρότερον τοῖς αἰσχροῖς ἐνθυμήμασιν ὑπὸ τῶν δαι μένων ὀχλώμεθα, τότε μᾶλλον εἰς τὴν τοῦ Κυρίου στηριζόμεθα πίστιν, καὶ βεβαιωτέραν τὴν πρὸς τὰ ἐπηγγελμένα αἰώνια ἀγαθὰ καθιστῶμεν ἐλπίδα· ὧν ἀποστερηθῆναι ἡμᾶς οἱ ἐχθροὶ, καὶ ἀπαλλοτριωθῆναι διὰ τῆς βασκανίας σπουδάζουσιν· εἰ μὴ γὰρ λίαν μέγιστα ἦν ἐκεῖνα τὰ ἀγαθὰ, οὐκ ἂν φθόνῳ τοσούτῳ καθ᾿ ἡμῶν οἱ δαίμονες ἐκκαυθέντες, τοῖς ῥυπαροῖς λογισμοῖς πυκνά κατετόξευον, κάν τούτῳ τὴν ἑαυτῶν μανίαν πληροφορεῖν δοκοῦντες, καὶ πρὸς ἀπόγνωσιν ἡμᾶς συνελαύνειν νομίζοντες, διὰ τῆς ἀφορήτου και πολλῆς ὀχλήσεως. ιζ'. Γνῶσιν ἀληθεστάτην τινὲς ὑπάρχειν τὴν πρα ξιν ὁρίζονται. Σπουδάσατε τοίνυν μᾶλλον τοῖς ἔργοις καὶ πίστιν καὶ γνῶσιν ἐνδείκνυσθαι· ὁ γὰρ δὴ ἐπὶ τῇ γνώσει μόνῃ τετυφωμένος ἀκούσεται, ὅτι Θεὸν ὁμολογοῦσιν εἰδέναι, τοῖς δὲ ἔργοις ἀρνοῦνται. ιη'. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῷ καιρῷ τῶν ἑορτῶν, καὶ τῶν ἁγίων συνάξεων, καὶ μάλισθ' ὅταν μέλλη τις τῇ μυστική τραπέζη προσιέναι, τότε τοῖς αἰ σχροῖς φαντάσμασι, καὶ τῇ ἑοῇ τῆς γονῆς τὸν ἀσκη τὴν οἱ δαίμονες μολύνειν σπουδάζουσιν· ἀλλ' οὐδὲ ἐν τούτῳ θραύσωσιν ἢ ἐκλύσωσι τὸν πάντα καρτερικῶς καὶ γενναίως φέρειν συνειθισμένον· μηδὲ καυ χάσθωσαν καθ' ἡμῶν οἱ κυρτοί, ὡς ὀρθοί. θ'. Τὸ ἦθος καὶ τὴν προθυμίαν οἱ ἐχθροὶ ἀμύνονται, τοῖς ποικίλοις καὶ ἀφάτοις πειρασμοῖς τὴν ψυ χὴν κολαφίζοντες. Εἰ γὰρ τῶν θλίψεών σοι τῶν πολ λῶν καὶ ἀμυθήτων ὁ στέφανος πλέκεται, καὶ ἐν ταῖς ἀσθενείαις δὲ τελειοῦται ἡ δύναμις τοῦ Χρι στοῦ, καὶ ταῖς σκυθρωποτέραις καταστάσεσιν ἐπαν θεῖν εἴωθεν ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις· ἐξανέτειλε γὰρ φῶς ἐν σκότει τοῖς εὐθέσιν· ἐάν γε τὴν παῤῥησίαν καὶ τὸ καύχημα τῆς ἐλπίδος μέχρι τέλους βεβαίαν κατάσχωμεν. κ'. Οὐδὲν οὕτως ἐξαφανίζειν τὴν ἀρετὴν πέφυκεν, ὡς ἡ εὐτραπελία, καὶ τὸ παίζειν, καὶ ἡ ἀργολογία. Καὶ πάλιν οὐδὲν οὕτως τὴν πεπαλαιωμένην ἀνακαινίζει ψυχὴν, καὶ πλησιάζειν τῷ Θεῷ παρασκευάζει, ὡς ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ καλὴ προσοχή, καὶ τὸ μελετῶν ἀπαύστως τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ προσ ευχῇ ἑαυτὸν καθοπλίζειν, καὶ τῆς ἀγρυπνίας τὸ κέρ ος ἰχνηλατεῖν. κα'. Επιτηδειότατον ἅμα, καὶ συμφέρον τῇ ψυχῇ, τὸ στιβαρῶς βαστάζειν πᾶσαν θλίψιν, εἴτε παρὰ ἀν θρώπων, εἴτε παρὰ δαιμόνων ἐπαγομένην, καὶ εἰς δέναι ἀκριβῶς ὅτιπερ χρεῶσται ὑπάρχομεν τῆς καταπονήσεως, καὶ μηδένα ἕτερον, εἰ μὴ μόνον ἑαυτὸν διηνεκώς μέμφεσθαι. Ο γὰρ ἄλλον ἐπὶ τοῖς ἰδίοις θλιβεροῖς μεμφόμενος ἐξώλισθεν τῆς δικαίας τοῦ προσήκοντος κρίσεως. κβ'. Εστιν ὅτε τῆς δεξιᾶς ἄνθρωπος ἀποκινείται ἕδρας, και σπουδαίος τυγχάνῃ, πλεονασάντων τῶν πειρασμῶν, ἐξιστάμενος τῆς ἑαυτοῦ τάξεως, διὰ τὸ πᾶσαν αὐτοῦ, καθώς φησιν ή Γραφή, καταπεπόσθαι σοφίαν τε καὶ τέχνην· ὅπως μὴ πεποιθότες ὦμεν ἐφ' ἑαυτοῖς· καὶ ἵνα μὴ καυχήσηται Ισραήλ, λέγων Η χείρ μου σέσωκέ με.» Αλλ' ἔλπιζε ἀποκατασταθῆναι εἰς τὴν προτέραν ὡραίαν κατάστασιν, ἀπο πεσόντος ἀπὸ σοῦ, θείᾳ κελεύσει, καὶ ἀποδιωχθέντος τοῦ πονηροῦ. Ὅστις πάντα μὲν ἐμπαθῶς καὶ βλέ πειν, καὶ ἀκούειν παροτρύνει, καὶ πρὸς τὴν ἁμαρ τίαν κατασπεύδει, παχύνας δὲ τὸν νοῦν καθάπερ νέφει πυκνῷ, ποιεῖ καὶ τὸ σαρκίον αἰσθάνεσθαι ἀφάτου βαρύτητός τε καὶ ὄγκου, καὶ τὸν ἔμφυτον λογισμόν, ἁπλοῦν τινα καθεστῶτα, καὶ ἄπλαστον, κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τῶν ἀρτιγενῶν βρεφῶν, ποικίλον ἀποδείκνυσι, καὶ λίαν πολύπειρον παντοίας ἁμαρτίας, φαρμάξας καὶ παρατρέψας τοῦτον διὰ τῆς ἁμαρίο πίας [ἰσ. ἀμφιῤῥοπίας]. κγ'. Μέγα τι χρῆμα ὁ ἄνθρωπος, αὐξάνων ἔσω, καὶ μεγαλυνόμενος ταῖς ἀρεταῖς. Ἀλλ' ὅμως οὗτος ὁ μέγας φοβεῖται τὴν ἁμαρτίαν, ὡς τὸν μῦν ὁ ἐλέ φας· μήπως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γέν νηται. κι'. Οὐ μόνον πλησίον τῆς τοῦ κόσμου συντελείας, ὁ διάβολος λόγους λαλήσει πρὸς τὸν Ὕψιστον, ὥς φησιν ὁ Δανιήλ, ἀλλὰ γὰρ καὶ νῦν, ἔστιν ὅτε βαρείας, διὰ τῶν λογισμῶν ἡμῶν, εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν εκπέμπει βλασφημίας, καὶ κατ' αὐτοῦ δὲ δυσφημῶν τοῦ Ὑψίστου, καὶ τῶν κτισμάτων αὐτοῦ, καὶ τῶν Αγίων τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων. ᾿Αλλ' ἡμεῖς βεβηκά τες ἐπὶ τὴν πέτραν τῆς γνώσεως, οὐκ ἂν καταπτή ξαιμεν ἐπὶ τούτοις, οὐδὲ μὴ θαυμάσαιμεν τὴν τοῦ ἀλάστορος τόλμαν. Πίστει δὲ καὶ εὐχῇ θερμοτέρα χρώμενοι, τῆς τε ἄνωθεν ἐπικουρίας τυχόντες, ἀμυ νόμεθα τὸν ἐχθρόν. κεʹ. Μαχόμενος καὶ ὀνειδίζων μετά θράσους ἐπέρχεται ὁ ἐχθρὸς τῇ ψυχῇ ἐξελθούσῃ τοῦ σώμα τος, κατήγορος γινόμενος πικρός τε καὶ φοβερὸς ἐπὶ τοῖς ἑπταισμένοις. Αλλ' ἔστιν ἰδεῖν τότε τὴν θεο φιλῆ καὶ πιστοτάτην ψυχήν, κἂν πολλάκις τὸ πρὶν ἐτρώθη ἁμαρτίαις, οὐ καταπληττομένην τὰς ἐκείνου ὁρμάς τε καὶ ἀπειλάς, ἀλλὰ μᾶλλον, νευρουμένην ἐν Κυρίῳ, καὶ πτερουμένην χαρᾷ, θαρσοποιουμένην τε ταῖς ὁδηγούσαις ἁγίαις δυνάμεσιν, καὶ περιτειχι ζομένην τῷ φωτὶ τῆς πίστεως, καὶ ἀντικράζουσαν μετά πολλῆς παῤῥησίας τῷ πονηρῷ διαβόλῳ, Τί σα καὶ ἡμῖν, ἀλλότρια τοῦ Θεοῦ; τί σοι καὶ ἡμῖν, δραπέτα τῶν οὐρανῶν, καὶ δοῦλε πονηρέ; οὐκ ἔχεις σὺ τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν· Χριστὸς γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἡμῶν τε καὶ πάντων τὴν ἐξουσίαν ἔχει, αὐτῷ ἡμάρτομεν, αὐτῷ καὶ ἀπολογησόμεθα, ἐνέχει ρον ἔχοντες τῆς εἰς ἡμᾶς εὐσπλαγχνίας καὶ σωτηρίας, τὸν τούτου τίμιον σταυρόν. Σὺ δὲ φεῦγε μακρὰν ἀφ' ἡμῶν, ὀλέθριε, μηδέν σοι καὶ τοῖς δούλεις τοῦ Χρισ στοῦ. Ταῦτα λεγούσης τῆς ψυχῆς μετὰ θάρσους, νῶτα λοιπὸν δίδωσιν ὁ διάβολος, βοαῖς ὀδυρόμενος, μὴ δυνηθεὶς ἀντιστῆναι τῷ Χριστοῦ ὀνόματο. Υπεράνω δὲ τυγχάνουσα ἡ ψυχή, καθίσταται τοῦ ἐχθροῦ και λαφίζουσα αὐτὴν, ὥσπερ ὁ λεγόμενος ὀξυπτέρυξ τὸν κόρακα. Καὶ μετὰ ταῦτα ὑπὸ τῶν θείων ἀγγέλων διακομίζεται ἀγαλλιωμένη εἰς τοὺς τόπους του
col. 1843–1844page 4 of 13
PG 85:1843ὡρισμένους αὐτῇ, κατὰ τὴν κατάστασιν αὐτῆς. κϛ΄. Οτι καὶ μικρῷ τινι πειρασμῷ κατὰ συγχώρησιν ἐμποδίζεταί ποτε προκόψαι ο σπουδαῖος, πειθέ τω σε ἡ ἐχενηῖς, τὸ βραχύτατον ἰχθύδιον, μυριοφόρον ὁλκάδα τῇ προσψαύσει καὶ μόνῃ καταριοῦσα [Ισ. καταργοῦσα] καὶ προβῆναι τὸ ἐμποδισθέν· καὶ μέμνησαι πάντως τοῦ λέγοντος, ὅτι ο Ἐγὼ ὁ τηλε κοῦτος Παῦλος, καὶ ἅπαξ καὶ δὶς τεθέληκα ἐλθεῖν πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἐνέκοψεν ἡμᾶς ὁ Σατανᾶς. ᾿Αλλὰ μὴ διὰ τοῦτο θορυβηθῇς, ἀνταγωνίζου δὲ μᾶλλον διὰ τῆς ὑπομονῆς, καὶ τεύξῃ τῆς χάριτος. κζ'. Ο ταῖς ἀρεταῖς ἄγαν εὐθηνούμενος, ἐὰν διὰ ῥᾳθυμίαν ἀπονεύσῃ τοῦ πρέποντος, ἀνέρχονται πρὸς αὐτὸν οἱ υἱοὶ τῶν κακῶν ἀνατολῶν ἀπὸ ᾿Αμαλήκ, καὶ μάλιστα Μαδιάμ· ἡ φιλόπορνος δύναμις, σὺν ταῖς καμήλοις αὐτῶν, δηλαδὴ ταῖς ἐμπαθεσι μνή μαις, αἷς οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, καὶ διαφθείρουσι πάντα τὰ ἐκφόρια τῆς γῆς, τουτέστι τῆς ἀρίστης πράξεως τε καὶ ἔξεως. Καὶ τότε λοιπὸν πτωχεύει 5 Ισραήλ, καὶ πάνυ ὀλιγοψυχεῖ, καὶ ἀναγκάζεται βοῆσαι πρὸς Κύριον. Καὶ οὕτως ἀποστέλλεται οὐρανόθεν λογισμὸς ἀγαθὸς, τὸν Γεδεών μιμούμενος, διὰ πολλῆς πίστεως καὶ ταπεινοφροσύνης. Η γὰρ χιλιασμού, φησί, ταπεινωτέρα ἐν Μανασσῇ, ὥστε ἀντιπαρατάξασθαι τοῖς τοσούτοις πλήθεσιν ἐν τοῖς τριακοσίοις ἀσθενέσιν ἀνθρώποις, καὶ τρόπαια παραδόξως στῆσαι κατὰ τῶν ἐναντίων, τῇ συμμαχία τῆς χάριτος. κη'. Οὐ κἂν δυνηθῇς ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιβῆναι, καὶ τὰ ἑξῆς, εἰ μὴ διὰ πολλῆς ἱκεσίας τὸν Θεὸν δυσωπήσας λάβῃς ὑπερμάχους ἀγγέλους ἀνακουφίζοντάς σε ταῖς οἰκείαις χερσί, καὶ ἄνω σε ποιοῦντας τῆς ἰλυώδους γνώμης. κθ'. Όταν τις πυκτεύων ἰσχυρῶς ἡττηθείη, μη δαμῶς δυσθυμείτω, μηδὲ ἀποκαμνέτω, ἀλλὰ τοῖς τοῦ Ἡσαΐου βήμασιν ἀνορθωθείς, εὐθυμείτω, τοι αῦτα κατεπάδων· Ἰσχυκότες ἡττᾶσθε, ὦ πονηροὶ δαίμονες· ἐὰν γὰρ καὶ πάλιν ἰσχύσητε, πάλιν ήττης θήσεσθε, καὶ ἣν ἂν βουλὴν βουλεύσησθε, διασκεδάσει Κύριος, ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός ἐστιν· ὁ Θεὸς ὁ τοὺς κατεῤῥαγμένους ἐξανιστῶν, καὶ παρασκευάζων τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν κόπτεσθαι, ἡνίκα ἂν μετανοῶμεν. 2. Αμήχανον χωρίς λύπης παρελθεῖν τὸν ἐμπαι δευόμενον τοῖς πειρασμοῖς, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα πολλῆς χαρᾶς πληροῦνται οἱ τοιοῦτοι, καὶ δακρύων γλυ κέων, καὶ νοημάτων θείων, ὅσον ἐγεώργησαν τὸν πόνον, καὶ τὴν θλίψιν ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν. τίζειν τοὺς τῇ ἀσκήσει καὶ τῷ χρόνῳ ἐκείνου πρωτ τεύοντας· ἑκάστῳ γὰρ ἀνθρώπῳ καθώς μεμέρικεν ὁ Κύριος, οὕτω καὶ στοιχήσομεν· εἴπερ Πνεύματι ζῶμεν καὶ Πνεύματι στοιχῶμεν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. λβ'. Μηδέποτε ἀποδέχου τὸν ἐν ὑποταγή σου, Παρά σχου μοι, λέγοντά σοι, ἐξουσίαν χρόνον πρὸς ἀρετὴν, τόδε, ἡ τόδε τὸ πρᾶγμα δοκιμάσαι, καὶ οὕτω κατορθῶσαι· ὁ γὰρ δὴ οὕτω λέγων, δῆλον ὅτι τὸ ἴδιον ἀποτελεῖ θέλημα καὶ τῆς βελτίστης ὑποταγῆς τάς συνθήκας ἀθετεί. λγ'. Τὰ μὲν τῆς σαρκὸς καὶ τῆς ψυχῆς παθήματα, καθὼς ἔψει, τῷ χρόνῳ καὶ τῷ θείῳ νεύματι ἐξαφα νισθήσεται καίτοι ἐπαυξηθέντα· τὸ δὲ τοῦ Χριστοῦ ἔλεος οὐδαμῶς φθαρήσεται· τὸ γὰρ Κυρίου ἔλεος, ἀπὸ τοῦ αἰῶνος τούτου, καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος τοῦ μέλο λοντος ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν. δ'. Θησαυροί βασιλικοί πλησθήσονται χρυσίου, καὶ οἱ νόες τῶν ἀληθῶς μοναχῶν πληρωθήσονται γνώσεως. λε'. Έστιν ὅτε διδάσκαλος εἰς ἀτιμίαν ἐκδίδοται, ὑπὲρ τῶν πνευματικῶς ὠφεληθέντων τοὺς πειρασμοὺς ὑφιστάμενος· ἡμεῖς γὰρ, φησίν, ἄτιμοι, καὶ ἀτιμαζόμενοι τῷ σκόλοπι, καὶ ἀσθενοῦντες· ὑμεῖς δὲ ἔνδοξοι καὶ ἰσχυροὶ ἐν Χριστῷ καθεστήκατε. λς'. Πηγὴ καὶ ὑπόθεσις τῆς διὰ σαρκὸς φθορᾶς, ὁ ἐμπαθής λογισμός· ὃν διὰ μετανοίας ἐξορίζει τῆς ψυχῆς, ὁ νήψας μετὰ τὸ πταῖσμα· καλῶς γὰρ ἐπεν βήσατε μᾶλλον, ἵνα ἐξαρθῇ ἐκ μέσου ὑμῶν ὁ τὸ ἔρ γον τοῦτο πρᾶξαι προτρέψας πονηρὸς καὶ ἀνέστος λογισμός· οὐκοῦν τὸ πένθος ἀντίκειται τῷ πνεύματα τῆς φθορᾶς. λξ'. Τίς ἀναγγελεῖ τῷ ἐκπεπιεσμένῳ ἐν τῇ ἀδοξία, καὶ τῇ ἀδυναμίᾳ τῶν ἀρετῶν ὅτι ὄψεται τὸν Ἰησοῦν; οὐ μόνον κατὰ τὸ μέλλον, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν ἤδη μετὰ δυνάμεως, καὶ δόξης μεγάλης ερχόμενον πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ἀπαθείας; ὥστε εἰπεῖν, κατὰ τὴν Σάρω βαν, ψυχὴν τὴν ἐν τῇ στειρώσει γηράσασαν, καὶ παρὰ προσδοκίαν τετοκυῖαν υἱὸν δικαιοσύνης, ὅτι ο Γέλωτά μοι ἐποίησεν ὁ Θεός,» τουτέστι μεγίστην χαρὰνδεδώ ρηται, τῷ πλείστοις έτεσι καταλελυπημένῳ τῇ πολυπαθείᾳ· ἡ ὥσπερ ἄλλος ἑρμηνεὺς ἐξέδωκε, «τρυφερίαν μοι ἐποίησεν ὁ Θεὸς,» τουτέστιν, ο 'Ανεκαινίσθη ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης μου.» Παλαιωθεῖσα γὰρ τὸ πρὶν ἐν ἁμαρτίαις καὶ πάθεσιν ἀτιμίας, νῦν ἀναγεγέννη μαι, καὶ ἀνηδῶ καὶ ἀπαλύνομαι ὁ πρώην τετραχυμμένος τῇ ὕλῃ· καὶ λείως βλέπω νῦν λοιπὸν τὰ ἐν κόσμῳ πράγματα, ἀπειληφὼς τὸ κατὰ φύσιν ἁπλοῦν, καὶ ἀποίκιλον, ὑγιασθέντος τοῦ νοῦ, τῇ τοῦ Θεοῦ πολυσπλαγχνίμ· καὶ γέγονεν ἡ σάρξ μου, ὥσπερ τοῦ Σύρου Νεεμάν, καθάπερ ἡ τῶν νηπίων, διὰ τὸ λε λοῦσθαί με τῷ Ἰορδάνῃ τῆς γνώσεως· καὶ εἰμὶ μονότροπος, τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἀπηλλαγμένος τῆς τοῦ ὄφεως γνώμης καὶ τοῦ στίφους, ὧνπερ παρὰ τὴν φύσιν ἐκτησάμην τὸ πρότερον, πολυπείρων τε καὶ πολυύλων λογισμῶν τῆς κακίας. λα'. Εἰ θέλων ὁ Ἰσαάκ, καὶ τρέχων ποτὲ ὁ Ἡσαῦ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς εὐλογίας, ἀποτετυχήκασιν ἐλεοῦντος τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐλογοῦντος, καὶ τῷ πνεύ ματι χρίοντος, οὐχ ὅνπερ ἡμεῖς πάντως τεθελήκα μεν, ἀλλ᾽ ὅνπερ ὁ Θεὸς, πρὶν πλάσαι, προώρισεν εἰς τὴ διακονῆσαι· μηδαμῶς θορυβηθῶμεν, μήτε μὴν φθονήσωμεν, ὅταν θεωρήσωμεν ἀδελφούς τινας οι κτροὺς καὶ ἐλαχίστους ἐπὶ ἀρετὴν προκόψαντας ἤκουσας καὶ τοῦ Κυρίου λέγοντος· «Δὸς τούτῳ τό πον, ὥστε κατακλιθῆναι ἀνώτερον, θαυμάζωμεν δὲ μᾶλλον ἐπὶ τούτοις τὸν δικαστήν, σοφῶς καὶ ἀποῤ ῥήτως κεκρικότα· ἐκεῖνον μὲν τὴν ἐλάχιστον καὶ ὕστερον, πρωτεύειν καὶ καθηγεῖσθαι· ἡμᾶς δὲ ἐσχα- • ναπαύεσθαι· δέδωκα δέ σοι ἀντ᾿ αὐτῶν ἕτερον ἀντί λη'. Ὑπόθου πρὸς σὲ λέγειν τὸν Κύριον, ὅτι Καιρῷ τιν: ἀφειλόμην σου τόδε, καὶ τόδε χάρισμα, ἐφ᾽ οἷς ἐδόκει; τὸν νοῦν σου πληροφορεῖν, καὶ δια
col. 1845–1846page 5 of 13
PG 85:1845σταθμον χάρισμα τόδε, καὶ τόδε· σὺ δὲ, τὰ μὲν ἀφαι ρεθέντα ἐννοῶν, τὰ δὲ δοθέντα ὑπὲρ ἐκείνων μὴ συν ορών, στυγνάζεις, καὶ ἀλγεῖς, καὶ τῇ λύπῃ τιτρώσκῃ, ἀλλ᾽ εὐφραίνεις με λυπούμενος ἐξ ἐμοῦ. Λυπῶ γὰρ ἐγὼ πρὸς τὸ συμφέρον, σῶσαι μᾶλλον, οὐκ ἀπολέσαι πραγματευόμενος τὸν λελογισμένον μοι υἱὸν ἴσ. εἰς υἱόν]. λθ'. Επιτάξαι σεαυτῷ μὴ φαγεῖν νόμισον ἰχθῦν, καὶ ἐπιθεώρει μετὰ ταῦτα ὅτι πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἰχθύος ἀνενδότως ὁ ἐχθρὸς κατελαύνει σε· καὶ σὺ πάλιν ὁμοίως, πρὸς τὴν ἀπόλαυσιν τοῦ ἀβουλή του σοι ἐμμανῶς κατεπείγῃ, ὅπως ἂν μανθάνῃς τὰ τοῦ Αδάμ τυπικῶς συμβεβηκότα· ἀκούσας γὰρ ἐκεῖνος, Μὴ φάγῃς ἐκ τούτου μόνου τοῦ πράγματος, εἰς τοῦτο μάλιστα μετὰ πολλῆς ἐπιθυμίας καὶ μόνον τὸ ἀπηγορευμένον δεδράμηκεν. μ'. Αλλον γὰρ διὰ τῆς γνώσεως ὁ Θεὸς σώζει καὶ ἄλλον διὰ τῆς ἀκεραιότητος καὶ ἀκακίας· εἰδέ ναι γὰρ ὀφείλεις, ὅτι οὐ μὴ ἀποποιήσεται ὁ Θεὸς τὸν ἄκακον. μα'. Ὅσοι τῇ εὐχῇ σφοδρότερον κέχρηνται, οὗτοι ὑπὸ τῶν φοβερῶν καὶ ἀγρίων πειρασμῶν ἐκπορθοῦνται. μβ'. Είπερ την απάθειαν προείλου ἀμφιάσασθαι, μὴ ἀμερίμνως διάκεισο, ἀλλ' ὅση δύναμις σπούδασαι ταύτης ἐπιτυχεῖν· στενάζομεν γὰρ, τὸ οἰκητήριον ἡμῶν τὸ ἐξ οὐρανοῦ ἐπενδύσασθαι ἐπιποθοῦντες ἵνα καταποθῇ, οὐ μόνον σωματικῶς μετὰ τὴν συν τέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἀλλὰ καὶ ἐντεῦθεν ἤδη νοητῶς κατὰ τὸν ἀῤῥαβῶνα, τὸ θνητὸν ὑπὸ τῆς ζωῆς κατεπόθη γὰρ ὁ θάνατος εἰς νίκος· καὶ καταποθής σονται πάντες Αἰγύπτιοι οἱ ἐκθλίβοντες ἡμᾶς, κατα διώκοντες ὀπίσω ἡμῶν, ἐν τοῖς κύμασι τῆς ἐξ οὐρα νοῦ ἡμῖν καταπεμφθείσης δυνάμεως. ο μγ'. Ἐὰν ἐπιλάθῃ τοῦ εἰπόντος, ὅτι «Δέδοικα, μήν πως άλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι, καὶ, ε Ο δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ,» καὶ σὺ ὁ πνευματικὸς σκοπῶν σεαυτὸν, μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς, καὶ ἐὰν ἀλησμονήσῃς τῆς τοῦ Σολομῶντος, μετὰ τοσαύτην χάριν, ἐκτροπῆς καὶ ἀνομίας· καὶ ἐὰν λήθῃ παρα δῶς τὴν τοῦ μεγάλου Πέτρου ἀπροσδόκητον ἄρνησιν, θάρσησον τῇ γνώσει σου, καὶ μεγαλαύχει ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ, καὶ τῷ χρόνῳ τῆς πολλῆς σου ἀσκήσεως ἐναβρύνου, καὶ δώσῃς τόπον τῇ ὑπερηφανίᾳ· ἀλλὰ μηδαμῶς ὑπτιωθῇς, ὦ ἀδελφέ, φοβοῦ δὲ μᾶλλον, μέχρις ὅτε ἐμπνέεις, κἂν εἰς τὴν ἀριθμὸν ἔφθασας τῶν Μωϋσέως ἐτῶν, καὶ εὔχου λέγων «Κύριε, μή ἀπορρίψης με εἰς καιρὸν γήρως μου, ἐν τῷ ἐκλείπειν τὴν ἰσχύν μου, μὴ ἐγκαταλίπῃς με· ὁ Θεὸς ὁ Σωτήρ μου· ἐν σοὶ ἡ ὕμνησίς μου διαπαντός.» μη. Φησί σοι ὁ Κύριος, ὡς τῷ Ματθαίῳ, «Ακο λούθει μοι· ο σὺ οὖν τὸν σὸν πολυπόθητον τῇ προθυμίᾳ καταδιώκων Δεσπότην, ἐὰν κατὰ τὴν ὁδὸν τοῦ βίου προσκόψης πρὸς λίθον ἐμπαθῆ τὸν πόδα σου, καὶ πέσῃς πρὸς ἁμαρτίαν ἀδοκήτως, ἢ καὶ πολλάκις, ἱλυωδῶν εὑρισκομένων τόπων, ὡς οὐκ ἤθελες ὠνίσθησας καὶ ἐπτωματίσθης, ὁσάκις ἂν συμβῇ πεσεῖν τε καὶ βασανίσαι τὸ σῶμα, τοσαυτάκι, ἀναστὰς τῇ αὐτῇ προθυμίᾳ καταδίωκε τὸν σαυτοῦ Κύριον, ἕως ἂν φθάσῃς αὐτόν. Οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ἐνθυμήματι ὤφθην σοι, τοῦ ἰδεῖν τὴν σώζουσάν με δύναμιν καὶ δόξαν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου, Κύριε, ἀρῶ τὰς χεῖ ράς μου, καὶ ὑπολήψομαι. Καὶ νομίσομαι στέατος, καὶ πιότητος πιμπλᾶσθαι, καὶ χαρήσεται τὰ χείλη μου ψάλλοντα σοι· μέγα γάρ μοι ὅτι ἐπωνομάσθην Χριστιανός, ὥσπερ λέγει μοι Κύριος διὰ τοῦ Ἡσαΐου, ὅτι «Μέγα σοί ἐστιν τὸ κληθῆναί σοι παῖδά μου.» με. Πῆ μὲν φησίν, ὅτι ο Δώσει ἀγαθὰ ὁ Πατήρ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν, ο πῆ δὲ, ὅτι «Δώσει Πνεῦμα ἅγιον τοῖς δεομένοις.» Δι' ὧν ῥημάτων νοοῦμεν, μὴ μόνον πλημμελημάτων ἄφεσιν, ἀλλὰ καὶ οὐρανίων χαρισμά των χορηγίας τυγχάνειν τοὺς τοῦ Θεοῦ ἱκέτας ἰσχυ ροποιουμένους τοιαύτῃ διανοίᾳ, ὅτι οὐχὶ δικαίοις, ἀλλὰ ἁμαρτωλοῖς τοιαῦτα ἀγαθὰ ὑπισχνείται ὁ Κύριος " Ει γὰρ ὑμεῖς, φησί, πονηροὶ ὑπάρχοντες, οίδατε δόσ ματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος δώσει τοῖς αἰτοῦσιν αὐτὸν Πνεῦμα ἅγιον;» Αἴτησον τοιγαροῦν ἀνενδότως, καὶ ἀδιστάκτῳ τῇ γνώμῃ, κἂν εὐτελῆς ὑπάρχης κατὰ τὴν ἐνάρετον πολιτείαν, καὶ πάνυ ἀδύναμος, καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν, καὶ λήψῃ τὰ μεγάλα. μϛ΄. Πῶς ἂν πεισθείη ὁ ἄπιστος, ἢ ὁ ὀλιγόπιστος, ὅτι μύρμηξ πτεροῦται, καὶ σκώληξ τις πάλιν πετεινὸν γίνεται, καὶ ὅτι ἄλλα πλεῖστα παραδόξως γίνε ται ἐν τῇ κτίσει, ἵνα κἂν οὕτως ἀποθέμενος τῆς ἀπιστίας τὴν νόσον, καὶ τῆς ἀνελπιστίας, πτεροφυήσῃ λοιπὸν, καὶ ἀναθάλλῃ ὡς δένδρον τὴν πανεύφημον γνῶσιν; • Εγώ γάρ είμι, φησίν, ὁ τὸ ξύλον τὸ ξηρὸν ἀναθάλλων, καὶ ζωοποιῶν τὰ ξηρανθέντα ὀστα. μζ'. Μηδαμῶς ἔνεκεν τῆς χρείας του σώματος, ταῖς μερίμναις θελήσωμεν τήκεσθαι, ὅλῃ δὲ τῇ ψυχῇ πιστεύσωμεν τῷ Θεῷ, ὥσπερ τίς ποτε ἔλεγεν ἀνὴρ ἀγαθός· Ἐμπιστεύσατε τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐμπι στευθήσεσθε. Καὶ ὡς γράφει ὁ μακάριος Πέτρος δ ἀπόστολος· «Σωφρονήσατε, καὶ νήψατε ἐν προσευχαῖς, καὶ πᾶσαν ὑμῶν τὴν μέριμναν πρὸς Θεὸν ἐπιρρίψαντες, ὅτι αὐτῷ μέλει περὶ ὑμῶν.». Εἰ δὲ ἔτι διστάζεις καὶ ἀπιστεῖς, ὅτι ὅλως μέλει αὐτῷ περὶ σοῦ πρὸς τὸ διαθρέψαι σε, βλέψον εἰς τὴν ἀράχνην, καὶ σύνοιδε πόσον ἄνθρωπος ἀράχνης διαφέρει. Αράχνης φημί, ἧς οὐδὲν ἀσθενέστερον, οὐδὲ ἀδυνα μώτερον· αὕτη γάρ μήτε κτήματα ἔχουσα, μήτε διαποντίους ἀποδημίας ποιουμένη, μήτε δικαζομένη, μήτε ὀργιζομένη, μήτε ἀποθήκας κεκτημένη, ἐν παντελεῖ πραότητι, καὶ σωφροσύνῃ, καὶ τῇ ἄκρᾳ ἡσυχίᾳ τὸν ἑαυτῆς ὑπεξάγουσα βίον· μήτε ὅλως τα τῶν πέλας περιεργασαμένη, μόνα δὲ τὰ ἴδια πράτ σουσα, τῷ ἔργῳ τῷ οἰκείῳ ἠρεμίᾳ τινὶ καὶ ἀταράχῳ κέχρηται καταστάσει, μονονουχί φωνὴν ἀφιεῖσα τοῖς φιλοτίμοις τῆς ἀργία;· ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ὁ ἀργεῖν βουλόμενος, μηδὲ ἐσθίειν βουλέσθω. Τοσοῦτον δὲ σιωπᾷ, ὥστε Πυθαγόραν ὑπερβαλλόντως νικήσαι, ὅνπερ Ἕλληνες ὑπὲρ πάντας τοὺς φιλοσόφου; θαυ μάζουσιν, διὰ τὸ τὴν ἐγκράτειαν τῆς γλώσσης ἐξω ασκήσαι. Πυθαγόρας μὲν οὖν, κἂν μὴ πρὸς πάντας ἐλάλει, ἀλλά γε τοῖς προσφιλεστάτοις αὐτῷ ἀνθρώ
col. 1847–1848page 6 of 13
PG 85:1847ποις διελέγετο λαθραίως διά χρόνου, καὶ βουσὶ δὲ πολλάκις, καὶ ἀετοῖς ἐφθέγξατο φιλοτίμως, ληρήματα τινα καὶ παραφρονήματα. Οίνου δὲ παντελῶς ἀπεχό μενο, τῷ ὕδατι ἐκέχρητο. Αὕτη δὲ τῇ ὑπερεχούσῃ, καὶ ἄκρᾳ ἀφωνίᾳ, ὑπερέβη τὴν Πυθαγόρου της γλώτε της εγκράτειαν· διέπτυσε δὲ σὺν τῇ οινοποσίᾳ, καὶ τὴν ὑδροποσίαν. Εν τοιαύτῃ τοιγαροῦν καταστάσει ἡσύχῳ διατριβούσῃ τῇ ἀδρανεῖ, καὶ ταπεινῇ ἀράχνη, καὶ μηδαμοῦ ἔξω ἀνεχυμένῃ περιπατεῖν, μηδὲ περι πλανᾶσθαι τῇδε κἀκεῖσε φανταστικῶς, μηδὲ πονεῖν, καὶ μοχθεῖν ἀπέραντα, ὁ ἐν ὑψηλοῖς κατοικῶν καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν Κύριος οὐδὲν γὰρ τῆς ἀράχνης ἐστὶν ταπεινώτερον), καὶ μέχρις αὐτῆς ἐκτείνων τὴν πρόνοιαν, πέμπει ταύτῃ τὸ καθημέραν βρωμάτιον πλησίον τοῦ σκηνηδίου αὐτῆς παρασκευάζων ἐμπί πτειν εἰς τὰ δίκτυα ταύτης, τὰ πρὸς τὴν χρείαν ζωύφια. μη'. 'Αλλ' ἴσως ἐρεῖ τις τῶν τῇ λαιμαργία κατα δεδουλωμένων, ὅτι Ἐγὼ πάνυ πολλὰ ἐσθίω, καὶ ἐπειδὴ πολυδάπανός είμι, ἀνάγκη μοι ταῖς μυρίαις τοῦ βίου πραγματείαις ἐμπλέκεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτος σκο πείτω τὰ κήτη τὰ μεγάλα, τὰ ἐν τῷ Ἀτλαντικῷ βοσκόμενα πελάγει, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἀφθόνως τρεμό μενα, καὶ μηδέποτε λιμοῦ πεῖραν λαβόντα. Τοσοῦτον γὰρ ἕκαστος αὐτῶν θὴρ καταπίνει τὸ ὄψον, ὅσον μηδέ τις πόλις πολυάνθρωπος τὸ καθημέραν δαπα νῆσαι δύναται. «Πάντα γάρ, φησί, πρὸς σὲ προσδοκῶσι δοῦναι τὴν τροφὴν αὐτῶν εἰς εὔκαιρον.» Οὐκ. οὖν καὶ τὸν πολλὰ τρώγοντα, καὶ τὸν βραχυδίαιτον, ὁ Θεὸς ἐστὶν ὁ τρέφων. Ταῦτα ἀκούσας καὶ αὐτὸς ὁ τὴν πλατείαν, καὶ εὐρύχωρον κεκτημένος κοιλίαν, τῷ Θεῷ, καὶ τῇ πίστει λοιπὸν ὅλον σεαυτὸν ἀγάθες παντοῖον ἀποτιναξάμενος τοῦ κόσμου περισπασμόν, καὶ νοῦν πολυφρόντιδα, και μηκέτι γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός. μθ'. Ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι εὐαρεστῆσαι Θεῷ, καὶ τὴν μακαριωτάτην φιλιωθῆναι φιλίαν, γυμνὸν τὸν νοῦν ἡμῶν τῷ Θεῷ παραστήσωμεν, μηδὲν ἐπισυρόμεν ναν τοῦ παρόντος αἰῶνος, μὴ τέχνην, μὴ νόημα, μὴ σόφισμα, μὴ δικαιολογίαν, κἂν πᾶσαν πεπαιδευμένοι ὦμεν τὴν τοῦ κόσμου σοφίαν. ᾿Αποστρέφεται γὰρ τὸ θεῖον τοὺς μετὰ οἰηματικοῦ τοῦ τρόπου προσ ερχομένους αὐτῷ, καὶ τῇ κενοδοξίᾳ σιτιζομένους καὶ πεφυσιωμένους· καλῶς γάρ τινες τῶν ἑρμηνευ τῶν, σιτιστήριον καὶ φύσαν, τὸ μάταιον ἐκδεδώκασιν οίημα. ν'. Πῶς ἂν δυνηθείημεν καταπαλαίσαι τὴν προ κεκρατηκυίαν ἁμαρτίαν; Βίας χρεία. Ανήρ γάρ, φησὶν, ἐν πόνοις πονεῖ, καὶ ἐκβιάζεται ἑαυτοῦ τὴν ἀπώλειαν, φιλονεικῶν πάντοτε ἀνωθεῖν πρὸς τὴν ἀγιωσύνην τῶν οἰκείων λογισμών. Τῇ δὲ βίᾳ τὴν μίαν λύειν, οὐκ ἀπείρηται τοῖς νόμοις. Εἰ μὲν οὖν εἰσφέρομεν βίαν τινὸς σπουδάσματος, εἰ καὶ ἀσθενεστάτην, περιμένομεν δὲ λοιπὸν ἐπελευσομένην ἡμῖν ἐξ ὕψους δύναμιν, καθήμενοι ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, τουτέστιν ἐν τῇ ἁλήκτῳ εὐχῇ, καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρε ταῖς, πότε ἥξει πρὸς ἡμᾶς βίαν κραταιάν; οὐδὲ γὰρ δὴ ἀσθενεστάτην κατὰ τὴν ἡμετέραν βίαν ἐργαζομένην ἀλλὰ βίαν τινὰ φρασθῆναι μη δυναμένην διά σαρκικῶν χειλέων, νικῶσαν πολλῷ τῷ κράτει, καὶ καταγωνιζομένην τό τε κάκιστον ἦθος καὶ τὴν τῶν δαιμόνων κακότητα, νικῶσαν δὲ καὶ τὴν πρὸς τὸ χεί ρον ῥοπὴν τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, νικῶσαν δὲ καὶ τὰς ἀπρεπεῖς τοῦ σώματος κινήσεις·. Εγένετο γάρ, φησὶν, ἦχος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὥσπερ φερομένης πνοῆ; βιαίας·, ἵνα ἐκβιάσηται τὴν κακίαν, τὴν ἀεὶ πρὸς τὸ χεῖρον βιαζομένην ἡμᾶς. να'. Ενεδρεύει ὁ ἐχθρὸς ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρα αὐτοῦ, καὶ κρύπτει ἡμῖν παγίδας καὶ θήρατρα κα γισμῶν ἀκαθάρτων, καὶ ἀσεβῶν· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐὰν μὴ ὑπνώττωμεν, δυνησόμεθα μείζονάς τε καὶ χαλεπωτέρας αὐτῷ παγίδας καὶ ἱστάνειν θήρατρα καὶ λόγους. Εὐχὴ γὰρ καὶ ψαλμός, ἀγρυπνία τε καὶ ταπεινοφροσύνη, καὶ ἡ πρὸς τοὺς πλησίον διακονία, καὶ ὁ ἔλεος, καὶ ἡ εὐχαριστία, καὶ ἡ τῶν θείων λο γίων ἀκρόασις, λόχος τῷ ἐχθρῷ, καὶ παγίς, καὶ βό θρος, καὶ μάστιγες, καὶ ἀγχόνη, καὶ θήρατρα γίν ται. νβ'. Ἐπὶ πολὺ πάνυ τῆς ἡλικίας προκόψας ὁ θε σπέσιος Δαβίδ, εὐχαριστῶν τῷ ἐκλεξαμένῳ αὐτὸν Θεῷ, φησὶ περὶ τὰ τελευταῖα τῆς εὐλογίας, ὅτι «Νῦν εὗρεν ὁ δοῦλός σου τὴν καρδίαν ἑαυτοῦ εὔξασθαι τὴν προσευχὴν ταύτην.» Τοῦτο δὲ εἰρηται, ἵνα ἡμεῖς μάθωμεν, ὅτι πολλοῦ ἀγῶνος καὶ χρόνου χρεία ἐν ταῖς προσευχαῖς· ὅπως μόλις εύρωμεν τὴν ἀπαρενόχλητον τῆς διανοίας κατάστασιν, ἕτερόν τινα ἐγκάρδιον οὐρανὸν, ἔνθα οἰκεῖ ὁ Χριστὸς, ὥς φησιν ὁ ἀπόστολος· • Η οὐκ ἐπιγινώσκετε ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; ο νγ'. Εἰ Χριστὸς ἡμῖν γέγονε δικαιοσύνη, καὶ σου φία, καὶ τὰ ἑξῆς, εὔδηλον, ὅτι καὶ ἀνάπαυσις. «Δεῦτε γάρ, φησί, πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πε φορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Καλῶς τοίνυν εἴρηται, ὅτι περ τὸ Σάββατον, τουτέστιν ἡ ἀνάπαυσις, διὰ τὸν ἄνθρωπον γέγονεν. Ἐν αὐτῷ γὰρ μόνῳ τῷ Χριστῷ ἀναπαύσεως τεύξεται τὸ ἀνθρώπινονγένος. ν. Ωσπερ ἐστὶ ποτήριον πτώσεως καὶ κόνδυ θα μοῦ, οὕτως ἐστὶ καὶ ἀσθενείας ποτήριον, ὅπερ λαβὼν ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ Κύριος, τῷ προσήκοντι καιρῷ, δίδωσιν εἰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν, ἵνα λοιπὸν μηκέτι ἡμεῖς, ἀλλ᾽ οἱ δαίμονες ἀσθενῶσι καὶ πίπτωσι. νε'. Ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν πραγμάτων εἰσὶ κολλυβισταὶ, ὑφανταὶ, ἱξευταί, πολεμισταί, κατασκευασταί· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἔνδον διανοοῦ, ὅτι εἰσὶ καὶ ἐν τοῖς διαλογισμοίς κυβευταί, φαρμακευταί, πειρᾶται, θηρευταί, κοινωταί, φονευταὶ, καὶ τὰ ἑξῆς· οὔτε τινας χρή συντόμως προαποκλείειν δι' εὐσεβοῦς ἀνα τιλογίας καὶ προσευχῆς, καὶ μάλιστα τοὺς κοινωτές, ἵνα μὴ κοινώσωσι τὸν ἅγιον τόπον, καὶ βεβηλώσωσι τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ. νς'. Οὐ μόνον γλώσσῃ ληστεύεται Κύριος πρὸς τὸ σῶσαι, καθάπερ ἐπὶ τοῦ λῃστοῦ βοῶντο; ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ καὶ λογισμῷ. Ελεγε γάρ, φησίν, ἐν ἑαυτῇ ἡ αἱμόρρους· Κἂν ἄψωμαι τὰ κράσπεδα τῶν ἱματίων αὐτοῦ, σωθήσομαι.» Καὶ ὁ παῖς τοῦ ᾿Αύρα ἀμ περὶ Ρεβέκκας λαλῶν τῷ Θεῷ κατά δι νοιαν.
col. 1849–1850page 7 of 13
PG 85:1849εξ'. Σχεδόν αὕτη ἡ ἁμαρτία πρὸς Θεὸν ἐλαύνει τὸν μεταμελούμενον, αἴσθησιν λαμβάνοντα τῆς δυσωδίας, καὶ τοῦ βάρους, καὶ τῆς μανίας αὐτῆς· τὸν δὲ μὴ βουλόμενον εἰς μετάνοιαν ῥέψαι, οὐκ ἐλαύνει πρὸς Θεόν παρ' ἑαυτῇ δὲ μᾶλλον κρατοῦσα, δεσμοῖς ἀλύ τοις καταδεσμεί, συντονωτέρους καὶ δριμυτέρους λοιπὸν τοὺς πόθους τῆς ἀπωλείας ἐργαζομένη. νη'. Πρόσεχε σεαυτῷ ἀπὸ τῶν φαρμάκων τῆς Ἰεζάβελ, ὧν μάλιστά εἰσιν οἱ λογισμοὶ τοῦ τύφου καὶ ματαίας δόξης. Δυνήσῃ δὲ τούτων περιγενέσθαι, τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ ἐξουδενῶν τὴν ψυχὴν καὶ εὐτελίζων αὐτὴν, καὶ ῥίπτων σεαυτὸν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἐπικαλούμενο; αὐτὸν εἰς τὸ βοηθῆσαί σοι, καὶ γινώ σκων ὅτι οὐράνια ἐστι τὰ χαρίσματα, διὸ λέγει Οὐδεὶς δύναται λαμβάνειν οὐδὲν, εἰ μὴ ᾖ δεδομένων αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.» νθ'. Φησὶν ὁ νόμος· «Ἐὰν δὲ ὦσι μεμαρτυρημέναι αὐτῷ καὶ μὴ ἀφανίσῃ αὐτὸν, ἀποτίσει.» ἔστινὅτε ἐν συμποσίῳ προπηδᾷ ὁ κενόδοξος λογισμός, λαλῆσαι βουλόμενος παρὰ τὸν καιρόν. διαμαρτύρονται δέ σοι οἱ ἀγγελικοί λογισμοί, ἀφανίσαι τὸν φιλο φλύαρον καὶ ἄκαιρον λογισμόν. Ἐὰν τοίνυν μὴ ἀφα νίσῃς αὐτὸν τῇ ἀγαθῇ τίωπῇ, ἀλλὰ παραχωρήσῃς αὐτῷ προελθεῖν εἰς τὸ ἔξω, ὑποχαυνωθεὶς τῷ τύφῳ, τότε λοιπὸν ἀποτίσεις τὸ ὄφλημα, ἢ ἁμαρτία μεγάλῃ ὑπὸ τῆς δίκης παραδοθείς, ἢ βαρείαις τισὶν ὀδύναις σωματικαῖς, ἢ στιβαραῖς ἀδελφῶν προσκρούσεσιν, ἢ τῇ κατὰ τὸν μέλλοντα αἰῶνα τιμωρίᾳ. Καὶ γὰρ ὑπὲρ ἀργοῦ καὶ κενοδόξου λόγου λόγον ἀποτίσομεν διὰ τὴν τῆς γλώσσης ἀπαιδευσίαν. Διὸ δεῖ τὴν γλῶτταν ἡμῶν νηφόντω; φυλάττειν. ξ'. Οσοι ἐν ἡδοναΐ; τε πειράζονται, καὶ θυμοῖς, καὶ φιλοδοξία, καὶ τοῖς ἑξῆς, οὗτοι λέγονται τῷ μὲν ἡλίῳ ἡμέρας συγκαίεσθαι, νύκτωρ δὲ τῇ σελήνῃ. Είξαι τοίνυν τῇ θείᾳ σκεπασθῆναι δροσοβύλῳ νεφέλῃ, ὅπως ἂν τὸν φλογμὸν τῶν ἐχθρῶν διαφύγης. ξα. Μηδαμῶς πρὸς σὲ παῤῥησίαν δῷς τοῖς τῆς οινοφλυγίας ὑπασπισταῖς, καὶ δούλοις τῆς ἀτάκτου τραπέζης· μηδὲ τοῖς μετὰ ἀναισχυντίας λαλεῖν σοι βουλομένοις, κἂν πολιοὶ τὸ πρόσωπον ὑπάρχοιεν, καν πολὺν χρόνον ἔχοιεν ἐν τῷ μονήρει βίῳ, ἵνα μὴ, κατὰ τὴν Γραφήν, ο σαπρία καλύψῃ σε,» καὶ τοῖς ἀκαθάρτοις καὶ τὴν καρδίαν ἀπεριτμήτοις συναπα χθής. ξβ'. Πρῶτον ἐγχειρίζεται Πέτρο; τὰς κλεῖς, εἶτα συγχωρεῖται πεσεῖν πρὸς τὴν ἄρνησιν, ὥστε σωφρονισθῆναι τῇ πτώσει τὸ φρόνημα. Καὶ σὺ τοίνυν ἂν τῆς γνώσεως τὴν κλεῖδα δεξάμενος, ποικίλοις λογι σμοῖς περιπίπτῃς, μὴ ξενίζου· δόξαζε δὲ τὸν μόνον σοφὸν ἡμῶν Κύριον, τὸν ταῖς περιπτώσεσι χαλινοῦν τα τὴν οἴησιν τὴν ἐπαναβαίνουσαν τῇ θειοτέρᾳ γνώ σει· οἱ γὰρ πειρασμοὶ χαλινὸς ὑπάρχουσι, χαλινούν δυνάμενο: τὸ ἀνθρώπινον φύσημα, τῇ τοῦ Θεοῦ προ νοίᾳ. ξγ'. Εἰ τὰ καλὰ πολλάκις ἐξ ἡμῶν ἀφαιρεῖται ὁ Κύριος, ὥσπερ τὸν πλοῦτον τοῦ Ἰώβ, (ο Κύριος γὰρ ἔδωκε, Κύριος έλαβε,» ) πάντως που καὶ τὰ κακά ἅπερ ἡμῖν ἐπήγαγεν ὁ Αἰώνιος ἐκ χειρὸς ἡμῶν λή ψεται. ο Αγαθὰ γάρ, φησί, καὶ κακὰ παρὰ Κυρίου, καὶ ὁ ἐπαγαγὼν ἡμῖν τὰ κακὰ, αὐτὸς ἐπάξει ἡμῖν τὴν αἰώνιον εὐφροσύνην μετὰ δόξης αἰωνίου. «Ωσπερ γὰρ ἐγρηγόρουν, φησί Κύριος, εἰς τὸ καταστρέφειν καὶ κακοποιεῖν ὑμᾶς, καὶ ἀνοικοδομήσω, καὶ οὐ μὴ καθαιρήσω, καὶ φυτεύσω, καὶ οὐ μὴ ἐκτιλῶ. ο Σια γάτω τοίνυν ἡ δημώδης λέγουσα παροιμία· Εφ᾽ ᾧ κακῶς, οὐκ ἔστι καλῶς· ὁ γὰρ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀλλοιών σας τὰ πράγματα Κύριος, δύναται πάντως ταῦτα πάλιν ἐπὶ τὸ λαμπρότερον ἀπροσδοκήτως μεταβάλο λειν. ξδ'. Ο τοῖς δαίμοσιν εἴτε δι' ἐγκρατείας, εἴτε δι' εὐχῆς, είτε διὰ πάσης ἀρετῆς σφοδρότερον καὶ φιλονεικότερον ἐπεμβαίνων, βαθυτέρας παρ' αὐτῶν τὰς πληγὰς ἀντιλήψεται, μέχρις οὗ καὶ εἰς ἀπευδοκίαν καταστῆναι, ἀπόκριμα τοῦ νοητοῦ θανάτου κατη πτεύων ἐν τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ. Ως παρεῖναι λέγειν Αὐτονό. Τί; με ρύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου, ο καταναγκάζομαι γὰρ ἀβουλήτως ὑποχύ πτειν τοῖς νόμοις τοῦ ἀντιπάλου. ξε'. Οὐχ ἁπλῶς προεγράφη ὅτι τινὲς πρὸς ἑαυτοὺς ἔλεγον·. ᾿Ανάστητε, καὶ ἥξομεν πρὸς λαὸν πεποιθότα ἐπ' ἐλπίδι, καὶ ἡσυχάζοντα.» Καὶ πάλιν Δεῦτε ἀναβάντες συλλαλήσωμεν αὐτοῖς γλώσσῃ νοερᾷ δολίᾳ, καὶ ἀποστρέψωμεν αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀληθείας. «Οἱ γὰρ δεινοὶ δαίμονες ειώθασι παρὰ πᾶσαν τὴν ζωὴν κατὰ τῶν τὸν ἡσύχιον προε λομένων βίον, ἀκονἂν τὰ ξίφη τῶν πειρασμῶν, καὶ μανικώτερον μᾶλλον τοῖς εὐλαβεστέροις τε καὶ θεο σε εστέροις ἐπιστρατεύειν εἰς τὴν κατ' αὐτὸ τὸ ἔργον ἁμαρτίαν ὠθοῦντες τούτους, πολέμοις ἀφορήτοις, τάχα κἂν οὕτω δυνηθῶσι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως, καὶ τῆς εὐχῆς, καὶ εὐελπιστίας, ἀποστῆσαι τοὺς πε πολεμημένους. Αλλ' ἡμεῖς, ὥς φησι Δαβίδ, ο Οὐ μὴ ἀποστῶμεν ἀπὸ τοῦ, ἕως οὗ οἰκτειρήσεις ἡμᾶς, καὶ μακρυνθῶσιν ἀφ᾽ ἡμῶν οἱ καταπίνοντες ἡμᾶς.» Οὐ μὴ ἀποστῶμεν ἀπὸ σοῦ μέχρις ἂν προστάξῃς ἀφ' ἡμῶν ἀπελθεῖν τοὺς πειράζοντας ἡμᾶς, καὶ ζωοποιηθῶμεν δι' ὑπομονῆς καὶ στεῤῥᾶς ἀπαθείας. Διότι πειρατήριόν ἐστιν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου, καὶ χρόνον τακτὸν πολλάκις ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν ἀλλο τρίων πίπτειν ἑτοιμάζεται παρὰ τοῦ ἀγωνοθέτου μεγαλοφυοῦς δὲ ψυχῆς καὶ γενναίας ἴδιον, τὸ μὴ ἀπογινώσκειν ἐν συμφοραῖς. ξς'. Εἰ τοσοῦτον ἰσχύει δαίμων, ὥστε καὶ μὴ θέ λοντος τοῦ ἀνθρώπου, μετασκευάζειν τοῦτον καὶ μεταφέρειν πρὸς τὴν οἰκείαν φοράν, τῆς κατὰ φύσιν ἐκστάντα ἀγαθῆς καταστάσεως, πόσον ἰσχύει "Αγγε λος τῷ ὡρισμένῳ καιρῷ τὸ κέλευσμα τοῦ Θεοῦ δεξάμενος, πᾶσαν ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταγαγεῖν τὴν τοῦ ἀν θρώπου διάθεσιν; Καὶ ὁ πάμψυχρος βορρᾶς τοσοῦτον ἐξίσχυσεν, ὥστε πρὸς τὴν τῶν λίθων σκληρότητα μεταποιῆσαι τὴν τοῦ ὕδατος ἀπαλωτάτην φύσιν, τί ἂν ποιήσῃ ὁ θερμότατος Νότος; εἰ ὁ ἀὴρ λίαν κατεψυγμένος, τὰ πάντα αὐτῷ ὑπεῖξαι καὶ κατασκευάζει τίς γὰρ ὑποστήσεται κατὰ πρόσωπον ψύχους; πῶς οὐκ ἂν πρὸς ἑαυτὴν ἡ θέρμη τὰ πάντα μεταβάλη; Τί γὰρ ὑποστήσεται κατὰ πρόσωπον θέρμης; Η στεύσωμεν οὖν τὸν ψυχρόν τε καὶ μέλανα ἄνθρακα τῆς διανοίας ἡμῶν ὀψέ ποτε, ἢ θάττον, θερμόν τε
col. 1851–1852page 8 of 13
PG 85:1851καὶ φωτοειδῆ ἔσεσθαι τῇ προσβολῇ τοῦ θειοτάτου πυρός. ξζ'. Ἔστι τις καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος κατάστασις, μαρτύριον καὶ σημεῖον τῷ ἡμετέρῳ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰωσὴφ τιθεμένη ἀπαθείας ἓν ἐσμεν· καθ᾽ ἦν ὁ νοῦς ἐξελθὼν ἐξ Αἰγύπτου, ἀφίσταται μὲν τῶν ἐμπαθῶν ἄρσεων, καὶ τῆς ἐν τῷ κοφίνῳ αἰσχροτάτης δουλείας, γλῶσσαν δὲ ἦν οὐκ ἔγνω ἀκούει· οὐκ ἔτι γλῶσσαν δαιμόνων ῥυπαρὰν, καὶ φθαρτικὴν τῆς ὀρθῆς δια νοίας, ἀλλὰ γλῶσσαν ἁγίαν φωτοφόρων ἀγγέλων, με τατυπούντων τὸν νοῦν ἀπὸ τοῦ σώματος ἐπὶ τὸ ἀσώ ματον· γλῶσσαν φωτιστικὴν τῆς δεχομένης ψυ χῆς. ξη'. "Ηκουσά τινων ἀδελφῶν ἀρρωστούντων τὸ σῶμα ἀνενδότως, καὶ μὴ δυναμένων κεχρῆσθαι τῇ νηστεία, εἰρηκότων πρός με· Πω; δυνάμεθα χωρὶς νηστείας ἀπαλλαγῆναι τοῦ διαβόλου καὶ τῶν παθῶν; Πρὸς οὓς λεκτέον, ὅτι οὐ μόνον διὰ τῆς ἀποχῆς τῶν ἐδωδίμων, ἀλλὰ καὶ διὰ κραυγῆς καρδίας ἐκτρίψαι καὶ ἐξοστρακίσαι δυνήσεσθε τά τε φαῦλα καὶ τοὺς τῶν φαύλων ὑποβολείς. • Εκέκραξαν γὰρ, φησί, πρὸς Κύριον ἐν τῷ θλίβεσθαι αὐτοὺς, καὶ ἐῤῥύσατο αὐτούς.» Καὶ πάλιν γέγραπται·. Εκ κοιλίας ᾅδου κραυγής μου ήκουσας φωνῆς μου· καὶ ἀναβήτω ἐκ φθορᾶς ἡ ζωή μου.» Διόπερ μέχρις ὅτου παρέλθῃ ἡ ἀνομία, τουτέστιν ἡ ἐνόχλησις τῆς ἁμαρτίας, κε κράξομαι, φησί, πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ὕψιστον, ὅπως μεγίστην εὐεργεσίαν δωρούμενος, αὐτήν τε τὴν προσ βολὴν τῆς ἁμαρτίας ἐξαφανίσῃ τῇ ἑαυτοῦ ἐξουσίᾳ, καὶ τὰ τῆς ἐμπαθοῦς διανοίας εἴδωλα ἐξαλείψῃ, καὶ ἀνειδώλους δείξῃ τὰς παρ' ἡμῶν κατειδώλους ἀσθε νεία; [σ. τὰς παρ' ἡμῖν κατειδώλους ᾿Αθήνας]. Εἰ τοίνυν μὴ εἴληφας χάρισμα ἐγκρατείας, γίνωσκε ὅτι δι' εὐχῆς καὶ ἐλπίδος θέλει σε ὁ Κύριος εισακουσθῆναι δεόμενον. Εγνωκώς οὖν τὸ δεσποτικὸν κρίμα, μὴ ἀθύμει ἐπὶ τῇ τῆς ἀσκήσεως ἀδυναμίᾳ· μᾶλλον δὲ δὸς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι τοῦ ἐχθροῦ, δι' εὐχῆς καὶ ὑπομονῆς εὐχαρίστου. Ἐὰν οὖν διώκωσιν ὑμᾶς οἱ λογισμοὶ τῆς ἀσθενείας, καὶ τῆς ταλαιπωρίας ἀπὸ τῆς πόλεως τῆς νηστευτρίας, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην τουτέστιν εἰς τὴν εὐχὴν καὶ εἰς τὴν εὐχαριστίαν. ξθ'. Φησὶν ὁ Φαραὼ ἱκετεύων·. Περιελέτω ὁ Θεὸς ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸν θάνατον τοῦτον, ο καὶ εἰσηκούσθη ὁμοίως δὲ καὶ οἱ δαίμονες παρακαλέσαντες τὸν Κύ ριον ἵνα μὴ τῇ ἀβύσσῳ παραπεμφθῶσιν, ἔτυχον τοῦ αἰτήματος· πόσῳ μᾶλλον εἰσακουσθήσεται Χριστιανὸς ἄνθρωπος, δεόμενος ἐλευθερίας τυχεῖν τοῦ νοητοῦ θανάτου; ο. Ο χρόνον τινὰ ὑπὸ τῆς θείας φωτιζόμενος καὶ ἀναπαυόμενος χάριτος, μετὰ δὲ τὴν ταύτης ὑποστη λὴν, ρεμβασμοῖς περιπίπτων, καὶ γογγύζων διὰ τοῦτο, καὶ μὴ ἀνδριζόμενος, διὰ τῆς ἱκεσίας πάλιν ἐπανακαλέσασθαι τὴν σωτήριον ἐκείνην πληροφο μίαν, ἀλλ' ἀποδυσπετῶν, ὅμοιός ἐστι πτωχῷ λαβόντι ἐλεημοσύνην ἀπὸ τοῦ παλατίου, καὶ δυσανασχετοῦν τι, διότι οὐκ εἰσῆλθεν ἔσω συναριστῆσαι τῷ βασι λεῖ. σα'. ο Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες με καὶ πιστεύσαν. της, ο ὡς μακάριοι οἱ καθ' ὑποστολήν τῆς χάριτος μὴ εὑρίσκοντες παράκλησιν ἐν ἑαυτοῖς· μᾶλλον δὲ παράτασιν βλέποντες τῶν θλιβερῶν, καὶ σκότος βα ού, καὶ μὴ ἀπογινώσκοντες· ἀλλὰ πίστει φωννύμε νοι, ἐν τῷ νομίζειν ὁρᾶν τὸν ἀόρατον καὶ καρτερεῖν γενναίως. οβ'. Η κατὰ χάριν Θεοῦ καιρῷ ἰδίῳ μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας, καὶ λύπην, καὶ δάκρυα διδομένη οὐρανόθεν τοῖς ταύτην ζητοῦσι ταπεινοφροσύνη, ισχυροτέρα καθ' ὑπερβολὴν καὶ μείζων ὑπάρχει τῆς ταπειν ίσεως τῆς ἐπιγινομένης τοῖς ἀποπεπτωκόσι τῆς ἀρετῆ;· τς οἱ καταξιωθέντες, τέλειοι ἀληθῶς ἄνδρες, καὶ ἀνα πηρέαστοι. ογ'. Οτε ἀφῆκεν ὁ διάβολος τὸν Κύριον, τότε ἦλθον οἱ ἄγγελοι καὶ διηκόνουν αὐτῷ. Ιστέον τοίνυν, ὅτι, ὥσπερ οὐ γέγραπται ἐν τῷ πειράζεσθαι αὐτὸν ὅτι παρῆσαν οἱ ἄγγελοι, οὕτω καὶ ἡμῶν πειραζομένων, καιρῷ τινι, ὑποχωροῦσιν οὐ μακρὰν οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ· εἶτα μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν πειραζόντων, ἔρχονται πρὸς ἡμᾶς, διακονοῦντες θεῖα νοήματα, στηρίγματα, φωτισμόν, κατάνυξιν, παρηγορίαν, ὑπομονὴν, γλυκασμὸν, καὶ ὅσα σώζει, καὶ ἐνισχύει, καὶ ἀνακτᾶται ψυχὴν κοπιάσασαν. Εἴρηται γὰρ τῷ Ναθαναήλ, ὅτι Ὄψει τοὺς ἀγγέλους ἀναβαίνοντα; καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου» τους ἐστιν, ἐπὶ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἡ τῶν ἀγγέλων διακονία καὶ βοήθεια πλουσίως ἐκχυθήσεται. οδ'. Μέμνησο τοῦ ἀρχιερέως εκείνου, οὗ ἐκ δεξιῶν ἐστάθη ὁ διάβολος ἀντικεῖσθαι αὐτῷ παντὶ δεξιῷ νοήματι, καὶ λόγῳ, καὶ πράγματι, ὅπως ἂν μὴ θεμα βηθῇς ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν. οε'. Ἐπίστασθαι προσήκει τὸν μοναχόν, τί μὲν ὑπάρχει ἀσθένεια, κατὰ τὸ, Ελέησόν με ὅτι ἀσθενής εἰμι· τί δὲ ἀποστασία ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅπερ νόσημά ἐστι τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. ος'. Ον τρόπον τὸν σίδηρον ἀψηλάφητον ποιεῖ τοῦ πυρὸς ἡ συνάφεια, οὕτως αἱ πυκναὶ προσευχαὶ ἐῤῥων μενέστερον παρασκευάζουσι τὸν νοῦν εἰς τὸν πόλε μου τοῦ ἐχθροῦ· διὸ πάσῃ δυνάμει, όκνον ἡμῖν ἐμ ποιεῖν σπουδάζουσιν εἰς τὴν τῆς προσευχῆς προσ εδρίαν, εἰδότες ταύτην, ἑαυτῶν μὲν ἐπίβουλον, τοῦ δὲ νοῦ ὑπέρμαχον. οζ'. Απεδέξατο Δαβίδ τὴν προθυμίαν τῶν ἀπὸ τῆς Σικελὰκ συνεξεληλυθότων αὐτῷ ἐπὶ τοὺς ἀλλοφύλους, εἰ καὶ ἀτονήσαντες ἀπέμειναν εἰς τὸν χειμάρρουν Βοσόρ. Αναστρέψας γὰρ πρὸς αὐτοὺς μετὰ νίκης τῆς κατὰ τῶν Βαρβάρων, καὶ ἀκούσας τῶν λεγόντων μὴ δεῖν δοθῆναι μερίδα ἐκ τῶν λαφύρων, τοῖς ἀπὸ ἐκλύσεως καθεσθεῖσιν εἰς τὸν χειμάρρουν, κἀκείνων αἰσχυνομένων, καὶ μηδὲν λαλησάντων, ὑπεραπολογεῖται αὐτῶν ὁ χρηστότατος Δαβὶδ λέγων, ὅτι ἐπὶ τῶν σκευῶν ἐκαθέσθησαν τηροῦντες· διόπερ καὶ τὴν ἴσην αὐτοῖς ἀπένειμεν μερίδα τῆς δοθείσης [ἰσ. τῇ δοθείσῃ] τοῖς ἀνδρείοις καὶ εὐψύχοις πολεμισταίς. Σκόπησον τοίνυν εἴπερ καὶ ἐπὶ ἀδελφοῦ τινος, τὴν μὲν ἀρχὴν θέρμην ἐπιδειξαμένου, ὕστερον δὲ πρὸς μικρὸν ἐκλάσαντος, σκεύη τῆς σωτηρίας νοηθεῖεν, ἡ πίστις καὶ ἡ μεταμέλεια, ή ταπείνωσις, καὶ ὁ κλαυθμός, ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ ἐλπὶς καὶ ἡ μακροθυμία, καὶ τὰ ἑξῆς· ἐφ᾽ ὧν τις ἀδρανὴς τὸν τρόπον παρακαθισθείς
col. 1853–1854page 9 of 13
PG 85:1853καὶ προσκαρτερήσας τῇ εἰς Χριστὸν προσδοκίᾳ, ὡς εἰκὸς τυγχάνει τινός αἰωνίου δωρεάς. οη'. Λευῖται μὲν καὶ ἱερεῖς κέκληνται, οἱ ὅλους δι' ὅλου ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ ἀναθέμενοι, καὶ πράξει, και θεω ρίμ· κτήνη δὲ Λευϊτῶν λέγονται, οἱ μὴ ἰσχύοντες μὲν κατ' ίχνος βαίνειν τῶν παθῶν, γλιχόμενοι δὲ τῆς ἀρε τῆς καὶ περὶ ταύτην κατὰ τὸ ἐγχωροῦν προθυμούμενοι, καὶ ταύτης ἐπιθυμοῦντες διηνεκώς, κἂν ἀποτυγχά νωσι πολλάκις, διὰ τὸ ὑπὸ τῆς κακίας ἐκνευρισθῆναι εἰκὸς δὲ καιρῷ τῷ προσήκοντι καὶ τούτους τὸ χάρι σμα δέξασθαι τῆς ἀπαθείας, μόνῃ φιλανθρωπίᾳ Θεοῦ. Τὴν γὰρ ἐπιθυμίαν τῶν πενήτων εἰσήκουσε Κύριος. οθ'. Τού; αἰκισμού, οὓς ἐπιφέρει ἡμῖν ὁ ἐχθρὸς εἴτε φανερῶς, εἴτε ἀοράτως, πολλάκι; νοοῦμεν, καὶ βλέπομεν· τὰς δὲ βασάνους, καὶ ἀλγηδόνας, ἃς παρ' ἡμῶν ὑφίσταται, κατορθούντων ἡμῶν ἔσθ' ὅτε τὰς ἀρετὰς, ἢ μεταμελομένων ἐπὶ πλημμελήμασιν, ἢ μακροθυμούντων καὶ καρτερούντων ἐπὶ τοῖς συμ πτώμασιν, ἢ εὐχομένων καὶ τὰ λοιπὰ ἐπιτηδευόντων, ἐφ' οἷς αὐτὸς διαπρίεται, και τιμωρεῖται, καὶ θρη νεῖ, καὶ κόπτεται, ταῦτα πάντα ἡμεῖς κατ' οἰκονομίαν οὐ βλέπομεν, ἵνα μὴ χαυνωθῶμεν. «Δίκαιον γὰρ, φησί, παρὰ τῷ Θεῷ, ἀνταποδοῦναι τοῖς θλί βουσιν ἡμᾶς θλίψιν.» π. Εἰ τὸ γηρᾶσαν ἐν τῇ γῇ, καὶ ἐν πέτρα, στέ λεχος, ἀπὸ ὀσμῆς ὕδατος ἀναθάλλει, ὥσπερ τὸ νεό φυτον, εἰκὸς καὶ ἡμᾶς ἐξεγειρομένους τῇ δυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀναβλαστῆσαι ἀφθαρσίαν, ἣν κατὰ φύσιν εἰλήφαμεν, καὶ ποιῆσαι θερισμόν, καθώς τὸ νεόφυτον, κἂν εἰς τὸν παλαιὸν κατεπέσαμεν ἄν θρωπον. πα'. Πρὸς τὴν ἀπευδοκήσασαν ἑαυτῆς δι' ὑπερβολὴν πειρασμῶν καὶ ἁμαρτιῶν σμήνος ψυχὴν, καὶ λέ γουσαν, 'Απόλωλεν ἡ ἐλπὶς ἡμῶν, διαπεφωνήκαμεν, εἴρηται παρὰ τοῦ μὴ ἀπογινώσκοντος τὴν σωτηρίαν ἡμῶν Θεοῦ, τὸ, Ζήσεσθε, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος. Πρὸς δὲ τὴν διαποροῦσαν ψυχήν, πῶς ἄρα δυνήσεται διὰ μεγάλων ἀρετῶν τεκεῖν Χριστὸν, λέ λεκται·ι Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ.» Οπου δὲ Πνεύματος ἁγίου παρουσία, μὴ ζητήσῃς λοιπὸν φύσεως καὶ συνηθείας ἀκολουθίαν καὶ νόμον· παντοδύναμον γὰρ τὸ προσκυνητὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ τὰ μὴ ὑφεστῶτα ὑφίστησί σοι, ὅπως ἂν ἐκπλαγῇς. ᾿Αλλὰ καὶ νικητήν νυνὶ δείκνυσι τὸν νοῦν, τὸν πρώην νικώμενον· ὁ γὰρ ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐφ' ἡμᾶς δι' εὐσπλαγχνίαν παράκλητος, ἐπάνω πάντων ἐστίν ἐπάνω σε γὰρ πάντων ίστησι τῶν φυσικῶν κινημά των καὶ δαιμονικῶν παθῶν. πβ'. Αγωνίζου τὴν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ σου φωταυ γείαν, διαφυλάττειν ἀλύμαντον· ἐὰν ἄρξῃ κατ' ἐμ πάθειαν βλέπειν, ἐγνόφωσέ σε Κύριος καὶ ἐξαπέστειλε χαλινὸν τοῦ προσώπου σου, «καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν σου οὐκ ἔστι μετὰ σοῦ·, ἀλλ᾽ εἰ καὶ ταῦτα οὕτως ἔχοι, μὴ ἀποκάμῃς, μηδὲ ἐκλυθῇς, πρεσβευόμενος σὺν τῷ ἁγίῳ Δαβίδ·. Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου, καὶ τὴν ἀλήθειάν σου, ἐμοὶ τῷ σκυθρωπάζοντι, σω τήριον τοῦ προσώπου μου καὶ ὁ Θεός μου· ἐξαποστελεῖς γὰρ τὸ Πνεῦμά σου καὶ κτισθήσονται, καὶ ἀνα καιν εῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. πγ'. Μακάριος, ὅστις ἀπλήστως φάγεται καὶ πίε ται εὐχὰς καὶ ψαλμοὺς ἐνταῦθα νυκτὸς καὶ ἡμέρας, καὶ ἐπιῤῥώσει ἑαυτὸν τῇ ἐνδόξῳ τῆς Γραφῆς ἀνα γνώσει· ἡ γὰρ τοιαύτη μετάληψις ἀναδώσει τῇ ψυχῇ ἀμείωτον εὐφροσύνην ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι. πδ. Πάτῃ δυνάμει ἀσφαλίζου μὴ πίπτειν· τὸ γὰρ πίπτειν οὐ πρέπει τῷ ἰσχυρῷ ἀθλητῇ. Ἐὰν δὲ συμβῇ πεσεῖν, εὐθὺς ἀναπήδησον, καὶ στῆθι πάλιν εἰς τὸν καλὸν ἀγῶνα· κἂν μυριάκις τοῦτο συμβῇ καθ' ὑπο στολὴν τῆς χάριτος, μυριάκις κἀκεῖνο ἔστω· τουτ ἐστιν τὸ τῆς ἐγέρσεως· καὶ ἕως τῆς τελευτῆς σου. Γέγραπται γάρ, ὅτι Ἐὰν ἑπτάκις πέσῃ δίκαιος, τουτ ἐστι διαπαντὸς τοῦ βίου, ἑπτάκις ἀναστήσεται· ἕως ὅτε κρατεῖς τὸ ὅπλον τοῦ ἁγίου σχήματος, μετὰ δα. κρύων, καὶ ἱκεσίας τῆς πρὸς τὸν Θεὸν, εἰς τοὺς στήκοντας λογίζῃ, κἂν πολλάκις πέπτωκας· ἕως ὅτε παραμένεις μοναχοῖς, ὡς ἀνδρεῖος στρατιώτης κατὰ τῶν ἐμπροσθίων δέχῃ τὰς πληγάς, δι᾿ ὧν καὶ εὐφη μηθήσῃ μᾶλλον, ὅτι οὐδὲ πληττόμενος ἠνέσχου ἐνδοῦναι ἢ ἀποστῆναι. Ἐὰν δὲ ἀποστῆς τῶν μοναχῶν, κατὰ νώτου πλήττῃ λοιπὸν ὡς φυγάς, καὶ δειλός, καὶ λειποτακτίτης, καὶ ἀπαῤῥησίαστος. πε'. Χαλεπώτερον τοῦ ἁμαρτάνειν ἐστὶ τὸ ἀπελ πίζειν. Ἰούδας γὰρ ὁ προϊότης μικρόψυχος ἦν καὶ ἀπειροπόλεμος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπογνόντι αὐτῷ, ἐπι δραμὼν ὁ ἐχθρὸς, ἀγχόνην περιῆψεν. Πέτρος δὲ, ἡ πέτρα ἡ στερεά, φοβερὸν πτῶμα κατενεχθείς, ὡς ἐμπειροπόλεμος οὐκ ἐξελύθη οὐδὲ ἀπέγνω δυσθυμήσας· ἀλλὰ ἀναπηδήσας προσήγαγεν πικρότατα δά κρυα ἀπὸ καρδίας θλιβομένης καὶ τεταπεινωμένης καὶ παραυτίκα ὁ πολέμιος ἡμῶν θεασάμενος ταῦτα, ὥσπερ φλοξὶ σφοδροτάταις τὰς ὄψεις φλεγόμενος, ἀπὸ επήδησεν φεύγων μακράν, καὶ δεινῶς ὁλολύζων. πς'. Πρὸς ταῦτα τὰ τρία μάλιστα ὁ μονάζων, πό λεμον ἔχειν ὀφείλει ἀκήρυκτον, πρὸς τὴν κοιλιομα νίαν, καὶ πρὸς τὴν ἀκερδὴ δόξαν, καὶ πρὸς τὴν φιλοχρηματίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρία. πζ'. Βασιλεύς τις Ἰσραηλίτης, τῶν Τρωγλοδύτων τὸ ἔθνος, καὶ τοὺς ἄλλους Βαρβάρους, ψαλμοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς κατηγωνίσατο, ἐν τοῖς λόγοις καὶ τοῖς ὀργάνοις Δαβίδ. Εχεις καὶ σὺ βαρβάρους Τρωγλοδύτας, τοὺς εἰς τὰς αἰσθήσεις σου, καὶ τὰ μέλη ἐνδύνοντας δαίμονας, καὶ τὴν σάρκα κολάζοντας διὰ τῆς πυρώσεως, καὶ παρασκευάζοντάς σε ἐμπαθῶς βλέπειν τε καὶ ἀκούειν, καὶ ὀσφραίνεσθαι, καὶ λαλεῖν ἀπρεπῆ βήματα, καὶ ὀφθαλμοὺς μεστοὺς ἔχειν μοιχίας, καὶ συγχεῖσθαι ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν κατὰ τὴν Βαβυλωνίαν· φρόντισον οὖν καὶ αὐτὸς πίστει μεγάλῃ, καὶ ψαλμοῖς, καὶ ὕμνοις, καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς, τοὺς ἐνεργοῦντας τὰ κακὰ Τρωγλοδύτας ἄρδην ἐξολοθρεῦσαι. πη'. "Ωσπερ ἄνθρωπον δι' ἀνθρώπου σώζεσθαι βούλεται ὁ Κύριος, οὕτως καὶ ἄνθρωπον δι᾿ ἀνθρώπου ἀπολέσθαι σπεύδει ὁ Σατανᾶς. Διόπερ οὐ χρὴ κολλᾶσθαι ἀνδρὶ καταφρονητῇ, κακεντρεχεί, καὶ μὴ φυ λάσσοντι γλῶσσαν, ἵνα μὴ σὺν αὐτῷ εἰς κόλασιν ἀπὸ ἐλθης. Μόλις γάρ τις τῷ δικαίῳ ἐγγίζων σωτηρίας τυγχάνει. Ἐὰν δέ τις τῷ πονηρευομένῳ συναναστραφῇ μὴ παρατηρούμενος, καθάπερ λοιμὸν, καὶ λέπραν
col. 1855–1856page 10 of 13
PG 85:1855Έτοιμον εὑρήσει ναυάγιον. Καὶ τίς λοιπὸν ἐλεήσει τὸν ἱλαρῶς προσεγγίζοντα τῷ δράκοντι; Φεῦγε τοί νυν τοὺς ἀπαιδεύτους γλώσσῃ, καὶ τοὺς μαχοσυμ βόλους, καὶ τοὺς ταραττομένους τοῖς ἐντὸς καὶ τοῖς ἐκτὸς μέλεσι. πθ'. Τίς σοφὸς, καὶ συνετὸς, καὶ φίλος Θεοῦ κλη θῆναι βουλόμενος, ἵνα τὴν ψυχὴν τὴν ἑαυτοῦ σπου δάσῃ παραστῆσαι τῷ Κυρίῳ τοιαύτην, οἵαν αὐτὴν ἔλαβεν παρ' αὐτοῦ, καθαρὰν, καὶ ἄτρωτον, καὶ ὅλην ἀμώμητον, καὶ διὰ τοῦτο στεφανωθῇ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων μακαρισθείη; 4. Εν ῥῆμα ἀγαθὸν τὸν ποτὲ μικρὸν ἐκεῖνον λῃ στὴν, καθαρὸν, καὶ ἅγιον εἰργάσατο, καὶ εἰς τὸν πα ράδεισον εἰσήνεγκεν· καὶ ἓν ῥῆμα ἀπρεπὲς ἀπετείχισε τῷ Μωϋσῇ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Μὴ οὖν μικρὰν νόσον τὴν γλωσσαλγίαν νομίσωμεν· οἱ γὰρ φιλολοίδοροι καὶ φλύαροι, ἀποκλείουσιν ἑαυτοῖς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Διότι ἀνὴρ γλωσσώδης, καν ἐνταῦθα κατευθυνθῇ, ἀλλ᾽ ἐκεῖ οὐ μὴ κατευθυνθείη μᾶλλον δὲ σκελισθείη καὶ κακὰ θηρεύσῃ αὐτὸν εἰσ διαφθοράν. Καλῶς οὖν ἔλεγε σοφός τις ἀνὴρ, ὅτι κρεῖσσον ἐστιν πεσεῖν ἀπὸ ὕψους εἰς ἔδαφος, ἢ ἀπὸ γλώσ σης. Πιστευτέον τοιγαροῦν Ἰακώβῳ τῷ ἀποστόλῳ γράφοντι· «Εστω πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς τὸ ἀκοῦ σαι, καὶ βραδὺς εἰς τὸ λαλῆσαι. κα'. Όπως ἂν μὴ μετεωριζώμεθα ἀπατώμενοι ὑπὸ τῶν αἰσθήσεων περὶ τὴν ματαιότητα, καλόν προσέχειν τῷ λέγοντι· Βάδιζε, λαός μου, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον τῆς καρδίας σου τὸ ἀποκεκρυμμένον παντὶ αἰσθητῷ νοήματι, τὸ ἀνείδωλον ἐκεῖνο ἐνδιαίτημα, τὸ καταλαμπόμενον τῇ τε ἀπαθείᾳ, καὶ τῷ ἐπισκιασμῷ τῆς ἁγίας χάριτος· ἀπόκλεισον τὴν θύ ραν σου πᾶσι τοῖς ὁρωμένοις, ἀποκρύβηθι μικρὸν ὅσον ὅσον, μικρὰ γάρ ἐστι πᾶσα ἡ ἀνθρωπίνη ζωή· καὶ μετὰ τοῦτο λέγει· Εως ἂν παρέλθῃ ἡ ὀργὴ Κυρίου. Ὥσπερ ἄλλος ἔλεγεν, ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ ἀνομία. Οργὴ γὰρ Κυρίου, καὶ ἀνομία, τάχα οὖν οἱ δαίμονες, καὶ τὰ πάθη, καὶ τὰ ἁμαρτήματα· καθά φησι πρὸς τὸν Θεὸν ὁ Ἡσαΐας·ι Ἰδοὺ σὺ ὠργίσθης, καὶ ἡμεῖς ἡμάρτομεν.» Διαφεύγει δὲ τὴν ὀργὴν ταύτην ἄνθρωπος, διηνεκώς προσέχων τῇ καρδίᾳ ἐν προσ ευχῇ, καὶ ἐντὸς γενέσθαι τῶν ἀδύτων φιλονεικών Ελκυσον γάρ, φησὶ, σοφίαν ὑπὲρ τὰ ἐσώτατα. Διότι πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσω θεν. Κοπιῶ δὲ, ἕως οὗ εἰσέλθω εἰς τὸ ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς ὄρος κληρονονομίας, φησὶν, εἰς ἕτοιμον κατοικητήριον, δ κατειργάσω, Κύριε, ἁγία σμα, δ ητοίμασαν αἱ χεῖρές σου. ι.β'. Ο βουλόμενος ἀληθῶς ἀποτάξασθαι, τὸν μα κάριον μιμείσθω προφήτην Ελισσαίον, μηδὲν ἑαυτῷ ἀπολυψάμενον πρᾶγμα, πολλῷ καὶ πυριφλεγεῖ τῷ πρὸς Θεὸν ἔρωτι. Πάντα οὖν τὰ προσόντα αὐτῷ δια νειμάτω τοῖς δεομένοις, καὶ οὕτω βαστάσας τὸν σταυ μὸν Κυρίου, τῇ προθέσει επειγέσθω πρὸς ἑκούσιον θάνατον, πρόξενον γενόμενον τῆς αἰωνίου βασιλείας [σ. ζωῆς]. Αγ. Όταν φθάσης νοῆσαι, ὅτι ὁ ᾿Αμορραίος ισχύει ἐν σοὶ ὡς δρῦς· δεήθητι τοῦ Κυρίου ἐκτενῶν, ἵνα ξηράνῃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ὑπεράνωθεν, τουτέστιν τὴν πρακτικὴν ἁμαρτίαν, καὶ τὰς ῥίζας αὐτοῦ ὑποκάτωθεν, τουτέστιν τοὺς ἀκαθάρτους λογισμούς, καὶ ἵνα ἐξάρῃ Κύριος τὸν ᾿Αμοῤῥαῖον ἀπὸ προσώπου σου. Εδ'. Οὐ χρὴ ξενίζεσθαι, ἡνίκα ἂν βλέπητε κατα γελώντας τῆς ἡσυχίας ἡμῶν, τοὺς μὴ δυναμένους ἡσυχάζειν, μᾶλλον δὲ καταψάλλετε αὐτῶν, μὴ μέντοι μνησικακοῦντες. Καὶ τὴν πρὸς Θεὸν ὑποταγὴν ὑμῶν σφοδροτέραν ἀντιστήσατε αὐτοῖς, βοῶντες ἐν τῷ ὑμνεῖν· Πλὴν τῷ Θεῷ ὑποτάγηθι, ἡ ψυχή μου· ἀντὶ γὰρ τοῦ ἀγαπᾷν με, ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσ ηυχόμην, ὑπὲρ τῆς ἐμαυτοῦ τε καὶ τῆς ἐκείνων ἰά σεως. με'. Μὴ πνεύσαντος ἐν τῇ θαλάσσῃ ἀνέμου σκλη ροῦ, οὐκ ἂν φανείη κῦμα, καὶ μὴ ἐπιδημήσαντος ἡμῖν δαίμονος, οὐ μὴ χειμασθῇ πάθεσιν ἡ ψυχή, οὔτε τὸ σῶμα. κς'. Ἐὰν θερμαίνῃ ἀεὶ τῇ προσευχῇ, καὶ τῇ θείᾳ χάριτι, φησὶ πρὸς σὲ ἡ θεία Γραφὴ ὡς πρὸς ἐνδεδν μένον τὰ ὅπλα τοῦ φωτός, σοῦ δὲ ἡ στολή θερμή. Οἱ γὰρ ἐχθροί σου καθάπερ διπλοίδα αἰσχύνην περιδέ βληνται, καὶ τὴν ταρταρότητα. 45. Μνήμην λαμβάνων τῶν παραπτωμάτων του, μὴ ἔχνει τύπτειν τὸ στῆθος, ὅπως ταῖς τοιαύταις πληγαῖς λατομήσῃς τὴν πωρωθεῖσαν καρδίαν, καὶ εὕρῃς τὸ μέταλλον τοῦ τελωνικοῦ χρυσίου, καὶ χα ρίσῃ πάνω ἐπὶ πλούτῳ κρυφίῳ. ζη. Μῦρ τῶν πρὸς τὰ κρείττονα λιτῶν, τῆς ἁγίας μελέτης τῶν λογίων τοῦ Πνεύματος, καυθήτω δια παντὸς ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον τῆς ψυχῆς σου. Εθ'. Ἐὰν ἀεὶ σπουδάζῃς ὑποδεδέσθαι τοὺς πόδας ἐν τῇ ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, οἰκοδομήσεις πάντως καὶ τὸν σεαυτοῦ οἶκον καὶ τὸν τοῦ πλησίον σου· ἐὰν δὲ ῥᾳθυμήσῃς, ἐμπτυσθήσῃ ἀορά τως, καὶ κατὰ τὸν νόμον κληρονομήσεις τὸ ὄνομα τοῦ ὑπολυσαμένου τὸ ὑπόδημα. ρ΄. Εἰ, κατὰ τὸν Ἰωάννην, ὁ Θεὸς ἀγαπη ἐστίν, ὁ ἀγαπῶν ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ· ὁ δὲ μισῶν τὸν πλησίον, ἐν τῇ τῆς ἀγάπης διαζεύξει, δῆλον ὅτι τὸ μέσος ὑφίστησιν. Ο μισῶν ἄρα τὸν ὁμογενῆ, ἐν τῇ ἀπὸ Θεοῦ ὑπάρχει διαστάσει· είπερ ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
col. 1857–1858page 11 of 13
PG 85:1857ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΡΠΑΘΙΟΥ ΛΟΓΟΣ ΑΣΚΗΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΥ ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ ΠΡΟΤΡΕΨΑΝΤΑΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ, ΤΩΝ Ρ' ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟΝ ΣΥΝΑΠΟΠΛΗΡΩΝ. Μὴ θελήσῃς ποτὲ ὑπὲρ μοναχόν, κοσμικὸν μακα ρίσαι, ἔχοντα γυναῖκα, καὶ παῖδας, καὶ ἱλαρευόμενον, διὰ τὸ εὖ ποιεῖν πολλοὺς, καὶ ἀφθόνως τὴν ἐλεημοσύνην ἐργάζεσθαι, καὶ μηδὲ ὅλως ὑπὸ τῶν δαιμόνων πειράζεσθαι, νομίζων σεαυτὸν ἐκείνου ὑπάρχειν ἐλάττονα πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ εὐαρέστησιν μηδὲ ταλάνιζε σεαυτόν, ὥσπερ ἀπολλύμενον. Οὐ λέγω γὰρ ὅτι ἀμέμπτως βιοῖς, προσκαρτερων μονα χοῖς, ἀλλ' εἰ καὶ πάνυ ἁμαρτωλὸς τυγχάνεις, ἡ θλί ψις τῆς ψυχῆς σου καὶ ἡ κακοπάθεια, τιμιωτέρα ἐστὶ παρὰ τῷ Θεῷ, τῆς τοῦ βιωτικοῦ ὑπερβαλλούσης ἀρετῆς. Ἡ λύπη σου ἡ πολλὴ, καὶ ἡ ἀθυμία, καὶ οἱ στεναγμοί, καὶ ἡ ἀδημονία, καὶ τὰ δάκρυα, καὶ ὁ τοῦ συνειδότος βασανισμὸς, καὶ ἡ ἀπορία τοῦ λοι γισμοῦ, καὶ τὸ κατακρίνεσθαι τῇ διανοίᾳ, καὶ ὁ κοπετὸς, καὶ ὁ θρήνος τοῦ νοὸς, καὶ ὁ ὀλολυγμὸς τῆς καρδίας, καὶ ὁ συντριμμὸς, καὶ ἡ ταλαιπωρία, καὶ ἡ στυγνότης, καὶ ἡ ἐξουδένωσις, ταῦτα πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅπερ πολλάκις συμβαίνει τοῖς εἰς τὴν σιδηρᾶν κάμινον τῶν πειρασμῶν βαλλομένοις, τις μιώτερά ἐστι καὶ εὐπροσδεκτότερα καθ' ὑπερβολὴν τῆς εὐαρεστήσεως τοῦ κοσμικοῦ. Πρόσεχε οὖν μὴ ὑποπέσῃς τῇ μέμψει τῆς λεγούσης θείας Γραφῆς ἐκ προσώπου σου, ὅτι Τί ὠφελήθημεν ἱκέται Πορευθέντες ἐνώπιον Κυρίου, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ δια τρίβοντες ἀεί; Δῆλον ὅτι πᾶς δοῦλος ἐγγὺς ὑπὸ άρχων οἰκοδεσπότου, ἔσθ' ὅτε καὶ μάστιγας λαμβάνει, καὶ κονδύλους, καὶ μέμψεις, καὶ ὀνειδισμούς οἱ δὲ ἔξω ὄντες, τέως μακράν εἰσι τῶν πληγῶν ὡς ἀλλότριοι, ἢ νόθοι, ἢ ἀμελούμενοι. Τί οὖν ὠφελήθημεν, φησίν, ἡμεῖς μὲν θλιβεροίς περιπίπτοντες ψυχῇ τε καὶ σώματι, οι πάντοτε εὐχόμενοί τε καὶ ψάλλοντες· οἱ δὲ μήτε ευχόμενοι, μήτε ἀγρυπνοῦντες, χαίρουσι, καὶ εὐφραίνονται, καὶ κατευοδοῦνται, καὶ εὐθύμως διεξάγουσιν τὸν βίον: καὶ, ὡς λέγει ὁ προφήτης, Ἰδοὺ ἀνοικοδομοῦνται οἶκοι ἀλλότριοι, καὶ ἡμεῖς μακαρίζομεν ἀλλοτρίους; καὶ ἐπάγει λέγων, Ταῦτα κατελάλησαν οἱ δοῦλοι τοῦ Θεοῦ, εἰ τὴν γνῶσιν ἔχοντες. Αλλ' ὅμως χρὴ εἰδέναι, ὅτι οὐδὲν ξένον πάσχουσιν θλιβόμενοι, καὶ διαφόρως λυπούμενοι τὰ τοῦ Δεσπότου αὐτῶν ὑπομένοντες διὰ πολλῶν πειρασμῶν. Ηκουσαν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι κλαύ σετε, καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς οἱ πλησίον μου, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται.» Αλλ' ἔτι μικρὸν, καὶ ἐπισκέψου μαι ὑμᾶς διὰ τοῦ Παρακλήτου, καὶ ἐκδιώξω την ἀθυμίαν ὑμῶν, καὶ ἀνακτήσομαι ὑμᾶς λογισμοῖς οὐρανίου ζωῆς, καὶ ἀναπαύσεως, καὶ δάκρυσι γλυ χεροί;, ὧν ὀλίγας ἡμέρας εστερήθητε πειραζόμενοι καὶ ἐπιδώσω ὑμῖν τὸν μασθὸν τῆς χάριτός μου, καθὰ μήτηρ τῷ βρέφει τῷ κλαυθμυριζομένῳ, καὶ ἐξ ισχύσω ὑμᾶς τῇ ἄνωθεν δυνάμει τοὺς ἐξασθενήσαν τας ἐν τῷ πολεμεῖσθαι· καὶ καταγλυκανῶ ὑμᾶς τοὺς πικρανθέντας, ὡς λέγει Ἱερεμίας ἐν τοῖς Θρήνοις περὶ τῆς ἐν κρυπτῷ σου, Ιερουσαλήμ, ἀλλ᾽ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ἡ καρδία ὑμῶν διὰ τῆς κρυπτῆς ἐπισκέψεως, καὶ ἡ θλίψις ὑμῶν εἰς χαρὰν μεταβληθήσεται, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς δυνή σεται ἆραι. Μὴ οὖν μυωπάζωμεν, μηδὲ ἀβλεπτή σωμεν, μακαρίζοντες ὑπὲρ ἡμᾶς κοσμικούς· ἀλλ' ἐπιστάμενοι την διαφορὰν τῶν γνησίων υἱῶν, καὶ τῶν νόθων, μᾶλλον ἀσπασώμεθα τὴν νομιζομένην τῶν μοναχῶν ἀθλιότητά τε καὶ σφοδρὰν καταπόνησιν, ἧς τὸ τέλος εἰς ζωὴν αἰώνιον ἐκβαίνει, καὶ εἰς τὸν ἁμαράντινον τῆς δόξης τοῦ Κυρίου στέφανον. Ασπασώμεθα οὖν τὴν τῶν δοκούντων ἁμαρτωλῶν ἀσκητῶν, ἵνα μὴ λέγω δικαίων, ταλαιπωρίαν· καὶ τὸ παραῤῥιπτεῖσθαι ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ· τουτέστι τῷ τάγματι τῶν δουλευόντων ἀδιαλείπτως τῷ Χριστῷ καὶ μὴ οἰκεῖν ἐν σκηνώμασιν ἁμαρτωλῶν, ἢ συν αναστρέφεσθαι τοῖς κοσμικοῖς, κἂν τὰς μεγάλας ποιῶσι δικαιοσύνας. Λέγει γὰρ πρὸς σέ· ' μοναχέ. ὁ Πατήρ σου ὁ οὐράνιος, ὁ ὑπεραγαπῶν σε, καὶ θλί των, καὶ καταπονῶν σὲ ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς, εὖ ἴσθι, μοναχὲ ταλαίπωρε, ὅτι καθὼς διὰ τοῦ Προ φήτου ἐλάλησα, ἔσομαί σου παιδευτής, καὶ Ἀπαντήσομαι σοι κατὰ τὴν ὁδὸν Αἰγύπτου, τοῖς θλιβεροῖς σε διαγυμνάζων, καὶ τὰς ὁδούς σου τὰς ψεκτὰς φράξω ἐν σκώλοψι τῆς ἐμαυτοῦ προνοίας, νύττων συμφοραῖς ἀδοκήτοις, καὶ ἐμποδίζων, ἵνα μὴ ἅπερ βούλει τῇ ἀνοήτῳ καρδίᾳ, ταῦτα πάντως καὶ εἰς ἔργον ἐκφέρῃς. Καὶ φράξω τὴν θάλασσαν τῶν παθῶν σου, ταῖς πύλαις τῶν ἐμαυτοῦ οἰκτιρμῶν· καὶ ἔσο μαί σοι ὥσπερ θήρ [ἐν ἄλλ. πατὴρ, ἢ πάνθηρ]. κατεσθίων σε λογισμοῖς μέμψεως, καὶ καταγνώσεως, καὶ μεταμελείας ἐν τῇ συναισθήσει τῶν ηγνοημένων σοι. Ταῦτα δὲ πάντα τὰ θλιβερά, με γίστη χάρις Θεοῦ. Οὐ μόνον δὲ πάνθηρ, ἀλλὰ καὶ κέντρον σοι ἔσομαι τοῖς τῆς κατανύξεως λογισμοίς τιτρωσκόν σε, καὶ πόνοις καρδιακοῖς, καὶ οὐ μὴ διαλίπῃ ὀδύνη ἐκ τοῦ οἴκου σου, δηλονότι τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος καλῶς καὶ ὠφελίμως ξενομένων τοῖς τοῦ Θεοῦ γλυκέσιν ὄντως, και μελιστάκτοις κολαστηρίοις. Τὸ δὲ τέλος τῶν κολάσεων, καὶ τῶν πόνων, καὶ τῆς ἐκταράξεως, καὶ τῆς ἐντροπῆς, καὶ τῶν φίβων, καὶ τῶν ἀπελπισμῶν τῶν ἐπισυμβαίνειν ειωθότων, τοῖς ἀσκεῖν προθεμένοις, τούτων πάντων τῶν σκυθρωπῶν τὸ τέλος, χαρά ἐστιν ἐπουράνιος, καὶ τρυφὴ ἀνερμήνευτος, καὶ δόξα ἀνεκλάλητος, καὶ ἀγαλλίασις ἀκατάπαυστος. Διὰ γὰρ τοῦτο ἔθλι μά σε, φησίν, ἵνα ψωμίσω σε τὸ μάννα τῆς γνώ σεως, καὶ ἐλιμαγχόνησά σε, ἵνα εὖ ποιήσω σε ἐπ'
col. 1859–1860page 12 of 13
PG 85:1859ἐσχάτων, καὶ εἰς τὴν ἄνω βασιλείαν εἰσάξω σε. Τότε γὰρ σκιρτήσετε, οἱ ταπεινοί μοναχοί, καθάπερ μου σχάρια ἀπολυθέντα τῶν δεσμῶν, παθῶν τε σαρκός, καὶ πειρασμῶν τῶν ἐχθρῶν. Καὶ τότε καταπατήσετε τοὺς ἀνόμους δαίμονας, του; νῦν καταπατοῦντα; καὶ ἔσονται σποδὸς ὑποκάτω τῶν ποδῶν ὑμῶν. Ἐὰν γὰρ θεοσεβὴς καὶ ταπεινόφρων ὑπάρχῃς, μὴ ὑπερ. αιρόμενος τῷ ματαίῳ ὄγκῳ, μήτε προπετευόμενος, ἀλλὰ κατανενυγμένος τῇ καρδίᾳ, καὶ λογιζόμενος ἑαυτὸν ἀχρεῖον δοῦλον εἶναι, καὶ συντετριμμένος τῷ πνεύματι· ἐὰν τοιοῦτος ταπεινόφρων ὑπάρχῃς, διαφορωτέρα ἐστὶν ἡ σὴ, ὦ μοναχέ, πλημμέλεια, τῆς δικαιοσύνης τῶν κοσμικῶν, καὶ ἀναγκαιότερα τὰ σὰ ῥύπη, τῆς τῶν βιωτικῶν μεγάλης καθάρσεως. Τί γάρ ἐστιν δι' 8 θλίβλῃ; πάντως μῶμος ὑπάρ χει ἐπισυμβάς· ἀλλὰ βλέπε τινὰ ἄνθρωπον πίσσω θέντα τὰς χεῖρας, δι' ὀλίγου ἐλαίου καθαρισθέντα. Πολλῷ οὖν μᾶλλον σὺ δύνασαι καθαρισθῆναι τῷ ἐλέει τοῦ Θεοῦ. Ὥσπερ γάρ σοι οὐκ ἔστι δύσκολον πλυναί σου τὸ ἱμάτιον, οὕτως πολὺ μᾶλλον οὐκ ἔστι δυσχερὲς τῷ Κυρίῳ πλῦναι σε ἀπὸ παντὸς μώμου, κἂν καθ᾿ ἑκάστην, ὡς εἰκὸς, ἐγγίνηται ἐξ ἀνάγκης πειρασμός. Ἐν γὰρ τῷ λέγειν σε, "Ημαρτον τῷ Κυ ρίῳ, ἀπόκρισις δίδοται, ᾿Αφέωνταί σου αἱ ἁμαρτίαι ἐγὼ εἰμ: 5 ἐξαλείφων, καὶ οὐ μὴ μνησθῶ. Καθ' ὅσον γὰρ ἀπέχουσιν ἀνατολαὶ ἀπὸ δυσμῶν, ἐμάκρυνα ἀπὸ σοῦ τὰς ἁμαρτίας σου· καὶ καθὼς οἰκτείρει πατὴρ υἱοὺς, ἐγὼ κατοικτείρω σε. Μόνον σὺ μὴ ἀποστῇς μηδὲ ἀποπηδήσῃς τοῦ ἐκλεξαμένου σε εἰς τὸ ψάλλειν καὶ εὔχεσθαι, ἀλλὰ κολλήθητι αὐτῷ ἐν πάσῃ τῇ ζωῇ σου, είτε διὰ παῤῥησίας καθαρᾶς, εἴτε δι' ἀναισχυντίας θεοσεβοῦς, καὶ στεῤῥᾶς αὐτῷ ἐξομολογήσεως, καὶ αὐτός σε καθαρίζει τῷ ἰδίῳ νεύματι. "Α γὰρ ὁ Θεὸς τῇ ἑαυτοῦ βουλήσει καθαρίζει, οὐδὲ αὐτὸς Πέτρος ὁ μέγας ἀπόστολος κοινῶσαι δυνή σεται, ἢ καταδικάσασθαι [ἐν ἄλλο κατακρίναι]. Εἰ ρηται γὰρ πρὸς αὐτὸν, "Α ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μή κοίνου. Εἰ γὰρ ὁ Θεός ἐστιν ὁ τῇ οἰκεία φιλανθρωπίᾳ δικαιώσα; ἡμᾶς, τίς ἔσται ὁ κατακρίνων ἡμᾶς; ἐπικαλουμένων γὰρ ἡμῶν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εὐμαρῶς καθαρίζεται ἡ συν εἴδησις ἡμῶν· καὶ οὐδὲν διακρίνει ἀναμέσον ἡμῶν τε, καὶ προφητῶν, καὶ τῶν ἄλλων Ἁγίων. Οὐ γὰρ ἔθετο ἡμᾶς ὁ Θεὸς εἰς ὀργὴν, ἀλλ᾽ εἰς περιποίησιν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀποθανόντος ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα εἴτε γρηγορῶμεν ἐν ἀρεταῖς, εἴτε καθεύδομεν κατά τινα περίστασιν, ὡς εἰκὸς, ἔν τισιν ἐλαττώμασιν, ἅμα σὺν Χριστῷ ζήσωμεν, πρὸς αὐτὸν ἀναβλέποντες μετὰ μεγάλων στεναγμῶν καὶ ἀποδυρόμενοι ἀκαταπαύστως, καὶ αὐτὸν ἀναπνέοντες. Ενδυσώμεθα οὖν τὸν τῆς πίστεως θώρακα, καὶ σχῶμεν περικεφαλαίαν ἐλπίδα σωτηρίας, ἵνα μὴ εὕρῃ παρείσδυσιν τὰ βέλη τῆς ἀπογνώσεως, καὶ τῆς ἀνελπιστία;. Αλλ' αὐτὸς λέγεις, ὅτι Οργίζομαι ὅταν βλέπω μηδὲν πειραζομένους τοὺς κοσμικούς, καὶ δεινῶς διαπρίομαι· ἀλλ᾽ ἴσθι, ἀγαπητέ, ὅτι οὐ χρείαν ἔχει ὁ Σατανᾶς πειράζειν τοὺς αὐτοπειράστους, καὶ ἀεὶ εἰς τὰ χαμαί συρομένους διὰ τῶν βιωτικών πραγμάτων. Γίνωσκε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι τοῖς πειραζομένοις τὰ βραβεῖα ἀπόκεινται καὶ οἱ στέφανοι οὐ γὰρ τοῖς μὴ μεριμνώσι περὶ Θεοῦ, οὐδὲ τοῖς ὑπτίως κειμένοι; καὶ ῥέγχουσι κοσμικοίς. Αλλ' ἐγώ, φησί, πολλὰ πάνυ πειράζομαι, καὶ αἱ ψόαι μου πιμ πλῶνται ἐμπαιγμάτων, καθώς λέγει ὁ Προφήτης· καὶ ταλαιπωρία, καὶ κατάκαμψις, καὶ οὐκ ἔστι ταῖς σαρξὶν ἴασις, καὶ ἐπιμέλεια τοῖς ὀστέοι;. Καὶ μὴν ἐγγύθεν ὁ μέγας τῶν καμνόντων ἰατρὸς πάρεστιν, ὁ βαστάσας τὰς ἀσθενείας ἡμῶν, καὶ τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰασάμενος ἡμᾶς καὶ ἰώμενος. Πάρεστι καὶ νῦν ἐπιτιθεὶς τὰ σωτήρια φάρμακα. Ἐγὼ γὰρ, φησίν, ἐπάταξα δι᾿ ἐκγαταλείψεως, ἐγὼ καὶ ἰάσομαι. Μὴ οὖν φοβηθῇς ὅταν γὰρ ἡ ὀργὴ τοῦ θυμοῦ μου στάξῃ, πάλιν ἰάσομαι. Ως γὰρ οὐκ ἐπιλήσεται γυνὴ τοῦ ἐλεῆσαι τὰ ἔγγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς, οὕτως οὐδὲ ἐγὼ ἐπιλήσομαι σου, λέγει Κύριος. Εἰ γὰρ τοῦ πετεινοῦ τὰ σπλάγχνα κέχυται ἐπὶ τοὺς νεοσσούς αὐτοῦ, καὶ καθ᾿ ὥραν ἐπισκέπτεται αὐτοὺς, καὶ προσφωνεῖ αὐτ τοῖς, καὶ τροφὴν τῷ στόματι αὐτῶν ἐπιδίδωσι, πολλῷ μᾶλλον οἱ οἰκτιρμοί μου χέονται ἐπὶ τὰ κτίσματά μου· πολὺ δὲ πλέον τὰ ἐμὰ σπλάγχνα ἐπὶ σὲ κέχονται, καὶ ἐπισκέπτομαι σε λεληθότως, καὶ προσομιλῶ σοι κατὰ νοῦν, καὶ τροφὴν τῇ διανοίᾳ ἐνίημι κεχηνυίᾳ ὡς μικρᾷ χελιδόνι. Τροφήν γάρ σοι χορηγῷ τοῦ φόβου τοῦ κρείττονος, καὶ τροφὴν πόθου ἐπουρανίου, και τρο φὴν στεναγμῶν παρηγορίας, καὶ τροφὴν κατανύξεως, καὶ τροφὴν μελῳδίας, καὶ τροφὴν γνώσεως βαθυτέρας. καὶ τροφὴν θείων τινῶν μυστηρίων. Ἐὰν δὲ ψεύδωμαι ταῦτα λαλῶν σοι ὁ σὸς Δεσπότης, καὶ Πατὴρ, Ελεγξόν μοι, καὶ ἀνέχομαι. Ταῦτα μὲν ὁ Κύριος ἡμῖν ἀεὶ διπ λέγεται τοῖς διανοήμασιν· ἐγὼ δὲ ἐπίσταμαι ὅτι ὑπερ ἐβην τὸ μέτρον, πολλὰ γράψας· ἀλλ' ὑμεῖς προετρέψασθε με τοῦτο ποιῆσαι. Ἐπλατύναμεν δὲ τὸν λόγον, διὰ στηριγμὸν τῶν κινδυνευόντων ἀπὸ ὀλιγωρίας πεσεῖν· διότι εὑρέθησαν, καθὼς ἐγράψατέ μοι, παρ' ὑμῖν τοῖς ἐν τῇ Ἰνδίᾳ, τινὲς τῶν ἀδελφῶν παρὰ τὴν προσδοκίαν, λίαν καταβεβαρημένοι τοῖς πει ρασμοῖς, καὶ ἀπολεγόμενοι καὶ τὸν βίον, καὶ τὴν δια αγωγὴν τῶν μοναχῶν, λέγοντες ὑπάρχειν αὐτὴν και ταπεπνιγμένην, καὶ μυριοκίνδυνον, καὶ ὅτι φανερῶς τοὺς μὲν κοσμικοὺς ἐμακάρισαν, ἐμέμψαντο δὲ τὴν ἡμέραν, ἐν ᾗ τὸ σχῆμα εἰλήφασι. Διὰ τοῦτο κἀγὼ ἠναγκάσθην μακρύτερον ποιῆσαι τὸν παρόντα λόγον, καὶ διὰ λείων ῥημάτων [ἐν ἄλλ. πλείστων], ὥστε δύνασθαι καὶ τὸν ἰδιώτην καὶ ἀγράμματον τὰ λε γόμενα νοῆσαι. Διὰ τοῦτο πολλὰ γέγραφα, ἵνα τοῦ λοιποῦ μηκέτι κοσμικόν, ἀλλ᾽ ἑαυτοὺς μόνους μακα ρίζωσιν οἱ μοναχοί, οἵτινες χωρίς πάσης ἀντιλογίας κρείττονες ὑπάρχουσι τῶν τὰ διαδήματα ἐπὶ τῆς κεφαλῆς φορούντων βασιλέων, και λαμ πρότεροι, καὶ ἐπιδοξότεροι, ὡς τῷ Θεῷ ἀεὶ προς εδρεύοντες. Ἐγὼ δὲ ταῦτα γράψας, ἱκετεύω τὴν ὑμετέραν ἀγάπην, μνήμην μου ἐν ταῖς εὐχαῖς δια ηνεκώς ποιεῖσθαι, ὥστε καταξιωθῆναι με τὸν ἑλες νὸν τῆς τοῦ Κυρίου χάριτος, ἐν τῷ βελτίστῳ καὶ ἀγαθῷ τέλει, περιγραφῆναι τὴν παροῦσαν ζωήν. Ο δὲ Πατὴρ τῶν οἰκτιρμῶν, καὶ Θεὸς πάσης παρα κλήσεως, χορηγήσοι ὑμῖν παράκλησιν αιωνίαν, καὶ ἐλπίδα ἀγαθὴν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ὑμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν.
col. 1861–1862page 13 of 13

Notitia. Epistola nuncupatoria. Præfatio Claudii Dausqueii. lum et terram. In illud: In principio creavit Deus cœ Notitia. II. In Adamum. CAPITA HORTATORIA AD MONACHOS IN INDIA. Latine col. 791, Græce col. 1837. III. In eumdem Adamum. IV. In Cainum et Abelum. Notitia. V. In Noemum. CARMEN DE S. CYPRIANO, LIBRI DUO. VI. In eumdem Noemum. VII. In Abrahamum. VIII. In Josephum. Notitia. IX. In Moysen. ✗. In Eliseum, et Sunamitidem. XI. In Eliam. XII. In Jonam. XIII. In eumdem Jonam. Notitia. XIV. In Davidis historiam. Notitia altera. XV. In Davidem. XVI. In eumdem Davidem. XVII. De eodem. XVIII. In Herodiadem. XIX. In Centurionem. Præfatio Maii. XX. In Chananæam. XXI. In claudum ad portam Speciosam seden tem. Cap. 11. Caput primum - De Nestorii obitu et de Dioscoro, 1149 De Proterio in locum Dioscori Alexandriae ordinato. XXII. In illud: Navigabant simul cum Jesu discipuli, et ecce tempestas magna, etc. Cap. III. De Juvenali atque Theodosio. XXXIII. De abreptivo. Cap. IV.. De Petro Ibero. XXIV. In illud: Dic ut sedeant hi duo filii mei, unus ad dexteram tuam, et unus ad sinistram tuam. XXV. In illud: Quem me dicunt homines esse Filium hominis? XXVI. In illud: Ego sum Pastor bonus. 299 XXVII. In Olympia. XXVIII. In illud: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabilis in regnum cœlo rum. Cap. VIII. De visione Joannis scholastici Amiden sis, Donati cujusdam fratris, circa Anastasii imperium.1158 De Amida a Persis expugnala. De redemptione Amidæ. De urbe Dara condita. De Marino Apameensi Cap. V. De Theodosii expulsione. Cap. VI. Cap. VII. De Salomone monacho. De Zenonis obitu, et de Anastasii exal tatione. Cap. IX. Cap. X. Cap. XI. Cap. XII. XXX. In illud: Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum. XXIX. In illud: Venite ad me, omnes qui labo ralis el onerali estis, et ego vos reficiam. Cap. XIII. De eclipsi solis. Cap. XIV. De Ariadne Augusta. Cap. XV. De obitu Anastasii Augusti. Cap. XVI. De sanctorum confessorum Homerita XXXI. In illud: Ecce ascendimus Hierosoly mam, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum. rum martyrio. Cap. XVII. Prologus elegans digni beatorum me moria sancti Maræ Amidæ episcopi in Evangelium et Christi incarnati œconomiam. XXXII. In illud: Pater, si possibile est, trans eal a me calix iste. Cap. XVIII. De rebus sub Justiniano Augusto XXXIII. In quinquies mille homines quinque panibus pastos. gestis. Cap. XIX. XXXIV. In illud: Tu es qui venturus es, an Ex epistola Juliani ad Severum. aliwn expectamus? Notitia. XXXV. In publicum et Pharisæum. XXXVI. In duos Evangelii cæcos. XXXVII De infantibus in Bethleem ab Herode Index scriptorum, episcoporum, hæreticorum, etc., qui in Gelasii Cyziceni actis synodi Nicænæ memorantur. 1182 sublatis. XXXVIII. Contra Judæos de Salvatoris ad Admonitio ad lectorem, ex Romana editione. ventu demonstratio. tionem. XXXIX. In sanctissimam Deiparæ Annuntia XL. In Transfigurationem Domini, et Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi. XLI. Laudatio S. Stephani protomartyris, de que ejus pretiosi corporis inventione. Maxentii improbitates et scelera. Cap. II. Cap. II. De rege Constantino, quomodo exercituin contra tyrannum Maxeulium duxit. Cap. IV. Caput primum. - Constantio imperatore defuncto, illi successit Constantinus. cœlo. DE VITA AC MIRACULIS B. THECLÆ VIRGINIS ET Epistola nuncupatoria. Gesta et facta. pio Maxentio reportavit. Miracula. Notitia. tia De victoria quam pius Constantinus ab im Cap. VII. De Licinio a Constantino pio misso contra tyrannum qui in Oriente erat. Cap. VIII. De Maximini Orientis tyranni demen De cruce quæ apparuit Constantino in Cap. V. De vexillo quod fecit Constantinus ad exemplum crucis in coelo a se vise. Cap. VI.

End of PG 85.≣ read PG 85 as one pagePG 86 begins →
Index
Page scan enlarged

Notebook

Full View